Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1789/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 134, art. 145, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 6, art. 7, art. 10, art. 77, art. 78, art. 79, art. 80, art. 81
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 128, art. 129
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: Art. 32  ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski Sędziowie: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędzia WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2023 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 sierpnia 2022 r. znak: SKO-NP-4115-273/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 29 sierpnia 2022 r., znak: SKO-NP-4115-273/22, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 z późn. zm.; powoływanej dalej jako "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania B. K. (dalej jako: skarżąca lub wnioskodawczyni) od decyzji Wójta Gminy L. z dnia 28 kwietnia 2022 r., znak: [...] odmawiającej skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego z tytułu opieki nad bratem P. G. na okres od 1 października 2021 r. do 31 lipca 2023 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Opisaną wyżej decyzją organ I instancji po rozpatrzeniu sprawy z wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem P. G., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji przytoczył treść art. 17 u.ś.r. oraz wskazał, że z dokonanych ustaleń wynikało, iż wnioskodawczyni nie może podjąć pracy zarobkowej w związku ze sprawowaną opieką nad [...] bratem (kawaler, rodzice nie żyją), który legitymuje się orzeczeniem kwalifikującym go od dnia 17 czerwca 2019 r. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podniesiono przy tym, że wnioskodawczyni po zakończeniu zatrudnienia we wrześniu 2021 r. pobierała do dnia 30 listopada 2021 r. zasiłek chorobowy wypłacany przez ZUS, jednakże – jak oświadczyła - w okresie tym pomimo choroby sprawowała opiekę nad bratem, która sprowadzała się do dbania o higienę osobistą, przygotowania posiłków, podania leków, mierzenia poziomu cukru, sprzątania, prania, organizowania wizyt lekarskich, opłacania rachunków, realizacji recept, załatwiania spraw urzędowych, a czasami odśnieżania. Dodano, że wnioskodawczyni podała, iż pomoc tę zapewnia od samego rana do późnego wieczora, a noc brat przesypia bez konieczności sprawowania opieki.

Organ I instancji stwierdził przy tym, że na wnioskodawczyni jako na siostrze ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego brata, a zatem jest ona osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Zaznaczono jednak, że wnioskodawczyni nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec brata, gdyż ma ona jeszcze dwóch braci, w tym jeden z nich mieszka wraz z niepełnosprawnym P. G., a drugi mieszka obok, na których w równym stopniu co na wnioskodawczyni spoczywa obowiązek zapewniania niepełnosprawnemu bratu pomocy i opieki. Wyjaśniono też, że osoby te nie udzielają pomocy i opieki ze względu na wykonywaną pracę.

Wobec powyższego organ I instancji uznał, iż nie może przyznać wnioskowanego świadczenia, gdyż w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wskazane w art. 17 u.ś.r., jako że z dokumentacji wynikało, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki w stopniu znacznym nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a nadto wnioskodawczyni do dnia 30 listopada 2021 r. pobierała zasiłek chorobowy wypłacany przez ZUS, a przy tym zakres opieki, jaki świadczy na rzecz brata, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jednocześnie organ I instancji uznał, iż nie ma obiektywnych przeszkód, aby pozostałe rodzeństwo wnioskodawczyni włączyło się do zapewnienia mu pomocy i opieki, tak aby nie musiała ona rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła skarżąca, nie godząc się z takim rozstrzygnięciem oraz domagając się uchylenia w całości decyzji organu I instancji i orzeczenia co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od dnia 1 października 2021 r. W tym zakresie skarżąca zarzuciła kwestionowanej decyzji naruszenie mające istotny wpływ na jej wydanie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a., polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji,

- przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. i niezasadne uznanie, iż niepełnosprawność brata skarżącej powstała po 18. roku życia i w związku z tym skarżącej jako opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne,

- przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/14 został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym bratem.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca rozwinęła podniesione zarzuty przedstawiając argumentację na ich poparcie.

Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie i rozpatrzeniu ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Na wstępie organ odwoławczy powołując się na treść art. 17 u.ś.r., będącego materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji wskazał, że w dniu 26 października 2021 r. do organu I instancji wpłynął wniosek B. K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad bratem P. G. Podniesiono przy tym, że z przedłożonych orzeczeń lekarza orzecznika ZUS z dnia 4 lipca 2014 r. i 29 lipca 2020 r. jednoznacznie wynikało, iż P. G. jest osobą niepełnosprawną od dzieciństwa – jego niepełnosprawność powodująca całkowitą niezdolność do pracy ma charakter trwały i powstała przed ukończeniem 18 roku życia, z kolei jego niezdolność do samodzielnej egzystencji powstała w 2019 r. i ma charakter okresowy do dnia 31 lipca 2023 r. W tym względzie organ odwoławczy zaznaczył, że w rozumieniu art. 3 pkt 20 lit. b u.ś.r. całkowita niezdolność do pracy oznacza legitymowanie się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, z kolei niezdolność do samodzielnej egzystencji - zgodnie z art. 3 pkt 21e u.ś.r. - oznacza legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie organu II instancji z przedstawionego stanu faktycznego i prawnego bezsprzecznie wynikało, że brat skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ważnym okresowo do dnia 31 lipca 2023 r., a jego niepełnosprawność istnieje od dzieciństwa. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, błędne były ustalenia organu I instancji, który orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu opieki nad bratem, ponieważ w sprawie nie ziściły się przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wskazano przy tym, że w ocenie organu I instancji fakt, iż niepełnosprawność w stopniu znacznym powstała u P. G. w okresie późniejszym, niż wymaga tego ww. przepis prawa, był jedną z przyczyn odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Tymczasem, zdaniem organu odwoławczego, powyższe stanowisko organu I instancji było nieprawidłowe i wynikało z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyjaśniono przy tym, że powyższy przepis uzależnia przyznanie świadczenia od momentu powstania niepełnosprawności, a nie jej stopnia, tym samym należało stwierdzić, że niepełnosprawność u brata skarżącej powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Jednocześnie, niezależnie od powyższego, organ odwoławczy wskazał, że rację miała odwołująca się, iż Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją RP i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania, natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego wskazano, że w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium, a zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku, na poparcie której to argumentacji powołano orzecznictwo sądów administracyjnych.

Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a w związku z tym przyjęcie, iż stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie. Podkreślono również, że analogiczną ocenę prawną zaprezentowano też w licznych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Reasumując powyższe wywody organ odwoławczy stwierdził, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, u których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją RP i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania, natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego podniesiono, że w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, stanowisko prawne organu I instancji, co do treści powołanego przepisu prawa materialnego (art. 17 ust. 1b) w kontekście skutków omawianego wyroku Trybunału nie zasługiwało na akceptację, ponieważ w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co oznacza, że wiążą one wszystkich adresatów bez wyjątku, a zatem winny być przez nich respektowane. Zaznaczono przy tym, że analiza przepisów Konstytucji (w tym art. 190 ust. 1, art. 2, art. 7 i art. 8 ust. 1) oraz ich rozumienia przez Trybunał Konstytucyjny prowadziła do wniosku, iż wykonywanie orzeczeń Trybunału jest obowiązkiem zarówno prawodawcy, jak i organów stosujących prawo.

Organ odwoławczy podkreślił jednak, że w przedmiotowej sprawie ustaleniu podlegało także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i zarazem nie wystąpiły przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Mając na uwadze powyższe organ II instancji wskazał, że z przytoczonych regulacji art. 17 u.ś.r. jednoznacznie wynika, iż wolą ustawodawcy jest, aby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługiwało tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny (art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Dodano, że niewątpliwie skarżąca jest osobą wskazaną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż jako na siostrze ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego brata. Jednocześnie podkreślono, że stosownie do treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tym zakresie organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie spełniony został powyższy warunek, gdyż rodzice niepełnosprawnego brata skarżącej nie żyją.

W dalszej kolejności organ odwoławczy zaznaczył, że rozpoznając sprawę organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe, w szczególności zaś wywiad środowiskowy oraz odebrał prawem przewidziane oświadczenia od osoby ubiegającej się o wnioskowane świadczenie, z których m.in. wynikało, iż skarżąca brała czynny udział w prowadzonym postępowaniu. Jednocześnie wskazano, że z załączonych do akt sprawy dokumentów, w tym orzeczenia o niepełnosprawności, oświadczeń skarżącej z dnia 19 listopada 2021 r., wywiadu środowiskowego dotyczącego opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym bratem wynikało, iż niepełnosprawny w stopniu znacznym P. G. mieszka wraz z bratem M. G., natomiast wnioskodawczyni mieszka w bliskim sąsiedztwie. Podano również, że P. G. jest kawalerem, nie ma dzieci i od 2019 r. jest osobą niepełnosprawną od dzieciństwa – [...], ma orzeczoną trwałą niezdolność do pracy (nigdy nie pracował), a nadto w badaniu z dnia 24 lipca 2020 r. potwierdzono u niego [...], obecnie okresowo niezdolny do samodzielnej egzystencji, ponieważ wymaga pomocy innych osób w wykonaniu podstawowych czynności życiowych. Wyjaśniono, że organ ustalił, iż P. G. wymaga pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, przygotowaniu ubrań, przygotowaniu posiłków, podaniu leków, prowadzeniu gospodarstwa domowego (pranie, sprzątanie, zakupy, załatwienie spraw urzędowych), załatwieniu spraw związanych z leczeniem (wizyty u lekarza, realizacja recept). W tym zakresie wskazano, że pomoc tą na rzecz niepełnosprawnego brata świadczy wnioskodawczyni, która z tego powodu zrezygnowała z pracy w październiku 2021 r.

Organ odwoławczy wskazał, że zakres wymienionych wyżej czynności ustalonych na podstawie wywiadu środowiskowego jest tożsamy z czynnościami wymienionymi w oświadczeniach skarżącej z dnia 19 listopada 2021 r., w których podała, że od października 2021 r. była na zasiłku chorobowym, ale sytuacja ta (jak oświadcza) nie uniemożliwiała sprawowania opieki nad bratem polegającej na budzeniu go rano, pilnowaniu aby się umył, ogolił, przygotowaniu mu śniadania, mierzeniu poziomu cukru, podaniu leków, sprzątaniu, przygotowaniu obiadu, przygotowaniu kolacji. Dodano również, że skarżąca podała, iż zabiera brata po śniadaniu do siebie i towarzyszy mu przez cały dzień, a wieczorem wraca on do siebie.

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy, powołując się na istotę świadczenia pielęgnacyjnego oraz przesłanki jego przyznania (w tym określoną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, tj. rezygnację z pracy zarobkowej, spowodowaną koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności lub traktowane na równi z tą przesłanką niepodejmowanie pracy) wskazał, że w jego ocenie brak jest związku przyczynowo skutkowego między rezygnacją a obecnie niepodejmowaniem przez skarżącą aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad bratem. Zwrócono bowiem uwagę, że z materiału dowodowego bezsprzecznie wynikało, iż skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia z dniem 30 września 2021 r., a od dnia 1 października 2021 r. do dnia 30 listopada 2021 r. przebywała na zasiłku chorobowym, przy czym wskazano, że również przed rezygnacją z zatrudnienia strona przebywała na kilku miesięcznych zasiłkach chorobowych w okresach od dnia 6 maja 2021 r. do dnia 23 lipca 2021 r., od dnia 1 sierpnia 2021 r. do dnia 31 sierpnia 2021 r., o czym świadczył dokument potwierdzający jej aktywność zawodową (świadectwo pracy). Z kolei organ odwoławczy zaznaczył, że niepełnosprawność u brata skarżącej w stopniu znacznym powstała od dnia 17 czerwca 2019 r., o czym świadczyło przedłożone do akt zaświadczenie ZUS z dnia 18 marca 2022 r. Tym samym, zdaniem organu II instancji, trudno przyjąć, iż rezygnacja z niepodejmowania pracy była spowodowana koniecznością opieki nad bratem, skoro brat jest osobą niepełnosprawną od urodzenia, a od dwóch lat jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, natomiast opiekę skarżąca podjęła dopiero w październiku 2021 r., kiedy sama była chora.

Ponadto w ocenie organu odwoławczego wskazany przez skarżącą zakres opieki nad bratem nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, przy współudziale w tej opiece pozostałych osób zobowiązanych do zapewnienia opieki niepełnosprawnemu bratu, w równym stopniu co ona, czy też usług opiekuńczych. Organ II instancji podkreślił także, że niepełnosprawny brat skarżącej jest osobą sprawną ruchowo, mieszka wspólnie z bratem, w bliskim sąsiedztwie mieszka też drugi brat. Odnosząc się natomiast do twierdzeń skarżącej, że bracia nie mogą sprawować opieki, ponieważ pracują zawodowo, organ odwoławczy wskazał, że okoliczność ta, tj. praca zawodowa, nie zwalnia pozostałego rodzeństwa z obowiązku zapewnienia opieki i pomocy niepełnosprawnemu bratu, zaś obowiązek ten nie musi polegać tylko na osobistych staraniach osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnego brata, ale może przybrać także inną formę pomocy takiej osobie, np. współopłacanie usług opiekuńczych.

Dodatkowo organ odwoławczy zwrócił uwagę, że czynności takie jak pomoc w ubraniu się, czy przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, czy szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, a są to typowe czynności dnia codziennego, wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

Jednocześnie organ II instancji, powołując się na treść art. 17 u.ś.r. wskazał, że nie kwestionuje tego, iż niepełnosprawny brat skarżącej wymaga pomocy, a skarżąca tej pomocy mu udziela, jednakże podniósł, iż na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można było przyjąć, że zakres tej opieki nad niepełnosprawnym bratem, jak i fakt, że niepełnosprawny mieszka wraz z drugim bratem, a kolejny brat mieszka w bliskim sąsiedztwie, powoduje brak możliwości zorganizowania nad nim opieki tak, aby odciążyć skarżącą, żeby mogła ona podjąć zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, choćby w ograniczonym zakresie. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że istnieje możliwość uzyskania pomocy w opiece nad niepełnosprawnym bratem skarżącej poprzez usługi opiekuńcze lub inne usługi w formie dziennej terapii zajęciowej skierowane do osób niepełnosprawnych, które są realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo i mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, skoro nie istnieją obiektywne okoliczności uniemożliwiające braciom współuczestniczenie wraz z wnioskodawczynią w opiece nad niepełnosprawnym bratem w sposób bezpośredni, czy też poprzez zabezpieczenie usług na rzecz brata, uznać należało, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, a koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad niepełnosprawnym bratem. Organ odwoławczy zwrócił przy tym uwagę, że utrzymuje w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże odmowa ta podyktowana jest innymi okolicznościami niż te, które były podstawą do odmowy świadczenia przez organ I instancji.

Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniosła skarżąca B. K., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

- prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki, jakiej wymaga podopieczny, nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia,

b. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym bratem,

- przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, przez błędną wykładnię, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 29 lipca 2020 r., że niepełnosprawny brat skarżącej pomimo orzeczonej trwale niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki siostry.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie szczegółowo rozwinęła podniesione zarzuty, przywołując na poparcie swojej argumentacji orzecznictwo sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w tym zakresie stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem P. G.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 390, powoływanej dalej jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy.

W postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że brat skarżącej P. G., urodzony [...] r. legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z 29 lipca 2020 r. z którego wynika, że jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 lipca 2023 r. Z kolei z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 25.10.2014 r. wynika, że P. G. został zaliczony do stopnia niepełnosprawności – znacznego, nie da się ustalić od kiedy niepełnoprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 lipca 2011 r. Z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS nr [...] z 4 lipca 2014 r. wynika, że P. G. jest całkowicie niezdolny do pracy do 31 lipca 2019 r. a całkowita niezdolność do pracy pozostaje w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25 roku życia lub w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Również z orzeczenia z 4 sierpnia 2004 r. wynika, że niezdolność P. G. do pracy pozostaje w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed 18 rokiem życia.

Przede wszystkim należy podnieść, że na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącej) może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że nie da się ustalić, że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej (jej matki), nad którą sprawowana jest opieka, powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia czy też ukończenia 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Trafne jest w tym zakresie stanowisko organu odwoławczego.

Przy rozważaniu powyższej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącej.

Jak wynika z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż - jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) - możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008). Takie stanowisko zaprezentował m.in. WSA w Gdańsku w wyroku z 9 lipca 2020 r., III SA/Gd 475/20, LEX nr 3032716. Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy, tj. art. 17 ust. 1b jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8., iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja).

Natomiast w akapicie czwartym punktu 8. uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazuje dalej, że fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowania prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy natomiast sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8. uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego - realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich - jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań nie można więc uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Zdaniem Sądu skarga nie jest jednak uzasadniona. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nie budzi wątpliwości, że zarówno skarżąca jak i jej brat spełniają przesłanki, o jakich mowa w ust. 1 pkt 4 tego artykułu, tj. na skarżącej jako siostrze ciąży obowiązek alimentacyjny, gdyż rodzice P. G. nie żyją, nie podejmuje ona zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem, zaś P. G. jest osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ani organ pierwszej instancji ani organ odwoławczy nie zakwestionowały bowiem przytoczonych przez skarżącą we wniosku o przyznanie świadczenia okoliczności dotyczących sprawowania przez nią stałej opieki nad niepełnosprawnym bratem, czy też zakresu tej opieki.

Organ odwoławczy uznał jednak, że w sprawie brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem przez skarżącą opieki nad bratem, gdyż nie uzasadnia tego zakres wykonywanych czynności opiekuńczych. Nadto organ wskazał, że P. G. ma jeszcze dwóch braci, na których również ciąży obowiązek alimentacyjny.

Zdaniem Sądu organy w wystarczającym stopniu zrealizowały zasadę prawdy obiektywnej, która została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Powyższa zasada ogólna odnosi się nie tylko do sposobu prowadzenia postępowania administracyjnego, lecz jest także wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, gdyż organy administracji publicznej mają obowiązek uwzględniania jej przy "załatwieniu sprawy" (por. wyroki NSA z 4.06.1982 r., I SA 258/82, ONSA 1982/1, poz. 54, oraz z 28.11.2012 r., I OSK 641/12, LEX nr 1291400; wyrok WSA w Gdańsku z 14.09.2011 r., I SA/Gd 502/11, LEX nr 898927).

Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu: 1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; 2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności (por. wyrok z 20.09.2012 r., IV SA/Wa 663/12, LEX nr 1347629, w którym WSA w Warszawie stwierdził, że "organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy", przy czym "aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy" – tak WSA we Wrocławiu w wyroku z 15.02.2012 r., IV SA/Wr 711/11, LEX nr 1139681); 3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy; 4. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454).

Realizacja przez organ administracji publicznej powyższych obowiązków nie pozbawia oczywiście strony prawa do czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego związanych z realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania jest realizowane w szczególności przez prawo do inicjatywy dowodowej, ukształtowane w art. 78 k.p.a., prawo do brania czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego (art. 79 k.p.a.), jak również prawo do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, wynikające z art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. W wyroku z 4.07.2013 r., II SA/Kr 455/13, LEX nr 1343018, WSA w Krakowie trafnie przyjął, że "aktywna postawa podczas całego postępowania wyjaśniającego winna być rozumiana jako obowiązek organu wykorzystania w sprawie wszystkich dowodów znanych mu z urzędu, poszukiwania innych dowodów na potwierdzenie określonych faktów z wykorzystaniem dostępnych źródeł dowodowych, a także dopuszczenia wszystkich środków dowodowych zgłaszanych przez stronę lub innych uczestników postępowania, o ile mają one istotne znaczenie dla sprawy" (por. też wyrok WSA w Warszawie z 27.01.2010 r., I SA/Wa 1433/09, LEX nr 600029).

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy z wyżej opisanych obowiązków, związanych z realizacją zasady prawdy obiektywnej, wywiązały się prawidłowo. Organy dokonały nie budzących wątpliwości ustaleń w zakresie koniecznych czynności opiekuńczych jak również w zakresie aktualnego stanu zdrowia P. G. i ustaliły, jaki jest niezbędny zakres czynności opiekuńczych. Organy dokonały również ustaleń w zakresie sytuacji życiowej rodzeństwa P. G.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1359; powoływanej dalej jako "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2).

Niemożność sprawowania osobistej opieki przez braci osoby niepełnosprawnej z uwagi na zatrudnienie czy inne okoliczności osobiste i rodzinne, nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Przy czym obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonych rzeczy, albo na osobistych staraniach.

Ustawodawca wskazując katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu tego świadczenia, dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wskazać, komu ich zdaniem należy przyznać świadczenie. W sytuacji, w której osoby zobowiązane do alimentacji z różnych przyczyn nie świadczą opieki nad osobą jej wymagającą, mogą swój obowiązek alimentacyjny realizować nie poprzez starania osobiste, a poprzez przykładowo opłacenie osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Skarżąca ani w toku postępowania administracyjnego, ani w skardze nie wskazała okoliczności, które mogłyby uzasadniać zwolnienie jej rodzeństwa z obowiązku alimentacyjnego wobec brata. Nie stanowi takiej okoliczności w szczególności pozostawanie w stosunku pracy czy też posiadanie własnej rodziny. Obowiązek alimentacyjny braci P. G. nie wyprzedza obowiązku alimentacyjnego skarżącej, gdyż rodzeństwo jest w równym stopniu zobowiązane do alimentacji.

Rodzeństwo P. G. ma możliwość podzielenia się opieką nad bratem lub skorzystania z usług opiekuńczych. Osoby zobowiązane do alimentacji mogą realizować swój obowiązek alimentacyjny w różny sposób – nie tylko poprzez osobiste starania, lecz również poprzez wydatkowanie środków finansowych, za pomocą których można zapewnić opiekę nad osobą niepełnosprawną. W sprawie nie zostały wskazane żadne okoliczności, które zwalniałyby braci P. G. z obowiązku alimentacyjnego wobec niego. Jeśli bracia P. G. nie mogą sprawować obowiązku alimentacyjnego wobec niego samodzielnie, winni to czynić poprzez nakład środków finansowych umożliwiających zorganizowanie opieki wykonywanej przez osoby trzecie. Trzeba bowiem podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem z zakresu pomocy społecznej, a zatem ma charakter posiłkowy. Winno być przyznawane, gdy beneficjent nie jest w stanie w inny sposób poradzić sobie z rozwiązaniem trudnej sytuacji życiowej. Jeśli inny sposób radzenia sobie z trudną sytuacją istnieje, powinien być przez stronę zrealizowany bez potrzeby korzystania ze świadczeń z zakresu pomocy społecznej. W niniejszej sprawie rolą rodziny (rodzeństwa P. G.) jest takie zorganizowanie opieki – również co do formy i sposobu jej wykonywania – by stanowiła ona zabezpieczenie potrzeb osoby niepełnosprawnej. W niniejszej sprawie osoby zobowiązane do alimentacji nie wyczerpały swoich możliwości, zatem brak jest podstaw do przyznania świadczenia z zakresu pomocy społecznej w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Należy również podkreślić, że P. G. zamieszkuje z jednym z braci, a drugi brat mieszka niedaleko. Istnieje zatem możliwość takiego podzielenia się opieką, by żadne z rodzeństwa nie musiało rezygnować z pracy.

Należy też podkreślić, że w sprawie zostało ustalone, że P. G. jest osoba sprawną ruchowo. Takie czynności jak pomoc przy ubieraniu, myciu, poddawanie leków, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych nie stanowią czynności typowo opiekuńczych, ekstraordynaryjnych. Mogą być – i często są – wykonywane przez osoby pracujące w czasie wolnym od pracy. Skarżąca nie mieszka wraz z bratem P. G. w jednym domu, a z akt postępowania administracyjnego wynika, że P. G. przychodzi do niej. Skarżąca wykonuje zatem większość czynności również dla siebie (np. przygotowywanie posiłków, sprzątanie). P. G. zamieszkuje natomiast z bratem, który pracuje, ale przecież po pracy przebywa w domu i z pewnością prowadzi gospodarstwo domowe, zatem w tym czasie może zająć się P. G., przygotować mu posiłek czy podać leki.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.