Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1059/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 6
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Arkadiusz Skomra Protokolant: Sekretarz sądowy Aleksandra Wystańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2023 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 12 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia 21 czerwca 2022 r. nr [...].


UZASADNIENIE

W dniu 31 marca 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek J. O. (dalej także jako wnioskodawca, skarżący) o umorzenie zobowiązań wobec ZUS (składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 247626,48 zł, na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 83654,86 zł i na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 22004, 63 zł) oraz wszelkich dodatkowych należności ubocznych powstałych w związku z zadłużeniem.

Decyzją z 21 czerwca 2022 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddział w R.:

1. wskazując na art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009, dalej jako u.s.u.s.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 480 246,83 zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 356 495,80 zł, w tym należność główna: 140.088, 38 zł ; b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 84 322,70 zł, w tym należność główna – 11.908, 10 zł; c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 39 428,33 zł, w tym należność główna: 39. 428, 33 zł .

2. wskazując na art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej jako Rozporządzenie), odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 53 773,89 zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 28 301,90 zł;, w tym należność główna: 14.567, 48 zł b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 23 088,70 zł, w tym należność główna: 11.908, 10 zł ; c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie 2 383,29 zł, w tym należność główna: 1162, 69 zł..

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 7, art. 76 §1, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej jako K.p.a.), polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, poprzez przyjęcie że nie zachodzą ustawowe przesłanki umorzenia zaległych należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, jak również że okoliczności sprawy nie uzasadniają samego rozstrzygnięcia o umorzeniu składek, również przez wysuwanie wniosków nie znajdujących oparcia w materiale dowodowym;

2) art. 107 § 2 i 3 K.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji poprzez niedostateczne uzasadnienie oparte na wnioskach nie znajdujących potwierdzenia w przepisach obowiązującego prawa, logiki i nie popartych zebranym materiałem dowodowym,

3) art. 28 ust 3 pkt. 1, 2, 3, 4, 4 a, 4b i 4c u.s.u.s. poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności.

Decyzją z 12 września 2022 r. nr [...] ZUS oddział w B. , wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając ZUS napisał, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 19 kwietnia 2022 r. (data wpływu do ZUS) wynika, że wnioskodawca od 01 sierpnia 2013 r. jest rozwiedziony, od 01 sierpnia 2017 r. posiada dochód z tytułu emerytury wynoszący 2 297,41 zł brutto, 762,06 zł netto i nie posiada dochodu z innych źródeł. Pobiera zasiłek z pomocy społecznej w wysokości [...] zł, korzysta z pomocy mamy w wysokości 500 zł. Wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zadeklarował stałe wydatki: opłaty eksploatacyjne 450,00 zł, koszty leczenia 300,00 zł. Wnioskodawca zadeklarował zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków za 2013 r. 28 000,00 zł, z tytułu alimentów od 3 grudnia 2012 r. 36 886,00 zł z miesięczną ratą 1 254,00 zł. Zobowiązania są spłacane w drodze postępowania egzekucyjnego, w wysokości 1 274,00 zł. Wnioskodawca posiada dom mieszkalny o powierzchni 360 m2 oraz inne nieruchomości o powierzchni 1900 m2 - budynek firmowy, murowany, dwie kondygnacje. Wnioskodawca ocenił, że w obecnej sytuacji życiowej nie ma żadnych szans na spłatę nawet odsetek czy kosztów; stałe wydatki na utrzymanie wynoszą 1 100,00 zł, wydatki na leczenie - 215,00 zł (z pomocy społecznej); kwoty na utrzymanie przekraczają przychód i pochodzą ze wsparcia najbliższych - matki i córki, wnioskodawca jest zdany na opiekę najbliższych. Wnioskodawca jest inwalidą, w 1988 r. w wypadku stracił palce w całości i częściowo u obu rąk, została przyznana renta po długim czasie. Wnioskodawca jest po operacjach onkologicznych, po chemii, zaburzeniach kardiologicznych, posiada pierwszą grupę niepełnosprawności i wymaga stałej opieki najbliższych. W krytycznym stanie technicznym jest budynek firmy, przecieka dach, stara ondulina jest do wymiany, woda wycieka z centralnego ogrzewania na poziomie 100 litrów na dobę, część budynku na piętrze wynajmuje była żona i płaci podatek od nieruchomości.

Dalej ZUS napisał, że organ I instancji w swojej decyzji prawidłowo ustalił, że bieg terminu przedawnienia w stosunku do wszystkich należności wnioskodawcy, jako płatnika składek, z uwagi na trwające postępowanie egzekucyjne, uległ zawieszeniu.

Następnie ZUS wskazał, że na podstawie danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Internetowej Bazy Regon; Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, ustalił, że wnioskodawca od 23 lutego 1987 r. do 30 grudnia 2013 r. prowadził działalność gospodarczą, obecnie pobiera świadczenie emerytalne, które po 01 marca 2022 r. wynosi 2 458, 23 zł brutto, ze świadczenia potrącane są zobowiązania alimentacyjne w wysokości 1 474,93 zł, do wypłaty zostaje 762,06 zł netto, nie jest właścicielem pojazdu, jest współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,3546 ha, na której ZUS wpisem do hipoteki zabezpieczył należności z tytułu składek.

Dalej ZUS napisał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy:

1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r., poz.1520),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V Prawo upadłościowego,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

ZUS podkreślił, że jest to zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Dalej ZUS stwierdził, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów: z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, z których wynikałoby, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, z których wynikałoby, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, z których wynikałoby, że ogłoszono upadłość. Nadto ZUS napisał, że nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. bowiem wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej jednak posiada dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, jest współwłaścicielem nieruchomości. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem postanowieniem z 17 października 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez ZUS, z uwagi na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne; w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 u.s.u.s. postępowanie egzekucyjne wszczyna się ponownie: na wniosek wierzyciela, z urzędu, po ujawnieniu przez wierzyciela majątku lub źródła dochodu zobowiązanego; aktualnie wobec wnioskodawcy jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. także nie zachodzi, bowiem nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dyrektor oddziału ZUS w O. prowadzi postępowanie egzekucyjne; wnioskodawca jest współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,3546 ha, na której ZUS wpisem do hipoteki zabezpieczył należności z tytułu składek.

Następnie ZUS napisał, że podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki umorzenia określone w Rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zgodnie z którymi należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS stwierdził, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.

ZUS do oceny sytuacji finansowej gospodarstwa domowego wnioskodawcy przyjął dochód przed potrąceniami egzekucyjnymi, które są konsekwencją nieregulowania zobowiązań wobec wierzycieli i "nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą" w ocenie sytuacji dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych.

Organ ustalił, że dochód wynosi 2 236,99 zł netto, ze świadczenia potrącane są zobowiązania alimentacyjne w wysokości 1 474,93 zł. Do wypłaty pozostaje kwota 762,06 zł netto. Minimum socjalne ustalone 30 czerwca 2022 r. w I kwartale 2022 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla 1 - osobowego gospodarstwa emeryckiego wyniosło 1 377,13 zł i jest wyższe od uzyskiwanego dochodu. Zdaniem ZUS, po uwzględnieniu opłat związanych z utrzymaniem oraz kosztów leczenia, w łącznej wysokości 750 zł, do dyspozycji wnioskodawcy pozostaje kwota 1 486,99 zł, zatem nie można uznać, że wnioskodawca nie posiada środków finansowych na zaspokojenie podstawowych potrzeb związanych z egzystencją tj. zakup żywności, odzieży, środków czystości itp. Nadto wnioskodawca zaznaczył, że może liczyć na pomoc finansową matki oraz córki. ZUS ocenił, że sytuacja skarżącego nie ma znamion ubóstwa i nie może uznać, że sytuacja ma charakter trwały i pogłębiający się. Zobowiązania alimentacyjne wynikające z indywidualnych życiowych decyzji wnioskodawcy nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności. Zobowiązania alimentacyjne są zaspokajane w pierwszej kolejności, jednak nie uzasadnia to umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. ZUS ocenił, że gdyby wnioskodawcy brakowało środków na podstawowe utrzymanie, zostałby objęty pomocą społeczną w postaci dotacji na żywność, opał itp., natomiast wnioskodawca otrzymuje z pomocy społecznej tylko dodatek z tytułu posiadana grupy inwalidzkiej, w wysokości 215,84 zł.

Dalej ZUS napisał, że wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne, które stanowi stałe źródło dochodu i jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia, podlega corocznej waloryzacji. Fakt otrzymywania "trzynastego" i "czternastego" świadczenia emerytalnego z pewnością wpływa na poprawę sytuacji finansowej, przy czym z tych świadczeń emerytalnych nie można dokonać potrąceń i egzekucji. Wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej, która w przypadku dzierżawy lub sprzedaży może stać się potencjalnym źródłem dochodu. Za odmową umorzenia dodatkowo – zdaniem ZUS - przemawia fakt, że po spłacie zaległości alimentacyjnych w wysokości 36 886,00 zł (co zajmie około 2 lat) wnioskodawca będzie mógł przystąpić do spłaty zobowiązania w ZUS.

Ponadto ZUS wskazał, że pozyskał wiedzę, że umową darowizny sporządzoną 03 lipca 2013 r. wnioskodawca dokonał zapisu terenów mieszkalnych o powierzchni 0,0668 ha, na córkę. W księdze wieczystej dokonano wpisu ograniczonego prawa rzeczowego na rzecz wnioskodawcy, do nieodpłatnej i dożywotniej służebności osobistej mieszkania polegającej na korzystaniu przez wnioskodawcę z pomieszczeń o łącznej powierzchni 94,19 m2 w budynku mieszkalnym znajdującym się na przedmiotowej nieruchomości, a także na prawie do swobodnego poruszania się po terenie całej nieruchomości.

ZUS ocenił, że miernikiem trudnej sytuacji materialnej mogą być dochody, których wysokość powoduje konieczność sięgnięcia do środków pomocy społecznej, ale wnioskodawca nie udokumentował, że korzysta ze wsparcia z ośrodka pomocy społecznej.

ZUS stwierdził, że ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawcy nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości, bowiem przesłanka z § 3 ust. 1 Rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Dalej ZUS stwierdził, że analiza dokumentacji nie wykazała, żeby w sprawie zaistniały przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogło pozbawić wnioskodawcę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Następnie ZUS ocenił, że nie zaistniała także przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia. Wnioskodawca przedłożył do akt orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z 03 stycznia 2022 r., wydane do 03 stycznia 2023 r., oświadczył, że jest inwalidą, bowiem w 1988 r. w wyniku wypadku stracił w całości i częściowo palce obu rąk, od wielu lat leczy się u onkologa, kardiologa, pulmonologa, reumatologa oraz ortopedy. Nie udokumentował sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Zdaniem ZUS sytuacja zdrowotna wnioskodawcy, będąca utrudnieniem w codziennym funkcjonowaniu, nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy, będący efektem tej choroby. Powołana przesłanka odnosi się do niemożności uzyskiwania dochodu na skutek przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Skoro wnioskodawca dysponuje świadczeniem emerytalnym, którego wymagalność - inaczej niż wynagrodzenia za pracę - nie jest uzależniona od aktywności zawodowej, przesłanka umorzenia zaległości, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie może zostać spełniona.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. O. wniósł o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie oraz zwrot kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie:

1) art. 7, art. 76 §1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, poprzez przyjęcie, że nie zachodzą ustawowe przesłanki umorzenia zaległych należności z tytułu składek wskazane we wniosku o umorzenie, jak również, że okoliczności sprawy nie uzasadniają samego rozstrzygnięcia o umorzeniu składek, również przez wysuwanie wniosków nie znajdujących oparcia w materiale dowodowym, także poprzez nieprzeprowadzenie dowodów wnioskowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, m. in. o wskazanie, jakie kwoty zostały wyegzekwowane od strony w ostatnich latach i wynikach trwającej rzekomo wobec strony egzekucji organu;

2) art. 107 § 2 i § 3 K.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji, poprzez niedostateczne uzasadnienie postanowienia oparte na wnioskach nie znajdujących potwierdzenia w przepisach prawa obowiązującego, logiki i nie popartych zebranym materiałem dowodowym;

3) art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżanej decyzji, podczas gdy zasadna była jej zmiana poprzez orzeczenie, że z uwagi na wystąpienie przesłanek do umorzenia i okoliczności sprawy - umorzenie należności jest zasadne;

4) naruszenia art. 28 ust. 2 u.s.u.s. poprzez uznanie, że nie zachodzi całkowita nieściągalność, mimo iż jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki na egzekucję, a Naczelnik Urzędu Skarbowego wcześniej umarzał postępowania egzekucyjne oraz żadne postępowania egzekucyjne nie doprowadziły do jakiejkolwiek ściągalności (organ nie przeprowadził dowodu z dokumenty o skuteczności egzekucji, pomimo wniosku strony),

5) art. 28 ust 3a u.s.u.s. poprzez nieuprawnione uznanie, że spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych strony, mimo iż zadłużenie powstało i zbiegło się z wypadkiem strony, a stan zdrowia i wiek uniemożliwiają kontynuację działalności gospodarczej lub zarobkowej, również pomimo wykazania faktu sprawowania opieki nad członkiem rodziny, czego organ nie kwestionuje,

6) § 3 Rozporządzenia poprzez uznanie, że skarżący ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, podczas gdy zachodzą przesłanki zarówno przewlekłej choroby zobowiązanego, jak i konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik wskazał, że obecnie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne należności alimentacyjnych (zaległych), przy czym z wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia 6 kwietnia 2016 r., sygn. akt III RC 197/15 wynika, że obowiązek alimentacyjny skarżącego wygasł. Na dzień 09 lutego 2022 r. zaległość alimentacyjna wynosi 36.886,50 zł i odsetki w kwocie 5.543,84 zł (k. 11 akt adm.). Przy uwzględnieniu wysokości potrąceń dokonywanych przez komornika należności powinny zostać zaspokojone w ciągu ok 2,5 roku. Pełnomocnik ocenił, że wbrew twierdzeniom skarżącego dalsze należności alimentacyjne nie powstają. Oznacza to, że w przypadku zaspokojenia tych należności dalsza egzekucja będzie możliwa i skuteczna. Skoro skarżący jest właścicielem nieruchomości, to egzekucja z nieruchomości może doprowadzić do zaspokojenia należności składkowych.

Na rozprawie 21 marca 2023r. skarżący podtrzymał wniosek o umorzenie zaległości wobec ZUS. Podał, że jego sytuacja uległa pogorszeniu z uwagi na niedawne rozpoznanie raka kolejnego narządu. Wyjaśnił, że jego sytuacja ulegała ciągłemu pogorszeniu od czasu problemów z odbiorcami przedmiotów, wypadku w 1988r., w którym utracił całkowicie i częściowo 8 palców rąk. Podał, że obecnie spłaca zadłużenie alimentacyjne wobec byłej żony, nie jest w stanie sprzedać połowy nieruchomości, z uwagi na brak porozumienia z byłą żoną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia.

Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron, oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 §1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako: "p.p.s.a."). Tym samym Sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla ją.

Zgodnie z art. 145 a § 1 p.p.s.a.: w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Z przepisu tego wynika, że nie dotyczy on decyzji uznaniowych, a taki charakter ma zaskarżona decyzja. Sąd administracyjny nie jest władny do przyznania pomocy publicznej w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, gdyż to należy do uprawnień ZUS, który po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, kierując się wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku, ma obowiązek wydać stosowne rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku strony.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 września 2022r. i poprzedzająca ją decyzja z 21 czerwca 2022r. wydane w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych świadczeń Pracowniczych. Oceniając zaskarżone decyzje według podanych kryteriów stwierdzić należy, że naruszają ona prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uregulowane jest w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2022.1009, dalej: u.s.u.s.), jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie to jest wyczerpujące, stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Ponadto w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki te precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W myśl postanowień § 3 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c.

Z powyższych przepisów wynika, do składek za pracowników w części przez nich finansowanych w ogóle nie stosuje się przepisów o ich umarzaniu. W niniejszej sprawie organ tych należności w zaskarżonych decyzjach nie wskazał, a z decyzji nr [...] z 28 kwietnia 2022r. wydanej przez ZUS Oddział w O. wynika, że w tym zakresie odmówił wszczęcia postępowania (decyzja w aktach organu). Z w/w przepisów wynika również, że należności z tytułu składek ( w tym za pracowników w części finansowanej przez płatnika) mogą być umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.), te należności zostały wskazane w pkt 1 zaskarżonej decyzji z 21 czerwca 2022r. Natomiast należności własne z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, w uzasadnionych przypadkach, mogą być umarzane także pomimo braku całkowitej nieściągalności w razie wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia sytuacjach (art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia). Przewidziana w przepisie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy więc tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika, które zostały wskazane w pkt 2 decyzji z 21 czerwca 2022r.

Dopuszczenie w podanych regulacjach możliwości umorzenia należności przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje na uznaniowy charakter wydawanych w tym przedmiocie decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia.

Rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach nie mogą mieć charakteru dowolnego, lecz muszą być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Ze względu na powyższe regulacje, sądowej kontroli podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocena. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru. Istotne jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej. Sąd podkreśla, że negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

W pierwszej kolejności organ winien ustalić, czy należności o których umorzenie wnioskuje strona istnieją, tj. czy nie uległy przedawnieniu. W niniejszej sprawie organ wskazał, że należności za 09-11/2010, 01/2011 – 11/2012, 01/2013 nie uległy przedawnieniu, gdyż doszło do zawieszenia terminu przedawnienia z uwagi na wystawienie i doręczenie tytułów wykonawczych w latach 2011 – 2013r. Nadto w 2015r. należności za okres 09/2010 – 11/2012 zostały zabezpieczone wpisem hipoteki. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Postanowieniem z dnia 17 października 2018r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku skarżącego na należności za okres 06 – 08/ 2011, stwierdzając, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ podał, że wobec pozostałych należności postępowanie egzekucyjne jest prowadzone nadal ale nie wyjaśnił, czy objęcie postępowaniem należności za okres 01/2011 – 11/2012 (okresy wskazane w zaskarżonej decyzji) uwzględnia należności za okres 06-08/2011 wobec których postępowanie egzekucyjne zostało umorzone, czy też nie. Okoliczność ta powinna zostać przez organ wyjaśniona.

W ocenie Sądu organ nie wyjaśnił przekonująco, że w niniejszej sprawie nie zaszła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności wskazanych z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z pewnością nie wystąpiły przesłanki z ust. 1, 2, 3 4 – 4c, 5 ust. 3 art. 28. Jednakże wątpliwości budzi ocena, że nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., zgodnie z którą jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Na gruncie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. jednolicie przyjmuje się, że to zakład ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny organ winien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 29 grudnia 2022r. I SA/Ke 488/22). Organ oceny takiej nie dokonał. Ograniczył się do stwierdzenia, że wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne nadal się toczy. Nie odniósł się w żaden sposób do twierdzeń skarżącego, że mimo formalnego prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie wyegzekwowano żadnych kwot. W aktach organu znajduje się informacja o wynikach dotychczas prowadzonego postępowania, gdzie w rubryce: informacja o realizacji, wpisano: brak. W postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z 17.10.2018r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wskazano, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Wówczas skarżący, tak jak obecnie otrzymywał emeryturę, spłacał zaległości alimentacyjne (obowiązek alimentacyjny wobec byłej żony ustał z dniem 7 lipca 2015r. – wyrok Sądu Rejonowego w K. z 6.04.2016r. w aktach adm) i był współwłaścicielem nieruchomości wraz z żoną. Prowadzona egzekucja była bezskuteczna. Aktualna sytuacja skarżącego w porównaniu z tą wskazaną w postanowieniu z 2018r. nie poprawiła się. Organ nie wyjaśnił z jakich przyczyn przy braku wyegzekwowania jakiejkolwiek kwoty uznaje, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Egzekucja zaległości alimentacyjnych ma pierwszeństwo przed innymi należnościami i jak sam organ wskazał potrwa jeszcze ponad 2 lata. Egzekucja z przedmiotu hipoteki od jej wpisania w czerwcu 2015r. nie została przeprowadzona. W znajdującej się w aktach administracyjnych analizie organu egzekucyjnego z dnia 24 maja 2022r ewentualnego przeprowadzenia egzekucji z przedmiotu hipoteki napisano, że z uwagi na to, że jest to ryzykowny i zbyt kosztowny środek nie jest zasadne kierowanie wniosku o prowadzenie egzekucji z ˝ udziału w nieruchomości w trybie egzekucji administracyjnej. Skarżący podał, że w sytuacji braku porozumienia z byłą żoną, zamieszkującą nieruchomość z wpisaną hipoteką oraz z uwagi na brak środków, nie jest w stanie zbyć tej nieruchomości i spłacić należności. Brak skuteczności zaspokojenia zaległości z tej nieruchomości potwierdza również bierna postawa organu wobec ewentualnej egzekucji z przedmiotu hipoteki. W takiej sytuacji argument o prowadzeniu (formalnym) postępowania egzekucyjnego nie wyjaśnia czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Założenie, że za ponad 2 lata, jak skarżący spłaci zobowiązania alimentacyjne, organ będzie mógł egzekwować należności nie zostało również w przekonujący sposób uzasadnione. Istnienie możliwości spłaty zobowiązania w przyszłości winno być realne i odnosić się do konkretnej sytuacji. W niniejszej sprawie organ na realność poprawy sytuacji skarżącego nie wskazał, nie przeanalizował, czy hipotetyczna możliwość egzekucji w przyszłości pozwoli na uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, nie podał wysokości ponoszonych kosztów egzekucyjnych i kwot jakie mogą być realnie wyegzekwowane z emerytury skarżącego.

Analizując stanowisko organu co do zaistnienia przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31.07.2003r. Sąd uznał, że również nie zostały one przekonująco rozważone i wyjaśnione przez organ. Zgodzić się należy z organem, że w niniejszej sprawie nie zaszła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący wskazywał na zdarzenia sprzed wielu lat, które doprowadziły do trudności w prowadzeniu działalności (wycofanie się kontrahentów i utrata palców). Te okoliczności jednak obecnie nie pozwalają na uznanie, że mogłyby (na przyszłość) pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący jest emerytem, działalności gospodarczej nie prowadzi.

Zdaniem Sądu organ nie wyjaśnił przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący udokumentował swój bardzo zły stan zdrowia, który pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodów innych niż emerytura. Uznanie przez organ, że sam fakt otrzymywania emerytury umożliwia skarżącemu opłacenie należności jest w świetle braku wyegzekwowania jakiejkolwiek kwoty z tego świadczenia gołosłowny.

Organ nie wyjaśnił również braku zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd zauważa, że wydając zaskarżone rozstrzygnięcie ZUS rutynowo i pobieżnie (choć uzasadnienia decyzji obejmowały wiele stron) potraktował aktualną sytuację materialną i zdrowotną skarżącego. A właśnie to te okoliczności związane ze szczególną sytuacją, zwłaszcza zdrowotną i majątkową skarżącego, które uniemożliwiają spłatę zadłużenia powinny być traktowane pierwszoplanowo przy rozstrzyganiu o umorzeniu należności z tytułu składek ( z pkt 2 decyzji). Za dowolne, nie znajdujące oparcia w materiale dowodowym sprawy należy jednak uznać stanowisko organu, że uzyskiwanie stałego dochodu w postaci świadczenie emerytalnego w wysokości 762, 06 zł netto (po potrąceniach tytułem egzekucji alimentów na żonę), daje możliwość spłaty zadłużenia wobec ZUS-u bez negatywnych skutków w sferze socjalno-bytowej skarżącego. Z dokonanych przez organ ustaleń wynika bowiem, że bieżące wydatki skarżącego wyczerpują praktycznie całe uzyskiwane przez niego świadczenie. Tak niska kwota w realiach aktualnych kosztów życia nie wskazuje, by skarżący był w stanie spłacić zadłużenie. Organ nie wskazał również na istnienie realnej możliwości prowadzenia egzekucji z udziału w nieruchomości, o czym napisano powyżej. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w sprawach zainicjowanych wnioskiem o umorzenie zaległości wobec ZUS, zwłaszcza - tak jak w niniejszej sprawie - w przypadku osoby, która ze względu na wiek, ale przede wszystkim ze względu na stan zdrowia, zakończyła aktywność zawodową, organ ma obowiązek uprawdopodobnić, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Twierdzenie organu, że sytuacja finansowa w jakiej aktualnie znajduje się skarżący nie daje wystarczających podstaw dla uznania, że spłata zobowiązania z tytułu składek mogłaby pociągnąć za sobą negatywne skutki, zupełnie pomija także fakt, że skarżący, mający 70 lat, jest osobą poważnie chorą, której to okoliczności organ nie neguje. Sąd zauważa, że nie można w związku z tym wykluczyć, że na skutek pogorszenia stanu zdrowia skarżącego (rozpoznanie kolejnego raka), jego sytuacja może ulec pogorszeniu i to znacznemu. ZUS powinien wziąć także pod uwagę to, czy spłata zadłużenia z tytułu składek w dłuższym okresie czasu nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu przedmiotowych należności osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb życiowych (wyżywienie, leki, ubranie oraz inne). Skarżący miał przyznany okresowo zasiłek pielęgnacyjny z opieki społecznej, jak podaje korzysta z pomocy matki i córki. Wskazuje to na bardzo trudną sytuację w jakiej się znalazł. To, że nie korzysta z szerszego wsparcia opieki społecznej nie oznacza, jak twierdzi organ, że opłacenie zaległych składek nie pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb. Niezrozumiałe było stanowisko organu, że nie można uznać, iż sytuacja skarżącego ma charakter trwały i pogłębiający się, podczas gdy przez lata prowadzonej egzekucji nie wyegzekwowano zaległości, stan zdrowia skarżącego i jego sytuacja materialna ulegają pogorszeniu. Wbrew twierdzeniom organu w praktyce orzeczniczej nie wskazuje się na brak uwzględniania zasądzonych wyrokiem sądu alimentów przy umarzaniu należności publicznoprawnych. Praktyka orzecznicza wskazuje, że nie można oczekiwać umorzenia takich należności z uwagi na konieczność spłat np. z tytułu zaciąganych pożyczek lub kredytów ale nie zasądzonych alimentów.

Podsumowując Sąd stwierdza, że organy w sposób niedostateczny rozważyły indywidualny interes skarżącego, który jak wynika z akt sprawy pozostaje w niewątpliwie ciężkiej sytuacji finansowej (niewielkie miesięczne środki finansowe). Powyższe przy uwzględnieniu jego stanu zdrowia wymaga wnikliwego rozważenia pod kątem spełnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek, czego w sprawie zabrakło.

W konsekwencji, ocena organu co do możliwości finansowych skarżącego, skutkująca odmową umorzenia należności, w świetle podniesionych przez Sąd okoliczności, musi być w konsekwencji uznana za ocenę dowolną. Narusza bowiem podstawowe zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (zasadę prawdy obiektywnej, zaufania do władzy publicznej, obowiązek wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a także zasadę swobodnej oceny dowodów). Uchybienia te miały istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie. W aktach sprawy znajdują się dokumenty świadczące o zbadaniu w toku postępowania sytuacji skarżącego, jednakże sytuacja strony nie została oceniona zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy i racje strony. Organ w tym zakresie ograniczył się do matematycznego obliczenia dochodów i wydatków nie odnosząc tego w żaden sposób do braku szansy na poprawę sytuacji finansowo – zdrowotnej w rodzinie skarżącego i realnych, podstawowych potrzeb życiowych. Długotrwałość zalegania ze składkami, co generowało powstanie wysokich odsetek, nie została przez organ rozpatrzona przez pryzmat możliwości spłaty zobowiązania i braku skuteczności prowadzonej od wielu lat egzekucji. Organ nie przeanalizował wnikliwie przyczyn braku skorzystania przez skarżącego z pomocy ośrodków pomocowych, choć wyciągnął z tego faktu wniosek o braku ubóstwa w rodzinie skarżącego. Tego rodzaju niedostatki zaskarżonej decyzji spowodowały, że Sąd uznał, że została ona wydana zarówno z naruszeniem prawa materialnego, poprzez niewłaściwe korzystanie z przewidzianego w przepisach u.s.u.s. oraz rozporządzenia wykonawczego uznania administracyjnego, jak też prawa procesowego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy usuną dostrzeżone przez Sąd uchybienia.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona była zwolniona od ponoszenia wpisu sądowego.