Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3103/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 148/23 w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 22 listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 22 listopada 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz E. W. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 25 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 148/23 oddalił skargę E. W. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 22 listopada 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z dnia 30 maja 2022 r. skarżąca wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką J. G., która zgodnie z orzeczeniem Lekarza Orzecznika Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] z dnia 17 marca 2008 r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Decyzją z dnia 13 lipca 2022 r., znak: [...], Wójt Gminy [...] orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu organ ustalił, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowanej opieki nad matką i z tego tytułu od dnia 1 lipca 2013 r. jest uprawniona do zasiłku dla opiekuna. Jednakże, jako podstawę prawną wydania decyzji odmownej organ wskazał art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej "u.ś.r."), bowiem niepełnosprawność matki skarżącej istnieje od 23 marca 1994 r.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium nie zgodziło się z Wójtem w kwestii zaistnienia negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W ocenie Kolegium nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie Kolegium decyzję odmowną uzasadniał natomiast brak spełnienia przez skarżącą przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z przepisu tego wynika, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Kolegium nie zakwestionowało tego, że matka skarżącej wymaga pomocy, a skarżąca tej pomocy jej udziela, jednakże według organu na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż zakres tej opieki powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy współudziale pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej, czy też przy uzyskaniu pomocy w opiece nad niepełnosprawną matką poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo. Kolegium ustaliło również jaki jest krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem matki skarżącej. Z ustaleń tych wynika, że oprócz skarżącej w równym stopniu zobowiązanym do alimentacji są jeszcze dwaj bracia skarżącej. Mieszkają oni w [...] i pracują zawodowo. Kolegium podniosło również, że okoliczności polegającej na tym, iż osoby zobowiązane do opieki mieszkają poza miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki, pracują i wykonywane przez nich obowiązki zawodowe w ich ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję złożyła E. W. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji. Zarzuciła Kolegium naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę. Na wstępie rozważań Sąd, przytaczając treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. podkreślił, że w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd zaaprobował również ocenę Kolegium w zakresie dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd zgodził się ze stanowiskiem, że takiego rodzaju błąd organu I instancji, który na tej podstawie odmówił przyznania żądanego przez skarżącą świadczenia, nie mógł przekreślić trafności i zasadności podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu, czynności które sprawując opiekę nad matką wykonuje skarżąca są typowymi czynnościami dnia codziennego, wykonywanymi przez osoby, na co dzień pracujące zawodowo i wykonujące je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Sąd I instancji podkreślił, że jeśli nawet, jak ustalił pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego, matka skarżącej cierpi na zaniki pamięci i z tego powodu nie może pozostać w domu sama, to trafnie podniosło Kolegium, że w czasie nieobecności skarżącej jest możliwe zorganizowanie opieki nad matką przy współudziale pozostałych dwóch osób zobowiązanych do jej alimentacji, czy też wykorzystaniu choćby usług opiekuńczych. Skoro oprócz skarżącej w równym stopniu zobowiązanymi do alimentacji wobec niepełnosprawnej matki są jeszcze dwaj bracia skarżącej, którzy mieszkają w [...] i pracują zawodowo, to winni oni wspomóc skarżącą w czynnościach opiekuńczych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, reprezentowana przez adwokata, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej "P.p.s.a.") zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące uznaniem, iż zakres sprawowanej przez stronę opieki nie umożliwia jej podjęcia zatrudnienia oraz, że między rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia nie występuje związek przyczynowy;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, iż dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dziecku osoby niepełnosprawnej koniecznej jest wykazanie, iż pozostałe dzieci niepełnosprawnej są obiektywnie niezdolne do sprawowania opieki i wywiązywania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, iż możliwość realizacji obowiązku alimentacyjnego przez pozostałe osoby zobowiązane w tym samym stopniu pozostaje bez wpływu na prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego;

3. naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.:

- art. 135 P.p.s.a. poprzez niewzięcie pod uwagę całości materiału dowodowego, czego skutkiem było niesłuszne oddalenie skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a. oraz uznanie, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa;

- art. 135 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przy orzekaniu całości okoliczności faktycznych w przedmiotowej sprawie w postaci niewzięcia pod uwagę faktu, iż skarżąca od 10 lat pobiera zasiłek dla opiekuna w związku z rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką;

- art. 151 P.p.s.a. poprzez niesłuszne oddalenie skargi, podczas gdy zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., bowiem organ odwoławczy orzekł jednoznacznie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym oceniając go zupełnie dowolnie, czym naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów zdecydowanie wykraczając poza jej granice.

W oparciu o powyższe, skarżący wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi,

2. ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie;

3. zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

Jednocześnie zrzeczono się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w niej zarzutów.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Przypomnienia wymaga, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Powyższy przepis określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, których spełnienie jest konieczne, by danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Norma ta formułuje warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia (bądź innej pracy zarobkowej), który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. W jej świetle przyjąć należy, że strona ubiegająca się o ustalenie tego prawa powinna sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który obiektywnie zmusza ją do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotną jest tu także ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Podkreślenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia oraz brak możliwości jego podjęcia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie tej formy pomocy. Niewątpliwie, jak trafnie zauważył Sąd I instancji, świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam fakt opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za pozostawanie w gotowości do świadczenia czynności opiekuńczych. Za zasadne uznać w tym kontekście należy prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powinno ono stanowić ekwiwalent za faktyczny brak możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia wobec konieczności sprawowania czynności opiekuńczych, bądź za rezygnację z zatrudnienia w celu ich sprawowania. Norma art. 17 ust. 1 u.ś.r. odnosi się więc wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Prawodawca wymaga bowiem, by brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z niego przez osoby wymienione w ww. normie pozostawały w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. oznacza, że czynności opiekuńcze muszą w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a opieką musi być bezpośredni i ścisły. Oceny takiej powinien dokonać organ administracji, biorąc pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i ustalając, czy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować.

Kluczowym jest, że w przywołanej regulacji brak jest wskazania dotyczącego sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która pomocy tego typu wymaga. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie, opieka winna mieć charakter stały, długotrwały w sensie rozciągłości w czasie i powtarzalny, zaś jej zakres wyznaczony być powinien niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, czyli koniecznością wykonywania czynności w związku z ograniczoną możliwością podopiecznego do samodzielnej egzystencji, w warunkach dnia codziennego. Tak określony zakres opieki, uprawniający do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, zależny jest więc od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej wsparcia, w tym: rodzaju niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych, itp.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącej – J. G. - na dzień orzekania przez organy miała 80 lat (aktualnie 82), mieszka razem z wnioskodawczynią, od 1994 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dnia 29 marca 1994 r. Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia NR [...] w [...] kwalifikującym ją na stałe do l grupy inwalidztwa) ze względu na niepełnosprawność o znaczoną 04-O - choroby narządu wzroku, a także Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 17 marca 2008 r., z którego wynika, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ze względu na stan zdrowia wymaga wsparcia i pomocy drugiej osoby w codziennym funkcjonowaniu. Z aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 czerwca 2022 r. wynika, że matka skarżącej wymaga stałej opieki ze strony córki, która nie może podjąć zatrudnienia. Niepełnosprawna ma bardzo słaby wzrok - widzi tylko zarysy postaci, ma problemy z kręgosłupem - lekarz zalecił jej noszenie gorsetu, jest cyt. "osobą depresyjną", wymaga stałego przyjmowania leków, ma problemy z nietrzymaniem moczu, wymaga stosowania podkładów higienicznych, ma zaniki pamięci, dlatego nie może sama zostać w domu. Skarżąca przez całą dobę sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką - również w nocy. Pomaga jej w zmianie pozycji w łóżku, prowadzi ją do toalety, uczestniczy w utrzymaniu codziennej higieny oraz kąpieli, dozuje lekarstwa, pilnuje wymiany podkładów. Z zakresu czynności wykonywanych podczas opieki nad niepełnosprawną wynika m.in., że wymaga ona pomocy przy wymianie pielucho-majtek, ubieraniu, podawaniu leków, higienie osobistej, prowadzeniu do toalety, mierzeniu ciśnienia, przygotowywaniu i podawaniu posiłków.

Zauważania wymaga, że skarżąca wykonuje opiekę nad matką codziennie i regularnie, zaś jej wymiar jest adekwatny do potrzeb osoby niepełnosprawnej, a czynności opiekuńcze odbywają się z różnych porach, w ciągu całego dnia. Opieka ta sprawowana jest także w święta i dni wolne od pracy. Nadto, nawet jeśli skarżąca nie wykonuje bezpośrednio czynności opiekuńczych w określonym czasie, bowiem nie wymaga tego stan jego matki, to w tym czasie pozostaje do jej dyspozycji. Jeśli nawet, opieka ta nie ma charakteru stricte leczniczego, to obejmuje szereg czynności, które mieszczą się w zakresie pielęgnacji osoby niepełnosprawnej. Ich zakres wyznacza stan zdrowia i potrzeby chorego. W tym przypadku jest to codzienna opieka, obejmująca bieżące czynności, których osoba niepełnosprawna z uwagi na rodzaj schorzenia odnoszący się do sprawności psychofizycznej nie jest w stanie wykonać sama. Taki stan rzeczy jednoznacznie wskazuje na szeroki zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez stronę wobec matki, ich czasochłonność oraz bezpośredni związek z aktualnym brakiem podejmowania przez nią aktywności zawodowej.

Nie sposób zgodzić się również, ze stanowiskiem Sądu I instancji odnośnie nieuwzględnienia przez skarżącą pomocy ze strony jej braci. W niniejszej sprawie nie było bowiem podstaw do badania alternatywnych sposobów zapewnienia J. G. niezbędnej opieki przez pozostałe osoby zobowiązane względem niej do alimentacji, w sytuacji gdy to skarżąca pozostaje w pełnej dyspozycji niepełnosprawnej matki, udzielając jej wszechstronnej pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Wielość osób, które potencjalnie mogłyby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną nie daje podstawy do podważania faktu sprawowania opieki przez osobę, która w sposób niejako zinstytucjonalizowany się jej podjęła, rezygnując bądź nie podejmując z tego powodu aktywności zawodowej i ubiegając się o świadczenie z tego tytułu.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowało się już stanowisko, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy wnioskodawca, czy inna osoba zobowiązana w takim samym stopniu do alimentacji (np. rodzeństwo), winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem, gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Taki pogląd jest w zasadzie jednolity w najnowszym orzecznictwie NSA (zob. wyroki NSA z: 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1596/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt 1626/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1554/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1521/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1627/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21 publik. CBOSA).

Zatem stwierdzić należy, że z art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. nie wynika, aby przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność istnienia, oprócz skarżącej, rodzeństwa należącego do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie i uprawnionych do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powołany przepis wśród wyraźnie określonych negatywnych i pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie przewiduje takiej negatywnej przesłanki.

Trafnie zatem skarga kasacyjna zarzuca naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w zakresie wadliwej ich wykładni tak w rozmiarze sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką a możliwością podjęcia przez nią zatrudnienia, jak i możliwości sprawowania opieki przez pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji (braci skarżącej).

Należy mieć na względzie (na co wskazuje również skarżąca kasacyjnie), że istotne znaczenie w niniejszej sprawie ma kwestia pobierania przez nią od 10 lat zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaniem tej samej opieki nad matką. Skarżąca złożyła oświadczenie, z którego wynika, iż z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z przysługującego jej prawa do zasiłku dla opiekuna. Okoliczność ta została zupełnie pominięta w toku dotychczasowego postępowania, a pozostaje ona kluczowa dla kwestii konieczności i zakresu sprawowanej opieki.

W oparciu o powyższe, wadliwie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zastosował art. 151 P.p.s.a. przez oddalenie skargi, pomimo błędnej oceny przez organ zebranego w sprawie materiału dowodowego i zaaprobowania tego stanu rzeczy przez Sąd I instancji (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Zaznaczenia wymaga również, że zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organ obowiązany jest zatem rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody na wzajemnej łączności. Swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w "samowolę", musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem reguł tej oceny. Zasadę swobodnej oceny dowodów można podważyć jedynie, gdy naruszone zostały zasady prawidłowego wnioskowania i logicznego rozumowania.

Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej kasacyjnie organ uwzględni wskazaną powyżej wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., ocenę okoliczności niepodejmowania/rezygnacji strony z zatrudnienia, a także charakteru opieki i pomocy udzielanej niepełnosprawnej matce. Istotna będzie również analiza całości zebranego w sprawie materiału dowodowego z uwzględnieniem faktu pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna oraz kwestii rezygnacji przez nią z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ będzie także zobowiązany rozważyć zmiany stanu prawnego wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 182 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. (480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem I instancji) oraz na podstawie art. 203 pkt 1 w związku art. 205 § 2 p.p.s.a. (240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym).