Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 194/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant St. sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2023 r. sprawy ze skargi S.D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 stycznia 2023 r. nr UP-13/2023 (380000/71/416693/2022 ULP) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżona decyzją z 5 stycznia 2023r. nr UP -13/2023 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 października 2022 r. nr [...] o odmowie umorzenia skarżącemu S. D. należności z tytułu składek w łącznej kwocie 34 011,50 zł.

W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy.

Wskazał, że 4 sierpnia 2022 r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek z uwagi na trudną sytuację życiową.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 17 października 2022 r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek:

- na ubezpieczenia społeczne za okres od lutego 2013r. do stycznia 2015r., od lutego 2019r. do grudnia 2019r. w kwocie 12.660,81 zł, plus odsetki za zwłokę i koszty upomnienia,

- na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2013r. do stycznia 2015r., od lutego 2019r. do grudnia 2019r. w kwocie 10.150,74 zł plus odsetki za zwłokę i koszty upomnienia,

- na Fundusz Pracy za okres od lutego 2019r. do grudnia 2019r. w kwocie 770,55 zł.

Powodem takiego rozstrzygnięcia było, że - zdaniem organu - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Skarżący nie wykazał również, że zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że:

- ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego;

- powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W związku z negatywną treścią decyzji, skarżący zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Oświadczył, że jest samotnym ojcem wychowującym dwoje dzieci. Ma przysposobione trzecie dziecko, na które ma zasądzone alimenty z powodu osadzenia w areszcie karnym. Dlatego jego sytuacja jest bardzo ciężka. Nadto umieszczono go w więzieniu z powodu niesłusznego pomówienia - bez żadnych dowodów skazano go na wyrok. W obecnej sytuacji nie ma możliwości wychowywania dzieci i zaspokojenia ich potrzeb, a spłata zadłużenia przy obecnym zatrudnieniu jest bardzo trudna.

Akta sprawy zostały uzupełnione o:

- decyzję Starosty [...] nr [...] z 23 maja 2017 r. odnośnie wyrejestrowania pojazdu,

- zaświadczenie z "O" sp. z o.o. sp. k. o przyjęciu niekompletnego pojazdu Nr [...] z 22 maja 2017 r.

Organ skorzystał także z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych:

■ Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej;

■ Centralnej Ewidencji Pojazdów;

■ Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Na ich podstawie organ ustalił, że skarżący:

— 1 stycznia 2020 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie konserwacji i naprawy pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli (kod PKD 45.20.Z),

— obecnie odbywa karę pozbawienia wolności,

— od 29 sierpnia 2022 r. wykonuje odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności w wymiarze czasu pracy 1/4 z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w poszczególnych miesiącach: we wrześniu 2022 r. - 102,66 zł; w październiku 2022 r. - 684,40 zł; w listopadzie 2022 r. - 716,80 zł,

— posiada samochód osobowy Opel Kadett z 1991 r.,

— nie jest właścicielem czy współwłaścicielem nieruchomości.

ZUS zweryfikował także zadłużenie w zakresie ewentualnego ich przedawnienia i stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia zostały przestawione w decyzji ZUS z 17 października 2022 r. nr [...] i pozostają aktualne.

W szczególności organ zwrócił uwagę, że przez Dyrektora Oddziału ZUS w R. jest w stosunku do strony prowadzone postępowanie egzekucyjne wszczęte 22 lipca 2014r. dla najstarszych zaległości, które spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Kolejne zobowiązania sukcesywnie kierowano do egzekucji.

Co do meritum wniosku organ oświadczył, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, przewidziana w ww. przepisie. I tak:

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (zgon zobowiązanego) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

— sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

— nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

— nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

— nie ogłoszono upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. (zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności oraz osób trzecich) nie zachodzi - nastąpiło zaprzestanie wykonywania działalności gospodarczej; jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku podlegającego egzekucji - w czasie odbywania kary pozbawienia wolności strona wykonuje odpłatną pracę; nie wystąpiła również przesłanka braku następców prawnych;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. (wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym) nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których strona wnosiła przekracza kwotę kosztów upomnienia wynoszących 16 zł;

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi - Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. (w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne) nie zachodzi - nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora ZUS Oddział w R., które trwa.

Natomiast postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

W związku z powyższym organ stwierdził, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie organ stwierdził, że nie zachodzą też przesłanki umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem".

Zgodnie z § 3 rozporządzenia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Oceniając możliwość umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.), czy trudności mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. W tej kwestii organ stwierdził, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie. W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja finansowa strony, spowodowana odbywaniem kary pozbawienia wolności ma charakter trwały. Pobyt w Zakładzie Karnym utrudnia stronie osiąganie większych dochodów, ale nie uniemożliwia ich całkowicie, bowiem od 29 sierpnia 2022 r. skarżący wykonuje odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w wymiarze 1/4 etatu.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ odwoławczy uznał, że nie ma dowodów wskazujących na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych; było ono wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. Natomiast skarżący nie powołał się na swoją sytuację zdrowotną ani nie przedłożył żadnej dokumentacji świadczącej o stanie zdrowia. Ponadto z uwagi na przebywanie w Zakładzie Karnym, nie jest możliwe wykazanie konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Organ zwrócił także uwagę na fakt, że ponieważ obecnie skarżący przebywa w Zakładzie Karnym - nie można porównać jego sytuacji finansowej do minimum socjalnego. Przebywając tam ma zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe, nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem, pozostając na utrzymaniu Państwa. Nie można zatem uznać, że skarżący jest pozbawiony środków do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Również zobowiązania alimentacyjne w miesięcznej kwocie 400,00 zł nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Skarżący jest zarówno zobligowany do zapewnienia uprawnionym alimentów, jak również do regulowania zobowiązań publicznoprawnych.

Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych, jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miał możliwości spłaty zaległości. Natomiast w stosunku do zadłużenia jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, obecne trudności mają jedynie charakter przejściowy, a strona jest w wieku aktywności zawodowej (38 lat). Dlatego też na tym etapie postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może jednoznacznie wykluczyć, że w przyszłości strona nie będzie osiągać większych dochodów z tytułu zatrudniania lub, że nie wznowi prowadzenia działalności gospodarczej.

W tych okolicznościach – zdaniem Prezesa ZUS - podjęcie decyzji o umorzeniu zaległości na obecnym etapie byłoby przedwczesne, tym bardziej, że możliwe jest rozłożenie zadłużenia na raty.

Organ podkreślił też, że przez cały okres prowadzenia działalności skarżący uchybił obowiązkowi ustawowemu w systematycznym opłacaniu składek.

W skardze na tę decyzję skarżący zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, a to:

a. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. poprzez dokonanie jego błędnej wykładni, skutkujące dowolnym ograniczeniem możliwości zastosowania wskazanej normy prawnej, co doprowadziło do bezzasadnej odmowy umorzenia zaległości skarżącego z uwagi na niespełnienie przesłanek wynikających ze wskazanej normy prawnej;

b. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. poprzez dokonanie jego błędnej wykładni i błędne uznanie, że w sprawie nie występuje uzasadniony przypadek zastosowania dobrodziejstwa umorzenia składek skarżącego, w sytuacji kiedy skarżący jest osobą osadzoną w zakładzie karnym, odbywającą karę pozbawienia wolności, który nie mógł zadbać o swoje sprawy prywatne i życiowe, gdyż przez okres przewyższający 2 lata stosowano wobec niego środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania;

2. Naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, a to:

a. art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. przez nieprzeprowadzenie żadnych ustaleń co do przewidywanych, możliwych do wyegzekwowania z majątku skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym kwot, ani wiążących się z tym postępowaniem wydatków egzekucyjnych, co powoduje, że zaskarżona decyzja nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 k.p.a.;

b. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez zaniechanie kompleksowego rozpatrzenia i poddania ocenie materiału dowodowego niezbędnego do podjęcia rozstrzygnięcia zmierzającego do ustalenia:

i. stanu majątkowego skarżącego uprawniającego do skorzystania z prawa do umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą,

ii. stanu faktycznego i sytuacji życiowej skarżącego,

które to naruszenie skutkowało bezpodstawnym przyjęciem, że skarżący ma wystarczające dochody i majątek, aby uiścić zaległości z tytułu składek, jak również nie istnieją uzasadnione powody zastosowania dobrodziejstwa umorzenia składek ze względu na sytuację skarżącego, podczas gdy właściwości i warunki osobiste, a także sytuacja rodzinna, zdrowotna i majątkowa skarżącego przeczą temu wnioskowi.

W oparciu o art. 145 §1 pkt. 1 w zw. z art. 135 p.p.s.a. wniósł o uchylenie obu decyzji w przedmiotowej sprawie i przekazanie ich do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, ze zm. dalej także: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy).

Na wstępie Sąd przeanalizował sprawę pod kątem ewentualnego przedawnienia należności, jednak doszedł do przekonania, że ono nie nastąpiło.

Zagadnienia związane ze składkami na ubezpieczenia społeczne reguluje ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023r., poz.1230 t.j.) – dalej powoływana jako ustawa.

Najstarsze objęte wnioskiem składki przypadają za luty 2013r., co oznacza, że termin ich płatności przypadał w marcu 2013r. Zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy (w wersji właściwej dla daty wymagalności składek tj. Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz.1585):

Ust. 4. Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.

Ust. 5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Z decyzji organu I instancji wynika, że w stosunku do tych należności w dniu 22 lipca 2014r. zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku. Twierdzenia tego skarżący nie zanegował. Oznacza to, że z tym dniem doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia i zawieszenie to trwa nadal, zatem należności nie uległy przedawnieniu. Wobec takiego ustalenia, Sąd przystąpił do zbadania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pozostałym zakresie.

Analizując spełnienie przez skarżącego przesłanek umorzenia należności z tytuł składek przypomnieć należy, że przedmiotem wniosku są własne składki osoby prowadzącej działalność gospodarczą, tj. składki płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie. Z tego powodu mogą one być umarzane w oparciu o dwa różne akty prawne.

Zasadniczo umorzeniu mogą podlegać należności składkowe w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

Stosownie bowiem do art. 28 ust. 2 ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednocześnie jednak art. 28 ust. 2 ustawy przewiduje wyjątek od tej reguły stanowiącej, że umorzeniu podlegają należności tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności wprowadzając wyjątek: "z zastrzeżeniem ust. 3a.". Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zasady takiego umarzania reguluje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (t.j. Dz. U. z 2003r., nr 141, poz.1365 – w dalszej części przytaczane jako rozporządzenie) i jest to druga regulacja prawna umożliwiająca umorzenie składek za osobę będącą ich płatnikiem.

Delegacja do wydania rozporządzenia zawarta została w art. 28 ust. 3b ustawy, zgodnie z którym Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Analizując kolejno przesłanki całkowitej nieściągalności przewidziane w art. 28 ust. 3 usus Sąd stwierdza, że w badanej sprawie stanowisko organu co do tego, że w przypadku strony przesłanki te nie zachodzą, jest zasadne.

Oczywistym jest, że nie zachodzi przesłanka przewidziana w pkt.1. Przesłanka z pkt. 3 mogłaby zachodzić, gdyby brak było majątku, z którego można prowadzić egzekucję, podczas gdy w stosunku do skarżącego stan taki nie został stwierdzony, gdyż skarżący pracuje, posiada też następców prawnych.

Wysokość dochodzonej należności wynosi 34 011,50 zł, a więc jest wyższa, niż koszty upomnienia wynoszące 16 zł, zatem przesłanka z pkt 4a również nie została spełniona. Nie zachodzą w sprawie przesłanki określone w pkt 2, 4, 4b i 4c ustawy. Nie można przyjąć, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6), gdyż egzekucja przeciwko niemu nadal jest w toku i organ egzekucyjny takiej okoliczności nie stwierdził. Wreszcie ponieważ egzekucja nadal jest w toku, nie zachodzi także przesłanka z pkt 5.

Odnośnie tego zauważyć należy, że do oceny istnienia trwałej nieściągalności czy też stwierdzenia, że nie jest możliwe uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, właściwy jest wyłącznie organ egzekucyjny. (Tak WSA w Warszawie, w wyroku z 19 maja 2009r., sygn. akt V SA/Wa 40/09).

Powyższe wskazuje, że nieuzasadniony jest zarzut skargi wyrażony w pkt. 2 lit. a.

Zatem analizując kolejno przesłanki całkowitej nieściągalności przewidziane w art. 28 ust. 3 usus Sąd stwierdził, że w badanej sprawie stanowisko organu co do tego, że w przypadku strony przesłanki te nie zachodzą, jest zasadne.

Przechodząc na grunt przesłanki "uzasadnionego przypadku", wskazanej w art. 28 ust. 3a usus wskazać należy, że wykonując delegację zawartą w art. 28 ust. 3b usus, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał powołane już rozporządzenie z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (t.j. Dz. U. z 2003r., nr 141, poz.1365).

W myśl jego § 3:

1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Oceniając sytuację strony przez pryzmat tych przesłanek, również należy podzielić pogląd organu co do tego, że w przypadku strony one nie zachodzą.

Ustosunkowując się do przesłanki pierwszej Sąd zauważa, że nie jest tak, że opłacenie należności pozbawiłoby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, bo te są zaspokajane przez Państwo z uwagi na pobyt strony w zakładzie karnym.

Co do przesłanki drugiej, to skarżący nie podnosił, że powstanie zaległości jest wynikiem jakiegoś szczególnego zdarzenia. Natomiast notoryjnie i powszechnie zanany jest fakt, że prowadzenie działalności gospodarczej i wykonywanie pracy zarobkowej wiąże się z obowiązkiem opłacania składek na ubezpieczenia. Sąd orzekający przychyla się do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Sytuacja taka nie została zaś przez stronę wykazana.

Odnośnie zaś przesłanki z pkt. 3 zdaniem Sądu organ prawidłowo ocenił, że nie zachodzi ona w przypadku skarżącego, gdyż nie podnosił on, że stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy, tym bardziej, że pracę podjął. Nie jest też tak, że nie może pracować z powodu konieczności opieki nad chorym członkiem rodziny, bo powodem, że nie może tego uczynić jest fakt, że przebywa w zakładzie karnym (pomijając już okoliczność, że skarżący nie twierdził, że rzeczywiście zachodzi konieczność takiej opieki).

Skoro nie zostały spełnione przesłanki umorzenia zarówno przewidziane w ustawie, jak i rozporządzeniu, organ nie ma możliwości umorzenia składek. Możliwość taka (a nie obowiązek) pojawiłaby się dopiero wówczas, gdyby którakolwiek przesłanka została spełniona. Tak się jednak nie stało.

Tym samym nieuzasadnione okazały się zarzuty skargi podnoszące naruszenie art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Wyjaśniając powyższe stwierdzenie wskazać należy, że umorzenie zaległości składkowych, jest podejmowane w warunkach uznania administracyjnego, co oznacza, że organ posiada swobodę podjęcia decyzji pozytywnej albo negatywnej dla wnioskodawcy. Jakkolwiek uwzględnienie wniosku strony możliwe jest jedynie w sytuacji zaistnienia w odniesieniu do wnioskodawcy którejkolwiek z przesłanek, od których ustawodawca uzależnił udzielenie tego rodzaju ulgi, to jednak nawet wykazanie ich spełnienia przez wnioskodawcę nie powoduje konieczności uwzględnienia jego wniosku. Zatem nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę którejś z przesłanek umorzenia, organ, podejmując decyzję w przedmiocie wniosku właśnie z uwagi na jej uznaniowy charakter nie jest zobowiązany do udzielenia wnioskowanej ulgi.

Umarzanie należności, do których ponoszenia zobowiązani są wszyscy prowadzący działalność gospodarczą winno mieć charakter wyjątkowy, bo zasadą winno być płacenie należności publicznych, a nie zwalnianie z nich. Udzielenie ulgi w postaci umorzenia uprzywilejowuje jedne podmioty prowadzące działalność gospodarczą kosztem innych, którzy takie obciążenia składkowe ponoszą terminowo i w pełnym zakresie, a przez to ich działalność może być mniej rentowna albo mniej konkurencyjna. Po wtóre, nie można tracić z pola widzenia, że z tych właśnie składek finansowane są świadczenia dla osób ubezpieczonych, co przy podejmowaniu decyzji odnośnie umorzenia nakazuje uwzględnić także interes publiczny, a nie tylko interes jednostkowy wnioskującego. Co prawda interes publiczny nie jest przesłanką umorzenia należności, to jednak trzeba pamiętać, że decyzja w tej kwestii jest podejmowana w warunkach uznania administracyjnego, zatem organ nie jest skrępowany przy wydaniu decyzji odmownej ścisłymi wytycznymi i może brać pod uwagę także takie aspekty. Trudno zaś dopatrzyć się, aby ów interes przemawiał za umorzeniem należności w badanym przypadku tym bardziej, że – jak słusznie podniósł organ – skarżący jest osobą młodą, gdyż ma 38 lat, co oznacza, że ma przed sobą jeszcze ok. 25 lat aktywności zawodowej.

Przypomnieć też należy, że art. 84 Konstytucji nakazuje każdemu zobowiązanemu ponoszenie danin publicznych na jednakowych zasadach.

Z powyższego wynika, że także interes publiczny przemawia przeciwko umorzeniu należności, choć ulga ta nie może być udzielona przede wszystkim z tego powodu, że nie został spełniony żaden z warunków, które to umożliwiają.

Podsumowując, umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności a ich umorzenie przy braku takiej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, które – zdaniem Sądu – w przedmiotowej sprawie nie zachodzą, to niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne i naruszające zasady uznania administracyjnego.

Sąd nie podzielił także zarzutu skargi dot. naruszenia przepisów Kpa regulujących postępowanie dowodowe, tj. pkt 2 lit. b skargi. Wbrew temu zarzutowi, organ zgromadził cały materiał dowodowy, część z niego uzyskał z urzędu, a strona nie zgłaszała wniosków dowodowych, których organ by nie uwzględnił. Natomiast powody, dla których ocenił, że taki stan faktyczny, jak w przypadku skarżącego nie uzasadnia umorzenia należności zostały szeroko opisane i Sąd je podziela. To, że strona subiektywnie się z tą oceną nie zgadza nie jest jeszcze równoznaczne z tym, że organ nie przeprowadził prawidłowego postepowania dowodowego, albo niewłaściwie ocenił dowody, jakie zebrał. Organ wszak przyznał, że sytuacja życiowa i majątkowa strony jest trudna, ale wobec faktu, że nie zachodzą przesłanki umorzenia ani określone w ustawie, ani rozporządzeniu, umorzenie należności nie jest możliwe.

Uwzględniając powyższe, Sąd oddalił skargę na mocy art. 151 p.p.s.a.