Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 362/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 29
journal: Dz.U. 2001 nr 115 poz 1229
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: WSA Joanna Człowiekowska (spr.) WSA Mirosław Bator Protokolant: sekretarz sądowy Anna Frasik-Mazurek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi M. Ł. i J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 17 stycznia 2023 r. znak: SKO.PW/4171/110/2022 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 sierpnia 2022 r. znak: BRGK.6331.7.2017.MK, działając na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r., poz. 1121 ze zm.) w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r., poz. 2233 ze zm.) oraz art. 104 §1 i 2, art. 107 §1 i 3 kpa Wójt Gminy W. nakazał właścicielowi nieruchomości nr [...] w W., J. J. przywrócenie stanu poprzedniego poprzez usunięcie betonowego koryta ułożonego w poprzek drogi na działce nr [...] w W., a także umożliwienie swobodnego spływu wody przez działki nr [...] i [...] w W. w kierunku wschodnim, w stronę działki nr [...] w W. . Przywrócenie swobodnego spływu wody w kierunku będzie polegać na obniżeniu płyt betonowych do poziomu przywracającego spadek terenu w kierunku wschodnim lub wykopanie wzdłuż drogi rowu w kierunku działki drogowej nr [...] w W.

Organ wyjaśnił, że H. J. w dniu 12 października 2017 r. złożyła wniosek o nakazanie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, powstałych na skutek zmiany stosunków wodnych na działce nr [...] położonej w W. j ze szkodą dla działek nr [...] położonych w W.. Według wnioskodawczyni właściciel działki nr [...] w W. w 2017 r. zmienił stosunki wodne poprzez skierowanie ówczesnego spływu wód drogą polną (działka nr [...]) z kierunku wschodniego (w kierunku budynku [...] na kierunek północny (w kierunku drogi na działce nr [...] w W. Według Wnioskodawczyni zmiana kierunku odprowadzania wód opadowych powodowała szkody w postaci wypłukiwania nawierzchni utwardzonej za pomocą kruszywa.

Organ wyjaśnił też, że w toku postępowania H. J. zmarła, a w jej miejsce wstąpili spadkobiercy – M. Ł. oraz J. J..

Nadto organ wskazał, że nieruchomości nr [...] usytuowane są w dolnej części północno-wschodniego stoku G. W. który stromo opada w kierunku potoku bez nazwy. Stok ten przecina z ukosa droga polna nieutwardzona, oznaczona numerem ewidencyjnym [...] Usytuowanie drogi sprawia, że wody opadowe kumulują się w jej obrębie i spływają powstałymi na niej koleinami w kierunku południowo-wschodnim. Na końcowym odcinku działki nr [...] oraz na działce nr [...] (w rejonie zabudowań na działce nr [...]) zlokalizowane są koryta betonowe ułożone w poprzek drogi, które kierują wody opadowe z drogi polnej w kierunku drogi wewnętrznej tłuczniowej oznaczonej numerem ewidencyjnym [...] Wzdłuż drogi wewnętrznej zlokalizowany jest rów, który według M. Ł. został nielegalnie wykonany kilka lat temu przez właścicieli działki nr [...]. Woda opadowa z rowu odprowadzana jest w kierunku drogi wewnętrznej asfaltowej na działce nr [...], a dalej rowem wzdłuż tej drogi. Według wnioskodawczyni rejon skrzyżowania dróg polnej oraz drogi wewnętrznej utwardzonej kruszywem został podniesiony podczas ułożenia na nim płyt ażurowych (w obrębie działek nr [...] i [...]) co spowodowało zmianę kierunku spływu wód opadowych z kierunku południowo-wschodniego w stronę północną.

Mając na uwadze powyższe organ podał, że art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1121 z późn. zm.) odnosi się do sytuacji, gdy na skutek pewnych zdarzeń doszło do naruszenia naturalnych stosunków wodnych, przy czym musi być to naruszenie tego rodzaju, iż powoduje szkodę dla gruntów sąsiednich. Zgodnie z tym przepisem właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (art. 29 ust. 1 ustawy prawo wodne).

Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian

w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 29 ust. 2 ustawy prawo wodne).

Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (art. 29 ust. 3 ustawy prawo wodne).

Według organu, stanem pierwotnym w przedmiotowej sprawie były stosunki wodne panujące około 2016 r., gdy wody opadowe z działki drogowej nr [...], na styku działek nr [...], [...] w większości spływały koleinami po drodze polnej utwardzonej w kierunku wschodnim, w stronę budynku W. nr [...],

a następnie za budynkiem na pola i łąki. Na styku działek nr [...] i [...] znajdowało się skrzyżowanie dróg, dlatego też w trakcie obfitych opadów deszczu woda opadowa po części płynęła również w kierunku północnym, na działkę nr [...]

i w dalszej kolejności w dół stoku. Taki wniosek organ wysunął z okoliczności, że na skrzyżowaniu polnych dróg koleiny nie zachowują swojej ciągłości, co zwłaszcza

w sytuacji wzmożonego spływu wód opadowych przyczynia się do ich częściowego swobodnego rozproszenia. Podobnego zdania był biegły B. R..

Biorąc pod uwagę ustalony stan pierwotny (stan przed dokonaniem zmian)

w 2016 r., zdaniem organu, właściciel działek nr [...] [...] i [...] na styku tych nieruchomości dokonał istotnego przekształcenia powierzchni terenu oraz montażu urządzeń będących czynnikiem powodującym zmiany stanu wody na gruncie. Na działkach nr [...] i [...] w rejonie wyżej opisanego skrzyżowania został podniesiony jego poziom poprzez ułożenie płyt ażurowych, co spowodowało znaczące ograniczenie spływu wód opadowych w kierunku wschodnim. Dodatkowo na skrzyżowaniu dróg, na działce nr [...] wstawiono koryta betonowe, które zbierają

i kierują wody opadowe w stronę działki nr [...]. Tym samym w trakcie opadów deszczu lub topnienia śniegu wody obecnie spływają w kierunku północnym, a tylko

w trakcie bardzo intensywnych opadów częściowo płyną również w stronę wschodnią. Tym samym znacząco zwiększył się spływ wód opadowych drogą jak również zagłębieniem i rowem wzdłuż drogi na działce nr [...].

Zaznaczono, że w początkowym etapie postępowania wody opadowe z drogi były kierowane za pomocą przekopy w kierunku niecki na działce nr [...]. Po interwencji Urzędu Gminy W. przekopa została zlikwidowana, a woda z nawierzchni drogi w trakcie małych opadów spływa swobodnie jej powierzchnią w stronę północną. Jednak w przypadku obfitych opadów deszczu woda opadowa po części spływa również na działkę nr [...], do niecki gdzie tworzy się zastoisko. Zgodnie z opinią biegłego B. R. szkody na działkach drogowych nr [...] nie występują, a jedynie na działce nr [...] występuje zastoisko wody. Działania właściciela działek nr [...] [...] i [...] spowodowały zwiększenie spływu wód w kierunku działek drogowych nr [...] Jednakże wzdłuż drogi, w chwili obecnej istnieje rów oraz przepusty pod zjazdami. Pod warunkiem utrzymywania drożności urządzenia wodnego istnieje możliwość odprowadzenia zwiększonego spływu wód dla działek drogowych nr [...] W chwili obecnej rów jest częściowo zamulony, a w trakcie obfitych opadów deszczu woda nie mieści się w nim, a ponadto jej część płynie nawierzchnią drogi i spływa w kierunku działki nr [...]. Biorąc powyższe pod uwagę biegły zaproponował odprowadzenie wód opadowych z drogi na działce nr [...] za pomocą rowu z koryt betonowych zabezpieczonych kratą, zamontowanych w osi jezdni. Takie rozwiązanie można wykonać tylko i wyłącznie w przypadku zgody wszystkich stron postępowania, jednak w jego toku nie osiągnięto porozumienia.

Mając na uwadze powyższe, w celu przywrócenia poprzedniego spływu wód opadowych w kierunku wschodnim, zdaniem organu należy usunąć betonowe koryta ułożone w poprzek drogi na działce nr [...], a także umożliwić swobodny spływ wody przez działki nr [...] i [...] w kierunku wschodnim, w stronę działki nr [...]. Przywrócenie swobodnego spływu wody w kierunku będzie polegać na obniżeniu płyt betonowych do poziomu przywracającego spadek terenu w kierunku wschodnim lub wykopanie wzdłuż drogi rowu w kierunku działki drogowej nr [...].

Od powyższej decyzji odwołalnie złożyli B. J. i J. J..

Odwołujący się podnieśli, że w 2017 r. nie były wykonywane żaden prace na działce nr [...]. Z kolei betonowe korytka zostały położone, aby woda nie płynęła drogą, tylko fosą, która jest usytuowana wzdłuż drogi. Również zastoisko wody, na które wskazuje biegły powstaje już od lat, po każdych opadach.

Dodali, że to sąsiedzi, w tym M. Ł. zasypywali istniejący rów, wrzucając do niego ziemię i kamienie. Nadto woda z drogi [...] jak i [...] nie wpływa na działkę [...]. Z kolei wykonany w 2017 r. wzdłuż drogi przekop był krótkotrwały i miał na celu wymuszenie na M. Ł. puszczenia wody fosą, a nie drogą. Po dwukrotnych oględzinach na drodze [...] oraz [...] przekop został usunięty.

Na potwierdzenie, że wody opadowe na przedmiotowy terenie od lat spływają tą samą drogą oraz, że działania odwołujących w 2017 r. nie doprowadziły do zmiany stosunków wodnych, odwołujący przedłożyli zdjęcia z 2004 r.

Decyzją z dnia 17 stycznia 2023 r. znak: SKO.PW/4171/110/2022, działając na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. 2017, poz. 1121 ze zm.) w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. 2021, poz. 2233 ze zm.) oraz art. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło decyzję organu pierwszej instancji oraz odmówiło nakazania właścicielom gruntu (działki nr [...] w W.) – B. i J. J. – przywrócenia stanu poprzedniego na terenie działki nr [...] w W. oraz nakazania na tej działce wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że opinia biegłego

z zakresu hydrologii i hydrogeologii autorstwa dr. hab. inż. B. R., zlecona przez organ pierwszej instancji, to opracowanie kompletne i rzetelne. Opinia w sposób pełny i jasny przedstawia stan stosunków wodnych na przedmiotowym terenie, a także zależności wynikłe z ukształtowania terenu i struktury podłoża.

Na podstawie ww. opinii organ odwoławczy ustalił, że sytuacja związana ze spływem wód opadowych w przedmiotowym obszarze jest skomplikowana i trudna, przy czym z uwagi na naturalne ukształtowanie terenu (działki położone na stoku

o nachyleniu do 30%, spadającym w stronę głęboko wciętego cieku wodnego, który silnie eroduje swoje brzegi), a także z uwagi na strukturę podłoża (piaskowce i flisze ułożone naprzemiennie, co stanowi podłoże podatne na powstawanie osuwisk, przykryte glebą gliniastą o znikomej przepuszczalności) okolica ta naturalnie podatna jest na szkody związane ze spływem wód opadowych, zwłaszcza w okresie, kiedy opady te są intensywne.

W ocenie wnioskodawczyni do zmiany stosunków wodnych doszło na terenie działki nr [...] na skutek podniesienia jej powierzchni i zasypania istniejącego rowu. Miało to powodować zmianę kierunku spływu wód i w efekcie szkody na działkach nr [...], po których biegnie droga dojazdowa do okolicznych nieruchomości. Tymczasem z opinii biegłego wynika, że styk działek nr [...]1 i [...] jest miejscem najniżej położonym, do którego spływają wody opadowe ze zlewni o powierzchni 0,5 ha. Styk tych działek znajduje się na południowym końcu drogi nad działce nr [...], która biegnie w dół, w kierunku północnym. Spływ wód w stronę ww. styku działek po dużych opadach bywa bardzo intensywny, ze względu na znaczne nachylenie terenu i nieprzepuszczalność gleby. Biegły nie stwierdził faktu zasypania jakiegokolwiek rowu na ww. działkach. Stwierdził natomiast, że umieszczenie na styku działek nr [...] i [...] (na skrzyżowaniu dróg) płyt ażurowych doprowadziło do nieznacznego podniesienia terenu w tym miejscu. Stanowiło to naruszenie stosunków wodnych, ponieważ doprowadziło do korekty kierunków spływu wód opadowych. Wcześniej spływały one w kierunku wschodnim, obecnie płyną na dwa sposoby: przy mniejszych opadach płyną wyłącznie w kierunku północnym, drogą na działkach nr [...] i na działkę [...], a przy większych opadach również w naturalnym dla tego terenu kierunku wschodnim. Zatem w sposób niezaprzeczalny na skutek ww. prac utwardzających doszło do zwiększenia spływu w kierunku północnym, kosztem spływu w naturalnym kierunku wschodnim. W tym zakresie, zdaniem organu odwoławczego opinia biegłego potwierdza naruszenie stosunków wodnych w relacji do utrwalonego stanu tych stosunków, ustalonego na rok 2016. Naruszenie to nastąpiło przez działania podjęte przez właściciela działki nr [...], mające na celu jej utwardzenie i pomiędzy tymi okolicznościami zachodzi związek przyczynowo - skutkowy.

Kolegium wskazało, że biegły przeanalizował kwestię szkód zaistniałych na skutek działań dokonanych przez właściciela działki nr [...] na jej terenie. Ocenił, że zwiększenie spływu wód opadowych w kierunku północnym spowodowało, że płyną one po terenie działek [...], a także [...]. Wyraźnie jednak stwierdził, że: "Zmiany wprowadzone na działkach nr [...] i [...] powodują niekorzystną zmianę w kierunku odpływu wody, a zatem wpływają w sposób niezaprzeczalny i szkodliwy na stosunki wodne na działce nr [...]. Wspomniana zmiana nie powoduje jednak obecnie szkód na działkach nr [...]". Wskazał, że szkoda na działce nr [...] polega na trwałym zawilgoceniu gruntu oraz występowaniu zastoisk wody na powierzchni terenu w poziomej części działki, co przekłada się na szkody materialne.

Przyjmując powyższe wnioski jako wiarygodne i należycie uzasadnione Kolegium wskazało, że kwestia szkód na działce nr [...] nie była przedmiotem niniejszego postępowania. Wniosek wyznaczający granice niniejszej sprawy wskazywał wyraźnie, że chodzi o wpływ naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...] ze szkodą na działkach nr [...] Zatem kwestia szkód stwierdzonych na terenie działki nr [...] pozostaje poza zakresem niniejszej sprawy, jeśli zaś organ pierwszej instancji uzna, iż kwestia ta wymaga wydania decyzji w trybie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne to winien w tym zakresie wszcząć postępowanie z urzędu. Nie ma jednak możliwości prowadzenia postępowania jednocześnie z urzędu i na wniosek, a zatem nie można dołączyć kwestii szkód stwierdzonych na działce nr [...] do mniejszego, wnioskowego postępowania.

Jeżeli natomiast chodzi o działki nr [...], to biegły nie stwierdził na ich terenie żadnych szkód, co wyraźnie wynika przedłożonej opinii. Nie stwierdził także, jakie szkody mogłyby na tych działkach wystąpić w przyszłości. Brak jest zatem w tym zakresie skutku w postaci szkody, który jest koniecznym warunkiem nałożenia na stronę obowiązków, o których mowa w art. 29 ust. 3 d.P.w. To bowiem jest możliwe jedynie przy wykazaniu łącznego spełnienia wszystkich przesłanek o których mowa w tym przepisie.

W konsekwencji organ wskazał, że wprawdzie na skutek działań J. J. na działce nr [...], polegających na utwardzeniu jej części ażurowymi płytami, stosunki wodne uległy pewnym zmianom, jednak nie stwierdzono, aby doprowadziły one lub mogły doprowadzić do jakichkolwiek szkód na działkach nr [...] Z tego względu należało odmówić nałożenia na właścicieli działki nr [...] obowiązków wskazanych w tym przepisie. Z kolei szkody stwierdzone na terenie działki nr [...] pozostają poza zakresem niniejszego postępowania i mogą stać się przedmiotem rozstrzygnięcia w odrębnym postępowaniu administracyjnym.

Organ podkreślił, że przedmiotowe postępowanie nie obejmuje całości stosunków wodnych w omawianym terenie i nie upoważnia organów orzekających do analizy działań właścicieli poszczególnych działek na przestrzeni lat, szczególnie jeżeli skutki części z tych działań zostały już usunięte. Podkreślił nadto, że zgodnie z art. 234 ust. 5 u.P.w. postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Zatem okoliczności sprzed wielu lat, na które powodują się odwołujący nie mogą stać się obecnie przedmiotem żadnego postępowania w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych.

Na powyższą decyzję M. Ł. i J. J. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Skarżący podnieśli, że organ odwoławczy dokonał błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, dlatego wnoszą o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Wskazali, że wbrew twierdzeniom organu administracji, od daty zmiany stosunków wodnych na gruncie, dokonanych przez B. J. i J. J., nie upłynęło co najmniej 5 lat, licząc od czasu wszczęcia postępowania w tej sprawie przed Wójtem Gminy W.. Doszło też do rzeczywistego naruszenia stosunków wodnych na gruntach objętych niniejszym postępowaniem. Położenie podniesionych na gruncie betonowych koryt w poprzek drogi przez B. J. i J. J. spowodowało bowiem bardzo niekorzystną zmianę dotychczasowego spływu wód opadowych oraz ukierunkowanie ich na działki sąsiednie. Powyższe spowodowało niszczenie i podtapianie działki drogowej [...] i działki [...] Skarżący podnieśli nadto, że rowu przy działce nr [...] nie było wcześniej, o czym świadczy studnia B. i J. J..

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r. poz. 259, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Należy również wskazać, że na mocy art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W wyniku rozpoznania sprawy w tak zakreślonych ramach Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w kontrolowanej sprawie z uwagi na czas wszczęcia postępowania w związku z brzmieniem art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2625) zastosowanie miały przepisy nieobowiązującej już ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1121, dalej: p.w.).

Zgodnie z art. 29 ust. 1 p.w. właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie. Zgodnie z art. 29 ust. 3 p.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 1 sierpnia 2018 r., sygn. II OSK 2058/16, "w art. 29 ust. 1 ustawy z 2001 r. Prawo wodne określona została treść dwóch zakazów adresowanych do właściciela gruntu. Pierwszy zakaz, ustanowiony w art. 29 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, dotyczy zmian stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, oraz kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Użycie w art. 29 ust. 1 pkt 1 określenia "a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich" oznacza, że właściciel gruntu poza zakazami wyrażonymi w art. 29 Prawa wodnego jest obciążony innymi ograniczeniami na rzecz właścicieli gruntów sąsiednich wynikającymi z prawa sąsiedzkiego. Ograniczenia te polegają m.in. na obowiązku powstrzymania się od pewnych czynności faktycznych, dozwolonych z tytułu prawa własności, które mogą wywołać skutek w postaci szkody dla gruntów sąsiednich. Drugi zakaz (art. 29 ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego) ma charakter bezwzględny i obejmuje odprowadzanie wód oraz ścieków na grunty sąsiednie."

Wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 p.w. zależne jest zatem od ustalenia, po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie, po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, tzn. czy pomiędzy zmianą stanu wody i szkodą na nieruchomości sąsiedniej istnieje związek przyczynowo-skutkowy (tak np. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z dnia 26 marca 2019 r., sygn. II SA/Rz 192/19, orzeczenia.nsa.gov.pl). Z punktu widzenia przywołanych wyżej przepisów nie ma natomiast znaczenia rozmiar powstałej szkody. Ustawodawca nie uzależnia bowiem skutku od rozmiaru szkody, lecz w ogóle od jej zaistnienia, w związku z czym nie ma potrzeby jej szacowania (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 21 czerwca 2011 r., II SA/Bd 438/11, LEX nr 950530).

Charakterystykę zmian stanu wody na gruncie uzasadniających podjęcie działań na podstawie art. 29 ust. 3 p.w. przedstawił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 września 2017 r., sygn. II OSK 159/16, w którym wskazano: "Spowodowanie (...) przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie, dające organom podstawę do zastosowania sankcji, o jakiej mowa w art. 29 ust. 3 p.w., to takie działania, które ingerują w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi. Działaniem takim jest między innymi wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu np. zasypanie zagłębienia, którym dotychczas spływała z terenów wyżej położonych lub podwyższenie terenu uniemożliwiające spływ wody. Także spowolnienie spływu wody z gruntów spowodowane podwyższeniem terenu sąsiedniej działki stanowi jedną ze zmian stosunków wodnych na gruncie, o którym mowa w art. 29 p.w. Również roboty budowlane takie jak niwelacja terenu, podniesienie rzędnej terenu, wprowadzenie systemu drenażowego wokół budynku, czy też samo wybudowanie fundamentów może powodować zmiany stanu wody na gruncie jeżeli ich efektem będzie zmiana naturalnego, dotychczasowego kierunku odpływu wód opadowych, naruszenie istniejącego systemu drenażowego, czy też przecięcie kierunku migracji wód podziemnych."

Wydanie decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 3 p.w., wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego, przede wszystkim, jaki był ostatnio stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, zwłaszcza czy nastąpiła zmiana kierunku odpływu wody opadowej, a jeśli tak, to na czym polegała zmiana stanu wody, wreszcie czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na sąsiednie grunty. Dopiero poprawnie ustalona podstawa faktyczna może stanowić podstawę do oceny zebranego materiału dowodowego, przeprowadzenia rozważań i w konsekwencji do podjęcia rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 14 maja 2008 r., sygn. II OSK 613/07, orzecznia.nsa.gov.pl). Nie ulega przy tym wątpliwości, że sprawy z zakresu naruszenia stosunków wodnych dotyczą skomplikowanej problematyki, wymagającej najczęściej wiadomości specjalnych, przeważnie z geologii, hydrologii, melioracji. Z tego względu w sprawach rozstrzyganych na podstawie art. 29 ust. 3 p.w. kluczowym dowodem może być opinia biegłego.

Impuls do wydania zaskarżonej decyzji stanowił wniosek H. J., w którym wywodzono, że na działce nr [...] doszło do zmiany stosunków wodnych wskutek podniesienia powierzchni tej działki i zasypania istniejącego rowu. Miało to powodować zmianę kierunku spływu wód i w efekcie - szkody na działkach nr [...], po których biegnie droga dojazdowa do okolicznych nieruchomości. W toku postępowania ustalono, że w istocie doszło do zmiany stosunków wodnych na działce nr [...] (na styku z działką nr [...]), a to z powodu ułożenia płyt ażurowych na skrzyżowaniu dróg, co doprowadziło do nieznacznego podniesienia terenu w tym miejscu, a to znowu zmianę kierunków spływu wód opadowych. Wcześniej spływały one w kierunku wschodnim, obecnie płyną na dwa sposoby: przy mniejszych opadach płyną w kierunku północnym, drogą na działkach nr [...] i na działkę [...], a przy większych opadach również w naturalnym dla tego terenu kierunku wschodnim. Tym samym, na skutek ww. robót utwardzających doszło do zwiększenia spływu w kierunku północnym, kosztem spływu w naturalnym kierunku wschodnim.

W ocenie Sądu ustalenia organów są prawidłowe. Ustalono w szczególności, że styk działek nr [...] i [...] jest miejscem najniżej położonym, do którego spływają wody opadowe ze zlewni o powierzchni 0,5 ha, przy czym spływ wód w stronę tego obszaru po dużych opadach bywa bardzo intensywny, ze względu na znaczne nachylenie terenu i nieprzepuszczalność gleby. W ocenie Sądu prawidłowo ustalono również, że opinia biegłego potwierdza naruszenie stosunków wodnych w relacji do utrwalonego ich stanu z roku 2016, jak też to, że naruszenie nastąpiło przez działania właściciela działki nr [...], mające na celu utwardzenie terenu tej działki, a nadto, że pomiędzy tymi okolicznościami zachodzi związek przyczynowo-skutkowy.

Kluczowa dla sprawy okazała się kwestia wykazania szkodliwego wpływu opisanej wyżej zmiany na działki o numerach [...], do których odnosił się wniosek o wszczęcie postępowania. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, w szczególności z opinii biegłego wynika, że na skutek działań dokonanych przez właściciela działki nr [...], doszło do sytuacji, w której wody opadowe płyną po terenie działek nr [...] oraz po działce nr [...]. Biegły doszedł przy tym do wniosku, że "Zmiany wprowadzone na działkach nr [...] i [...] powodują niekorzystną zmianę w kierunku odpływu wody, a zatem wpływają w sposób niezaprzeczalny i szkodliwy na stosunki wodne na działce nr [...]. Wspomniana zmiana nie powoduje jednak obecnie szkód na działkach nr [...]". Wskazał, że szkoda na działce nr [...] polega na trwałym zawilgoceniu gruntu oraz występowaniu zastoisk wody na powierzchni terenu w poziomej części działki, co przekłada się na szkody materialne.

W świetle powyższego uzasadnione było stanowisko Kolegium, które przyjęło, że chociaż w wyniku działań podjętych na działce nr [...], polegających na utwardzeniu jej w części ażurowymi płytami, doszło do zmiany stosunków wodnych, to nie wpłynęły one szkodliwie na działki nr [...] Wniosek ten doprowadził finalnie organ odwoławczy do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji oraz odmowy nałożenia na właścicieli działki nr [...] obowiązków, o których stanowi art. 29 ust. 3 p.w.

Co się zaś tyczy szkodliwego oddziaływania zmiany stosunków wodnych na działkę nr [...], Kolegium słusznie dostrzegło, że kwestia ta nie mogła być przedmiotem rozstrzygnięcia, skoro nie obejmował jej wniosek wszczynający postępowanie. We wniosku tym, wyznaczającym granice sprawy administracyjnej, sformułowano wyraźne żądanie oceny wpływu naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...] na działki nr [...] Na marginesie tylko wskazać wypada, że oddziaływanie to może być jednak przedmiotem osobnej decyzji nakazowej, wydanej z urzędu przez właściwego wójta, na podstawie aktualnie obowiązującego art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne.

W ocenie Sądu organy obu instancji właściwie wyjaśniły okoliczności sprawy, realizując należycie wymogi w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. W ocenie Sądu właściwie oceniono jako przekonującą i logiczną opinię biegłego hydrologa i hydrogeologa B. R., zarówno dla oceny zmiany stosunków wodnych oraz jej związku ze szkodliwym odziaływaniem na działki skarżących. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie ponownie merytorycznie rozpoznało sprawę. Ustalenia poczynione przez ten organ znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, realizującym właściwie wymogi art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania).

W tej sytuacji Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.