Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 360/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-09-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędziowie Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.) Protokolant specjalista Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 września 2013 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i zobowiązanie do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr SKO [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu odwołania D. D., dalej: skarżąca, od wydanej z upoważnienia Prezydenta W., decyzji Starszego Administratora ds. świadczeń rodzinnych i alimentacyjnych w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...], nr [...], uznającej świadczenia rodzinne wypłacone za okres od 1 września 2012 r. do 31 września 2012 r. za nienależnie pobrane i zobowiązującej do zwrotu kwoty w wysokości 191 zł łącznie z ustawowymi odsetkami, które biegną do dnia całkowitej spłaty zadłużenia, na podstawie: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej ustawa, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że decyzją z dnia [...], nr [...], organ pierwszej instancji przyznał skarżącej zasiłek rodzinny na córkę – J. M., na okres od dnia 1 listopada 2011 r. do dnia 31 października 2012 r. wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia przez nią roku szkolnego 2012/2013. Przyznając świadczenie organ wziął pod uwagę, że w przypadku rodziny skarżącej nastąpiła utrata dochodu spowodowana utratą przez nią stypendium w Powiatowym Urzędzie Pracy. Dochód rodziny po uwzględnieniu dochodu utraconego wyniósł miesięcznie 649,56 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie 324,78 zł. W tym stanie rzeczy organ stwierdził, że skarżąca spełnia warunki do przyznania świadczenia, ponieważ jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego.

Pismem z dnia 20 września 2012 r. organ pierwszej instancji zawiadomił skarżącą, że wszczął postępowanie administracyjne w sprawie świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją ostateczną z dnia [...], nr [...]. Wskazał, że uzyskał informację, że od dnia 9 lipca 2012 r. skarżąca uzyskała prawo do stypendium w okresie odbywania stażu z Powiatowego Urzędu Pracy, co powoduje uzyskanie dochodu, który spowodował przekroczenie kryterium dochodowego i utratę prawa do świadczeń rodzinnych od 1 września 2012 r.

W wyniku przeprowadzonego postępowania, organ pierwszej instancji wydał decyzję z dnia [...], nr [...], w której uchylił w całości decyzję własną z dnia [...] nr [...] przyznającą zasiłek rodzinny na córkę skarżącej. W uzasadnieniu wskazał, że w przypadku rodziny skarżącej nastąpiło uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem prawa do stypendium z dniem 9 lipca 2012 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy. Do dochodu za 2010 r. (tj. 649,56 zł) należało doliczyć kwotę dochodu uzyskanego - 816,32 zł. Dochód rodziny po uwzględnieniu dochodu utraconego wraz z dochodem uzyskanym wynosi miesięcznie 1.465,88 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 732,94 zł, a tym samym przekracza kwotę uprawniającą do pobierania świadczeń rodzinnych od 1 września 2012 r. Organ rozważył możliwość przyznania zasiłku rodzinnego, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego, tj. na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy. W przypadku skarżącej ten przepis nie znajduje jednak zastosowania, ponieważ kwota, o jaką zostało przekroczone kryterium dochodowe, jest wyższa od najniższego zasiłku rodzinnego, który wynosi 68 zł (732,94 zł - 504 zł = 228,94 zł > 68 zł).

Następnie, organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, o czym zawiadomił skarżącą pismem z dnia 20 września 2012 r.

W wyniku przeprowadzonego postępowania, organ pierwszej instancji wydał decyzję z dnia 23 października 2012 r., w której uznał świadczenia rodzinne wypłacone za okres od 1 września 2012 r. do 31 września 2012 r. za nienależnie pobrane i zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty w wysokości 191 zł łącznie z ustawowymi odsetkami, które biegną do dnia całkowitej spłaty zadłużenia. W uzasadnieniu wskazał, m.in., że skoro skarżąca zapoznała się z zasadami przyznawania świadczeń rodzinnych winna wiedzieć, że z powodu podjęcia zatrudnienia i uzyskania wynagrodzenia powodującego przekroczenie kryterium dochodowego, świadczenia nie przysługują. Ponadto o każdej zmianie swojej sytuacji rodzinnej i materialnej, mającej wpływ na prawo do pobierania świadczeń, powinna niezwłocznie powiadomić organ, ponieważ była o tym pouczona również w decyzji przyznającej świadczenie. Organ pierwszej instancji uznał, że w rozpatrywanej sprawie wystąpił przypadek nienależnie pobranych świadczeń, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy ponieważ wypłata świadczeń za września 2012 r. nastąpiła mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń (świadczenie za październik 2012 r. nie zostało zrealizowane). Taką okolicznością było uzyskanie prawa do stypendium w Powiatowym Urzędzie Pracy i uzyskanie dochodu powodującego przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń rodzinnych. Dochód rodziny po uwzględnieniu dochodu uzyskanego wyniósł miesięcznie 1.465,88 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie - 732,94 zł, a tym samym przekroczył kwotę uprawniającą do pobierania świadczeń rodzinnych od 1 września 2012 r. Należność główna świadczenia nienależnie pobranego wynosi 191 zł (1 miesiąc x 91 zł [zasiłek rodzinny] + 1 x 100 zł [dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego]).

Skarżąca odwołała się od tej decyzji. Zarzuciła błędne zastosowanie przepisów ustawy oraz rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. Stwierdziła, że przyjęta w decyzji interpretacja przepisów rozporządzenia jest niedopuszczalna, w szczególności z tego powodu, że następuje w oderwaniu od przepisów ustawy, określającego pojęcie dochodu, dochodu uzyskanego i wysokość kryterium dochodowego. Uznała, że "dochód uzyskany powinien być doliczony do dochodu za rok poprzedzający okres zasiłkowy, a całość podzielona na 12 miesięcy i przez ilość członków rodziny. W ten sposób następuje obliczenie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód". Według obliczeń skarżącej, średni miesięczny dochód na członka jej rodziny w 2010 r., przy uwzględnieniu dochodu utraconego i uzyskanego, wynosi 454,87 zł. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 23 października 2012 r. W uzasadnieniu wskazało, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się, m.in., świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Zdaniem Kolegium, warunkiem uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych, wypłaconych mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń, jest pouczenie osoby pobierającej te świadczenia o braku prawa do ich pobierania. W stanie faktycznym sprawy, w decyzji z dnia 4 października 2011 r., przyznającej świadczenia skarżącej, organ w pouczeniu przytoczył treść art. 25 ust. 1 ustawy, który stanowi, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, która wystąpiła z wnioskiem, jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Kolegium stwierdziło, że z akt sprawy wynika, że skarżąca w dniu 9 lipca 2012 r. nabyła prawo do stypendium w okresie odbywania stażu w Powiatowym Urzędzie Pracy i uzyskała z tego tytułu dochód powodujący przekroczenie kryterium dochodowego, uprawniającego do świadczeń rodzinnych. O fakcie rozpoczęcia stażu, ani o uzyskanym w związku z tym stypendium, skarżąca nie powiadomiła organu pierwszej instancji, pomimo że była pouczona o takim obowiązku.

W sytuacji, gdy dochód skarżącej przekroczył kwotę uprawniającą do pobierania świadczeń rodzinnych od 1 września 2012 r., to zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem skarżącej nie przysługiwał. Skoro świadczenia rodzinne zostały wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do tych świadczeń, a skarżąca była pouczona o braku prawa do ich pobierania, to należy przyjąć, że świadczenia wpłacone od 1 do 31września 2012 r. były nienależnie pobrane, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. W konsekwencji, zasiłek rodzinny za wrzesień 2012 r., w wysokości 91 zł oraz jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2012/2013, w wysokości 100 zł, podlega zwrotowi.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie decyzji oraz "przywrócenia stanu sprzed wydania przez MOPS we W. decyzji z dnia [...] o nr: [...] poprzez utrzymanie w mocy decyzji nr [...] oraz [...] poprzez uznanie, że świadczenie rodzinne wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego za wrzesień 2012 r. nie zostały nienależnie pobrane oraz zwolnienie strony z obowiązku zwrotu kwoty 191 zł wraz z ustawowymi odsetkami." W uzasadnieniu skargi skarżąca oświadczyła, że nie zgadza się ze sposobem ustalania wysokości dochodu w sytuacji uzyskania dochodu, ponieważ "absolutnie niedopuszczalne jest, aby MOPS w różny sposób dokonywał obliczenia kryterium dochodowego. Dochód uzyskany po okresie stanowiącym podstawę wydania decyzji przyznającej świadczenia powinien być potraktowany i doliczony w ten sam sposób, co dochód uzyskany ze wszystkich źródeł." Skarżąca podniosła też, że "SKO w żaden sposób nie odnosi się do merytorycznych kwestii zawartych w odwołaniach od decyzji MOPS, a koncentruje się jedynie na niedopełnieniu obowiązku poinformowania MOPS o zmianie sytuacji materialnej rodziny". Stwierdziła ponadto, że "Uchylenie przez MOPS decyzji przyznającej świadczenia rodzinne wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, jak i wydanie decyzji uznającej ww. świadczenia za nienależne oraz orzekającej o obowiązku zwrotu ww. świadczeń było bezpodstawne. Również decyzje SKO utrzymujące w mocy decyzje MOPS nie mają poparcia w obowiązujących przepisach dotyczących sposobu obliczania kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania ww. świadczeń, które musza być jednolite".

Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji oraz zawartą w niej argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest tylko pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z kolei z treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, bądź inne naruszenie przepisów postępowania jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy czym stosownie do art. 134 § 1 tej samej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j. t. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) dalej ustawa,

Zgodnie z art 30 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się w szczególności świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy).

Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji uznającej świadczenia rodzinne wypłacone za okres od 1 września 2012 r. do 31 września 2012 r. za nienależnie pobrane i zobowiązującej do zwrotu kwoty w wysokości 191 zł łącznie z ustawowymi odsetkami, które biegną do dnia całkowitej spłaty zadłużenia. Podstawą do wydania tej decyzji było ustalenie, że skarżąca w dniu 9 lipca 2012 r. nabyła prawo do stypendium w okresie odbywania stażu w Powiatowym Urzędzie Pracy i uzyskała z tego tytułu dochód powodujący przekroczenie kryterium dochodowego, określonego w art. 5 ust. 1 ustawy, a w konsekwencji pozbawienie skarżącej prawa do świadczeń rodzinnych.

Art. 5 ust. 1 ustawy stanowi, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (a więc rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi faktycznemu dziecka albo osobie uczącej się), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504 zł. Dochód rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2). Ustawa określa również jakie dochody podlegają uwzględnieniu przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych.

W przedmiotowej sprawie nie jest sporne, że w 2010 r. dochód na osobę w rodzinie skarżącej nie przekraczał ustawowego kryterium dochodowego. Dochód ten stanowił podstawę przyznania skarżącej świadczeń na okres zasiłkowy od dnia 1 listopada 2011 r. do dnia 31 października 2012 r. wraz z dodatkiem do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia przez nią roku szkolnego 2012/2013. W tym stanie rzeczy organ stwierdził, że skarżąca spełnia warunki do przyznania świadczenia, ponieważ jej dochód nie przekracza kryterium dochodowego.

Rozważenia wymaga zatem, czy dochód uzyskany w trakcie okresu zasiłkowego, może mieć wpływ na prawo do świadczeń przyznanych na podstawie wysokości dochodu rodziny osiągniętego w roku poprzedzającym okres zasiłkowy.

Pojęcie "dochodu uzyskanego" wyjaśnia przepis art. 3 pkt 24 ustawy. Przepis ten stanowi, że przez "uzyskanie dochodu" należy rozumieć uzyskanie dochodu spowodowane zdarzeniami w tym przepisie wymienionymi, w tym, uzyskaniem prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, (...). Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 4a ustawy, w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu w rozumieniu wyżej podanym, prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód.

Powołane przepisy nie określają wprawdzie jednoznacznie, jakiego okresu dotyczy pojęcie uzyskania dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 24 i art. 5 ust. 4a, utrwalone jest jednak stanowisko, że chodzi tu o dochody uzyskane po roku, z którego dochody stanowiły podstawę do ustalenia prawa do świadczeń. Uzyskanie przez skarżącą prawa do stypendium z dniem 9 lipca 2012 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy dawało zatem podstawę do ustalenia prawa do świadczeń na podstawie dochodu rodziny skarżącej z 2010 r., poprzedzającego okres zasiłkowy, powiększonego o dochód uzyskany w 2012 roku, w czasie pobierania świadczeń przyznanych na cały okres zasiłkowy.

Ustawa nie precyzuje sposobu obliczania dochodu w sytuacji wskazanej w art. 5 ust. 4a ustawy. Przepis art. 5 ust. 4a stanowi jedynie, że w przypadku uzyskania dochodu określonego w art. 3 pkt 24 prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód.

Sposób ustalania dochodu uprawniającego do świadczeń rodzinnych określa wydane na podstawie art. 23 ust. 5 ustawy rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), powoływane w dalszej części uzasadnienia jako "rozporządzenie".

Zgodnie z § 18 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. W przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu (ust. 3).

Na powyższy przepis powołał się organ I jak i II instancji, wskazując, że zgodnie z jego treścią, dochód osiągnięty przez skarżącą w 2012 r. w kwocie 816,32 zł należało doliczyć do miesięcznego dochodu rodziny z 2010 r. (tj. 649,56 zł) kwotę dochodu z tytułu prawa do stypendium z dniem 9 lipca 2012 r. 816,32 zł. Dochód rodziny po uwzględnieniu dochodu utraconego wraz z dochodem uzyskanym wynosi miesięcznie 1.465,88 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 732,94 zł, a tym samym przekracza kwotę uprawniającą do pobierania świadczeń rodzinnych od 1 września 2012 r.

Powyższa interpretacja jest zasadnie kwestionowana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 maja 2009 r. sygn. II SA/Lu 201/09 (Lex nr 580289) stwierdzono, że wprawdzie brzmienie przepisu § 18 nasuwać może wątpliwości interpretacyjne, jednak podkreślić należy, że przepis ten nie może być wykładany w oderwaniu od przepisów ustawy,

które określają pojęcie dochodu, będącego podstawą przyznania świadczeń, pojęcie dochodu uzyskanego oraz wysokość kryterium dochodowego.

Z tej racji stwierdzić należy, że stosownie do przepisów ustawy prawo do świadczeń rodzinnych, w tym do zasiłków rodzinnych, uzależnione jest od wysokości przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny, uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w przeliczeniu na osobę w rodzinie (por. art. 3 pkt 2 i art. 5 ust. 1). Oznacza to, że ustawodawca przyjął jako kryterium uprawniające do świadczeń średni miesięczny dochód rodziny, liczony w stosunku rocznym, niezależnie od tego, czy dochód rodziny uzyskiwany był w danym roku kalendarzowym przez całe 12 miesięcy, czy też nie oraz niezależnie od tego, czy dochód ten był taki sam w poszczególnych miesiącach. Jest to niewątpliwie rozwiązanie uzasadnione, o prawie do zasiłku rodzinnego nie może bowiem decydować wysokość dochodu rodziny z jednego czy nawet dwóch lub trzech miesięcy. Nie byłoby to bowiem kryterium miarodajne dla oceny rzeczywistej sytuacji dochodowej rodziny.

Łączna kwota dochodów za cały rok podzielona przez 12 miesięcy, a następnie przez liczbę członków rodziny pozwala na ocenę sytuacji rodziny w dłuższym okresie zgodnie z ustawą.

Tak obliczony dochód decyduje o prawie do świadczeń na okres zasiłkowy zaczynający się w listopadzie następnego roku kalendarzowego i trwający do 31 października kolejnego roku kalendarzowego. Jest zatem oczywiste, że w okresie tym sytuacja dochodowa rodziny ulegać może zmianom. Ustawa przewiduje więc w określonych sytuacjach możliwość weryfikacji danych o dochodach rodziny. Jedną z takich sytuacji jest uzyskanie przez członka rodziny w czasie pobierania świadczeń dochodu na skutek rozpoczęcia określonej formy zarobkowania. Art. 5 ust. 4a ustawy nakazuje w tym przypadku ustalenie prawa do świadczeń na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód.

Określone w art. 5 ust. 4a doliczenie dochodu uzyskanego w celu ustalenia prawa do świadczeń nie może jednak odbywać się na innych zasadach niż określone w art. 3 pkt 2 i art. 5 ust. 1 ustawy. Skoro przepisy te prawo do świadczeń uzależniają od średniego miesięcznego dochodu w przeliczeniu na członka rodziny za cały rok kalendarzowy, to takie same kryteria stosowane być muszą w przypadku obliczania dochodu na podstawie art, 5 ust. 4a ustawy. Dochód uzyskany powinien być więc doliczony do dochodu za rok poprzedzający okres zasiłkowy, a całość podzielona następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny. Obliczony zostanie w ten sposób dochód, o którym mowa w art, 5 ust. 4a, czyli dochód rodziny, powiększony o uzyskany dochód. Taki sam wynik zostanie osiągnięty przez obliczenie najpierw przeciętnego miesięcznego dochodu uzyskanego (czyli podzielenie dochodu uzyskanego przez 12) i dodanie go do przeciętnego miesięcznego dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, będącego podstawą przyznania świadczeń.

Sąd nie podziela stanowiska organów orzekających, że na podstawie § 18 rozporządzenia doliczenie dochodu uzyskanego polegać ma na uwzględnieniu jedynie dochodu z pierwszego miesiąca, w którym ten dodatkowy dochód został osiągnięty i przeliczeniu go na osobę w rodzinie. Brzmienie § 18 nie daje podstaw do takiej interpretacji. Przepis ten mówi o dochodzie miesięcznym, a nie dochodzie z jednego miesiąca, a ponadto nie sposób uznać, że o prawie do świadczeń w przypadku uzyskania dochodu w trakcie okresu zasiłkowego decydować miałby dochód z jednego miesiąca, podczas gdy zasadą przy przyznawaniu świadczeń jest ustalanie przeciętnego miesięcznego dochodu z całego roku.

Taka wykładania omawianych przepisów, uzależniająca prawo do świadczeń od wysokości dochodu osiągniętego w pierwszym miesiącu jego pobierania jak zauważył WSA w Lublinie, jest nie tylko sprzeczna z celem ustawy, ale prowadzi także do niczym nieuzasadnionego różnicowania sytuacji osób pobierających świadczenie rodzinne. W przypadku bowiem, gdy dochód uzyskany, o którym mowa w art. 3 pkt 24 ustawy, osiągnięty został jednorazowo w pierwszym miesiącu w kwocie przekraczającej kryterium dochodowe, należałoby - stosując interpretację przyjętą przez organy - doliczyć całość tego dochodu do przeciętnego dochodu miesięcznego z roku poprzedniego, co skutkowałoby w praktyce utratą prawa do świadczeń rodzinnych. W sytuacji natomiast, gdy dochód ten zostałby uzyskany w tej samej wysokości, lecz w przeciągu dłuższego czasu, a w pierwszym miesiącu byłby tak niski, że nie powodowałby przekroczenia kryterium dochodowego, utrata prawa do świadczeń nie nastąpiłaby. Osiągnięcie przez rodzinę takiego samego dochodu w danym roku, lecz w różnym okresie czasu, mogłoby zatem prowadzić do zasadniczo odmiennych rozstrzygnięć co do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Przyjęta przez organy administracji w niniejszej sprawie wykładnia art. 5 ust. 4a ustawy oraz § 18 rozporządzenia prowadzi do wyniku, którego nie sposób zaakceptować w demokratycznym państwie prawnym, respektującym zasadę równości wobec prawa, a tym samym narusza przepisy art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Powyższy pogląd przedstawiony został w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 2011 r. sygn. IV SA/Wr 525/11, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Organy administracji, uchybiając powołanym przepisom ustawy i rozporządzenia, przyjęły do ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącej na podstawie art, 5 ust. 4a dochód uzyskany przez skarżąca z tytułu nabycia prawo do stypendium w dniu 9 lipca 2012 r. Ustalony przez organy orzekające w ten sposób dochód w przeliczeniu na członka rodziny przekroczył kryterium ustawowe wynoszące 504 zł. Tym samym doprowadził do uznania świadczeń pobranych w okresie od 1 września 2012 r. tj. od miesiąca następującego po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu, do 30 września 2012 r. za świadczenia nienależnie pobrane, które podlegają zwrotowi. Gdyby natomiast dochód ten został uwzględniony w dochodzie rodziny skarżącej poprzez dodanie go do dochodu za 2010 r., podzielenie następnie przez 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny, dochód w przeliczeniu na członka rodziny byłby znacznie niższy i być może nie przekroczyłby kryterium dochodowego z art. 5 ust. 1 ustawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję I instancji, pomimo dokonania przez organ pierwszej instancji wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 4a oraz § 18 ust. 1 rozporządzenia, naruszyło wskazane wyżej przepisy prawa materialnego oraz art. 6 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Stwierdzone uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, doprowadziły bowiem do utrzymania w mocy decyzji wydanej z naruszeniem prawa, a także do naruszenia przepisów ustawy, co miało wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja oraz decyzja I instancji wydane z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania oraz przepisów ustawy, podlegają więc uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "a" i litera "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Uchylenie decyzji organów obu instancji rodzi obowiązek ponownego rozpoznania sprawy przez organy administracji z uwzględnieniem wszystkich wskazanych wyżej uwag. Organy zobowiązane będą do ustalenia - zgodnie z przedstawioną wykładnią przepisów art. 5 ust 4a ustawy oraz § 18 ust. 1 rozporządzenia - czy kwota dochodu osiągniętego przez skarżącą doliczona do dochodu za 2010 r. spowodować mogła przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego, obliczanego jako średni miesięczny dochód z całego roku w przeliczeniu na członka rodziny.

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji ocenią zatem całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., mając na uwadze dokonaną przez Sąd wykładnię art. 5 ust. 4a ustawy oraz § 18 ust. 1 rozporządzenia. Uzasadnienie decyzji organów obu instancji winno czynić zadość wymogom wskazanym w art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera "a" i litera "c" oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.