Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1673/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art 134,28,138 § 1 pkt 3 , 7,77 § 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: 145   § 1 pkt 1 lit c, 200, 205 § 2, 119 pkt 3 , 120
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 5 ust 1 , 18 ust 1
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Joanna Skiba WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Polskiej Grupy Górniczej S.A. z siedzibą w [....] na postanowienie Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz Polskiej Grupy Górniczej S.A. z siedzibą w [...] kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa postanowieniem z [...] czerwca 2018 r. nr [...], stwierdziła niedopuszczalność odwołania Polskiej Grupy Górniczej sp. z o.o. z siedzibą w [...] od decyzji Wojewody [...] z [...] września 2017 r. nr [...] stwierdzającej nabycie przez gminę [...] z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości, położonej w granicach administracyjnych ww. gminy, obrębie ewidencyjnym [...], oznaczonej jako działki nr: [...] o pow. [...] ha oraz [...] o pow. [...] ha,

Zaskarżone postanowienie wydane zostało przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Decyzją z [...] września 2017 r. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 18 ust. 1 i 17a ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie przez gminę [...] z mocy prawa własności nieruchomości położonej w obrębie [...], oznaczonej jako działki ew. nr [...], uregulowanej w księdze wieczystej nr [...].

Decyzja ta doręczona została w formule "do wiadomości" m.in. Polskiej Grupie Górniczej sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: "PGG"), która wniosła od niej odwołanie, domagając się jej uchylenia oraz orzeczenia o nabyciu z mocy prawa, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r., poz. 2147 ze zm.), przez PGG (jako następcę prawnego [...] [...]), prawa użytkowania wieczystego tej nieruchomości. Odwołująca się wskazywała przy tym, że wniosek o uwłaszczenie na przedmiotowej nieruchomości [...], złożyła jeszcze przed zainicjowaniem postępowania komunalizacyjnego przez gminę [...].

W następstwie rozpoznania powyższego odwołania Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa postanowieniem z [...] czerwca 2018 r., działając na podstawie art. 134 k.p.a., stwierdziła niedopuszczalność odwołania.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Komisja podnosiła, że PGG nie byłą stroną postępowania zakończonego decyzją z [...] września 2017 r. (w postanowieniu omyłkowo podawano datę "[...] września 2017 r."). Spółka otrzymała ją wyłącznie do wiadomości. Stronami postępowania komunalizacyjnego są natomiast Skarb Państwa - jako dotychczasowy właściciel określonego mienia oraz gmina, która je nabywa z mocy prawa z dniem [...] maja 1990. Inne podmioty mają w tym postępowaniu przymiot strony, jeżeli wykażą, że to im przysługuje do tego mienia określony tytuł prawny. Taka jednak sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje. Z akt nie wynika bowiem, ażeby w formie prawem przewidzianej przedmiotową nieruchomość została oddana w zarząd lub użytkowanie na rzecz poprzednika prawnego PGG, co potwierdzać miała sama odwołująca się, a tyko wówczas nieruchomość ta nie należałaby do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, a tym samy nie podlegała komunalizacji. Sam natomiast fakt wpisania w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości informacji "własność państwowa pod zarządem i w użytkowaniu [...] w [...], nie powodował, zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami, ustanowienia prawa zarządu. Domniemanie wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2017 r. poz. 1007, ze zm.) jest domniemaniem obalalnym, a możliwość jego obalenia istnieje również w postępowaniu administracyjnym. W krańcowej części uzasadnienia Komisja zwracała uwagę, że nabycie mienia w trybie art. 5 ust. 1 ustawy Przepisy wprowadzające (...) nastąpiło z dniem 27 maja 1990 r. Uwłaszczenie przedsiębiorstw państwowych dokonane w trybie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nastąpiło zaś z dniem 5 grudnia 1990 r. Przepis ten, jak również § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami, będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowania (Dz.U. Nr 23, poz. 120), nie mają zatem zastosowania do nabycia mienia na zasadzie art. 5 ust. 1 powołanej wyżej ustawy.

Na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła Polska Grupa Górnicza SA z siedzibą w [...](powstała z przekształcenie PGG), zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy tj.: art. 28 k.p.a., poprzez uznanie, że skarżąca nie jest stroną postępowania; a także art. 8 k.p.a., poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenia zasady dotyczącej pogłębiania zaufania do organów państwa. Zarzuciła ponadto naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 lutego 1998 r., poprzez ich nieuwzględnienie; a art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece , przez jego błędne zastosowanie.

W oparciu o tak skonstruowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzanie od organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

skarga jest zasadna, aczkolwiek zasadniczo z innych względów niż w niej podniesione.

Zaskarżonym postanowieniem Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa na podstawie art. 134 k.p.a. stwierdziła niedopuszczalność odwołania spółki z.o.o. Polska Grupa Górnicza wniesionego od decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] z [...] września 2017 r. z powodu braku przysługiwania odwołującej się przymiotu strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a. Stwierdzona tym postanowieniem niedopuszczalność wniesionego środka prawnego ma zatem charakter podmiotowy.

Stwierdzenie niedopuszczalności odwołania z przywołanych przyczyn - jak wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądów administracyjnych - jest zaś możliwe tylko w sytuacji, gdy brak interesu prawnego po stronie wnoszącego odwołanie jest oczywisty i w sposób nie budzący wątpliwości wynika z samej treści odwołania. Natomiast w razie istnienia jakichkolwiek kwestii wymagających wyjaśnienia bądź, gdy odwołujący twierdzi, że zaskarżona decyzja dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku, organ obowiązany jest wszcząć postępowanie odwoławcze i w razie stwierdzenia, że strona nie ma interesu prawnego umarza postępowanie na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 5 lipca 1999 r. OPS 16/98, ONSA 1999/4/119, a także wyroki NSA: z 10 marca 2009 r. II OSK 316/08, lex nr 526409; z 24 stycznia 2013 r. II OSK 1774/11, lex nr 1361614).

W rozpoznawanej sprawie z taką "oczywistością" wniesienia odwołania przez podmiot niebędący stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., nie mamy do czynienia. Po pierwsze, Polska Grupa Górnicza sp. z o.o. (działająca obecnie w formie spółki akcyjnej - po przekształceniu w trybie art. 551 § 1 k.s.h.,) w samej treści odwołania powołuje się na swój interes prawny w sprawie, wynikający z następstwa prawnego po podmiocie, któremu na dzień [...] maja 1990 r. przysługiwać miało do komunalizowanej nieruchomości prawo zarządu ujawnione w treści księgi wieczystej nr [...] i zainicjowane w stosunku do niej postępowanie uwłaszczeniowe. Po wtóre, w motywach decyzji pierwszoinstancyjnej Wojewoda [...] dokonał weryfikacji owych twierdzeń. Po trzecie wreszcie, Polskiej Grupie Górniczej sp. z o.o. wydaną w przedmiocie komunalizacji decyzję, Wojewoda ów doręczył. Wprawdzie ta ostatnia okoliczność nie jest determinująca do uznania ww. podmiotu za stronę postępowania, jednakże powoduje, że uzyskuje on formalną legitymację do wniesienia odwołania od doręczonej mu decyzji, która to legitymacja w aspekcie materialnoprawnym mogła być weryfikowana dopiero po wszczęciu postępowania odwoławczego, a nie na etapie wstępnym, mającym li tylko formalny charakter.

Już tylko te okoliczności powodują, że podjęcie w takich uwarunkowaniach formalnego rozstrzygnięcia o treści wyznaczonej art. 134 k.p.a., było niedopuszczalne, a tym samym ze względu na istotne naruszenie tego przepisu, podlegać musi ono uchyleniu.

Odnosząc się natomiast do stanowiska Komisji, kwestionującego przynależny [...] w [...] zarząd na objętej komunalizacją nieruchomości (mimo ujawnienie go w księdze wieczystej), z uwagi na brak potwierdzenia jego ustanowienie w prawnie wymaganej ówcześnie obowiązującymi przepisami formie, zauważyć wypada, że o ile rację ma Komisja, iż wynikające z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemanie zgodności wpisu jawnego z rzeczywistym stanem prawnym, jest domniemaniem obalalnym. To jednak nie można się zgodzić z organem, że może być ono obalone także w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego. Umyka bowiem uwadze Komisji, że wpis do księgi wieczystej - po myśli art. 6268 § 6 k.p.c - jest orzeczeniem sądu cywilnego. W konsekwencji jego treść, z mocy art. 365 § 1 k.p.c., wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Kwestia natomiast przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. Organ administracyjny nie ma zatem możliwości, aby w toku postępowania jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych jakie wynikają z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Przyjęcie poglądu odmiennego, polegającego na tym, że domniemanie, wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, mogłoby być obalone także w postępowaniu administracyjnym, prowadziłoby do sytuacji, w której w istocie rzeczy organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny bo wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych. Sytuacja taka nie jest zaś oczywiście prawnie dopuszczalna (por. wyrok NSA z 1 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2100/14, Lex nr 2106421, a także wyrok WSA w Warszawie z 1 czerwca 2017 r. I SA/Wa 489/17, Lex nr 2371542).

Skoro zaś stroną postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym (...), w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, poza daną gminą i Skarbem Państwa, jest także podmiot, któremu do komunalizowanej nieruchomości przysługiwał na dzień [...] maja 1990 r. tytuł prawnorzeczowy albo prawo zarządu (co wykluczałoby jej komunalizację), to niewątpliwie następcy prawnemu przedsiębiorstwa ujawnionego księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości objętej decyzją Wojewody [...] z [...] września 2017 r. ([...]) przysługiwał by w tym postępowaniu przymiot strony. To jednak, czy przysługuje on spółce Polska Grupa Górnicza wymagałoby udokumentowania owego następstwa, czego w rozpoznawanej sprawie zabrakło, a organ odwoławczy tej okoliczności w ogóle nie zbadał, czym naruszył w sposób istotny przepisy art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Stąd rozpoznając ponownie sprawę winien on w pierwszej kolejności wezwać wnoszącą odwołanie spółkę do wykazanie ciągu następstw prawnych potwierdzających jej związek z ww. przedsiębiorstwem. Dopiero w zależności od poczynionych w tym aspekcie ustaleń, podjąć na gruncie art. 138 k.p.a. stosowne rozstrzygniecie, którego treści - wobec braku ustaleń kluczowych elementów stanu faktycznego - sąd obecnie nie przesadza.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców pranych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło natomiast na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 wskazanej ustawy.