Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2627/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Generalny Konserwator Zabytków
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 21 ust 2, art. 3 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 840
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami  (t.j.)
article: art. 106 § 5 art. 146 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 233 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1805
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Szpojankowski po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 658/22 w sprawie ze skargi Z. w B. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z dnia [...] kwietnia 2022 r. w przedmiocie sporządzenia karty zabytku i umieszczenia nieruchomości w wojewódzkiej ewidencji zabytków I. oddala skargę kasacyjną; II. zasądza od Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na rzecz Z. w B. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 12 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 658/22 uwzględnił skargę Z. S.A. z siedzibą w B. (dalej skarżący) na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] kwietnia 2022 r. w przedmiocie sporządzenia i włączenia karty zabytku – [...] znajdującej się na terenie kopalni O., na działce ewidencyjnej nr [...] obr. [...] – do wojewódzkiej ewidencji zabytków i stwierdził bezskuteczność czynności oraz zasądził zwrot kosztów postępowania.

Zdaniem Sądu Wojewódzkiego organ administracji publicznej nie wykazał usprawiedliwionych podstaw włączenia obiektu [...] wzniesionej w latach 70 XX w. do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Tym samym Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie dopuścił się istotnego naruszenia art. 3 pkt 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2022 r. poz. 840, dalej uozoz) oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. z 2021 r. poz. 56, dalej rozporządzenie).

2. Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie:

1) przepisów postępowania:

a) art. 146 § 1 oraz art. 106 § 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej Ppsa) w zw. z art. 233 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1805, dalej Kpc) poprzez przyjęcie, że istnieją podstawy do stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności ze względu na treść dowodu z posiadanej w aktach ekspertyzy sporządzonej przez Muzeum [...] w Z., podczas gdy wojewódzki konserwator zabytków nie jest związany taką ekspertyzą i dokonuje ustalenia wartości zabytkowej obiektu samodzielnie w oparciu o całokształt posiadanych informacji;

b) art. 146 § 1 Ppsa w zw. z § 10, § 13 i § 14 rozporządzenia, poprzez przyjęcie, że istnieją podstawy do stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności ze względu na brak dokumentu, z którego wynika merytoryczne uzasadnienie włączenia obiektu do ewidencji, podczas gdy w Karcie ewidencyjnej [...] wskazano na wartości zabytkowe obiektu jako symbolu kilkusetletniego dziedzictwa przemysłowego ziemi o.; wskazano, że ochronie konserwatorskiej podlega wyłącznie stalowa konstrukcja kozłowa wraz z systemem kół do wyciągu linowego; a zgodnie z przepisami rozporządzenia, karta ewidencyjna jest jedynym wymaganym przez prawo dokumentem dotyczącym zabytku, włączanego do wojewódzkiej ewidencji;

3) prawa materialnego:

a) art. 3 pkt 1 uozoz poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że [...] nie spełnia cech zabytku o jakich mowa w tym przepisie, podczas gdy interes społeczny przemawia za jej zachowaniem ze względu na posiadaną wartość historyczną;

b) art. 21 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 1 uozoz poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że MWKZ dopuścił się istotnego naruszenia tych przepisów, podczas gdy przepisy te nie ustanawiają uszczegółowionych formalnych wymogów co do sposobu ustalenia wartości zabytkowej obiektów, których karty podlegają włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, przez co dokonanie stwierdzenia takiej wartości w treści karty nie może być kwalifikowane jako istotne naruszenie przepisów niezawierających przecież wytycznych w tym zakresie.

W związku z powyższym w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4.1. Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

4.2. Ocenę zarzutów skargi kasacyjnej należy rozpocząć od uwagi natury ogólnej dotyczącej prawnego charakteru wojewódzkiej ewidencji zabytków. Zgodnie z art. 22 ust. 2 uozoz wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. Wojewódzka ewidencja zabytków nie jest żadną z form ochrony zabytków przewidzianych w art. 7 uozoz. Przede wszystkim jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy (art. 21 powołanej ustawy). Ponadto jej znaczenie dla ochrony zabytków jest takie, że z chwilą włączenia zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków powstają określone obowiązki publicznoprawne obciążające jego właściciela i posiadacza. Zwrócić należy uwagę na to, iż przepisy regulujące prowadzenie wojewódzkiej ewidencji zabytków nie przewidują nawet tego, aby właściciel lub posiadacz zabytku został zawiadomiony o tym, że zabytek został włączony do takiej ewidencji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy te należy rozumieć jako środek wstępnej ochrony zabytków. Organ ochrony zabytków na podstawie posiadanych przez siebie informacji ocenia, czy określony przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i nie prowadzi w tej sprawie żadnego postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać przeciwne twierdzenia. Dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność wojewódzkiego konserwatora zabytków polegającą na włączeniu zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, dopuszczalne jest badanie, czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia zabytku do ewidencji, czy też, że czynność ta nie była niczym uzasadniona.

4.3. Taka kontrola została dokonana w zaskarżonym wyroku i Naczelny Sąd Administracyjny podziela w całości stanowisko Sądu I instancji co do naruszenia przez organ art. 21 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 1 uozoz. Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że organ zaniechał odpowiedniego udokumentowania oraz wyjaśnienia okoliczności uzasadniających włączenie karty ewidencyjnej przedmiotowego obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Wbrew stanowisku zaprezentowanemu w skardze kasacyjnej, zaskarżona czynność została dokonana z naruszeniem art. 3 pkt 1 uozoz. Organ nie wykazał bowiem w ogóle przesłanek uzasadniających włączenie ww. nieruchomości do wojewódzkiej ewidencji zabytków. W istocie z akt sprawy wynika, że czynność ta nie została poprzedzona właściwą weryfikacją wartości zabytkowych i miała charakter dowolny. Organ nie wskazał bowiem na wartości historyczne, artystyczne lub naukowe uzasadniające objęcie ochroną [...]. Ekspertyza sporządzona przez Muzeum [...] wskazuje, że [...], w tym [...], nie przedstawiają szczególnej wartości historycznej, artystycznej czy naukowej. Podkreślenie w karcie ewidencyjnej symbolicznego znaczenia tego obiektu wskazującego na związki ziemi o. ze Śląskiem i walory krajobrazowe to za mało, aby ww. typową [...] zbudowaną w latach 70 XX w. uznać za zabytek. Nie wykazano w ogóle, aby [...] była świadectwem minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym, lecz wyłącznie zaakcentowano, że [...] symbolizuje kilkusetletnią tradycje górniczą. Również nawiązywanie do "celu społecznego" nie jest wystarczające do uznania obiektu za zabytkowy. O istnieniu zabytku nie przesądza też fakt, iż [...] jest dominantą krajobrazową, ani że [...] są rzadkością na terenie Województwa Małopolskiego. W związku z powyższym zarzuty naruszenia prawa materialnego tj. art. 21 ust. 2 oraz art. 3 pkt 1 uozoz są nieusprawiedliwione.

4.4. Niezasadne są również zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Po pierwsze, skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 § 1 Kpc w z art. 106 § 5 Ppsa wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu. Po drugie, art. 233 § 1 Kpc stosowany na podstawie art. 106 § 5 Ppsa odpowiednio do uzupełniającego postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym odnosi się jedynie do niezawartych w aktach postępowania administracyjnego dowodów z dokumentów, które sąd dopuścił na podstawie art. 106 § 3 Ppsa. Przepis ten nie ma zatem zastosowania do objętych aktami administracyjnymi dokumentów, które podlegały bezpośredniej ocenie przez skarżony organ, a taki charakter miała ww. ekspertyza (wyrok NSA z 22 czerwca 2021 r., sygn. akt I FSK 655/21). Wreszcie po trzecie, niezasadnie zarzuca się naruszenie przez Sąd I instancji § 10, § 13 i § 14 rozporządzenia, skoro bowiem organ naruszył art. 3 pkt 1 uozoz, to samo formalne sporządzenie karty ewidencyjnej nie legitymizowało działań organu niemających uzasadnienia w okolicznościach materialnoprawnych.

4.5. Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są zatem niezasadne.

4.6. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 Ppsa, skargę kasacyjną oddalił. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 Ppsa.