Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2802/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 5, art. 148 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 36-1
journal: Dz.U. 2013 poz 707
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz (spr.) Sędziowie: WSA Magdalena Durzyńska WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2015 r. sprawy ze skargi L. K.-Ż. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Stan faktyczny

1. Po rozpoznaniu wniosku J. M. oraz M. D. Minister Gospodarki decyzją z [...] grudnia 2001 r., nr [...], stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego z [...] kwietnia 1951 r. w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa Młyn Elektryczny [...] w [...], pow. [...] oraz orzeczenia nr [...] Ministra Handlu Wewnętrznego z [...] listopada 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej tego przedsiębiorstwa.

2. Wnioskiem z 12 listopada 2003 r. L. K.-Ż. (dalej powoływana jako: "skarżąca:) zwróciła się do Ministra Gospodarki o wznowienie postępowania zakończonego powołaną decyzją z [...] grudnia 2001 r. Podniosła, że przed wydaniem przez Ministra Gospodarki decyzji z [...] grudnia 2001 r. sporna nieruchomość nie stanowiła własności Skarbu Państwa, albowiem 25 stycznia 1990 r. została oddana w użytkowanie wieczyste J. Ż., a następnie decyzją z [...] grudnia 2002 r. prawo to zostało przekształcone w prawo własności. W ocenie skarżącej jest to nowa okoliczność (w rozumieniu przepisu art. 145 § 1 pkt 5 Kpa) istniejąca w dniu wydania decyzji, a nieznana organowi, który ją wydał. Skarżąca wskazał, że [...] października 2003 r. zawarła z J. Ż. umowę majątkową małżeńską rozszerzającą wspólność majątkową także na niniejszą nieruchomość. Pismem z 11 lutego 2004 r. skarżąca uzupełniła wniosek o wznowienie postępowania z 12 listopada 2003 r. o podstawę zawartą w art. 145 § 1 pkt 4 Kpa. Podniosła, że skoro własność nieruchomości będącej przedmiotem postępowania wpisana była w księdze wieczystej na inne osoby niż Skarb Państwa, osoby te powinny być stroną postępowania.

3. Postanowieniem z [...] kwietnia 2005 r. Minister Gospodarki i Pracy, po rozpatrzeniu wniosku skarżącej, wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2001 r.

4. Decyzją z [...] lipca 2010 r., nr [...], Minister Gospodarki odmówił, na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 i 5 i art. 149 § 2 Kpa, uchylenia ww. decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2001 r.

5. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Gospodarki decyzją z [...] grudnia 2010 r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lipca 2010 r.

6. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 kwietnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 380/11, uwzględnił skargę skarżącej na powyższą decyzję i ją uchylił, bowiem uznał, że przy rozpoznawaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 Kpa.

7. Decyzją z [...] sierpnia 2011 r. Minister Gospodarki ponownie utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2010 r.

8. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 19 stycznia 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 1778/11, po rozpoznaniu sprawy ze skargi skarżącej uchylił powyższą decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki została wydana z naruszeniem przepisów postępowania procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, organ błędnie założył, że stroną postępowania o wznowienie postępowania może być tylko strona postępowania zwykłego lub strona, która nie brała udziału w postępowaniu zwykłym. Organ winien zbadać interes prawny strony występującej z podaniem o wznowienie, tj. legitymację do wystąpienia z tym żądaniem, bez względu na wskazane we wniosku podstawy do wznowienia. Jeżeli skarżąca legitymowała się tytułem własności do działki nr [...] położonej w [...], to uznać należało, iż ma interes prawny (art. 28 Kpa) do żądania wszczęcia postępowania zakończonego decyzją z 2001 r.

Organ winien był zatem po wznowieniu postępowania postanowieniem z [...] kwietnia 2005 r., dokonać merytorycznej oceny wskazanych we wniosku o wznowienie postępowania przesłanek, określonych w art. 145 § 1 pkt 4 i 5 Kpa. Tymczasem Minister Gospodarki ponownie orzekając w sprawie na skutek uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 kwietnia 2011 r. decyzji Ministra z dnia [...] grudnia 2010 r. (wydanej na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) ograniczył się jedynie do zbadania istnienia przesłanki wznowienia, o której mowa w przepisie art. 145 § 1 pkt 4 Kpa.

Prawidłowe jest przy tym stanowisko organu, że za stronę, w rozumieniu przepisu art. 145 § 1 pkt 4 Kpa., w sprawie zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z [...] grudnia 2001 r. nie może być uznana skarżąca L. K.-Ż., gdyż w chwili wydania decyzji, nie była ona współwłaścicielką spornej nieruchomości.

Dodatkowo Sąd stwierdził, że wstępne badanie wniosku o wznowienie postępowania winno również obejmować badanie terminu określonego w art. 148 Kpa. W niniejszej sprawie ustalenia organu poczynione w tym względzie naruszają, w ocenie Sądu, art. 7 Kpa, zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

9. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 3 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1137/12, oddalił skargę kasacyjną Ministra Gospodarki od powyższego wyroku. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że w pełni prawidłowo w zaskarżonym wyroku Sąd wywiódł, że należy odróżnić legitymację do żądania wszczęcia postępowania (art. 147 w związku z art. 28 Kpa), od ustalenia przesłanki wadliwości postępowania wyliczonej w art. 145 § 1 pkt 4 Kpa, której wystąpienie daje podstawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy.

Ponadto NSA stwierdził, że w świetle art. 148 Kpa ograniczenie terminu skuteczności czynności strony żądania wszczęcia postępowania jest jedną z gwarancji ochrony trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 § 1 Kpa). Uchybienie terminu powoduje niedopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie, stanowiąc podstawę do odmowy, w formie postanowienia, wznowienia postępowania (art. 149 § 3 Kpa). W razie jednak gdy po wszczęciu postępowania w sprawie wznowienia postępowania (po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania art. 149 § 1 k.p.a.) ujawniona zostaje okoliczność, że żądanie wznowienia postępowania zostało wniesione z uchybieniem terminu, postępowanie staje się bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 Kpa).

10. Związany powyższą oceną prawną Minister Gospodarki, rozpoznając sprawę ponownie, decyzją z [...] lipca 2014 r., nr [...], uchylił własną decyzję z [...] lipca 2010 r. i umorzył w całości wznowione postępowanie.

W uzasadnieniu decyzji Minister podtrzymał pogląd co do tego, że skarżąca nie może być uznana za stronę w sprawie zakończonej powołaną decyzją nadzorczą z [...] grudnia 2001 r., gdyż w tamtej dacie nie przysługiwał jej tytuł prawno-rzeczowy do nieruchomości. Dlatego też nie może skutecznie domagać się wznowienia postępowania w oparciu o przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 4 Kpa.

Rozpoznając natomiast żądanie wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa organ zbadał, czy skarżąca nie uchybiła terminowi określonemu w art. 148 Kpa. Przy tym jak wyjaśnił organ o na stronie spoczywa ciężar dowodu, że dochowała tego terminu.

Organ wyjaśnił, że oświadczenie J. Ż. złożone 26 listopada 2004 r., potwierdzające oświadczenie skarżącej, że o fakcie wydania decyzji dowiedziała się przeglądając w listopadzie 2003 r. akta księgi wieczystej Kw nr [...] pozostaje w sprzeczności z danymi zawartymi w "Kontrolce udostępnienia akt księgi wieczystej", w której brak jest wpisu w przedmiotowej sprawie we wskazanym okresie. Przy tym pomimo wezwania skarżąca nie wykazała, aby o fakcie nabycia nieruchomości dowiedziała się w terminie określonym w art. 148 § 2 Kpa. Tym samym organ uznał, że podanie o wznowienie nie zostało wniesione z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 i 2 Kpa.

Zdaniem organu, skoro nie było podstaw do wznowienia postępowania, to postępowanie należało umorzyć jako bezprzedmiotowe.

11. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję, zarzucając naruszenie następujących przepisów postępowania:

a) art. 138 § 1 pkt 2 w zw z art. 127 § 3 Kpa, art. 151 § 1 pkt 2 i § 2 w zw. z art. 146 Kpa, oraz art. 147 Kpa;

b) art. 7 Kpa w zw. z naruszeniem przepisu prawa materialnego - art. 148 § 1 Kpa,

Zdaniem skarżącej, działania Ministra Gospodarki w niniejszej sprawie są działaniami rażąco naruszającymi przepisy prawa, w tym działaniami rażąco naruszającymi nie tylko interes skarżącej, ale również interes społeczny. Zarówno organy administracyjne (do niedawna), jak i Sądy orzekające w sprawie, uznały, że termin przewidziany prawem, został zachowany - zatem nagła zmiana stanowiska Ministra Gospodarki, po ponad dekadzie trwania postępowania, co do braku zachowania terminu - i to wbrew stanowiskom Sądów - jest dalece rażąca i wręcz kuriozalna.

Zdaniem skarżącej, organ nie miał uprawnienia przewidzianego prawem do uchylenia własnej decyzji i umorzenia postępowania w sprawie - jak to Minister Gospodarki uczynił. Skarżąca bowiem wykazała okoliczności uzasadniające zachowanie przewidzianego przepisami prawa terminu do wniesienia podania. Organ administracyjny w celu ustalenia prawdziwości owych okoliczności przeprowadził dowód z przesłuchania małżonka skarżącej J. Ż., który złożył oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, z którego wynikało, że przeglądał on wraz z małżonką akta KW nr [...] w listopadzie 2003 r.

12. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

II. Uzasadnienie prawne

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

1. Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w decyzji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: .Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej jako: "Ppsa") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

2. Jak to zostało wskazane w przedmiotowej sprawie w powołanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 stycznia 2012 r. – skarżąca nie może skutecznie domagać się wznowienia postępowania z tej przyczyny, że nie brała udziału w postępowaniu, skoro nie była wtedy jeszcze współwłaścicielką nieruchomości. Kwestia ta została więc przesądzona jednoznacznie w niniejszej sprawie.

3. Zagadnieniem, które wymagało wyjaśnienia było to, czy skarżąca, żądając wznowienia postępowania w oparciu o przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, złożyła wniosek o wznowienie postępowania w terminie przewidzianym w art. 148 § 1 Kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 stycznia 2012 r. wskazał organowi, iż w pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie, czy nie przekroczono terminu jego złożenia.

4. Z regulacji zawartej w przepisie art. 148 Kpa wynika, że to strona musi wykazać, kiedy (w jakiej dacie) dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, ze ścisłością dostateczną do ustalenia, że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem terminu jednomiesięcznego od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia. Na gruncie omawianej regulacji należy wskazać, że to na stronie żądającej wznowienia ciąży obowiązek udowodnienia, kiedy konkretnie dowiedziała się o wydaniu decyzji i zawartym w niej rozstrzygnięciu. Strona, która nie brała udziału w postępowaniu, obowiązana jest wykazać, kiedy dowiedziała się o decyzji w sposób na tyle sprecyzowany, aby możliwe było ustalenie, że podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem miesięcznego terminu liczonego od dnia, w którym strona powzięła wiadomość o wydaniu decyzji. Zachowanie terminu musi być przez stronę udowodnione, zaś organ administracji swobodnie ocenia dowody w tej mierze (por. B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H.Beck, Warszawa 2011, s. 572-573).

5. Organ ma zatem obowiązek dokonania weryfikacji twierdzeń strony i przedstawianych przez nią dowodów oraz przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia tej okoliczności, a następnie dokonania oceny zebranego materiału dowodowego zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Jednolicie przyjmuje się przy tym, że oświadczenie strony o terminie, w którym dowiedziała się o decyzji korzysta z domniemania prawdziwości, a granice tego domniemania wyznaczają okoliczności stanu faktycznego sprawy, w tym fakty znane organowi z urzędu (por. wyroki NSA: z 22 lutego 2012 r., II OSK 2336/10, LEX nr 1138146, oraz z 19 czerwca 2013 r., II OSK 447/12, dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

6. Sąd w całości podziela stanowisko organu, że skarżącej nie udało się wykazać, że został zachowany termin do złożenia wniosku o wznowienie. Pomimo treści oświadczenia J. Ż. z 26 listopada 2004 r., brak jest jakichkolwiek racjonalnych przesłanek by uznać, że skarżąca w listopadzie 2003 r. przeglądała akta księgi wieczystej. W celu przeglądania akt musiałaby bowiem wykazać swój interes prawny i przeglądać akta księgi w obecności pracownika sądu – art. 361 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U z 2013 r. poz. 707 ze zm.). Przeglądanie dokumentów z księgi wieczystej musi zatem znaleźć formalne odzwierciedlenie w kontrolce udostępnionych akt księgi wieczystej. W przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy dla [...] Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych w [...] w pismach z 22 kwietnia 2004 r. oraz z 17 stycznia 2005 r. stwierdził, że w okresie od 1 stycznia 2002 r. do 31 grudnia 2003 r. skarżąca nie przeglądała akt księgi wieczystej.

Sąd uznał, że na podstawie pism Sądu Rejonowego z 22 kwietnia 2004 r. oraz z 17 stycznia 2005 r., organ miał prawo przyjąć, że skarżąca nie przeglądała akt księgi wieczystej. Zasady doświadczenia życiowego pozwalają stwierdzić, że skoro zgodnie z przepisami o księgach wieczystych dostęp do akt księgi wieczystej jest ograniczony tylko do osób mających interes prawny oraz notariusza, a przeglądanie takich akt odbywa się w obecności pracownika sądu, to trudno uznać, że dostęp do takich akt nie jest odnotowywany przez Sąd - Wydział Ksiąg Wieczystych. Ogólne przekonanie pełnomocnika skarżącej o częstych pomyłkach przy dokonywaniu tego typu wpisów jest niewystarczające, aby odmówić wiarygodności pism Sądu Rejonowego z 22 kwietnia 2004 r. oraz z 17 stycznia 2005 r.

7. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela ocenę organu, że skarżąca nie udowodniła złożenia wniosku w terminie określonym w art. 148 Kpa.. Ocena stanu faktycznego dokonana przez organ w żadnym aspekcie nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów.

8. W związku z nie wykazaniem zachowania terminu przez skarżąca organ obowiązany był wydać postanowienie o odmowie wznowienia postępowania (wówczas na podstawie art. 149 § 3 Kpa). Jednakże mylne wznowienie, które nastąpiło w przedmiotowej sprawie i jego prowadzenie przez 10 lat nie legitymizuje braku wykazania terminu. Organ w momencie kiedy uznał, że błędnie zostało wznowione postępowanie jest zobligowany jego umorzenia. Zresztą stwierdził to jednoznacznie Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku z 3 grudnia 2013 r. "W razie jednak gdy po wszczęciu postępowania w sprawie wznowienia postępowania (po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania art. 149 § 1 Kpa) ujawniona zostaje okoliczność, że żądanie wznowienia postępowania zostało wniesione z uchybieniem terminu, postępowanie staje się bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 Kpa)."

W ocenie Sądu, zarzuty skargi są zatem całkowicie nieuzasadnione, gdyż żaden z zarzucanych w skardze przepisów nie został naruszony w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 Ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku.