Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 415/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art,. 61 ust. 1i 2, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 15
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) Asesor WSA Paweł Daniel Protokolant: sekretarz sądowy Elżbieta Polody po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2024 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 kwietnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 kwietnia 2024 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "Samorządowe Kolegium Odwoławcze" lub "organ"), po rozpatrzeniu odwołania W. K. od decyzji Burmistrza [...] z dnia 9 stycznia 2024 r., [...], w części dotyczącej ustalenia W. K. odpłatności za pobyt matki L. K. w Domu Pomocy Społecznej [...], utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.

L. K. - matka W. K. - mocą wydanej z upoważnienia Burmistrza [...] decyzji została skierowana do Domu Pomocy Społecznej [...] na czas nieokreślony. Przyjęcie do placówki nastąpiło w dniu [...] maja 2023 r.

Wydaną z upoważnienia Burmistrza [...] decyzją z dnia 9 stycznia 2024 r., [...], Dyrektor [...] Centrum Usług Społecznych:

1. ustalił W. K. odpłatność za pobyt matki L. K. w Domu Pomocy Społecznej [...] od dnia [...] maja 2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie,

2. ustalił H. P. odpłatność za pobyt matki L. K. w Domu Pomocy Społecznej [...] na okres od dnia [...] maja 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, a od dnia 1 lipca 2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie,

3. umorzył postępowanie o ustalenie odpłatności za pobyt matki L. K. w Domu Pomocy Społecznej [...] względem A. P. i K. N..

W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji wskazał, że w dniu 29 maja 2023 r. przeprowadzono wywiad z synem L. K. - W. K., który wskazał inne osoby obowiązane do partycypacji w kosztach na rzecz matki w związku z jej pobytem w placówce. Dnia 19 czerwca 2023 r. Organ przesłał W. K. propozycję umowy dotyczącą wysokości kwoty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Pisma wraz propozycją umowy W. K. nie odebrał. Organ ustalił, że L. K. od dnia [...] maja 2023 r. ma ustaloną odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej [...] i ponosi odpłatność w wysokości 70% jej miesięcznego dochodu, tj. [...] zł miesięcznie. Za pobyt L. K. w DPS za okres do dnia 30 czerwca 2023 r. kwota odpłatności pozostająca do partycypacji wynosiła [...] zł miesięcznie. Ze skutkiem od dnia 1 lipca 2023 r. nastąpiła zamiana odpłatności L. K. za pobyt w placówce w związku z uzyskaniem zasiłku pielęgnacyjnego. Na mocy decyzji z dnia 27 grudnia 2023 r. odpłatność pensjonariuszki wynosi zatem [...] zł miesięcznie, natomiast kwota, która pozostaje do płacenia, od dnia 1 lipca 2023 r. wynosi [...] zł miesięcznie. W. K. jest osobą samotnie gospodarującą. Jego miesięczny dochód wynosi [...] złotych. Organ dał wiarę wyjaśnieniom stron co do relacji, jakie łączyły je z matką. Wyjaśnienia te są logiczne i spójne, a każda ze stron (z wyjątkiem W. K., który w tej kwestii nie zabrał zdania) przedstawia tożsame stwierdzenia. Organ odmówił wiarygodności twierdzeniom przedstawionym w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z W. K. o obciążeniach finansowych rodziny wskazanych w pkt 10 tego kwestionariusza, a to z tego względu, że nie zostały one poparte jakimikolwiek dowodami i pozostały one jedynie deklaracją strony postępowania o istnieniu takich zobowiązań. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz treść przepisów regulujących ustalenie odpłatności zstępnym za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej uznać należało, że wobec W. K. oraz H. P. były podstawy do ustalenia odpłatności.

Obie wskazane strony osiągają dochód na osobę w rodzinie odpowiednio przekraczające kwoty [...] i [...] zł miesięcznie. Różnica jednak polega na możliwościach partycypacji tych zstępnych. Wobec W. K. maksymalnie może zostać orzeczona kwota odpłatności w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ nie miał na względzie obciążeń w gospodarstwie domowym strony, jako że nie zostały one wykazane i nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. Strona doręczanej korespondencji o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego nie odbierała. Organ miał na względzie aspekt moralny i wynikający z niego fakt, że L. K. w sposób nienależyty wykonywała swoje obowiązki rodzicielskie i alimentacyjne, a jednocześnie miał na względzie fakt, iż najlepsze relacje utrzymywała z synem W. K..

Od opisanej wyżej decyzji w ustawowym terminie odwołanie wniósł W. K. zaskarżając ją w części, tj. w zakresie dotyczącym ustalenia mu odpłatności za pobyt matki L. K. w Domu Pomocy Społecznej [...].

Zaskarżonej decyzji Odwołujący zarzucił naruszenie:

- art. 61 ust. 2d i 2f w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez ustalenie, że jest w stanie ponosić opłatę na poziomie [...] zł bez wzięcia pod uwagę jego dochodów i możliwości,

- art. 9 k.p.a. ewentualnie art. 78 k.p.a. poprzez niepoinformowanie strony o konieczności przedłożenia dokumentów na poparcie okoliczności podniesionych w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego,

- art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, nie wyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji, nie wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie (niekompletnego) materiału dowodowego, przekroczenie swobodnej oceny dowodów oraz sporządzenie niekompletnego i nierzetelnego uzasadnienia faktycznego decyzji,

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy z racji błędów popełnionych przez organ.

Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz wskazanie jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu przedmiotowej sprawy, względnie o jej uchylenie w części go dotyczącej i orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy.

W dalszej części uzasadnienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po przytoczeniu treści przepisów prawa wskazało, że w kontrolowanej sprawie prawidłowo Organ I instancji ustalił, iż W. K. jest osobą zobowiązaną do opłaty za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej [...]. Jako że ustalona L. K. opłata za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości 70% otrzymywanego przez nią świadczenia nie zabezpiecza w całości miesięcznych kosztów jej pobytu w tym domu, konieczność uiszczenia pozostającej do dopłaty kwoty obciąża podmioty, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3 u.p.s., w tym jej syna - W. K.. Z uwagi na fakt, że w okresie od dnia [...] maja 2023 r. do dnia 30 czerwca 2023 r. mieszkanka Domu ponosiła odpłatność w wysokości [...] zł miesięcznie, a od dnia 1 lipca 2023 r. w wysokości [...] zł miesięcznie (decyzja z dnia 30 maja 2023 r., [...] - k. [...], decyzja z dnia 27 grudnia 2023 r., [...] - k. [...]), różnica pomiędzy średnim miesięcznym kosztem jej utrzymania a wnoszoną przez nią opłatą wynosi w okresie do dnia 30 czerwca 2023 r. [...] zł miesięcznie, a od dnia 1 lipca 2023 r. - [...] zł miesięcznie. Konieczność uiszczania tych różnic - jak trafnie zważył Organ I instancji - przypada na Odwołującego się oraz na drugą ze zobowiązanych osób.

Kolegium zaznaczyło, iż w świetle art. 61 ust. 1, ust. 2 i ust. 2d u.p.s. decyzja w przedmiocie ustalenia wysokości odpłatności ponoszonej przez podmioty z kręgu wskazanych ustawowo zobowiązanych za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli organu pomocowego. Przeciwnie, determinowana jest ona przepisami prawa, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobowiązany jest do określonego działania. Zaskarżona decyzja jest zatem następstwem ustalenia przez Organ I instancji, że Odwołujący się jest synem L. K., ponoszona przez nią odpłatność nie zabezpiecza w całości miesięcznych kosztów jej pobytu w domu pomocy społecznej oraz że Odwołujący się spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s. Sam fakt zaistnienia przesłanek określonych w art. 61 ust. 1, ust. 2 i ust. 2d u.p.s. stanowi podstawę do ustalenia wysokości odpłatności osoby zobowiązanej.

Jako że Odwołujący się nie przystał na skutecznie doręczoną mu w trybie art. 44 k.p.a. propozycję zawarcia umowy w sprawie odpłatności, Organ I instancji w kontrolowanej sprawie zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. uprawniony i zobowiązany był do ustalenia w drodze decyzji wysokości opłaty Odwołującego się za pobyt matki w domu pomocy społecznej, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Dochód samotnie gospodarującego Odwołującego się w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. wynosi [...] złotych. Kwota ta jest wyższa niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej z dnia 14 lipca 2021 r. (Dz.U. z 2021 r. poz. 1296), tj. kwoty 2 328,00 zł (300% x 776,00 złotych). Z uwagi na fakt, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu przez Odwołującego się opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, trafnie Organ I instancji ustalił przypadającą na Odwołującego się ustawową wysokość tej odpłatności na kwotę [...]zł ([...] - 2 328,00 = [...] złotych).

Jak stanowi art. 61 ust. 2d u.p.s., ustalając wysokość opłaty zobowiązanego za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej uwzględnia się również ograniczenia, o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., tj. biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Wzięcie pod uwagę tego rodzaju ograniczeń z oczywistych względów możliwe jednak wyłącznie wtedy, gdy zostaną one organowi zgłoszone i w przekonujący sposób wykazane. Wbrew zarzutom Odwołującego się Kolegium wskazuje, że Odwołujący się miał zapewnioną możliwość czynnego udziału na każdym etapie postępowania i w jaskrawy wręcz sposób mija się z prawdą utrzymując, że nie został on poinformowany o konieczności przedłożenia dokumentów na poparcie okoliczności podniesionych w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz że Organ I instancji nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jak wskazywano już wcześniej, Organ I instancji - jako że w trakcie wywiadu środowiskowego Odwołujący się nie przedstawił żadnych dowodów ponoszonych przez siebie kosztów - pismem z dnia 18 września 2023 r. wezwał stronę do przedstawienia dowodów dokumentujących miesięczne obciążenia finansowe (stałe - np. czynsz, opłaty; okresowe - np. spłata zadłużenia; jednorazowe - np. remont mieszkania), mających wpływ na możliwość finansowania pobytu członka rodziny w placówce i to pod rygorem uznania informacji wskazanych w wywiadzie środowiskowym o obciążeniach finansowych za nieudowodnione. Organ pouczył przy tym Odwołującego się, że niezastosowanie się do wezwania spowoduje wydanie rozstrzygnięcia na podstawie posiadanego materiału dowodowego oraz że strona może dokonać czynności z wezwania osobiście, przez pełnomocnika lub korespondencyjnie. Przesyłka zawierająca to wezwanie została nadana na adres zamieszkania W. K., nie została przez niego jednak odebrana. W. K. nie odebrał również zawiadomienia z dnia 20 listopada 2023 r. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, a także składania wyjaśnień i wniosków dowodowych.

Podmiot postępowania administracyjnego nie może oczekiwać od organu, aby ten, wyręczając go, niejako z urzędu poszukiwał usprawiedliwienia dla jego oczekiwań i - pomimo biernej postawy strony - był w istocie zmuszony do udowadniania jej twierdzeń. Brak wskazania przez stronę konkretnych środków dowodowych czy też materiału, z którego organ mógłby dowód przeprowadzić z urzędu, uniemożliwia bowiem jego pozytywną ocenę. Domagając się od organu administracji konkretnego działania czy rozstrzygnięcia, wnioskodawca musi współpracować z organem i dążyć do obiektywnego wykazania, że w danym przypadku rzeczywiście zachodzą określone przesłanki uzasadniające oczekiwane działania lub rozstrzygnięcie. Niezbędne jest przy tym wskazanie organowi konkretnych dowodów potwierdzających podnoszone okoliczności tak, by umożliwić temu organowi ich ocenę i ewentualne uwzględnienie.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł W. K. zarzucając jej naruszenie:

- naruszenie przepisów - art. 7, art 11, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, nie wyjaśnienie stronom zasadności przesłanek którymi organ kierował się przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie (niekompletnego) materiału dowodowego, przekroczenie swobodnej oceny dowodów oraz sporządzenie niekompletnego i nierzetelnego uzasadnienia faktycznego przedmiotowej decyzji, powielenie ustaleń Organu I Instancji bez odniesienia się do zarzutów Skarżącego czym naruszono także zasadę II instancyjności wyrażoną wart. 15 k.p.a.,

- naruszenie przepisu - art. 107 § 3 k.p.a. które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez sporządzenie niezgodnego z prawdą uzasadnienia decyzji z uwagi na opisanie stanu faktycznego sprawy niezgodnie z rzeczywistym i powielenie bezkrytyczne ustaleń Organu I instancji.

Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 11 września 2024 r. Skarżący podtrzymał skargę wyjaśniając, że nie jest w stanie płacić [...] zł, bo tyle mu zostaje po opłaceniu rachunków. Na pytanie Sądu Skarżący oświadczył, iż umowy nie podpisał bo się zagapił – nie panował nad przychodzącą korespondencją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej również jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Dyrektora Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Burmistrza w części ustalającej Skarżącemu odpłatność za pobyt matki Skarżącego w Domu Pomocy Społecznej [...] (dalej jako "DPS").

W rozpatrywanej sprawie, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, Skarżącemu zaproponowano zawarcie umowy w trybie art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.; dalej "u.p.s."), jednakże Skarżący nie przystąpił do jej podpisania, jak wskazał na rozprawie z uwagi na "zagapienie się".

Wobec tego Skarżącemu ustalono w drodze decyzji administracyjnej odpłatność za pobyt matki w DPS za okres od [...] maja 2023 r. na czas nieokreślony w kwocie [...]zł.

Jak wskazano w uzasadnieniu decyzji koszt utrzymania mieszkańca w DPS wynosi [...] zł i po wniesieniu przez matkę Skarżącego określonej odpłatności do zapłaty pozostaje kwota [...]zł w okresie do dnia 30 czerwca 2023 r. miesięcznie, a od dnia 1 lipca 2023 r. - [...] zł miesięcznie.

Ponadto z ustaleń organu wynika, iż dochód Skarżącego wynosi [...] zł i 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. kwotę 2 328,00 zł (300% x 776,00 złotych).

Z tych też względów Organ I instancji w kontrolowanej sprawie zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. był uprawniony do ustalenia w drodze decyzji wysokości opłaty. Ustalając tą opłatę organ winien mieć na uwadze ograniczenia, o których mowa w ust. 2 pkt 2 art. 61 u.p.s. tj. iż opłata wnoszona nie może być wyższa niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. kwoty 2 328,00 zł.

Tym samym w przypadku Skarżącego maksymalna odpłatność mogła wynosić [...] zł ([...] - 2 328,00 ) i w takiej wysokości została ustalona.

Z treści wniesionych środków zaskarżenia tj. odwołania jak i skargi, jednoznacznie wynika, iż Skarżący kwestionuje wysokość ustalonej opłaty z uwagi na brak wzięcia pod uwagę jego sytuacji majątkowej.

Wobec powyższego w tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Przy czym osoby określone w pkt 2 i 3 oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W myśl z kolei art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Następnie należy wyjaśnić, że opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej może zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.

Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.).

Zgodnie zaś z art. 61 ust. 2e u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Jak wynika z zacytowanych regulacji w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. należy rozróżnić dwie sytuacje.

Pierwszą w której osoba zobowiązana odmawia zawarcia umowy, ale wyraża zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 61 ust. 2d u.p.s.) oraz drugą, w której osoba ta odmawia i zawarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu (art. 61 ust. 2e u.p.s.).

W sytuacji pierwszej, a z którą mamy do czynienia w niniejszej sprawie, organy gminy winny uwzględnić nie tylko kryterium dochodowe, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., lecz także możliwości osoby zobowiązanej, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej (por. wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., I OSK 1620/23, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA").

W tym miejscu zgodzić należy się z organem odwoławczym, iż wzięcie pod uwagę ograniczeń związanych z możliwościami Skarżącego możliwe jest wyłącznie wtedy, gdy zostaną one organowi zgłoszone i w przekonujący sposób wykazane.

Na gruncie niniejszej sprawie takie okoliczności zostały zgłoszone organowi w trakcie wywiadu środowiskowego, w którym wskazano jakie wydatki ponosi Skarżący. Co istotne w niniejszej sprawie okoliczności te organ uwzględnił w przygotowanym projekcie umowy, w którym odpłatność określono na [...] zł.

Dopiero na skutek nie podpisania umowy i braku reakcji na wezwanie do przedłożenia dokumentów organ określił Skarżącemu opłatę w maksymalnej wysokości nie dając wiary oświadczeniom Skarżącego złożonym w trakcie wywiadu środowiskowego.

Zgodzić należy się również z organem odwoławczym, iż w przypadku konieczności ustalenia sytuacji majątkowej Skarżącego powinien on wykazać się również aktywnością. W tym zakresie nie można przerzucać na organ obowiązku ustalania faktycznych wydatków ponoszonych przez Skarżącego. W tym zakresie wnioskodawca musi współpracować z organem i dążyć do obiektywnego wykazania, że w danym przypadku rzeczywiście zachodzą określone przesłanki uzasadniające obniżenie opłaty.

Przejawem owej współpracy jest przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. O ile bowiem organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 K.p.a., o tyle na osobie na którą ma być nałożona niższa opłata niż wynikająca z różnicy pomiędzy dochodem osiąganym a kwotą stanowiącą 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, iż w toku postępowania przed organem I instancji Skarżący był wzywany do wykazania swojej sytuacji i nie przedłożył żądanej dokumentacji.

Jednakże na gruncie niniejszej sprawy należy mieć również na uwadze, iż do odwołania Skarżący stawiając zarzut nie uwzględnienia jego możliwości przedłożył dokumenty wskazujące na jego sytuację majątkową. Skarżący przedłożył zarówno umowę najmu, pokwitowania z których wynika wysokość czynszu oraz opłat ponoszonych na mieszkanie. Skarżący przedłożył również fakturę za telefon, umowy na pożyczki jak i wiadomość z której wynika kwota jaką skarżący obowiązany jest ponieść tytułem dalszego leczenia chirurgicznego szczęki.

Organ odwoławczy powyższe dokumenty całkowicie zignorował ograniczając się do stwierdzenia o obowiązku współpracy wnioskodawcy z organem i braku odpowiedzi na wezwanie.

Z tych też względów odwołać należy się do jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego tj. zasady dwuinstancyjności postępowania.

Zgodnie z art. 15 K.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie Wyrażona w art. 15 K.p.a. zasada dwuinstancyjności postępowania oznacza, że każda sprawa administracyjna, jeżeli zawiśnie przed organem drugiej instancji na skutek wniesienia przez stronę środka zaskarżenia, wymaga przede wszystkim ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Obowiązujący model postępowania odwoławczego nie ma charakteru kasacyjnego, co wyklucza ograniczenie postępowania przed organem drugiej instancji jedynie do kontroli orzeczenia wydanego przez organ pierwszej instancji. Zasada dwuinstancyjności jest zrealizowana, gdy rozstrzygnięcia obu organów zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez nie postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone, czyli postępowania merytorycznego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów, przeanalizowania wszystkich argumentów i żądań strony oraz rozważań prawnych stosownych dla rozstrzygnięcia. Wszystko to powinno znaleźć dodatkowo odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dwukrotne rozpoznanie oznacza zatem obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego. Konsekwentnie do tego ukształtowane jest postępowanie odwoławcze, którego przedmiotem nie jest weryfikacja decyzji (postanowienia), a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania została zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, aby rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. (zob. wyrok NSA z dnia z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt. III OSK 1303/23, B. Adamiak, Odwołanie w polskim systemie postępowania administracyjnego, Wrocław 1980).

W ocenie składu orzekającego uzasadnienie decyzji wprost wskazuje, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie sprostało powyższym wymaganiom.

Uzasadnienie decyzji i szeroko opisania kwestia braku odpowiedzi na wezwanie przy jednoczesnym braku odniesienia się do dowodów dołączonych do odwołania wskazuje, iż organ dokonał wyłącznie kontroli decyzji organu I instancji, a nie rozpoznał sprawy w jej całokształcie.

Z tych też względów w niniejszej sprawie zachodziła konieczność uchylenia decyzji organu odwoławczego aby ten ponownie rozpoznając sprawę uwzględnił nie tylko dokumentację zgromadzoną przez organ I instancji ale również dokumenty przedstawione przez Skarżącego na etapie postepowania odwoławczego. Dopiero na podstawie oceny całokształtu materiału dowodowego organ wyda stosowną decyzje pamiętając przy tym, iż ustalając opłatę należy mieć na uwadze możliwości Skarżącego.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. C P.p.s.a., orzekł o uchyleniu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego.