Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 377/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 27 ust.2
journal: Dz.U. 2021 poz 2137
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020 (t.j.)
article: § 2 ust. 1, § 3, § 4 ust. 1 pkt 4, § 5, § 15, § 16, § 33, § 34a
journal: Dz.U. 2015 poz 415
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 6 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wyporska - Frankiewicz, Sędzia WSA Paweł Dańczak, , Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chrzanowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2023 roku sprawy ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 31 marca 2023 roku nr 260/2023 w przedmiocie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2020 oddala skargę.


UZASADNIENIE

III SA/Łd 377/23

Uzasadnienie

Decyzją z 31 marca 2023 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 6, art. 27 ust. 2 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r., poz. 2137), dalej ustawa, § 2 ust. 1, § 3, § 4 ust. 1 pkt 4, § 5, § 15, § 16, § 33, § 34a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania" Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r., poz. 415 ze zm.), dalej rozporządzenie rolno-środowiskowo-klimatyczne, art. 2 ust. 2, art. 59, art. 64 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, ze zm.),dalej: rozporządzenie nr 1306/2013, art. 4, art. 6 ust. 2, art. 24, art. 37, art. 40, art. 41 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 69 ze zm.), dalej rozporządzenie nr 809/2014, art. 4, art. 18, art. 19 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) Nr 640/2014 z 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L z 2014 r., Nr 181, poz.48), dalej rozporządzenie nr 640/2014, po rozpatrzeniu odwołania T.M. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Pabianicach z 23 listopada 2021 r. w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2020 rok.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W dniu 19 marca 2020 r. T.M. wystąpił do Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach z wnioskiem o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (dalej płatność PRŚK) w ramach Wariantu: 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne i 5.5 Półnaturalne łąki świeże na 2020 rok.

W dniach od 5 do 26 sierpnia 2020 r. w gospodarstwie rolnym strony przeprowadzona została przez wykonawcę zewnętrznego kontrola w zakresie kwalifikowalności powierzchni metodą FOTO. Na skutek przeprowadzonej kontroli stwierdzono następujące rozbieżności:

- dla działek rolnych [...], [...] stwierdzono rozbieżności pomiędzy powierzchniami deklarowanymi a stwierdzonymi, dla działek tych zastosowano kod błędu [...];

- dla działek rolnych [...], [...], [...] stwierdzono zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej, dla działek tych nadano kod błędu[...];

- dla działki rolnej C zastosowano kod [...]- na całej działce stwierdzono brak przeprowadzenia w danym roku zabiegów agrotechnicznych.

Z wykonanej kontroli sporządzono raport, do którego dołączono szkice działek rolnych oraz dokumentację fotograficzną.

W dniu 28 września 2020 r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło pismo T.M. informujące, że do 28 września 2020 r. nie została wykoszona powierzchnia kośna na działkach [...], [...] ,[...] oraz 202 zuwagi na zatamowanie pobliskich rowów przez bobry oraz obfitość opadów w bieżącym roku.

W dniu 7 stycznia 2021 r. do organu I instancji wpłynęły zastrzeżenia beneficjenta odnośnie do ustaleń raportu z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni w odniesieniu do działek rolnych [...], [...], [...], [...] oraz [...].

W związku ze zgłoszonymi przez stronę zastrzeżeniami przeprowadzona została ponowna weryfikacja ustaleń dokonanych w toku kontroli na miejscu, w rezultacie której dokonano korektę zapisów w raporcie w odniesieniu do działki rolnej [...], tj. wykreślono kod [...]. Jednocześnie wykonawca kontroli podtrzymał pierwotne wyniki kontroli w odniesieniu do działek rolnych [...], [...] oraz [...]. Korekta raportu z czynności kontrolnych została przekazana stronie pismem z 10 lutego 2021 r.

W dniu 22 lutego 2021 r. T.M. zgłosił kolejne zastrzeżenia do raportu z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni. W odpowiedzi na powyższe Biuro Kontroli na Miejscu Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego poinformowało stronę o nieuwzględnieniu wniesionych zastrzeżeń.

Decyzją z 15 marca 2021 r. nr 0086-2021-002331 Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach przyznał stronie płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2020, w ramach wariantu 5.5 Półnaturalne łąki świeże w wysokości 1797,78 zł. Jednocześnie organ odmówił stronie przyznania płatności w ramach wariantu 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne i nałożył karę administracyjną w wysokości 3944,63 zł.

Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji.

Decyzją z 20 września 2021 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Następnie decyzją z 23 listopada 2021 r. nr 0086-2021-002902 Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach przyznał stronie płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2020, w ramach wariantu 5.5 Półnaturalne łąki świeże w wysokości 1438,22 zł i nałożył sankcję w wysokości 943,83 zł. Jednocześnie organ odmówił stronie przyznania płatności w ramach wariantu 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne i nałożył sankcję w wysokości 3944,63 zł oraz karę administracyjną w wysokości 6858,44 zł.

Strona złożyła odwołanie od powyższej decyzji.

Decyzją z 14 lutego 2022 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W dniu 16 marca 2022 r. strona wniosła do WSA w Łodzi skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w Łodzi z 14 lutego 2022 r.

Wyrokiem z 26 lipca 2022 r., III SA/Łd 318/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 14 lutego 2022r. oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach z 23 listopada 2021 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na uchybienia organów odnośnie do ustalenia stanu faktycznego, co w jego ocenie nie uprawniało organów do wydania decyzji w sprawie płatności. Sąd zawarł w uzasadnieniu wyroku wskazania co do dalszego postępowania, po wypełnieniu których organy władne będą wydać niewadliwą decyzję.

W dniu 6 grudnia 2022 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach wydał postanowienie o dołączeniu do sprawy dowodu w postaci pisma z 17 sierpnia 2022r. dotyczącego ponownej analizy danych pokontrolnych i związanych z tym wyjaśnień do stwierdzonych nieprawidłowości.

W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy Kierownik Biura Powiatowego 2 stycznia 2023 r. wydał decyzję w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020), ma mocy której przyznał stronie płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2020, w ramach wariantu 5.5 Półnaturalne łąki świeże w wysokości 1438,22 zł i nałożył sankcję w wysokości 943,83 zł. Jednocześnie odmówił stronie przyznania płatności w ramach wariantu 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne i nałożył sankcję w wysokości 3944,63 zł oraz nałożył karę administracyjną w wysokości 6858,44 zł.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł T.M. Wskazał, że wyrokiem WSA w Łodzi z 26 lipca 2022 r., III SA/Łd 318/22, Sąd szczegółowo i dokładnie wskazał uchybienia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach w trakcie postępowania administracyjnego dotyczącego rozpatrzenia wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych, czego następstwem było wydanie wadliwej decyzji. W następstwie wniesionych przez skarżącego zastrzeżeń dokonano niewielkich zmian w raporcie z kontroli przeprowadzonej na działkach zadeklarowanych do płatności. Ponadto w dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy znajdują się lakoniczne wyjaśnienia wykonawcy kontroli z 27 stycznia 2021 r. skierowane do organu I instancji, które w przeważającej większości nie odnoszą się do dokonanych zmian w raporcie. Dopiero w piśmie z 26 stycznia 2021 r. wykonawca kontroli wymienia zmiany dokonane w raporcie z kontroli, nie przedstawiając jednak w tym względzie żadnego uzasadnienia i nie odnosząc się do wszystkich podnoszonych przez skarżącego zastrzeżeń. Natomiast w piśmie Biura Kontroli na Miejscu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 10 lutego 2021 r. wyjaśniono, że dokonano zmian w raporcie i w sposób lakoniczny odniesiono się do wyżej przedstawionych zastrzeżeń skarżącego.

T.M. zarzucił, że organ orzekający w sprawie, mimo wskazań Sądu zawartych w wyroku z 26 lipca 2022 r., nie przeanalizował 5-letniej historii TUZ na zgłoszonych do płatności działkach ewidencyjnych. Niewątpliwe kwestia ta ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie, bowiem w świetle przywołanych wyżej przepisów § 5 i § 6 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego wielkość oraz miejsce realizacji obszaru objętego zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym nie podlegają zmianie i użytki rolne zadeklarowane we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach danego pakietu lub danego wariantu objęte są 5-letnim zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym. W rozpoznawanej sprawie organ zupełnie pominął podnoszoną przez skarżącego okoliczność realizowania przez niego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego i wykonywania zabiegów na zgłoszonych do płatności działkach zgodnie z opracowanym planem rolnośrodowiskowym. Nie załączył do akt sprawy decyzji w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych za lata poprzedzające rok, w którym skarżący wnioskował o przyznanie płatności w niniejszej sprawie. Nie zbadał więc, czy wnioskodawca dokonał zmiany sposobu użytkowania części działek objętych planem rolnośrodowiskowym i zadeklarowanych do płatności w 2020 r. w stosunku do lat poprzednich, czy też do takich zmian w rzeczywistości nie doszło.

Strona uznała za błędne twierdzenia organu co do tego, że działki o numerach [...], [...] i [...] stanowią nieużytki z wieloletnimi chwastami, zakrzaczeniami i samosiejkami drzew, co oznacza, że powstały wcześniej niż w 2020 r., bez dokonania analizy zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego podjętego na tych działkach oraz wyczerpującego rozpatrzenia argumentów i dowodów zaoferowanych przez skarżącego w tym zakresie. W raporcie z kontroli wskazano, że zakwestionowane działki nie są użytkowane rolniczo w roku kontroli oraz w latach poprzedzających rok wizytacji terenowej. Organ nie odniósł się do przedłożonych dowodów w postaci oświadczeń L.M. i M.M, w których to świadkowie potwierdzają fakt wykonywania zabiegów agrotechnicznych na zakwestionowanych działkach w roku poprzedzającym rok kontroli, co oznacza, że kontrolerzy błędnie wpisali uwagę o wystąpieniu na spornych działkach wieloletnich chwastów, zakrzaczeń i samosiejek drzew.

Twierdzenie organu zawarte w odpowiedzi na zastrzeżenia do raportu z kontroli, że informacja wnioskodawcy o wystąpieniu okoliczności nadzwyczajnych na działkach ewidencyjnych o numerach [...], [...], [...] i [...] nie ma wpływu na wyniki kontroli, gdyż czynności kontrolne mają na celu jedynie udokumentowanie stanu faktycznego na działkach na dzień kontroli, nie zostały rozstrzygnięte, bowiem nie uwzględnia okoliczności, że w niniejszej sprawie kontrole na działkach zgłoszonych do płatności przeprowadzane były w różnych terminach. Pismem z 28 września 2020 r. T.M. poinformował organ I instancji o wystąpieniu okoliczności nadzwyczajnych na ww. działkach ewidencyjnych, zaś kontrole przeprowadzane były w dniach od 5 sierpnia 2020 r. do 26 sierpnia 2020 r., 9 listopada 2020 r. oraz 23 stycznia 2021 r., natomiast organ I instancji w dalszym ciągu podtrzymuje, że nie ma możliwości uznania wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności w roku 2020, w dalszym ciągu twierdząc, że występuje tam wieloletnia roślinność, czego nie potwierdzają zdjęcia z postaci zdjęć lotniczych działek ewidencyjnych nr [...],[...]oraz [...] zamieszczonych na stronach www.geoportal360.pl. Na zdjęciach tych ewidentnie widać, że w roku 2018 strona wykonywała zabiegi agrotechniczne, tj. koszenie, a więc w raporcie z kontroli FOTO przeprowadzonej w sierpniu 2020 r. błędnie stwierdzono cyt.: "Działka nieużytkowana rolniczo. Na całej działce stwierdzono chwasty wieloletnie, zakrzaczenia, samosiejki drzew. Ustalenie okresu użytkowania jest niemożliwe." W roku 2018, 2019 i 2020 skarżący wykonywał koszenie wszystkich działek rolnych zadeklarowanych do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych.

Z kolei w przypadku działki [...] organ stwierdził w centralnej części działki zakrzaczenia, zadrzewienia z samosiejkami drzew, które uniemożliwiają prowadzenie działalności rolniczej. Z tego względu organ pomniejszył zadeklarowaną przez stronę powierzchnię działki uprawniającą do płatności. Tym samym organ pominął zupełnie argumentację strony, że wykluczony z płatności obszar zgodnie z opracowanym planem rolnośrodowiskowym miał stanowić obszar nieskoszony. W dalszym ciągu brak jest analizy zobowiązania rolno-środowisko-klimatycznego obejmującego działkę [...], brak jest pełnych ustaleń organu w zakresie możliwości zakwalifikowania do płatności tej działki rolnej.

Ponadto w odpowiedzi na zastrzeżenia skarżącego co do możliwości zastosowania regulacji zawartej w art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 640/2014, uszczegółowionej w § 11 ust. 5 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego, w myśl której działkę rolną zawierającą rozrzucone drzewa uznaje się za kwalifikujący się obszar, o ile spełnione są określone warunki, w zaskarżonej decyzji organ uznał, że w sprawie nie zachodzą okoliczności wskazane w tym przepisie. Zdaniem organu nie można stwierdzić, że na gruncie zgłoszonym do płatności obejmującym działkę [...] można prowadzić działalność rolniczą w podobny sposób, jak na gruncie o takiej samej powierzchni, na którym drzewa nie występują. Już w ocenie Sądu twierdzenie to było co najmniej przedwczesne, bowiem organ nie wziął pod uwagę, że na ww. działce jest podjęte zobowiązanie rolno-środowiskowo- klimatyczne i jej część w 2019 r. zgodnie z planem rolno-środowiskowo-klimatycznym była obszarem niewykoszonym, a co za tym idzie normalnym stanem rzeczy jest pojawienie się na tym obszarze oprócz roślinności trawiastej również innego typu roślinności oraz samosiejek drzew. Do tej argumentacji organ I instancji zupełnie się nie odniósł.

Nieuzasadnionym jest również nieuwzględnienie przez organ wniosków dowodowych zgłaszanych przez skarżącego w toku postępowania. Odmowa przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków na okoliczność rolniczego użytkowania zadeklarowanych do płatności działek narusza art. 78 k.p.a. Organ nie uwzględnił wniosków dowodowych strony bez uzasadnienia swojego stanowiska w tej kwestii, przyjmując z góry, że okoliczności stwierdzone w raporcie z kontroli zostały udowodnione. Raport z kontroli przeprowadzonej metodą FOTO stanowi wprawdzie istotny dowód w sprawie dotyczącej przyznania pomocy finansowej na określone działania, jednak przepisy nie stanowią, że jest to jedyny środek dowodowy. Organ I instancji konsekwentnie umniejsza znaczenie dowodów przedłożonych w sprawie (oświadczenia świadków, zaświadczenie Wójta Gminy [...]. potwierdzające fakt zalewania działek, uniemożliwiający wykonanie zabiegów agrotechnicznych na działkach zadeklarowanych do wniosku).

Skarżący podkreślił, że działki rolne[...], [...] oraz [...] są corocznie wykaszane w terminie, tym bardziej, że zostały one zadeklarowane w pakiecie rolno-środowiskowo4ilimatycznym i zna on konsekwencje wynikające z niewywiązania się ze zobowiązania. W roku 2020 zostały niewykoszone w terminie wskazanym w rozporządzeniu tj. do 30 września ze względu na ich zalanie (wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności), ale z całą pewnością nie stanowią nieużytków.

Ponadto, w ocenie strony, działka ewidencyjna nr 202 jest spójna i użytkowana rolniczo na całej powierzchni. Mając na względzie § 11 pkt 5 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego, w przypadku gdy na działce rolnej występują drzewa, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna może być przyznana do gruntu, na którym jest położona ta działka, jeżeli: 1) występujące na tym gruncie drzewa są rozrzucone, a liczba tych drzew na hektar tego gruntu nie przekracza 100 drzew; 2) na tym gruncie można prowadzić działalność rolniczą w podobny sposób, jak na gruncie o takiej samej powierzchni, na którym drzewa nie występują, podkreślił, że stan taki znajduje się na działce rolnej [...]. Natomiast obszar wykluczony nieprawidłowo został uznany przez kontrolujących jako nieużytek, gdyż był to obszar pozostawiony jako niewykoszony.

Powołaną na wstępie decyzją z 31 marca 2023 r. Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji w pierwszej kolejności przytoczył przepisy rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego mające zastosowanie w sprawie. Następnie organ wskazał, że składając wniosek rolnik wskazuje powierzchnię, w stosunku do której ubiega się o przyznanie płatności do gruntów rolnych na dany rok oraz zobowiązuje się do przestrzegania norm i wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek. Natomiast rolą organu administracji jest przyznanie płatności, przy czym jest to poprzedzone weryfikacją spełnienia przez rolnika warunków przyznania pomocy. Dopiero tak ustalony obszar użytkowany rolniczo oraz sposób jego zagospodarowania stanowi podstawę przyznania płatności, przy czym stosownie do § 15 ust 3 rozporządzenia, płatność nie może zostać przyznana do powierzchni większej aniżeli maksymalny kwalifikowany obszar (MKO), o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia Komisji (WE) Nr 640/2014.

Narzędziem służącym weryfikacji podanych przez stronę w treści wniosku informacji są m.in. kontrole administracyjne oraz kontrole na miejscu. Stosownie bowiem do art. 59 rozporządzenia Nr 1306/2013 wszystkie wnioski o przyznanie płatności są objęte kontrolami administracyjnymi. Natomiast cele kontroli na miejscu oraz kontroli administracyjnej określone zostały w art. 24 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014.

W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania spełnienie warunków przyznania płatności zweryfikowane zostało w toku kontroli na miejscu przeprowadzonej w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy.

Organ wyjaśnił, że celem kontroli na miejscu jest weryfikacja danych zadeklarowanych przez producenta rolnego we wniosku o przyznanie płatności ze stanem faktycznym, a tym samym zapewnienie prawidłowego wykorzystania środków finansowych. Kontrola na miejscu prowadzana jest w dwojaki sposób - tzw. metodą "foto" albo poprzez inspekcję terenową (chodzi tutaj o fizyczną obecność inspektorów na nieruchomości rolnika). W rozpatrywanej sprawie kontrola na miejscu w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy przeprowadzona została przez wykonawcę zewnętrznego - firmę E., przy wykorzystaniu tzw. metody Foto.

Wyniki kontroli utrwalone zostały w protokole z czynności kontrolnych nr [...], spełniającym wymogi formalne określone w art. 41 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014.

Organ dodał, że T.M. nie był obecny podczas przeprowadzania czynności kontrolnych, jednak nie wpływa to na wiarygodność dowodu z oględzin. Zgodnie z art. 25 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 809/2014: "Kontrole na miejscu mogą zostać zapowiedziane, pod warunkiem że nie koliduje to z ich celem lub skutecznością. Zapowiedzenie kontroli następuje z wyprzedzeniem ściśle ograniczonym do niezbędnego minimum i nie przekracza 14 dni. Jednakże w przypadku kontroli na miejscu odnoszących się do wniosków o przyznanie pomocy z związanej z produkcją zwierząt gospodarskich lub wniosków o płatność w ramach środków wsparcia związanych z produkcją zwierzęcą lub zobowiązań zgłoszonych zgodnie z art. 14a ust. 5, zapowiedzenie nie przekracza 48 godzin, z wyjątkiem należycie uzasadnionych przypadków. Ponadto jeżeli ustawodawstwo stosowane do aktów i norm dotyczących zasady wzajemnej zgodności wymaga, aby kontrole na miejscu miały niezapowiedziany charakter, wymienione zasady mają również zastosowanie w przypadku kontroli na miejscu przeprowadzanych pod kątem przestrzegania zasady wzajemnej zgodności". Zatem zasadą są kontrole niezapowiedziane, a wcześniejsze powiadomienie o nich jest wyjątkiem, z którego skorzystanie może być rozważane wyłącznie pod względem celowościowym. Tym samym udział strony w czynnościach kontrolnych nie jest obowiązkiem i nie jest wymagany dla ważności wyników z kontroli. W opinii organu kontrola na miejscu została przeprowadzona w sposób prawidłowy, z czynności kontrolnych sporządzony został raport spełniający wymogi formalne zawarte art. 40 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014. W toku kontroli wykonano liczną dokumentację zdjęciową skontrolowanych działek. Na każdej fotografii umieszczono tablicę informacyjną wypełnioną danymi pozwalającymi na dokładną identyfikację sfotografowanej działki rolnej, zaś szkice wykonane przez inspektorów z oznaczeniem punktów wykonania materiału zdjęciowego potwierdzają że dokonali pomiarów na działce rolnej wskazanej przez producenta na załączniku graficznym dołączonym do wniosku.

Zgromadzony w toku kontroli metodą FOTO materiał dowodowy jednoznacznie określał przyczynę wykluczenia z dopłat ww. obszaru.

Odnośnie do dat zastosowanych w raporcie z kontroli, organ wskazał, że na pierwszej stronie raportu widnieje data przeprowadzenia pierwszej kontroli foto, która odbyła się w dniach 5-26 sierpnia 2020 r. i jako datę zakończenia prowadzenia kontroli wskazano 15 września 2020r. Raport z tej kontroli został wysłany do strony z pismem przewodnim z 10 grudnia 2020 r., przy czym w piśmie tym wskazano, że przedmiotowa kopia raportu z kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni nie została jeszcze zatwierdzona przez ARiMR i może ulec zmianie. Kopia raportu po ewentualnych zmianach zostanie przekazana ponownie. Jak wskazano w powyżej przywołanych wyjaśnieniach, na żądanie Biura Kontroli na Miejscu Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Kielcach, 9 listopada 2020 r. została przeprowadzona druga wizytacja terenowa, na skutek której, po ponownej analizie zdjęć wykonanych w terenie (z prefiksem Z3) oraz ortofotomapy, podtrzymano wyniki kontroli dla działek [...], [...] i [...] potwierdzając, że działki te leżą w kompleksie nieużytków na terenach bagiennych i porośnięte są wieloletnimi chwastami, pojedynczymi samosiejkami i krzakami. Uznano również, że na działce rolnej [...] wykonano zabiegi agrotechniczne w bieżącym roku, wobec czego zdjęto kod [...]. Stwierdzono jedynie, że pomniejszenie powierzchni tej działki rolnej spowodowane jest użytkowaniem części południowej referencji przez innego rolnika. Natomiast dla działki rolnej [...] potwierdzono, że prawidłowo wyłączono zadrzewienia (liczne samosiejki), które beneficjent oznaczył jako obszar niekoszony, co wg kontrolujących nie było zgodne ze stanem faktycznym. W związku z tym, że na skutek przeprowadzonej wizytacji dokonano zmian względem działki rolnej [...] sporządzony został załącznik nr 1 do raportu z kontroli. Na załączniku tym widnieje podpis pracownika oraz data zatwierdzenia raportu po kontroli formalnej z 1 grudnia 2020 r. oraz podpis osoby zatwierdzającej raport w systemie informatycznym z datą 15 lutego 2021 r. Ponadto w rubryce nr III załącznika nr 1, oznaczonej jako przekazanie kopii raportu po korektach, widnieje informacja, że kopię raportu przekazano stronie 10 lutego 2021 r. przesyłką poleconą wraz z podanym nr przesyłki. W piśmie przewodnim do strony, do którego załączono kopię raportu po korektach (pismo z datą 26 stycznia 2021 r.), poinformowano stronę, że przy naliczaniu płatności zostaną uwzględnione wyniki kontroli z załączonego raportu. Raport z kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni, który został przesłany w 11.12.2020 r. przestaje obowiązywać". Ponadto poinformowano również stronę, że w terminie 14 dni od otrzymania raportu może wnieść zastrzeżenia co do ustaleń w nim zawartych. Z akt sprawy wynika, że rolnik skorzystał z przysługującego mu prawa w tym zakresie i wniósł zastrzeżenia do wyników przeprowadzonej kontroli. W związku z czym Biuro Kontroli na Miejscu Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Kielcach poleciło wykonawcy zewnętrznemu ponowne wykonanie dokumentacji fotograficznej wykluczonych z płatności działek. Wobec czego 23 stycznia 2021 r. została przeprowadzona kolejna wizytacja terenowa, do której sporządzono dokumentację fotograficzną z prefiksem X3. Na skutek tego, że sytuacja w terenie nie uległa zmianie, nadal zastano obszar nieużytkowany, na którym nie stwierdzono żadnych zabiegów agrotechnicznych, potrzymano dotychczasowe wyniki z kontroli, które zostały zatwierdzone w załączniku do raportu nr 1 w dniu 1 grudnia 2020 r. Zatem zdaniem organu odwoławczego zarzuty co do dat przeprowadzenia kontroli na miejscu oraz dat sporządzenia raportu z kontroli należy uznać za nieuzasadnione.

Następnie organ wskazał, że na skutek przeprowadzonych czynności kontrolnych dokonano następujących ustaleń w sprawie:

1/ w zakresie działek zadeklarowanych do ramach w ramach wariantu 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne

Zgodnie z treścią raportu działka rolna [...] położona na działce ewidencyjnej nr [...] z uprawą trwały użytek zielony została oznaczona przez kontrolujących kodem [...] oraz [...]; kody te mają zastosowanie przy zmianie pola zagospodarowania i mają charakter informacyjny. Kod [...] oznacza powiększenie zasięgu pola zagospodarowania, natomiast kod [...] oznacza zmniejszenie pola zagospodarowania. Kolejne kody zastosowane dla działki rolnej [...] to [...] oznaczający, iż działka rolna jest niespójna (błędnie zadeklarowano kilka działek rolnych głównych/podrzędnych, nie sąsiadujących ze sobą, jako jedną działkę rolną) oraz wynikający z powyższego kod [...] świadczący o przedeklarowaniu powierzchni działki.

Z akt sprawy wynika, że działka rolna I1 jest niespójna, ponieważ środek działki został wykluczony z płatności z powodu znajdujących się tam zakrzaczeń i zadrzewień oraz licznych samosiejek. Dla zobrazowania stanu działki, a dokładniej powierzchni nie kwalifikującej się do płatności wykonanych zostało kilka zdjęć, z których trzy zostały zamieszczone w decyzji. Jak obrazuje szkic pomiaru środkowa część działki niekwalifikująca się do płatności powoduje, iż działka rolna I1 zostaje podzielona na dwie działki o pow. 0,62 ha i pow. 0,41 ha, które nie stykają się bezpośrednio granicami, przez co działka nie tworzy obszaru spójnego. Obszar wykluczony z płatności znajdujący się w środkowej części działki rolnej wynosi 0,12 ha, stąd dla działki tej zastosowano kod [...] który świadczy ojej przedeklarowaniu.

Odnosząc się do odwołania, w którym strona podniosła, że "(...) organ nie wziął pod uwagę, że (...) na wskazanej działce jest podjęte zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne i jej część w 2019 r. zgodnie z planem rolno-środowiskowo-klimatycznym była obszarem niewykoszonym, a co za tym idzie normalnym stanem rzeczy jest pojawienie się na tym obszarze oprócz roślinności trawiastej również innego typu roślinności oraz samosiejek drzew", organ wyjaśnił, że zgodnie z § 11 ust. 4 rozporządzenia w przypadku pakietów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 1 - 6 (m.in. warianty 4.4 i 5.5), płatność rolno-środowiskowo - klimatyczna jest przyznawana do gruntu, na którym jest położona działka rolna w rozumieniu art. 67 ust. 4 lit. a rozporządzenia nr 1306/2013, o powierzchni co najmniej 0,1 ha, zwanej dalej "działką rolną". Działkę rolną zaś w rozumieniu ww. przepisu oznacza zwarty obszar gruntu, zadeklarowany przez jednego rolnika i obejmujący nie więcej, niż jedną grupę upraw o powierzchni co najmniej 0,1 ha, Przy ustalaniu wysokości płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej przysługującej do gruntów, uwzględnia się powierzchnię działek rolnych, nie większą jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa odpowiednio w art. 5 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (§ 15 ust. 3 rozporządzenia).

Ponadto zgodnie z brzmieniem części IV pkt 5 ppkt 2 lit. c Załącznika nr 2 do rozporządzenia w zw. z § 4 ust. 2 pkt 5 oraz w zw. z § 22 ust. 2 pkt 2 tego rozporządzenia strona realizując zobowiązanie rolno-środowiskowo klimatyczne w wariancie 4.4 ma obowiązek przestrzegać wymogu "pozostawienia nieskoszonego fragmentu działki rolnej o powierzchni wynoszącej 15-20% powierzchni tej działki; w przypadku stosowania dwóch pokosów w ciągu roku należy pozostawić te same fragmenty działki rolnej nieskoszone, a w dwóch kolejnych latach należy pozostawić inne fragmenty nieskoszone'". Uwzględniając powyższy przepis beneficjent zobowiązany jest pozostawić 15-20% nieskoszonej powierzchni działki rolnej, przy czym w każdym roku powinno to dotyczyć innej części tej działki. Zdjęcia z kontroli na miejscu przedstawiające obszar wyłączony (zdaniem strony obszar nieskoszony z uwagi na wymóg) obrazują gęste skupiska samosiejek i zakrzaczeń z kępami drzew (brzóz) świadczą o pozostawieniu w kolejnym roku tej samej powierzchni nieskoszonej. Zdaniem organu coroczna zmiana nieskoszonego fragmentu działki rolnej nie doprowadziłaby do powstania takich nieużytków. Trudno uznać obszar, na którym znajdują się samosiejki drzew, oraz zadrzewienia jako miejsce realizacji wymogu określonego w części IV pkt 5 ppkt 2 lit. c Załącznika nr 2 do rozporządzenia. Wobec powyższego organ uznał, że powierzchnia działki faktycznie wynosiła 1,03 ha. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy zgadza się z oceną organu I instancji, iż w przypadku działki [...], strona nie tylko zawyżyła powierzchnię, ale także naruszony został wymóg pozostawienia nieskoszonego fragmentu działki rolnej o powierzchni wynoszącej 15-20%.

Odnośnie do ustaleń dotyczących działki rolnej [...], położonej na działce ewidencyjnej nr 1129, uprawa: trwały użytek zielony, organ wskazał, że zgodnie z raportem z czynności kontrolnych (z uwzględnieniem jego korekty sporządzonej w wyniku rozpatrzenia złożonych przez stronę zastrzeżeń do raportu z 26 grudnia 2020 r.) powierzchnia upraw kwalifikujących się do objęcia płatnością zajmowała 0,86 ha powierzchni tej działki, a nie jak deklarowała strona 1,06 ha. Z wyjaśnień przekazanych przez wykonawcę kontroli wynika, że: "Uznano, że na dz. C/C1 wykonano zabiegi agrotechniczne w bieżącym roku i usunięto błędny kod [...]. Jej mniejsza powierzchnia spowodowana jest użytkowaniem części południowej referencji przez innego rolnika''. Organ wyjaśnił, że ze szkicu z pomiaru powierzchni upraw, stanowiącego załącznik do raportu z czynności kontrolnych, wynika, że z płatności wykluczona została południowa część działki ewidencyjnej nr [...] stanowiąca powierzchnię 0,20 ha. Na szkicach można zaobserwować inny rodzaj upraw wchodzących w granice działki referencyjnej [...], które odpowiadają uprawom znajdującym się na sąsiadujących działkach ewidencyjnych nr [...] i [...]. Zatem zadeklarowana powierzchnia działki rolnej [...] z daną uprawą była większa od powierzchni zmierzonej podczas kontroli.

Organ podkreślił, iż na skutek złożonych przez stronę zastrzeżeń do raportu z kontroli, zawarte w nim ustalenia zostały zweryfikowane przez wykonawcę kontroli. W wyniku weryfikacji raportu poprawiona została powierzchnia stwierdzona działki rolnej [...] i wynosi ona 0,86 ha. W pierwotnej wersji protokołu wynosiła ona również 0,86 ha, ale działka obwarowana była dodatkowo błędem [...], który powodował wykluczenie działki z płatności, natomiast po uznaniu zastrzeżeń kod [...] został usunięty i obszar stwierdzony został zakwalifikowany do płatności.

Dalej organ wskazał, że w przypadku tej działki, tak jak w przypadku działki [...], stwierdzono naruszenie wymogu pozostawienia nieskoszonego fragmentu działki rolnej o powierzchni wynoszącej 15-20%. Z analizy załącznika graficznego i szkicu pomiaru wynika, iż część terenu zadeklarowanego przez stronę jako powierzchnia nieskoszona faktycznie nie należała do powierzchni działki rolnej [...]. Stąd słusznie organ I instancji uznał, iż na powierzchni ww. działki nie został zrealizowany wymóg określony w części IV pkt 5 ppkt 2 lit. c Załącznika nr 2 do rozporządzenia.

W dalej części decyzji organ odniósł się do działek rolnych: [...] , położonej na działce ewidencyjnej nr [...], [...], położonej na działce ewidencyjnej nr [...]oraz [...], położnej na działce ewidencyjnej nr[...], uprawa: trwały użytek zielony.

We wniesionym odwołaniu strona zarzucił błędne twierdzenia organu co do tego, że działki o numerach [...], [...] i [...] stanowią nieużytki z wieloletnimi chwastami, zakrzaczeniami i samosiejkami drzew, co oznacza, że powstały wcześniej niż w 2020 r., bez dokonania analizy zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego. Odnosząc się do powyższego organ odwoławczy wyjaśnił, że przedstawiona w decyzji dokumentacja fotograficzna wykonana podczas przeprowadzonej kontroli na miejscu w trzech różnych terminach, obrazuje obszar porośnięty roślinnością trawiastą (roślinność terenów podmokłych) z widocznymi chwastami i pojedynczymi krzewami, o braku oznak wykonywania jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych.

Ponadto z dodatkowych wyjaśnień udzielonych przez kontrolujących wynika, że "(...) kod [...] oznaczający zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej przypisany dla działek rolnych [...], [...] i [...] został zastosowany prawidłowo. Pierwszej wizytacji terenowej tych działek rolnych dokonano 20.08.2020r. Producent zgłaszając ww. działki do pakietu PRSK/TUZ miał czas na wykonanie zabiegu agrotechnicznego do końca września (...). Jednakże inspektor terenowy będąc w tym dniu na gruncie stwierdził, że działki leżą w kompleksie podmokłych, wilgotnych nieużytków rolnych, przerośniętych wysuszoną warstwą roślinności z roku poprzedniego, co świadczyć może, że nie zostały wykonane żadne zabiegi agrotechniczne w tym i poprzednim roku kalendarzowym. (...) pierwsza wizyta w terenie odbyła się w okresie letnim, w którym istniało największe prawdopodobieństwo, że obszar ten będzie suchy i bardziej dostępny niż w pozostałe pory roku. Dnia 20.08.2020 r. napotkano problemy z przeprowadzeniem kontroli. Nie udało się bezpośrednio dotrzeć do deklarowanych granic działek rolnych, dlatego inspektor terenowy podjął kolejną próbę wykonania zdjęć następnego dnia, tj. 21.08.2020 r., podchodząc od drugiej strony całego kompleksu nieużytków. W obu tych dniach, ze względu na fakt, iż obszar ten jest trudno dostępny, samo zrobienie zdjęć na różnych częściach działki stanowiło duży problem dla inspektora terenowego. Po kontroli formalnej przeprowadzonej przez Biuro Kontroli na Miejscu w Kielcach, w której to nie podważono zasadności zastosowana kodu [...] dla ww. działek rolnych, wskazano na potrzebę dodatkowej wizyty w terenie i wykonania dodatkowych fotografii z innych fragmentów działek rolnych. Na żądanie BKM w Kielcach odbyła się druga wizytacja terenowa w okresie jesiennym. Inspektor terenowy w dniu 09.11.2020r. z trudem dotarł do pozostałych części działek i wykonał dodatkowe zdjęcia, które potwierdziły pierwotne przypuszczenia, że na obszarze tym nie zostały przeprowadzone żadne zabiegi agrotechniczne. Ponadto teren ten był jeszcze bardzie podmoknięty i nieosiągalny dla inspektora terenowego. W celu wykluczenia całkowitych wątpliwości co do zasadności użycia kodów[...], Biuro Kontroli na Miejscu (po wniesieniu przez rolnika zastrzeżeń co do wyników pierwotnej kontroli) poleciło wykonawcy zewnętrznemu wykonanie kolejnej dokumentacji fotograficznej dla działki rolnej [...]/[...]/[...]; została ona zrealizowana w okresie zimowym 23.01.2021 r. Sytuacja w terenie była bez zmian (brak wykonania zabiegu agrotechnicznego). Nieskoszona roślinność na tym obszarze została częściowo przysypana śniegiem a miejscami pojawił się cienki lód, który utrudniał poruszanie się i zwiększał niebezpieczeństwo nagłego poślizgnięcia się, bądź też zapadnięcia w grząskim i błotnistym terenie. Potwierdzają to zdjęcia wykonane bezpośrednio w grunt (zamieszczone powyżej). Tak więc wszystkie trzy wizyty w terenie potwierdziły, że poruszanie się pieszo po tym kompleksie działek jest uciążliwe i miejscami praktycznie niemożliwe. Tym bardziej utrudnione by było przeprowadzenie jakiegokolwiek zabiegu agrotechnicznego sprzętem mechanicznym, na tak podmokłym obszarze."

Odnosząc się do przedłożonych wraz z zastrzeżeniami do raportu z kontroli zeznań świadków, którzy potwierdzają, że grunty należące do T.M. w 2019 r. były wykoszone, organ odwoławczy powtórzył za organem I instancji, że brak jest podstaw do ich uwzględnienia, gdyż kwestią sporną w rozpoznawanym stanie faktycznym nie jest to, czy w 2019 roku był przeprowadzony zabieg agrotechniczny, ale to, czy stan działek zastany przez inspektorów podczas wizytacji w terenie w sprawie za rok 2020 uprawniał do przyjęcia, iż stanowią one zadeklarowany trwały użytek zielony. Ze zdjęć wykonanych podczas kontroli jednoznacznie wynika, iż znajdująca się na działkach rolnych roślinność, wysokie trawy, zakrzaczenia oraz samosiewki brzóz, nie jest roślinnością jednoroczną, a co za tym idzie grunty te nie były utrzymywane zgodnie z normami, w dobrej kulturze rolnej przez cały rok kalendarzowy.

W ocenie organu odwoławczego strona nie przedstawiła dowodów, które skutecznie podważałyby ustalenia kontroli. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności zdjęć wykonanych na gruncie w dniu kontroli, argumentacja z odwołania oraz zeznania dwóch świadków, które nie podważają dowodów ze zdjęć wykonanych w trzech różnych okresach sierpień, listopad i styczeń, nie jest wystarczająca dla zmiany stanowiska organu.

W odwołaniu strona podniosła, że organ nie przeanalizował historii TUZ na zgłoszonych do płatności działkach oraz że nie załączył do akt sprawy decyzji w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych za lata poprzedzające rok, w którym skarżący wnioskował o przyznanie płatności w niniejszej sprawie. Nie zbadał więc, czy wnioskodawca dokonał zmiany sposobu użytkowania części działek objętych planem rolnośrodowiskowym i zadeklarowanych do płatności w 2020 r. w stosunku do lat poprzednich czy też do takich zmian w rzeczywistości nie doszło.'

Odnosząc się do tych zarzutów organ odwoławczy stwierdził, że rolnik realizując zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne jest zobowiązany do zachowania znajdujących się w jego gospodarstwie trwałych użytków zielonych (TUZ), co wynika wprost z § 4 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, w myśl którego rolnik realizujący zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne nie może przekształcać występujących w gospodarstwie rolnym trwałych użytków zielonych i pastwisk trwałych w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. h rozporządzenia nr 1307. Analizując deklaracje rolnika znajdujące się w systemie IACSplus, organ wskazał, iż od pierwszego roku zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, tj. od roku 2017, uprawę trwałego użytku zielonego strona corocznie zgłaszała na wszystkich zgłoszonych do płatność rolno-środowiskowo-klimatycznej działkach ewidencyjnych (czyli także na powyżej omawianych działkach). Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. h rozporządzenia trwałe użytki zielone "oznaczają grunty wykorzystywane do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych rozsiewających się naturalnie (samosiewnych) lub uprawianych (wysiewanych), które nie były objęte płodozmianem danego gospodarstwa rolnego przez okres co najmniej pięciu lat, a także – w przypadku gdy państwa członkowskie tak zadecydują - które nie były zaorane przez okres co najmniej pięciu lat; mogą one obejmować inne gatunki, takie jak krzewy lub drzewa, które mogą nadawać się do wypasu, a także - w przypadku gdy państwa członkowskie tak zadecydują - inne gatunki, takie jak krzewy lub drzewa, które służą do wytwarzania paszy dla zwierząt, pod warunkiem, że zachowano przewagę traw i innych zielnych roślin pastewnych. Państwa członkowskie mogą również zadecydować o uznaniu za trwałe użytki zielone: (i) gruntów nadających się do wypasu i stanowiących część utrwalonych praktyk lokalnych w przypadkach, gdy trawy i inne zielne rośliny pastewne tradycyjnie nie są roślinnością dominującą na obszarach wypasu; lub (ii) gruntów nadających się do wypasu w przypadkach, gdy trawy i inne zielne rośliny pastewne nie są roślinnością dominującą lub nie występują na obszarach wypasu(...)".

Biorąc pod uwagę, że trwałym użytkiem zielonym jest jedynie grunt zajęty pod uprawę traw samosiewnych czy zasianych lub innych upraw zielonych, które nie były objęte płodozmianem danego gospodarstwa rolnego przez okres co najmniej pięciu lat, to przy określeniu powierzchni działki rolnej zgłoszonej do płatności jako trwały użytek zielony należało wziąć pod uwagę jedynie powierzchnię faktycznie użytkowaną - zatem powierzchnię, na której odbywa się uprawa. Bez względu na rodzaj gruntu rolnego oraz zalecanych zabiegów agrotechnicznych grunty muszą być zadbane, więc nie mogą na nich występować wieloletnie chwasty oraz samosiejki drzew. Wymóg utrzymania gruntów w dobrej kulturze rolnej nie jest celem samym w sobie, ale ma zapewnić, aby grunty rolne, co do których rolnik ubiega się o przyznanie płatności były faktyczne w dobrym stanie agrotechnicznym. W przypadku działki rolnej[...], [...] oraz [...] zamiast uprawy trwałego użytku zielonego stwierdzono nieużytek. Analogiczna sytuacja miała miejsce w przypadku części działki [...]. Utrwalony na fotografiach wykonanych w różnych częściach działek stan szaty roślinnej w sposób niebudzący wątpliwości przedstawiają obszar nieużytkowany rolniczo. Na zdjęciach wykonanych w toku wizytacji w terenie można zaobserwować nieodchwaszczoną roślinność trawiastą, nie poddaną żadnym zabiegom agrotechnicznym, gęste zakrzaczenia jak również działki pokryte wodą. Zdaniem organu odwoławczego zgromadzony w toku kontroli materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że stan, w jakim znajdowały się grunty w dniu kontroli, jest efektem kilkuletniego braku rolniczego użytkowania przedmiotowych gruntów. Za niedotrzymanie obowiązku zachowania występujących trwałych użytków zielonych w gospodarstwie (przy czym nie chodzi tu o rodzaj deklarowanej w poszczególnych latach uprawy, ale uprawy TUZ przekształconej w nieużytek) ustawodawca przewidział sankcję określoną w § 33 ust. 6 rozporządzenia: "Jeżeli rolnik lub zarządca przekształcił którykolwiek z występujących w gospodarstwie rolnym trwałych użytków zielonych lub nie zachował któregokolwiek z określonych w planie działalności rolnośrodowiskowej elementów krajobrazu rolniczego nieużytkowanych rolniczo, o których mowa w § 4 ust. 2 pkt 3, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna przysługuje temu rolnikowi lub zarządcy w wysokości zmniejszonej o 20%". Zgodnie z wyrażonym w orzecznictwie poglądem wykładając § 33 ust. 6 w zw. z § 4 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia należy przyjąć, że "przekształcenie" TUZ, to nic innego, jak doprowadzenie zadeklarowanego do płatności obszaru do takiego stanu agrotechnicznego, że utracił on właściwy mu charakter. Przepis ten nie wskazuje na wielkość/procent zlikwidowanej powierzchni trwałych użytków zielonych - każda powierzchnia zgłoszona w pierwszym roku realizacji programu jako trwały użytek zielony podlega obowiązkowi utrzymania. W niniejszej sprawie na skutek zaniechania wykonania przez stronę zabiegów uprawowych nastąpiło przekształcenie trwałego użytku zielonego zgłoszonego na działce[...],[...],[...] i części działki [...] w nieużytek.

W ocenie organu w sprawie nie zachodzą także okoliczności z § 11 pkt 5 rozporządzenia, zgodnie z którym do płatności kwalifikuje się powierzchnia gruntów ornych i trwałych użytków zielonych, jeżeli na ich powierzchni występują drzewa, których liczba nie przekracza 100 drzew/ha i działalność rolnicza na tych gruntach prowadzona jest w podobny sposób jak na gruntach bez drzew. Należy mieć również na uwadze, że działkę rolną uznaje się za kwalifikujący się obszar, o ile jest na niej prowadzona działalność rolnicza.

Zgodnie z przytoczonym powyżej art. 4 ust. 1 lit. h rozporządzenia UE nr 1307/2013 trwałe użytki zielone i pastwiska trwałe, zwane łącznie "trwałymi użytkami zielonymi", oznaczają grunty wykorzystywane do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych rozsiewających się naturalnie (samosiewnych) lub uprawianych (wysiewanych), które nie były objęte płodozmianem danego gospodarstwa rolnego przez okres co najmniej pięciu lat, a także - w przypadku gdy państwa członkowskie tak zadecydują - które nie były zaorane przez okres co najmniej pięciu lat. Trwałe użytki zielone (TUZ) mogą obejmować inne gatunki, takie jak krzewy lub drzewa, które mogą nadawać się do wypasu, pod warunkiem, że zachowano przewagę traw i innych pastewnych roślin zielnych. Użyte powyżej sformułowanie "zachowano przewagę traw i innych pastewnych roślin zielnych" należy rozumieć w ten sposób, że:

trawy lub inne pastewne rośliny zielne" powinny obejmować więcej niż 50% kwalifikującego się obszaru działki rolnej objętej trwałymi użytkami zielonymi (tzn. co najmniej 50% podglebia/podszycia musi być pokryte trawami lub innymi pastewnymi, roślinami zielnymi (zgodnie z art. 6 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 639/2013), ale jednocześnie należy zwrócić uwagę, że

elementy, "które mogą nadawać się do wypasu" powinny być rzeczywiście dostępne dla wypasu zwierząt gospodarskich na swojej całej powierzchni i wypas na nich powinien być prowadzony.

W przypadku trwałych użytków zielonych wymóg dopuszczalnej liczby 100 drzew na 1 ha obowiązuje i dotyczy nawet młodych samosiewów, a widoczny brak użytkowania rolniczego, wyklucza taką działkę z płatności. Oprócz wymogu nieprzekroczenia 100 drzew musi być spełniony także wymóg prowadzenia działalności rolniczej w podobny sposób, jak na gruncie o takiej samej powierzchni, na którym drzewa nie występują. Z porównania zdjęć wykonanych w toku kontroli na miejscu przedstawiających obszary wykluczone z płatności tj. dz. rolną:[...],[...], [...], oraz środkową część działki rolnej [...] jednoznacznie wynika, że ten drugi wymóg nie jest spełniony. Na terenach wykluczonych znajdowały się przerośnięte suche trawy, gęste skupiska samosiejek i zakrzaczeń z kępami drzew świadczące o braku wykonywania jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych. Wobec powyższego zdaniem organu odwoławczego działki te słusznie zostały wykluczone z płatności.

Odnosząc się do zdjęć lotniczych działek ewidencyjnych nr [...], [...] oraz [...] zamieszczonych na stronach www.geoportal360.pl, na które powołuje się strona w odwołaniu, organ wyjaśnił, że przywołane przez stronę mapy obrazują stan gruntów na rok 2018, wobec czego nie stanowią one przeciwdowodu dla raportu z kontroli na miejscu przeprowadzonej w roku 2020 dla sprawy za rok 2020. Zdaniem organu nie można z tych zdjęć wywieźć, że działki te były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej w roku składania wniosku o płatność, tj. roku 2020.

W dalszej kolejności organ wskazał na sposób ustalenia wysokości przysługującej stronie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2020 rok.

W tym zakresie wyjaśnił, że powierzchnia zadeklarowana we wniosku w ramach wariantu 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne wynosiła 12,48 ha. Powierzchnia stwierdzona 8,15 ha [3,32 ha działka [...]+ 2,94 ha działka [...] + 1,03 ha działka [...]+ 0,86 ha działka [...]= 8,15 ha]. W przypadku [...] wykluczono powierzchnię 0,20 ha, dla działki [...] powierzchnię 0,12 ha, pomniejszenia te były wynikiem przedeklarowania powierzchni działek rolnych ([...]). Natomiast działki rolne [...] o powierzchni 1,10 ha, [...] o powierzchni 1,90 ha i [...] o powierzchni 1,01 ha uznano za nieużytki dlatego zostały w całości wykluczone z płatności ([...]). Różnica między powierzchnią zgłoszoną a powierzchnią stwierdzoną wyniosła 4,33 ha, co stanowi 53,13% powierzchni stwierdzonej (stwierdzona różnica 4,33 ha x 100 % / pow. stwierdzona 8,15 ha = 53,13%). Z uwagi na fakt, że zawyżenie procentowe przekracza 50%, to skutkuje odmową przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach wariantu 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne i nałożeniem sankcji trzyletnich w wysokości odpowiadającej iloczynowi różnicy pomiędzy powierzchnią deklarowaną i stwierdzoną oraz stawki płatności, tj. 4,33 ha x 911 zł = 3944,63 zł.

Z kolei naruszenie wymogu określonego w części IV ust. 4 pkt 2 lit c załącznika nr 2 skutkowało pomniejszeniem płatności stosownie do § 33 ust. 3 rozporządzenia. W załączniku nr 8 do rozporządzenia pod poz. 62 określono dla niespełnienia wymogu braku pozostawienia odpowiedniej wielkości powierzchni nieskoszonej współczynnik dotkliwości uchybienia na poziomie 5%, zaś trwałości uchybienia 1,25, ich iloczyn to 6%. Natomiast za niedotrzymanie obowiązku zachowania występujących trwałych użytków zielonych w gospodarstwie ustawodawca przewidział sankcję określoną w § 33 ust. 6 rozporządzenia. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo odstąpił jednak od zastosowania pomniejszeń wynikających z § 33 ust. 3 i 6 rozporządzenia, w pierwszej kolejności stosując sankcje z tytułu przedeklarowania powierzchni, mając na uwadze treść art.6 ust. 2 rozporządzenia nr 809/2014. Ze względu na fakt, że procentowa różnica pomiędzy powierzchnią zgłoszoną do płatności, a powierzchnią stwierdzoną wynosiła 53,13% powierzchni stwierdzonej organ I instancji prawidłowo odmówił wnioskowanej płatności i nałożył sankcje w kwocie 3944,63 zł w okresie trzech lat kalendarzowych stosownie do treści art. 19 rozporządzenia nr 640/2014. Jednocześnie z uwagi na to, że stronie nie przyznano wnioskowanej płatności brak było podstaw do dalszych pomniejszeń w ramach wariantu 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne.

W zakresie działek zadeklarowanych w ramach wariantu 5.5 Półnaturalne łąki świeże, Dyrektor Łódzkiego Oddziału ARiMR wyjaśnił, że w toku kontroli na miejscu nie stwierdzono żadnych nieprawidłowości w odniesieniu działek zadeklarowanych w ramach ww. wariantu, powierzchnia zadeklarowana odpowiadała powierzchni stwierdzonej w toku postępowania i wynosiła 1,66 ha. W związku powyższym początkowa kwota należnej stronie płatności to 1797,78 zł [1,66 ha x 1083 zł stawka płatności = 1797,78 zł]. Następnie kwotę płatności należało pomniejszyć o 20% stosownie do treści § 33 ust. 6 rozporządzenia w następujący sposób: 1797,78 zł x 20% sankcja za niespełnienie warunku zachowania trwałych użytków zielonych = 359,56 zł kwota pomniejszenia. Zatem przysługująca stronie płatność w ramach ww. wariantu wyniosła 1438,22 zł [1797,78 zł -359,56 zł = 1438,22 zł].

W opinii organu odwoławczego uzasadnione jest również zastosowanie w niniejszej sprawie zapisów § 34a rozporządzenia i ustalona na jego podstawie kara administracyjna za lata 2017-2019. Ponieważ stwierdzone na gruncie rozpatrywanej sprawy uchybienie w ramach wariantu 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne, tj. brak pozostawienia odpowiedniej wielkości powierzchni nieskoszonej zostało określone w części IV Załącznika 8 pod poz. 62, kwotę kary należało ustalić stosując odpowiednio § 34a pkt 3 lit a rozporządzenia, czyli:

- za 2019 r. [6% x (11369,28 zł x 23,19%)] x 50% = 158,19 zł x 50% = 79,096 zł;

- za 2018 r. [6% x (12145,75 zł x 23,19%)] x 30% = 168,996 zł x 30% = 50,698 zł;

- za 2017 r. [6% x (10058,24 zł. x 23,19%)] x 10% = 139,95 zł x 10%=13,995 zł.

Łącznie kwota kary wyniosła 143,79 zł [ 79,096zł +50,698zł + 13,995 zł=143,79 zł].

Odnosząc się do trwałych użytków zielonych, organ II Instancji podkreślił, że sankcja za ich przekształcenie została określona w § 33 ust 6 rozporządzenia, zatem kwota kary administracyjnej zgodnie § 34a rozporządzenia to:

- Wariant 4.4. Półnaturalne łąki wilgotne

za 2019 r. - 2273,85 zł (11369,28 zł kwota płatności otrzymanej za 2019 r. w ramach wariantu 4.4 ) x 20% = 2273,85 zł

za 2018 r. - 2429,15 zł (12145,75 zł kwota płatności otrzymanej za 2018 r. w ramach wariantu 4.4)x 20% = 2429,15 zł

za 2017 r. - 2011,65 zł (10058,24 zł kwota płatności otrzymanej za 2017 r. w ramach wariantu 4.4 ) x 20% = 2011,65 zł

Łącznie kwota kary wyniosła 6714,65 zł [2273,85 zł + 2429,15 zł + 2011,65 zł= 6714,65 zł ];

- Wariant 5.5 Półnaturalne łąki świeże

za 2019 r. - 359,59 zł (1797,78 zł kwota płatności otrzymanej za 2019 r. w ramach wariantu 5.5) x 20% = 359,59 zł

za 2018 r. - 404,26 zł (2021,31 zł kwota płatności otrzymanej za 2018 r. w ramach wariantu 5.5) x 20% = 404,26zł

za 2017 r. -180,01 zł (900,05 zł kwota płatności otrzymanej za 2017 r. w ramach wariantu 5.5) x 20%= 180,01 zł.

Łącznie kwota kary wyniosła 943,83 zł [359,59 zł+404,26zł + 180,01zł =943,83 zł].

Biorąc pod uwagę powyższe organ II instancji stwierdził, że łączna kara administracyjna w zakresie wariantu 4.4. Półnaturalne łąki wilgotne wyniosła 6858,44 zł [6714,65 zł + 143,79 zł = 6858,44 zł], zaś w przypadku wariantu 5.5 Półnaturalne łąki świeże - 943,83 zł.

W końcowej części decyzji organ stwierdził, że na gruncie rozpoznawanej sprawy nie zaistniały przesłanki odstąpienia od nakładania kar administracyjnych wymienione w art. 64 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013. W tym zakresie wyjaśnił, że jak wynika z akt sprawy pismem z 28 września 2020 r. strona poinformowała Kierownika Biura Powiatowego o niewykoszeniu łąk z uwagi na zalanie działek o nr [...], [...] i [...] oraz [...], czego przyczyną były niedrożne rowy, które zostały zatamowane przez bobry. W ocenie organu wskazane przez stronę okoliczności potencjalnie mogłoby zostać uznane za nadzwyczajną okoliczność, ale tylko w przypadku braku wykoszenia działek w bieżącym sezonie wegetacyjnym tj. 2020 r., natomiast jak wynika z raportu z kontroli stan działek był efektem ich kilkuletniego braku użytkowania. Wobec czego nie można uznać wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności zgłoszonych w 2020 r., jako przyczyny niewykoszenia łąk, które są wynikiem wieloletniego zaniedbania. Tym samym w okolicznościach sprawy nie wystąpiła przesłanka z art. 62 ust. 2 pkt a rozporządzenia nr 1306/2013.

W opinii organu II instancji popełniony przez stronę błąd, polegający na zadeklarowaniu we wniosku powierzchni większej aniżeli faktycznie użytkowana rolniczo, bez żadnych wątpliwości nie może zostać uznany za oczywistą omyłkę, o której mowa w art. 4 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014. Nieprawidłowość, której wykrycie wymaga przeprowadzenia określonych działań kontrolnych, nie może zostać uznana za omyłkę o takim charakterze.

Zdaniem organu II instancji w stanie faktycznym sprawy nie zaistniały także przesłanki wymienione w art. 64 ust. 2 lit. c i d rozporządzenia nr 1306/2013. Powierzchnia gruntów zadeklarowana do pomocy finansowej określa ciężar finansowy tej pomocy, a zatem wnioskujący o pomoc rolnik, wskazując powierzchnię do płatności, musi czynić to w pełni świadomie, bowiem tylko on bierze na siebie odpowiedzialność za zgłoszone dane. Dodatkowo wniosek o przyznanie płatności wiąże organ, który decydując o przyznaniu pomocy, musi odnieść się do danych w nim zawartych, w tym do wielkości zgłoszonego obszaru, i te właśnie dane poddać kontroli, bo decydują one o wielkości przyznanej pomocy. Powyższe względy powodują, że w żadnym razie nie można twierdzić, że tak istotny element stanu faktycznego jak powierzchnia nieużytkowana rolniczo nie mógł zostać w rozsądny sposób odkryty przez wnioskodawcę czy też był wynikiem błędu organu. Składając wniosek T.M. złożył oświadczenie woli i wiedzy, za które ponosi odpowiedzialność. W związku z powyższym, w ocenie organ odwoławczego, strona ponosi wyłączną winę za nieprawidłową deklarację powierzchni użytkowanej rolniczo we wniosku.

W ocenie organu odwoławczego nie zaistniały również przesłanki z art. 64 ust. 2 lit. e rozporządzenia nr 1306/2013. Stwierdzona niezgodność nie jest nieznaczna albowiem stwierdzona różnica pomiędzy powierzchnią zgłoszoną a obszarem zatwierdzonym stanowi 53,13% obszaru zatwierdzonego.

Odnosząc się natomiast do art. 64 ust. 2 lit. f rozporządzenia nr 1306/2013 organ wskazał, iż wyjątki od stosowania kar administracyjnych zostały określone w art. 15 rozporządzenia nr 640/2014. W toku przeprowadzonego przez organ postępowania strona nie zgłaszała zmian we wniosku w zakresie spornych działek. W związku z powyższym w niniejszej sprawie przepis ten nie ma zastosowania.

Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł T.M., zarzucając jej naruszenie:

1/ art. 7 i 8 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz prowadzenie postępowania zmierzającego do załatwienia sprawy wbrew zasadzie zaufania strony do władzy publicznej i wydanie decyzji niezgodnej z prawem;

2/ art. 2 Konstytucji RP;

3/ art. 75 § 1 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia wszystkich dowodów z dokumentów będących w aktach sprawy, brak ich analizy i uwzględnienia w zaskarżonej decyzji, brak wskazania dlaczego jednym dowodom nadano status istotny dla rozstrzygnięcia sprawy, a inne pominięto bez uzasadnionej przyczyny, co również wskazuje na naruszenie przez organ art. 107 § 3 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego; art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, co skutkowało dokonanie i jej w sposób dowolny i bez należytego rozważenia stanu sprawy i z pominięciem wszechstronnego materiału dowodowego. W zaskarżonej decyzji organ II instancji, mając w aktach sprawy trzy raporty z kontroli wykonanej metodą 'FOTO", opiera się na zdjęciach wykonanych tylko na jednej z kontroli tj. 21 sierpnia 2020 r., nie załączając zdjęć z pozostałych kontroli. Ponadto fotografie, które są uznane jako dowód w sprawie obrazują tylko i wyłącznie obszar niedeklarowany przez wnioskodawcę do dopłat. W zaskarżonej decyzji organ wskazuje, że cyt.: "zdjęcia z kontroli na miejscu przedstawiające obszar wyłączony (zdaniem strony obszar nieskoszony z uwagi na wymóg) obrazują gęste skupiska samosiejek i zakrzaczeń z kępami drzew (brzóz) świadczą o pozostawieniu w kolejnym roku tej samej powierzchni nieskoszonej. Zdaniem organu coroczna zmiana nieskoszonego fragmentu działki rolnej nie doprowadziłaby do powstania takich nieużytków". Powyższe dowodzi tylko i wyłącznie dowolną interpretację zgromadzonych w sprawie dowodów (w tym przypadku zdjęć) na niekorzyść rolnika, ponieważ szkice z kontroli z miejscami zaznaczonymi strzałkami wykonania zdjęć w sposób jednoznaczny ukazują kierunek wykonania zdjęć na obszar niezgłoszony do płatności, w czym organ nie widzi nieprawidłowości. Zlecając trzy kontrole z rzędu w dalszym ciągu opiera się na zdjęciach wykonanych w taki sposób i w takim miejscu, aby wskazywały one brak wykonania zabiegu agrotechnicznego, co więcej, że na spornej działce znajdują się liczne zakrzaczenia, samosiejki drzew i drzewa. Zdjęcie oznaczone jako [...] ewidentnie ukazuje obszar niedeklarowany do płatności, jak również [...], następnie na podstawie tych zdjęć organ nie potrafi odróżnić obszaru niedeklarowanego do płatności (obszar oznaczony czerwoną linią na załączonym zdjęciu), a obszaru, który nie został skoszony ze względu na podjęte zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne.

4/ art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, niepodanie przyczyn i powodów odmowy uznania wiarygodności i mocy dowodowej dokumentom i dowodom przekazanym przez stronę postępowania. W zaskarżonej decyzji organ II instancji wskazuje, że cyt.: "odnosząc się do przedłożonych wraz z zastrzeżeniami do raportu z kontroli zeznań świadków, którzy potwierdzają że grunty należące do Pana T.M. w 2019 r. były wykoszone, należy powtórzyć za organem I instancji, że brak jest podstaw do ich uwzględnienia, gdyż kwestią sporną w rozpatrywanym stanie faktycznym nie jest to, czy w 2019 roku był przeprowadzony zabieg agrotechniczny, ale to czy stan działek zastany przez inspektorów podczas wizytacji w terenie w sprawie za rok 2020 uprawniał do przyjęcia, iż stanowią one zadeklarowany użytek zielony". I tutaj organ zarówno I, jak i II instancji podważa ustalenia trzech kontroli wykonanych w różnych terminach. Zapis w raportach z kontroli dla działek ewidencyjnych nr [...], [...],[...] brzmi następująco, cyt.: "Działka nieużytkowana rolniczo. Na całej działce stwierdzono chwasty wieloletnie, zakrzaczenia, samosiejki drzew. Ustalenie okresu nieużytkowania jest niemożliwe". Dowody w postaci zeznań świadków zostały złożone do akt sprawy w celu wykazania nieprawidłowości zawartych w raporcie z kontroli i wskazania organowi, że sporne działki były użytkowane rolniczo zarówno w roku 2020 jak i latach poprzednich, na dowód czego również do akt sprawy załączono zdjęcia lotnicze (na etapie postępowania sądowego) spornych działek ewidencyjnych zamieszczonych na stronach www.geoportal360.pl;

5/ art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy organ odwoławczy winien był - na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. - uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

6/ art. 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 640/2014 poprzez nieuznanie wystąpienia "nadzwyczajnych okoliczności" uniemożliwiających wykonanie zabiegu agrotechnicznego w terminie, choć wystąpienie takiego przypadku zostało zgłoszone Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w terminie do tego wyznaczonym.

Skarżący stwierdził, że wyrokiem WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 318/22, Sąd szczegółowo i dokładnie wskazał uchybienia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Pabianicach w trakcie postępowania administracyjnego dotyczącego rozpatrzenia wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych, czego następstwem było wydanie wadliwej decyzji, wskazując, że w następstwie wniesionych przez skarżącego zastrzeżeń dokonano niewielkich zmian w raporcie z kontroli przeprowadzonej na działkach zadeklarowanych do płatności. Ponadto w dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy znajdują się lakoniczne wyjaśnienia wykonawcy kontroli z 27 stycznia 2021 r. skierowane do organu I instancji, które w przeważającej większości nie odnoszą się do dokonanych zmian w raporcie. Dopiero w piśmie z 26 stycznia 2021 r. wykonawca kontroli wymienia zmiany dokonane w raporcie z kontroli, nie przedstawiając jednak w tym względzie żadnego uzasadnienia i nie odnosząc się do wszystkich podnoszonych przez skarżącego zastrzeżeń. Natomiast w piśmie Biura Kontroli na Miejscu Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 10 lutego 2021 r. wyjaśniono, że dokonano zmian w raporcie i w sposób lakoniczny odniesiono się do wyżej przedstawionych zastrzeżeń skarżącego.

Jak wskazał skarżący, organ orzekający w sprawie, zgodnie ze wskazaniami Sądu zawartymi w wyroku z 26 lipca 2022 r., przeanalizował 5-letnią historię TUZ na zgłoszonych do płatności działkach ewidencyjnych. Niniejsza analiza jednoznacznie wykazała, zgodnie z § 5 i § 6 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego, że nie uległy zmianie wielkość oraz miejsce realizacji obszaru objętego zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym - użytki rolne zadeklarowane we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach danego pakietu lub danego wariantu objęte są 5- letnim zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym. Jednak analiza ta nie doprowadziła organ do żadnych wniosków, przywołał jedynie definicję trwałego użytku zielonego.

Błędne twierdzenia organu co do tego, że działki o numerach[...], [...] i [...] stanowią nieużytki z wieloletnimi chwastami, zakrzaczeniami i samosiejkami drzew, co oznacza, że powstały wcześniej niż w 2020 roku, bez dokonania analizy zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego podjętego na tych działkach oraz wyczerpującego rozpatrzenia argumentów i dowodów zaoferowanych przez skarżącego w tym zakresie. W raporcie z kontroli wskazano, że zakwestionowane działki nie są użytkowane rolniczo w roku kontroli oraz w latach poprzedzających rok wizytacji terenowej. Organ nie odniósł się do przedłożonych dowodów, w postaci oświadczeń L.M. i M.M., w których to świadkowie potwierdzają fakt wykonywania zabiegów agrotechnicznych na zakwestionowanych działkach w roku poprzedzającym rok kontroli co oznacza, że kontrolerzy błędnie wpisali uwagę o wystąpieniu na spornych działkach wieloletnich chwastów, zakrzaczeń i samosiejek drzew.

Twierdzenie organu zawarte w odpowiedzi na zastrzeżenia do raportu z kontroli, że informacja wnioskodawcy o wystąpieniu okoliczności nadzwyczajnych na działkach ewidencyjnych o numerach[...]. [...], [...] i [...] nie ma wpływu na wyniki kontroli, gdyż czynności kontrolne mają na celu jedynie udokumentowanie stanu faktycznego na działkach na dzień kontroli, nie zostały rozstrzygnięte, bowiem nie uwzględnia okoliczności, że w niniejszej sprawie kontrole na działkach zgłoszonych do płatności przeprowadzane były w różnych terminach. Pismem z 28 września 2020 r. T.M. poinformował organ I instancji o wystąpieniu okoliczności nadzwyczajnych na ww. działkach ewidencyjnych, zaś kontrole przeprowadzane były w dniach od 5 sierpnia 2020 r. do 26 sierpnia 2020 r., 9 listopada 2020 r. oraz 23 stycznia 2021 r., natomiast organ I instancji w dalszym ciągu podtrzymuje, że nie ma możliwości uznania wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności w roku 2020 w dalszym ciągu twierdząc, że występuje tam wieloletnia roślinność, czego nie potwierdzają zdjęcia z postaci zdjęć lotniczych działek ewidencyjnych nr [...], [...] oraz [...] zamieszczonych na stronach www.geoportal360.pl. Na zdjęciach tych ewidentnie widać, że w roku 2018 wykonywałem zabiegi agrotechniczne, tj. koszenie, a więc w raporcie z kontroli FOTO przeprowadzonej w gospodarstwie w sierpniu 2020 r. błędnie stwierdzono cyt. "Działka nieużytkowana rolniczo. Na całej działce stwierdzono chwasty wieloletnie, zakrzaczenia, samosiejki drzew. Ustalenie okresu użytkowania jest niemożliwe." W roku 2018, 2019 i 2020 wykonywałem koszenie wszystkich działek rolnych zadeklarowanych do płatności rolno-środowiskowo4dimatycznych.

Ponadto w odpowiedzi na zastrzeżenia skarżącego co do możliwości zastosowania regulacji zawartej w art. 9 ust. 3 rozporządzenia nr 640/2014, uszczegółowionej w § 11 ust. 5 rozporządzenia rolno-środowiskowo4dimatycznego, w myśl której działkę rolną zawierającą rozrzucone drzewa uznaje się za kwalifikujący się obszar, o ile spełnione są określone warunki, w zaskarżonej decyzji organ uznał, że w sprawie nie zachodzą okoliczności wskazane w tym przepisie. Zdaniem organu nie można stwierdzić, że na gruncie zgłoszonym do płatności obejmującym działkę I1 można prowadzić działalność rolniczą w podobny sposób, jak na gruncie o takiej samej powierzchni, na którym drzewa nie występują. Już w ocenie Sądu twierdzenie to jest co najmniej przedwczesne, bowiem organ nie wziął pod uwagę, że jak już wcześniej wskazano, na wskazanej działce jest podjęte zobowiązanie rolno-środowiskowo- klimatyczne i jej część w 2019 r. zgodnie z planem rolno-środowiskowo-klimatycznym była obszarem niewykoszonym, a co za tym idzie normalnym stanem rzeczy jest pojawienie się na tym obszarze oprócz roślinności trawiastej również innego typu roślinności oraz samosiejek drzew. Do tej argumentacji organ I instancji zupełnie się nie odniósł.

Nieuzasadnionym jest również nieuwzględnienie przez organ wniosków dowodowych zgłaszanych przez skarżącego w toku postępowania. Odmowa przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków na okoliczność rolniczego użytkowania zadeklarowanych do płatności działek niewątpliwe narusza art. 78 k.p.a. W sytuacji gdy strona kwestionowała ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zakresie rolniczego użytkowania działek objętych wnioskiem o przyznanie płatności, niewątpliwe zgłoszone przez nią dowody potwierdzające odmiennie stanowisko w tym zakresie miały znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Tymczasem organ nie uwzględnił wniosków dowodowych strony bez wyczerpującego uzasadnienia swojego stanowiska w tej kwestii, przyjmując z góry, że okoliczności stwierdzone w raporcie z kontroli zostały udowodnione. Raport z kontroli przeprowadzonej metodą FOTO stanowi wprawdzie istotny dowód w sprawie dotyczącej przyznania pomocy finansowej na określone działania, jednak przepisy nie stanowią, że jest to jedyny środek dowodowy. Art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy zobowiązuje organ do rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Stosownie do art. 27 ust. 2 ustawy ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Skarżący podkreślił, że zdaniem Sądu, za wadliwy należy uznać sposób rozpatrywania sprawy, w szczególności ocenę materiału dowodowego, w którym pierwszeństwo przyznaje się jednemu dowodowi i nie rozpoznaje tego dowodu w łączności z pozostałym materiałem dowodowym, przedstawianym przez stronę, mając przy tym na względzie konsekwentne stanowisko strony co do rolniczego użytkowania wszystkich działek zgłoszonych do płatności. Ustalenia faktyczne przyjęte w wyniku takiej oceny materiału dowodowego należy uznać za niepełne i mogące prowadzić do nieprawdziwych wniosków. Organ I instancji konsekwentnie umniejsza znaczenie dowodów przedłożonych w sprawie (oświadczenia świadków, zaświadczenie Wójta Gminy [...] potwierdzające fakt zalewania działek, uniemożliwiające skarżącemu wykonanie zabiegów agrotechnicznych na działkach zadeklarowanych do wniosku) odnosząc się bardzo ogólnikowo do dowodów przedłożonych przeze skarżącego.

Ponadto, zdaniem skarżącego, istotnym jest wskazanie, że na terenie gospodarstwa skarżącego zostały przeprowadzone trzy kontrole w terminie 20.08.2020 r., 09.11.2020 r. i 23.01.2021. Każdy z raportów zawierał inne ustalenia, na podstawie wnoszonych przez skarżącego zastrzeżeń do tychże raportów były one modyfikowane i była wysyłana kolejna kontrola na te same działki, do tego samego gospodarstwa. Jednak mimo tylu wątpliwości co do ustaleń kontrolujących, organ I i II instancji w dalszym ciągu daje wiarę temu jednemu dowodowi, nie biorąc pod uwagę innych składanych w toku postępowania.

Skarżący podkreślił, że cytując treść art. 3 ustawy, że przedstawił dowody oraz wyjaśnienia udowadniając, że na gruntach użytkowanych przez niego wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, co w prowadzonym postępowaniu nie zostało rozpatrzone.

Stwierdził, że działki rolne [...], [...] oraz [...] są corocznie wykaszane w terminie, tym bardziej, że zostały one zadeklarowane w pakiecie rolno-środowiskowo-klimatycznym i skarżący zna konsekwencje wynikające z niewywiązania się ze zobowiązania. W roku 2020 zostały niewykoszone w terminie wskazanym w rozporządzeniu tj. do 30 września ze względu na ich zalanie (wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności) ale z całą pewnością nie stanowią nieużytków.

Ponadto po raz kolejny podkreślił, że działka ewidencyjna nr [...] jest spójna i użytkowana rolniczo na całej powierzchni. Mając na względzie § 11 pkt 5 rozporządzenia rolno-środowiskowo-climatycznego, w przypadku, gdy na działce rolnej występują drzewa, płatność rolno-środowiskowo4climatyczna może być przyznana do gruntu, na którym jest położona ta działka, jeżeli: 1) występujące na tym gruncie drzewa są rozrzucone, a liczba tych drzew na hektar tego gruntu nie przekracza 100 drzew; 2) na tym gruncie można prowadzić działalność rolniczą w podobny sposób, jak na gruncie o takiej samej powierzchni, na którym drzewa nie występują. W ocenie skarżącego stan taki znajduje się na działce rolnej I1. Natomiast obszar wykluczony nieprawidłowo został uznany przez kontrolujących jako nieużytek, gdyż był to obszar pozostawiony jako niewykoszony.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie do ponownego rozpoznania, rozpatrzenia wszystkich zgromadzonych dowodów w sprawie zgodnie z k.p.a., uznania wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności na działkach zadeklarowanych oraz przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w wariancie 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone w art. 1 § 1 i§ 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz w art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W ramach wspomnianej kontroli sąd administracyjny bada, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu materialnemu określającemu zasady przyznawania wnioskowanej płatności i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie było obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie zapadłego rozstrzygnięcia, bądź stwierdzenie jego nieważności. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpatrując niniejszą sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 31 marca 2023 r..

Przedmiotem sporu w sprawie jest kwestia legalności przyznania skarżącemu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2020 rok w pomniejszonej wysokości. Organ rozpoznający sprawę uznał, że w odniesieniu do wnioskodawcy zaistniały nieprawidłowości skutkujące zmniejszeniem płatności. Wnioskodawca twierdził natomiast, że organ błędnie ustalił stan faktyczny w sprawie, bowiem na działkach objętych wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2020 nie występowały żadne nieprawidłowości w zakresie realizacji podjętego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego.

Wskazać należy, że przesłanki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2020 rok wynikają z wydanego na podstawie ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną przyznaje się rolnikowi lub zarządcy, o których mowa w art. 28 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie tej płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, o którym mowa w art. 28 ust. 3 rozporządzenia nr 1305/2013 lub art. 7 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 1), w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, zwane dalej "zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym";

3) spełnia warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne jest realizowane w ramach jednego wariantu albo jednego pakietu - w przypadku gdy pakiet nie obejmuje wariantu. Z akt sprawy wynika, że w treści wniosku o przyznanie płatności na 2020 rok strona zobowiązała się do realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego w ramach wariantu 5.5 Półnaturalne łąki świeże oraz wariantu 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne.

W świetle § 4 ust. 2 rozporządzenia rolnik lub zarządca realizujący zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne m.in. nie może przekształcać występujących w gospodarstwie rolnym trwałych użytków zielonych i pastwisk trwałych w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. h rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm.), zwanych dalej "trwałymi użytkami zielonymi" (pkt 2); przestrzega innych wymogów, które są określone dla poszczególnych pakietów lub ich wariantów w załączniku nr 2 do rozporządzenia (pkt 5).

Stosownie do załącznika nr 2 do rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego cześć IV. pakiet 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000 i Pakiet 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000 wymogi dla deklarowanych przez stronę pakietów obejmują m.in. koszenie w terminie określonym przez eksperta przyrodniczego, przy czym termin ten rozpoczyna się nie wcześniej niż w dniu 15 czerwca i kończy się nie później niż w dniu 30 września; pozostawienie nieskoszonego fragmentu działki rolnej o powierzchni wynoszącej 15-20% powierzchni tej działki; w przypadku stosowania dwóch pokosów w ciągu roku należy pozostawić te same fragmenty działki rolnej nieskoszone, a w dwóch kolejnych latach należy pozostawić inne fragmenty nieskoszone (ust. 5 pkt 2b i 2c).

W myśl § 5 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne obejmuje użytki rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, zwane dalej "użytkami rolnymi" (...): a) zadeklarowane we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach danego pakietu lub danego wariantu, b) spełniające warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, c) objęte obszarem zatwierdzonym w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi pkt 23 lit. b rozporządzenia nr 640/2014 również w przypadku, o którym mowa w art. 18 ust. 6 akapit drugi rozporządzenia nr 640/2014. Rolnik lub zarządca realizuje zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne od dnia 15 marca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (§ 5 ust. 4 rozporządzenia). Zgodnie zaś z § 6 ust. 1 rozporządzenia, wielkość obszaru objętego zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym oraz miejsce realizacji tego zobowiązania nie podlegają zmianie w trakcie jego realizacji, z wyjątkiem:

1) zmiany wielkości obszaru objętego zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym w ramach wariantu 2.1., lecz nie więcej niż o 15% w stosunku do wielkości obszaru objętego tym zobowiązaniem w pierwszym roku jego realizacji, lub zmiany miejsca realizacji tego zobowiązania;

2) zmiany wielkości obszaru objętego zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym w ramach danego wariantu pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 6 lub zmiany miejsca realizacji tego zobowiązania.

Zaznaczyć należy, że stosownie do art. 4 ustawy z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2021 r., poz. 2137), dalej ustawa, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej (ust. 1).

Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 27 ust. 2 ustawy).

Z przytoczonych przepisów wynika, że w postępowaniach w przedmiocie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej Kodeks postępowania administracyjnego jest stosowany w ograniczonym zakresie, a ciężar dowodu co do okoliczności mających znaczenie dla płatności ciąży na stronie składającej wniosek. Takie uregulowanie prawne nie zwalnia jednak organów od przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w tym przede wszystkim zasady praworządności - art. 6 k.p.a., zasady przekonywania - art. 8 k.p.a. oraz zasady pogłębiania zaufania - art. 8 k.p.a. zgodnie z którą organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Ponadto w postępowaniu w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych organy administracyjne nie są zwolnione z obowiązku wyczerpującego rozpatrzenia całości materiału dowodowego i dokonania jego oceny zgodnie z art. 80 k.p.a.

Sprawa przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej była już objęta kontrolą sądowoadministracyjną – w wyroku z 26 lipca 2022 r., III SA/Łd 318/22, uwzględniającym skargę i uchylającym decyzje organów obydwu instancji o treści tożsamej z decyzją objętą kontrolą w niniejszej sprawie, Sąd zawarł wskazania co do dalszego postępowania. W ocenie Sądu sposób prowadzenia postępowania dowodowego zawierał braki, a przedstawienie argumentacji w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji budziło wątpliwości co do prawidłowości podejmowanych przez organy działań. W ponownym postępowaniu organy, przed wydaniem decyzji powinny zatem tak przedstawić zebrany w sprawie materiał dowodowy i tak uzasadnić wydaną w sprawie decyzję, by wątpliwości takich już nie było. Organy zobowiązane były zastosować się do wskazań zawartych w ww. wyroku, zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę obecnie – organy zastosowały się w takim zakresie, w jakim było to możliwe, do wskazań zawartych w wyroku z 26 lipca 2022 r.. Uzyskały dodatkowe wyjaśnienia od firmy przeprowadzającej kontrolę na miejscu, a uzasadnienia decyzji organów obydwu instancji są klarowne, brak w nich niejasności dostrzeżonych przez Sąd w uprzednio kontrolowanych decyzjach, odnoszących się choćby do dat czynności kontrolnych podejmowanych przez organ. Organy odniosły się także do historii otrzymywania przez skarżącego płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za ubiegłe lata, a sama argumentacja organów odnośnie do stwierdzonych w gospodarstwie skarżącego nieprawidłowości jest sformułowana jasno, logicznie i nie wzbudziła tym razem zastrzeżeń Sądu.

W rozpoznawanej sprawie podstawą przyznania skarżącemu wnioskowanej płatności w pomniejszonej wysokości były nieprawidłowości stwierdzone w toku kontroli na miejscu przeprowadzonej metodą FOTO. Metoda ta została przewidziana przez prawodawcę unijnego w art. 40 rozporządzenia nr 809/2014. Kontrola tą metodą polega na odwzorowaniu granic działek rolnych, wskazanych przez stronę na załącznikach graficznych złożonych wraz z wnioskiem, na ortofotomapach (tj. zdjęcia lotnicze i satelitarne działek) znajdujących się w systemie informatycznym ARiMR i pomiarze ich powierzchni. Uzupełnieniem tego rodzaju kontroli jest wizytacja w terenie, w trakcie której weryfikowane są granice działek oraz wykonywane są zdjęcia obrazujące sposób ich użytkowania. W niniejszej sprawie kontrola wykonywana była przez uprawnionego, wykonawcę zewnętrznego – firmę E.

W tym miejscu należy podkreślić, że w złożonej skardze skarżący podaje argumentację kwestionującą jedynie prawidłowość dokonanych czynności kontrolnych w trakcie kontroli w dniach 5-26 sierpnia 2020 r., a także kolejnych wizyt w terenie 9 listopada 2020 r. oraz 23 stycznia 2021 r. Argumentacja organu w tym zakresie jest przekonująca i udokumentowana materiałem fotograficznym, który obrazuje stan działek w dacie kontroli. Takich dowodów nie można podważyć zeznaniami świadków, którzy oświadczą, że na działkach były wykonywane zabiegi agrotechniczne, jeżeli z dokumentacji zdjęciowej wynika jednoznaczne co innego. Podkreślić należy, że kwestia prawidłowego przebiegu owych czynności kontrolnych była już badana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który prawomocnymi wyrokami z 30 maja 2023 r., III SA/Łd 106/23 i III SA/Łd 107/23, oddalił skargi T.M. w sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW). Ww. wyroki dotyczyły wprawdzie innych płatności, ale tego samego rolnika i tych samych działek rolnych co w niniejszej sprawie, a Sąd oceniał tę samą kontrolę i ten sam stan faktyczny na tych właśnie działkach. Oczywiście choć podstawą wydania decyzji w ww. sprawach były inne przesłanki, bowiem wnioski dotyczyły innych płatności, to jednak decyzje te (uznane prawomocnie za legalne) opierały się na tym samym raporcie z kontroli z sierpnia 2020 r. Tym samym Sąd rozpoznając niniejszą sprawę nie może pominąć okoliczności pozytywnej sądowej weryfikacji legalności działań organów w gospodarstwie skarżącego, jak również ustaleń dokonanych w trakcie tej kontroli. Wprawdzie wyroki w ww. sprawach nie zostały przez Sąd uzasadnione, bowiem skarżący po oddaleniu jego skarg nie złożył wniosków o sporządzenie uzasadnień, jednakże Sądowi z urzędu znane są okoliczności faktyczne i prawne będące podstawą wydania ww. wyroków, które dotyczyły zagadnień będących również w niniejszej sprawie kluczowymi aspektami – mianowicie:

1/ działek rolnych [...], [...] i [...], położonych na działkach ewidencyjnych nr [...] , [...] i [...], które zostały wykluczone z płatności z uwagi na ich stan, który bez wątpliwości pozwalał przyjąć, że nie była na nich prowadzona działalność rolnicza co najmniej od 2019 r.,

2/ środkowej części działki rolnej I (położona na działce ewidencyjnej nr [...]), która to część o powierzchni 0,12 ha również została wykluczona z płatności z uwagi na nieprowadzenie na niej działalności rolniczej,

3/ działki rolnej c, położonej na działce ewidencyjnej nr [...], której powierzchnia została przedeklarowana o 0,20 ha - organy przyjęły powierzchnię 0,86 ha zamiast deklarowanej 1,06 z uwagi na wykluczenie południowej części działki, na której stwierdzono inny rodzaj upraw wchodzących w skład referencyjnej działki [...], które odpowiadają uprawom znajdującym się na sąsiednich działkach ewidencyjnych [...] i [...], należących do innych producentów.

Odnosząc się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 26 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 318/22, dotyczących działek ewidencyjnych o nr[...], [...] i [...] organ odwoławczy wyjaśnił, że przedstawiona dokumentacja fotograficzna wykonana podczas przeprowadzonej kontroli na miejscu w trzech różnych terminach obrazuje obszar porośnięty roślinnością trawiastą (roślinność terenów podmokłych) z widocznymi chwastami i pojedynczymi krzewami o braku oznak wykonywania jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych.

Ponadto z dodatkowych wyjaśnień udzielonych przez kontrolujących, o które organ wystąpił po wyroku wynika, że "(...) kod [...] oznaczający zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej przypisany dla działek rolnych [...], [...] i [...] został zastosowany prawidłowo. Pierwszej wizytacji terenowej działek rolnych dokonano w dniu 20 sierpnia 2020 r. Producent miał czas na wykonanie zabiegu agrotechnicznego do końca września (...). Jednakże inspektor terenowy będąc w tym dniu na gruncie stwierdził, że działki leżą w kompleksie podmokłych, wilgotnych nieużytków rolnych, przerośniętych wysuszoną warstwą roślinności z roku poprzedniego, co świadczyć może, że nie zostały wykonane żadne zabiegi agrotechniczne w tym i poprzednim roku kalendarzowym. (...) pierwsza wizyta w terenie odbyła się w okresie letnim, w którym istniało największe prawdopodobieństwo, że obszar ten będzie suchy i bardziej dostępny niż w pozostałe pory roku. W dniu 20 sierpnia 2020 r. napotkano problemy z przeprowadzeniem kontroli. Nie udało się bezpośrednio dotrzeć do deklarowanych granic działek rolnych, dlatego inspektor terenowy podjął kolejną próbę wykonania zdjęć w dniu następnym, tj. 21 sierpnia 2020 r. podchodząc od drugiej strony całego kompleksu nieużytków. W obu dniach ze względu na fakt, że obszar jest trudno dostępny, samo zrobienie zdjęć na różnych częściach działki stanowiło duży problem dla inspektora terenowego. Po kontroli formalnej przeprowadzonej przez Biuro Kontroli na Miejscu w Kielcach, w ramach której nie podważono zasadności zastosowana kodu [...] dla ww. działek rolnych, wskazano na potrzebę dodatkowej wizyty w terenie i wykonania dodatkowych fotografii z innych fragmentów działek rolnych. Na żądanie BKM w Kielcach odbyła się druga wizytacja terenowa w okresie jesiennym. Inspektor terenowy w dniu 9 listopada 2020 r. z trudem dotarł do pozostałych części działek i wykonał dodatkowe zdjęcia, które potwierdziły pierwotne przypuszczenia, że na obszarze tym nie zostały przeprowadzone żadne zabiegi agrotechniczne. Ponadto teren ten był jeszcze bardziej podmoknięty i nieosiągalny dla inspektora terenowego. W celu wykluczenia wątpliwości co do zasadności użycia kodów [...], Biuro Kontroli na Miejscu (po wniesieniu zastrzeżeń do wyników pierwotnej kontroli) poleciło wykonawcy zewnętrznemu wykonanie kolejnej dokumentacji fotograficznej dla działki rolnej [...]/[...]/[...], która została zrealizowana w okresie zimowym w dniu 23 stycznia 2021 r. Sytuacja w terenie pozostała bez zmian (brak wykonania zabiegu agrotechnicznego). Nieskoszona roślinność na tym obszarze została częściowo przysypana śniegiem, a miejscami pojawił się cienki lód, który utrudniał poruszanie się i zwiększał niebezpieczeństwo nagłego poślizgnięcia się, bądź też zapadnięcia w grząskim i błotnistym terenie. Zdaniem organu wszystkie trzy wizyty w terenie potwierdziły, że poruszanie się pieszo po tym kompleksie działek jest uciążliwe i miejscami praktycznie niemożliwe. Tym bardziej utrudnione by było przeprowadzenie jakiegokolwiek zabiegu agrotechnicznego sprzętem mechanicznym na tak podmokłym obszarze.

Odnosząc się natomiast do kwestii zgłoszenia nadzwyczajnych okoliczności organ odwołując się treści art. 2 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 wskazał, że pismem z 28 września 2020 r. strona poinformowała Kierownika Biura Powiatowego o niewykoszeniu łąk z uwagi na zalanie działek o nr [...], [...] i [...] oraz [...], czego przyczyną były niedrożne rowy, które zostały zatamowane przez bobry. Wskazane przez stronę okoliczności potencjalnie mogłoby zostać uznane za nadzwyczajną okoliczność ale tylko w przypadku braku wykoszenia działek w bieżącym sezonie wegetacyjnym, tj. w 2020 r., które z uwagi na podjęte zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne winny być wykoszone do dnia 30 września, natomiast jak wynika z raportu z kontroli stan działek był efektem ich kilkuletniego braku użytkowania. W poprzednim roku, tj. 2019 strona nie zgłaszała przypadków wystąpienia siły wyższej na zadeklarowanych do płatności działkach. Rolnik składając wniosek o przyznanie płatności w terminie od 15 marca do 15 maja deklaruje powierzchnie działek rolnych, które kwalifikują się do otrzymania wnioskowanej płatności na dzień złożenia wniosku. Stwierdzone uchybienia świadczą o tym, że na dzień złożenia wniosku działki rolne zadeklarowane do płatności nie kwalifikowały się do ich otrzymania. Wobec powyższego nie można uznać wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności zgłoszonych w 2020 r., jako przyczyny nie wykoszenia łąk, które jak obrazują przedstawione w uzasadnieniu decyzji fotografie są wynikiem co najmniej dwuletniego zaniedbania, nieużytkowania.

Strona podjęła się realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego na ww. działkach w ramach Wariantu: 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne i 5.5 Półnaturalne łąki świeże. Zgodnie z załącznikiem nr 2 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania" Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2015 r., poz. 415 ze zm.) wymogi dla Wariantów 4.4. i 5.5. Półnaturalne łąki wilgotne (użytkowanie kośne, a w uzasadnionych przypadkach dopuszczonych przez eksperta przyrodniczego jest możliwy wypas po pokosie, przy użytkowaniu jednokośnym (użytkowanie kośno-pastwiskowe); (...) to :

2) wymogi obowiązkowe przy użytkowaniu kośnym i kośno-pastwiskowym:

a) częstotliwość koszenia przy użytkowaniu kośnym: jeden lub dwa pokosy w roku; liczba pokosów określona przez eksperta przyrodniczego,

b) koszenie w terminie określonym przez eksperta przyrodniczego, przy czym termin ten rozpoczyna się nie wcześniej niż w dniu 15 czerwca i kończy się nie później niż w dniu 30 września,

c) pozostawienie nieskoszonego fragmentu działki rolnej o powierzchni wynoszącej 15-20% powierzchni tej działki; w przypadku stosowania dwóch pokosów w ciągu roku należy pozostawić te same fragmenty działki rolnej nieskoszone, a w dwóch kolejnych latach należy pozostawić inne fragmenty nieskoszone,

d) dla działek rolnych nieprzekraczających powierzchni 1 ha jest dopuszczalne zrezygnowanie z pozostawiania powierzchni nieskoszonych i koszenie co roku całej działki rolnej lub pozostawienie nieskoszonego fragmentu działki rolnej wynoszącej 15-20% powierzchni tej działki, jeżeli ekspert przyrodniczy dopuści taką możliwość,

e) zebranie i usunięcie skoszonej biomasy (w tym zakaz pozostawiania rozdrobnionej biomasy); w terminie do 2 tygodni po pokosie biomasa powinna zostać usunięta z działki rolnej lub ułożona w pryzmy, w tym pryzmy balotowe, stogi lub brogi; w przypadku ułożenia biomasy w pryzmy, w tym pryzmy balotowe, stogi lub brogi powinna ona zostać usunięta z działki rolnej nie później niż do dnia 1 marca kolejnego roku,

f) przy użytkowaniu kośno-pastwiskowym - wypas po pokosie w terminie określonym przez eksperta przyrodniczego, przy czym termin ten rozpoczyna się nie wcześniej niż w dniu 15 lipca i kończy się nie później niż w dniu 15 października, przy obsadzie zwierząt do 0,5 DJP/ha gruntów objętych wsparciem w ramach wariantu.

Składając wniosek rolnik wskazuje powierzchnię, w stosunku do której ubiega się o przyznanie płatności do gruntów rolnych na dany rok oraz zobowiązuje się do przestrzegania norm i wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek. Płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna jest przyznawana do powierzchni działki rolnej, na której w sposób faktyczny prowadzona jest działalność rolnicza (uprawa) w analizowanej sprawie były to trwałe użytki zielone. Biorąc pod uwagę, że trwałym użytkiem zielonym jest jedynie grunt zajęty pod uprawę traw samosiewnych, czy zasianych lub innych upraw zielonych które nie były objęte płodozmianem danego gospodarstwa rolnego przez okres co najmniej pięciu lat, to przy określeniu powierzchni działki rolnej zgłoszonej do płatności jako trwały użytek zielony należało wziąć pod uwagę jedynie powierzchnię faktycznie użytkowaną, zatem powierzchnię, na której odbywa się uprawa. W przypadku działki rolnej [...], [...] oraz [...] zamiast uprawy trwałego użytku zielonego stwierdzono nieużytek. Również w przypadku działki [...] stwierdzono naruszenie wymogu pozostawienia nieskoszonego fragmentu działki rolnej o powierzchni wynoszącej 15-20%. Z analizy załącznika graficznego i szkicu pomiaru wynika, że część terenu zadeklarowanego przez stronę jako powierzchnia nieskoszona faktycznie nie należała do powierzchni działki rolnej [...]. Podobnie na działce rolnej [...], w miejscu zaplanowanego niewykoszenia częściowo znajdował się teren wykluczony z dopłat przez kontrolujących. Trudno uznać obszar, na którym znajdują się samosiejki drzew oraz zadrzewienia jako miejsce realizacji wymogu określonego w części IV pkt 5 ppkt 2 lit. c Załącznika nr 2 do rozporządzenia. Organ wziął przy tym pod uwagę fakt, że na zadeklarowanych do płatności gruntach strona realizuje zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne w wariancie 4.4 i 5.5, w którym obowiązuje wymóg pozostawienia nieskoszonego fragmentu działki rolnej o powierzchni wynoszącej 15-20% powierzchni tej działki.

Organ w zaskarżonej decyzji odniósł się również do przedłożonych wraz z zastrzeżeniami do raportu z kontroli zeznań świadków, do czego zobowiązywały go także wskazania z wcześniejszego wyroku III SA/Łd 318/22. Organ wyjaśnił, że zeznania te nie podważają dowodów w postaci zdjęć wykonanych podczas kontroli na miejscu bezpośrednio na gruncie. Ze zdjęć wykonanych podczas kontroli jednoznacznie wynika, że znajdująca się na działkach rolnych roślinność, wysokie trawy, zakrzaczenia oraz samosiewki brzóz nie jest roślinnością jednoroczną, a co za tym idzie grunty te nie były utrzymywane zgodnie z normami w dobrej kulturze rolnej przez cały rok kalendarzowy. Należy się zgodzić z organem, że zaoferowane przez stronę zeznania świadków należało uznać za niewiarygodne w świetle dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego, pozwalającego bez wątpliwości stwierdzić, że uwidoczniony na sporządzonych w trakcie kontroli fotografiach stan działek wyklucza przyjęcie, że były one poddane zabiegom agrotechnicznym w 2019 r. Skarżący nie przedstawił opinii innych rzeczoznawców, która podważyłaby ustalenia zawarte w protokole kontroli, na którym opiera się organ.

Odnosząc się do zastrzeżeń skarżącego, dlaczego nieprzeprowadzona została kontrola metodą inspekcji i czy zgłoszone zastrzeżenia zostały w sposób pełny i prawidłowy zweryfikowane za przez firmę prowadzącą kontrolę, należy uznać, że organ wyczerpująco wyjaśnił, że celem kontroli na miejscu jest weryfikacja danych zadeklarowanych przez producenta rolnego we wniosku o przyznanie płatności na podstawie przeprowadzonej kontroli na miejscu, ze stanem faktycznym, a tym samym zapewnienie prawidłowego wykorzystania środków finansowych. Kontrola na miejscu prowadzana jest w dwojaki sposób - tzw. metodą "Foto" albo poprzez inspekcję terenową (chodzi tutaj o fizyczną obecność inspektorów na nieruchomości rolnika). W rozpatrywanej sprawie kontrola na miejscu w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy przeprowadzona została przez wykonawcę zewnętrznego - firmę E N. K. przy wykorzystaniu tzw. metody Foto, która uregulowana została w art. 40 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014.

Kontrola metodą Foto w odróżnieniu od inspekcji terenowej, przebiega dwuetapowo. W pierwszym etapie kontroli inspektorzy terenowi dysponując ortofotomapą (tj. zdjęcie lotnicze zgłoszonych przez rolnika gruntów) przeprowadzają wizytację terenową, w trakcie której dokonują oceny rolniczego charakteru deklarowanych przez rolnika działek rolnych i określają ich granice, ustalają granice występujących w obszarze działek ewidencyjnych obszarów niekwalifikowanych się do płatności, rodzaj stwierdzonej grupy upraw oraz sporządzają fotografie skontrolowanych gruntów (w niniejszej sprawie wizytacja terenowa została przeprowadzona w trzech terminach tj. 21 sierpnia 2020 r, 9 listopada 2020 r. i 23 stycznia 2021r.). W drugim etapie opracowane są wyniki wizytacji terenowej, w tym w oparciu o ustalone wcześniej w terenie granice upraw przeprowadzany jest pomiar powierzchni działek na ortofotomapach i sporządzany jest raport z czynności kontrolnych.

Wyniki przeprowadzonej kontroli utrwalone zostały w protokole z czynności kontrolnych nr [...] spełniającym wymogi formalne określone w art. 41 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014. W treści raportu z kontroli wskazane zostały działki objęte kontrolą, metody przy wykorzystaniu których zostały przeprowadzone pomiary, obwód zmierzonych działek, stwierdzone powierzchnie upraw oraz opis nieprawidłowości. T.M. nie był obecny podczas przeprowadzania czynności kontrolnych, jednak nie wpływa to na wiarygodność dowodu z oględzin. Zgodnie bowiem z art. 25 Rozporządzenia Komisji (WE) Nr 809/2014, kontrole na miejscu mogą zostać zapowiedziane, pod warunkiem że nie koliduje to z ich celem lub skutecznością. Zapowiedzenie kontroli następuje z wyprzedzeniem ściśle ograniczonym do niezbędnego minimum i nie przekracza 14 dni.

Jednakże w przypadku kontroli na miejscu odnoszących się do wniosków o przyznanie pomocy z związanej z produkcją zwierząt gospodarskich lub wniosków o płatność w ramach środków wsparcia związanych z produkcją zwierzęcą lub zobowiązań zgłoszonych zgodnie z art. 14a ust. 5, zapowiedzenie nie przekracza 48 godzin, z wyjątkiem należycie uzasadnionych przypadków. Ponadto jeżeli ustawodawstwo stosowane do aktów i norm dotyczących zasady wzajemnej zgodności wymaga, aby kontrole na miejscu miały niezapowiedziany charakter, wymienione zasady mają również zastosowanie w przypadku kontroli na miejscu przeprowadzanych pod kątem przestrzegania zasady wzajemnej zgodności.

Z powyższego przepisu wynika, że zasadą są kontrole niezapowiedziane, a wcześniejsze powiadomienie o nich jest wyjątkiem, z którego skorzystanie może być rozważane wyłącznie pod względem celowościowym. Tym samym udział strony w czynnościach kontrolnych nie jest obowiązkiem i nie jest wymagany dla ważności wyników z kontroli. W opinii organu, kontrola na miejscu została przeprowadzona w sposób prawidłowy, z czynności kontrolnych sporządzony został raport spełniający wymogi formalne zawarte art. 40 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014. W toku kontroli wykonano liczną dokumentację fotograficzną skontrolowanych działek. Na każdej fotografii umieszczono tablicę informacyjną wypełnioną danymi pozwalającymi na dokładną identyfikację sfotografowanej działki rolnej, a szkice wykonane przez inspektorów z oznaczeniem punktów wykonania materiału fotograficznego potwierdzają, że dokonali pomiarów na działce rolnej wskazanej przez producenta na załączniku graficznym dołączonym do wniosku.

Zgromadzony w toku kontroli metodą FOTO materiał dowodowy jednoznacznie określał przyczynę wykluczenia z dopłat ww. obszaru. W związku z powyższym organ odwoławczy mógł uznać, że nie było podstaw do skierowania sprawy do przeprowadzenia kolejnej kontroli na miejscu inną metodą, tj. metodą inspekcji terenowej.

Organ również, wypełniając wskazania zawarte w wyroku z 26 lipca 2022 r., odnosząc się do kwestii dat zawartych w raporcie z kontroli, wyjaśnił, że na pierwszej stronie raportu faktycznie widnieje data przeprowadzenia pierwszej kontroli foto, która odbyła się w okresie 5-26 sierpnia 2020 r. i jako datę zakończenia prowadzenia kontroli wskazano 15 września 2020 r. Raport z tej kontroli został wysłany do strony z pismem przewodnim z dnia 10 grudnia 2020 r., przy czym w piśmie tym wskazano, że przedmiotowa kopia raportu z kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni nie została jeszcze zatwierdzona przez ARiMR i może ulec zmianie. Kopia raportu po ewentualnych zmianach zostanie przekazana ponownie. Jak wskazano w powyżej przywołanych wyjaśnieniach, na żądanie Biura Kontroli na Miejscu Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Kielcach w dniu 9 listopada 2020 r. została przeprowadzona druga wizytacja terenowa, w wyniku której po ponownej analizie fotografii wykonanych w terenie (z prefiksem Z3) oraz ortofotomapy podtrzymano wyniki kontroli dla działek rolnych [...], [...] i [...] potwierdzając, że działki te leżą w kompleksie nieużytków na terenach bagiennych i porośnięte są wieloletnimi chwastami, pojedynczymi samosiejkami i krzakami. Stwierdzono, że na działce rolnej C wykonano zabiegi agrotechniczne w bieżącym roku wobec powyższego zdjęto błędny kod [...]. Stwierdzono jedynie, że pomniejszenie powierzchni tej działki rolnej spowodowane jest użytkowaniem części południowej referencji przez innego rolnika. Natomiast dla działki rolnej I potwierdzono, że prawidłowo wyłączono zadrzewienia (liczne samosiejki), które beneficjent oznaczył jako obszar niekoszony, co według kontrolujących nie było zgodne ze stanem faktycznym (tj. pismo z wyjaśnieniami E. z dnia 27 stycznia 2021 r.) W związku z tym, że na skutek przeprowadzonej wizytacji dokonano zmian względem działki rolnej C sporządzony został załącznik nr 1 do raportu z kontroli. Na załączniku widnieje podpis pracownika oraz data zatwierdzenia raportu po kontroli formalnej z dnia 1 grudnia 2020 r. oraz podpis osoby zatwierdzającej raport w systemie informatycznym z datą 15 lutego 2021 r. Ponadto w rubryce nr III załącznika nr 1, oznaczonej jako przekazanie kopii raportu po korektach widnieje informacja, że kopię raportu przekazano stronie w dniu 10 lutego 2021 r. przesyłką poleconą. W piśmie przewodnim do strony, do którego załączono kopię raportu po korektach (tj. pismo opatrzone datą 26 stycznia 2021 r.) poinformowano stronę, że przy naliczaniu płatności zostaną uwzględnione wyniki kontroli z załączonego raportu. Raport z kontroli w zakresie kwalifikowalności powierzchni, który został przesłany w dniu 11 grudnia 2020 r. przestaje obowiązywać. Ponadto poinformowano również, że w terminie 14 dni od otrzymania raportu strona może wnieść zastrzeżenia co do ustaleń w nim zawartych. Z akt sprawy wynika, że rolnik skorzystał z przysługującego mu prawa w tym zakresie i wniósł zastrzeżenia do wyników przeprowadzonej kontroli. W związku z powyższym Biuro Kontroli na Miejscu Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Kielcach poleciło wykonawcy zewnętrznemu ponowne wykonanie dokumentacji fotograficznej wykluczonych z płatności działek. W dniu 23 stycznia 2021 r. została przeprowadzona kolejna wizytacja terenowa, do której sporządzono dokumentację fotograficzną z prefiksem X3. Ustalono, że sytuacja w terenie nie uległa zmianie, nadal zastano obszar nieużytkowany, na którym nie stwierdzono żadnych zabiegów agrotechnicznych i potrzymano dotychczasowe wyniki z kontroli, które zostały zatwierdzone w załączniku do raportu nr 1 w dniu 1 grudnia 2020 r.

Wbrew twierdzeniom strony w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą także okoliczności, o których mowa art. 9 ust. 3 Rozporządzenia nr 640/2014. Zgodnie z tym przepisem, do płatności kwalifikuje się powierzchnia gruntów ornych i trwałych użytków zielonych, jeżeli na ich powierzchni występują drzewa, których liczba nie przekracza 100 drzew/ha i działalność rolnicza na tych gruntach prowadzona jest w podobny sposób jak na gruntach bez drzew. Jednocześnie należy mieć na uwadze, że działkę rolną uznaje się za kwalifikujący się obszar o ile jest na niej prowadzona działalność rolnicza.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. h rozporządzenia UE nr 1307/2013 trwałe użytki zielone i pastwiska trwałe, zwane łącznie "trwałymi użytkami zielonymi", oznaczają grunty wykorzystywane do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych rozsiewających się naturalnie (samosiewnych) lub uprawianych (wysiewanych), które nie były objęte płodozmianem danego gospodarstwa rolnego przez okres co najmniej pięciu lat, a także - w przypadku gdy państwa członkowskie tak zadecydują - które nie były zaorane przez okres co najmniej pięciu lat. Trwałe użytki zielone (TUZ) mogą obejmować inne gatunki, takie jak krzewy lub drzewa, które mogą nadawać się do wypasu, pod warunkiem, że zachowano przewagę traw i innych pastewnych roślin zielnych. Użyte powyżej sformułowanie "zachowano przewagę traw i innych pastewnych roślin zielnych" należy rozumieć w ten sposób, że:

a) "trawy lub inne pastewne rośliny zielne" powinny obejmować więcej niż 50% kwalifikującego się obszaru działki rolnej objętej trwałymi użytkami zielonymi (tzn. co najmniej 50% podglebia/podszycia musi być pokryte trawami lub innymi pastewnymi, roślinami zielnymi (zgodnie z art. 6 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 639/2013), ale jednocześnie należy zwrócić uwagę, że

b) elementy, "które mogą nadawać się do wypasu" powinny być rzeczywiście dostępne dla wypasu zwierząt gospodarskich na swojej całej powierzchni i wypas na nich powinien być prowadzony.

W przypadku trwałych użytków zielonych wymóg dopuszczalnej liczby 100 drzew na 1 ha obowiązuje i dotyczy nawet młodych samosiewów, a widoczny brak użytkowania rolniczego, wyklucza taką działkę z płatności.

Oprócz zatem wymogu nieprzekroczenia 100 drzew musi być spełniony także wymóg prowadzenia działalności rolniczej w podobny sposób, jak na gruncie o takiej samej powierzchni, na którym drzewa nie występują. Z porównania zdjęć wykonanych w toku kontroli na miejscu przedstawiających obszary wykluczone z płatności, tj. działki rolne [...], [...], [...], środkową część działki rolnej [...], jednoznacznie wynika, że drugi wymóg nie jest spełniony. Na terenach wykluczonych znajdowały się przerośnięte suche trawy, gęste skupiska samosiejek i zakrzaczeń z kępami drzew świadczące o braku wykonywana jakichkolwiek zabiegów agrotechnicznych. Wobec powyższego, organ odwoławczy zasadnie uznał, że działki te słusznie zostały z płatności wykluczone.

W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić, że Sąd uznaje za legalne stanowisko organu odwoławczego, że strona nie przedstawiła dowodów, które skutecznie podważałyby ustalenia kontroli. Argumentacja przedstawiona w odwołaniu oraz zeznania dwóch świadków nie podważają dowodów ze zdjęć wykonanych w trzech różnych okresach, tj. w sierpniu, listopadzie i styczniu. Fotografie działek rolnych [...], [...] i [...] w sposób nie budzący wątpliwości potwierdzają obszar nieużytkowany rolniczo. Na zdjęciach wykonanych w toku wizytacji w terenie można zaobserwować nieodchwaszczoną roślinność trawiastą, nie wykoszoną, gęste zakrzaczenia, jak również działki pokryte wodą, co jednoznacznie wskazuje, że stan, w jakim znajdowały się grunty w dniu kontroli, jest efektem kilkuletniego braku rolniczego użytkowania przedmiotowych gruntów.

W przypadku działki rolnej [...], położonej na działce ewidencyjnej nr [...], zgodnie z raportem z czynności kontrolnych (z uwzględnieniem korekty sporządzonej w wyniku rozpatrzenia złożonych przez stronę zastrzeżeń do raportu) powierzchnia upraw kwalifikujących się do objęcia płatnością wynosi 0,86 ha powierzchni tej działki, a nie jak deklarowała strona 1,06 ha. Ze szkicu z pomiaru powierzchni upraw, stanowiącego załącznik do raportu z czynności kontrolnych wynika, że z płatności wykluczona została południowa część działki ewidencyjnej nr [...] stanowiąca powierzchnię 0,20 ha. Na szkicach można zaobserwować inny rodzaj upraw wchodzących w granice działki referencyjnej [...], które odpowiadają uprawom znajdującym się na sąsiadujących działkach ewidencyjnych o nr [...] i [...]. Na działkę tą nałożono kod błędu [...] ponieważ zadeklarowana powierzchnia działki rolnej [...] z daną uprawą jest większa od powierzchni zmierzonej podczas kontroli. W wyniku weryfikacji raportu poprawiona została powierzchnia stwierdzona działki rolnej [...] i wynosi 0,86 ha. W pierwotnej wersji protokołu wynosiła również 0,86 ha ale działka obwarowana była dodatkowo błędem [...] który powodował wykluczenie działki z płatności, natomiast po uwzględnieniu zastrzeżeń kod [...] został usunięty i obszar stwierdzony został zakwalifikowany do płatności.

Podobnie działka rolna [...], położona na działce ewidencyjnej nr [...], została oznaczona przez kontrolujących kodem [...] oraz [...]. Kod [...] oznacza powiększenie zasięgu pola zagospodarowania, natomiast kod [...] oznacza zmniejszenie pola zagospodarowania. Kolejne kody zastosowane dla działki rolnej I to DR22 oznaczający, że działka rolna jest niespójna (błędnie zadeklarowano kilka działek rolnych głównych/podrzędnych, nie sąsiadujących ze sobą, jako jedną działkę rolną) oraz wynikający z powyższego kod [...] świadczący o przedeklarowaniu powierzchni działki. Z akt sprawy wynika, że działka rolna I jest niespójna, ponieważ jak wynika ze szkicu załączonego do raportu z kontroli, środek działki został wykluczony z płatności z powodu znajdujących się tam zakrzaczeń i zadrzewień oraz licznych samosiejek. Jak obrazuje szkic środkowa część działki niekwalifikująca się do płatności powoduje, iż działka rolna I została podzielona na dwie działki o pow. 0,62 ha i pow. 0,41 ha, które nie stykają się bezpośrednio granicami, przez co działka nie tworzy obszaru spójnego. Obszar wykluczony z płatności znajdujący się w centralnej części działki rolnej wynosi 0,12 ha. Obszar ten porastają zakrzaczenia, zadrzewienia wraz samosiejkami drzew i to w sposób skupiony, zwarty. Prawidłowa była ocena organu, że tereny zadrzewione, zakrzaczone z samosiejkami drzew nie są obszarami, na których jest prowadzona działalność rolnicza (uprawa), ponieważ charakter tych powierzchni na to nie pozwala.

W ocenie Sądu organ logicznie również wyjaśnił, że na zmianę stanowiska, co do zasadności pomniejszenia powierzchnia działki [...] o powierzchni 0,12 ha, nie wpływają wyjaśnienia strony, że charakter wykluczonego terenu wynikał z faktu, że obszar ten zaplanowała pozostawić nieskoszony w 2020 r. Z porównania załącznika graficznego (powierzchnia niewykoszeń oznaczona ciemnoniebieskimi liniami) oraz szkicu pomiaru (zadeklarowany obszar niewykoszeń został wykreślony filetową linią) jednoznacznie wynika, że w miejscu zaplanowanego niewykoszenia częściowo znajdował się teren wkluczony z dopłat przez kontrolujących. Trudno uznać obszar, na którym znajdują się samosiejki drzew oraz zadrzewienia, jako miejsce realizacji wymogu wynikającego z podjętego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego polegającego na pozostawieniu nieskoszonego fragmentu działki rolnej o powierzchni wynoszącej 15-20%.

W ocenie Sądu organy wypełniły także wskazania zawarte w wyroku III SA/Łd 318/22 odnośnie do ustalenia kwestii płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej pobieranej przez stronę w latach wcześniejszych. Organy wyjaśniły, że w 2019 r. rolnikowi została taka płatność przyznana. Nie oznacza to jednakże, że na obszarach, które obecnie zostały wykluczone z płatności nie występowały stwierdzone w 2020 r. nieprawidłowości. Z obecnych ustaleń wynika wręcz, że nieprawidłowości takie miały miejsce, a nie stwierdzono ich z oczywistego powodu – w 2019 r. gospodarstwo skarżącego nie było kontrolowane i organ przyznał płatność zgodnie z wnioskiem.

Zatem w sprawie niniejszej Sąd, podobnie jak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyrokach z 30 maja 2023r., III SA/Łd 106/23 i III SA/Łd 107/23, również uznał, że okoliczności wynikające z raportu nr [...] zostały przez organ wystarczająco udokumentowane. W rozpoznawanej sprawie podstawową kwestią było ustalenie stanu zastanego na działkach rolnych [...], [...], [...], [...] i [...]. Sąd podzielił poczynione przez organ ustalenia, że stan ten był zły. Ustaleń tych dokonano po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania dowodowego, uwzględniającego dowody z dokumentów (fotografii wykonanych w czasie kontroli, raportu z kontroli). Przedstawiony w tym zakresie w kontrolowanej decyzji tok rozumowania organów Sąd uznał za logiczny, zgodny ze wskazaniami wiedzy i zasadami prawidłowego rozumowania. Zdaniem Sądu ocena okoliczności sprawy dokonana przez organ w zaskarżonej decyzji jest prawidłowa i logiczna, zaś wnioski z niej płynące konsekwentne, jasne i zrozumiałe. Zajęte przez organ stanowisko zostało przekonująco uzasadnione. Wyciągnięte przez organ z analizy zgromadzonego materiału dowodowego wnioski nie były dowolne, lecz przedstawiały rzeczywisty obraz sytuacji występującej na gruntach zgłoszonych przez stronę do płatności rolnośrodowiskowej w 2020 roku. Sąd podkreśla, że formułowane przez stronę w toku postępowania oraz w skardze zarzuty koncentrowały się jedynie na wybranych elementach, abstrahując od całości materiału dowodowego. Prawidłowości wyciągniętych przez organy wniosków w zakresie stanu wskazanych działek rolnych zgłoszonych przez stronę do płatności nie mogły podważyć argumenty strony czy zeznania zgłoszonych przez stronę świadków, bowiem argumentom tym przeczył rzeczywisty stan działek.

Należy również podkreślić, że składając skargę, jak również na etapie postępowania administracyjnego, skarżący kwestionował wyłącznie ustalenia faktyczne, czyli materiał dowodowy i jego ocenę dokonaną przez organy, które Sąd uznał obecnie za prawidłowe. W żadnym piśmie procesowym strona nie kwestionowała wynikających z owych przyjętych ustaleń obliczeń przyznania stronie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020). Sąd jednak, nie będąc związany granicami skargi, skontrolował również zaskarżoną decyzję i w tym zakresie i stwierdził, że organy działały prawidłowo przyznając stronie płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2020, w ramach wariantu 5.5 Półnaturalne łąki świeże w wysokości 1438,22 zł i nakładając sankcję w wysokości 943,83 zł. Jednocześnie legalna była odmowa stronie przyznania płatności w ramach wariantu 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne i nałożył sankcję w wysokości 3944,63 zł oraz nałożył karę administracyjną w wysokości 6858,44 zł. Uzasadnienie decyzji również w tej części jest wyczerpujące, przytoczone zostało również w części historycznej uzasadnienia wyroku i nie ma konieczności, by w tym miejscu obliczenia te powtarzać, skoro są prawidłowe, a strona nie podnosi żadnych zarzutów w tym zakresie.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

A.M.