Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 775/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik /spr./, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Alicja Stępień, po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 17 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi P. M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 24 lipca 2024 r., nr 2201-IEE.7192.2.222.2024.DK w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. Uchyla zaskarżone postanowienie, 2. Zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz strony skarżącej kwotę 580,- (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 lipca 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: Dyrektor IAS) po rozpatrzeniu zażalenia P. wniesionego 14 czerwca 2024 r. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kościerzynie nr 2211-SEE.7113.2.2024.1098 z 5 czerwca 2024 r., którym umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku J. Ś. na podstawie tytułów wykonawczych nr W-6/21220/2017 z 22 maja 2017 roku, nr W-6/18277/2019 z 12 kwietnia 2019 roku i nr W-6/21378/2019 z 19 kwietnia 2024 roku z uwagi na bezskuteczność egzekucji utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Powyższe postanowienia zostały wydane w następującym stanie faktycznym:

Organ egzekucyjny – P. prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku J. Ś. (dalej: Zobowiązany) w oparciu o ww. tytuły wykonawcze, obejmujące należności z tytułu opłaty dodatkowej za nieopłacone parkowanie pojazdu.

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny 13 czerwca 2017 r. na podstawie tytułu wykonawczego nr W-6/21220/2017 dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w I. S.A. Wydruk ww. zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego Zobowiązanemu doręczono 6 lipca 2017 roku, natomiast bankowi 13 czerwca 2017 roku. W odpowiedzi bank poinformował, że prowadzi rachunek bankowy dla zobowiązanego, ale nastąpił zbieg egzekucji.

16 października 2017 roku na podstawie tytułu wykonawczego nr W-6/21220/2017 dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w M. S.A. Wydruk ww. zawiadomienia Zobowiązanemu doręczono 26 października 2017 roku, natomiast bankowi doręczono 16 października 2017 roku. W odpowiedzi bank poinformował, że nie prowadzi rachunku bankowego dla zobowiązanego.

27 grudnia 2017 roku na podstawie tytułu wykonawczego nr W-6/21220/2017 dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w P1. S.A. i R. S.A. Wydruki ww. zawiadomień Zobowiązanemu doręczono 10 stycznia 2018 roku, natomiast bankom doręczono 27 grudnia 2017 roku. W odpowiedzi banki poinformowały, że prowadzą rachunek bankowy dla Zobowiązanego, ale brak środków pieniężnych stanowi przeszkodę w realizacji zajęcia egzekucyjnego.

4 stycznia 2018 roku na podstawie tytułu wykonawczego nr W-6/21220/2017 dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w A. S.A. Wydruk ww. zawiadomienia Zobowiązanemu doręczono 11 stycznia 2018 roku, natomiast bankowi doręczono 4 stycznia 2018 roku. W odpowiedzi bank poinformował, że prowadzi rachunek bankowy dla Zobowiązanego, ale nastąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej.

12 stycznia 2018 roku na podstawie tytułu wykonawczego nr W-6/21220/2017 dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w B. S.A. i B1 S.A. Wydruki ww. zawiadomień Zobowiązanemu doręczono 19 stycznia 2018 roku, natomiast bankom doręczono 12 stycznia 2018 roku. W odpowiedzi banki poinformowały, że prowadzą rachunek bankowy dla Zobowiązanego, ale brak środków pieniężnych stanowi przeszkodę w realizacji zajęcia egzekucyjnego oraz nastąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej.

12 czerwca 2019 roku na podstawie tytułów wykonawczych nr W-6/18277/2019 i nr W-6/21378/2019 dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w I. S.A. (brak rachunku), S. S.A., P1 S.A. i A.S.A. oraz zajęcia wynagrodzenia za pracę w firmie X. Sp. z o. o. Wydruki ww. zawiadomień wraz z odpisami tytułów wykonawczych nr W-6/18277/2019 i nr W-6/21378/2019 Zobowiązanemu doręczono 10 lipca 2019 roku, bankom doręczono 12 czerwca 2019 roku, a dłużnikowi zajętej wierzytelności doręczono 25 czerwca 2019 roku. W odpowiedzi banki poinformowały, że prowadzą rachunek bankowy dla Zobowiązanego, ale brak środków pieniężnych stanowi przeszkodę w realizacji zajęcia egzekucyjnego oraz nastąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej.

30 kwietnia 2020 roku na podstawie tytułów wykonawczych W-6/21220/2017, nr W-6/18277/2019 i nr W-6/21378/2019 dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę w firmie S. Wydruk ww. zawiadomienia Zobowiązanemu 5 doręczono 29 maja 2020 roku, natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności doręczono 13 maja 2020 roku. W odpowiedzi pracodawca poinformował, że Zobowiązany jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas określony od 13 maja 2019 roku do 31 grudnia 2020 roku. Z uwagi na minimalne wynagrodzenie za pracę, kwota ta wolna jest od potrąceń.

16 września 2022 r. na podstawie tytułów wykonawczych nr W-26/20096/2022, W-6/21220/2017, nr W-6/18277/2019 i nr W-6/21378/2019 dokonano zajęcia wynagrodzenia za pracę w D. Wydruk ww. zawiadomienia Zobowiązanemu doręczono 23 września 2022 roku i również tego samego dnia dłużnikowi zajętej wierzytelności. W odpowiedzi pracodawca poinformował, że Zobowiązany jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wymiarze pełnego etatu od 2 czerwca 2022 roku. Z uwagi na minimalne wynagrodzenie za pracę, kwota ta wolna jest od potrąceń.

Zgodnie z informacjami ustalonymi 21 października 2019 roku przez organ egzekucyjny wynika, że Zobowiązany nie mieszka pod adresem ul. [...]. Został eksmitowany spod ww. adresu w asyście policji.

W toku prowadzonego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Poznaniu pismami z 16 września 2022 r. i 11 marca 2024 r. poinformował, że Zobowiązany posiada adres zameldowania w K.

Pismem z 19 marca 2024 r. P. na podstawie art. 19 i 65 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – dalej: "k.p.a." w związku z art. 18 i art. 22 § 2 ustawy 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a.", przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Kościerzynie zgodnie z właściwością miejscową tytuły wykonawcze nr W-6/21220/2017, W-6/18277/2019 i W-6/21378/2019.

Z akt sprawy wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kościerzynie w celu ujawnienia majątku zobowiązanego korzystał z dostępnych mu aplikacji systemowych. W toku postępowania egzekucyjnego ustalono, że Zobowiązany nie posiada innych rachunków bankowych, nie pobiera zasiłków, ani świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie składa Jednolitego Pliku Kontrolnego, nie figuruje w Centralnej Bazie Ksiąg Wieczystych jako właściciel, współwłaściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości. Ustalono, że figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel, współwłaściciel pojazdu mechanicznego tj. samochodu osobowego K. W. rok produkcji 1982. Brak jest informacji na temat aktualnego ubezpieczenia OC oraz brak jest ważnego przeglądu technicznego.

W celu wyegzekwowania zaległości i ewentualnego dokonania zajęcia ruchomości ww. tytuły wykonawcze były przydzielone do służby w terenie.

Ustalono, że Zobowiązany nie mieszka w K. Informacji tej udzieliła A. P. zamieszkała pod ww. adresem. Innego adresu zamieszkania zobowiązanego organ egzekucyjny nie ustalił.

Postanowieniem z 5 czerwca 2024 roku Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kościerzynie umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku Zobowiązanego w oparciu o tytuły wykonawcze W-6/21220/2017, W-6/18277/2019 i W-6/21378/2019 z uwagi na jego bezskuteczność.

Nie zgadzając się z ww. rozstrzygnięciem, pismem z 14 czerwca 2024 roku P. wniósł - w ustawowym terminie - zażalenie.

Dyrektor IAS zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 lipca 2024 r. utrzymał w mocy postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a to organowi egzekucyjnemu pozostawiono swobodę prowadzenia egzekucji lub umorzenia postępowania. Co więcej to organowi egzekucyjnemu ustawa pozostawiła ocenę "perspektyw" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania egzekucyjnego i wybór: prowadzenie egzekucji lub umorzenie postępowania.

W ocenie Dyrektora IAS analiza zaskarżonego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz akt przedmiotowej sprawy dowodzi, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty egzekucyjne. Z akt sprawy wynika, że dłużnik nie posiada majątku (bądź ustalenie miejsca jego położenia nie jest możliwe - miejsce parkowania środka transportu ujawnionego w CEPik-u), z którego możliwe byłoby skuteczne przeprowadzenie egzekucji. Zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego oraz zajęcia wynagrodzenia za pracę okazały się nieefektywne.

Prowadząc przedmiotowe postępowanie egzekucyjne organ egzekucyjny podjął działania mające na celu zastosowanie środków egzekucyjnych w celu wyegzekwowania należności wskazanych w tytułach wykonawczych, jednakże w wyniku braku ustalenia składników majątku, bądź też ich miejsca położenia, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kościerzynie ocenił negatywnie zasadność i celowość dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie.

Podkreślono, że jedynym warunkiem skorzystania z przewidzianego ww. przepisem uznania prowadzonego postępowania za bezskuteczne jest stwierdzenie, iż w dacie wydania stosownego postanowienia, brak jest możliwości uzyskania danych kwot - tak w chwili obecnej jak i - z uwagi na przyczyny takiej niemożności - w dającej się przewidzieć przyszłości. Bezskuteczność egzekucji ustalona na podstawie dostępnych organowi egzekucyjnemu danych i dokonanej przez ten organ analizy stanu sprawy, po przeprowadzeniu właściwego postępowania wyjaśniającego, wykluczającego celowość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, stanowi wypełnienie dyspozycji art. 59 § 2 u.p.e.a.

W okolicznościach niniejszej sprawy, jedynym skutecznym środkiem egzekucyjnym pozwalającym na wyegzekwowanie dochodzonych od zobowiązanego należności, było zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i wynagrodzenia za pracę. Przy czym, z informacji uzyskanych od dłużnika zajętej wierzytelności wynika, że na rachunku brak środków pieniężnych stanowi przeszkodę w realizacji zajęcia oraz nastąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej. Natomiast kwota wynagrodzenia uzyskiwana przez zobowiązanego była wolna od potrąceń. W toku prowadzonego postępowania nie ustalono żadnych innych składników majątkowych, jak też miejsca położenia posiadanych składników majątku (pojazdu), z których organ egzekucyjny mógłby prowadzić skuteczną egzekucję.

W niniejszej sprawie także wierzyciel nie wskazał żadnych składników majątkowych, z których organ egzekucyjny mógłby prowadzić egzekucję, a jedynie ograniczył się do kwestionowania dokonanych przez organ egzekucyjny czynności składając zażalenie na umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W świetle opisanych wyżej okoliczności, w ocenie Dyrektora IAS, postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku Zobowiązanego przez oba organy egzekucyjne łącznie przez około 7 lat jest bezskuteczne i stan ten ma bezsprzecznie charakter długotrwały. W konsekwencji uzasadnione było umorzenie postępowania egzekucyjnego w związku z wystąpieniem przesłanki, o której mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku P. zaskarżył ww. postanowienie wnosząc o jego uchylenie w całości. Postanowieniu zarzucono naruszenie:

- art. 59 § 2 u.p.e.a. przez błędną jego wykładnię, które to naruszenie doprowadziło do wydania przedwczesnego postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego,

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez ich niezastosowanie w sprawie, podczas gdy postępowanie egzekucyjne przeprowadzone zgodnie z tymi przepisami mogło być umorzone w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a..

W uzasadnieniu skargi powołano argumentację jak w zażaleniu wskazując, że przed podjęciem decyzji o umorzeniu postępowania z uwagi na bezskuteczność organ egzekucyjny zobowiązany był do zwrócenia się do Wierzyciela o składniki majątkowe zobowiązanego, czego zaniechał. Organ egzekucyjny w oparciu o art 36 u.p.e.a również ma możliwość dokonania poszukiwania majątku zobowiązanego z czego w prowadzonym postępowaniu nie skorzystał. Natomiast w przeprowadzonej rozmowie telefonicznej z pracownikiem organu egzekucyjnego 12 czerwca 2024 roku ustalono, że zobowiązany 24 marca 2024 r. w zeznaniu rocznym PIT-37 za 2023 rok wskazał, iż jego adresem rozliczeniowym oraz adresem zamieszkania jest K. Zatem organ egzekucyjny w momencie otrzymania akt egzekucyjnych, po zasięgnięciu informacji dotyczącej miejsca zamieszkania zobowiązanego powinien przekazać akta do prowadzenia egzekucji wg miejsca zamieszkania zobowiązanego w celu ustalenia czy pod ww. adresem znajduje się jakiś majątek należący do zobowiązanego i ewentualnie w celu przeprowadzenia z niego egzekucji, powinien skierować zlecenie rekwizycyjne do organu egzekucyjnego w K. a nie zakańczać prowadzone postępowanie z uwagi na jego bezskuteczność.

Ponadto wskazano, że zobowiązany posiada udziały w dwóch spółkach tj. S1. Sp. z o.o. (43,33% udziałów) oraz x Sp. z o.o. (20% udziałów) gdzie jest prokurentem, oraz jest właścicielem samochodu marki Ł. o nr rej [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kościerzynie zatem zaniechał podjęcia próby poszukiwania majątku Zobowiązanego, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji, a zastosowane środki egzekucyjne a właściwie ich brak były niewystarczające.

Organ egzekucyjny mógł też wystąpić do sądu o nakazanie wyjawienia majątku zobowiązanego. Organ egzekucyjny zaniechał podjęcia próby poszukiwania majątku zobowiązanego, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji, a zastosowane środki egzekucyjne były niewystarczające.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż jej zarzuty są częściowo zasadne.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli jest postanowienie Dyrektora IAS utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kościerzynie wydanego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Przed przystąpieniem do oceny merytorycznej rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego należy odnieść się do zarzutu wydania postanowienia przez niewłaściwy miejscowo organ egzekucyjny.

W myśl art. 19 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. organ egzekucyjny zobowiązany jest do przestrzegania swojej właściwości z urzędu na każdym etapie postępowania, od jego wszczęcia do zakończenia.

Stosownie do art. 22 § 2 u.p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2a-3a.

Zgodnie z art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1061) miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.

Z informacji znajdujących się w aktach sprawy wynika, że w 2022 r. zobowiązany był zatrudniony w zakładzie pracy w Kościerzynie, jako adres do korespondencji wskazał: ul. [...]. Z informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 11 marca 2024 r. wynika, że pracodawca Zobowiązanego w zgłoszeniu do ubezpieczenia podał jako jego adres zameldowania: [...]. Powyższe ustalenia skutkowały przekazaniem tytułów wykonawczych do właściwego miejscowo organu egzekucyjnego – Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kościerzynie.

W dniu 5 czerwca 2024 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Kościerzynie umorzył postępowanie egzekucyjne. W zażaleniu na to postanowienie P. wskazał, że Zobowiązany w dniu 24 marca 2024 r. w zeznaniu rocznym PIT-37 za 2023 r. podał, że jego adresem zamieszkania jest: [...]. Jak wynika z akt sprawy jest to jego wcześniejszy adres, na który kierowano korespondencję w 2019 r. i z którego został eksmitowany w asyście policji.

W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych ustaleń faktycznych brak jest podstaw do przyjęcia, że właściwość miejscowa organu egzekucyjnego została błędnie ustalona. Zobowiązany wcześniej posługiwał się wskazanym adresem w Krakowie, tj. kiedy był zgłoszony przez ówczesnego pracodawcę (z siedzibą w K.) do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego. Już w tamtym czasie korespondencja kierowana do niego na ten adres nie była odbierana.

Z uwagi na eksmisję jego zamieszkania zmienił się. Z akt sprawy wynika, że miejscem ostatniego stałego pobytu Zobowiązanego jest Kościerzyna, to bowiem w tej miejscowości posiada on zatrudnienie, widnieje w bazie ZUS jako zameldowany w Kościerzynie i tam złożył zeznanie podatkowe za 2023 r. (składane wg miejsca zamieszkania), dodatkowo w aktach widnieje adres do korespondencji w Kościerzynie (na skrytkę pocztową). Nie można zatem uznać, że samo wskazanie przez zobowiązanego w deklaracji PIT-37 jego poprzedniego miejsca zamieszkania bez odniesienia tego do pozostałych dowodów będzie przesądzało o tym, że miejscem zamieszkania zobowiązanego jest Kraków.

Również oświadczenie znajdujące się w aktach - złożone kontrolerowi skarbowemu, że zobowiązany nie mieszka pod adresem wskazanym z zgłoszeniu do ubezpieczenia w Kościerzynie nie stanowi wystarczającego dowodu na podważenie ustaleń dokonanych przez organ egzekucyjny na podstawie danych ujawnionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jak wyższej wskazano z akt sprawy wynika, że ostatnim miejscem zamieszkania zobowiązanego była Kościerzyna. Ustalenie to pochodzi od jego pracodawcy i jest uwidocznione w zgłoszeniu do ubezpieczenia przekazanego do ZUS. Z powyższego wynika, że ostatnim znanym organowi miejscem zamieszkania zobowiązanego była Kościerzyna, tj. miejscowość, która figuruje w zgłoszeniu do ubezpieczeń jako miejsce zameldowania i w której osoba ta wykonuje pracę zarobkową, posiada adres do korespondencji, a więc przebywa z zamiarem stałego pobytu.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że zarzut ten jest niezasadny.

Przechodząc do prawidłowości umorzenia postępowania egzekucyjnego należy wskazać, że art. 59 § 2 u.p.e.a. stanowi, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.

W art. 59 § 2 u.p.e.a. została ustanowiona fakultatywna przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego, która jest związana z celowością i ekonomiką postępowanie egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na tej podstawie jest możliwe, gdy jego dalsze prowadzenie, pomimo nie wyegzekwowania dochodzonego w trakcie postępowania obowiązku, nie przyniesie rezultatu. Nie zostaną osiągnięte cele postępowania, czyli dochodzona należność pieniężna, bądź też zachowanie dłużnika w przypadku zobowiązania niepieniężnego nie zostanie zrealizowana. Stanowi to przesłankę racjonalizacji prowadzonego postępowania egzekucyjnego, pozwalająca na jego zakończenie w sytuacji, gdy nie może być ono uwieńczone sukcesem egzekucyjnym. Może mieć zastosowanie w sytuacjach, gdy wierzyciel uporczywie domaga się dalszego prowadzenia egzekucji pomimo, że nie potrafi wskazać efektywnych działań (rodzaju egzekucji), które pozwoliłyby na osiągniecie skutku w postaci realizacji obowiązku (por. WSA w Rzeszowie w wyroki z 26 września 2024 r., sygn. akt I SA/Rz 260/24, LEX nr 3777767).

Wyjaśnienia wymaga, że uprawnienie przewidziane w art. 59 § 2 u.p.e.a. do umorzenia postępowania egzekucyjnego ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia.

Przy czym należy zauważyć, że wskazany przepis odnosi się do egzekucji bezskutecznej. Z tego względu przed podjęciem rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego organ zobowiązany jest rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i uwzględnić możliwości poszukiwania mienia podlegającego zajęciu. Rozstrzygnięcie w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. musi być poprzedzone wszechstronnym zebraniem materiału dowodowego i skrupulatną jego oceną, uzasadniającą wniosek, że zobowiązany w istocie nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. Koniecznie jest w związku z powyższym zbadanie sytuacji majątkowej zobowiązanego. Organ egzekucyjny powinien zatem podjąć działania w celu ustalenia majątku zobowiązanego, który może służyć zaspokojeniu wierzyciela. Tym samym rozstrzygnięcie o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego musi być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, spełniającym wymagania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Organ egzekucyjny powinien w pierwszej kolejności ustalić stan majątkowy zobowiązanego. Następnie dokonać oceny efektywności możliwych czynności egzekucyjnych oraz porównania szacowanych wydatków egzekucyjnych, a także możliwych do wyegzekwowania kwot w celu stwierdzenia, czy uzyska się kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne (zob. wyrok NSA z 13 marca 2013 r., II GSK 2373/11, LEX nr 1302902). Takie działanie pozwala na kontrolę sposobu skorzystania przez organ egzekucyjny z przyznanego mu uznania administracyjnego. W braku tych elementów nie jest jasne co przesądziło o podjęciu określonego rozstrzygnięcia. Wobec czego nie można stwierdzić, czy zostało ono wydane w granicach uznania administracyjnego.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ II instancji nie wskazał okoliczności, które dawałyby podstawę do zastosowania art. 59 § 2 u.p.e.a.. Pomimo tego, że organ zrelacjonował podejmowane w toku postępowania egzekucyjnego czynności oraz działania mające na celu ustalenie składników majątkowych zobowiązanego, to jednak w żaden sposób nie odniósł się do zgłoszonych w zażaleniu przez P. możliwości prowadzenia egzekucji z posiadanych przez Zobowiązanego udziałów, bądź wynagrodzenia prokurenta. Trzeba zauważyć, że na moment orzekania organu egzekucyjnego Zobowiązany posiadał udziały w dwóch spółkach i był prokurentem w spółce z o.o.. Powyższe informacje wynikają z ogólnodostępnych danych znajdujących się w Krajowym Rejestrze Sądowym. Organ egzekucyjny mógł te informacje samodzielnie pozyskać niezależnie od podniesionej w zależeniu argumentacji, czego jednak zaniechał. Co więcej w ogóle nie odniósł się do możliwości prowadzenia z nich egzekucji. W sprawie nie zostało wykazane, że dalsza egzekucja będzie bezskuteczna. Zobowiązany posiada inne składniki majątki, z których można przeprowadzić skuteczną egzekucję - jednakże Dyrektor nie odniósł się do tych składników majątku, traktując milczeniem argumenty przedstawione w zażaleniu. W takiej sytuacji wydanie postanowienia o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego bez odniesienia się do tych kwestii naruszało wskazane przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Do zastosowania art. 59 § 2 u.p.e.a., konieczne jest uprzednie stwierdzenie, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz że stan ten ma charakter definitywny. Taka zaś sytuacja w tym postępowaniu nie została właściwie wykazana.

Organ w żaden sposób nie odniósł się do argumentacji zażalenia – w którym wskazano wprost składniki majątku zobowiązanego. Argumentacja Dyrektora IAS nie wskazuje dlaczego uważa, że egzekucja ze wskazanego źródła nie przyczyni się do wyegzekwowania środków przewyższających koszty egzekucyjne.

Nie można zatem przyjąć, ze organ II instancji wykazał, że zobowiązany nie posiada majątku lub źródła dochodu, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Organ w żaden sposób nie zakomunikował stronie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie będzie możliwe uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Organ odwoławczy rozpoznając zażalenie nie przeprowadził prawidłowego postępowania, nie odniósł się do zarzutów zażalenia i nie weryfikował twierdzeń w nim podniesionych. Zaniechał próby poszukiwania majątku Zobowiązanego, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Nie uwzględniono pełnej sytuacji majątkowej Zobowiązanego i zaniechano ustaleń na postawie ogólnodostępnych danych. Gdyby organ w zgodzie z zasadami postępowania administracyjnego poczynił ustalenia w zakresie tego, czy zobowiązany posiada majątek lub źródła przychodów, z których może być prowadzona egzekucja, to jego rozstrzygniecie mogłoby być inne.

Z uwagi na powyższe Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 59 § 2 u.p.e.a., bowiem organ II instancji nie odniósł się do wskazywanego źródła dochodu i majątku zobowiązanego. Organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

Na obecnym etapie sprawy brak jest podstaw do uznania, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej koszty egzekucyjne. Organ motywów rozstrzygnięcia w tym zakresie nie uzasadnił. W tym miejscu wskazania wymaga, że w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych wystarczające jest wykazanie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie będzie możliwe uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjnej w jakikolwiek sposób zgodny z art. 75 § 1 k.p.a. i wyjawienie argumentacji w uzasadnieniu postanowienia wydanego w sprawie (wyrok NSA z 31 sierpnia 2023 r. , I GSK 2005/19, publ. LEX nr 363058). Jednak w zaskarżonym postanowieniu takie uwagi się nie znalazły.

W konsekwencji na tym etapie postępowania brak jest podstaw do stwierdzenia, że organ egzekucyjny był uprawniony do zastosowania fakultatywnej podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Obecnie nie jest przesądzone, że prowadzone do majątku zobowiązanego postępowanie egzekucyjne nie doprowadzi do uzyskania kwoty przewyższającej koszty egzekucyjne. Dopóki istnieje majątek dający podstawy do przymusowego wykonania obowiązku, to brak jest podstaw do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Dlatego też ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni powyższe stanowisko, które powinno być potraktowane jako wskazanie co do dalszego postępowania.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 poz. 935 ze zm.) orzekł o uchyleniu postanowienia Dyrektora IAS. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), uwzględniając wpis sądowy w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.