Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 303/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 w związku z art. 2 oraz art. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 388
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 24 kwietnia 2024 r., nr DSE3-K0918-D20518-15/24 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych II. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 5 lutego 2024 r., nr DSE3-K1022-D20518-12D/24; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego W. J. kwotę 100,00 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 24 kwietnia 2024 r., nr DSE3-K0918-D20518-15/24 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: organ, Szef Urzędu), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 5 w związku z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. 2023 poz. 388 ze zm., dalej: ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej), po rozpoznaniu odwołania W. J. (dalej: Strona, Skarżący, Wnioskodawca), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 5 lutego 2024r., nr DSE3-K1022-D20518-12D/24.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Strona złożyła wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Organ prowadząc postępowanie w pierwszej instancji zwrócił się do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, o treści zgromadzonych dokumentów dot. Strony. W odpowiedzi z dnia 18 lipca 2023 r. Instytut Pamięci Narodowej poinformował, że w wyniku szczegółowej kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu nie odnaleziono dokumentów potwierdzających działalność opozycyjną Strony lub doznane przez nią represje, o których mowa w artykule 2 lub 3 omawianej ustawy.

Szef Urzędu działając na podstawie art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej zwrócił się również o zaopiniowanie wniosku Strony do Dolnośląskiej Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Sprawy Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. Uchwałą z dnia 8 listopada 2023 r. Rada jednogłośnie negatywnie zaopiniowała wniosek Strony o potwierdzenie przedmiotowego statusu.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 5 lutego 2024 r. Szef Urzędu odmówił Stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, stwierdzając, iż Strona nie spełniła przesłanek określonych w art. 2 oraz art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżoną decyzją z dnia 24 kwietnia 2024 r., po rozpatrzeniu wniosku Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 5 lutego 2024 r.

W ocenie Szefa Urzędu Strona nie udowodniła okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Organ wskazał, że jako podstawę do potwierdzenia statusu opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, Skarżący wskazał, że jako marynarz został oddelegowany do szkolenia w G., gdzie miał odbyć służbę wojskową w ramach marynarki wojennej. Podczas pełnienia służby doświadczył szykan w postaci: kar dyscyplinarnych, braku awansu i przywilejów. Były również podejmowane wobec niego próby werbunku do służb specjalnych PRL (spotykały się z odmową Strony). Skarżący nie zgadzał się na działania sprzeczne z jego poglądami co skutkowało konfliktami z przełożonymi. Podczas służby wojskowej stan zdrowia Wnioskodawcy miał ulec pogorszeniu. Pomimo obniżenia przez komisję lekarską kategorii zdrowia, Skarżący nie został przeniesiony do służby wojskowej w łagodniejszych warunkach. Następnie, po ukończeniu służby wojskowej w 1982 r., Strona nie otrzymywała paszportu, co uniemożliwiało jej podjęcie pracy na kontraktach zagranicznych.

Następnie Szef Urzędu wskazał, że Dolnośląska Wojewódzka Rada Konsultacyjna do Sprawy Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych zaopiniowała wniosek Strony. W uzasadnieniu uchwały członkowie Rady wskazali, że doznane szykany czy działania podejmowane przez Skarżącego nie wypełniają przesłanek wskazanych w ustawie o działaczach opozycji antykomunistycznej

Organ podkreślił, że nie neguje postawy Strony mającej na celu wyrażanie sprzeciwu wobec ówcześnie panującego systemu oraz możliwość podejmowania przez Stronę działań w kierunku przywracania w Polsce niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, to jednak należy pamiętać, że działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy.

Organ wskazał, że w ramach prowadzonego postępowania do akt spawy zostały przełożone oświadczenia świadków W. M. oraz A. K. Świadek W. M. w swoim oświadczeniu wskazał, że wraz ze Skarżącym prowadził działalność antykomunistyczną w postaci kolportowania prasy podziemnej i rozprowadzania "oporników" na terenie zakładów "[...]-[...]" i miasta Ś. oraz, że Skarżący był współorganizatorem strajku na terenie zakładów "[...]-[...]" w dniu 13 maja 1982 r., co skutkowało zwolnieniem z pracy 18 osób oraz inwigilacją przez SB. Świadek A. K. w swoim oświadczeniu wskazał, że wraz ze Skarżącym i innymi kolegami prowadził działalność antykomunistyczną na terenie zakładów "[...]-[...]" w postaci kolportażu prasy podziemnej oraz rozklejania ulotek.

Organ stwierdził, że analizowane pod kątem przyznania omawianego statusu, oświadczenia świadków również nie są wystarczającym dowodem na potwierdzenie prowadzenia przez Stronę zorganizowanej działalności opozycyjnej czy też we ścisłej współpracy z organizacją antykomunistyczną. Z zeznań świadków wynika, że Strona pojmowała działania wyrażające sprzeciw ówczesnemu systemowi politycznemu, jednak w opisie tych działań brakuje przymiotu systematyczności, ciągłości i długotrwałości prowadzenia działalności w opozycji antykomunistycznej w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi.

Organ zwrócił również uwagę na preambułę ustawy stanowiącej podstawę rozstrzygnięć o treści: "Uznając szczególne zasługi dla Polski tych jej obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani, uchwala się, co następuje". Podkreślił, że z samej preambuły wynika, że nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych.

Zauważył organ, że przy orzekaniu o potwierdzeniu potwierdzenia statusu działacze opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych Szef Urzędu pierwszej kolejności powinien mieć na względzie przesłanki ustawowe potwierdzenia przedmiotowego statusu.

W ocenie organu prowadzone postępowanie nie wykazało, że Strona prowadziła działalność opozycyjną w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, o której mowa w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Również kwerenda archiwalna przeprowadzona w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej nie potwierdziła okoliczności działalności opozycyjnej Wnioskodawczyni bądź podlegania przez nią represjom. Organ miał również na uwadze uchwałę podjętą przez Dolnośląską Wojewódzką Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. Zauważył, że choć stanowisko Rady Konsultacyjnej nie jest wiążące dla organu, to jednak pełni rolę pomocniczą tak co do kierunku ewentualnego rozstrzygnięcia jak i konieczności oraz kierunku przeprowadzenia nowych dowodów. W sprawie niniejszej, przy negatywnej wypowiedzi Rady, brak było podstaw do uzupełniania materiału dowodowego.

Wobec powyższego organ stwierdził, że Strona nie prowadziła działalności w opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Zdaniem organu, z oceny zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że Strona nie doznała represji z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Wnioskodawca wskazał we wniosku, że podczas pełnienia służby wojskowej jego stan zdrowia uległ pogorszeniu. W ocenie organu Strona nie przedstawiła dowodów na okoliczność podlegania represjom określonym w art. 3 pkt 3 lit. a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zgodnie z art. 3 pkt 3 lit. a cytowanej ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni. Organ podkreślił, że norma prawna wywiedziona z przywołanego przepisu wymaga kumulatywnego wystąpienia dwóch przesłanek, aby możliwe było potwierdzenie represji z powodów politycznych, o której mowa w tym przepisie. Po pierwsze, Wnioskodawca musiał brać udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Po drugie, w związku z udziałem w tym wystąpieniu na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni. Dopiero kumulatywne wystąpienie obu tych przesłanek pozwala na ustalenie, że w stosunku do Wnioskodawcy zastosowano represję z powodów politycznych, o której mowa w art. 3 pkt 3 lit. a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W ocenie organu Strona nie przedstawiła dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

We wniosku o przyznanie przedmiotowego statusu Strona nie wskazała, że doznała represji wymienionych w ustawie. Również świadkowie w swoich zeznaniach nie wskazali, iż Strona podlegała represjom, o których mowa w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Organ zauważył, że art. 3 wskazuje ściśle określony katalog represji, których musiała doznać Strona z powodów politycznych, a które nastąpiły w związku z prowadzoną działalnością opozycyjną lub na skutek udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Za osobę represjonowaną może być bowiem uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 tej ustawy wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Organ podkreślił, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych tylko dolegliwości wymienione w przepisach ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej mogą być uznane za represje z powodów politycznych.

Szef Urzędu stwierdził, że okoliczności podlegania represjom, na które powołuje się Strona (kary dyscyplinarne, brak awansu i przywilejów, próby werbunku do służb specjalnych PRL, nie przeniesienie do służby wojskowej w łagodniejszych warunkach, nieotrzymywanie paszportu) nie są represjami objętymi przepisami ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej w związku czym nie jest możliwe, na ich podstawie, przyznanie przedmiotowego stratusu. Zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy nie zawiera informacji o istotnych faktach lub okolicznościach na podstawie, których organ ustaliłby, że Strona podlegała którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Organ podkreślił, że zgodnie z ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej Szef Urzędu potwierdza status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie udokumentowanego wniosku strony. Nie ulega wątpliwości fakt, iż to na organie administracji spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Powyższe nie oznacza jednak, że organ ma obowiązek poszukiwania "do skutku" dowodów potwierdzających zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony. Nałożenie na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia jednak strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Z treści przepisów nakładających wspomniane wyżej obowiązki nie daje się w szczególności wyprowadzić konkluzji, iż tylko organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony.

Organ wskazał, że zgromadzone w aktach administracyjnych dowody, podlegały swobodnej ocenie organu, zgodnie z art. 80 kpa. W tej mierze podniósł, że z wyrażonej w art. 80 kpa zasady swobodnej oceny dowodów wynika, że nie wyznacza ona organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne okoliczności. W niniejszym przypadku organ ocenił całość zgromadzonego materiału dowodowego zarówno indywidualnie co do każdego dowodu, jak i we wzajemnym powiązaniu. Ustalony w trakcie postępowania stan faktyczny nie budzi wątpliwości organu.

W ocenie Szefa Urzędu Strona nie wykazała, ani w toku postępowania nie udało się ustalić, by Strona prowadziła działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub podlegała którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył Skarżący, zarzucając, że nie zgadza się z przedstawionymi przez organ postulatami.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r. Skarżący wniósł jak w skardze. Oświadczył, że wskazywany we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy A. Z. w [...] r. zmarł. Podał, że ponad dokumenty, które złożył do organu, dysponuje dalszymi dokumentami w postaci oświadczeń trzech kolejnych świadków, które okazał. Podał, że był członkiem S. W zakładzie M. był zatrudniony od 1974 r. do 1984 r. Nie złożył wszystkich dokumentów, bo uznał, że organ robi spychologię i mu nie pomoże. Ma doświadczenie, gdyż 10 lat mu zajęło, aby uzyskać dla ojca potwierdzenie, ze był na robotach przymusowych (k: 30 akt sprawy sądowej).

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonych decyzji wykazało, że naruszają one przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. skutkuje jej uchyleniem.

Jak bowiem wynika z treści zaskarżonej decyzji z dnia 24 kwietnia 2024 r. i poprzedzającej ją decyzji z dnia 5 lutego 2024 r. organ, wbrew obowiązkom wynikającym z powołanych przepisów, nie przeprowadził postępowania w sposób odpowiadający wymogom w nich zawartym oraz nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy zagadnień.

Jakkolwiek z treści art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej wynika powinność dołączenia do wniosku składanego przez osobę zainteresowaną uzyskaniem statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy, to jednak nie należy na podstawie tego przepisu wnosić, że organ orzekający w sprawie jest całkowicie zwolniony od prowadzenia postępowania dowodowego i wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozpoznania wniosku. Zgodnie bowiem ze wskazanymi wyżej przepisami k.p.a., gospodarzem postępowania jest organ administracji, którego zadaniem jest nie tylko dążenie do ustalenia okoliczności faktycznych sprawy ale także dążenia do respektowania zasad postępowania takich jak zasada zaufania czy informowania (art. 8 i art. 9 k.p.a.). Mimo ciążących na stronie obowiązkach dostarczenia dowodów istotnych dla sprawy, z obowiązku ich oceny ale także uzupełnienia jeśli zachodzi taka potrzeba, organ nie jest zwolniony, zwłaszcza gdy dostarczone przez stronę dowody lub wnioski dowodowe wskazują konkretne obszary, które winny zostać zbadane, czy uzupełnione. W tym zakresie trzeba wskazać, że pozycja organu administracji jest zawsze dominująca, a przyznane kompetencje, zakres obowiązków i doświadczenia pozwalają na szersze spojrzenie na sprawę oraz umiejętność właściwego pokierowania tokiem postępowania, jak choćby wskazanie na konkretne dokumenty (ich rodzaj, charakter), które w danej sprawie pozwolą na ustalenie niezbędnych faktów. Obowiązek ten ulega wzmocnieniu jeśli Strona w postępowaniu administracyjnym nie była zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie.

Przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz podjąć wszelkie starania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania decyzji zgodnej z prawem. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i ocenionego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako niezbędnego warunku wydania decyzji o przekonywującej treści (art. 7 k.p.a.).

W rozpoznawanej sprawie zasadom tym organ uchybił. Poza wystąpieniem do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, o treści zgromadzonych dokumentów dot. Strony oraz do Dolnośląskiej Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Sprawy Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych o zaopiniowanie wniosku Strony, organ nie podjął żadnych innych czynności dowodowych w sprawie.

Zdaniem Sądu, w sprawie nie wykorzystano wszystkich dostępnych instrumentów prawnych, które mogłyby przyczynić się do oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku. Organ mógł choćby wystąpić do właściwych jednostek wojskowych o weryfikację, czy istnieją jakiekolwiek dokumenty potwierdzające twierdzenia Strony o skierowaniu jej do jednostki za działalność polityczną. To samo tyczy się zweryfikowania twierdzeń Skarżącego o współorganizowaniu przez niego strajku na terenie zakładów "[...]-[...]" oraz kolportażu prasy podziemnej oraz rozklejania ulotek na terenie zakładów "[...]-[...]".

Z kolei możliwość przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony (z czego również organ administracji nie skorzystał) wynika z ogólnych zasad dowodzenia, wskazanych w art. 86 i art. 75 § 1 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 86 k.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Z kolei treść art. 75 § 1 k.p.a. stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków (...)." Organ ma różne możliwości dowodowe, by ustalić stan faktyczny. Z kolei prawidłowe ustalenie stanu faktycznego jest jego obowiązkiem (art. 7 k.p.a.). W świetle zasad z art. 77 § 1 k.p.a. w sprawie należało przeprowadzić z urzędu dowód z przesłuchania w charakterze świadków W. M. oraz A. K. Ponadto sięgnąć z urzędu do akt sprawy W. M., który jak wynika z oświadczenia z dnia 14 lipca 2023 r. posiada status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej na podstawie decyzji z dnia 6 kwietnia 2018 r.

Przeprowadzenie wspomnianych wyżej dowodów, pozwoliłoby stwierdzić, że w sprawie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe w sposób wyczerpujący, w zakresie możliwym do przeprowadzenia – zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Należy w tym miejscu również wyraźnie zaakcentować, że przeprowadzenie sugerowanych przez Sąd dowodów nie pozbawia organu prawa do oceny ich przydatności dla pozytywnego rozpoznania wniosku, a także, wiarygodności, w świetle zasady swobodnej oceny dowodów o jakiej mowa w art. 80 k.p.a.

Z uwagi na powyższe w sprawie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Argumentacja decyzji oparta była bowiem na niekompletnym materiale dowodowym, a przedstawione twierdzenia wykraczały poza reguły swobodnej oceny dowodów.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 5 lutego 2024 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a.

Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie rzetelne i wszechstronne dokonanie ustaleń faktycznych dotyczących przesłanek ustawowych zawartych w art. 5 ust. 1, art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, bacząc by nie naruszono reguł postępowania. Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne.

O kosztach w postaci uiszczonego przez Stronę wpisu orzeczono w pkt IV sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.