Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 445/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 4 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 203
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o  przyznanie płatności - t.j.

SENTENCJA

Dnia 8 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Mirella Ławniczak Protokolant : Sekretarz sądowy Aleksandra Andrzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2023 roku sprawy ze skargi O. J. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia 26 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia 14 marca 2023 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] na rzecz skarżącej kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 02 stycznia 2023 r. do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] wpłynął wniosek O. J. (dalej także jako wnioskodawczyni, strona, skarżąca) o wpis do ewidencji rolników.

Decyzją z 14 marca 2023 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR [...], powołując się na art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2022 r. poz. 2001 z późn. zm., dalej także jako ustawa o ewidencji) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm., dalej także jako K.p.a.) odmówił O. J. wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego.

Uzasadniając napisał, że pismem z 11 stycznia 2023r. wezwał wnioskodawczynię do uzupełnienia braków formalnych we wniosku (dane współmałżonka, zgoda współmałżonka, przy czym wniosek przesłany drogą ePUAP musi być podpisany elektronicznie przez współmałżonka – dopisek Sądu). W nadesłanej korekcie wnioskodawczyni podała dane współmałżonka, jednak nie została uzupełniona zgoda współmałżonka na wpis do ewidencji producentów.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się:

1) jeden numer identyfikacyjny temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę;

2) odrębny numer identyfikacyjny od numeru, o którym mowa w pkt 1, jeżeli wnioskodawca:

a) jest producentem rolnym i prowadzi samodzielnie odrębne gospodarstwo rolne stanowiące zorganizowaną całość gospodarczą lub

b) zamierza uczestniczyć w mechanizmach innych niż wymienione w ust. 4b, lub

c) jest posiadaczem zwierzęcia lub podmiotem prowadzącym zakład utylizacyjny.

Organ I instancji stwierdził, że małżonek wnioskodawczyni, J. J., nie widnieje w systemie ewidencji producentów, a co za tym idzie nie posiada nadanego numeru ewidencyjnego. W związku z tym wnioskodawczyni nie ubiega się o numer odrębny od numeru małżonka. Nadanie numeru ewidencyjnego wnioskodawczyni może nastąpić w oparciu o art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o ewidencji, w związku z tym wyrażenie zgody poprzez złożenie podpisu współmałżonka na wniosku jest elementem koniecznym, by wnioskodawczyni uzyskała wpis do ewidencji producentów i otrzymała numer ewidencyjny.

W terminowo wniesionym odwołaniu strona zarzuciła naruszenie:

a) art. 12 ust. 6 w zw. z art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o ewidencji przez jego zastosowanie, w sytuacji gdy w małżeństwie strony panuje ustrój rozdzielności majątkowej, strona jest posiadaczem zwierzęcia należącego do majątku osobistego, a więc jest posiadaczem zwierzęcia i zgoda współmałżonka na złożenie wniosku nie jest wymagana;

b) § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 9 grudnia 2022 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinien spełniać wniosek o wpis do ewidencji producentów oraz szczegółowych warunków i trybu składania wniosku o wpis do ewidencji producentów (Dz. U. z 2022 r. poz. 2679) w związku z art. 12 ust. 6 ustawy o ewidencji, przez zastosowanie, w sytuacji gdy w małżeństwie strony panuje ustrój rozdzielności majątkowej, a strona jest posiadaczem zwierzęcia należącego do majątku osobistego a więc jest posiadaczem zwierzęcia w rozumieniu ustawy i zgoda współmałżonka na złożenie przez nią wniosku nie jest wymagana;

c) art. 6 K.p.a. - zasady legalizmu, poprzez dokonanie swobodnej i dowolnej interpretacji przepisów ustawy o ewidencji;

d) art. 8 § 1 K.p.a. - zasady pogłębiania zaufania uczestnika postępowania do władzy publicznej, przez wezwanie do usunięcia braku formalnego wniosku wypełnionego zgodnie z jego treścią, stosownie do zawartych na urzędowym formularzu pouczeń;

e) art 7a § 1 K.p.a. - zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony, przez rozstrzygnięcie przez organ wątpliwości co do treści normy prawnej na niekorzyść strony, w razie uznania, że na gruncie sprawy istnieje wątpliwość w zakresie uzyskania obowiązku zgody mojego małżonka lub jego braku;

f) art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o ewidencji przez jego błędną wykładnię polegającą na wezwaniu do uzyskania zgody współmałżonka, w sytuacji gdy w małżeństwie strony panuje ustrój rozdzielności majątkowej i jest ona jedynym posiadaczem zwierzęcia;

g) art. 12 ust. 4 pkt 2 lit. c) ustawy o ewidencji poprzez jego niezastosowanie;

h) art. 32 ust. 1 w związku z art. 18 Konstytucji, poprzez wymaganie od osoby pozostającej w związku małżeńskim (wyłącznie ze względu na sam fakt posiadania małżonka) dodatkowych działań i uzyskiwania zgody osoby trzeciej, podczas gdy nie ma żadnych narzędzi prawnych do ewentualnego przymuszenia małżonka do udzielenia zgody wymaganej przez organ w przypadku, gdyby małżonek wydania zgody odmówił;

i) art. 47 Konstytucji, gdyż konieczność uzyskania zgody małżonka wiązałaby się niechybnie z pozyskaniem przez małżonka informacji o składnikach majątku strony, w sytuacji gdy na gruncie prawa brak jest przepisów zobowiązujących do ujawniania drugiemu małżonkowi stanu majątku osobistego i wyłącznie w gestii strony pozostaje, w jakim zakresie informuje małżonka o stanie swojego majątku osobistego.

Decyzją z 26 maja 2023 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...], powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając napisał, że organ I instancji przeprowadził postępowanie z poszanowaniem przepisów prawa. Prawidłowo powołał i zastosował podstawę prawną zaskarżonej decyzji, opierając się o materiał dowodowy zebrany zgodnie z wymogami prawa. W toku postępowania ustalono, że małżonek skarżącej nie ma nadanego numeru identyfikacyjnego, zatem skarżąca nie ubiega się o nadanie numeru odrębnego od numeru małżonka. W konsekwencji zastosowanie ma art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, który wskazuje na konieczność uzyskania zgody drugiego małżonka. Organ podał, że nie jest organem ustawodawczym tylko organem czuwającym nad prawidłowością przestrzegania obowiązujących przepisów i działającym na ich podstawie. Pomoc finansowa może być przyznawana producentom rolnym spełniającym warunki określone przez prawo krajowe i unijne, tylko w takich przypadkach w jakich zostały one konkretnie określone przez organ ustawodawczy. O tym kto nabywa uprawnienia i kto jest adresatem odpowiadających im obowiązków decyduje każdorazowo treść normy prawnej, a przede wszystkim jej podmiotowy zakres stosowania. Zdaniem organu nadanie skarżącej numeru identyfikacyjnego bez zgody współmałżonka byłoby odstąpieniem od zasad bezstronności oraz równego traktowania i skutkowałoby błędnym zastosowaniem obowiązujących przepisów prawa.

W terminowo złożonej skardze O. J. wniosła o uchylenie decyzji oraz zobowiązanie organu I instancji do nadania numeru ewidencji producenta w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W ślad za odwołaniem zarzuciła naruszenie: art. 12 ust. 6 w zw. z art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy o ewidencji, § 4 rozporządzenia z 2022 r. w związku z art. 12 ust. 6 ustawy o ewidencji, art. 12 ust. 4 pkt 1 oraz art. 12 ust. 4 pkt 2 lit. c) ustawy o ewidencji - w sytuacji, gdy w małżeństwie strony panuje ustrój rozdzielności majątkowej, strona jest posiadaczem zwierzęcia należącego do majątku osobistego i zgoda współmałżonka na złożenie wniosku nie jest wymagana. Także w ślad za odwołaniem zarzuciła naruszenie art. 6 K.p.a., poprzez dokonanie swobodnej i dowolnej interpretacji przepisów ustawy o ewidencji; art. 7a § 1 K.p.a., przez rozstrzygnięcie przez organ wątpliwości co do treści normy prawnej na niekorzyść strony, w razie uznania, że na gruncie sprawy istnieje wątpliwość w zakresie uzyskania obowiązku zgody małżonka lub braku obowiązku. Także w ślad za odwołaniem zarzuciła naruszenie art. 32 ust. 1 w związku z art. 18 Konstytucji, poprzez wymaganie od osoby pozostającej w związku małżeńskim dodatkowych działań i uzyskiwania zgody osoby trzeciej, podczas gdy nie ma żadnych narzędzi prawnych ku temu, a także naruszenie art. 47 Konstytucji, gdyż konieczność uzyskania zgody małżonka wiązałaby się niechybnie z pozyskaniem przez małżonka informacji o składnikach majątku strony.

Ponadto zarzuciła naruszenie art. 35 § 3 K.p.a. przez ponad dwukrotne przekroczenie terminu określonego przez ww. przepis; art. 36 § 1 K.p.a. przez brak zawiadomienia o niezałatwieniu sprawy w terminie, brak podania przyczyny zwłoki, brak wskazania nowego terminu załatwienia sprawy oraz brak pouczenia o prawie do wniesienia ponaglenia; art. 39 § 1 w zw. z art. 39(1) pkt 2 K.p.a. przez wadliwe doręczenie zaskarżonej decyzji za pośrednictwem operatora pocztowego zamiast poprzez platformę ePUAP, za pomocą której wniesiono odwołanie.

Uzasadniając stwierdziła, że obecne brzmienie art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji obowiązuje wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 03 grudnia 2013 r. P 40/12. Trybunał stwierdził niekonstytucyjność poprzedniego brzmienia tego przepisu, w zakresie w jakim przepis nie pozwalał uzyskać małżonkom odrębnych numerów ewidencji producenta. Aktualne brzmienie przepisu dopuszcza już możliwość uzyskania numeru odrębnego od numeru uzyskiwanego przy udziale małżonka lub współposiadacza gospodarstwa rolnego w trzech przypadkach, tj. jeżeli wnioskodawca:

a) jest producentem rolnym i prowadzi samodzielnie odrębne gospodarstwo rolne stanowiące zorganizowaną całość gospodarczą lub

b) zamierza uczestniczyć w mechanizmach innych niż wymienione w ust. 4b, lub

c) jest posiadaczem zwierzęcia lub podmiotem prowadzącym zakład utylizacyjny.

Zdaniem skarżącej wykładnia art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy o ewidencji prowadzi do refleksji, że przepis ten daje małżonkowi spełniającemu kryteria w nim określone do uzyskania numeru ewidencji producentów zupełnie niezależnie od drugiego małżonka, a przepis ust. 6 art. 12 tej ustawy, zgodnie z którym do wniosku o wpis do ewidencji producentów dołącza się pisemną zgodę odpowiednio współmałżonka lub współposiadaczy gospodarstwa rolnego, dotyczy jedynie małżonków niespełniających kryteriów określonych w art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy o ewidencji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ podał, że zasadą jest nadawanie jednego numeru identyfikacyjnego temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę (art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy). Od tej zasady w razie zaistnienia sytuacji określonych w art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy dopuszcza się wyjątki, kiedy nadaje się odrębny numer identyfikacyjny małżonkowi i nie jest wymagana pisemna zgoda współmałżonka. Wyjątki te można zastosować tylko i wyłącznie w przypadku, gdy jeden ze współmałżonków ma już nadany numer identyfikacyjny na zasadach ogólnych, czyli za pisemną zgodą współmałżonka. Oznacza to, że nie ma możliwości nadania odrębnego nr identyfikacyjnego w oparciu o przesłanki opisane w art. 12 ust. 4 pkt 2 pkt 1 – 3 ustawy, jeżeli żaden ze współmałżonków/współposiadaczy nie posiada nadanego numeru identyfikacyjnego. W przedmiotowej sprawie małżonek skarżącej nie ma nadanego numeru identyfikacyjnego, wobec tego skarżąca nie ubiega się o nadanie numeru odrębnego od numeru małżonka. W konsekwencji zastosowanie ma art. 12 ust. 4 pkt 1 ustawy, który wskazuje na konieczność uzyskania zgody drugiego małżonka.

Na rozprawie 8 listopada 2023r. skarżąca podała, że ma jednego konia, którego kupiła w listopadzie ub. roku w celach hobbystycznych. Nie ma miejsca dla konia u siebie i koń jest w dzierżawie w stadninie. Nie wie czy właściciel stadniny zgłosił jej konia do ewidencji, aby to sprawdzić potrzebna jest jej rejestracja w ewidencji producentów. Podała, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego ani jej mąż takiego gospodarstwa nie prowadzi. W jej ocenie nie musu męża informować o majątku osobistym i uzyskiwać jego zgody. Zgłaszając wniosek chciała wypełnić obowiązek, który przewiduje, że właściciel albo posiadacz stada powinien taki wpis uzyskać.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona aczkolwiek nie wszystkie wskazane w niej zarzuty były zasadne.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena prawidłowości decyzji Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR [...] z dnia 26 maja 2023r. utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR [...] z dnia 14 marca 2023r. odmawiającą skarżącej wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego.

Stan faktyczny w przedmiotowej sprawie był bezsporny. Skarżąca, która nabyła konia w celach hobbystycznych dnia 2.01.2023r. złożyła wniosek o wpis do ewidencji producentów na formularzu. We wniosku podała, że jest posiadaczem zwierząt i pozostaje w związku małżeńskim, nie współposiada gospodarstwa rolnego wraz z małżonkiem ani z inną osobą. Organ wezwał skarżącą do podania danych współmałżonka w sekcji XIV wniosku i wyjaśnił, że obowiązkowa jest zgoda współmałżonka w sekcji XV wniosku. Skarżąca uzupełniając wniosek podała dane współmałżonka w sekcji XIV wniosku, wskazała, że nie zamierza uczestniczyć w mechanizmach wymienionych w art. 12 ust. 4b ustawy(sekcja III). Nie dołączyła zgody współmałżonka w sekcji XV wniosku.

Skarżąca wyjaśniła (w ponagleniu i w skardze na bezczynność złożonej w toku postępowania), że w jej związku małżeńskim obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej a koń wchodzi w skład wyłącznie jej majątku, jest jedynym właścicielem zwierzęcia. Jej "stado" składa się wyłącznie z jednego konia. Nie prowadzi gospodarstwa rolnego ani działalności rolniczej a o nadanie numeru ewidencji producentów wystąpiła ze względu na obowiązek rejestracji siedziby stada przez posiadacza koniowatego wynikający z przepisów ustawy z dnia 4 listopada 2022r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt (opublikowanej 22 grudnia 2022r.). Stanowisko to skarżąca podtrzymała w skardze i na rozprawie. Złożenie wniosku do ewidencji producentów motywowała nałożonym przepisami prawa obowiązkiem i możliwością wglądu w dane dotyczące jej konia zawarte w ewidencji. Podała, że jej koń przebywa w stadninie prowadzonej przez inne osoby a nie u niej.

Organy odmawiając skarżącej wpisu do ewidencji producentów rolnych wskazywały na treść art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o Krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (t.j. Dz.U. 2023. 885), zgodnie z którym: W przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się:

1) jeden numer identyfikacyjny temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę;

2) odrębny numer identyfikacyjny od numeru, o którym mowa w pkt 1, jeżeli wnioskodawca:

a) jest producentem rolnym i prowadzi samodzielnie odrębne gospodarstwo rolne stanowiące zorganizowaną całość gospodarczą lub

b) zamierza uczestniczyć w mechanizmach innych niż wymienione w ust. 4b, lub

c) jest posiadaczem zwierzęcia lub podmiotem prowadzącym zakład utylizacyjny.

Zdaniem organów w pkt 1 tego przepisu zawarta została generalna zasada nadawania współmałżonkom jednego numeru identyfikacyjnego. Natomiast w pkt 2 tego przepisu z uwagi na sformułowanie " odrębny numer identyfikacyjny od numeru, o którym mowa w pkt 1" ma zastosowanie jako wyjątek w sytuacjach określonych w ppkt 1- 3 tylko wtedy gdy jeden z małżonków ma już nadany numer identyfikacyjny, co w niniejszej sprawie miejsca nie miało. Z uwagi na powyższe, zdaniem organów zastosowanie znajduje art. 12 ust. 4 pkt 1, który do nadania jednemu ze współmałżonków numeru identyfikacyjnego wymaga pisemnej zgody współmałżonka. Skarżąca tej zgody nie przedłożyła, co skutkowało wydaniem decyzji odmownej.

Art. 12 ust. 4 w/w ustawy, jak słusznie zauważyła skarżąca uległ zmianie po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 3 grudnia 2013r. (sygn. P 40/12). W poprzednim brzmieniu nie przewidywał bowiem nadania małżonkom osobnych numerów ewidencyjnych. Trybunał uznał, że art. 12 ust. 4 w zakresie w jakim nie przewiduje dopuszczalności nadania osobnych numerów identyfikacyjnych każdemu z małżonków, w sytuacji gdy istnieje między nimi rozdzielność majątkowa i posiadają odrębne gospodarstwa rolne jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w zw. z art. 18 Konstytucji.

Uzasadniając wyrok Trybunał podał, że art. 12 ust. 4 ustawy o systemie ewidencji stanowi element krajowego systemu ewidencji, który przez rozbudowane bazy danych i system kontroli – ma zapewnić prawidłowe przyznawanie wsparcia rolnikom z funduszy przewidzianych w ramach wspólnej polityki rolnej i zapobiegać występowaniu nieprawidłowości. Trybunał powołał stanowisko Prezesa ARiMR z pisma z 16 lipca 2013r., w którym wskazano, że ustawowe rozwiązanie, stosownie do którego małżonkowie nie mogą być osobno wpisani do ewidencji i posiadać różnych numerów identyfikacyjnych zostało wprowadzone dla wykluczenia nadużyć polegających na sztucznym dzieleniu majątku małżonków albo na składaniu wniosków o pomoc w odniesieniu do jednego gospodarstwa więcej niż raz. Zdaniem Trybunału stosowanie zaskarżonego przepisu może jednak spowodować wyłączenie wsparcia z funduszy przewidzianych w ramach wspólnej polityki rolnej pewnej kategorii rolników pozostających w związku małżeńskim i posiadających odrębne gospodarstwo rolne, ale niewpisanych do ewidencji i z tego powodu pozbawionych statusu producenta rolnego.

W sytuacji gdy w świetle art. 15 ust. 1 lit f rozporządzenia nr 73/2009, art. 5 rozporządzenia nr 1122/2009 oraz art. 4 rozporządzenia nr 65/2011, oboje małżonkowie spełniają kryteria uznania ich za rolników prowadzących działalność rolniczą w posiadanych przez nich gospodarstwach rolnych, odmowa wpisu do ewidencji jednego z małżonków wykracza poza cel, jaki mają realizować przepisy ustawy o systemie ewidencji. `Trybunał omawiając skutki wyroku podał, że na wnioskodawcach – małżonkach występujących z wnioskiem o osobne wpisy do ewidencji – spoczywa ciężar wykazania, że posiadają i prowadzą odrębne gospodarstwa rolne. Konieczne jest jednak ustawowe określenie przesłanek ustalenia, że taka sytuacja rzeczywiście występuje. Zdaniem Trybunału okoliczność, że między małżonkami została ustanowiona rozłączność majątkowa, nie ma znaczenia rozstrzygającego, jakkolwiek jest to istotna przesłanka dla przyjęcia odrębności gospodarstw.

Po wprowadzeniu zmiany analizowanego przepisu w orzecznictwie wykształcił się pogląd, że przepis art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów nie dokonuje rozróżnienia i zakresem normowania obejmuje także osoby, względem których prawomocnie orzeczono separację ( por. wyr. WSA w Warszawie z 3 czerwca 2019r., V SA/Wa 231/19). Tak długo jak trwa małżeństwo i małżonkowie wspólnie prowadzą działalność rolniczą posiadają oni status producenta rolnego, niezależnie od tego, że wpis do ewidencji producentów obejmuje tylko jednego z małżonków. (por. wyrok NSA z 21.02.2020r., sygn. I GSK 1506/19).

Z powyższego wynika, wbrew temu co wskazywała skarżąca, że sam fakt istnienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie przemawia za uznaniem, że małżonkowie powinni posiadać odrębne numery w ewidencji. Okoliczność ta jak wskazał Trybunał Konstytucyjny jest istotną przesłanką ale ustalenia faktyczne co do posiadania i prowadzenia odrębnych gospodarstw nie mogą się ograniczać tylko do przedstawienia umowy majątkowej małżeńskiej. Z tych względów zarzuty skargi odnoszące się do pozostawania małżonków w ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej nie były zasadne.

W realiach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, istotna jest nie tyle kwestia istnienia czy też nieistnienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej ale fakt, że skarżąca i jej mąż nie posiadają gospodarstw rolnych i nie prowadzą działalności rolniczej. Skarżąca w uzupełnionym wniosku podała, że nie zamierza uczestniczyć w mechanizmach wymienionych w art. 12 ust. 4 b ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów. Wyjaśniła, że jej wniosek zmierzał do wypełnienia obowiązku wpisu do ewidencji właścicieli koniowatych. Ma jednego konia zakupionego w celach hobbystycznych. A jak wyżej wskazano celem uregulowania art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów dotyczącego małżonków, stosownie do którego małżonkowie nie mogą być osobno wpisani do ewidencji i posiadać różnych numerów identyfikacyjnych zostało wprowadzone dla wykluczenia nadużyć polegających na sztucznym dzieleniu majątku małżonków albo na składaniu wniosków o pomoc w odniesieniu do jednego gospodarstwa więcej niż raz. Od tej zasady dopuszczalne są wyjątki wskazane w art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy, pozwalające nadanie małżonkowi odrębnego numeru identyfikacyjnego (art. 12 ust. 4 a ustawy). Cel wprowadzenia tego unormowania nie znajduje żadnego uzasadnienia w realiach niniejszej sprawy, czego organ nie wziął pod uwagę.

Wyjaśnić należy, że obowiązek wpisania do ewidencji producentów właściciela konia został wprowadzony od 6 stycznia 2023r. na skutek implementacji unijnych przepisów nakładających na państwa członkowskie obowiązek stworzenia informatycznej bazy danych koniowatych. Na mocy art. 37 ustawy z dnia 4 listopada 2022r. o systemie identyfikacji zwierząt (t.j. Dz.U 2023.1815), zgodnie z którym posiadacz oraz właściciel koniowatego albo posiadacz koniowatego będący podmiotem, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/963, udziela kierownikowi biura informacji związanych z identyfikacją i rejestracją zwierząt w terminie wyznaczonym przez kierownika biura.

Zgodnie z art. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2021/963 z dnia 10 czerwca 2021r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/429, (UE) 2016/1012 i (UE) 2019/6 w odniesieniu do identyfikacji i rejestracji koniowatych oraz określające wzoru dokumentów indentyfikacyjnych dla tych zwierząt (Dz.U.UE.L.2021.213.3 z dnia 2021.06.16):

1. Podmiot zajmujący się zwierzęciem koniowatym, który nie jest właścicielem ani jednym z właścicieli tego zwierzęcia, działa zgodnie z przepisami zawartymi w niniejszym rozporządzeniu w imieniu właściciela lub przedstawiciela właścicieli zwierzęcia koniowatego i w porozumieniu z tym właścicielem lub przedstawicielem.

2. Państwa członkowskie i, w stosownych przypadkach, jednostki upoważnione mogą wymagać, aby następujące wnioski przedstawiane im przez podmioty były składane przez właściciela lub przedstawiciela właścicieli:

a) wnioski o wydanie unikalnych dożywotnich dokumentów identyfikacyjnych, o których mowa w art. 22;

b) wnioski o wydanie duplikatów dokumentów identyfikacyjnych, o których mowa w art. 25;

c) wnioski o wydanie zastępczych dokumentów identyfikacyjnych, o których mowa w art. 26;

d) wnioski o zmianę danych identyfikacyjnych w istniejących unikalnych dożywotnich dokumentach identyfikacyjnych, o których mowa w art. 30.

W uzasadnieniu projektu ustawy o identyfikacji zwierząt podano, że w odniesieniu do informacji dotyczących koniowatych przeniesienie zadania związanego z gromadzeniem danych dotyczących koniowatych do ARiMR wynika z konieczności zapewnienia realizacji przepisów Unii Europejskiej. Art. 108 ust. 1 rozporządzenia 2016/429 nakazuje, aby państwa członkowskie posiadały system identyfikacji i rejestracji zwierząt dla gatunków wymaganych w rozporządzeniu 2016/429, którego częścią jest komputerowa baza danych.

Zgodnie z art. 7 rozporządzenia 2021/963 komputerowa baza danych koniowatych powinna:

1) zapewniać środki techniczne i organizacyjne w celu zapewnienia ciągłości działania komputerowych baz danych w przypadku ewentualnych zakłóceń oraz w celu zapewnienia bezpieczeństwa, ochrony, integralności i autentyczności informacji zarejestrowanych w tej bazie;

2) zapewniać bezpłatny dostęp w trybie odczytu wszystkim podmiotom utrzymującym koniowate w zakresie podstawowych informacji ich dotyczących;

3) zapewnić możliwość wprowadzania danych właściwym organom w trybie odczytu i edycji w celu wprowadzania danych identyfikacyjnych dotyczących koniowatych lub w celu wymiany danych;

4) zapewnić dostęp w trybie odczytu właściwym organom innych niż Rzeczpospolita Polska państw członkowskich do informacji dotyczących podstawowych danych identyfikacyjnych oraz statusu koniowatego przeznaczonego do uboju w celu spożycia przez ludzi lub wykluczenia z takiego uboju.

Kwestię wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego, regulują przepisy ustawy 18 grudnia 2003 roku o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Jak sama nazwa wskazuje, jest to ustawa, która m.in. reguluje kwestie związane z prowadzeniem krajowego systemu ewidencji producentów. Zatem w rozumieniu przepisów, wpisowi do ewidencji producentów podlega producent. Ustawa definiuje, iż producentem jest: producent rolny, beneficjent programów rybackich, posiadacz zwierzęcia, organizacja producentów, podmiot prowadzący zakład utylizacyjny oraz potencjalny beneficjent (art. 3 pkt 1 ustawy). Zgodnie z art. 11 ust. 1 tej ustawy wpis producenta do ewidencji producentów dokonuje się w drodze decyzji administracyjnej na jego wniosek. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy w decyzji o której mowa w art. 11 ust. 1 producentowi nadaje się numer identyfikacyjny.

Analiza przepisów ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ustawy o identyfikacji i rejestracji zwierząt oraz przepisów unijnych (rozporządzenie 2016/429 wskazuje, że przy implementacji przepisów unijnych nie dokonano czytelnych i spójnych zmian w przepisach ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, co skutkowało błędnym stanowiskiem organu w niniejszej sprawie.

Zauważyć należy, że na gruncie rozporządzenia 2016/429 i ustawy o identyfikacji i rejestracji zwierząt inny jest zakres pojęciowy definiujący właściciela i posiadacza zwierzęcia niż w ustawie o krajowym systemie ewidencji producentów.

Zgodnie z art. 2 pkt 16 b ustawy o identyfikacji zwierząt posiadacz to podmiot w rozumieniu: art. 2 pkt 3 rozporządzenia 2021/963 - w odniesieniu do koniowatych - z wyłączeniem przewoźnika w rozumieniu art. 4 pkt 25 rozporządzenia 2016/429; Zgodnie z art. 2 pkt 3 Rozporządzenia wykonawczego 2021/963 "podmiot" oznacza osobę fizyczną lub prawną, która odpowiada za koniowate, w tym w ograniczonym czasie, jednak z wyłączeniem lekarzy weterynarii.

Zgodnie z art. 2 pkt 27 ustawy o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt właściciel koniowatego - właściciela w rozumieniu art. 2 pkt 4 rozporządzenia 2021/963; czyli "właściciel" oznacza osobę fizyczną lub prawną/osoby fizyczne lub prawne posiadającą/posiadające prawo własności do zwierzęcia koniowatego; Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 4 rozporządzenia 2021/963 "właściciel" oznacza osobę fizyczną lub prawną/osoby fizyczne lub prawne posiadającą/posiadające prawo własności do zwierzęcia koniowatego;

W ustawie o krajowym systemie ewidencji producentów właściciel koniowatego to właściciel w rozumieniu art. 2 pkt 4 rozporządzenia 2016/429 (art. 3 pkt 7a ustawy) ale jednocześnie właściciel koniowatego został zdefiniowany jako posiadacz (art. 2 pkt 3c ppkt d). W tej ustawie inaczej niż w w/w właściciel jest traktowany jak posiadacz bez spełnienia dodatkowych warunków wskazanych w art. 2 pkt 3 rozporządzenia 2016/429. Tym samym w świetle ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów właściciel koniowatego, który nie jest jednocześnie posiadaczem w rozumieniu przepisów unijnych został zrównany w obowiązkach z posiadaczem a to stoi w sprzeczności z przepisami. Formularz wniosku o wpis do ewidencji producentów nie zawiera możliwości podania informacji, że o wpis stara się właściciel koniowatego, który nie prowadzi gospodarstwa rolnego, działalności rolniczej, a zwierzę jego przebywa w siedzibie stada innego podmiotu (właściciela stajni).

Zarówno w rozporządzeniu 2016/429 jak i w ustawie o identyfikacji i rejestracji zwierząt zgłoszenia do komputerowej bazy danych koniowatego obciąża alternatywnie właściciela albo posiadacza. Zgodnie z art. 32 ust. 1 – 3 i 6 ustawy o systemie identyfikacji zwierząt:

1. Zgłoszenia do komputerowej bazy danych urodzenia koniowatego dokonuje właściciel koniowatego albo posiadacz koniowatego będący podmiotem, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/963, i wraz z tym zgłoszeniem składa wniosek o wydanie unikalnego dożywotniego dokumentu identyfikacyjnego.

2. Do zgłoszenia do komputerowej bazy danych urodzenia koniowatego dołącza się oświadczenie potwierdzające, że zgłoszenie składa właściciel koniowatego albo - w przypadku gdy zgłoszenia dokonuje posiadacz koniowatego będący podmiotem, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/963 - kopię umowy zawartej z właścicielem koniowatego zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/963.

3. Oświadczenie, o którym mowa w ust. 2, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.

6. Właściciel koniowatego albo posiadacz koniowatego będący podmiotem, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2021/963, może dokonać zgłoszenia, o którym mowa w ust. 1, oraz złożyć wniosek o wydanie unikalnego dożywotniego dokumentu identyfikacyjnego za pośrednictwem związku hodowców koniowatych, z tym że w takim przypadku do zgłoszenia do komputerowej bazy danych i do tego wniosku ten właściciel koniowatego albo ten posiadacz dołącza kopię oświadczenia o skorzystaniu z pośrednictwa tego związku hodowców, a przepisu ust. 5 nie stosuje się.

Z przepisów wynika, że właściciel koniowatego dokonując zgłoszenia winien przedłożyć jedynie oświadczenie dotyczące własności konia.

W niniejszej sprawie skarżąca jako właściciel konia, którego nie trzyma we własnej stajni nie zgłasza siedziby stada.

Zgodnie z art. 2 pkt 18 ustawy o systemie i identyfikacji zwierząt: siedziba stada to zakład w rozumieniu art. 4 pkt 27 rozporządzenia 2016/429 w odniesieniu do bydła, wielbłądowatych, jeleniowatych, owiec, kóz, świń i koniowatych, z wyłączeniem rzeźni;

Zgodnie z art. 4 pkt 27 rozporządzenia 2016/429 "zakład" oznacza wszelkie pomieszczenia, strukturę lub - w przypadku chowu lub hodowli na wolnym powietrzu - środowisko lub miejsce, w którym - tymczasowo lub stale - utrzymywane są zwierzęta lub przetrzymywany jest materiał biologiczny, z wyjątkiem: a) gospodarstw domowych, w których utrzymuje się zwierzęta domowe; b) zakładów leczniczych dla zwierząt;

Wpis do ewidencji producentów właściciela koniowatego wynika więc wyłącznie z faktu, że dysponuje on tytułem własności do koniowatego, który podlega wpisowi do bazy danych. Posiadacz koniowatego, który nie jest właścicielem ani jednym z właścicieli zwierzęcia, działając zgodnie z przepisami zawartymi w art. 3 Rozporządzenia UE 2021/963, może tego też dokonać w imieniu właściciela lub właścicieli albo ich przedstawiciela. Niezbędne jednak będzie dołączenie do wniosku sporządzonej między nim a właścicielem umowy. Przy czym zgłoszenie tego konkretnego konia przez posiadacza konia (np. właściciela stajni, w której koń przebywa) jest wystarczające do spełnienia warunku jego zgłoszenia. Gdy koń został zgłoszony do bazy informatycznej przez posiadacza, organy nie mają podstaw nakładania kar czy przymuszania właściciela do wpisania się do ewidencji producentów. Takie zgłoszenie jest jedynie zalecane, by właściciel koniowatego miał wgląd do bazy danych i wskazywania istotnych zmian. W art. 11 ust. 3 pkt 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów wskazano inny termin do złożenia wniosku przez posiadacza zwierząt a inny przez właściciela koniowatego. Zarejestrowanie się właściciela jako producenta jest dla niego korzystne, bo ma dostęp do danych swojego zwierzęcia.

Powyższe wskazuje, że rozwiązania przewidziane w art. 12 ust. 4 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów w sytuacji zgłaszania się właściciela koniowatego jedynie do ewidencji producentów, przy braku realizacji celu wprowadzenia tego przepisu, tj. prowadzenia przez niego działalności rolniczej czy posiadania gospodarstwa rolnego i mogących się w związku z tym pojawić nieprawidłowości związanych z płatnościami - nie mają zastosowania.

W ocenie Sądu powyższe przemawia za uznaniem zasadności stanowiska skarżącej, że wpisanie jej jako jedynego właściciela konia, utrzymywanego w celach hobbystycznych w siedzibie stada innego podmiotu nie powinno wiązać się z koniecznością nadania numeru identyfikacyjnego producenta po uzyskaniu pisemnej zgody jej współmałżonka a winno nastąpić jedynie w oparciu o akt własności konia (ew. oświadczenie) i to na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów.

Naruszenie wskazanych w skardze przepisów postępowania nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe Sąd doszedł do przekonania, że wobec stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a.

Ponownie prowadząc postępowanie organy zastosują się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w treści niniejszego uzasadnienia, a w szczególności ustalą kwestie związane ze statusem skarżącej jedynie jako właściciela konia (akt własności ewentualnie oświadczenie z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywego oświadczenia) i wydadzą stosowną decyzję.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., zasądzając w punkcie 2 wyroku od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania, na które składa się uiszczony wpis od skargi w wysokości 200 zł .