Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 5/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk- Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 03 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2019 roku nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. Pani M. P. zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz S. T. i M. T..

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. Prezydent Miasta P. przyznał wnioskowane świadczenie wychowawcze na S. T. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. oraz na M. T. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r.

W dniu [...] lipca 2018r. Pani M. P. poinformowała organ wypłacający świadczenia o nowej umowie o pracę od kwietnia 2018 r.

W dniu [...] lipca 2018 r. Prezydent Miasta P. wszczął postępowanie w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] sierpnia 2017 r. w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego.

W dniu [...] sierpnia 2018 r. Pani M. P. poinformowała, że nowa umowa o pracę jest kontynuacją wcześniejszej zawartej z tym samym pracodawcą umowy na okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] kwietnia 2018 r.

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. umorzył postępowanie wszczęte w dniu [...] lipca 2018 r. w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] sierpnia 2017 r. dotyczącej prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz S. T..

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. organ wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. przyznającą świadczenie wychowawcze na rzecz S. i M. T..

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] września 2018 r.:

1. uchylił decyzję z dnia [...] sierpnia 2017 r. przyznającą świadczenie wychowawcze na rzecz S. T. i M. T.,

2. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na rzecz S. T.,

3. Przyznał świadczenie wychowawcze na rzecz M. T. w wysokości po [...] zł miesięcznie na okres od [...] października 2017r. do [...] września 2018r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że dnia [...] lipca 2018r. wnioskodawczyni dostarczyła umowę o pracę zawartą z Dyrektorem Szpitala Klinicznego [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., na czas określony od [...] kwietnia 2016 r.

Ponowne przeliczenie dochodu rodziny Pani M. P. przy uwzględnieniu ww. umowy, dochód w rodzinie wnioskodawczyni wynosił [...] zł na osobę i przekracza ustawowe kryterium uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie.

W dniu [...] stycznia 2019 r. Prezydent Miasta P. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych w związku z decyzją uchylającą z dnia [...] września 2018r.

Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. Prezydent Miasta P. na podstawie art. 10, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 4, ust. 7, ust. 8 i ust. 9 oraz art. 28 ustawy z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134) ustalił, że kwota [...]zł pobrana przez Panią M. P. tytułem świadczenia wychowawczego na rzecz S. T. w okresie od [...] października 2017 r. do [...] lipca 2018 r. do [...] lipca 2018r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi.

W uzasadnieniu decyzji wskazano na wystąpienie przesłanki z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy. W związku z powyższym wypłacona kwota [...]zł stanowi świadczenie nienależnie pobrane podlegające na podstawie art. 25 ust. 1 powyższej ustawy zwrotowi.

Pani M. P. złożyła odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

Odwołująca wskazała, że nie zgadza się z decyzją organu. Od [...] kwietnia 2016r. podjęła zatrudnienie na czas określony od [...] kwietnia 2016r. do [...] kwietnia 2018r. w szpitalu Klinicznym [...] w P., wcześniej nie posiadała żadnego zatrudnienia. W 2016r. poinformowała PCŚ o fakcie podjęcia zatrudnienia przedstawiając powyższą umowę o pracę. W kwietniu 2018r. Szpital przedłużył umowę o pracę i po konsultacji z PCŚ została poinformowana że powinna tą umowę przedłożyć w organie wraz z zaświadczeniem o zarobkach, co uczyniła [...] sierpnia 2018r. Zdaniem odwołującej się nie było zarówno utraty, jak i uzyskania dochodu przez nią i członków jej rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] października 2019r. na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 4, art. 7 ust. 2 i ust. 3a ustawy z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lutego 2019 r.

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium argumentowało, że podstawę materialnoprawną podjętego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134). W niniejszej sprawie znalazł zastosowanie art. 25 ust. 2 ustawy w brzmieniu sprzed zmiany wynikającej z ustawy z 26 kwietnia 2019r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Świadczenie wychowawcze na rzecz S. T. zostało przyznane Pani M. P. przez Prezydenta Miasta P., decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., która w wyniku wznowienia postępowania została uchylona i odmówiono przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz S. T. decyzja z [...] września 2018r. w związku z czym spełnione zostały przesłanki art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że organ administracji uzyskując informację o dochodzie za 2016r. przyjął, że był on uzyskiwany za cały rok kalendarzowy, a więc do ustalenia średniego miesięcznego dochodu ustaloną kwotę podzielono przez 12 miesięcy. Po doliczeniu dochodu nieopodatkowanego uzyskano kwotę średniego miesięcznego dochodu w wysokości [...], co w przeliczeniu na członka rodziny dało [...] zł. Tymczasem ze względu na to, że dochód z tytułu zatrudnienia w 2016r. zaczął być uzyskiwany od kwietnia, to zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy powinien być podzielony przez liczbę miesięcy, w których był uzyskiwany, czyli 9 (od kwietnia 2016r.). Zatem prawidłowe wyliczenie miesięcznego dochodu na członka rodziny odnoszące się do zweryfikowania kryterium dochodowego wyniosło [...] zł., czyli więcej niż kryterium dochodowe wynoszące [...] zł miesięcznie na członka rodziny.

Odnosząc się do zarzutu, że nie wystąpiła sytuacja utraty dochodu, a następnie jego uzyskania organ odwoławczy odwołał się do art. 7 ust. 3a ustawy, nakazującego traktować zatrudnienie wnioskodawczyni jako kontynuowanego od kwietnia 2016r. W ocenie organu odwoławczego w sprawie doszło do wypełnienia przesłanek art. 25 ust. 2 ustawy, zatem decyzja organu I instancji nie zawiera uchybień.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję organu odwoławczego z [...] października 2019r. wniosła M. P. zaskarżając ją w całości. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 7 Kpa, art. 77 Kpa, oraz art. 25 ust. 2 pkt 4, art. 7 ust. 2 i ust. 3a ustawy z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134).

Skarżąca wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2019 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lutego 2019 r.,

2. umorzenie kwoty [...]zł tytułem nienależnie pobranych świadczeń;

3. zwolnienie z kosztów sądowych z powodu trudnej sytuacji finansowej.

W uzasadnieniu argumentowała, że podjęła zatrudnienie na czas określony tj. od [...] kwietnia 2016 roku do [...] kwietnia 2018 roku w szpitalu Klinicznym [...]. W roku 2016 poinformowała Poznańskie Centrum Świadczeń o fakcie podjęcia zatrudnienia przedstawiając swoją umowę o pracę dnia [...] maja 2016 roku wraz z zaświadczeniem o zarobkach. Na poparcie powyższego skarżąca przedłożyła kserokopię powyższych dokumentów z adnotacją przedłożenia organowi umowy o pracę z [...] kwietnia 2016r. w dniu [...] maja 2016r., oświadczenia o podjęciu pracy w kwietniu 2016 – przedłożonego organowi [...] maja 2016r. oraz zaświadczenia o zarobkach za maj 2016r. – przedłożonego organowi w dniu [...] czerwca 2016r.

Skarżąca dalej wskazała, że wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 roku zwróciła się do Poznańskiego Centrum Świadczeń o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz synów M. i S. T. przedstawiając dochód członków rodziny o dochodach osiągniętych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego, dotyczące członków rodziny rozliczających się na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, zawierające informację odpowiedni o: formie opłacanego podatku, wysokości przychodu, stawce podatku, wysokość opłacanego podatku w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, odpis podlegającego wykonaniu orzeczenia sądu zasądzającego alimenty na rzecz małoletnich synów S. i M. T. oraz inne niezbędne dokumenty do wydania decyzji administracyjnej w związku z w/w sprawą. Dalej wyjaśniała, że wniosek o świadczenie wychowawcze wypełniła zgodnie z instrukcją pracownika Poznańskiego Centrum Świadczeń informując go wcześniej o wszystkich zaistniałych okolicznościach dotyczących finansowej sytuacji rodzinnej. Po konsultacji z urzędnikiem Poznańskiego Centrum Świadczeń została również poinformowana, iż skoro dostarczyła umowę o pracę z dnia [...] kwietnia 2016 roku, dnia [...] maja 2016 roku to również nie musi ponownie jej dostarczać, umowa o pracę z dnia [...] kwietnia 2016 roku znajduje się w aktach sprawy. W tym stanie sprawy decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 roku przyznano jej na rzecz syna S. świadczenie wychowawcze. W kwietniu 2018 roku szpital, w którym pracuje przedłużył umowę o pracę i po konsultacji z Poznańskim Centrum Świadczeń została poinformowana, iż również tą umowę powinna przedłożyć w Urzędzie wraz z zaświadczeniem o zarobkach. W dniu [...] sierpnia 2018 roku dostarczyła do Poznańskiego Centrum Świadczeń drugą umowę o pracę wraz z zaświadczeniem o zarobkach, która jest kontynuacją pierwszej umowy o pracę i została zawarta tym razem na czas nieokreślony od dnia [...] kwietnia 2018 roku u tego samego pracodawcy wraz z zaświadczeniem o zarobkach. W związku z powyższym Poznańskie Centrum Świadczeń wydało postanowienie o wznowieniu postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. przyznającą świadczenie wychowawcze na rzecz syna S. . Zdaniem skarżącej pracownik organu popełnił błąd przy wydaniu decyzji z dnia [...] sierpnia 2017 roku - źle weryfikując i przeliczając dochód rodziny, w wyniku czego rodzina jest teraz zobowiązana do zwrotu wypłaconych środków na skutek błędu oraz ponosi odpowiedzialność Urzędu i jego pracowników. Wydana decyzja z dnia [...] lutego 2019 roku wynika z błędnego rozliczenia dochodów rodziny nie z winy skarżącej. Ze swojej strony skarżąca dopełniła wszelkich obowiązków do wydania decyzji. Nie zataiła żadnych faktów osobistych i finansowych rodziny. Wielokrotnie informowała pracownika prowadzącego sprawę by wszystkie fakty zostały dokładnie sprawdzone, ponieważ organ posiada wszystkie dokumenty wraz z umową o pracę z dnia [...] kwietnia 2016 roku i w związku z dopełnieniem wszelkich staranności nie należy spornych świadczeń kwalifikować jako nienależnie pobranych. Nadto Skarżąca opisała swoją sytuację życiową i finansową.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę podtrzymało stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia [...] października 2019 r. i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w myśl art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 374 ze zm.). Zgodnie z powyższym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Dalej należy wskazać, że kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r., poz. 2167 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej "p.p.s.a."), sprowadza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta ogranicza się więc do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, czy zgodnie z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. dokonano ustalenia stanu faktycznego a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 k.p.a.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Prezydent Miasta zasadnie uznał świadczenie wychowawcze na syna S. pobrane przez M. P. od dnia [...] października 2017r. do dnia [...] września 2018 r. za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi.

Materialnoprawną podstawą orzekania organów stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134, zwana dalej "ustawą").

Z akt sprawy wynika, że M. P. złożyła [...] sierpnia 2017r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na obu synów S. i M. (k. 5 akt adm. I inst.). Organ przystępując do rozpoznania powyższego wniosku dołączył do akt sprawy dokument zaczerpnięty z Portalu Informacyjno-Usługowego [...], z którego wynika, że M. P. w 2016r. uzyskała uprawnienie do ubezpieczenia zdrowotnego od [...] kwietnia 2016r., podlega ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu jako pracownik (k. 8 akt adm. I inst.) oraz że w 2016r. uzyskała dochód w wysokości [...] zł (k. 9 akt adm. I inst.). Z karty obliczenia dochodu wynika, że organ po odjęciu odliczeń z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz podatku dochodowego podzielił uzyskany dochód przez 12 miesięcy i następnie wyliczył średni dochód rodziny (3 osoby) w przeliczeniu na jedną osobę w rodzinie na kwotę [...]zł. W oparciu o tak wyliczony dochód Prezydent Miasta P. decyzja z [...] sierpnia 2017r. przyznał wnioskodawczyni świadczenie wychowawcze na pierwsze i drugie dziecko po [...] zł miesięcznie na okres od [...] października 2017r. do [...] września 2018r.

W tym miejscu wskazać należy okoliczność, na którą powoływała się skarżąca, w toku całego postępowania administracyjnego, że udzielała wszelkich informacji o stanie zatrudnienia, stanie rodziny i uzyskiwanych dochodach. Potwierdziła to przed Sądem przedkładając do skargi kopie umowy o pracę z [...] kwietnia 2016r., którą udostępniła organowi w dniu [...] maja 2016r., oświadczenie o podjęciu pracy w kwietniu 2016r. - przedłożone organowi [...] maja 2016r. oraz zaświadczenie o zarobkach od maja 2016r. – przedłożone organowi [...] czerwca 2016r. (k. 10-12 akt sąd.). Dokumenty te z prezentatą organu na dzień [...] maja 2016r. i [...] maja 2016r. skarżąca przedłożyła także przed organem odwoławczym.

Okoliczność uzyskania dochodu od [...] kwietnia 2016r. nie była też nową okolicznością i wynikający z niej fakt uzyskiwania przez wnioskodawczynię dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę był znany organowi I instancji w dniu przyznania jej świadczenia wychowawczego także na pierwszego syna. Został natomiast przeoczony przy obliczeniu dochodu rodziny wywołując skutek w postaci naruszenia przesłanki kryterium dochodowego.

Późniejsze ponowne przedłożenie w dniu [...] sierpnia 2018r. przez skarżącą umowy o pracę z [...] kwietnia 2016r. oraz umowy o pracę z [...] marca 2018r. - już na czas nieokreślony u tego samego pracodawcy - było wypełnieniem obowiązków ciążących na skarżącej z tytułu korzystania ze świadczenia wychowawczego wynikających z art. 20 ust. 1 ustawy. Nie mogło jednak rodzić po stronie skarżącej ujemnych konsekwencji w związku z ponownym przeliczeniem dochodu i przekroczeniem kryterium dochodowego w wysokości [...] zł miesięcznie na członka rodziny, bowiem organ w istocie był poinformowany, że skarżąca zawarła umowę o pracę od [...] kwietnia 2016r. i to przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z [...] sierpnia 2017r., bo już maju 2016r.

W tych okolicznościach z akt sprawy bezspornie wynika, że organ rozpoznając wniosek o przyznanie skarżącej świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w sierpniu 2017r. posiadał pełną wiedzę, potwierdzoną dokumentami przedłożonymi przez skarżącą (umowa o pracę z [...] kwietnia 2016r.) oraz pozyskanymi samodzielnie przez organ w zakresie objęcia ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym od [...] kwietnia 2016r., że dochód jaki uzyskała skarżąca w 2016r. dotyczy 9 miesięcy. Zatem organ błędnie wyliczył dochód rodziny dzieląc go przez 12 miesięcy, a nie przez 9, jak to wynika z treści art. 5 ust. 4a ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2018r., poz. 2220, zwana dalej "u.ś.r.") w związku z art. 2 pkt 1 ustawy, który do pojęcia dochodu na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci odwołuje się do dochodu w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, (...) w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, (...), osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych.

Z treści art. 3 pkt 1 lit a u.ś.r. wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, (...) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1387, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Natomiast dochód członka rodziny – to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c (art. 3 pkt 2a u.ś.r.). Dochód jaki uzyskała skarżąca w 2016r. – roku poprzedzającym okres zasiłkowy był dochodem uzyskanym w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit c ustawy o świadczeniach rodzinnych, co oznacza uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W świetle powyższych przepisów ustawy w związku z odpowiednimi przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, dochód skarżącej uzyskany w 2016r. należało podzielić przez 9 miesięcy, jak to słusznie uczynił organ I instancji, ale dopiero po wznowieniu postępowania, decyzją z [...] września 2018r.

Prawidłowo, więc organy administracji ustaliły, że świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko – syna S. na okres od dnia [...] października 2017r. do [...] września 2018 r. zostało pobrane przez skarżącą pomimo przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do jego pobierania.

Do rozstrzygnięcia pozostaje jednak kwestia, czy w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy ograny były uprawnione do uznania, że jest to świadczenie nienależnie pobrane i do nałożenia na skarżącą obowiązku jego zwrotu.

W świetle art. 25 ust. 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, osoba która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

Jak stanowi ust. 2 art. 25 ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się:

1) świadczenie wychowawcze wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania;

1a) świadczenie wychowawcze wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 7 ust. 3a;

2) świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenie wychowawcze wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 6, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze;

4) świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;

5) świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.

Decydujące zatem znaczenie dla oceny prawidłowości wydanych w rozpatrywanej sprawie decyzji, ma dokonana przez orzekające organy wykładnia powyższych przepisów ustawy.

Należy w tym miejscu podkreślić, że ani w art. 25 ust. 1, ani w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy nie występuje przesłanka negatywnego zachowania się strony ukierunkowanego na niezgodne z prawem administracyjnym korzystanie ze środków publicznych. W piśmiennictwie wskazuje się natomiast, iż od organu nie wymaga się wykazania winy strony, co oznacza, że do uznania świadczenia za nienależnie pobrane dochodzi w każdym przypadku, o którym mowa powyżej, także wówczas, jeżeli strona nie zawiniła w uzyskaniu świadczenia, które jej w istocie nie przysługiwało.

Regulacja zamieszczona w art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy jest bowiem odmienną regulacją od pozostałych (zamieszczonych w art. 25 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 ustawy.), toteż w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy nie były zobowiązane do badania, czy można skarżącej przypisać winę w pobraniu nienależnego świadczenia wychowawczego. Kwestia ta nie ma znaczenia dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, skoro podstawę uznania za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne stanowił przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy. Wprawdzie każde świadczenie wypłacone w warunkach z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy należy traktować jako świadczenie nienależnie pobrane, to jednak okoliczności faktyczne niniejszej sprawy upoważniają do stwierdzenia, że niezasadne jest zobowiązanie skarżącej do jego zwrotu.

W rozpatrywanej sprawie orzekające organy stanęły na stanowisku w związku z poinformowaniem organu I instancji o zawarciu umowy o pracę od [...] kwietnia 2016r., po wznowieniu postępowania, że zasadne było ponowne przeliczenie dochodu skarżącej i ustalenie, czy spełnia kryterium dochodowe do pobierania świadczenia wychowawczego także na pierwsze dziecko. Skutkiem powyższego organy ustalił, że dochód skarżącej uzyskiwany w roku poprzedzających okres świadczeniowy nie daje podstaw do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego na syna S. – uchylono zatem decyzję przyznającą świadczenie na syna S. i odmówiono przyznania prawa do tego świadczenia na pierwsze dziecko. W konsekwencji zdaniem organu skarżąca pobrała nienależne jej świadczenie wychowawcze na syna S. i zobowiązana została do jego zwrotu.

W okolicznościach niniejszej sprawy, Sąd stoi na stanowisku, że skarżąca nie może ponosić winy i odpowiedzialności za działanie organu i niewłaściwe wyliczenie dochodu rodziny, który na skutek tego błędnego wyliczenia stał u podstaw przyznania jej prawa do świadczenia wychowawczego także na pierwsze dziecko. Skarżąca składając wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na obu synów już uprzednio poinformowała organ I instancji, że podjęła pracę od [...] kwietnia 2016r., przedkładając umowę o pracę. Skarżąca działała w zaufaniu do organu, wypełniła wszystkie ciążące na niej obowiązki, przedłożyła wymagane dokumenty i mogła zasadnie zakładać, że jej wniosek zostanie prawidłowo rozpatrzony i skoro przyznano jej świadczenie także na pierwszego syna to rzeczywiście jej ono przysługuje. Co więcej z zebranych akt sprawy przez organ I instancji wynika, że organ wiedział, że praca została podjęta od [...] kwietnia 2016r.

Uwzględnienie tych szczególnych okoliczności faktycznych sprawy, niekwestionowanych dowodów i rozważań – które zostały niezasadnie przez organy administracji obu instancji pominięte – prowadzi do wniosku, że skarżąca nie może być zobowiązana do zwrotu pobranego świadczenia wychowawczego na syna S. .

W ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy nie może być tak, że konstrukcja art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy prowadzi do automatycznego przerzucenia konsekwencji błędu organu na stronę zobowiązaną do zwrotu tego świadczenia, co kłóci się w sposób oczywisty z elementarnym poczuciem sprawiedliwości, naruszając przy tym zasadę trwałości decyzji ostatecznych oraz wynikającą z art. 8 § 1 k.p.a. zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Kontrola uwzględniająca fundamentalne zasady procedury administracyjnej, a także konstytucyjne zasady demokratycznego państwa jakimi są bezsprzecznie zasada równości i sprawiedliwości społecznej, nie stanowi kontroli dokonywanej wbrew art. 1 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Nie można zatem zaaprobować konieczności zwrotu nienależnie pobranego świadczenia gdy przy ustalaniu uprawnienia do świadczenia wychowawczego miało miejsce zaniedbanie organu I instancji, niestarannie kontrolującego zgromadzoną dokumentację, co wywołało konieczność usunięcia z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc decyzji przyznającej stronie te uprawnienia.

Także Naczelny Sąd Administracyjny podzielał stanowisko, że skutki rażącego naruszenia prawa polegającego w istocie rzeczy na nieprawidłowym wykonywaniu obowiązków po stronie pracowników organu, nie mogą w żadnym wypadku wpływać negatywnie na sytuację strony postępowania. Przepisy art. 7 i art. 8 K.p.a. podkreślają służebną rolę organów administracji publicznej wobec Państwa i zarazem wobec jego obywateli i innych podmiotów działających na jego obszarze. Od jakości prawnej działania tych organów zależy zatem autorytet samego Państwa i jego instytucji. Uchybienia organów administracji państwowej nie mogą powodować ujemnych następstw dla obywatela, działającego w dobrej wierze (por. wyrok Sądu Najwyższego w sprawie III ARN 46/94 publ. OSNP 1995/5/58 i powołane tam wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt III SA 702/87 i Sądu Najwyższego sygn. akt III ARN 40/92). Nie można zatem zaaprobować obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia gdy przy ustalaniu uprawnienia do takiego świadczenia miało miejsce zaniedbanie organu I instancji, niestarannie kontrolującego zgromadzoną dokumentację, co wywołało konieczność usunięcia z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc decyzji przyznającej stronie te uprawnienia (por. wyr NSA w 12 maja 2020r., sygn. akt I OSK 1167/19, dostępne CBSA).

Powołać się tu można także na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzającego, że nie jest dopuszczalne, by uchybienia w działaniach jednego organu administracji publicznej wywoływały negatywne skutki w postępowaniu przed innym organem administracji publicznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2010 r. sygn. akt II GSK 312/09 publ. CBOSA). Podkreślić nadto trzeba, że zasada zaufania obywatela do państwa pozwala mu przypuszczać, że dokonywane wobec niego czynności, przez będący emanacją państwa organ, czy inną jednostkę do tego upoważnioną, są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Łodzi z dnia 7 marca 2008r. sygn. akt I SA/Ld 46/08 i w Warszawie z dnia 5 października 2004r.sygn. akt SA/3196/03 publ. CBOSA).

W tym stanie rzeczy decyzje organów administracji nie mogły się ostać, zatem należało wyeliminować jej z obrotu prawnego.

Wobec faktu, że okoliczności sprawy zostały wystarczająco wyjaśnione oraz że skarżąca w świetle zasady pogłębiania zaufania obywateli nie może ponosić konsekwencji błędnego ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego postępowanie administracyjne należało umorzyć. W ocenie Sądu, szczególne okoliczności sprawy przesądzają o konieczności odstąpienia od żądania od Skarżącej zwrotu wypłaconego świadczenia wychowawczego na syna S. za okres od [...] października 2017r do [...] września 2018r. Oznacza to, że postępowanie administracyjne w tej sprawie okazało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. Odmienne stanowisko organów obu instancji w powyższej kwestii może być rzeczywiście postrzegane jako w istocie przerzucanie na skarżącą odpowiedzialności za błąd organu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] października 2019r., a także poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z [...] lutego 2019r., albowiem wydano je z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a, art. 7 k.p.a, art. 8 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 wyroku) oraz umorzył postępowanie administracyjne w całości (pkt 2 wyroku).

Zgodnie z dyspozycja art. 239 § 1 pkt 1a P.p.s.a. skarżąca zwolniona jest z urzędu od obowiązku poniesienia kosztów sądowych z uwagi na przedmiot sprawy dotyczący pomocy i opieki społecznej.