Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 275/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Szkody górnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 134, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 55, art. 143 ust. 2 pkt 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 1290
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski Protokolant starszy asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 września 2020 r. sygn. akt III SA/Gl 989/19 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia 22 sierpnia 2019 r. nr PR.543.36.2019 ldz.27335/08/2019/GB w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach; 2. zasądza od Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego na rzecz W. W. – następcy prawnego M. W. – 10.885 (dziesięć tysięcy osiemset osiemdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I. Przedmiot kontroli kasacyjnej.

Wyrokiem z dnia 28 września 2020 r., sygn. akt III SA/Gl 989/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M.W. (skarżący, strona, b. skarżący) na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego (organ) z dnia 22 sierpnia 2019 r. 2020 r., nr PR.543.36.2019 ldz.27335/08/2019/GB, w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji.

II. Stan sprawy wynikający z kontrolowanego wyroku.

W wyniku anonimowego zawiadomienia z dnia 17 czerwca 2015 r. pracownicy Okręgowego Urzędu Górniczego (OUG) w Kielcach ustalili w toku wizji lokalnej w dniach 9-10 marca 2017 r., że na terenie działek nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...]w obrębie geodezyjnym J., gmina D., powiat łęczycki odbywa się wydobywanie kopalin bez wymaganej koncesji. Na działkach tych znajdowały się dwa jednopoziomowe wyrobiska stokowo-wgłębne przedzielone pasem, na którym znajdowały się słupy telekomunikacyjne. W wyrobisku po zachodniej stronie tego pasa widoczne były ślady bieżącej eksploatacji piasku (działka nr [...]). Na podstawie informacji uzyskanych od Starosty L. w maju 2017 r. OUG ustalił, że: działka nr [...]w obrębie J. jest własnością K. W.; działka nr 14/1 w obrębie J. jest własnością G. sp. z o.o. z siedzibą w D.; działka nr [...] w obrębie J. jest własnością P. sp. z o.o. z siedzibą w D.; działka o nr [...] jest własnością R. K.; działka o nr [...] jest własnością G. sp. z o.o. z siedzibą w D.; działka o nr [...] jest własnością W.W. Ponadto Starosta L. poinformował OUG, że właściciele działek o nr ewidencyjnych [...], [...], [...], [...], [...]i [...] położonych w obrębie J., gmina D., powiat łęczycki: nie zawiadamiali starosty w okresie od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudnia 2014 r. o zamiarze wydobywania piasków i żwirów na potrzeby własne, zgodnie z ustawą z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (p.g.g), jak również nie występowali do starosty o wydanie koncesji na wydobywanie kopaliny ze złoża lub o wydanie decyzji zezwalających na działalność na ww. nieruchomościach w oparciu o ustawę z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych. W dniu 12 lipca 2017 r. przesłuchany w charakterze świadka został M. W.. Przyznał, że G. jest właścicielem działki [...] i dodał, że nie wie kto jest właścicielem działek [...] i [...]. Zeznał, że nic mu nie wiadomo o wydobywaniu kopalin z przedmiotowych działek, jak również nie wie kto jest właścicielem koparki Komatsu PC 290NLC i wozidła TEREX 2566C. Przyznał, że zna M. C. oraz, że zarówno on sam jak i G. sp. z o.o. prowadzili z M. C. współpracę w zakresie handlu piaskiem oraz wydobywania piasku. W dniu 30 października 2017 r. przesłuchany w charakterze strony został M. C. – prezes zarządu M. sp. z o.o. z siedzibą w K. i zeznał, że nie wie kto jest właścicielem działek nr [...], [...] i [...] położonych w J., jak również zaprzeczył, aby prowadzona przez niego spółka prowadziła jakiekolwiek roboty na wymienionych działkach, jak również by spółka ta była właścicielem koparki Komatsu PC 290NLC i wozidła TEREX 2566C uwidocznionych na zdjęciach wykonanych na przedmiotowych działkach w dniach 9-10 marca 2017 r. Zaprzeczył również, aby P. K. był pracownikiem MC TRANS sp. z o.o. Przesłuchany w charakterze świadka R.K. zeznał, że jest właścicielem działki nr [...], nie posiada wiedzy kto jest właścicielem działek [...] i nic nie wie o prowadzonej na jego działce działalności wydobywczej. Przypominał jednak, że około 2-3 lata temu miała miejsce sytuacja, gdy na sąsiedniej działce nr [...] nie zachowano pasa ochronnego od granicy z jego działką nr [...]. Przesłuchany w charakterze strony M. C. odmówił odpowiedzi na wszystkie zadane mu w trakcie tej czynności pytania. Ponadto złożył oświadczenie, że zaprzecza, aby prowadził wydobycie kopalin na działkach [...], [...] i [...], a maszyny sfotografowane w dniach 9-10 marca 2017 r. nie należą do jego firmy P. C. M.. Dodał również, że P. K. nie jest i w marcu 2017 r. nie był jego pracownikiem. W dniu 9 kwietnia 2018 r. przesłuchany w charakterze świadka został P. K. W trakcie zeznań świadek początkowo twierdził, że był pracownikiem zatrudnionym bez umowy przez stronę i na działkach nr [...], [...] i [...] jedynie wyrównywał teren na polecenie swojego pracodawcy. Początkowo zeznał, że nie wie kto był właścicielem koparki Komatsu PC 290NLC i wozidła technologicznego TEREX 2566C, przy czym później zmienił zdanie i przyznał, że prace na ww. działkach prowadził przy użyciu koparek Komatsu, JCB i Volvo należących do strony. Zeznał, że w dniu 9 marca 2017 r. (w trakcie wizji terenowej) skłamał, że był wówczas pracownikiem firmy M. M. C. z K. i jednocześnie zaprzeczył, aby łączyły go z M. C. jakiekolwiek interesy. Zaprzeczył także, że zna M. C. W dniu 24 września 2018 r. przesłuchany w charakterze świadka został W.W.. Zeznał, że jest właścicielem działki [...] i ustnie upoważnił stronę (zięcia) do obsiania tej działki, natomiast nie upoważniał nikogo i sam nie prowadził działalności wydobywczej. Świadek rozpoznał sfotografowane koparkę Komatsu PC 290NLC i wozidło technologiczne TEREX 2566C i stwierdził, że maszyny te są własnością M. C. W dniu 5 marca 2019 r. geolog górniczy i mierniczy górniczy sporządzili na potrzeby postępowania przed organem I instancji dokumentację ustalającą ilość kopaliny wydobytej bez koncesji na działkach o nr ewidencyjnych [...], [...], [...]. W celu obliczenia objętości wydobytej kopaliny wykorzystano: dane z pomiaru wyrobisk powstałych na przedmiotowych działkach, przeprowadzonego w trakcie wizji w dniu 10 marca 2017 r. (na podstawie pomiarów wykonano w programie C-GEO numeryczny model powstałego wyrobiska – NMW). Numeryczny model terenu wykonany w technice lotniczego skanowania powierzchni terenu UDAR, pozyskany z zasobu Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii. Następnie w programie C-GEO obliczono objętość bryły ograniczonej utworzonymi modelami. Objętość bryły ograniczonej tymi modelami wyniosła 5.982,1 m3, natomiast kubatura nadkładu zdjętego z powierzchni terenu, na którym wydobyto kopalinę bez wymaganego zezwolenia wyniosła 548,0 m3. Po odjęciu od kubatury powstałego wyrobiska kubatury nadkładu, obliczono kubaturę kopaliny pozyskanej bez wymaganej koncesji która wyniosła 5 434,1 m3.

Decyzją z dnia 18 czerwca 2019 r. Dyrektor OUG w Kielcach ustalił stronie opłatę podwyższoną za wydobycie bez wymaganej koncesji 5434,1 m3 kopaliny - gliny, w okresie od lutego 2017 r. do marca 2017 r., na działkach o numerach ewidencyjnych: [...], [...] i [...], położonych w miejscowości J., Gmina D., powiat l., województwo l., w wysokości 536.889,00 zł oraz zobowiązał do wniesienia naliczonej opłaty: w wysokości 60 % na konto Gminy Daszyna i w wysokości 40% na konto Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie, a także umorzył postępowanie w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej wobec M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. i M. C.

Od wyżej wymienionej decyzji strona wniosła odwołanie, żądając jej uchylenia.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym zaskarżoną decyzją z dnia 22 sierpnia 2019 r. Prezes Wyższego Urzędu Górniczego (WUG) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 3 p.g.g. kopaliną wydobytą - jest całość kopaliny odłączonej od złoża, zaś złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą (art. 6 ust. 1 pkt 19 p.g.g.). Z kolei działalność w zakresie wydobywania kopalin ze złóż może być, w świetle art. 21 ust. 1 pkt 2 p.g.g., wykonywana jedynie na podstawie udzielonej koncesji. Zgodnie z art. 140 ust. 1 p.g.g. działalność wykonywana bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych podlega opłacie podwyższonej. Organem właściwym w tego rodzaju sprawach, poza wyjątkami wynikającymi z art. 140 ust 2 pkt 1 p.g.g., jest właściwy organ nadzoru górniczego (art. 140 ust. 2 pkt 2 p.g.g.). Natomiast art. 140 ust. 3 pkt 3 p.g.g. wskazuje, w jaki sposób należy obliczyć wysokość opłaty podwyższonej. Mając na uwadze powyższe uregulowania prawne, organ II instancji wskazał, że przesłankami do wydania decyzji dotyczącej naliczenia opłaty podwyższonej jest prowadzenie wydobycia przez podmiot, który nie posiada koncesji. Prezes WUG na podstawie akt sprawy i treści odwołania ustalił, że strona nie posiadała koncesji na wydobywanie kopaliny z przedmiotowych działek. Słusznie więc organ I instancji ustalił podwyższoną, przyjmując jako podstawę prawną art. 140 ust. 1 p.g.g., gdyż z zebranego przez organ I instancji materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że na przedmiotowych działkach doszło do odłączenia kopaliny od złoża, a zatem do jej wydobycia. Strona wprawdzie zaprzeczała jakoby to ona wydobywała kopalinę na terenie działek będących przedmiotem wydanej decyzji, jednakże w cenie organu II instancji, w świetle zebranego materiału dowodowego, takim twierdzeniom nie można było dać wiary, gdyż przeczyły im w szczególności zeznania świadków: P.., W.W. i R. K., słusznie przez organ I instancji, uznane za spójne i jednoznacznie wskazujące, że to właśnie wobec strony powinna być ustalona opłata podwyższona. Zdaniem Prezesa WUG, organ I instancji właściwie określił adresata zaskarżonej decyzji, umarzając jednocześnie postępowanie wobec pozostałych stron postępowania. Organ II instancji, nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego, mających zastosowanie w przedmiotowej sprawie, a tym bardziej mających wpływ na wynik sprawy.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zaskarżając ją w całości.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

III. Ocena prawna wyrażona w kontrolowanym wyroku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.

Zdaniem Sądu I instancji dla ustalenia opłaty podwyższonej nie ma znaczenia czy właściciel miał świadomość wykonywania na jego nieruchomości nielegalnych prac wydobywczych lub prac w zakresie poszukiwania i rozpoznawania kopaliny. Ustawodawca jednoznacznie przesądził, że jeśli brak jest podmiotów, o których mowa w art. 143 ust. 2 pkt 2 i 4 p.g.g., stroną postępowania w sprawie opłaty podwyższonej jest właściciel nieruchomości, co oznacza, że staje się również adresatem obowiązku uiszczenia opłaty ustalonej w decyzji. WSA w Gliwicach wskazał, że w rozpatrywanej sprawie decyzja organu została prawidłowo skierowana do skarżącego jako właścicieli działki nr [...] i jedynego użytkownika działki nr [...] (wg ustnego zezwolenia teścia), na którym to obszarze dokonano wydobycia bez koncesji. Taka podstawa prawna wynika za art. 143 ust. 3 p.g.g. W przedmiotowej sprawie, decyzja organów została skierowana do właściciela terenu objętego eksploatacją wobec nieustalenia w sposób bezsporny sprawcy nielegalnego wydobycia kopaliny. Sad I instancji odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wskazał, że organ I instancji w sposób wszechstronny i wyczerpujący przeprowadził postępowanie dowodowe dochodząc do trafnych i logicznych wniosków. W toku postępowania administracyjnego szczególne znaczenie miały zeznania P. K.. Jako operator koparki był on bezpośrednio zaangażowany w proces wydobywania kopalin i to jego zeznania w dużej mierze przyczyniły się do ustalenia stanu faktycznego przyjętego przez organy administracji. Ocenę zeznań P. K. dokonaną przez organy administracji WSA w Gliwicach podzielił. Zdaniem Sądu, świadek ten w sposób wiarygodny i logiczny wytłumaczył dlaczego wcześniej przedstawił pracownikom OUG wersję wydarzeń nieodpowiadającą prawdzie. W ocenie Sądu I instancji brak jest uzasadnionych podstaw, aby odmówić ww. zeznaniom wiarygodności. Odnosząc się do fragmentu zeznań W.W. dotyczących rozpoznania koparki i wozidła technologicznego jako własności M. C., WSA wskazał, że W. W. zeznał jednocześnie, że nie zna tego ostatniego. WSA w Gliwicach nie zgodził się również z zarzutem naruszenia szeregu przepisów procesowych, tj. art. 10 § 1, art. 8 § 1, art. 9 i art. 81 k.p.a., a także art. 79 § 2, art. 80, art. 84, art. 107 § 3 i art. 15 k.p.a. Zdaniem Sądu I instancji w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Wszystkie fakty, które miały istotne znaczenie, zostały przez organy prawidłowo ustalone i rozważone w sposób niezbędny dla rozstrzygnięcia sprawy.

IV. Skarga kasacyjna i jej zarzuty.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I) naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 143 ust. 3 p.g.g. poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy Skarżący nie jest stroną postępowania, albowiem nie posiada tytułów prawnych do działek objętych zaskarżoną decyzją, a niewykrycie podmiotów dokonujących wydobycia kopaliny bez wymaganej koncesji wyłącznie wskutek nieprawidłowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego, nie może usprawiedliwiać pominięcia podstaw odpowiedzialności z art. 143 ust. 2 p.g.g.;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 140 ust. 1 i ust. 3 pkt 3 p.g.g. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i nałożenie na Skarżącego opłaty podwyższonej w sytuacji, gdy organy górnicze nie wykazały, że przedmiotem wydobycia bez wymaganej koncesji była w części lub całości kopalina;

II) naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia 22 sierpnia 2019 r. i poprzedzającej jej decyzji Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego z dnia 26 czerwca 2019 r, w sytuacji, gdy decyzje te zostały skierowane do osoby niebędącej stroną postępowania, albowiem - w stanie faktycznym, w którym ww. organy nie ustaliły w sposób bezsporny podmiotu prowadzącego rzekome wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji - Skarżący nie jest właścicielem działek o nr ewid. [...], [...], [...] ani nie posiada żadnego innego tytułu prawnego do tych działek, a zatem zgodnie z art. 143 ust. 3 p.g.g. nie można uznać go za stronę postępowania.;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie przez Sąd I instancji, że w przedmiotowej sprawie organ dokonał wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, a materiał zebrany w sprawie, na którym oparł się organ jest pełny, spójny i wyczerpuje nakazy zasad procesowych, a w konsekwencji prawidłowo ustalił stan faktyczny w niniejszej sprawie, podczas gdy organ nie podjął wszelkich niezbędnych, koniecznych a możliwych czynności w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasada prawdy obiektywnej, a jedynie bezkrytycznie podzielił niepełne i nieprawidłowe ustalenia stanu faktycznego poczynione przez organy górnicze;

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. oraz z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., 79 § 1 i 2 k.p.a., art. 80 k.p.a. i 81 k.p.a. poprzez przyjęcie, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, a wszystkie niezbędne dla rozstrzygnięcia okoliczności zostały wyjaśnione i udowodnione, podczas gdy Skarżący nie był w toku postępowania zawiadamiany o dowodach i ich przeprowadzaniu, nie miał tym samym możliwości ustosunkować się do nich, przedstawić swoich i brać udziału w przeprowadzaniu dowodów ani też zadawać pytań świadkom i stronom, a także wypowiedzieć się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów;

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że organ wyczerpująco rozważył materiał dowodowy i prawidłowo ustalił stan faktyczny, podczas gdy organ ustalił stan faktyczny w przeważającej części w oparciu o niewiarygodne, niespójne i wewnętrznie sprzeczne zeznania świadka P. K.lub W. W.;

5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez uznanie zeznań świadka P. K. stanowiących podstawę ustaleń faktycznych, za spójne, logiczne i wiarygodne oraz "pozornie sprzeczne", podczas gdy świadek ten zmieniał swoje zeznania dwukrotnie w toku postępowania oraz zeznawał nieprawdę, co znalazło potwierdzenie w zeznaniach Skarżącego i W. W. oraz M. C.;

6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., 75 k.p.a. i art. 86 k.p.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji mimo nieprzesłuchania Skarżącego w charakterze strony oraz wydanie zaskarżonej decyzji w sytuacji zaistnienia przesłanek określonych w art. 86 k.p.a.;

7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., 61 § 4 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a., art. 79 § 1 i 2 k.p.a., 81 k.p.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, mimo, iż wydana ona została z naruszeniem prawa Skarżącego do czynnego udziału w postępowaniu przed Prezesem Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z uwagi na fakt, iż skarżący od kwietnia 2018 r. do końca 2019 r. przebywał w Areszcie Śledczym w L. z ograniczeniami komunikowania się i odwiedzin, wskutek czego nie miał możliwości korzystania z przysługujących mu uprawnień;

8. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie, iż rozstrzygniecie w niniejszej sprawie wymaga wiadomości specjalnych, tj. opinii biegłego geologa w celu ustalenia czasookresu, ilości, rodzaju i składu wydobytej kopaliny, w tym także ustalenia czy i jaka ilość kopaliny została wydobyta na obszarze domniemanego wydobycia przez Skarżącego lub na terenie w jego posiadaniu, w zakresie objętym koncesja Starosty L. z dnia 2 listopada 2015 r., co ma istotny wpływ na ustalenie czy i jaka ilość domniemanej kopaliny ewentualnie mogła zostać wydobyta bez wymaganej koncesji;

9. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez nieprawidłowe oparcie się przez organy górnicze na domniemaniu faktycznym, że całość obmiaru należy identyfikować jako kopalinę, co nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym i jest niespójne i sprzeczne z wiedza notoryjna;

10. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 81a § 1 k.p.a. poprzez niewzięcie pod uwagę braku rozstrzygnięcia przez organ niedającej się usunąć w postępowaniu sądowoadministracyjnym wątpliwości co do tytułu prawnego do działki nr [...] i nieuwzględnienia jej na korzyść strony, w sytuacji gdy niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego winny być rozstrzygane na korzyść strony jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku;

11. art. 106 § 3 w zw. z art. 113 § 1 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego z Koncesji Starosty L. z dnia 2 listopada 2015 r. na wydobywanie metodą odkrywkową kopaliny - kruszywa naturalnego ze złoża J. IV udzielonej P R. K. udokumentowanego w obrębie części działki o nr ewid. [...], obręb 006 J., gm. D., powiat l., woj. L. na czas oznaczony 10 lat, tj. do dnia 2 listopada 2025 r., którego przeprowadzenie było niezbędne do wyjaśnienia istotnych okoliczności w niniejszej sprawie i nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania, co doprowadziło do pominięcia tego dowodu w rozważaniach WSA oraz braku poczynienia istotnych ustaleń w zakresie okoliczności i legalności wydobywania kopaliny na działce o nr ewid. [...], a także jej w tym czasie posiadania i/lub podmiotu prowadzącego to wydobycie;

12. art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. i w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. pominiecie w uzasadnieniu wyroku dowodu z ww. koncesji Starosty L. z dnia 2 listopada 2015 r. w sytuacji braku wydania postanowienia o jego pominięciu oraz braku oceny wpływu ww. dowodu na wynik sprawy, co skutkowało nietrafnym uznaniem przez Sad I instancji, że organy górnicze w sposób prawidłowy dokonały ustaleń stanu faktycznego sprawy;

13. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wewnętrzną sprzeczność uzasadnienia zaskarżonego wyroku poprzez przyjęcie z jednej strony, że działka nr ewid. [...] została Skarżącemu oddana w użytkowanie przez W. W. (a więc tytuł z prawa rzeczowego), a z drugiej strony, że Skarżący był posiadaczem działki nr ewid. [...], bez wskazania tytułu prawnego tego posiadania obligacyjnego tytułu z prawa zobowiązań;

14. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez ustalenie, iż Skarżący jest użytkownikiem działki o nr ewid. [...], podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż właściciel ww. działki nie zawarł ze Skarżącym umowy w przedmiocie obciążenia swojej nieruchomości ograniczonym prawem rzeczowym na rzecz Skarżącego, w którym co najmniej dla oświadczenia właściciela działki zachowana zostałaby forma aktu notarialnego, wymagana odpowiednimi przepisami Kodeksu cywilnego lub aby zawarto umowę dzierżawy będącej podstawą do czerpania pożytków, co mogło by uzasadniać uogólnienie poprzez zastosowanie pojęcia użytkowania.

W piśmie procesowym z dnia 7 stycznia 2021 r. pełnomocnik procesowy skarżącego kasacyjnie dokonał uzupełnienia uzasadnienia skargi kasacyjnej.

V. Stanowisko strony przeciwnej. Zmiana podmiotowa strony skarżącej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i obciążenie strony skarżącej kosztami postepowania kasacyjnego.

W toku postępowania kasacyjnego zmarła strona skarżąca kasacyjnie. W miejsce strony skarżącej kasacyjnie wstąpił do postępowania jej jedyny następca prawny (spadkobierca) – W. W., popierając skargę kasacyjną wniesioną przez poprzednika prawnego.

VI. Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

1. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – a więc niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.

Wobec niestwierdzenia określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania sądowego, jak również podstaw do zastosowania z urzędu art. 189 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do kontroli prawidłowości zaskarżonego wyroku w świetle zarzutów kasacyjnych.

2. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie w zakresie zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego objętych zarzutami nr 4, 5, 11, 13 i 14, co stanowi konieczną i wystarczającą podstawę do jej uwzględnienia.

3. W pierwszej kolejności należy zgodzić się z zarzutem skargi kasacyjnej, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku wykazuje wewnętrzne sprzeczności i niespójności w zakresie podstawowych w przedmiotowej sprawie ustaleń faktycznych i ocen na tle kwalifikacji prawnej podmiotu, który został pociągnięty do odpowiedzialności sankcyjnej za nielegalne wydobywanie kopalin bez wymaganej koncesji.

O ile organ I instancji w decyzji z dnia 18 czerwca 2019 r. uznał b. skarżącego (zmarłego M. W.) za podmiot, który prowadził działalność wydobywczą kopaliny (gliny) na działkach nr [...], [...] i [...] w m. J. (gm. D.) bez wymaganej koncesji (art. 143 ust. 2 pkt 2 p.g.g. w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania decyzji), co zostało potwierdzone przez skarżony organ w decyzji odwoławczej z dnia 22 sierpnia 2019 r., utrzymującej w mocy decyzję I instancji, o tyle kontrolowany Sąd Wojewódzki, oddalając skargę, dokonał bez dostatecznego wyjaśnienia i uzasadnienia zakresowej zmiany ustaleń faktycznych i ocen prawnych organów administracji górniczej, przyjmując, że b. skarżący został ukarany jako "właściciel działki nr [...]" oraz "jedyny użytkownik działki nr [...]" (zob. m.in. s. 19 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), co oznacza, że Sąd ten eliminując – co najmniej implicite – możliwość zastosowania art. 143 ust. 2 pkt 2 p.g.g. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 28 października 2023 r. – zob. art. 55 ustawy z dnia 16 czerwca 2023 r. o zmianie ustawy - Prawo geologiczne i górnicze oraz niektórych innych ustaw) i tym samym ustalenie sprawcy naruszenia prawa, opowiedział się za koniecznością zastosowania art. 143 ust. 3 p.g.g. przez uznanie, że b. skarżący ponosi odpowiedzialność jako właściciel nieruchomości albo inna osoba posiadająca tytuł prawny do nieruchomości, na której była prowadzona nielegalna działalność wydobywcza. Dodatkowo jako wewnętrznie sprzeczne należy ocenić ustalenia i rozważania Sądu a quo na tle kwalifikacji b. skarżącego jako "właściciela nieruchomości" albo "innej osoby posiadającej tytuł prawny do nieruchomości" (art. 143 ust. 3 p.g.g.). W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzono, że b. skarżący jest właścicielem działki nr [...] i "jedynym użytkownikiem działki nr [...]", podczas gdy z akt sprawy wynika, że właścicielem działki nr [...] jest G. Sp. z o.o. w D. (a nie b. skarżący jako prezes zarządu tej spółki), natomiast kontrolowanymi decyzjami objęta jest działka nr [...] (a nie działka nr [...]), której właścicielem jest W. W. (teść b. skarżącego), a jednocześnie brak dowodów na okoliczność przysługiwania b. skarżącemu tytułu prawnego (innego niż własność) do powyższej nieruchomości. Kwestią niewyjaśnioną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (zob. s. 5-7 oraz 17 i n. uzasadnienia) pozostaje także sprawa powiązania prawnego (na tle art. 143 ust. 3 p.g.g.) b. skarżącego z działką nr [...], na której zgodnie z treścią kontrolowanych decyzji I i II instancji miała być prowadzona nielegalna działalność wydobywcza i która pozostawała własnością R. K. Sąd Wojewódzki pominął zatem ocenę prawną w zakresie podstaw odpowiedzialności b. skarżącego w odniesieniu do działki nr [...] (art. 143 ust. 2 pkt 2 i art. 143 ust. 3 p.g.g.), co skutkuje brakiem możliwości weryfikacji zaskarżonego wyroku w tej części.

Tak istotna niespójność pomiędzy ocenami prawnymi skarżonego organu oraz Sądu Wojewódzkiego, który pozytywnie zweryfikował legalność proceduralną zaskarżonej decyzji, nie może zostać zaakceptowana, albowiem podważa ona prawidłowość procesu i wyniku sądowoadministracyjnej kontroli ustalenia stanu faktycznego sprawy na drodze administracyjnej, niezależnie od niemożności zrekonstruowania przesłanek rozumowania przyjętych w zaskarżonym wyroku.

4. Stwierdzone i co najmniej mogące mieć wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. pozostaje w bezpośrednim związku z naruszeniem przez Sąd Wojewódzki prawa procesowego w zakresie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez przedwczesne zakończenie procesu formułowania zwrotu stosunkowego w przedmiocie zgodności z normą odniesienia w zakresie przesłanki uwzględnienia skargi (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), pomimo istnienia podstaw do stwierdzenia, że kontrolowane organy naruszyły w sposób istotny reguły prowadzenia administracyjnego postępowania wyjaśniającego i dowodowego na tle relewantnych materialnoprawnie okoliczności faktycznych.

W zaskarżonym wyroku doszło przede wszystkim do nieprawidłowej weryfikacji legalności oceny kontrolowanych organów w zakresie wiarygodności i mocy dowodowej zeznań świadków P. K., M. C. i W. W.. W szczególności brak jest racjonalnego i przekonującego uzasadnienia, z czego wynika pozytywna ocena wiarygodności i mocy dowodowej zeznań P. K., który najpierw oświadczył, że wykonywał prace na zlecenie firmy M. Sp. z o.o. w K. (7 marca 2017 r.), która miała wydzierżawić teren na działkach nr [...], [...] i [...] od b. skarżącego, i podtrzymał te twierdzenia zeznając jako świadek w dniu 9 kwietnia 2018 r., a następnie w trakcie tego samego przesłuchania bez uzasadnienia odwołał swoje zeznania, formułując twierdzenie, że prace wydobywcze wykonywał na zlecenie b. skarżącego. Nie znajduje również uzasadnienia brak zastrzeżeń Sądu a quo w zakresie pominięcia przez kontrolowane organy oceny dowodowej zeznań świadków (w tym P. K.) w świetle całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), w tym treści zeznań M. C., który przesłuchiwany jako przedstawiciel strony (prezes zarządu firmy: M. Sp. z o.o. w K.) najpierw zaprzeczył prowadzeniu jakiejkolwiek działalności wydobywczej na spornych działkach (protokół przesłuchania z dnia 30 października 2017 r.), a następnie odmówił odpowiedzi na wszystkie istotne w sprawie pytania pracowników organu (protokół przesłuchania z dnia 12 stycznia 2018 r.). Fakt ten nie jest pozbawiony znaczenia dla oceny wartości dowodowej zeznań świadka P. K., szczególnie w świetle ich zestawienia z zeznaniami świadka W. Włodarczyka, który zeznając w dniu 24 września 2018 r. z jednej strony stwierdził, że "nie znał" M. C. (w tym sensie, że nie znał go osobiście, a jedynie "z widzenia"), z drugiej zaś w sposób wyraźny stwierdził, że sporna koparka oraz tzw. wozidło (wozidło technologiczne) "należą" do M. C., z którym współpracował b. skarżący. Twierdzenia te wymagają weryfikacji, a ich końcowa ocena dowodowa musi być spójna, przekonująca oraz dokonana na tle całokształtu zebranego materiału dowodowego.

Pozbawione wiarygodnych podstaw dowodowych są również pozytywnie zweryfikowane przez Sąd Wojewódzki ustalenia kontrolowanych organów, że świadek P. K. był pracownikiem b. skarżącego. Nie znajdują także podstaw dowodowych przyjęte w zaskarżonym wyroku ustalenia faktyczne, że b. skarżący był w sensie prawnym "użytkownikiem" lub podmiotem uprawnionym do wykonywania praw właścicielskich w mieniu właściciela działki nr [...], co podważa prawidłowość dokonanej przez Sąd a quo kwalifikacji b. skarżącego jako "innej osoby posiadającej tytuł prawny do nieruchomości", na której prowadzona jest działalność wydobywcza (art. 143 ust. 3 p.g.g.).

5. Nie można także odmówić racji zarzutowi naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a., rozważonemu w związku z poddanym już weryfikacji zarzutem naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., przez niedokonanie oceny konieczności przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci koncesji Starosty L. z dnia 2 listopada 2015 r. na wydobywanie metodą odkrywkową kopaliny - kruszywa naturalnego ze złoża Jacków IV w obrębie części działki o nr ewid. [...], obręb [...] J., gm. D., powiat l. woj. L., udzielonej na czas oznaczony 10 lat (do dnia 2 listopada 2025 r.). Okoliczności objęte ww. dokumentem (w tym przede wszystkim istnienie upoważnienia koncesyjnego do prowadzenia działalności wydobywczej na części działki nr [...], której dotyczy zaskarżona decyzja sankcyjna) mają bezpośredni związek z wyjaśnieniem istotnych wątpliwości związanych z oceną legalności decyzji skarżonego organu, a zatem nie mogły zostać pominięte przez kontrolowany Sąd Wojewódzki.

Jak wskazał przekonująco Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GSK 99/21, w określonych stanach faktycznych pominięcie oceny określonych dowodów uzupełniających z dokumentów, pomimo ich rozstrzygającego znaczenia dla wyjaśnienia istotnych i podnoszonych w toku postępowania sądowoadministracyjnego wątpliwości co do legalności albo nielegalności zaskarżonego działania lub zaniechania organu administracji, może stanowić podstawę do uznania, że sąd administracyjny naruszył przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. w stopniu, który co najmniej mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w dalszej kolejności prowadzi najczęściej do związkowego naruszenia innych przepisów stanowiących część normy odniesienia (np. art. 134 p.p.s.a.) lub normy dopełnienia (np. art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c albo w zw. z art. 151 p.p.s.a.). W takich wypadkach przewidziana w tym przepisie formuła normatywna ("sąd może") wyraża już nie tylko kompetencję procesową, lecz także instrumentalnie z nią związany obowiązek czynienia z niej użytku. Pogląd ten znajduje bezpośrednie zastosowanie w przedmiotowej sprawie.

6. Mając na względzie całość przedstawionej argumentacji oraz uznając, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie w zakresie wskazanych wyżej zarzutów, jak również przyjmując, że istota sprawy sądowoadministracyjnej nie została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok oraz przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania (art. 185 § 1 p.p.s.a.).

Ponownie rozpoznając sprawę i wykonując niniejszy wyrok w granicach związania wynikającego z art. 190 p.p.s.a., Sąd Wojewódzki dokona ponownie pełnej i prawidłowej oceny legalności zaskarżonej decyzji, uwzględniając zakres stwierdzonych wad proceduralnych uchylonego orzeczenia i sformułowaną powyżej wykładnię relewantnej regulacji prawnej oraz dokonując jej powiązania z ustaleniami faktycznymi sprawy już poczynionymi i wymagającymi uzupełnienia.

Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego ich ocena byłaby przedwczesna lub bezprzedmiotowa.

7. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.

-----------------------

2