Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 547/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2025-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2,art.28, art. 30, art. 83b ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 61 a § 1
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Protokolant sekr. sąd. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. Ś. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 września 2024 r. nr 350300/71/31472/24/RSU w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej: Prezes, organ) decyzją z 25 września 2024 r. znak: 350300/71/31472/2024/RSU odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku J. Ś. (dalej: skarżąca, wnioskodawczyni) o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne za okres: od 08.2018r. do 05.2021r., od 10.2021r. do 10.2022r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 12.2019r. do 05.2021r., od 08.2021r. do 10.2022r. za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Jak wynika z akt sprawy skarżąca zalega ze składkami za osobę prowadzącą działalność gospodarczą a także z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, w części finansowanej przez ubezpieczonych jak i finansowanej przez płatnika, wraz odsetkami za zwłokę oraz kosztami upomnień.

W dniu 23 sierpnia 2024 r., zobowiązana złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Uzasadniając swój wniosek skarżąca podniosła, że jest osobą w podeszłym wieku niezdolną do prowadzenia jakiejkolwiek działalności gospodarczej, jej wiedza na temat przepisów jest znikoma, natomiast faktyczną działalność prowadziła inna osoba, która wykorzystywała ją jako tzw. słupa. Wnioskodawczyni poinformowała również, że nie posiada żadnej dokumentacji związanej z przedmiotową działalnością gospodarczą.

Decyzją z 25 września 2024 r., organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne za okresy wymienione powyżej opierając się na art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: K.p.a.) w związku z art. 30 i art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2024 r., poz. 497, dalej: u.s.u.s.).

W uzasadnianiu decyzji podniesiono, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tychże składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s., na podstawie którego ZUS umarza należności z tytułu składek. Tym samym, według organu, należało wydać decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Organ wskazał jednocześnie, że będzie prowadził nadal postępowanie wyjaśniające dotyczące pozostałych kwestii podnoszonych we wniosku strony.

Skarżąca nie skorzystała z przysługującego jej prawa do ponownego rozpatrzenia sprawy wnosząc skargę do tut. Sądu. W skardze z 11 października 2024 r. nie zgodziła się z przedmiotową decyzją podnosząc ponownie, że to nie ona była osobą odpowiedzialną za prowadzenie działalności gospodarczej wskazując swoją córkę jako osobę decyzyjną, której działania doprowadziły zaległości w odprowadzaniu składek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U.

z 2024 r. poz. 935, dalej jako P.p.s.a.) - tj. w przypadku istnienia istotnych wad

w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do powyższych granic kontroli sadowej stwierdzić przychodzi, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja, która nie odnosi się do meritum sprawy (wniosku) , lecz decyzja procesowa odmawiająca - na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 30, art. 83b ust. 1 u.s.u.s. - wszczęcia postępowania w sprawie wniosku, ale tylko w części dotyczącej żądania umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Tym samym przeciwskuteczne są podnoszone w skardze zarzuty dotyczące nie rozpatrzenia podstaw faktycznych wniosku o umorzenie zaległości składkowych, bowiem w istocie organ się do n ich nie odnosił i wyraźnie w uzasadnieniu skarżonej decyzji wyjaśnił wnioskodawczyni, że będzie badał je w odrębnym postepowaniu mającym za przedmiot pozostała część wniosku, co do którego nie występuje ustawowa, ujemna przesłanka procesowa.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 61a § 1 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 K.p.a. (to jest żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przy czym stosownie do art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Przywołany powyżej art. 61 a § 1 K.p.a. przewiduje dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego - wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną bądź inne uzasadnione przyczyny niemożności prowadzenia postępowania. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie sądów administracyjnych jednomyślnie prezentowane jest stanowisko, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego jest dopuszczalne wyłącznie z powodu przeszkód oczywistych o charakterze przedmiotowym i podmiotowym, których wystąpienie jest możliwe do stwierdzenia po wstępnej analizie wniosku. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania zastrzeżona jest bowiem dla wstępnego etapu oceny wniosku. Dostrzeżenie po wszczęciu postępowania niedopuszczalności jego prowadzenia prowadzić może jedynie do umorzenia postępowania. Zastosowanie instytucji określonej w art. 61a § 1 K.p.a. powinno być zatem ograniczone co do zasady do sytuacji, w której brak możliwości wszczęcia postępowania z przyczyny podmiotowej lub przedmiotowej jest oczywisty i nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61 a § 1 K.p.a., należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Taka też sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie co słusznie dostrzegł i prawidłowo uwzględnił organ.

Mianowicie skarżąca wystąpiła do ZUS z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, obejmując tym wnioskiem - co nie jest w sprawie kwestionowane - składki za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i art. 29 u.s.u.s., które stanowią podstawę do umarzania należności z tytułu składek, rozkładania ich na raty i odraczania terminu ich płatności. Przy czym należy wyjaśnić, że przepisy u.s.u.s. rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia "składek". Przepis art. 24 ust. 2 u.s.u.s. stanowi, że składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Mając, więc na względzie treść art. 24 ust. 2 u.s.u.s. uznać należy, że art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza umarzanie w całości lub w części wszystkich "należności z tytułu składek", tj. składek, odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Co do zasady, wymienione należności mogą być umarzane w całości lub w części, o ile spełnione będą warunki określone w ustawie i o ile nie zachodzi wyłączenie możliwości umorzenia objęte art. 30 u.s.u.s.. Wyjątek od zasady dopuszczalności umarzania "należności z tytułu składek" objęty art. 30 u.s.u.s. jest ściśle określony: umorzenia nie stosuje się do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek. Zdaniem Sądu z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami ustawodawca nie przewiduje możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy, nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej w tej części.

Przedstawione stanowisko potwierdzone jest jednolitym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przykładowo, Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z 25 października 2012r., sygn. akt II GSK 1520/11 (Lex nr 1404591) podnosząc, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj. że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s.. Oznacza to, że strona nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jej koncie w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych.

Taką też interpretację art. 30 u.s.u.s. organ zaprezentował w zaskarżonej decyzji. Ponieważ nie można było rozpoznać w powyższym zakresie wniosku skarżącej inicjującego postępowanie o umorzenie należności - organ zobligowany był do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek finansowanych przez osobę ubezpieczoną niebędącą płatnikiem oraz składek za zatrudnionych pracowników, z uwagi na brak przedmiotu postępowania w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 u.s.u.s.. Wobec powyższego orzeczono w myśl art. 151 P.p.s.a. o oddaleniu skargi