Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 581/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. Ś., P. Ś., A. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1131/19 w sprawie ze skargi W. Ś., P. Ś., A. Ś. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 12 lutego 2019 r. nr Sp.225.2018 w przedmiocie unieważnienia w części patentu na wynalazek 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz W. Ś., P. Ś., A. Ś. solidarnie 3717 (trzy tysiące siedemset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 lipca 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1131/19 oddalił skargę W. Ś., A. Ś. i P. Ś. (dalej: Uprawnieni, Skarżący) na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: Urząd, UP) z 12 lutego 2019 r. nr Sp. 225.2018 w przedmiocie unieważnienia w części patentu na wynalazek.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

W dniu 8 listopada 2018 r. D. sp. z o.o. z siedzibą w M. (dalej: Spółka, Wnioskodawca, Uczestnik) wystąpiła do Urzędu z wnioskiem o unieważnienie w części objętej zastrzeżeniami od 1 do 9 patentu na wynalazek pt.: "Izolacyjna przegroda kanału oraz sposób wykonywania takiej przegrody" nr Pat.230201 udzielonego na rzecz Skarżących z pierwszeństwem od dnia 23 października 2015 r.

Wnioskodawca uzasadniał swój interes prawny w sprawie wnioskiem o tymczasowe zabezpieczenie i postępowaniem sądowym o naruszenie spornego patentu wytoczonym przez P. Ś. przed Sądem Okręgowym w Katowicach, sygn. akt XIV GC/434/18/HS, jak i tym, że strony są konkurentami na rynku tam górniczych dla podmiotów z branży górniczej. Sporny patent naruszał art. 20 Konstytucji RP gwarantujący swobodę działalności gospodarczej i art. 6 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej.

Organ podał, że wniosek oparto na podstawach z art. 24, art. 25 i art. 26 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2013 r. poz. 1410 z późn. zm.; dalej: p.w.p.), podnosząc brak nowości i/lub brak poziomu wynalazczego spornego wynalazku.

Na dowód braku zdolności patentowej spornego wynalazku Wnioskodawca przedłożył szereg dokumentów, w tym: opisy patentowe wraz z tłumaczeniami przysięgłymi, opis polskiego zgłoszenia patentowego, dokumentację dotyczącą tkaniny ZPP-2, fakturę VAT z 24 lutego 2015 r. dotyczącą sprzedaży tkaniny ZPP-2, oraz kopie stron z "Leksykonu naukowo-technicznego", z definicjami określeń "tama", "tama wentylacyjna" i "zawarcie" w odniesieniu do górnictwa.

Uprawnieni argumentowali, że żaden z przeciwstawionych materiałów nie podważa zdolności patentowej spornego wynalazku. Podnosili, że wynalazek jest nowy, gdyż przeciwstawione dokumenty patentowe nie ujawniają arkuszy wykonanych z materiału samego w sobie przepuszczalnego dla powietrza. Natomiast przeciwstawiona tkanina propylenowa ZPP-2 nie była przeznaczona ani wykorzystywana do wytwarzania samonośnych tam odgradzających, które umożliwiałyby całkowite, natychmiastowe zamknięcie światła wyrobiska górniczego. Wobec tego, przeciwstawione dokumenty nie świadczyły o braku poziomu wynalazczego spornego wynalazku. Dołączyli do stanowiska szereg dokumentów, wymienionych w decyzji i uzasadnieniu wyroku.

Po przeprowadzeniu rozprawy, zaskarżoną decyzją Urząd na podstawie art. 24 i art. 26 w związku z art. 315 ust 3 p.w.p. oraz art. 98 k.p.c. w związku z art. 256 ust. 2 p.w.p. unieważnił patent na ww. wynalazek (z decyzji UP wynika że w żądanym przez Wnioskodawcę zakresie).

Zdaniem organu Spółka miała interes prawny w żądaniu unieważnienia spornego prawa, gdyż strony są konkurentami na rynku tam górniczych dla podmiotów z branży górniczej. Sporny patent może ingerować w sferę uprawnień Wnioskodawcy i utrudniać prowadzenie działalności gospodarczej z wykorzystaniem tego wynalazku. Nadto Uprawniony wszczął wobec Wnioskodawcy postępowanie sądowe o naruszenie spornego patentu przed Sądem Okręgowym w Katowicach.

Odnosząc się do żądania Spółki, Urząd wskazał, że zakres ochrony ww. patentu określono w zastrzeżeniu niezależnym nr 1: "1. Izolacyjna przegroda kanału (1), w szczególności wyrobiska kopalnianego, w formie napełnianego ciśnieniowo pojemnika zawierającego ścianki czołowe (33-34) znajdujące się w świetle kanału i ścianki obwodowe (31,32) do przylegania do ścian przegradzanego kanału oraz wykonanego z arkuszy materiałowych i zawierającego co najmniej dwie oddzielone od siebie komory (21-24) wypełnione ekspansywnym czynnikiem samoutwardzalnym, znamienna tym, że rzeczone arkusze materiałowe są przepuszczalne dla powietrza, i korzystnie są wykonane z przepuszczalnej dla powietrza tkaniny, korzystnie tkaniny o splocie płóciennym, w szczególności z tkaniny raszlowej."

Organ, analizując wartość dowodową poszczególnych materiałów przedłożonych do akt sprawy, wziął pod uwagę wypracowaną przez orzecznictwo zasadę możliwie szerokiej interpretacji treści zastrzeżeń w świetle całego opisu patentowego przy ocenie nowości i poziomu wynalazczego, gdyż nie występowała w nich kwestia rozumienia pojęć, które wymagają interpretacji. Ponadto, skoro rysunek przedstawiał jedynie korzystny przykład wykonania wynalazku nie ograniczając zakresu jego ochrony, zastrzeżenia spornego patentu należało interpretować bez uwzględnienia odnośników odwołujących się do rysunku.

Urząd uznał za zasadny zarzut udzielenia spornego patentu w części objętej zastrzeżeniami od 1 do 9 z naruszeniem art. 26 p.w.p., tj. zarzut braku poziomu wynalazczego spornego wynalazku.

Za najbliższy stan techniki dla spornego wynalazku uznał opis polskiego zgłoszenia patentowego P.392028 z datą publikacji – 13 lutego 2012 r., gdyż ujawniało wszystkie cechy części nieznamiennej zastrzeżenia 1. spornego patentu, czyli znany uprawnionym stan techniki, znane im rozwiązanie, mając na uwadze § 8 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz. U. Nr 102. poz. 1119 z późn. zm.; dalej: rozporządzenie w sprawie zgłoszeń wynalazków) określający konstrukcję zastrzeżenia niezależnego, o którym mowa w art. 33 ust. 4 p.w.p. Ze zgłoszenia tego znana jest bowiem izolacyjna przegroda kanału, w szczególności wyrobiska kopalnianego, w formie napełnianego ciśnieniowo pojemnika zawierającego ścianki czołowe znajdujące się w świetle kanału i ścianki obwodowe do przylegania do ścian przegradzanego kanału oraz wykonanego z arkuszy materiałowych i zawierającego co najmniej dwie oddzielone od siebie komory wypełnione czynnikiem samoutwardzalnym.

Natomiast zgodnie z opisem spornego wynalazku, jego celem jest dostarczenie elastycznej, lekkiej przegrody umożliwiającej proste, szybkie, niezawodne, szczelne i trwałe zamknięcie światła kanału, a zwłaszcza chodnika kopalnianego. W tym celu, wykorzystuje się arkusze materiałowe przepuszczalne dla powietrza, i korzystnie wykonane z przepuszczalnej dla powietrza tkaniny, korzystnie tkaniny o splocie płóciennym, w szczególności z tkaniny raszlowej.

Zgodnie z treścią opisu przykładu wykonania spornego wynalazku do wykonania wszystkich ścianek przegrody zastosowano arkusze materiałowe przepuszczalne dla powietrza, wykonane z niehermetycznej tkaniny otrzymanej w technologii luźnego splotu płóciennego (polipropylen).

Urząd stwierdził, że cechy określone jako korzystne lub występujące w szczególności nie określają całego wynalazku lecz jedynie jego korzystne wykonanie. Zatem przeciwstawienie dowodzące braku zdolności patentowej wynalazku nie musi ujawniać tych korzystnych lub szczególnych cech. Z kolei, przedłożona przez Spółkę dokumentacja tkaniny ZPP-2 obejmująca w szczególności instrukcję stosowania tej tkaniny z października 2011, ujawniała niehermetyczną tkaninę otrzymaną w technologii luźnego splotu płóciennego z tasiemek polipropylenu, przeznaczoną do stosowania w wyrobiskach kopalnianych z użyciem ekspansywnych czynników samoutwardzalnych, jak: piana fenolowa, czy mocznikowa, wskazanych w opisie spornego wynalazku jako korzystne ekspansywne czynniki samoutwardzalne.

Zdaniem UP, przeciętny fachowiec w dziedzinie konstrukcji stosowanych w wyrobiskach kopalnianych, bez wkładu myśli twórczej, w sposób oczywisty zastosowałby (podobnie jak uczynili to Uprawnieni) tkaninę ZPP-2. Samo zastosowanie znanej w wyrobiskach kopalnianych tkaniny do znanej konstrukcji izolacyjnej przegrody kanału było oczywiste.

Odwołując się do art. 33 ust. 4 p.w.p., definiującego zastrzeżenie niezależne i zastrzeżenie zależne, UP wyjaśnił, że brak zdolności patentowej wynalazku określonego w zastrzeżeniu niezależnym pociąga za sobą brak zdolności patentowej wariantów wynalazku określonych w zastrzeżeniach zależnych.

Organ, argumenty Uprawnionych, że przeciwstawiona tkanina propylenowa ZPP-2 nie była przeznaczona ani wykorzystywana do wytwarzania samonośnych tam odgradzających, które umożliwiałyby całkowite, natychmiastowe zamknięcie światła wyrobiska górniczego, uznał za bezzasadne.

Podobnie ocenił materiały przedłożone przez Uprawnionych, że nie dotyczą bezpośrednio kwestii oceny zdolności patentowej spornego wynalazku w postaci chronionej i pochodzą z okresu po dacie pierwszeństwa ww. patentu bądź są niedatowane.

Skoro brak poziomu wynalazczego jest wystarczającą, samodzielną przesłanką do unieważnienia spornego patentu, Urząd uznał za niecelowe rozpatrywanie tego zarzutu w świetle pozostałych materiałów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargę Uprawnionych na ww. decyzję, stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) skargę oddalił. Przyjął, że Urząd w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie, wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy i uzasadnił, dlaczego patent wymagał unieważnienia.

Skoro podstawą unieważnienia patentu było uznanie przez UP braku poziomu wynalazczego, w ocenie Sądu niezasadne było stanowisko Skarżących, że organ powinien zastosować dodatkowe kryteria oceny poziomu wynalazczego. Urząd zastosował w istocie metodologię "problem i jego rozwiązanie" dokonując analizy spornego patentu, uznając chroniony nim wynalazek za nie spełniający przesłanki zdolności patentowej, ze względu na brak poziomu wynalazczego. Ustaleń dokonał Urząd na podstawie porównania zespołu cech zastrzeżenia niezależnego spornego patentu z cechami rozwiązań znanych ze stanu techniki w dacie uzyskania ochrony patentowej wynalazku, kierując się treścią art. 33 ust. 4 p.w.p.

Organ odniósł się w szczególności do dwóch dokumentów, oznaczonych jako D2 i D4, uznając - na tej podstawie - oczywistość chronionego wynalazku dla znawcy z zakresu górnictwa. Dokument D2 to opis polskiego zgłoszenia patentowego P.392028, które organ uznał za najbliższy stan techniki dla spornego wynalazku. Sąd I instancji podzielił ocenę UP, że z ww. zgłoszenia znana jest izolacyjna przegroda kanału, w szczególności wyrobiska kopalnianego, w formie napełnianego ciśnieniowo pojemnika zawierającego ścianki czołowe znajdujące się w świetle kanału i ścianki obwodowe do przylegania do ścian przegradzanego kanału oraz wykonanego z arkuszy materiałowych i zawierającego co najmniej dwie oddzielone od siebie komory wypełnione czynnikiem samoutwardzalnym, co odpowiada charakterystyce założeń konstrukcyjnych (cech) spornego wynalazku. Natomiast dokument oznaczony jako D4 ujawniał tkaninę ZPP-2, przeznaczoną dla górnictwa podziemnego, do łącznego stosowania ze środkami chemicznymi w postaci materiałów ekspansywnych, pian i spoiw wypełniających i wprost naprowadzał znawcę na możliwość pominięcia etapu wypełniania gazem oraz bezpośrednie wypełnianie pojemników, worków, tam itp. mieszaninami ekspansywnymi i wypełniającymi z jednoczesnym odpowietrzaniem. Znawca z pewnością dokonałby połączenia znanych środków technicznych ujawnionych w dokumentach D2 i D4. Konieczność odpowietrzania pojemnika (przegrody lub tamy) według rozwiązania D2, przy napełnieniu pojemnika mieszaninami samoutwardzalnymi, wprost naprowadzała znawcę z zakresu górnictwa na wykorzystanie tkaniny ZPP-2, która znajduje zastosowanie właśnie z tego rodzaju mieszaninami. Połączenie takie byłoby dla znawcy dość oczywiste, skoro są to konstrukcje powszechnie stosowane w górnictwie podziemnym i są przeznaczone do wypełnienia przegród (tam) różnymi mieszaninami lub spoiwami. Nie bez znaczenia była także okoliczność, że dokument D4 powołuje się na ogólne zastosowania tkaniny ZPP-2 w górnictwie z przeznaczeniem do wykonywania tam (przegród). Zatem, według WSA, istniały wystarczające podstawy do połączenia przez znawcę w całość ww. rozwiązań, w postaci zastosowania znanej w wyrobiskach kopalnianych tkaniny do znanej konstrukcji izolacyjnej przegrody kanału, gdyż zawierały uzupełniające się cechy, a nie cechy ze sobą sprzeczne, jak wywodzili Skarżący. Na prawidłowość ustaleń UP wskazywało także to, że możliwość stosowania tkaniny ZPP-2 z czynnikami samoutwardzalnymi wskazuje już pierwotna treść instrukcji jej stosowania.

Odnosząc się do pozostałych dokumentów, do których odwoływali się Skarżący, w szczególności na potwierdzenie określonego wykorzystywania tkaniny ZPP-2, WSA uznał je za niezasadne. Dotyczyły bowiem okresu przed wydaniem certyfikatu tkaniny ZPP-2 potwierdzającego spełnienie wymagań w zakresie bezpieczeństwa w górnictwie podziemnym, co miało miejsce dopiero w 2012 r., lub były to dokumenty późniejsze niż data zgłoszenia wynalazku do ochrony według spornego patentu, które to dowody - późniejsze niż data pierwszeństwa - nie mogą służyć do oceny zdolności patentowej wynalazku, w tym zwłaszcza jego poziomu wynalazczego. Dotyczyło to w szczególności okoliczności zmiany dokumentacji (instrukcji) użytkowania tkaniny ZPP-2, stanowiącej stan techniki późniejszy, niż data pierwszeństwa spornego patentu.

Sąd podzielił także ocenę Urzędu co do przedstawionych przez Skarżących dowodów, nie zawierających daty pewnej, że takie dokumenty nie mogą służyć do oceny zdolności patentowej wynalazku. Dotyczy to także powołanego w skardze artykułu który ze względu na jego treść, wydawał się być znaczenie późniejszy niż ww. wynalazek.

Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przez organ przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego, w tym wniosku o powołanie biegłego, która to instytucja w postępowaniu przed Urzędem, jako organem wyspecjalizowanym, zatrudniającym znawców danej dziedziny techniki, ma ograniczone zastosowanie. Ponadto, skoro podstawą unieważnienia spornego patentu nie był brak jego nowości, lecz brak poziomu wynalazczego, którego ocena opiera się na połączeniu dokumentów znanych już wcześniej ze stanu techniki, według WSA nie można było uznać za celowe (niezbędne dla wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy) przeprowadzenie wnioskowanych przez Skarżących dowodów.

Z wyrokiem Sądu I instancji nie zgodzili się Uprawnieni i wystąpili ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA), zaskarżając orzeczenie w całości.

Na podstawie art. 174 pkt. 1 i 2 p.p.s.a zaskarżonemu wyrokowi zarzucili:

I. Naruszenie przepisów prawa materialnego:

1) art. 26 p.w.p. (Dz. U. z 2020 r. poz. 286, 288, 1086) w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zw. z art. 8 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ("k.p.a."), w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj. naruszenie zasady równości wobec prawa, zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, zasady pewności prawa i zasady demokratycznego państwa prawnego – poprzez błędnie przeprowadzonej i wbrew regułom rozpatrywania utrwalonej i stosowanej: w praktyce Urzędu, w orzecznictwie WSA oraz NSA metodologii "problem – rozwiązanie", dla oceny poziomu wynalazczego rozwiązania według patentu, poprzez niezastosowanie jej w pełni, gdy tymczasem realizacja ww. zasad wymagała zastosowania w pełni metody "problem – rozwiązanie", co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, że Organ prawidłowo dokonał analizy poziomu wynalazczego opatentowanego rozwiązania oraz – w konsekwencji – do błędnego oddalenia skargi Uprawnionych na decyzję UP w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek pt. "Izolacyjna przegroda kanału oraz sposób wykonywania takiej przegrody" nr PL230201B1 w części objętej zastrzeżeniami 1 do 9 ("Decyzja");

2) art. 26 p.w.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 1 p.w.p. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na błędnie przeprowadzonej i wbrew regułom rozpatrywania metodologii "problem – rozwiązanie", poprzez niezastosowanie jej w pełni i na przyjęciu, iż przy badaniu, czy wynalazek cechuje się poziomem wynalazczym nie ma potrzeby wykazywania motywacji znawcy do łączenia elementów rozwiązań ujawnionych w różnych dokumentach ze stanu techniki, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, iż dla oceny czy wynalazek cechuje się poziomem wynalazczym należy przeprowadzić analizę polegającą na znalezieniu najbliższego stanu techniki, a następnie – określeniu problemu, który powinien zostać rozwiązany oraz rozważenie w konsekwencji, czy zastrzegany wynalazek, biorąc pod uwagę najbliższy stan techniki i rozwiązanie określonego problemu, byłby oczywisty dla znawcy w danej dziedzinie. Prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do uznania, że należy wykazać, co motywowałoby znawcę do łączenia dokumentów ze stanu techniki. Naruszenia te doprowadziły do błędnego przyjęcia przez WSA, że Organ prawidłowo dokonał analizy poziomu wynalazczego opatentowanego rozwiązania oraz - w konsekwencji - do błędnego oddalenia skargi Uprawnionych na decyzję ("Skarga");

3) art. 26 p.w.p. poprzez błędne przyjęcie, iż wynalazek nie posiada poziomu wynalazczego w sytuacji gdy, jak zostało wykazane, przedmiotowy wynalazek nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki, a dotychczasowe rozwiązania techniczne nie znajdują odzwierciedlenia w rozwiązaniu przedstawionym w opisie patentowym wynalazku;

4) art. 26 p.w.p. poprzez błędne przyjęcie, iż nie było uzasadnionych podstaw do zastosowania dodatkowych kryteriów poziomu wynalazczego przy ocenie poziomu wynalazczego przedmiotowego wynalazku.

II. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1) art. 141 § 4 p.p.s.a. zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. i w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wskutek:

a) ograniczenia części dyspozytywnej uzasadnienia kwestionowanego wyroku do – w zasadzie – powtórzenia wybranych fragmentów uzasadnienia decyzji Urzędu Patentowego RP oraz braku samodzielnej oceny i analizy zaskarżonej decyzji Urzędu, jak też braku rozpoznania zarzutów skargi i oparcie się całkowicie, bez wyjaśnienia przyczyn, na ocenie sprawy dokonanej przez Urząd, co powoduje brak przeprowadzenia przez Sąd kontroli zaskarżonej decyzji i całego postępowania przed organem administracyjnym, gdy tymczasem obowiązkiem Sądu jest szczegółowe i precyzyjne wskazanie, jakie ustalenia zasługują na akceptację, a jakie nie, jakim dowodom dał wiarę, a jakim nie, jak również dlaczego argumenty podnoszone przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie, podczas gdy Sądowi zaprezentowanie merytorycznego stanowiska zajęło jedynie trzy strony uzasadnienia wyroku;

b) nie odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do zarzutów Skarżących, które zostały podniesione w skardze i pismach Skarżących, bądź odniesienia się do nich w sposób lakoniczny co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dotyczyło istoty rozstrzygnięcia Sądu; brak odniesienia do argumentów Skarżących w uzasadnieniu wyroku uniemożliwił Skarżącym poznanie stanowiska Sądu w tym zakresie i świadczy o tym. iż okoliczności podnoszone przez Skarżących nie zostały uwzględnione przez Sąd w toku wyrokowania;

2) art. 141 § 4 p.p.s.a. – poprzez nieprawidłowe uzasadnienie wyroku polegające na braku prawnego jego uzasadnienia i wyjaśnienia, dlaczego Sąd przyjął za Urzędem Patentowym, że materiał dowodowy, w oparciu o który organ wydał zaskarżoną decyzję potwierdza jednoznacznie, iż wynalazek objęty patentem nr PL230201B1 w części objętej zastrzeżeniami 1 do 9 nie spełnia przesłanki poziomu wynalazczego oraz braku wyjaśnienia przebiegu operacji logicznej przeprowadzonej przez Sąd I instancji, której rezultatem było przejęcie oceny dokonanej przez Urząd Patentowy w kwestii braku spełnienia przez wynalazek objęty patentem nr PL230201B1 w części objętej zastrzeżeniami 1 do 9 przesłanki poziomu wynalazczego;

3) art. 141 § 4 p.p.s.a. – poprzez nieprawidłowe uzasadnienie wyroku polegające na braku prawnego jego uzasadnienia i wyjaśnienia, dlaczego Sąd uznał argumentację przedstawioną przez Skarżących za niemającą istotnego wpływu na wynik sprawy, a dowody za pozbawione wartości dowodowej wskazując przy tym jedynie na słuszność poglądów wyrażonych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w szczególności brak uwzględnienia dowodu wskazującego, że dopiero po dacie zgłoszenia wynalazku objętego patentem nr PL230201B1, przepuszczające powietrze tkaniny polipropylenowe, w tym "tkanina ZPP-2" (D4) zostały uznane jako właściwe do stosowania w charakterze "lekkich, samonośnych tam odgradzających, przyjmując za Urzędem, że "materiały te nie dotyczą bezpośrednio kwestii oceny zdolności patentowej" czy też "były bez znaczenia";

4) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak jakiegokolwiek uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zakresie dotyczącym zarzutów skargi w zakresie braku analizy przez Urząd okoliczności, czy w stanie techniki istniała dla przeciętnego specjalisty zachęta do stworzenia wynalazku objętego patentem PL230201B1 w części dotyczącej zastrzeżeń 1 do 9, a zatem czy istniała inspiracja do rozwiązania obiektywnego problemu technicznego;

5) art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez wadliwe odwołanie się w rozstrzygnięciu do akt sprawy, co skutkowało dokonaniem ustaleń niemających potwierdzenia w materiale dowodowym, że dokumenty znajdujące się w aktach sprawy potwierdzają brak poziomu wynalazczego wynalazku objętego patentem nr PL230201B1 w części objętej zastrzeżeniami 1 do 9;

6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. zw. 107 § 3 k.p.a. poprzez przyjęcie, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymaganiom artykułu art. 107 § 3 k.p.a. oraz że Urząd dokonał w sposób prawidłowy – wszechstronny i wnikliwy – analizy oraz oceny materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania, pomimo faktu, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozwala na prześledzenie sposobu rozumowania Urzędu poprzedzającego rozstrzygnięcie oraz tego, iż w uzasadnieniu decyzji Urząd nie wskazał, z jakich przyczyn odmówił słuszności szeregu argumentów uprawnionych;

7) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a w zw. z art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak jego zastosowania w sytuacji, gdy Urząd Patentowy w zaskarżonej decyzji będącej przedmiotem badania przez Sąd I instancji nie przedstawił merytorycznej analizy dotyczącej najbliższego stanu techniki, co jest konieczne do oceny poziomu wynalazczego wynalazku oraz nie wyjaśnił, w oparciu o jakie konkretne cechy z dokumentu D2 i D4 uznał brak poziomu wynalazczego rozwiązania objętego patentem nr PL230201 BI w części objętej zastrzeżeniami 1 do 9;

8) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez brak jego zastosowania w sytuacji naruszenia poprzez Urząd Patentowy art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz zupełny brak zbadania czy w stanie techniki istniała dla przeciętnego specjalisty zachęta do stworzenia wynalazku objętego patentem nr PL230201B1 w części dotyczącej zastrzeżeń 1 do 9, a zatem czy istniała inspiracja do rozwiązania obiektywnego problemu technicznego;

9) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak jego zastosowania w sytuacji, gdy Urząd Patentowy w zaskarżonej decyzji będącej przedmiotem kontroli Sądu I instancji nie przedstawił rozważań, czy specjalista w dziedzinie, mając na względzie stan techniki istniejący w dacie zgłoszenia wynalazku objętego patentem nr PL230201B1 w części objętej zastrzeżeniami 1 do 9, dokonałby w sposób rutynowy, bez inwencji twórczej, rozwiązania według wskazanego wynalazku, co jest istotne przy ocenie poziomu wynalazczego rozwiązania technicznego;

10) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak jego zastosowania w sytuacji, gdy Urząd Patentowy w zaskarżonej decyzji będącej przedmiotem analizy Sądu nie przedstawił merytorycznych rozważań, czy w oparciu o stan techniki istniejący w dacie zgłoszenia wynalazku objętego patentem nr PL230201B1 w części objętej zastrzeżeniami 1 do 9 specjalista w dziedzinie jedynie mógłby dojść do rozwiązania objętego spornym patentem, czy rzeczywiście doszedłby do takiego rozwiązania, co jest niezbędne do ustalenia i oceny poziomu wynalazczego rozwiązania technicznego;

11) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. art. 80 k.p.a. poprzez brak jego zastosowania w sytuacji, gdy Urząd Patentowy w zaskarżonej decyzji bez uwzględnienia wszystkich okoliczności sprawy, błędne przyjął, że przedmiot unieważnionej części przedmiotowego patentu był oczywisty, podczas gdy jego stworzenie stanowiło zaskoczenie dla znawcy z określonej dziedziny techniki; wynalazek Skarżących zaspokajał bowiem od dawna uświadomioną potrzebę społeczno-gospodarczą w branży górniczej; rozwiązanie zagadnienia było bezskutecznie podejmowane przez fachowców i dopiero Skarżący rozwiązali to zagadnienie poprzez wytworzenie tego wynalazku; w wyniku powstania przedmiotowego wynalazku uzyskano wyraźną poprawę efektywności (w tym sukces handlowy), która wynikała z cech technicznych wynalazku;

12) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 8, 11 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak jego zastosowania w sytuacji, gdy Urząd Patentowy nie dokonał należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, a w szczególności nie odniósł się do wszystkich twierdzeń podnoszonych przez Skarżących kasacyjnie, w tym nie wyjaśnił przyczyn, dla których organ odmówił mocy dowodowej dowodom przedłożonym przez Skarżących kasacyjnie i pominął podnoszone przez Skarżących kasacyjnie argumenty, w szczególności w odniesieniu do koreferatu zatytułowanego "Samonośne tamy odgradzające – innowacyjnym rozwiązaniem skutecznego likwidowania chodników przyścianowych i zbędnych wyrobisk korytarzowych na przykładzie ściany G-32 w pokł. 358/2 w KWK "Borynia-Zofiówka-Jastrzębie" Ruch Borynia", opublikowanego w monografii pt. "9 Szkoła Aerologii Górniczej. Aktualny stan zagrożeń aerologicznych w polskich kopalniach": N. Szlązak, AGH Akademia Górniczo-Hutnicza. Kraków 2017;

13) art. 151 p.p.s.a. polegające na jego zastosowaniu w niniejszej sprawie w sytuacji gdy nie istniały przesłanki do oddalenia skargi.

Powyższe naruszenia przepisów postępowania i w konsekwencji zaakceptowanie przez WSA błędnie ustalonego przez Urząd stanu faktycznego w istotny sposób wpłynęło na naruszenie normy prawa materialnego wyrażonej w art. 26 p.w.p., poprzez błędną ocenę poziomu wynalazczego przedmiotowego patentu.

Mając powyższe na uwadze zarzuty, Skarżący kasacyjnie wnosili o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I Instancji lub – w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona – o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi poprzez jej uwzględnienie i uchylenie decyzji Urzędu z 12 lutego 2019 r., nr Sp. 225.2018; rozpoznanie sprawy na rozprawie; zasądzenie na rzecz Skarżących kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółka wnosiła o jej oddalenie, podając, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu.

Obecni na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym Pełnomocnicy Skarżących oraz Wnioskodawcy podtrzymali dotychczasowe stanowiska i wnosili jak w złożonych pismach.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna Skarżących zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty w niej zgłoszone należało uznać za uzasadnione.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – a więc niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1); naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.

W kontrolowanej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego, jak również nie zaistniały podstawy do zastosowania z urzędu art. 189 p.p.s.a. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do weryfikacji zarzutów kasacyjnych.

Nadto ocena zasadności, a co za tym idzie skuteczności zarzutów zmierzających do podważenia zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie może pomijać znaczenia konsekwencji wynikających z art. 174 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 176 p.p.s.a. oraz określonych tymi przepisami prawa koniecznych wymogów, którym powinny odpowiadać stawiane na ich podstawie zarzuty oraz korespondujące z nimi ich uzasadnienie (por. wyroki NSA z: 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1925/21; 6 listopada 2020, sygn. akt II GSK 742/20; 13 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1445/15; 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15; 11 października 2022 r., sygn. akt II GSK 581/19; 4 sierpnia 2022 r., sygn. akt II FSK 187/20; 8 maja 2018 r., sygn. akt II GSK 289/18; 15 grudnia 2010 r., sygn. akt II FSK 1333/09; opubl. jak niżej cytowane: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle przedstawionych uwag, trzeba stwierdzić, że zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie podważa zgłoszony w pkt II. ppkt 1.-4. petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. (w pkt 1. postawiony w powiązaniu z art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Mając na uwadze konstrukcję zarzucanych naruszeń tego przepisu i pomijając deficyty uzasadnienia skargi kasacyjnej, z którego nie wynika jednoznacznie, na czym miałoby polegać naruszenie art. 141 § 1 p.p.s.a., nie wspominając o wykazaniu wpływu tego naruszenia na wynik sprawy (s. 17 skargi kasacyjnej), podobnie, jak w przypadku powołanych: art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, co nie pozostaje bez wpływu na wniosek o braku zasadności, przede wszystkim zaś skuteczności omawianych zarzutów kasacyjnych zwłaszcza, gdy odwołać się do znaczenia konsekwencji wynikających z art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z dnia: 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2162/13; 27 listopada 2014 r., sygn. akt I FSK 1752/13; 10 października 2014 r., sygn. akt II OSK 793/13), należy podnieść, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. zasadniczo wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (zob. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09) lub sporządzone jest w taki sposób, że nie jest możliwa kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku bowiem wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny, co tworzy po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda jego kontroli, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej. Nie można za pomocą tego zarzutu zwalczać siły przekonywania argumentów zawartych w uzasadnieniu kontrolowanego orzeczenia. Brak przekonania Skarżących o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym zwłaszcza odnośnie do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa – którego prawidłowość, aby mogła być oceniona wymaga postawienia innych zarzutów kasacyjnych – czy też odnośnie do oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, której rezultat nie koresponduje z oczekiwaniami wnoszącego skargę kasacyjną, nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku, i to w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Fakt, że stanowisko zajęte przez sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną nie oznacza, że uzasadnienie wyroku zawiera wady konstrukcyjne czy też, że jest wadliwe w stopniu uzasadniającym uchylenie wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Dlatego polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu I instancji nie może sprowadzać się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Poprzez zarzut naruszenia art. 141 4 p.p.s.a. bowiem nie można kwestionować merytorycznej prawidłowości ocen prawnych lub wytycznych procesowych sądu, albowiem tego rodzaju zarzuty zmierzają do podważenia procesu lub rezultatu sądowoadministracyjnej oceny legalności wykładni lub stosowania prawa przez kontrolowane organy. Płaszczyzna merytoryczna (treściowa) oceny legalnościowej sądu administracyjnego może być zaś weryfikowana w postępowaniu kasacyjnym jedynie za pośrednictwem zarzutów naruszenia prawa materialnego lub formalnego, których wadliwa wykładnia lub weryfikacyjne zastosowanie (niezastosowanie) przez sąd I instancji miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto nie można utożsamiać dostateczności uzasadnienia z siłą jego przekonywania i trafnością wskazanych w nim argumentów. Podniesione przez Skarżących zarzuty co do niespójności i lakoniczności "własnych rozważań" WSA w zakresie oceny prawnej zmierzały w istocie do wykazania wadliwości merytorycznej wykładni i weryfikacyjnego zastosowania normy dopełnienia, co nie jest dopuszczalne na podstawie powyższych wzorców kontroli kasacyjnej.

W ocenie Sądu odwoławczego uzasadnienie kontrolowanego wyroku Sądu I instancji zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne, o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a., a ponadto zostało sporządzone w sposób, który w relacji do prezentowanych w nim argumentów nie uniemożliwiał przeprowadzenia kontroli prawidłowości tego orzeczenia.

Za nietrafny należało uznać zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. postawiony w pkt II.ppkt 5.petitum skargi kasacyjnej. Przede wszystkim zarzut ten także nie został uzasadniony. W myśl powołanego przepisu sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2.

Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. W ramach tego zarzutu nie można skutecznie kwestionować dokonanej przez sąd oceny dokumentów, o ile dokumenty te znajdują się w materiale zgromadzonym w aktach sprawy. Przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu oceny materiału dowodowego, jak i ustaleń oraz oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego dokonanych przez sąd I instancji (por. wyroki NSA z: 12 marca 2024 r., sygn. akt III OSK 4835/21; 29 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 2063/22).

Natomiast uzasadnione okazały się zarzuty naruszenia przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77§ 1 , art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., zgłoszone w pkt II. ppkt 6. i 7. petitum skargi kasacyjnej.

Należy wyjaśnić, że postępowanie przed Urzędem było prowadzone jako postępowanie sporne, na mocy art. 255 ust. 1 pkt 1 p.w.p. Postępowanie sporne charakteryzuje się tym, że: "zasada działania organu z urzędu w postępowaniu spornym w kwestiach ustalania stanu faktycznego sprawy i jej wszechstronnego wyjaśnienia, zawarta w przepisach art. 7, art. 75, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., podlega odpowiedniej modyfikacji, stosownie do istoty i specyfiki tego postępowania (por. wyrok NSA z 12 października 2010 r., sygn. akt II GSK 849/09). W postępowaniu tym Urząd może podejmować czynności jedynie w granicach wniosku i jest związany podstawą prawną wskazaną przez wnioskodawcę, na mocy art. 255 ust. 4 p.w.p. oraz art. 2551 ust. 3 pkt 3-5 p.w.p., stanowiącego, że wniosek powinien zawierać wyraźnie określone żądanie, wskazanie podstawy prawnej, wskazanie środków dowodowych. Przy takim unormowaniu nie można przenosić do postępowania spornego przez art. 256 ust. 1 p.w.p. (Do postępowania spornego przed Urzędem Patentowym w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a.) wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., obowiązków Urzędu w zakresie zbierania dowodów oraz załatwiania spraw z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, ponieważ powołane przepisy p.w.p. zawierają pełną regulację wykluczającą możliwość uzupełniającego zastosowania w tym zakresie przepisów k.p.a. Postępowanie sporne jest postępowaniem, w którym organ ocenia na podstawie dowodów przedłożonych przez strony tego postępowania czy zaistniała konkretna, wskazana we wniosku przesłanka unieważnienia tego prawa (por.: wyrok NSA z 21 czerwca 2016 r., sygn.. akt II GSK 508/15; Szewc/Sieńczyło-Chlabicz (w:) Prawo własności przemysłowej, Komentarz, red. J. Sieńczyło-Chlabicz, Wydawn. C.H. Beck, Warszawa 2020,s. 1236-1237).

Wymaga też zauważenia, że wymóg aktywności procesowej dotyczy nie tylko wnioskodawcy wnoszącego o unieważnienie prawa wyłącznego, ale i -uprawnionego. (por. wyroki NSA: z 15 styczna 2015 r., sygn. akt II GSK 1985/13; 16 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2199/15; 18 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 1306/17).

W niniejszej sprawie, mimo oparcia wniosku o unieważnienie spornego patentu w części objętej zastrzeżeniami 1-9 na podstawie z art. 25 i art. 26 p.w.p. czyli braku nowości i braku poziomu wynalazczego, Urząd przyjął, a WSA zaakceptował, że sporny wynalazek w zaskarżonym zakresie nie posiadał poziomu wynalazczego, wymaganego przez art. 24, a zdefiniowanego w art. 26 ust. 1 p.w.p., że wynalazek uważa się za posiadający poziom wynalazczy (oczywisty), jeżeli wynalazek ten nie wynika dla znawcy, w sposób oczywisty, ze stanu techniki. Odstąpienie przez Urząd od badania drugiej przesłanki, opartej na art. 25 p.w.p. – braku nowości spornego rozwiązania, nie było skarżone przez żadną ze stron.

Rozważenie oczywistości (poziomu wynalazczego) rozwiązania polega na udzieleniu odpowiedzi, czy przed datą pierwszeństwa, biorąc pod uwagę ówczesny stan techniki (a zatem najpóźniej z daty zgłoszenia) przeciętny znawca techniki, do której należy rozwiązanie, doszedłby do tego rozwiązania. Jeżeli odpowiedź jest twierdząca, to znaczy, że rozwiązanie jest oczywiste. Zatem przy ocenie poziomu wynalazczego rozwiązania w rozumieniu art. 26 ust. 1 p.w.p. istotne jest uwzględnienie w zasadzie całego znanego stanu techniki (dostępnej wiedzy technicznej). Rozwiązanie uważa się zatem za oczywiste, gdy w świetle stanu techniki ujawnionego w jednym lub nawet w kilku rozwiązaniach, wynika z nich ono w sposób oczywisty dla znawcy posiadającego przeciętną wiedzę z danej dziedziny. Oczywiste będzie zatem proste dostosowanie znanego już rozwiązania do danych warunków lub urządzenia, czy też proste wykorzystanie znanej zasady dla osiągnięcia oczywistego w świetle tejże zasady celu. Jest nim także proste zastąpienie znanych środków technicznych w znanym rozwiązaniu ich ekwiwalentami lub proste skojarzenie kilku znanych rozwiązań (swoiste połączenie ich w jedno, por. wyrok NSA z 23 listopada 2023 r., sygn. akt II GSK 982/20).

Urząd, a za nim WSA przyjęli za najbliższy stan techniki dla spornego wynalazku opis polskiego zgłoszenia patentowego P.392028 z datą publikacji – 13 lutego 2012 r., a w odniesieniu do tkaniny, o której mowa w spornym rozwiązaniu – dokumentację tkaniny ZPP-2, zwłaszcza tę z października 2011r.

W odniesieniu do opisu polskiego zgłoszenia patentowego P.392028, jak słusznie zauważyli autorzy skargi kasacyjnej, Urząd w swoich ustaleniach pominął, że dowód ten był już wcześniej rozpatrywany przez Urząd jako podstawowy dowód ze stanu techniki w postępowaniu o udzielenie spornego patentu (por.: sprawozdanie o stanie techniki z 3 czerwca 2016 r. oraz zawiadomienie Urzędu z 5 maja 2017 r., w aktach zgłoszeniowych). Początkowo w oparciu o ten dowód Urząd twierdził, że zgłoszony wynalazek nie może w żądanym wówczas zakresie uzyskać ochrony patentowej jako nie spełniający wymogu poziomu wynalazczego na mocy art. 26 p.w.p. (ww. zawiadomienie UP). Po przedstawieniu przez Uprawnionych nowej wersji zastrzeżeń patentowych przy piśmie z 12 czerwca 2017 r., Urząd decyzją z 12 czerwca 2018 r. udzielił patentu na sporny wynalazek na rzecz Uprawnionych.

Urząd w ogóle nie wyjaśnił tak istotnej zmiany stanowiska w postępowaniu o unieważnienie spornego patentu, które miało zaś decydujące znaczenie dla wydania decyzji o unieważnieniu w części spornego patentu (s. 9 decyzji). Przyjęto w niej, że wspomniany opis ujawnia praktycznie wszystkie cechy części niezamiennej zastrzeżenia 1 spornego patentu. Nie wyjaśniono też kwestii, czy miało znaczenie, że we wspomnianym zgłoszeniu patentowym P.392028 pojemnik do wykonania przegrody był pneumatyczny, podczas gdy w spornym wynalazku przegroda była wykonana z przepuszczalnej dla powietrza (niehermetycznej) tkaniny, co powodowało, że po umieszczeniu przegrody w miejscu przegradzanym (kanale) była gotowa do wypełniania przez zatłaczanie do jej wnętrza ekspansywnego czynnika samoutwardzalnego (s. 4 opisu wynalazku), podczas gdy w pneumatycznym zbiorniku według zgłoszenia P.3920028 po umieszczeniu go w kanale, najpierw nadmuchiwano go poprzez pompowanie do jego wnętrza przez zawór odpowiedniego bezpiecznego gazu, np. powietrze do uzyskania poprawnego uszczelnienia kanału (pkt 20 opisu), a następnie dokonywano zatłaczania wnętrza pojemnika mieszaniną samoutwardzalną poprzez zawór z jednoczesnym usuwaniem gazu z wnętrza pojemnika.

Sąd I instancji nie dostrzegł również tego zagadnienia i nie jest wiadomym, czy było istotne przy ustalaniu stanu techniki (s. 12-13 uzasadnienia wyroku). W ten sposób WSA zaakceptował naruszenie przez organ art. 80 k.p.a. w następstwie braku rozpatrzenia w pełni materiału dowodowego dotyczącego stanu techniki oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 2558 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 256 ust. 1 p.w.p., wobec braków w uzasadnieniu faktycznym decyzji, którego zadaniem jest wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Również w odniesieniu do drugiego elementu mającego decydować o braku o poziomu wynalazczego spornego patentu, tj. niehermetycznej tkaniny ZPP-2, Urząd nie zajął wyczerpującego stanowiska, które odpowiadałoby wymogom z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. (wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego) oraz art. 107 § 3 k.p.a., co WSA przyjął w całości (s. 13 uzasadnienia). Organ i WSA przyjęli, że tkanina ta jest przeznaczona do stosowania w wyrobiskach kopalnianych z użyciem ekspansywnych czynników samoutwardzalnych. Zatem przeciętny fachowiec w dziedzinie konstrukcji stosowanych w wyrobiskach kopalnianych bez wkładu myśli twórczej zastosowałby tkaninę ZPP-2 stosowaną w wyrobiskach kopalnianych w postaci arkuszy materiałowych. Samo zastosowanie znanej w wyrobiskach kopalnianych tkaniny do znanej konstrukcji izolacyjnej przegrody kanału zostało uznane za oczywiste. Nie był ten problem rozważany, a tylko zostały postawione wnioski. Natomiast w powoływanej Instrukcji, podano, że tkanina ta została opracowana specjalnie dla górnictwa i przeznaczona jest do wykonywania: opinki, oganianki zawarć, uszczelniania taśm wentylacyjnych, przegród wentylacyjnych, nawiewek, rękawów i worków, innych zastosowań jako osłona elementów konstrukcyjnych przy wykonywaniu prac związanych z profilaktyką górniczą. Tkanina ta jest przeznaczona do stosowania w podziemnych wyrobiskach górniczych z użyciem środków chemicznych lub mineralnych. Tkanina może być mocowana do elementów metalowych, drewnianych i innych bezpośrednio do ociosu w dowolny sposób. Ponadto tkanina ta, o opisanej konstrukcji charakteryzuje się równomierną, jednakową na całej powierzchni wytrzymałością. Jednocześnie też taka konstrukcja tkaniny zwiększa powierzchnię filtrująca, przyspieszając tym samym odprowadzanie wody ze środków chemicznych lub mineralnych znajdujących się za tkaniną (por. Instrukcja).

Natomiast w przypadku spornego patentu w zastrzeżeniach 1-9 miało rozwiązanie służyć jako izolacyjna przegroda kanału, w szczególności wyrobiska kopalnianego.

Organ i podzielający jego pogląd Sąd I instancji nie skonfrontowali właściwości i możliwości zastosowania tkaniny ZPP-2 z zastrzeżeniem patentowym nr 1 spornego patentu i twierdzeniami Uprawnionych o braku przeznaczenia i wykorzystywania ww. tkaniny do wytwarzania samonośnych tam odgradzających (s. 11 decyzji, s. 13 uzasadnienia wyroku) i nieoczywistości wykorzystania tej tkaniny w ten sposób.

Brak jednoznacznych i wyczerpujących ustaleń co do najbliższego stanu techniki powodował w rezultacie jako przedwczesne, a przy tym nie wyjaśnione wystarczająco stanowisko UP i Sądu I instancji, że przeciętny specjalista w dziedzinie konstrukcji stosowanych w wyrobiskach kopalnianych bez wkładu myśli twórczej, w sposób oczywisty zastosowałby tkaninę ZPP-2 dla osiągnięcia celu spornego wynalazku wskazanego w opisie patentowym.

Co do dowodów przedłożonych w trakcie postępowania przed Urzędem, kontradyktoryjność postępowania spornego przed UP polega na tym, że wnioskodawca podnosi określone zarzuty i dowody dla poparcia swojego twierdzenia, a uprawniony przy użyciu wybranych przez niego środków i dowodów te zarzuty odpiera. Jak już zaznaczono, Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w swych orzeczeniach, że wymóg aktywności procesowej dotyczy nie tylko wnioskodawcy wnoszącego o unieważnienie prawa wyłącznego, ale także – uprawnionego (por. np. wyroki NSA: z 15 styczna 2015 r., sygn. akt II GSK 1985/13; z 16 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2199/15; z 18 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 1306/17). Mając na uwadze, że unieważnienie patentu następuje, o ile nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu (art. 89 ust. 1 p.w.p.), a ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia wynalazku (art. 315 ust. 3 p.w.p.), to dowody przedkładane przez strony powinny wykazywać ich twierdzenia według stanu ze zgłoszenia wynalazku i powinny to czynić jednoznacznie. Zatem nie powinno budzić także wątpliwości, z jakich dat pochodzą dowody i stan, według jakiej daty go obrazują.

Z kolei postępowanie przed WSA charakteryzuje się tym, że sąd ten co do zasady nie przeprowadza postępowania dowodowego, ale bada zgodność z prawem rozstrzygnięcia organu i postępowania poprzedzającego to rozstrzygnięcie. Zgodnie z przyjętą formułą postępowania przed sądami administracyjnymi podstawą ich orzekania są akta administracyjne wraz z materiałem dowodowym zgromadzonym przez organy administracji publicznej. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż postępowanie dowodowe, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. ma jedynie charakter uzupełniający, a prowadzenie dowodów uzupełniających zależy od uznania sądu. W analizowanej sprawie niewadliwie Sąd I instancji uznał, iż nie ma konieczności prowadzenia takiego postępowania, Skarżący nie podważyli zaś skutecznie tego stanowiska, nie zgłaszając zarzutu naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a.

Wobec skutecznego zakwestionowania przez Skarżących kasacyjnie ustalonego przez organ w sprawie stanu faktycznego, który niezasadnie został w pełni zaakceptowany przez Sąd I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny uznał za przedwczesne odnoszenie się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania w zakresie odnoszącym się do dalszych błędów przy badaniu poziomu wynalazczego spornego rozwiązania oraz przepisów prawa materialnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni zaprezentowane powyżej stanowisko odnośnie postępowania dowodowego, jego mankamentów wymagających poprawienia, gdy chodzi o jednoznaczne ustalenie stanu techniki, co dopiero umożliwi ocenę spornego rozwiązania, czy posiada poziom wynalazczy.

W oparciu o art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 3 sentencji na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 kwietnia 2017 r. w sprawie opłat za czynności rzeczników patentowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1431).