Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2572/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Planowanie przestrzenne
Skarżony organ: Rada Miasta
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność uchwały w części
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1469
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. j.)
article: art. 6 i art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 977
law: Ustawa z dnia 27 marca 2003 r.  o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j.)
article: art. 147 § 1
journal: Dz.U. 2011 nr 277 poz 1634
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Jarecka Sędziowie: sędzia WSA Artur Kuś asesor WSA Marcin Maszczyński (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi L. M. na uchwałę Rady Miejskiej w Żelechowie z dnia 15 lutego 2005 r. nr XIX/131/05 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Żelechowa I. stwierdza nieważność § 182 ust. 1 oraz § 182 ust. 4 zaskarżonej uchwały w odniesieniu do działki [...] z obr. [...] M. Z.; II. zasądza od Rady Miejskiej w Żelechowie na rzecz L. M. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Ł. M. (dalej: "skarżący") pismem z dnia 29 września 2023 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na uchwałę

nr [...] Rady Miejskiej w Z.. (dalej: "Rada" lub "organ") z dnia

[...] lutego 2005 r. w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Z. (dalej: "Plan" lub "m.p.z.p.").

Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości

i porządku w gminach (Dz.U. z 2023 r. poz. 1469, dalej: "ustawa") - poprzez uniemożliwienie budowy przydomowej biologicznej oczyszczalni ścieków na terenie własnej nieruchomości, pominięcie aspektu możliwości budowy przydomowej biologicznej oczyszczalni ścieków w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona;

2) art. 140 Kodeksu cywilnego - poprzez nieuzasadnione określenie kształtu prawa własności skarżącego przez organ poprzez ograniczenie możliwości zabudowy należącej do skarżącego nieruchomości z uwagi na nakaz zaopatrzenia budynków w wodę z sieci wodociągowej, zakaz lokalizacji na działkach indywidualnych oczyszczalni ścieków w sytuacji, gdy budowa kanalizacji sanitarnej na przedmiotowym terenie jest ekonomicznie nieuzasadniona;

3) art. 21 ust. 2, art. 64 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP - poprzez niesprawiedliwe, nieoparte na żadnych przesłankach merytorycznych - różnicowanie przez władzę publiczną obywateli - polegające nade wszystko na uniemożliwieniu skarżącemu skorzystania z dobrodziejstwa, jakim jest możliwość budowy przydomowej oczyszczalni w przypadku, gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, w sytuacji kiedy prawo rangi ustawowej dopuszcza inne, tańsze i bezpieczniejsze uregulowanie tej kwestii.

Skarżący wniósł o:

1) stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w części, tj. w zakresie zapisu

z § 182 ust. 1 i 4, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej uchwały jako wydanej

z rażącym naruszeniem prawa;

2) załączenie akt sprawy prowadzonej w tutejszym Sądzie, sygn. akt VII SA/Wa 504/23;

3) zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przewidzianych.

W uzasadnieniu swojej skargi Ł. M. podniósł, że przed złożeniem skargi - pismem z dnia 12 lipca 2023 r. - wezwał Radę do usunięcia naruszenia prawa – poprzez zmianę § 182 ust. 1 i 4 Planu, który we wskazanym zakresie nakazuje odprowadzać ścieki do miejskiej oczyszczalni ścieków (ze zrzutem do rz. Z..), poprzez sieć kanalizacji grawitacyjnej (pkt 1) z pominięciem aspektu technicznego i ekonomicznego jej uzasadnienia i zakazuje budowy przydomowych oczyszczalni ścieków (pkt 4), jednakże uchwałą z dnia [...] sierpnia 2023 r. Rada uznała to wezwanie za niezasadne.

Skarżący podniósł, iż przepis art. 15 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2023 r. poz. 977, dalej: "u.p.z.p.") wymaga, aby plan miejscowy obowiązkowo określał zasady modernizacji, rozbudowy i budowy systemów komunikacji i infrastruktury technicznej, a obowiązek ten został uszczegółowiony w § 4 pkt 9 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (Dz.U. z 2003 r. Nr 164, poz. 1587, dalej: "rozporządzenie MI"). Niemniej jednak, zdaniem skarżącego, uprawnienia gminy w zakresie przysługującego jej władztwa planistycznego nie mogą pozostawać w sprzeczności z regulacjami rangi ustawowej, nadającej konkretne uprawnienie dla podmiotu, którego sytuacja faktyczna wyczerpuje znamiona tego przepisu. Takim przepisem, w ocenie skarżącego, jest art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy. Zdaniem skarżącego, z treści tej regulacji wynika, że adresatowi normy ustawowej przysługuje wybór wykonania obowiązku zapewnienia utrzymania czystości

i porządku pomiędzy wykonaniem zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe a przydomową oczyszczalnią ścieków bytowych, przy czym ustawodawca przewiduje, że ma to miejsce w sytuacji, gdy budowa sieci jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona.

Natomiast kwestionowany przez skarżącego przepis § 182 ust. 1 i 4 Planu takiego wyboru skarżącego pozbawia, z góry wskazując na to, że skarżący ma obowiązek przyłączenia się do istniejącej sieci kanalizacji grawitacyjnej.

Skarżący przywołał jednocześnie orzeczenia sądów administracyjnych,

z których ma wynikać, iż postanowienia planu miejscowego dopuszczające gromadzenie ścieków jedynie w zbiornikach bezodpływowych są niedopuszczalne, gdyż stoją w sprzeczności z aktem wyższego rzędu - rangi ustawy, a także to,

iż ustanowionego w ustawie prawa wyboru nie może pozbawiać akt niższej rangi, taki jak miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, zwłaszcza gdy nie ma przepisów odrębnych, które narzucałyby właścicielowi nieruchomości odprowadzanie ścieków tylko do szczelnego szamba z wyłączeniem przydomowej oczyszczalni ścieków.

W uchwale z dnia 26 października 2023 r., będącej odpowiedzią na skargę, Rada wniosła o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, zgodnie z którym w pasie drogowym ul. W. (przy której znajduje się działka skarżącego) zlokalizowana jest sieć kanalizacji sanitarnej. Zakład Gospodarki Komunalnej w Z., na wniosek skarżącego, wydał warunki techniczne dot. wykonania przyłącza kanalizacyjnego do budynku mieszkalnego zlokalizowanego na jego działce. Wykonanie przyłącza odbywa się na koszt inwestora. Wymieniony obowiązek wynika bezpośrednio z przepisu art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U z 2023 r. poz. 537), zgodnie z którym na właścicielu nieruchomości ciąży obowiązek przyłączenia nieruchomości do istniejącej na terenie gminy sieci kanalizacyjnej. Po stronie osoby ubiegającej się o przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej leżą koszty realizacji budowy przyłącza.

Z związku z tym, zdaniem organu, m.p.z.p. nie narusza wskazanych przez skarżącego przepisów prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa

i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 5 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634,

dalej: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej (pkt 5) oraz akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej (pkt 6). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, wydając wyrok na podstawie akt sprawy

(art. 133 § 1 p.p.s.a.).

Kontrola sądowa prawidłowości aktu prawa miejscowego, jakim jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego musi być każdorazowo poprzedzona badaniem tzw. legitymacji skargowej podmiotu domagającego się od sądu administracyjnego stwierdzenia nieważności takiego aktu lub jego części.

Zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2024 r. poz. 609, dalej: "u.s.g.") każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy

w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Jak wynika z tego przepisu, warunkiem zaskarżenia do sądu administracyjnego uchwały rady gminy w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego jest to, że musi ona naruszać interes prawny lub uprawnienie osoby wnoszącej skargę. Dlatego też, zaskarżeniu

w trybie art. 101 ust. 1 u.s.g. podlega uchwała organu gminy nie tylko niezgodna

z prawem, ale i jednocześnie godząca w sferę prawną podmiotu, który wnosi skargę - wywołująca dla niego negatywne konsekwencje prawne np. zniesienia, ograniczenia, czy też uniemożliwienia realizacji jego uprawnienia lub interesu prawnego. Składający skargę musi wykazać naruszenie własnego aktualnego i realnego interesu prawnego, polegające na istnieniu bezpośredniego związku pomiędzy zaskarżoną uchwałą a własną, indywidualną i prawnie chronioną sytuacją

(por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia

20 maja 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 419/21, CBOSA).

W przypadku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego - co do zasady - podmiotami legitymowanymi do jego zaskarżenia na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. są właściciele nieruchomości położonych na terenie objętym planem. Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.p.z.p. ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują bowiem, wraz z innymi przepisami, sposób wykonywania prawa własności nieruchomości. Ponadto, stosownie do treści art. 6 ust. 2 pkt 2 u.p.z.p. każdy ma prawo, w granicach określonych ustawą, do ochrony własnego interesu prawnego przy zagospodarowaniu terenów należących do innych osób lub jednostek organizacyjnych. Przyjmowane więc w planie miejscowym ustalenia co do przeznaczenia i warunków zabudowy konkretnych nieruchomości oraz sposobu zagospodarowania określonego terenu pozostają w bezpośrednim związku

z uprawnieniami i obowiązkami właścicieli nieruchomości, chronionymi przepisem

art. 140 Kodeksu cywilnego, ale też art. 1 ust. 2 pkt 7 i art. 6 ust. 2 u.p.z.p. Ustalenia planu miejscowego dotyczące sposobu zagospodarowania i zabudowy nieruchomości sąsiednich mogą więc potencjalnie naruszać interes prawny właściciela nieruchomości, jeżeli będą miały wpływ na wykonywanie przez niego prawa własności (zob. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2019 r., II OSK 1423/17).

Ciężar wykazania naruszenia interesu prawnego spoczywa na podmiocie wnoszącym skargę (podobnie wyrok NSA z 14 marca 2002 r. sygn. akt II SA 2503/01, CBOSA). Wymóg zaistnienia naruszenia interesu prawnego (uprawnienia) nakłada na skarżącego obowiązek wykazania, że istnieje określony związek pomiędzy jego indywidualną, prawnie gwarantowaną sytuacją, a zaskarżoną uchwałą, skutkujący ograniczeniem lub pozbawieniem danego podmiotu konkretnych uprawnień lub nałożeniem konkretnych obowiązków (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 29 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 560/09, CBOSA i tam przywołane orzecznictwo sądów administracyjnych). Skarżący musi zatem wykazać, w jaki sposób doszło do naruszenia jego prawem chronionego interesu lub uprawnienia (por. wyrok NSA z 4 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1563/04, wyrok NSA z 22 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 1127/05, CBOSA). Musi to być zatem interes przekładający się na stwierdzenie, że poprzez określoną regulację

w uchwale nastąpi konkretne oddziaływanie na sytuację prawną skarżącego

(nie faktyczną) poprzez uszczuplenie jego praw (pogorszenie jego sytuacji prawnej) lub wygenerowanie obowiązków (uciążliwości). Przy czym oddziaływanie to musi być rzeczywiste, a nie potencjalne, mogące wystąpić w przyszłości. Dopiero naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia otwiera drogę do merytorycznego rozpoznania skargi. Sąd zatem najpierw bada legitymację skargową, a dopiero później, gdy stwierdzi, że ta legitymacja skarżącemu przysługuje, może przejść do oceny, czy wraz z naruszeniem tego interesu prawnego naruszony został obiektywny porządek prawny (por. postanowienie NSA z 1 lipca 2021 r. sygn. akt II OSK 1105/21).

W ocenie tutejszego Sądu skarżący wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że - jako właścicielowi nieruchomości nr ewid. [...] z obr. [...] M.Z.. - położonej na terenie ujętym w przedmiotowym planie miejscowym – przysługuje mu interes prawny do wniesienia skargi z uwagi na rzeczywiste oddziaływanie uchwały w jej zaskarżonej części na prawo własności skarżącego. Spełnione też zostały – na co słusznie wskazał skarżący – pozostałe wymogi formalne skargi do sądu administracyjnego na akt planistyczny (przede wszystkim wezwanie organu do usunięcia naruszenia prawa).

Przechodząc do zarzutów skargi dotyczących merytorycznej treści zaskarżonej uchwały wskazać należy, że skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności § 182 ust. 1, który ustala, że odprowadzanie ścieków sanitarnych z obszaru miasta odbywać ma się do istniejącej miejskiej oczyszczalni ścieków (ze zrzutem do rz. Ż.), poprzez sieć kanalizacji grawitacyjnej oraz § 182 ust. 4, który określa, że na terenach miasta, leżących obecnie poza zasięgiem miejskiej sieci kanalizacyjnej, dopuszcza się odprowadzanie ścieków do indywidualnych zbiorników szczelnych (szamb), pod warunkiem spełnienia przepisów szczególnych

(np. dotyczących szczelności zbiorników, minimalnych odległości szamb od granic działki, ujęć wody, budynków) oraz pod warunkiem systematycznego zapewnienia wywozu ścieków taborem asenizacyjnym do punktu zlewnego na terenie oczyszczalni miejskiej.

Uzasadniając wniosek o stwierdzenie nieważności wskazanych zapisów uchwały skarżący wskazał, że są one sprzeczne z przepisami aktów prawnych wyższej rangi.

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że kryterium legalności uchwały rady gminy stanowi jej zgodność z prawem, czyli z aktami prawa powszechnie obowiązującego, a więc z Konstytucją RP, ustawami, aktami wykonawczymi oraz z powszechnie obowiązującymi aktami prawa miejscowego

(por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2003 r., sygn. akt P 9/02, publ. OTK-A 2003/9/100).

Dalej wskazać należy, ze na mocy art. 3 u.p.z.p. organom gminy przysługuje prawo legalnej ingerencji w sferę wykonywania prawa własności lub użytkowania wieczystego przysługującego innym podmiotom, poprzez kształtowanie

i prowadzenie polityki przestrzennej na swoim terenie (tzw. władztwo planistyczne gminy). Uprawnienie to podlega jednak różnym obostrzeniom z uwagi przede wszystkim na konstytucyjny charakter ochrony tego prawa (art. 21 ust. 2 i art. 64 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP).

Ingerencja w sferę prawa własności pozostawać musi w racjonalnej

i odpowiedniej proporcji do wskazanych w przepisach celów, dla osiągnięcia których ustanawia się określone ograniczenia. Wprowadzenie ograniczeń w wykonywaniu prawa własności poprzez ustalenie przeznaczenia i zasad zagospodarowania terenu wymaga, aby były one wprowadzane dla zapewnienia racjonalnej gospodarki przestrzennej, stanowiącej element szeroko rozumianego porządku publicznego. Wszelkie ograniczenia własności, ustanowione w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego, muszą być zgodne z normami konstytucyjnymi wyznaczającymi granice ingerencji prawodawcze w prawo własności. Naruszenie tego wymogu może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności uchwały rady gminy (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt:

K 27/00, publ. OTK z 2000 r. Nr 2, poz. 29). Prawnie wadliwymi będą więc zarówno te ustalenia planu, które naruszają przepisy prawa, jak i te, które będą wynikiem ewentualnego nadużycia przysługujących gminie uprawnień.

Przepis art. 15 ust. 2 pkt 10 u.p.z.p. wymaga, aby plan miejscowy obowiązkowo określał zasady modernizacji, rozbudowy i budowy systemów komunikacji i infrastruktury technicznej, a obowiązek ten został uszczegółowiony

w § 4 pkt 9 rozporządzenia MI. W świetle powyższych uwag dotyczących zakresu przysługującego gminie władztwa planistycznego nie ulega wątpliwości,

że uprawnienia gminy w omawianym zakresie nie mogą pozostawać

w sprzeczności z regulacjami rangi ustawowej, nadającej konkretne uprawnienie dla podmiotu, którego sytuacja faktyczna wyczerpuje znamiona tego przepisu.

Takim przepisem jest art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy stanowiący (w brzmieniu aktualnym oraz na dzień uchwalenia kontrolowanej uchwały), że właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych. Przepis ten przewiduje nadto, że przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona

w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone

w przepisach odrębnych.

Z treści omawianej regulacji wynika, że adresatowi normy ustawowej przysługuje wybór wykonania obowiązku zapewnienia utrzymania czystości

i porządku pomiędzy wykonaniem zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe a przydomową oczyszczalnią ścieków bytowych, przy czym ustawodawca przewiduje, że ma to miejsce w sytuacji, gdy budowa sieci jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym (zob. np. wyrok WSA

w Poznaniu z dnia 28 maja 2021 r. II SA/Po 157/21) prezentowany jest pogląd, który Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela i przedstawioną tam argumentację przyjmuje za własną, że właściciel nieruchomości może zrealizować prawo do budowy bezodpływowego zbiornika bądź przydomowej oczyszczalni ścieków bytowych zarówno w sytuacji, gdy - tak jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie - budowa kanalizacji jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, jak i gdy jest uzasadniona, lecz sieć taka nie została jeszcze zrealizowana. Jeżeli więc na terenie objętym planem wprawdzie istnieje sieć kanalizacyjna, jednakże przyłączenie do niej jest znacznie kosztowniejsze niż budowa przydomowej oczyszczalni ścieków

(z akt administracyjnych sprawy jednoznacznie wynika, że koszt ten jest ponad dwukrotnie wyższy – vide oferta M. J. [...] z dnia 31 stycznia 2023 r. na wykonanie oczyszczalni ścieków na kwotę 18 800 zł vs oferta Zakładu Gospodarki Komunalnej w Ż. na wykonanie przyłącza kanalizacyjnego

z dnia 12 grudnia 2022 r. na kwotę 49 692 zł), właściciel nieruchomości zachowuje wynikające z ustawy prawo do zapewnienia utrzymania czystości na nieruchomości w zakresie odprowadzania ścieków poprzez realizację zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe i plany gminy w zakresie przyłączenia do kanalizacji

jak największej liczby mieszkańców nie mogą wyłączyć tego uprawnienia.

W przeciwnym razie zostanie on pozbawiony uprawnienia ustawowego, w czym należy upatrywać również naruszenia zasady ochrony tego prawa zagwarantowanej w art. 21 ust. 1 Konstytucji.

Mając powyższe na uwadze, przeznaczenie danego terenu pod budownictwo mieszkaniowe, bez jednoczesnego zapewnienia możliwości zaopatrzenia tych terenów w bezodpływowe zbiorniki ściekowe bądź przydomowe oczyszczalnie ścieków bytowych do czasu realizacji kanalizacji sanitarnej, jest niedopuszczalne. Stanowisko to jest zasadne tym bardziej, że szereg przepisów prawa przewiduje możliwość odprowadzenia ścieków z budynków przeznaczonych na pobyt ludzi do bezodpływowych zbiorników lub oczyszczalni przydomowych w sytuacji, gdy brak jest warunków przyłączenie tych budynków do sieci kanalizacyjnej. Zgodnie

z § 26 ust. 3 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r.

w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2022 r. poz. 1225, dalej: "rozporządzenie w.w.t.") w razie braku warunków przyłączenia sieci kanalizacyjnej działka może być wykorzystana pod zabudowę budynkami przeznaczonymi na pobyt ludzi, pod warunkiem zastosowania zbiornika bezodpływowego lub przydomowej oczyszczalni ścieków, jeżeli ich ilość nie przekracza 5 m3 na dobę. Jeżeli ilość ścieków jest większa od 5 m3, to ich gromadzenie lub oczyszczanie wymaga pozytywnej opinii właściwego terenowo inspektora ochrony środowiska. Uregulowanie to jest zgodne zarówno z treścią

art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, jak i art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich

z dnia 21 maja 1991 r. dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (91/271/EWG) (Dziennik Urzędowy L 135, 30/05/1991, s. 40-52) wskazującym, że w przypadku, gdy ustanowienie systemu zbierania ścieków komunalnych nie jest uzasadnione, jako że nie przyniosłoby korzyści dla środowiska lub powodowałoby nadmierne koszty, należy zastosować pojedyncze systemy lub inne właściwe systemy zapewniające ten sam poziom ochrony środowiska. Z przepisów tych wynika zatem dopuszczenie,

w szczególnie uzasadnionych przypadkach, stosowania zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków, których budowa z założenia odpowiada kanalizacji sanitarnej (por. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 684/12).

Dalej wskazać należy, że z powołanego § 26 ust. 3 rozporządzenia w.w.t. wynika, że w razie braku możliwości przyłączenia do sieci zewnętrznej zaopatrzenia wodę, istnieje prawna możliwość zabudowy nieruchomości pod warunkiem zapewnienia możliwości korzystania z indywidualnego ujęcia wody. Natomiast kwestionowany niniejszą skargą zapis § 182 ust. 1 i 4 planu taką możliwość wyłączył.

Zapis ten ma ten skutek, że po pierwsze – na terach gdzie istnieje możliwość podłączenia do sieci kanalizacyjnej – nakazuje takie przyłączenie, pozbawiając właściciela nieruchomości prawa wyboru, który zapewnia mu przepis art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy (§ 182 ust. 1 Planu), a w sytuacji gdy nie ma możliwości takiego podłączenia - do czasu wybudowania sieci wodociągowej, umożliwia jedynie odprowadzanie ścieków do indywidualnych zbiorników szczelnych (szamb), również pozbawiając zainteresowaną stronę prawa wyboru (§ 182 ust. 4). Stąd też, w ocenie Sądu, jako niezgodny z aktem prawa wyższego rzędu, musiał zostać wyeliminowany.

W tym miejscu należy odnieść się również do zarzutu pełnomocnika organu przedstawionego w toku rozprawy przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym

w Warszawie w dniu 17 kwietnia 2024 r., jakoby to kwestionowany przepis Planu nie wprowadzał wprost żadnych zakazów. W orzecznictwie podnosi się bowiem, że plan miejscowy nie może zawierać zapisów o wykluczeniu pewnych rozwiązań, które dopuszcza ustawa. Nie jest przy tym istotne, czy wprost tego zakazuje, czy dopuszcza niektóre tylko rozwiązania w sytuacji, kiedy ustawa dopuszcza także inne rozwiązania (zob. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 lutego 2022 r. II SA/Łd 829/21). Taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie – użyte przez lokalnego prawodawcę sformułowanie § 182 ust. 1 Planu w istocie nie wprowadza wprost zakazu stosowania przydomowej oczyszczalni ścieków, jednakże poprzez użycie sformułowania "ustala się" w istocie nakazuje (w sposób dorozumiany) przyłączenie do sieci kanalizacyjnej, a przez to zakazuje (także w sposób dorozumiany) innych rozwiązań technicznych.

Już tylko na marginesie należy wspomnieć, że przepis Planu używa pojęcia "sieć grawitacyjna", jednak nie definiuje czym ona jest. Pojęciem kanalizacji grawitacyjnej, w § 124, posługuje się także ww. rozporządzenie w.w.t., jednakże również i one nie precyzuje czym ona jest. Tym samym, zdaniem Sądu, należy odwołać się do powszechnego jego znaczenia - kanalizacja grawitacyjna, jak sama nazwa wskazuje, do działania wykorzystuje podstawowe prawa fizyki, a za przemieszczanie ścieków odpowiada ich ciężar oraz siła ciążenia grawitacyjnego. Jako że nie wymaga ona zastosowania żadnych urządzeń pompujących, jest najmniej awaryjna, cechuje się również prostą budową.

Powyższe ma o tyle znaczenie, że z warunków technicznych Zakładu Gospodarki Komunalnej w Z. na wykonanie przyłącza kanalizacyjnego

z dnia 12 grudnia 2022 r., którymi dysponuje skarżący, i na które powołuje się wielokrotnie organ, nie wynika jednoznacznie aby istniała techniczna możliwość przyłączenia się przez skarżącego do istniejącej sieci wodociągowej

(kanalizacji grawitacyjnej). Mowa jest jedynie, o możliwości wykonania przyłącza kanalizacyjnego, nie grawitacyjnego, lecz z zastosowaniem systemu kanalizacji tłoczonej do należącej do niego działki. Zestawiając ze sobą oba pojęcia, mając na uwadze, że oczywistym jest (co wynika z użycia zaprzeczenia "nie"), że czym innym jest kanalizacja grawitacyjna a czym innym jest kanalizacja nie grawitacyjna,

to w zasadzie można założyć, że gdyby skarżący chciał postąpić zgodnie

z ustaleniami Planu, to wobec – jak się wydaje – braku możliwości wykonania typowego przyłącza kanalizacyjnego grawitacyjnego, musiałby się zadowolić tylko możliwością korzystania z szamba, na co zezwala mu przepis § 182 ust. 4 Planu.

Abstrahując jednak od powyższego, w ocenie Sądu, przyznane gminie władztwo planistyczne nie uzasadnia wprowadzenia w miejscowym planie zakazu zaopatrywania terenów budownictwa mieszkaniowego w podstawowe wyposażenie, a takim z pewnością jest bezodpływowy zbiornik ścieków, przydomowa oczyszczalnia ścieków oraz indywidualne ujęcie wody. Ponadto nie ulega wątpliwości, że kwestia przysługujących właścicielom uprawnień i obowiązków

w okresie istnienia sieci wodociągowej i kanalizacyjnej oraz w okresie przed ich powstaniem jest wyraźnie uregulowana w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy i § 26 ust. 3 rozporządzenia w.w.t. Z tych względów wprowadzenie w kontrolowanym planie regulacji w tym przedmiocie, bez wyraźnej delegacji ustawowej, stanowi nieuprawnione przekroczenie granic władztwa planistycznego gminy, jak również czyni prawo przysługujące właścicielowi na podstawie ustawy iluzorycznym

(por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 1 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Gd 310/18).

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., w punkcie I sentencji wyroku stwierdził nieważność § 182 ust. 1 i 4 zaskarżonej uchwały nr [...] Rady Miejskiej w Z. z dnia [...] lutego 2005 r.

w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Ż. w zakresie działki należącej do skarżącego nr ewid. [...] z obr. [...] M.Z., z uwagi na naruszenie art. 6 u.p.z.p. w związku z art. 28 ust. 1 u.p.z.p., postrzeganym jako istotne naruszenie zasad sporządzania planu, a także art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, § 26 ust. 3 rozporządzenia w.w.t., art. 64 Konstytucji

i art. 140 ustawy Kodeks cywilny.

O kosztach postępowania, na które składa się kwota 300 zł tytułem opłaty sądowej od skargi, Sąd orzekł w punkcie II sentencji wyroku na podstawie

art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.