Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 212/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4-6
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędziowie Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar (sprawozdawca), Asesor WSA Aneta Brzezińska, , Protokolant Starszy specjalista Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 maja 2023 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 grudnia 2021 r. nr UP-1055/2021 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od kwietnia 2009 r. do marca 2012 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2009 r. do sierpnia 2014 r., od września 2015 r. do grudnia 2015 r., za marzec 2018 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 lipca 2021 r. nr 1772/2021.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. D. (dalej: strona, skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej (dalej: organ) z dnia 1 grudnia 2021 r. numer UP-1055/2021, utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie z dnia 27 lipca 2021 r. nr 1772/2021 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Z akt sprawy wynika, że strona w dniu 2 listopada 2020 r. zwróciła się do organu z wnioskiem o częściowe umorzenie należności z tytułu składek w zakresie: umorzenia odsetek za okres bezczynności Oddziału ZUS w Wałbrzychu przy wydawaniu decyzji abolicyjnej, tj. za okres od 16 lutego 2015 r. do dnia złożenia wniosku, umorzenia 75% żądanych kwot z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego z uwagi na brak możliwości ich odliczenia od podatku oraz umorzenia 17% żądanych kwot z innych tytułów z uwagi na brak możliwości zaliczenia ich do kosztów uzyskania przychodów, a w pozostałym zakresie – o zawarcie układu ratalnego (raty po 200 zł miesięcznie według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym). Strona poinformowała, że wniosek o umorzenie części zobowiązania wynika głównie z żądania odsetek od zaległych składek za okres bezczynności Oddziału ZUS w Wałbrzychu przy wydawaniu decyzji abolicyjnej. Z kolei częściowe umorzenie w pozostałym zakresie wynika z faktu, iż strona nie prowadzi już działalności gospodarczej i nie będzie możliwości odliczenia składek zdrowotnych od podatku a pozostałych składek nie będzie można zaliczyć do kosztów działalności. Podkreślono, że zaległość nie powstała ze złej woli skarżącego, a jedynie z faktu pozbawienia go ubezpieczenia KRUS z kilkuletnim okresem wstecznym, co skutkowało naliczeniem składek ZUS za okres uzyskiwania przychodów z tytułu pełnienia obowiązków syndyka w kwocie 1500 zł rocznie. Skarżący wskazał, że Prezes KRUS wydając decyzję o objęciu ubezpieczeniem nie pouczył go o obowiązku poinformowania o ponownym rozpoczęciu działalności gospodarczej, czym wyrządził mu szkodę, a obecnie nie ma już możliwości wzruszenia decyzji. Pismem z dnia 28 czerwca 2021 r. skarżący sprecyzował treść wniosku. W toku postępowania skarżący przedłożył m.in. oświadczenie o stanie majątkowym oraz sytuacji majątkowej osoby, która nie prowadzi pełnej księgowości (w dniu 1 lipca 2021 r.) oraz oświadczenie przedsiębiorcy o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis oraz formularza informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis. Organ pozyskał również szereg informacji na temat sytuacji majątkowej skarżącego z urzędu.

Organ w decyzji z dnia 27 lipca 2021 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej wysokości 69 114,36 zł (w tym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 04/2009 do 03/2012 w łącznej wysokości 36 786,85 zł, należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 07/2009 do 08/2014, od 09/2015 do 12/2015, 03/2018, 06/2018-10/2018 w łącznej wysokości 29 026,99 zł oraz należności na Fundusz Pracy za okres od 04/2009 do 03/2012 w łącznej wysokości 3 300,52 zł). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że należności składkowe za powyższe okresy są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, a na zawieszenie biegu przedawnienia wpłynęło, po pierwsze, wszczęcie postępowania egzekucyjnego (doręczenie skarżącemu tytułów wykonawczych - dla należności za okres od 04/2009 do 08/2014 (od 11 sierpnia 2020 r.), dla należności na FUZ za 03/2018 (od 4 kwietnia 2019 r.), dla należności na FUZ za 06/2018 (od 9 marca 2020 r.) i dla należności na FUZ za okres od 07/2018 do 10/2018 (od 19 marca 2019 r.), a po drugie, abolicja od dnia 19 stycznia 2015 r. do nadal, podając, że sprawa umorzenia należności skarżącego na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej jest w toku. Organ powołał się przy tym na treść przepisu art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej: u.s.u.s.) oraz art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej.

Dalej organ stwierdził, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., jak również strona nie wykazała, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Ponadto zdaniem tego organu Strona nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, ani, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiłaby możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności. Nie stwierdził zatem organ spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365 ze zm., dalej: rozporządzenie). Przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania, skoro Skarżący od nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej.

Analizując możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową, gdy konieczność opłacenia zadłużenia pozbawiłaby dłużnika i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia), organ wskazał, że skarżący jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę, uzyskując wynagrodzenie w kwocie 3 000 zł brutto, tj. 2 210 zł netto. Podniesiono, że we wniosku skarżący wykazał dochód z produkcji rolnej wynoszący 1 000 zł miesięcznie. Dalej podano, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która zgodnie z oświadczeniem uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 947,70 zł brutto, tj. 818,41 zł netto. Zatem łączny dochód rodziny jest wyższy niż suma minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego i jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego (wynosząca 2 522,43 zł). Skarżący posiada zaległości podatkowe (kwoty nie wskazano) oraz inne zobowiązania wynoszące ok. 90 000 zł, dochodzone w formie egzekucji przez ZUS. Miesięczne koszty utrzymania wynoszą 1070 zł. Z oświadczenia majątkowego wynika ponadto, że skarżący jest współwłaścicielem [...] gospodarstwa rolnych w R. ([...] bez zabudowań o powierzchni [...] ha i [...] ha i [...] z zabudowaniami o powierzchni [...] ha) oraz właścicielem pojazdu ciężarowego o wartości około 29 900 zł i pojazdu osobowego o wartości około 10 600 zł, jak również współwłaścicielem pojazdu osobowego o wartości około 33 200 zł.

Zdaniem organu zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia ubóstwa z uwagi na fakt zatrudnienia skarżącego, uzyskiwania dochodu z działalności rolniczej oraz posiadania majątku. Zaznaczono, że skarżący sam zadeklarował spłatę części zaległości w ratach w kwocie po 200 zł miesięcznie. Wskazano również, że istnieje możliwość pozyskania przez skarżącego dodatkowych środków finansowych, o czym świadczy fakt zawieszenia działalności gospodarczej (a nie jej wykreślenia). Wskazał dalej organ, że umorzenie składek w przypadku skarżącego oznaczałoby uprzywilejowanie go względem innych podmiotów, co naruszałoby interes społeczny.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił wydanie decyzji w innym zakresie niż złożony wniosek, manipulowanie faktami, oparcie decyzji na niepełnych danych oraz dokumentów, które nie były dla niego dostępne w dniu 20 lipca 2020 r. Podkreślił, że nieprawdziwe są ustalenia ZUS o uzyskiwaniu przez niego dochodów z gospodarstwa rolnego w wysokości 1 000 zł miesięcznie, skoro zgodnie z oświadczeniem jest to dochód roczny. Wskazał na błędne jego zdaniem ustalenia ZUS odnośnie możliwości realizowania należności przy zapewnieniu środków na podstawowe potrzeby materialne. Stwierdził, że deklarowana kwota do spłaty wynosząca 200 zł jest kwotą, która może być wyegzekwowana przymusowo, a poza tym spłata w tej kwocie nie pozwoli nawet na spłatę odsetek, które w tym czasie narosną i nigdy nie dojdzie do spłaty należności. Ponadto skarżący przywołał okoliczności dotyczące powstania zaległości, kwestionując zasadność i zgodność z prawem działania ZUS.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 1 grudnia 2021 r. organ utrzymał w mocy poprzednio wydaną decyzję

W pierwszej kolejności organ wskazał, że należności składkowe za powyższe okresy są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Następnie organ podtrzymał dotychczasowe ustalenia i powtórzył argumentację zawartą w decyzji z dnia 27 lipca 2021 r. Podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych i dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, umorzenie jej przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Wskazał ponadto na fakt, iż łączny dochód rodziny skarżącego jest wyższy niż minimum socjalne dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego, który w I kwartale 2021 r. wynosił 2 148,44 zł. Zdaniem organu, z uwagi na stały miesięczny dochód i majątek w postaci nieruchomości gruntowych, nawet przy przyjęciu, że skarżący uzyskuje dochód z produkcji rolnej w wysokości 1 000 zł rocznie, a nie miesięcznie, sytuacja finansowa Skarżącego i jego rodziny nie jest trudna. Wskazano, że skarżący otrzymuje dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR). Zaznaczono, ze skarżący od ponad roku ma prawo do świadczenia emerytalnego, z którego nie korzysta, a to pozwoliłoby na spłatę zadłużenia w wyższej kwocie niż deklarowana.

W skardze do tutejszego Sądu skarżący zarzucił organowi rentowemu naruszenie przepisów art. 7, 7a, 8, 9, 11, 12, 13, 15, 35, 36, 66 i 77§ 1 k.p.a. oraz art. 32 ust. 2 Konstytucji RP i art. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców. Zarzucił również "fikcyjność ponownego rozpatrzenia sprawy", podkreślając wrogie nastawienie do niego pracowników Oddziału ZUS w Wałbrzychu i celowe działanie na jego szkodę. Podkreślił, że przy rozpatrywaniu wniosku o wydanie decyzji abolicyjnej organ działał przewlekle. Ponadto skarżący ponownie przywołał okoliczności dotyczące powstania zaległości wobec ZUS, kwestionując zasadność i zgodność z prawem działania tego organu, jak również wskazując, że żądanie składek na ubezpieczenie 10-krotnie przewyższających dochody w spornym okresie narusza zasady współżycia społecznego. Z kolei żądanie odsetek po dacie 15 lutego 2016 r. jest zdaniem skarżącego próbą wyłudzenia i rażącym nadużywaniem prawa z uwagi na bezczynność ZUS przy wydawaniu decyzji abolicyjnej. Skarżący przedstawił również zarzuty dotyczące decyzji abolicyjnej. Zarzucił też organowi pominięcie znanych faktów, w szczególności wniosku o umorzenie należności i błędne ustalenia w przedmiocie dochodów z gospodarstwa rolnego, pojazdu samochodowego [...] (w którym posiada udział wynoszący 1%), poprawy sytuacji majątkowej poprzez przejście na emeryturę oraz ratalnej spłaty zadłużenia. Wskazał też, że dokumentacja jest prowadzona w sposób umożliwiający jej zdekompletowanie lub uzupełnienie w każdym stadium postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć z innych powodów, niż wskazywane przez skarżącego.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kwestią, którą powinien rozważyć organ w pierwszej kolejności jest ewentualne przedawnienie należności, których dotyczył wniosek o umorzenie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa bez względu na to, czy dłużnik podatkowy powołał się na tę okoliczność - przedawnienie uwzględniane jest bowiem z urzędu (art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej, traktującym o wygaśnięciu zobowiązań na skutek ich przedawnienia). Tym samym zaległości w zobowiązaniach z tytułu składek, które wygasły wskutek przedawnienia i w związku z tym już nie istnieją, nie mogą być przedmiotem decyzji w sprawie udzielenia ulgi w spłacie tych zobowiązań, polegającej na ich umorzeniu. W razie stwierdzenia zatem przez organ, że doszło do przedawnienia należności, co do których strona wnosi o ich umorzenie, postępowanie zainicjowane wnioskiem w tym zakresie jest bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). W przypadku wniosku, który obejmuje zarówno należności przedawnione, jak i nieprzedawnione, konieczne jest z kolei ustalenie wysokości zobowiązań faktycznie ciążących na wnioskodawcy, bowiem zastosowanie przesłanek umorzenia zawartych w u.s.u.s oraz rozporządzeniu (szczególnie tych odwołujących się do okoliczności takich jak sytuacja majątkowa wnioskodawcy i jego zdolność do poniesienia ciężaru spłaty zobowiązań bez zagrożenia niezbędnych potrzeb życiowych swoich i rodziny czy kwestia zestawienia ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego z wysokością dochodzonych składek), wymaga ich odniesienia każdorazowo do skonkretyzowanej wysokości zaległości objętych obowiązkiem spłaty. Innymi słowy, podstawy umorzenia odnoszące się do nieściągalności lub sytuacji majątkowej dłużnika i jego zdolności do zapłaty zaległości muszą być analizowane z uwzględnieniem kwoty rzeczywiście ciążących na dłużniku zobowiązań.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga zatem, że w postępowaniu w sprawie umorzenia Zakład, stosowanie do odesłania zawartego w art. 123 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m.in. w art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Ciąży więc na nim obowiązek dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz ich oceny, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Jak wyjaśniono powyżej, kwestia przedawnienia należy do najistotniejszych okoliczności również w postępowaniu umorzeniowym, gdyż może wprost wpływać na określenie zakresu przedmiotowego postępowania, a jej niewyjaśnienie skutkuje ostatecznie brakiem możliwości odniesienia przesłanek umorzenia, dotyczących m.in. zdolności finansowej strony, do konkretnej kwoty wymagalnych zobowiązań.

Zagadnienie przedawnienia należności składkowych zostało uregulowane w art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. W myśl tej regulacji:

(...)

4. Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

5. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.

5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.

5e. Bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata.

5f. W przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

6. Bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Należy również wskazać, że gdy bieg przedawnienia należności składkowych rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 roku, kluczowe znaczenie ma art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 roku o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. 2011 nr 232 poz. 1378 ze zm., dalej jako ustawa redukcyjna), do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa m.in. w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. 2. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Zatem w świetle przytoczonych regulacji, do okoliczności istotnych dla oceny upływu biegu terminu przedawnienia należą m.in. data ich wymagalności, podejmowane czynności egzekucyjne, ewentualne postępowanie upadłościowe, postępowanie w sprawie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawy wymiaru składek lub obowiązku opłacania składek na te ubezpieczenia, układy ratalne, konieczność wyjaśnienia zagadnień wstępnych, zabezpieczenie hipoteczne. Wskazane kwestie i istotne z ich punktu widzenia okoliczności powinny zostać omówione i wyjaśnione w uzasadnieniu decyzji. Kontrola sądowa rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia obejmuje m.in. badanie prawidłowości ustaleń organu, przyjętych za podstawę wydania decyzji oraz wyprowadzonych na ich podstawie wniosków i jej przedmiotem jest wobec powyższego również prawidłowość dokonanej przez organ oceny kwestii przedawnienia należności składkowych skarżącego. Nie jest natomiast zadaniem i kompetencją Sądu ustalenie w zastępstwie organu, czy w sprawie doszło do przedawnienia zobowiązań. Pominięcie w decyzji jasnej i znajdującej oparcie w materiale dowodowym argumentacji w tym zakresie, czyni w istocie nieweryfikowalnym twierdzenie Zakładu co do tego, że do przedawnienia należności objętych wnioskiem nie doszło.

Należności objęte zaskarżoną decyzją dotyczą składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 04/2009 do 03/2012, składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 07/2009 do 08/2014, od 09/2015 do 12/2015, 03/2018, 06/2018-10/2018 oraz należności na Fundusz Pracy za okres od 04/2009 do 03/2012. Okres przedawnienia najwcześniejszych zobowiązań potencjalnie powinien upłynąć przed dniem wydania decyzji, o ile nie doszło do jego przerwania lub zawieszenia. Organ nie podaje w zaskarżonej decyzji, czy termin przedawnienia uległ zawieszeniu bądź przerwaniu i z jakich ewentualnie przyczyn. Organ jedynie wskazał, że podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone w I instancji. Z kolei w decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia 27 lipca 2021 r. podano, że na zawieszenie biegu przedawnienia wpłynęło, po pierwsze, wszczęcie postępowania egzekucyjnego (doręczenie skarżącemu tytułów wykonawczych - dla należności za okres od 04/2009 do 08/2014 (od 11 sierpnia 2020 r.), dla należności na FUZ za 03/2018 (od 4 kwietnia 2019 r.), dla należności na FUZ za 06/2018 (od 9 marca 2020 r.) i dla należności na FUZ za okres od 07/2018 do 10/2018 (od 19 marca 2019 r.), a po drugie, abolicja od dnia 19 stycznia 2015 r. do nadal, podając, że sprawa umorzenia należności skarżącego na podstawie tzw. ustawy abolicyjnej jest w toku. Organ zacytował przy tym treść przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. oraz art. 1 ust. 15 ustawy abolicyjnej. Powyższe stwierdzenia zdaniem Sądu nie mogą być uznane za wystarczające w zakresie wyjaśnienia kwestii przedawnienia, skoro organ nie odnosi powyższych okoliczności do stosownych, wybiórczo zresztą zacytowanych przepisów prawa ani też szczegółowo nie analizuje skutków prawnych wskazanych wydarzeń. Trzeba przy tym zaznaczyć, że wskazane okoliczności budzą wątpliwości co do prawidłowości wniosków organu odnośnie zawieszenia biegu przedawnienia. Mianowicie, organ wskazuje, że na zawieszenie tego biegu wpłynęło doręczenie skarżącemu tytułów wykonawczych dla należności za okres od 04/2009 do 08/2014, co nastąpiło w dniu 11 sierpnia 2020 r., podczas gdy w przypadku należności za lata 2009-2011, przedawnienie zgodnie z treścią art. 27 ustawy redukcyjnej upływałoby przed tak wskazaną datą doręczenia tytułów wykonawczych (należności te przedawniają się z upływem 5 lat, licząc od dnia 1 stycznia 2012 r.). Sąd zauważa również, że w znajdującej się w aktach administracyjnych informacji o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym z dnia 27 października 2021 r. nie podano żadnych okoliczności dotyczących kwestii związanych z przedawnieniem należności, stąd nie sposób znaleźć w niej potwierdzenia ustaleń i wniosków zawartych w decyzji. Brak jest również w aktach administracyjnych jakichkolwiek innych dokumentów, z których wynikałyby okoliczności wskazane przez organ w omawianym zakresie.

Dalej trzeba wskazać, że organ w żadnej z decyzji wprawdzie nie podaje, że aktualnie należności są zabezpieczone wpisem hipoteki na nieruchomościach skarżącego lub zastawem, jednakże dokumenty znajdujące się w aktach sprawy budzą pod tym względem poważne wątpliwości co do prawidłowości wywiedzionych wniosków. Z informacji o zabezpieczeniach na majątku dłużnika sporządzonej w dniu 21 czerwca 2021 r. nie wynika, jakie należności (za jakie okresy) zostały zabezpieczone wskazanymi tam zastawami, a z kolei w informacji o ustanowionych hipotekach, przy wskazaniu okresów zabezpieczonych należności nie podano, jakich składek te okresy dotyczą (przedmiotowe należności dotycząc różnych składek za różne okresy). Stąd też nie sposób przyjąć, aby ustanowione zabezpieczenia miały w pełni dotyczyć dochodzonych należności, co z kolei nie pozwala na stwierdzenie prawidłowości zawartych w decyzji wniosków organu odnośnie braku przedawnienia tych należności.

Brak zaś popartych dowodami prawidłowych ustaleń co do wysokości zaległości ciążącej na skarżącym podważa również – co wyjaśniono już na wstępie niniejszych rozważań - wartość dokonanej w decyzji analizy jego zdolności do spłaty zaległości i wyprowadzonych z niej wniosków. Tym samym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydane z naruszeniem art. w art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co uzasadniało wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego. Wskazane naruszenie czyniłoby przy tym przedwczesną ocenę merytorycznego stanowiska organu co do spełnienia przesłanek umorzenia.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ będzie zatem obowiązany ocenić i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, czy w sprawie doszło i ewentualnie w jakim zakresie do przedawnienia należności, przy czym konieczne będzie jednoznaczne wskazanie okresów zawieszenia bądź przerwy na podstawie obowiązujących w tym przedmiocie przepisów prawa oraz poparcie tych ustaleń dokumentacją umożliwiającą Sądowi ich weryfikację. To samo dotyczy kwestii zabezpieczenia należności z tytułu składek, wyłączającego ich przedawnienie. Rozstrzygając o wniosku organ musi w konsekwencji ocenić ponownie spełnienie przez stronę przesłanek umorzenia, odnosząc wynikające z przepisów wymogi oraz ustalenia w zakresie sytuacji finansowej i życiowej strony skarżącej do ostatecznej wartości zadłużenia, po uwzględnieniu ewentualnych przedawnień.

Z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa procesowego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.