Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 426/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71a par. 9
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 24 września 2024 r. sprawy ze skargi "T " Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 22 marca 2024 r., nr 2201-IEE.7192.2.155.2023.AR w przedmiocie określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokości nieprzekazanej kwoty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Malborku (dalej w skrócie zwany Naczelnikiem, organem pierwszej instancji lub organem egzekucyjnym) wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku A. Sp. z o.o. (dalej jako spółka A.) na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących nieuregulowane należności podatkowe. W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku spółki A., organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie z 15 grudnia 2021 r. o zajęciu u T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej w skrócie zwana Spółką lub skarżącą) wierzytelności z tytułu wzajemnych rozliczeń ze spółką A. W zawiadomieniu o zajęciu wskazano tytuły wykonawcze, w oparciu o które dochodzono kwoty w łącznej wysokości 121.754 zł. Zawiadomienie doręczono Spółce w dniu 22 grudnia 2021 r., natomiast spółce A. w dniu 21 grudnia 2021 r. W dniu 13 stycznia 2022 r. Naczelnik sporządził kolejne zawiadomienie o zajęciu w Spółce wierzytelności przysługujących spółce A., które zostało doręczone 19 stycznia 2022 r.

W dniu 26 stycznia 2022 r. Naczelnik skierował do Spółki ponaglenie do niezwłocznego nadesłania odpowiedzi na zawiadomienie z 15 grudnia 2021 r.

Pismem z 21 listopada 2022 r. organ egzekucyjny wezwał prezesa zarządu Spółki do wyjaśnienia przyczyn braku realizacji zajęć wierzytelności dokonanych zawiadomieniami z 15 grudnia 2021 r. i z 13 stycznia 2022 r. oraz do ich niezwłocznej realizacji. Spółka udzieliła odpowiedzi w piśmie z dnia 21 listopada 2022 r.

Zawiadomieniem z 24 maja 2023 r. Naczelnik dokonał w Spółce kolejnego zajęcia wierzytelności pieniężnej przysługującej spółce A., a podstawę zajęcia stanowił tytuły wykonawcze, w oparciu o które dochodzono kwoty w łącznej wysokości 334.402,39 zł. Zawiadomienie doręczono zarówno Spółce jak i spółce A.w dniu 29 maja 2023 r.

Pismem z 15 czerwca 2023 r. Naczelnik wezwał Spółkę do udzielenia informacji dotyczącej braku realizacji przez Spółkę dokonanych zajęć wierzytelności. Odpowiedź na wezwanie wpłynęła do Urzędu Skarbowego w Malborku w dniu 6 lipca 2023 r. z wnioskiem o rozłożenie zajętej wierzytelności na raty.

W dniu 21 czerwca 2023 r. organ egzekucyjny sporządził kolejne zawiadomienie, którym dokonał w Spółce zajęcia wierzytelności przysługującej spółce A., a podstawę zajęcia stanowił tytuł wykonawczy w oparciu o który dochodzono kwoty 4.372,24 zł.

Pismem z 17 lipca 2023 r. organ egzekucyjny ponaglił Spółkę do realizacji zawiadomienia z 24 maja 2023 r.

W dniu 31 lipca 2023 r. Naczelnik sporządził zawiadomienie, którym w oparciu o tytuł wykonawczy dokonał w Spółce zajęcia wierzytelności przysługującej spółce A., a dochodzone należności wynosiły 14.036,54 zł. Zawiadomienie doręczono Spółce 7 sierpnia 2023 r., natomiast spółce A. 4 sierpnia 2023 r.

Pismem z 21 sierpnia 2023 r. Spółka wskazała, że zamierza uregulować zobowiązania, jednak nie oznacza to "bezwarunkowego uznania zajętych wierzytelności w kwocie 447.965,52 zł, natomiast pismem z 4 września 2023 r. pełnomocnik Spółki oświadczył, że Spółka uznaje zajęte wierzytelności w wysokości 391.571,14 zł, która jest wynikiem bieżącego bilansu rozliczeń pomiędzy Spółką a spółką A.

Postanowieniem z 21 listopada 2023 r. organ egzekucyjny, na podstawie art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w adminisrtarcji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505) – dalej jako u.p.e.a., określił Spółce - jako dłużnikowi zajętej wierzytelności - wysokość (na dzień wydania postanowienia) nieprzekazanej należności w kwocie 391.571,14 zł, wynikającej z zajęć dokonanych zawiadomieniami z 15 grudnia 2021 r., z 13 stycznia 2022 r., z 24 maja 2023 r., z 21 czerwca 2023 r. oraz z 31 lipca 2023 r.

Po rozpatrzeniu złożonego przez Spółkę zażalenia postanowieniem z dnia 22 marca 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej w skrócie zwany Dyrektorem lub organem odwoławczym) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

Uzasadniając wydane postanowienie Dyrektor wskazał, że aby uznać postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. za zgodne z prawem, konieczne jest – po pierwsze - stwierdzenie faktu bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu w całości bądź w części. Drugim natomiast warunkiem jest - co do zasady - przeprowadzenie czynności kontrolnych, na podstawie których organ dojdzie do przekonania, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od wpłaty zajętej wierzytelności na konto wskazane przez organ egzekucyjny, w konkretnej kwocie. Zdaniem organu odwoławczego, spełnienie drugiej z wymienionych przesłanek nie jest jednak konieczne, gdy na podstawie już zgromadzonego materiału dowodowego istnieje możliwość ustalenia, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności. W ocenie Dyrektora, w analizowanej sprawie, zgromadzony przez organ pierwszej instancji materiał dowodowy stanowił wystarczającą podstawę do stwierdzenia bezpodstawnego uchylania się przez Spółkę od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Organ odwoławczy wskazał następnie, że przesłankę bezpodstawnego uchylania się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności należy odnosić wyłącznie do okoliczności prawnych, a nie faktycznych, np. związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. Określenie "bezpodstawnie uchyla się" oznacza zatem tyle, co "bez podstawy prawnej". W przekonaniu organu w niniejszej sprawie nie zaszły jednak żadne okoliczności, które stanowiłyby tak rozumianą podstawę prawną do nieprzekazania organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności.

W dalszej części organ odwoławczy podkreślił, że dokonanie jakichkolwiek rozliczeń pomiędzy spółką A. a dłużnikiem zajętej wierzytelności, po wydaniu postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a, nie może mieć wpływu na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia. Spółka nie mogła bowiem swobodnie dysponować wierzytelnościami przysługującymi spółce A. już od momentu ich zajęcia przez organ egzekucyjny, a obowiązek przekazania zajętych wierzytelności nie jest zależny od okoliczności, które występują już po dokonaniu zajęcia. Wobec powyższego twierdzenie Spółki o "warunkowym uznaniu zajętych wierzytelności" z uwagi na to, że wierzytelności te mogą być w przyszłości przedmiotem sporu nie ma w niniejszej sprawie racji bytu. Bez znaczenia pozostają również ewentualne rozliczenia pomiędzy Spółką a zobowiązaną, dokonane już po dokonaniu zajęć. W tym czasie Spółka nie była bowiem uprawniona do swobodnego rozporządzania wierzytelnościami w szczególności poprzez dokonywanie wzajemnej kompensaty.

Biorąc pod uwagę powyższe, Dyrektor uznał, że Naczelnik zasadnie przyjął, że uchylanie się przez Spółkę jako dłużnika zajętych wierzytelności, od przekazania zajętych kwot, miało w niniejszej sprawie charakter bezpodstawny. Jednocześnie określenie przez organ pierwszej instancji wysokości nieprzekazanej kwoty w wysokości wynikającej z udokumentowanego przez Spółkę bilansu rozliczeń ze spółką A., tj. w kwocie 391.571,14 zł, którą Spółka wprost uznała, było prawidłowe i odpowiada prawu.

W ocenie Dyrektora organ pierwszej instancji nie naruszył przepisów wymienionych przez pełnomocnika Spółki w złożonym zażaleniu. Nazwa podmiotu będącego zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym, została wskazana w treści uzasadnienia postanowienia z 21 listopada 2023 r. W treści samego rozstrzygnięcia wskazano natomiast daty i unikatowe numery zawiadomień, na podstawie których organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności. Treść rozstrzygnięcia, mimo braku wskazania nazwy zobowiązanego, nie budzi zatem wątpliwości. Ponadto nazwa zobowiązanego nie jest obligatoryjnym elementem postanowienia wydawanego na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.

Na postanowienie Dyrektora Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie:

1) art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 124 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji i akceptację braku kompletnego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, w którym nie wskazano danych zobowiązanego, któremu według Organu Egzekucyjnego przysługują zajęte wierzytelności oraz którego dotyczą wzajemne rozliczenia ze Skarżącą, czego nie może zastąpić identyfikacja zobowiązanego w treści uzasadnienia postanowienia,

2) art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 71a § 9 oraz art. 71b u.p.e.a. poprzez niesłuszne utrzymanie w mocy postanowienia pomimo nieprzeprowadzenia kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności na okoliczność wysokości zajętej wierzytelności oraz podstaw jej nieprzekazywania organowi egzekucyjnemu, a także braku materiału dowodowego pozwalającego na postawienie zarzutu Skarżącej, że bezpodstawnie uchyliła się od przekazania jakiejkolwiek kwoty zajętej wierzytelności, w tym braku jakiegokolwiek oświadczenia Skarżącej po doręczeniu zajęcia wierzytelności w dniu 7.09.2023r.,

3) art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 71a u.p.e.a. poprzez niesłuszne utrzymanie w mocy postanowienia określającego nieprzekazaną kwotę wierzytelności na dzień 21.11.2023r., pomimo bezpodstawnego odstąpienia od przeprowadzenia kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego lub choćby zweryfikowania aktualnej wysokości zobowiązania Skarżącej wobec A. Spółki z o.o. na dzień wydania postanowienia, czyli 21.11.2023 roku, w sytuacji gdy Skarżąca uznała zajętą wierzytelność 4 września 2023 roku, jednocześnie wskazując, że nie jest to bezwarunkowe uznanie, ponieważ wierzytelności mogą być przedmiotem sporu i wzajemnych rozliczeń pomiędzy spółkami,

4) art. 7 i art. 13 k.p.a. w zw. z art. 18t u.p.e.a. poprzez naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej oraz zasady polubownego a nie przymusowego rozstrzygania sprawy,

5) art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18t u.p.e.a. poprzez naruszenie zasady wyczerpującego zebrania dowodów i swobody oceny tych dowodów, które organ zebrał oraz wydanie zaskarżonego postanowienia pomimo braku dowodów potwierdzających tezę organów egzekucyjnych obu instancji o uchylaniu się przez Skarżącą od przekazania zajętej kwoty, a tym bardziej o bezpodstawności tego uchylania się, w sytuacji gdy Skarżąca, pomimo obiektywnych przeszkód, podejmuje szereg działań, w tym w zakresie uzgodnienia rozrachunków, ustalenia możliwości płatniczych obu przedsiębiorstw, pokonania przeszkód w realizacji zajęcia niezależnych od Skarżącej oraz dokonywania sukcesywnej spłaty zadłużenia pomimo tych przeszkód,

6) art. 71a § 9 u.p.e.a. polegające na błędnym i niezasadnym zastosowaniu poprzez uznanie, że Skarżąca bezpodstawnie uchylała się od przekazania organowi zajętej wierzytelności, pomimo przedstawiania przez Skarżącą w toku postępowania przeszkód natury prawnej a nie tylko faktycznej stanowiących przyczynę braku realizacji zajęć wierzytelności w wysokościach żądanych przez organ egzekucyjny;

Dyrektor w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kwestią sporną w sprawie jest ocena, czy w zaistniałym stanie faktycznym wystąpiły przesłanki do wydania wobec skarżącej Spółki postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty, jako dłużnikowi zajętej wierzytelności.

Podstawę prawną określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności stanowi art. 71a § 9 u.p.e.a., zgodnie z którym jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.

Przywołany przepis określa dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego tj. (1) przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności; (2) stwierdzenie, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności.

Odnośnie pierwszej ze wskazanych przesłanek należy mieć na uwadze, że kontrola, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a., została określona przez ustawodawcę jako uprawnienie organu egzekucyjnego dla zabezpieczenia realizacji celów jakie zostały określone w postępowaniu egzekucyjnym. Wskazuje na to sformułowanie "organy egzekucyjne uprawnione są". Celem tego postępowania jest jedynie ustalenie okoliczności wskazujących czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od bezpodstawnego przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał zajęcia. Jeżeli więc cel, dla którego przeprowadzenie kontroli zostało przewidziane, zostaje zrealizowany bez konieczności jej przeprowadzenia, to można uznać, że nieprzeprowadzenie kontroli, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a. nie stanowi przeszkody do wydania postanowienia o jakim mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. (por. wyroki NSA z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1515/10; z dnia 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt II FSK 34/20; z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt II FSK 1153/15 - dostępne, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://cbosa.nsa.gov.pl). W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że ustalenie bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności może nastąpić alternatywnie na podstawie zgromadzonego w sprawie egzekucyjnej materiału dowodowego lub poprzez przeprowadzenie kontroli (por. wyrok WSA w Poznaniu z 22 kwietnia 2010 r., I SA/Po 196/10, wyroki WSA w Gdańsku z 14 września 2010 r., I SA/Gd 571/10 z 27 września 2011 r., I SA/Gd 633/11; wyrok NSA z 26 stycznia 2012 r.) Stanowisko to znajduje potwierdzenie w wyroku z dnia 26 maja 2022 r. sygn. akt III FSK 618/21, w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności nie stanowi bezwzględnej przesłanki określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności.

Z wykładni art. 71a § 1 i § 9 u.p.e.a. wynika zatem, że postanowienie określające wysokość nieprzekazanej - a uprzednio zajętej przez organ egzekucyjny kwoty wierzytelności u dłużnika, u którego została zajęta - może być wydane także bez przeprowadzenia kontroli, o ile uchylanie się tego dłużnika od jej przekazania organowi egzekucyjnemu - w świetle przeprowadzonego postępowania i zgromadzonych dowodów, z uwzględnieniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. jak w niniejszej sprawie - nie budzi wątpliwości.

W rozpatrywanej sprawie nie doszło do przeprowadzenia kontroli w trybie przewidzianym w art. 71a u.p.e.a. niemniej jednak, zebrany materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że miało miejsce bezpodstawne uchylanie się przez Spółkę od przekazania na rzecz organu egzekucyjnego kwoty zajętej wierzytelności.

W ślad za wypracowanym i podzielanym stanowiskiem judykatury i doktryny podkreślić trzeba, że zwrot normatywny art. 71a § 9 u.p.e.a. "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną. Innymi słowy, uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych będzie stanowiło podstawę do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Wzajemne relacje wynikające ze stosunków zobowiązaniowych, mimo że skuteczne między stronami takich stosunków, nie wywołują skutków prawnych na gruncie toczącego się postępowania egzekucyjnego, co potwierdza art. 67a § 1 u.p.e.a. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może, według swego uznania, decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności bądź ich uiszczeniu zobowiązanemu bez zgody organu egzekucyjnego. Podstawą uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania bądź przekazania jej części w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a., mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny; por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 155/18; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Po 314/20; wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2287/16 oraz z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 3576/16; por. R. Hauser, A. Skoczylas (red), Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2011, str. 370; D. Jankowiak, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym, Komentarz, Wrocław 2011, str. 780).

W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że skarżąca Spółka nie przekazała zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu (poza kwotą 28.000 zł). Została zatem spełniona jedna z omówionych przesłanek warunkujących byt postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. Sporne było natomiast, czy to nieprzekazanie miało charakter bezpodstawny.

Słuszne jest stanowisko organów obu instancji co do tego, że przywoływane przez stronę okoliczności nie mogły stanowić o uznaniu, że uchylanie się od przekazania zajętej kwoty wierzytelności miało swoje podstawy prawne, a zatem, że nie było bezpodstawne w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a.

W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki A., organ egzekucyjny na podstawie zawiadomień z dnia 15 grudnia 2021 r., 13 stycznia 2022 r., 24 maja, 21 czerwca i 31 lipca 2023 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej zobowiązanej u dłużnika zajętej wierzytelności tj. w skarżącej Spółce. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomień, organ egzekucyjny, stosownie do treści art. 89 § 1 u.p.e.a. wzywał Spółkę, aby wszelkie kwoty należne zobowiązanej spółce A., Spółka bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczała zobowiązanej, ale przekazała organowi egzekucyjnemu.

Odpowiadając na dokonane zajęcia wierzytelności Spółka kierowała do organu szereg pism. I tak w piśmie z 6 lipca 2023 r. pełnomocnik Spółki wskazywał, że zamierza przekazać organowi egzekucyjnemu zajęte kwoty dodając, że nie jest to możliwe w terminie kilku dni, czy choćby kilku tygodni. W piśmie wystąpiono również z wnioskiem o możliwość zapłaty zajętej wierzytelności w ratach. W piśmie z 21 sierpnia 2023 r., pełnomocnik Spółki oświadczył, że skarżąca zamierza uregulować zobowiązania zastrzegając, że nie oznacza to bezwarunkowego uznania zajętych wierzytelności w kwocie 447.965,52 zł. W kolejnym piśmie, datowanym na 4 września 2023 r. pełnomocnik skarżącej wskazał wprost, że Spółka uznaje zajęte wierzytelności w kwocie 391.571,14 zł, zastrzegając jednak, że wierzytelności te mogą być w przyszłości przedmiotem sporu pomiędzy kontrahentami. Natomiast po wydaniu przez Naczelnika postanowienia o określeniu Spółce nieprzekazanej kwoty wierzytelności, pełnomocnik strony przedstawił pismo, z którego wynikało, że aktualna kwota wierzytelności podlegająca przekazaniu organowi egzekucyjnemu zmniejszyła się do kwoty 37.399,99 zł. Powyższe, zdaniem Spółki było następstwem rozliczenia płatności ze spółką A. poprzez skompensowanie i zaksięgowanie wystawionych not obciążeniowych za paliwo, opłaty drogowe, naprawy za ciągniki oraz rozliczenia zaliczek na poczet zleconych frachtów.

W tym miejscu należy odnotować, że z mocy art. 67a § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Oznacza to, że z chwilą skutecznego zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny przechodzą na ten organ wszelkie uprawnienia zobowiązanego wynikające z zajętych wierzytelności, związane z ich realizacją. Konsekwencją skutecznego zajęcia jest możliwość wykonywania przez organ wszelkich praw zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Zatem po skutecznie dokonanym zajęciu wierzytelności, organ egzekucyjny staje się wierzycielem zajętej kwoty, skoro co do niej wstąpił w prawa zobowiązanego w stosunku do jego dłużnika. W związku z powyższym wszelkie działania podjęte przez dłużnika zajętej wierzytelności już po dokonaniu zajęcia, zmierzające do kompensowania wzajemnych rozliczeń z zobowiązanym, nie odnoszą zamierzonego skutku prawnego i nie podważają legalności rozstrzygnięcia organu wydanego w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a.

Wbrew twierdzeniom pełnomocnika Spółki - obowiązek przekazania zajętych wierzytelności nie jest zależny od okoliczności, które występują już po dokonaniu zajęcia. Skoro bowiem istotą zajęcia wierzytelności jest pozbawienie trzeciodłużnika uprawnienia dysponowania zajętym prawem, jego skuteczne dokonanie w sposób prawnie dozwolony następuje z chwilą doręczenia zawiadomienia o czynności dłużnikowi zajętej wierzytelności, zaś okoliczność czy jest on realnie zobowiązany na moment dokonywania zajęcia do świadczenia na rzecz zobowiązanego podatnika pozostaje irrelewantna dla oceny skuteczności tej czynności (por. wyrok NSA z 8 września 2021 r., III FSK 2233/21).

Sąd aprobuje stanowisko organu odwoławczego co do tego, że w sprawie nie zaistniały takie okoliczności, które stanowiłyby o prawnych przeszkodach uniemożliwiających przekazanie organowi egzekucyjnemu kwot zajętych wierzytelności. Za taką podstawę nie można bowiem uznać jedynie ewentualności wystąpienia w przyszłości sporu pomiędzy kontrahentami co do istnienia czy też wymagalności zajętych wierzytelności, na co powołała się Spółka w piśmie z 4 września 2023 r. Bez wpływu na podjęte przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcie należało także uznać ewentualną kompensatę zajętych wierzytelności. Dokonanie potrącenia wzajemnych wierzytelności – w sytuacji uprzedniego zajęcia jednej z nich może zatem stanowić podstawę do przyjęcia bezpodstawnego uchylenia się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Dłużnik zajętej wierzytelności nie może według swojego uznania decydować o przeznaczeniu zajętych już wierzytelności (wyrok NSA z 24 kwietnia 2023 r. III FSK 1958/21).

Mając powyższe na uwadze trafne jest stanowisko organów co do tego, że uchylanie się przez skarżącą Spółkę, jako dłużnika zajętych wierzytelności, od przekazania zajętych kwot, miało charakter bezpodstawny, co uzasadniało wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skoro Spółka, mimo braku przeszkód prawnych i wobec uznania dokonanego przez organ egzekucyjny zajęcia, nie przekazała zajętych wierzytelności, to wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § p u.p.e.a. przez organ egzekucyjny było zasadne.

W ocenie Sądu, prawidłowo określono również wysokość nieprzekazanej przez Spółkę kwoty, w wysokości wynikającej z udokumentowanego przez stronę bilansu rozliczeń z zobowiązaną spółką A., tj. w kwocie 391.571,14 zł. Kwota ta, po pierwsze, została wprost uznana przez Spółkę i nie przewyższała zobowiązań spółki A. objętych tytułami wykonawczymi wskazanymi w kierowanych do Spółki zawiadomieniach o zajęciu wierzytelności. Wskazana suma uwzględniała również wpłaty dokonane przez Spółkę z tytułu realizacji zajęć wierzytelności (w łącznej wysokości 28.000 zł), co miało miejsce przed złożeniem oświadczenia o uznaniu zajętych wierzytelności.

Strona wynosząca skargę, wadliwości zaskarżonego postanowienia upatrywała również w niedochowaniu wymogu formalnego poprzez pominięcie w treści rozstrzygnięcia podmiotu zobowiązanego (spółki A.), któremu przysługiwała zajęta wierzytelność.

Sąd zwraca uwagę, że wydanie postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a. jest konsekwencją braku dobrowolnego przekazania przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty wierzytelności, która podlegała zajęciu. Wskazanie tej kwoty stanowi niewątpliwe kluczowy element postanowienia, co wynika wprost z treści przywołanego przepisu a także z uwagi na to, że postanowienie wydane w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. jest podstawą wystawienia tytułu wykonawczego wobec dłużnika zajętej wierzytelności (art. 71b u.p.e.a.). Jednocześnie przepis art. 71a § 9 u.p.e.a. nie ustanawia innych szczególnych wymogów określających elementy składowe postanowienia. Zgodzić należy się zatem z organem odwoławczym co do tego, że w tym zakresie znajdzie zastosowanie regulacja wynikająca z przepisów k.p.a., stosowanych odpowiednio z mocy art. 18 u.p.e.a. I tak, jak wynika z art. 124 k.p.a., oprócz uzasadnienia prawnego fatycznego i prawnego postanowienie powinno zawierać oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania.

Zaskarżone postanowienie spełnia powyższe wymogi formalne przewidziane w k.p.a., jak również zawiera element niezbędny z punktu widzenia art. 71a § 9 u.p.e.a. tj. oznaczenie wysokości kwoty nieprzekazanej wierzytelności. Nie ma zatem podstaw do twierdzenia, że brak oznaczenia podmiotu zobowiązanego w treści rozstrzygnięcia stanowi o wadliwości zaskarżonego aktu. Podkreślić jeszcze raz należy, że rozstrzygnięcie zawarte w tym postanowieniu ma polegać na wskazaniu kwoty nieprzekazanej wierzytelności, co jest istotne z punktu widzenia samego przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a. jak i ewentualnej możliwości prowadzenia egzekucji wobec dłużnika zajętej wierzytelności. Elementem niezbędnym rozstrzygnięcia nie jest natomiast oznaczenie podmiotu zobowiązanego, wobec którego prowadzona jest egzekucja. Wypada również zauważyć, że nazwa podmiotu zobowiązanego wynikała z treści uzasadnienia postanowienia Naczelnika z 21 listopada 2023 r.

W przekonaniu Sądu, wymóg oznaczenia w treści postanowienia podmiotu zobowiązanego, któremu przysługuje zajęta wierzytelność nie wydaje się konieczny także z tej przyczyny, że samo wydanie postanowienia poprzedzone jest doręczeniem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, które szczegółowo określa dane zobowiązanego. Jak stanowi bowiem art. 67 § 2 pkt 1 lit a i b u.p.e.a., w przypadku zobowiązanego będącego osobą fizyczną istnieje obowiązek wskazania imienia i nazwiska, adresu miejsca zamieszkania, numeru PESEL, NIP lub numer REGON, a jeżeli nie są one znane organowi egzekucyjnemu, to imię ojca i imię matki zobowiązanego oraz datę jego urodzenia albo inny numer identyfikacyjny ze wskazaniem jego rodzaju, o ile jest znany organowi egzekucyjnemu; w przypadku zobowiązanego będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną niebędącą osobą prawną podaje się nazwę i adres siedziby, NIP, numer REGON lub numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, jeżeli zobowiązany taki numer posiada, albo inny numer identyfikacyjny ze wskazaniem jego rodzaju, o ile jest znany organowi egzekucyjnemu. Już na etapie dokonanego zajęcia dłużnik zajętej wierzytelności jest zatem informowany o tym, jakiemu podmiotowi przysługuje zajęta wierzytelność będąca przedmiotem prowadzonych czynności egzekucyjnych. Dłużnik zajętej wierzytelności, po zawiadomieniu go o dokonanym zajęciu, ma zatem możliwość kwestionować swoje zobowiązanie wobec wskazanego wierzyciela, czy też składać wyjaśnienia mogące mieć wpływ zarówno na ustalenie samego istnienia wierzytelności jak i jej wysokości. Na etapie postępowania przed wydaniem postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a., dłużnik zajętej wierzytelności uzyskuje zatem pełną wiedzę o tym co jest przedmiotem zajęcia, jak również ma możliwość wskazania okoliczności mogących mieć wpływ na określenie wysokości kwoty, do przekazania której jest zobowiązany.

Sąd nie dostrzega również tego, aby organy uchybiły obowiązkowi wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i dokonały wadliwej oceny zgromadzonych dowodów. Postawiony w skardze zarzut naruszenia art. 77 i art. 80 k.p.a. jest o tyle nieuprawniony, że organ pierwszej instancji przed wydaniem postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty wielokrotnie zwracał się do Spółki o przedstawienie dowodów i wyjaśnień w sprawie (pisma z 18 stycznia, 28 marca, 15 czerwca i z 17 lipca 2023 r.). W odpowiedzi na pisma organu, skarżąca przekazała obszerną dokumentację dotyczącą współpracy gospodarczej z zobowiązaną oraz składała kilkukrotnie pisemne wyjaśnienia w sprawie. W ocenie Sądu zgromadzone w aktach dokumenty były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności. Należy pamiętać, że prowadzenie postępowania dowodowego w sprawie, której przedmiotem jest wydanie postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a., jest wyznaczone przesłankami wydania takiego rozstrzygnięcia. Z punktu widzenia tego przepisu istotne jest zatem poszukiwanie przez organ takich informacji, które będą wskazywać na to, że uchylanie się dłużnika od przekazania kwoty zajętej wierzytelności nie ma uzasadnienia w istniejących prawnych okolicznościach. Zakres działania organu jest zatem ograniczony do gromadzenia takich dowodów, które pozwolą stwierdzić, że uchylanie się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania ma charakter bezpodstawny. Takie dowody, zdaniem Sądu, zostały zebrane w niniejszej sprawie co oznacza, że wydanie postanowienia nie nastąpiło z przekroczeniem reguły wyrażonej w art. 77 k.p.a., a ocena zebranych dowodów nie była dowolna.

Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym, Dz. U. z 2024 r. poz. 935 oddalił skargę, uznając ją za niezasadną.