Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 852/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-07-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 7, art. 36-36(9), art. 36(4) ust. 1, ust. 10, art. 36(5) ust. 2, art. 36(6) ust. 2, art. 36(8) ust. 11, ust. 14 pkt 4
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 1 ust. 1, art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 481 par. 1, art. 864
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Dariusz Zalewski (spr.) Protokolant ref. staż. Anna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2015 r. sprawy ze skargi B. S.-K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nr 4 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2014 r. z dnia [...]stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. W dniach [...]-[...] marca 2014 r. B. S. (nazywana dalej: "skarżącą") przystąpiła do egzaminu radcowskiego, na podstawie art. 361 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm., nazywanej dalej: "ustawą o radcach" lub "urp") przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w P., powołaną zarządzeniem Ministra Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] lutego 2014 r.

Po dokonaniu oceny każdego z zadań Komisja Egzaminacyjna Nr [...] ustaliła, że: z zakresu prawa karnego skarżąca otrzymała ocenę dobrą (4), z zakresu prawa cywilnego ocenę niedostateczną (2), z zakresu prawa gospodarczego uzyskała ocenę niedostateczną (2), z części piątej poświęconej prawu administracyjnemu skarżąca uzyskała ocenę dostateczną (3).

Zgodnie z art. 366 ust. 1 ustawy o radcach, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Otrzymanie przez skarżącą dwóch ocen niedostatecznych przesądziło o uzyskaniu wyniku negatywnego z egzaminu radcowskiego, co Komisja Egzaminacyjna Nr [...] stwierdziła uchwałą Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r.

2. Pismem z dnia [...] maja 2014 r. uzupełnionym pismem z dnia [...] czerwca 2014 r. skarżąca wniosła odwołanie od uchwały Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie o istocie sprawy poprzez stwierdzenie uzyskania przez skarżącą pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego.

Zaskarżonej uchwale skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 365 ust. 2 ustawy o radcach w zw. z art. 366 ust. 1 pkt 1 tejże ustawy poprzez ustalenie negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego w związku z wystawieniem oceny niedostatecznej w zakresie części drugiej egzaminu, tj. z zakresu prawa cywilnego, w sytuacji, gdy sporządzona przez skarżącą apelacja w sposób adekwatny dla uzyskania oceny pozytywnej została sporządzona z zachowaniem wymogów formalnych apelacji, zastosowaniem właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, zachowaniem poprawności zaproponowanego przez skarżącą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z treścią zadania reprezentowała;

Wskazywała ponadto, że zarzuty apelacji w podstawowym zakresie były zgodne z niewadliwą częścią opisu istotnych zagadnień, dalej idące zarzuty niż te, które znalazły się w opisie istotnych zagadnień związane są m.in. z okolicznością, że w opisie istotnych zagadnień nie dostrzeżono, iż brak podstaw (w treści wyroku brak rozważań) do przyjęcia skuteczności zbycia pojazdu na podstawie umowy z lutego 2012 r., bowiem na tym etapie nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 169 § 2 k.c., opis istotnych zagadnień błędnie wskazywał art. 475 § 2 k.c. jako podstawę do zasądzenia odszkodowania wyliczonego jako wartość rynkowa pojazdu na dzień sprzedaży, w sytuacji gdy przepis ten wyraża jedynie zasadę surogacji przy spełnieniu wymogu skuteczności zbycia - przedmiot świadczenia zastępuje surogat, a ustalenie surogatu nie wymagało w ogóle opinii biegłego (surogat w postaci kwoty pieniężnej wynikał już treści założeń egzaminacyjnych),

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 365 ust. 2 ustawy o radcach w związku z art. 366 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach, poprzez ustalenie negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego w związku z wystawieniem oceny niedostatecznej w zakresie części trzeciej egzaminu, tj. z zakresu prawa gospodarczego, w sytuacji, gdy sporządzony przez skarżącą pozew w sposób adekwatny dla uzyskania oceny pozytywnej został sporządzony z zachowaniem wymogów formalnych pozwu, zastosowaniem właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, zachowaniem poprawności zaproponowanego przez skarżącą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, a powyższe, jeżeli uwzględnić następujące okoliczności: w treści pozwu skarżącej można zrekonstruować wszelkie elementy formalne właściwe dla tego pisma procesowego, oceny poszczególnych egzaminatorów były ze sobą sprzeczne - nie miały części wspólnej, która uzasadniałaby wystawienie oceny niedostatecznej, żądania pozwu korespondowało z uzasadnieniem i znajdowało oparcie w przepisach prawa powszechnie wiążącego, co do zasady w sposób zgodny z opisem istotnych zagadnień, zarzuty wobec pracy ze strony egzaminatora, który wystawił ocenę negatywną w części były błędne (np. brak numery PESEL pozwanego uznany za brak formalny), a w części dotyczą niezawarcia w pracy ocennych, fakultatywnych elementów pozwu (np. uzasadnienia właściwości Sądu gospodarczego mimo trafnego skierowania do tego Sądu czy też wniosku o rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym, co nie było działaniem rekomendowanym nawet w opisie istotnych zagadnień),

- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 365 ust. 3 ustawy o radcach w związku z art. 367 ust. 2 ustawy o radcach, w zakresie w jakim zawierają regulację proceduralną, poprzez ustalenie wyniku egzaminu co do skarżącej bez oceny dokonanej przez egzaminatora – SSO A. L. – w dokumentacji dotyczącej przeprowadzenia egzaminu radcowskiego udostępnionej skarżącej znajdował się jedynie niepodpisany projekt pisma dotyczący oceny cząstkowej z zakresu prawa cywilnego i jego uzasadnienie, bez podpisu egzaminatora.

3. Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2014 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy radcach prawnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 637 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania skarżącej utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...].

Przystępując do rozpatrzenia zarzutów odwołania Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (nazywana dalej: "Komisja Egzaminacyjna II stopnia") wyjaśniła, że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie o radcach prawnych.

Skarżąca zakwestionowała ocenę uzyskaną z zakresu prawa cywilnego i z zakresu prawa gospodarczego. W związku z czym Komisja Egzaminacyjna II stopnia w tym zakresie odniosła się do zarzutów podniesionych w odwołaniu.

Ustosunkowując się do odwołania w zakresie zadania z prawa cywilnego egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez skarżącą rozwiązanie z prawa cywilnego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 ustawy o radcach, na ocenę niedostateczną.

W stanie faktycznym przedstawionym w kazusie egzaminacyjnym z prawa cywilnego należało wnieść apelację od wyroku Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] grudnia 2013 r. Brak było bowiem przesłanek do sporządzania opinii prawnej o braku podstaw do wnoszenia apelacji.

Optymalnym rozwiązaniem w stanie faktycznym wynikającym z zadania egzaminacyjnego było zaskarżenie wyroku w zakresie: w pkt. 1 uwzględniającym powództwo ponad kwotę 50 883,71 zł, czyli odnośnie kwoty 28.916,29 zł (20 700 zł - odnośnie odszkodowania, gdyż pojazd zbyto dopiero [...] lutego 2012 r., nie zaś [...] września 2011 r. i 8.216,29 zł co do wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z pojazdu, gdyż pozwani weszli w posiadanie pojazdu dopiero z dniem [...] grudnia 2011 r., a nie z dniem wydania przez prokuratora postanowienia, tj. dnia [...] września 2011 r.) wraz z ustawowymi odsetkami od [...] listopada 2011 r. do zapłaty; w pkt. 1 w zakresie zasądzenia odsetek ustawowych za okres od dnia [...] listopada 2011 r. do dnia [...] grudnia 2012 r. (gdyż z protokołu rozprawy z dnia [...] grudnia 2012 r. wynika, że taka była data doręczenia pisma zmieniającego powództwo) od kwoty 50 883,71 zł (tj. kwoty 7 231,06 zł), a nawet do dnia [...] grudnia 2013r., gdyż dopiero w tej dacie wyroku ustalono wysokość odszkodowania; co do pkt III, w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Zatem wartość przedmiotu zaskarżenia należało określić na poziomie 36 147,35 zł.

Możliwym też rozwiązaniem (jednak mniej poprawnym) było zaskarżenie wyroku w pkt I ponad kwotę 51.849,29 zł (w tym wypadku wartość pojazdu, obniżona o parametry uwzględniające, że samochód pochodził z kradzieży, według stanu na dzień [...] września 2011 r. wyniosłaby 60 800 zł minus 17 167 zł co daje sumę 43.633). Zaskarżyć należało również zasądzone wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z pojazdu (8.216,29 zł) czyli zaskarżeniu podlegałaby łącznie kwota 25.383,29 zł (17 167 zł + 8.216,29 zł), z ustawowymi odsetkami od dnia [...] listopada 2011 r. oraz zasądzone ustawowe odsetki od kwoty 51.849,29 zł za okres od [...] listopada 2011 r. do [...] grudnia 2012 r. (tj. kwota 7.368, 28 zł). Wówczas wartość przedmiotu zaskarżenia wyniosłaby 32.751,57 zł.

Jeszcze innym rozwiązaniem (mającym jednak mniejsze szanse powodzenia) było zakwestionowanie w większym rozmiarze orzeczenia w zakresie zasądzającym wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z pojazdu, a to za okres od [...] listopada 2011 r. do dnia doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej (art. 224 § 2 k.c.). W związku z tym, że w aktach brak było dowodu doręczenia stronie pozwanej odpisu pozwu, a Sąd Okręgowy nie poczynił w tej materii ustaleń, jej pełnomocnik (działając na korzyść mandanta) mógł przyjąć datę [...] lutego 2012 r. (data sporządzenia odpowiedzi na pozew). Wówczas wspomniane wynagrodzenie należałoby się za 2 dni, co oznacza, że zasądzoną przez Sąd pierwszej instancji kwotę należało obniżyć o 18 657,66 zł. Rozwiązanie to miało jednak małą szansę powodzenia z uwagi na fakt, że strona pozwana utraciła jako posiadacz pojazdu dobrą wiarę już przed doręczeniem pisma zmieniającego powództwo. Pozwana powzięła bowiem wiadomość, że powód rości sobie prawa do spornego samochodu.

Komisja nadmieniła, że zaskarżona kwota zasądzonych odsetek od należności głównej w zakresie, w jakim rozstrzygnięcie co do tej należności głównej uprawomocniło się, wchodziła do wartości przedmiotu zaskarżenia.

W sytuacji, gdyby zdający zaskarżył wyrok w całej części dotyczącej wartości samochodu (uwzględniającej powództwo), powinien zakwestionować nabycie własności samochodu przez osobę trzecią, która zawarła umowę sprzedaży z PZU. Sporny pojazd został zwrócony na rzecz pozwanego przez prokuratora postanowieniem z dnia [...] września 2011 r., który to organ nie jest uprawniony do stwierdzania prawa własności rzeczy. W związku z tym odebranie powodowi samochodu przez prokuratora należy traktować jako utratę rzeczy w inny sposób - w rozumieniu art. 169 § 2 k.c. W tej sytuacji zbycie pojazdu przez PZU w dniu [...] lutego 2012 r. mogło doprowadzić do przeniesienia własności rzeczy na rzecz nabywcy nie wcześniej, niż po upływie trzech lat od dnia [...] września 2011 r., a więc z dniem [...] września 2014 r. W dacie zamknięcia rozprawy termin ten nie nadszedł, co oznacza, że powód nie utracił własności samochodu. Niezasadna zatem byłaby zmiana powództwa na żądanie odszkodowania. To rozwiązanie zmuszałoby jednak stronę pozwaną do "przyznania się", że zbył samochód jako osoba nieuprawniona, co byłoby w sposób oczywisty sprzeczne z interesem mocodawcy. Wątpliwość takiego rozwiązania wynika również z brzmienia art. 224 § 2 k.c., który obciąża posiadacza w złej wierze odpowiedzialnością za utratę rzeczy, a w takich kategoriach można oceniać zbycie pojazdu osobie trzeciej.

W ocenie organu nieprawidłowym rozwiązaniem w stanie faktycznym przedstawionym w kazusie było przyjęcie, że powód nie nabył własności pojazdu na podstawie art. 169 par. 2 k.c. Własność samochodu zakwestionowana została dopiero w dniu [...] marca 2011 r., a więc po upływie trzech lat, o jakich mowa w art. 169 § 2 k.c. W celu zakwestionowania dobrej wiary powoda należałoby podnieść skuteczne zarzuty odnoszące się do oceny materiału dowodowego. Na gruncie treści zadania egzaminacyjnego nie było to możliwe.

Oceniając ponownie pracę egzaminacyjną skarżącej, w tym, odnosząc się do podniesionych przez nią zarzutów, Komisja Egzaminacyjna II stopnia stwierdziła, że skarżąca, działając w imieniu strony pozwanej, trafnie sporządziła apelację, a nie opinię prawną o niezasadności jej wnoszenia, co świadczy o prawidłowym kierunku działania autorki pracy.

Wbrew wywodom skarżącej i wbrew stanowisku egzaminatorów, apelacja zawierała drobne uchybienie formalne. Przede wszystkim skarżąca powołała w apelacji adresy stron, co sprzeczne jest z art. 126 § 2. k.p.c., gdyż apelacja nie jest pierwszym pismem procesowym w sprawie. Wprawdzie jest to drobne uchybienie, ale wywołujące wątpliwości, czy skarżącej znany jest przepis dotyczący wymagań formalnych i konstrukcji pism procesowych. Pozostałe wymagania formalne apelacji zostały zachowane.

Skarżąca zaskarżyła wyrok sądu pierwszej instancji w całości co do punktu I i III i taki zakres zaskarżenia był poprawny pod względem formalnym, a błędny pod względem merytorycznym.

Skarżąc wyrok również w części dotyczącej pełnego odszkodowania, skarżąca powinna podnieść zarzut naruszenia art. 169 § 2 k.c. przeciwko prawu własności osoby, z którą pozwany zawarł umowę sprzedaży pojazdu. Sporny pojazd został zwrócony na rzecz pozwanego przez prokuratora postanowieniem z dnia [...] września 2011 r., który to organ nie jest uprawniony do stwierdzania prawa własności rzeczy. W związku z tym odebranie powodowi samochodu przez prokuratora należało traktować jako utratę rzeczy w inny sposób - w rozumieniu art. 169 2 k.c. W tej sytuacji zbycie pojazdu przez PZU w dniu [...] lutego 2012 r. mogło doprowadzić do przeniesienia własności rzeczy na rzecz nabywcy nie wcześniej, niż po upływie trzech lat od dnia [...] września 2011 r., a więc z dniem [...] września 2014 r. W dacie zamknięcia rozprawy termin ten nie nadszedł, co oznacza, że powód nie utracił własności samochodu.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, niedopuszczalnym rozwiązaniem było przyjęcie, że powód nie nabył własności pojazdu na podstawie art. 169 § 2 k.c. Samochód, o którym mowa w kazusie egzaminacyjnym został nabyty przez powoda od profesjonalisty w dniu [...] lutego 2008 r., a jego legalność sprawdzona została przez dealera N. (co nie jest obowiązkiem konsumenta). Własność samochodu zakwestionowana została dopiero w dniu [...] marca 2011 r., a więc po upływie trzech lat, o jakich mowa w art. 169 § 2 k.c. W celu zakwestionowania dobrej wiary powoda należałoby podnieść skuteczne zarzuty odnoszące się do oceny materiału dowodowego. Na gruncie treści zadania egzaminacyjnego nie było to możliwe. Jak to już wyżej wskazano, powód nabył sporny pojazd od podmiotu zajmującego się profesjonalnie sprzedażą samochodów używanych (co obrazuje umowa sprzedaży k. 5 pkt.3 załącznika do pozwu w zw. z informacjami dla zdającego k. 2 zadania egzaminacyjnego).

Ponadto, przed transakcją nabycia tego pojazdu zasięgnął opinii rzeczoznawcy oraz przeprowadził jego przegląd w salonie dealera samochodów marki Nissan, (k. 13 zadania egzaminacyjnego) i wreszcie pojazd ten został zarejestrowany w Urzędzie Komunikacji. Organ zauważył, że strona pozwana nie kwestionowała w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji zeznań tegoż świadka, jak również dobrej wiary powoda, co zresztą wynikało z jej pisma (str. 14 materiałów egzaminacyjnych) złożonego po przesłuchaniu świadka. Nadto powód zakupił sporny pojazd w lutym 2008 r., za kwotę prawie 120 000 zł, a tymczasem strona pozwana wypłaciła W. R. kwotę 105 800 zł, w związku z kradzieżą tegoż samochodu w styczniu 2008 r. (str. 11 materiałów egzaminacyjnych). Powyższe jednoznacznie wskazuje, że cena pojazdu jaką zapłacił powód nie stanowiła źródła jakichkolwiek obaw, że mógł pochodzić z kradzieży. Znamiennym jest też fakt, że biegły po ponad 3 latach od zakupu pojazdu przez powoda (według stanu z września 2011 r.) oszacował go na połowę kwoty zapłaconej przez powoda. Dowodzi to, że cena zapłacona przez powoda odpowiadała cenie wolnorynkowej. W związku z tym, okoliczności związane z nabyciem przez powoda samochodu, a wynikające z materiałów zadania egzaminacyjnego nie rodziły wątpliwości co do przymiotu dobrej wiary po stronie powoda od momentu wejścia w posiadanie spornego samochodu. Dlatego też, ze względu na treść art. 169 § 1 w zw. z art. 7 k.c., nie może być mowy o wzruszeniu domniemania dobrej wiary.

Skarżąca słusznie nie podniosła ww. zarzutów jednakże jej pozostałe zarzuty w zasadzie opierały się na kwestionowaniu nabycia pojazdu przez powoda co, z uwagi na ww. okoliczności, było nieuprawnione.

Odnosząc się do sformułowanych zarzutów dotyczących prawa procesowego, w ocenie organu, słusznie egzaminator wytknął ich niezasadność. Przy czym, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. został on sformułowany błędnie formalnie i merytorycznie. Podkreślić należy, że podnosząc zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. skarżąca powinna nie tylko wskazać wadliwości stanu faktycznego, które w jej przekonaniu, odpowiadają rzeczywistości, konieczne było ponadto wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności skarżąca powinna wskazać jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając. Tymczasem skarżąca zarzut ten sformułowała jedynie na tezie, że Sąd pominął istotną część materiału dowodowego, tj. opinię biegłego oraz zeznania świadka L. B. co pozostaje w sprzeczności z ustaleniami Sądu. Sąd oparł się bowiem zarówno na opinii biegłego, z tym zastrzeżeniem, że wartość pojazdu została oszacowana na dwie różne daty i w oparciu o różne parametry. Sąd oparł również się na zeznaniach świadka L. B., który to dowód został przeprowadzony na wniosek powoda na okoliczności związane z nabyciem pojazdu i dochowaniem przez powoda należytej staranności. Skarżąca przy tym w ogóle nie wyjaśnia z jakich przyczyn uważa, że Sąd pominął w/w dowody i jaki to miało wpływ na wynik sprawy.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia podkreśliła, że o uchybieniu art. 232 k.p.c. można mówić jedynie wtedy, gdy uzasadnienie nie zawiera danych pozwalających na kontrolę tego orzeczenia. Tymczasem skarżąca poza stwierdzeniem, że naruszenie tego przepisu miało istotny wpływ na wynik sprawy nie wyjaśniła tego stanowiska. Tymczasem orzeczenie Sądu, było na tyle kompletne, że umożliwiało weryfikację poczynionych przez Sąd ustaleń stanu faktycznego oraz dokonaną ocenę prawną.

Za chybiony uznano również zarzut naruszenia art. 232 k.p.c. W procesie cywilnym obowiązująca jest zasada kontradyktoryjności. Ciężar dostarczenia w postępowaniu sądowym materiału procesowego spoczywa zasadniczo na stronach, zwłaszcza gdy reprezentowani są przez profesjonalnego pełnomocnika. Komisja podkreśliła, że poszukiwanie za stronę przez sąd z urzędu okoliczności przemawiających za jej stanowiskiem w istocie stanowi wyręczanie jej w obowiązkach procesowych, przez co sąd naraża się na uzasadniony zarzut nierównego traktowania stron procesu. Wysuwanie powyższego zarzutu świadczy tylko o nieznajomości podstawowych zasad procesu cywilnego.

Błędne było twierdzenie i zarzucanie Sądowi w apelacji, że nastąpiła następcza niemożliwość świadczenia i formułowanie przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 475 § 2 k.c.

Pełnomocnik strony pozwanej (działając w jej interesie) powinien był wprawdzie postawić zarzut naruszenia art. 475 § 2 k.c., ale poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten dotyczy innej rzeczywistości materialno-prawnej, która w tej sprawie nie zachodzi, z racji utraty rzeczy poprzez jej zbycie przez stronę pozwaną, a zatem wskutek świadomego działania.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia podkreśliła, że strona pozwana (jako profesjonalny podmiot zważywszy na treść dokumentów ujawnionych w tej sprawie i wezwanie jej przez powoda do wydania pojazdu wraz z opisem w pozwie okoliczności związanych z jego kupnem i posiadaniem), musiała zdawać sobie sprawę, że powód mógł nabyć sporny samochód na podstawie art. 169 § 1 i 2 k.c., a zatem strona pozwana była jedynie posiadaczem tegoż samochodu i to w złej wierze. W konsekwencji, skoro po doręczeniu jej odpisu pozwu, zbyła przedmiotowy pojazd, to powód rzecz oczywista (z uwagi na treść art. 192 pkt. 3 k.p.c.) mógł dalej domagać się wydania pojazdu (a po uzyskaniu tytułu egzekucyjnego przeciwko pozwanemu ubezpieczycielowi mógł w celu jego wykonania wystąpić na podstawie art. 788 k.p.c. o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko nabywcy pojazdu od strony pozwanej), ale przysługiwała mu jako właścicielowi w stosunku do pozwanego jako posiadacza roszczenie uzupełniające o odszkodowanie z tytułu utraty rzeczy wskutek jej świadomego czyli zawinionego zbycia ( art. 224 § 2 k.c.). Podnieść trzeba, że art. 363 § 1 k.c. statuuje prawo poszkodowanego wyboru sposobu naprawienia szkody, tj. bądź przez restytucję naturalną, bądź przez zapłatę sumy pieniężnej. Ze względu na zawinione zachowanie strony pozwanej (zbycie pojazdu mimo świadomości możliwości nabycia jego własności przez powoda w trybie art. 169 § 1 i 2 k.c.), powód mógł konstruować roszczenie odszkodowawcze na podstawie art. 415 k.c.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia zgodziła się z egzaminatorem, że zarzut w przedmiocie odsetek, został sformułowany zbyt ogólnie. Skarżąca nie wskazała okres w jakim błędnie zostały zasądzone odsetki. Przytoczenie ogólnej definicji o orzeczenia Sądu Najwyższego, bez odniesienia się do stanu faktycznego sprawy należało uznać za niewystarczające, tym bardziej, że praca była sporządzana w warunkach egzaminu radcowskiego. W apelacji należało zakwestionować przyjęcie przez sąd, że pozwany znajdował się w opóźnieniu ze spełnieniem świadczenia już w dacie [...] listopada 2011 r. w sytuacji, gdy w dniu [...] listopada 2011 r. powód wezwał pozwanego do zwrotu samochodu, nie zaś do zapłaty odszkodowania czy wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy (wezwanie takie stanowiło dopiero pismo procesowe zmieniające żądanie pozwu), co ma znaczenie dla kwestii daty początkowej naliczania odsetek od należności głównej. Sąd błędnie natomiast zakwalifikował taki stan rzeczy jako opóźnienie w zapłacie odszkodowania i wynagrodzenia, co stanowiło naruszenie art. 481 k.c. i art. 455 k.c.

Skarżąca zauważyła kwestie związane z nieprawidłowym zasądzeniem przez Sąd wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z pojazdu jednakże argumentacja poczyniona przez skarżącą, że samochód nie stanowił własności powoda należało, z uwagi na wyżej podniesione uwagi również uznać za całkowicie chybioną. W stanie faktycznym wynikającym z zadania egzaminacyjnego należało w ramach podstawy faktycznej wyroku postawić zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., wskutek pominięcia okoliczności, że strona pozwana mogła najwcześniej wejść w faktyczne posiadanie spornego pojazdu w dniu [...] grudnia 2011 r., a to w związku z treścią postanowienia Sądu z dnia [...] grudnia 2011 r. i pisma Prokuratora z dnia [...] grudnia 2011 r., które strona pozwana otrzymała w dniu [...] grudnia 2011 r. Podniesienie tegoż zarzutu miało znaczenie dla określenia czasu za jaki powód mógł skutecznie domagać się od pozwanego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z pojazdu. Tego wątku w pracy skarżącej nie było. Komisja Egzaminacyjna II stopnia zgodziła się ze skarżącą, że egzaminator niesłusznie wskazał, że brak było w pracy zdającej zarzutu odnoszącego się do art. 224 § 2 k.c. podczas gdy zarzut ten sformułowała. Zarzut ten został jednak błędnie przez skarżącą umotywowany. Zarzut naruszenia art. 224 § 2 k.c. został bowiem oparty na tezie braku podstaw do zasądzenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie za okres od dnia [...] listopada 2011r. do dnia [...] lutego 2012 r. z uwagi na to, że pozwany był właścicielem pojazdu. Argumentację tą, w świetle wyżej podniesionych uwag dotyczących nabycia pojazdu przez powoda, należało uznać za całkowicie chybioną.

Podniesienie tego zarzutu, tj. naruszenia art. 224 § 2 k.c. w zw. z art. 336 k.c., powinno, zdaniem organu, opierać się na formule, że niezasadne było zasądzenie tegoż wynagrodzenia za okres kiedy strona pozwana nie mogła korzystać z tego pojazdu, tj. w okresie od [...] listopada 2011 r. do [...] grudnia 2011 r. (wówczas bowiem pojazd pozostawał w dyspozycji organów ścigania). Ostatecznie więc powód mógł się domagać z tego tytułu kwoty 10 362,60 zł, a zatem Sąd zawyżył wynagrodzenie o kwotę 8 637,40 zł. Wprawdzie odpis pozwu windykacyjnego strona pozwana otrzymała najpóźniej [...] lutego 2012 r. (data pisma zawierającego odpowiedź na pozew), ale już wcześniej bo w październiku 2011 r. powód skierował do strony pozwanej pismo wzywające do wydania pojazdu (str. 8-9 materiałów egzaminacyjnych). Jeśli więc wniesienie pozwu poprzedziło wezwanie, to nie można przyjąć, aby strona pozwana była w dobrej wierze, wszak toczyło się postępowanie karne w sprawie tego pojazdu, o którym to postępowaniu strona pozwana wiedziała (brak znamion przestępstwa paserstwa po stronie powoda - str. 7 materiałów egzaminacyjnych).

Możliwe było też (wersja korzystniejsza dla strony pozwanej) zaskarżenie wynagrodzenia za okres od [...] listopada 2011 r. do dnia doręczenia odpisu pozwu o wydanie czyli do [...] lutego 2012 r. Wówczas wynagrodzenie byłoby zawyżone o kwotę 18 657,66 zł. Te wątki zostały przez skarżącą w apelacji pominięte.

W apelacji należało również zarzucić naruszenie art. 217 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w związku z pominięciem zastrzeżeń strony pozwanej wyrażonych w zarzutach do opinii biegłego sądowego odnośnie wartości pojazdu na dzień [...] września 2011 r., z uwzględnieniem jego specyficznych cech (w szczególności przebicia numerów fabrycznych) - str.28-29 materiałów egzaminacyjnych i wnioskiem strony pozwanej o opinię uzupełniającą. Otóż biegły sądowy dokonał wyceny spornego pojazdu według stanu na dzień [...] lutego 2012 r. na kwotę 40 060 (data jego zbycia przez stronę pozwaną), z uwzględnieniem jego specyficznych cech - zwłaszcza z uwagi na przebite numery fabryczne(k. 26 zadania egzaminacyjnego) oraz na kwotę 54 900 zł (m.in. bez uwzględnienia faktu oryginalnych cech identyfikacyjnych. Dlatego też wycena według stanu z [...] września 2011 r. jako pojazdu młodszego nawet przy uwzględnieniu specyfiki tego pojazdu (obniżenie o kwotę 17 167 zł z uwagi na pochodzenie pojazdu z kradzieży k. 26 i podwyższenia o kwotę 2 327 zł - wyposażenie dodatkowe) musiałaby doprowadzić do wyższej jego wartości, aniżeli wartość z daty [...] lutego 2012 r. Z uwagi na to, że strona pozwana nie była faktycznym dysponentem tego pojazdu przed [...] grudnia 2011 r., natomiast po dwóch miesiącach od tej daty zbyła go, dla potrzeb roszczenia odszkodowawczego nie było podstaw do stosowania zasad wyceny wartości pojazdu według wcześniejszego stanu niż z daty zbycia czyli [...] lutego 2012 r.

Oczywiście można było też wskazując na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. podnieść zarzut braku pomniejszenia wartości pojazdu ustaloną według stanu pojazdu z [...] września 2011 r. o kwotę 17 167 zł, ze względu na fakt pochodzenia tego z pojazdu z kradzieży, tak jak to nastąpiło w opinii biegłego odnośnie wartości pojazdu na dzień jego zbycia przez stronę pozwaną (str. 26 materiałów egzaminacyjnych). Z uwagi na to, że kwoty wyjściowe wartości pojazdu według stanu z dnia [...] września 2011 r. i [...] lutego 2012 r. nie różniły się istotnie 58 200 zł i 54 900 zł, zmniejszenie wartości pojazdu według jego stanu z [...] września 2011 r. z uwagi na pochodzenie z kradzieży o kwoty wskazane w opinii według stanu z [...] lutego 2012 r. było w pełni miarodajne. Jeżeli chodzi o wysokość szkody, to w tej materii należało postawić zarzut naruszenia art. 224 § 2 k.c. w zw. z art. 336 k.c., art. 361 § 1 k.c. i art. 363 § 2 k.c. o tyle, że wysokość odszkodowania została zawyżona przez Sąd Okręgowy. Mianowicie miarodajna była wartość nie z daty [...] września 2011 r., kiedy to strona pozwana nie mogła dysponować tym pojazdem, lecz z daty kiedy pojazd ten zbyła. Zatem Sąd mógł zasądzić odszkodowanie w kwocie 40 060 zł, względnie 43 633 zł (tj. przy pomniejszeniu wartości pojazdu ustalonej według stanu na dzień [...] września 2011 r. o te elementy, które biegły uwzględnił przy wycenie pojazdu według stanu z [...] lutego 2012 r. (2 861 zł ze względu na szczególny charakter eksploatacji, 11 445 zł za nieoryginalność cech identyfikacyjnych oraz 2 861 zł za nieoryginalne dokumenty, str. 26 materiałów egzaminacyjnych). Wobec tego, Sąd zawyżył odszkodowanie o kwotę 20 740 zł ( 60 800 - 40 060 zł), względnie 17 167 zł (60 800- 43 633). W tym miejscu zauważyć trzeba, że nie było podstaw do innego traktowania spornego pojazdu w zakresie jego wartości według stanu z [...] września 2011 r. i [...] lutego 2012 r., skoro w dacie [...] września 2011 r. było wiadome, że pojazd ten pochodził z kradzieży. W ramach odpowiedzialności odszkodowawczej zobowiązany do naprawienia szkody ponosi ją za normalne następstwa swego działania (art. 361 § 1 k.c.). Zbywając ten samochód, strona pozwana nie mogła ponosić odpowiedzialności za to, że jego wartość jest niższa z tego względu, iż pochodził z kradzieży, co jest okolicznością obiektywną, niezależną od tego, że powód nie miał nic wspólnego z tą kradzieżą. W powyższym kierunku, skarżąca nie postawiła zarzutu, ani w takiej formie nie rozwinęła go w uzasadnieniu apelacji.

Skarżąca nie zauważyła również i nie podniosła naruszeń w zakresie kosztów procesu tj. naruszenia art. 98 k.p.c. poprzez jego zastosowanie oraz art. 100 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji częściowego uwzględnienia powództwa.

W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, sam fakt sporządzenia apelacji spełniającej co do zasady wymogi formalne oraz spójne z zakresem zaskarżenia wnioski nie mógł zostać uznany za wystarczający skoro z treści pracy nie wynikało aby skarżąca potrafiła poprawnie zinterpretować i zastosować przepisy prawa. Kazus egzaminacyjny był wielowątkowy, co jednak umożliwiało zdającym uchwycenie i trafne ujęcie choćby kilku z nich. Skarżąca nie potrafiła dokonać dostatecznej analizy prawnej zagadnień procesowych i materialno-prawnych wynikających z zadania egzaminacyjnego, zaś polemika z treścią kazusu oraz Opisem Istotnych Zagadnień (który, jak słusznie skarżąca wskazała, nie jest wiążący) na etapie odwołania była chybiona. Wskazany wyżej przepis art. 365 ust. 2 ustawy o radcach formułuje kryteria oceny przygotowania zdającego do wykonywania zawodu radcy prawnego, które, co nie ulega wątpliwości muszą zostać spełnione łącznie. Tak surowa regulacja mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości.

Uwzględniając zaś skalę ocen (niedostateczny, dostateczny, dobry, bardzo dobry, celujący) oraz omówione powyżej uchybienia pracy skarżącej i w konsekwencji nieuwzględnienie interesu hipotetycznego klienta, którego skarżąca reprezentowała, uzasadniało uzyskanie przez nią oceny niedostatecznej.

Biorąc powyższe pod uwagę Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie znalazła podstaw do uwzględnienia odwołania w zakresie prawa cywilnego.

4. Podobnie Komisja Egzaminacyjna II stopnia, po rozważeniu zarzutów strony, nie znalazła podstaw do podwyższenia ocen6y skarżącej z zadania z zakresu prawa gospodarczego.

Zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego obowiązkiem zdającego było wystąpienie w charakterze pełnomocnika procesowego przedsiębiorcy J. N. i sporządzenie pozwu lub opinii prawnej w przypadku stwierdzenia braku podstaw do jego wniesienia, z uwzględnieniem interesu reprezentowanego mocodawcy.

W stanie faktycznym przedstawionym w kazusie egzaminacyjnym z prawa gospodarczego prawidłowym rozwiązaniem zadania było sporządzenie przez zdających pozwu o zapłatę. Brak było bowiem przesłanek do sporządzania opinii prawnej o braku podstaw do wnoszenia pozwu.

Optymalnym rozwiązaniem w stanie faktycznym wynikającym z zadania egzaminacyjnego w pełni realizującym interes powoda było dochodzenie solidarnie od wspólników spółki cywilnej: należności głównej z faktury [...] co do kwoty 20.000 zł. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...] marca 2011 r. do dnia zapłaty; odsetek ustawowych w kwocie 13.306,30 zł. jako odsetek ustawowych za okres od [...] marca 2011 r. do [...] czerwca 2012 r. od kwoty 80.000 zł. z faktury [...] zapłaconej z opóźnieniem - z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu, należności głównej z faktury [...] co do kwoty 30.000 zł. wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...] marca 2011 r. do dnia zapłaty.

Po przeanalizowaniu pracy skarżącej jak i jej odwołania Komisja stwierdziła, że działając w imieniu wierzyciela: skarżąca trafnie sporządziła pozew, a nie opinię prawną, co świadczy o prawidłowym kierunku działania autora pracy, pozew co do zasady odpowiadał wymogom formalnym zakreślonym w art. 126 , 1261, 127, 128 k.p.c. Zgodzić się należy ze skarżącą , że nie ma obowiązku wskazywania nr Pesel pozwanego. Obowiązek taki dotyczy jedynie powoda i wynika z art. 187 § 2 pkt 2 k.p.c. Z niekorzyścią dla mocodawcy skarżąca nie dochodziła żądanych kwot w postępowaniu nakazowym. Komisja zgodziła się ze skarżącą , że nie ma takiego obowiązku tyle tylko, że zadaniem zdającego było wybrać najbardziej korzystne rozwiązanie dla mocodawcy

Skarżąca nie zachowała warunków formalnych pozwu zakreślonych art. 187 k.p.c. albowiem żądania pozwu były bardzo zawile i nieprecyzyjnie określone, zwłaszcza jeśli idzie o odsetki. I tak w pierwszej kolejności skarżąca żądała zasądzenia kwoty 50.000zł z odsetkami od dnia [...] marca 2011 r. W tej wersji żądanie byłoby prawidłowe poza początkową datą biegu odsetek , która powinna być oznaczona na [...] marca 2011 r, w zakresie kwoty 20.000zł i [...] marca 2011r. Skarżąca na tym jednak nie poprzestała i następnie skapitalizowała odsetki, wyliczając je na konkretną kwotę. Tym samym nie wiadomo czego domagała się skarżąca czy kwoty 50000zł z odsetkami od [...] marca 2011 r. czy też łącznie kwoty 66.350 zł z odsetkami od [...]marca 2011 r. Takie sformułowanie było niejasne i wymagałoby zobowiązania powoda do sprecyzowania żądania.

Skarżąca prawidłowo określiła strony postępowania jednakże nie wskazała na solidarną odpowiedzialność pozwanych tym samym wykazując brak znajomości regulacji prawnych w zakresie spółki cywilnej. Zgodnie bowiem z treścią art. 864 k.c. za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. Brzmienie powołanego ustanawia wyłącznie odpowiedzialność solidarną wspólników Jest to jeden z przypadków solidarności wynikającej z ustawy, a uzasadnieniem dla takiej solidarności jest przyjęcie na siebie zobowiązania wszystkich osób łączących umową spółki zmierzającą do osiągnięcia określonego celu gospodarczego.

W zakresie prawidłowości sformułowanych żądań, które na tle kazusu należało sformułować przy najpełniejszym uwzględnieniu interesów reprezentowanej strony skarżąca żądała dwukrotnie odsetek od kwot wynikających z tych samych faktur, tj. skapitalizowanych odsetek od kwoty 100.000 zł od dnia [...] marca 2011 r. skapitalizowanych odsetek od kwoty od kwoty 30.000 zł od dnia [...] marca 2011 r. co oznacza, że odsetki z pierwszego żądania częściowo się pokrywały z powyższym żądaniem. Prawidłowo w zakresie skapitalizowanych odsetek należało dochodzić jedynie odsetek od kwoty 80.000zł albowiem w ramach żądania o zasądzenie kwoty 80.000zł mieściły się już odsetki od kwoty 20.000 i 30.000zł. Skarżąca w odwołaniu wyjaśniła, że żądała odsetek skapitalizowanych od kwoty 80.000 zł, ale żądania takiego nie było w sporządzonym pozwie. Powtórzyć jedynie trzeba co sugeruje skarżąca, że tak sformułowane żądanie wymagać będzie wszczęcia postępowania naprawczego.

Uzasadnienie wprawdzie wskazywało na uznanie długu i w związku z tym na przerwanie biegu przedawnienia, ale z jego treści nie wynikało, z którym zdarzeniem bądź zdarzeniami skarżąca wiąże skutki uznania długu. Wywody co do odsetek były wprawdzie poprawne, ale w części zupełnie zbędne. Wywód jest chaotyczny i nie odnosi się do żądań (nie tłumaczy zasadności ich postawienia).

Rację ma skarżąca, że zgodnie z art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c. w pozwie powinny zostać przytoczone okoliczności faktyczne uzasadniające żądanie a więc nie ma obowiązku dokonania analizy prawnej tego stanu, jednak skarżąca nie uwzględniła przede wszystkim faktu, że pozew był sporządzany w warunkach egzaminu zawodowego, którego zadaniem jest weryfikacja wiedzy prawnej zdającego. Zawarcie wywodu prawnego w uzasadnieniu pozwu dawało szanse egzaminatorom jej sprawdzenia. Szczątkowość takiego wywodu zawarta w pracy skarżącej niewątpliwie taką weryfikację utrudniała

Dodatkowo skarżąca zarzuciła, że egzaminatorzy nie zastosowali 5-stopniowej skali ocen. Komisja nie podzieliła tego zarzutu. Przytaczając treść art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych oraz art. 365 ust. 2, 3 i 4 cyt. ustawy uznała, że egzaminatorzy zastosowali 5-stopniową skalę ocen, a ocena pracy sporządzonej przez skarżącą mieści się w tej skali. Każdy z dwu egzaminatorów skorzystał ze swobody oceny w ramach ustawowych kryteriów i jeden z nich uznał, że podniesione w uzasadnieniu oceny uchybienia nie pozwalają na wystawienie oceny dostatecznej. Wystawione oceny zawierały uzasadnienie i opierają się na analizie uwzględniającej przepisy prawne. Oznacza to, że zadanie zostało ocenione zgodnie z zasadami i kryteriami ustawowymi. Komisja nie znalazła podstaw do podwyższenia oceny z zadania z zakresu prawa gospodarczego do oceny dostatecznej.

5. Pismem z dnia 16 lutego 2015 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia z dnia [...] stycznia 2014 r., wnosząc o jej uchylenie wraz z uchwałą ją poprzedzającą ewentualnie stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały.

Zaskarżonej uchwale skarżąca zarzuciła:

a. Naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. polegające na niepodjęciu przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a nadto nie zebraniu i nie rozpatrzeniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności poprzez brak ustosunkowania się do argumentów podniesionych w odwołaniu przez skarżącą:

- daleko idące podobieństwo pracy zdającej z inną pracą, która uzyskała ocenę pozytywną, mimo identyczności zarzutów i wniosków,

- wadliwość założeń do zadania z prawa cywilnego oraz opisu istotnych zagadnień z tej części: wadliwość opisu istotnych zagadnień, wadliwość opisu istotnych zagadnień w sferze oceny umowy z dnia [...] lutego 2012 r. w kontekście art. 169 § 2 k.c., wadliwość opisu istotnych zagadnień w sferze powołania się na art. 475 § 2 k.c. jako podstawy do zasądzenia odszkodowania odpowiadającego wartości rynkowej pojazdu na dzień [...] lutego 2012 r.,

- istotna rozbieżność w ocenach egzaminatorów dotyczących języka pracy i umiejętności trwałych,

- umotywowane stanowiska dwóch autorytetów naukowych - profesora oraz doktora nauk prawnych, dotyczące poprawności rozwiązania zadania egzaminacyjnego przez skarżącą,

- wątpliwości co do rozpoznawania sprawy w postępowania nakazowym uzasadnione ryzykiem procesowym, co nie było działaniem rekomendowanym nawet w opisie istotnych zagadnień, a stało jednym z zarzutów postawionych pracy zdającej,

- lakoniczne, dwuzdaniowe ustosunkowanie się do kwestii zarzutu z art. 475 § 2 k.c., które nie zawierało stanowiska wobec argumentacji podniesionej przez skarżącą w odwołaniu;

b. naruszenie art. 365 ust. 3 ustawy o radcach w zw. z art. 367 ust. 2 ustawy o radcach, w zakresie w jakim zawierają regulację proceduralną, poprzez ustalenie wyniku egzaminu co do skarżącej bez oceny z prawa cywilnego dokonanej przez egzaminatora A. L., albowiem w dokumentacji dotyczącej przeprowadzenia egzaminu radcowskiego udostępnionej skarżącej znajduje się tylko niepodpisany projekt pisma dotyczący oceny cząstkowej z zakresu prawa cywilnego i jego uzasadnieniem bez podpisu egzaminatora. W tym stanie rzeczy należało, zdaniem skarżącej, uznać, że zabrakło jednej oceny cząstkowej, a co za tym idzie także substratu oceny egzaminacyjnej. Brak podpisu powoduje, że w sprawie nie została wydana decyzja, tylko jej projekt;

c. naruszenie art. 365 ust. 2 ustawy o radcach poprzez ustalenie negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego w związku z wystawieniem oceny niedostatecznej w zakresie części drugiej egzaminu, tj. z zakresu prawa cywilnego, w sytuacji, gdy sporządzona przez skarżącą apelacja w sposób adekwatny dla uzyskania oceny pozytywnej została sporządzona z: zachowaniem wymogów formalnych apelacji, zastosowaniem właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, zachowaniem poprawności zaproponowanego przez skarżącą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z treścią zadania reprezentowała, a powyższe, jeżeli uwzględnić następujące okoliczności:

- skarżąca wybrała skonstruowanie apelacji - prawidłowy sposób rozwiązania zadania,

- praca skarżącej zawiera wszelkie elementy formalne właściwe dla apelacji - żaden z egzaminatorów nie kwestionował zachowania przez apelację skarżącej wymogów formalnych właściwych dla tego pisma procesowego,

- apelacja skarżącej jest wewnętrznie spójna - zarzuty i wnioski korespondują ze sobą i znajdują oparcie w przepisach prawa powszechnie wiążącego znajdujących .. zastosowanie w przedmiotowej sprawie,

- wnioski w zakresie kosztów postępowania w pełni korespondują z wnioskami w zakresie meritum rozstrzygnięcia,

- apelacja w sposób najdalej idący realizuje interes klienta w korelacji z postawionymi zarzutami - postawione zarzuty uzasadniał)' oddalenie powództwa w całości,

- apelacja skarżącej winna być oceniana jako całość, a nie mechanicznie poprzez pryzmat poszczególnych punktów opisu istotnych zagadnień,

- zarzuty apelacji w podstawowym zakresie są zgodne z niewadliwą częścią opisu istotnych zagadnień,

- dalej idące zarzuty niż te, które znalazły się w opisie istotnych zagadnień związane były m.in. z okolicznością, że w opisie istotnych zagadnień nie dostrzeżono, że brak podstaw (w treści wyroku brak rozważań) do przyjęcia skuteczności zbycia pojazdu na podstawie umowy z lutego 2012 r., bowiem na tym etapie nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 169 § 2 k.c.,

- opis istotnych zagadnień błędnie wskazywał art. 475 § 2 k.c. jako podstawę do zasądzenia odszkodowania wyliczonego jako wartość rynkowa pojazdu na dzień sprzedaży, w sytuacji gdy przepis ten wyraża jedynie zasadę surogacji przy spełnieniu wymogu skuteczności zbycia - przedmiot świadczenia zastępuje surogat, a ustalenie surogatu nie wymagało w ogóle opinii biegłego (surogat w postaci kwoty pieniężnej wynikał już treści założeń egzaminacyjnych);

d. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 365 ust. 2 ustawy o radcach w zw. z art. 366 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach, poprzez ustalenie negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego w związku z wystawieniem oceny niedostatecznej w zakresie części trzeciej egzaminu, tj. z zakresu prawa gospodarczego, w sytuacji, gdy sporządzony przez skarżącą pozew w sposób adekwatny dla uzyskania oceny pozytywnej został sporządzony z: zachowaniem wymogów formalnych pozwu, zastosowaniem właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, zachowaniem poprawności zaproponowanego przez skarżącą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z treścią zadania reprezentowała, a powyższe, jeżeli uwzględnić następujące okoliczności:

- w treści pozwu skarżącej można zrekonstruować wszelkie elementy formalne właściwe dla tego pisma procesowego,

- oceny poszczególnych egzaminatorów były ze sobą sprzeczne - nie miały części wspólnej, która uzasadniałaby wystawienie oceny niedostatecznej,

- żądania pozwu korespondowały z uzasadnieniem i znajduje oparcie w przepisach prawa powszechnie wiążącego, co do zasady w sposób zgodny z opisem istotnych zagadnień.

6. Uzasadniając poszczególne zarzuty skargi, skarżąca podała, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie ustosunkowała się do wielu merytorycznych argumentów podniesionych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r.

W swoim odwołaniu skarżąca wskazała na daleko idące podobieństwo swojej pracy z inną pracą egzaminacyjną oznaczoną kodem [...], której autor wyraził zgodę na zestawienie porównawcze prac. Zarzuty i wnioski obydwu prac są identyczne. Prace różniły się od siebie w niewielkim stopniu w zakresie uzasadnienia. Różnica między pracami sprowadzała się do uzasadnienia zarzutów i wniosków sporządzonych podczas egzaminu apelacji przy użyciu nieco innego słownictwa. Konstrukcja, styl i kierunek obydwu prac były takie same. Różnice między pracami nie dotyczyły kwestii merytorycznych. Zarzuty i wnioski w obydwu apelacjach sporządzonych podczas egzaminu były identyczne. Najważniejsze części apelacji nie różniły się od siebie.

Podobieństwo było znaczące w zakresie wniosków i zarzutów. W sposób bardzo podobny zostały sformułowane zarzuty naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., art. 232 k.p.c., art. 286 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c. (uznane przypadku skarżącej przez egzaminatora za nieprzydatne do rozpoznania apelacji) oraz zarzuty naruszenia art. 475 § 1 k.c., art. 481 § 1 k.c. oraz art. 224 § 2 k.c. Identyczna była wartość przedmiotu zaskarżenia i w obydwu przypadkach wynosiła 79.800 złotych. Obszerność obydwu prac była porównywalna. Zbieżność dotyczyła także wniosków obydwu prac. Mimo to prace zostały ocenione na różne oceny przez tych samych egzaminatorów. Praca oznaczona kodem [...] została oceniona na ocenę pozytywną, a praca skarżącej, mimo daleko idącego podobieństwa, została oceniona na ocenę negatywną (niedostateczną).

W ocenie skarżącej kluczowym i jednocześnie wadliwym, na gruncie przepisów prawa powszechnie wiążącego i na gruncie językowej treści zadania egzaminacyjnego, było sformułowanie opisu istotnych zagadnień zawarte w lit. D tego opisu, zgodnie z którym "Mając na względzie, że w sprawie nie jest kwestionowana skuteczność nabycia samochodu w dniu [...] lutego 2012 r. od PZU, to z tą chwilą powód miał prawo domagać się odszkodowania na mocy art. 475 § 2 k.c.".

W lit. G opisu istotnych zagadnień wskazano natomiast, iż "Wobec faktu skutecznego zbycia samochodu przez pozwanego w toku postępowania, powód miał prawo wystąpić z nowym roszczeniem o zapłatę w miejsce pierwotnego roszczenia o wydanie, zgodnie z art. 193 § 1 i § 3 k.p.c.".

W treści opisu zadania egzaminacyjnego i w samych dokumentach źródłowych brak konwencjonalnego założenia, że umowę z dnia [...] lutego 2012 r. należało uznać za ważną i skuteczną. Jedynie w informacji dla zdającego pojawiło się sformułowanie, że należy przyjąć, że w aktach sprawy znajduje się umowa kupna z dnia [...] lutego 2012 r., faktura VAT, potwierdzenie przelewu oraz potwierdzenie wydania samochodu. Żadne z założeń nie wskazywało na obowiązek przyjęcia, że umowa ta jest ważna ani też nie pojawiło się założenie, że nabycie samochodu w dniu [...] lutego 2012 r. przez J. M., należało uznać za prowadzące do skutecznego nabycia własności pojazdu przez ten podmiot (niewątpliwie podmiot, który dokonywał transakcji z nieuprawnionym, skoro w opisie istotnych zagadnień przyjęto, że to powód z upływem dnia [...] stycznia 2011 r. nabył własność właśnie tego pojazdu).

W treści opisu istotnych zagadnień wskazano nadto - przechodząc bez jakiejkolwiek refleksji do twierdzenia o ważności i skuteczności umowy z dnia [...] lutego 2012 r. - że powód był kompetentny do dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 475 § 2 k.c., które ma odpowiadać rynkowej wartości pojazdu na ten dzień (ustalanej przez biegłego).

Taka konstrukcja opisu istotnych zagadnień całkowicie pomijała wykładnię przepisów art. 169 § 1 i 2 k.c. oraz art. 475 § 2 k.c.

W ramach opisu istotnych zagadnień przyjęto z niewiadomych przyczyn, że skuteczność umowy z dnia [...] lutego 2012 r. nie była kwestionowana. Konstatacja taka nie wynika ani z informacji dla zdającego, ani z dokumentów źródłowych. Natomiast była to okoliczność kluczowa dla poprawnego rozstrzygnięcia kazusu nakreślonego w zadaniu egzaminacyjnym.

W ramach opisu istotnych zagadnień przyjęto bowiem, że powód stał się właścicielem pojazdu w dniu [...] stycznia 2011 r., tym samym zawierając umowę sprzedaży z dnia [...] lutego 2012 r. pozwany działał jako nieuprawniony. Dla skuteczności nabycia pojazdu przez J. M. konieczne było spełnienie wymogów z art. 169 § 1 k.c., a także, w ocenie skarżącej, z art. 169 § 2 k.c., by w ogóle mówić o skutecznym (ważnym, niewadliwym) zbyciu pojazdu na rzecz podmiotu trzeciego.

W przedmiotowej sprawie niesporne było (tak w opisie istotnych zagadnień), że już z dniem [...] stycznia 2011 r. powód stał się właścicielem pojazdu. Powód jako właściciel nigdy nie powierzył pojazdu pozwanej. Już tylko z tych przyczyn, niezależnie od całkowitego zaniechania badania ważności (niewadliwości) i przesłanek zastosowania art. 169 § 1 i § 2 k.c., umowy z dnia [...] lutego 2012 r., osoba trzecia nie mogła nabyć skutecznie własności pojazdu w dniu [...] lutego 2012 r. Skarżąca podziela pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia [...] lutego 2001 r., zgodnie z którym to czy czynność prawna jest ważna, czy nieważna Sąd I instancji winien uwzględnić z urzędu - bez konieczności zgłaszania przez stronę zainteresowaną jakichkolwiek wniosków w tym względzie.

Powyższe nie znalazło jakiegokolwiek odzwierciedlenia w wyroku Sądu I instancji, zarówno w sferze uzasadnienia jak i rekonstrukcji stanu faktycznego sprawy. W ocenie skarżącej zostało wadliwie scharakteryzowane w opisie istotnych zagadnień.

W ramach opisu istotnych zagadnień, których trzymali się egzaminatorzy wskazano, że art. 475 § 2 k.c. ma być podstawą zasądzenia odszkodowania w kwocie stanowiącej równowartość wartości rynkowej pojazdu na ten dzień (i na okoliczność tej wartości został przeprowadzony dowód z opinii biegłego). Twierdzenie to nie ma jakichkolwiek podstaw w wykładni wskazanego przepisu (już tylko na poziomie językowym), albowiem zgodnie z którym § 2 art. 475 k.c. konstruuje mechanizm, zgodnie z którym w przypadku zbycia dłużnik wolny od obowiązku świadczenia zobowiązany jest wydać wierzycielowi uzyskane w zamian za tę rzecz surogaty. Przepis ten nakazuje wydanie wszelkich surogatów, niezależnie od ich wartości (niezależnie od wartości przedmiotu świadczenia) .

W przedmiotowej sprawie niesporne było, że gdyby założyć ważność umowy z dnia [...] lutego 2012 r., surogatem pojazdu była korzyść w postaci ceny z umowy z dnia [...] lutego 2012 r., tj. kwota 38.300,00 złotych, co do której należało przyjąć, że potwierdzenie jej zapłaty na rzecz pozwanego znajduje się w aktach sprawy.

Przepis art. 475 § 2 k.c. nie stanowi podstawy do dochodzenia odszkodowania, które miałoby być równe wartości rynkowej pojazdu na dzień zbycia. W ogóle nie reguluje takiej materii. Stanowi jedynie podstawę do wydania surogatu. Jeżeli autor zadania uznał, że podstawą zasądzenia roszczenia (poza kwestią wynagrodzenia za bezumowne korzystanie) jest art. 475 § 2 k.c., to opinia biegłego była w całości zbędna, bowiem surogat przedmiotu świadczenia był znany i wprost określony kwotowo w założeniach egzaminacyjnych.

Organ nie ustosunkował się do powyższych uwag podniesionych w uzasadnieniu odwołania.

W odwołaniu od uchwały Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. skarżąca wskazała również rozbieżności w ocenach egzaminatorów co do języka pracy i innych umiejętności o charakterze trwałym , niezależnym od treści danego zadania egzaminacyjnego. Uzasadnienia ocen były sprzeczne z uzasadnieniami ocen pozytywnych z zakresu prawa administracyjnego, karnego i pozytywnej ocenie cząstkowej z prawa gospodarczego, gdzie egzaminator wskazał, że "widać przygotowanie do wykonywania zawodu radcy prawnego". Także do tych zarzutów Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie odniosła się w zaskarżonej uchwale.

Odnosząc się do zarzutu jednego z egzaminatorów skarżąca wskazała na jego niezasadność w zakresie nie zawarcia wniosku o rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym. Skarżąca wyjaśniła, że obowiązujące przepisy procedury cywilnej nie przewidują obowiązku rozpoznawania jakiejkolwiek kategorii spraw w postępowaniu nakazowym.

Zgodnie z art. 4841 § 2 k.p.c. sąd rozpoznaje sprawę w postępowaniu nakazowym na pisemny wniosek powoda określony w pozwie. Sugerowana przez egzaminatora okoliczność, że rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym miało być korzystniejsze dla klienta, ze względu na niższą opłatę od pozwu, nie może stanowić podstawy do czynienia zarzutu zdającej w tym zakresie.

Skarżąca wskazała również na brak odniesienia się przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia do argumentacji odwołania przemawiającej za poprawnością sformułowanego zarzutu naruszenia art. 475 § 2 k.c.

W Opisie istotnych zagadnień wskazano, że powyższy przepis ma stanowić podstawę zasądzenia odszkodowania w wysokości wartości rynkowej pojazdu. Art. 475 § 2 k.c. nie stanowi podstawy do zasądzenia odszkodowania, które miałoby być równe wartości rynkowej samochodu na dzień zbycia. W ogóle nie reguluje takiej materii. Stanowi jedynie podstawę do wydania surogatu. Jeżeli autor zadania uznał, że podstawą zasądzenia roszczenia (poza kwestią wynagrodzenia za bezumowne korzystanie) jest art. 475 § 2 k.c., to opinia biegłego była w całości zbędna, bowiem surogat przedmiotu świadczenia był znany i wprost określony kwotowo w założeniach egzaminacyjnych.

Uzasadniając, że sporządzona przez stronę apelacja spełniała kryteria uzyskania oceny pozytywnej, skarżąca podała, że egzaminatorzy nie dostrzegli , że zarzuty dotyczące prawa materialnego w pełni korespondowały z opisem istotnych zagadnień, a na gruncie taktyki i wykładni przyjętej przez skarżącą w pełni uzasadniały oddalenie powództwa w całości. Tym bardziej, że egzaminatorzy mechanicznie stosowali opis istotnych zagadnień, w sytuacji, gdy w ocenie skarżącej (m.in. na gruncie wykładni art. 169 § 2 k.c. i art. 475 § 2 k.c.) opis ten był wadliwy.

Tymczasem Sąd I instancji w skonstruowanych w zadaniu wyroku w ani jednym zdaniu nie wspomniał o przesłankach zastosowania art. 169 § 2 k.c. na poziomie drugiej umowy z lutego 2012 r., nie odniósł się także do sfery przydatności opinii i jej oceny, skoro podstawą zasądzenia odszkodowania według opisu istotnych zagadnień miał być art. 475 § 2 k.c.

Skarżąca podkreśliła, że wniosek apelacji o wydanie rozstrzygnięcia reformatoryjnego w pełni koresponduje z zarzutami apelacji i znajduje bezpośrednią podstawę prawną w przepisach prawa powszechnie wiążącego. Zgodnie bowiem z art. 386 § 1 k.p.c., zasadą jest, że w razie uwzględnienia apelacji Sąd II instancji zmienia zaskarżony wyrok i orzeka co do istoty sprawy. Zarzuty dotyczące prawa materialnego (art. 475 § 2 k.c., art. 481 k.c., art. 224 § 2 k.c. wsparte adekwatnym orzecznictwem) w pełni korespondują z wnioskiem o wydanie wyroku reformatoryjnego. Z tym wnioskiem korespondują również zarzuty dotyczące prawa procesowego - tj. art. 233 § 1 k.p.c., art. 328 § 2 k.p.c., art. 232 k.p.c., bowiem nie pozwalają na przyjęcie poglądu o występowaniu którejkolwiek z przesłanek z art. 386 § 2, § 3 i § 4 k.p.c. Nadto przypisane Sądowi I instancji uchybienia wprost zmierzają ku niedopełnieniu obowiązków dowodowych po stronie powodowej (art. 6 k.c.), czego naturalną konsekwencją winno być oddalenie powództwa w całości (brak wykazania tożsamości pojazdów, brak wykazania podstaw do skutecznej modyfikacji powództwa w trybie art. 193 § 1 i § 3 k.p.c.).

W odpowiedzi na zarzut egzaminatorów z zakresu prawa cywilnego nieuwzględnienia interesu klienta, skarżąca podała, że jest to wyraz mechanicznego stosowania wadliwego opisu istotnych zagadnień, skoro brak ochrony interesu miał polegać na podjęciu ryzyka (zaskarżenia wyroku w całości, w sytuacji, gdy wadliwie skonstruowany opis istotnych zagadnień rekomendował zaskarżenie wyroku wyłącznie w zakresie uwzględnienia powództwa ponad kwotę 50.675,54 złotych. Ten sam opis istotnych zagadnień zakładał m.in. że art. 475 § 2 k.c. daje podstawę do zasądzenia odszkodowania ustalonego w oparciu o wartość rynkową pojazdu ustaloną w opinii biegłego, w sytuacji gdy przepis ten dotyczy wyłącznie wydania surogatów uzyskanych w miejsce przedmiotu świadczenia.

Zarzuty skonstruowane przez skarżącą w pełni korespondowały z zakresem zaskarżenia i wnioskiem apelacji. W pełni zasadne było podjęcie walki o oddalenie powództwa w całości, w szczególności jeżeli uwzględnić brzmienie art. 169 § 2 k.c., który nie pozwalał na gruncie niniejszej sprawy do prostego przyjęcia, że umowa z dnia [...] lutego 2012 r. doprowadziła do skutecznej zmiany właścicielskiej, a art. 475 § 2 k.c. może być podstawą do zasądzenia odszkodowania obliczonego w oparciu o wartość rynkową pojazdu, w sytuacji, gdy dotyczy on wyłącznie zwrotu surogatu w wypadku skutecznego zbycia przedmiotu świadczenia.

W takiej konfiguracji merytoryczna walka pełnomocnika procesowego pozwanej mieściła się w dopuszczalnym ryzyku fachowego pełnomocnika i mogła wespół z trafnie postawionymi zarzutami prawa materialnego co do wynagrodzenia za bezumowne korzystanie, zagwarantować oddalenie powództwa w całości.

Egzaminatorzy mechanicznie bazując na opisie istotnych zagadnień wskazali jako wadę pracy brak zarzutu dotyczącego kosztów postępowania. Na gruncie konstrukcji apelacji skarżącej zarzut ten był zbędny, skoro skarżąca zaskarżyła punkt o kosztach i skonstruowała dalej idący wniosek o zasądzenie również kosztów postępowania I-instancyjnego, spójny z wnioskiem merytorycznym apelacji, który w przypadku uwzględnienia apelacji (spójność wewnętrzna) musiałby skutkować zasądzeniem na rzecz, pozwanej i kosztów postępowania I instancyjnego i kosztów postępowania II instancyjnego.

Skarżąca podzieliła pogląd, że w apelacji należało podnieść zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. Zdająca prawidłowo dostrzegła naruszenie przepisów i na poparcie swojego stanowiska przytoczyła orzeczenie w postaci wyroku Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] lutego 2013 r., sygn. akt [...]. Dlatego za bezpodstawny uznała poglądu egzaminatora, że zarzut został "bardzo ogólnie wyjaśniony".

W swojej pracy skarżąca zasadnie wskazała na naruszenie przez sąd pierwszej instancji art. 233 § 1 k.p.c. Nie zgodziła z egzaminatorem, że zarzut ten nie miał wpływu na wynik sprawy. Art. 233 § 1 k.p.c. stanowi, że sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. W tej sprawie sąd nie poczynił dostatecznych rozważań na temat opinii biegłego, która była jednym z kluczowych dowodów. Wartość pojazdu była istotnym zagadnieniem wpływającym w sposób bezpośredni na wynik sprawy.

Skarżąca podkreśliła, że stwierdzenie, że uzasadnienie apelacji jest na niskim poziomie jest subiektywną oceną egzaminatora, która nie może dyskwalifikować pracy i przesądzać o postawieniu oceny niedostatecznej.

Uzasadniając zarzuty dotyczące naruszenia art. 365 ust. 2 ustawy o radcach w zw. z art. 366 ust. 1 pkt 1 ustawy o radcach poprzez ustalenie negatywnego wyniku egzaminu w związku z otrzymaną przez skarżącą oceną niedostateczną z zakresu prawa gospodarczego, skarżąca wskazała na wstępie, że oceny prac egzaminacyjnych należy dokonywać z uwzględnieniem wielostopniowej skali ocen regulowanej art. 365 ust. 4 ustawy o radcach, a nie z założeniem dwustopniowej skali (pozytywny - negatywny). Istota zarzutów stawianych skarżącej przez egzaminatora, który przypisał pracy ocenę niedostateczną sprowadzała się do stwierdzenia określonych przez egzaminatora braków w sferze wymogów formalnych pozwu. Okoliczności, na które powoływał się egzaminator w przeważającej części nie mogły być zakwalifikowane jako braki formalne pozwu w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania cywilnego. Nawet gdyby przyjąć pogląd odmienny, że w niektórych powoływanych przez egzaminatora przypadkach można by przyjąć wystąpienie braku formalnego pozwu, ten podlegałyby sanowaniu w trybie art. 130 k.p.c., a tym samym nie podważałby skuteczności wniesionego pisma procesowego.

Wymogi ogólne odnoszące się do pism procesowych w ogólności zostały sprecyzowane w art. 126 § 1 k.p.c. oraz w art. 187 § 1 k.p.c. Mając na uwadze powyższą regulację prawną, w ocenie skarżącej, sporządzony pozew czynił zadość wszystkim ustawowo określonym warunkom formalnym.

Skarżąca zwróciła uwagę na istotną rozbieżność w ocenie tej samej pracy przez dwóch egzaminatorów, która dotyczyła nie tylko uzasadnień ocen cząstkowych. Miała ona istotny wpływ na wynik egzaminu ponieważ jedna z ocen była oceną niedostateczną. Przykładowo, jeden egzaminator uznał pracę za "przemyślaną", a drugi stwierdził, że w tej samej pracy "w uzasadnieniu brakuje logicznego wywodu". Niedopuszczalna jest sytuacja, w której według jednego egzaminatora zdający uzyskuje ocenę pozytywną może wykonywać zawód radcy prawnego, a według drugiego ta sama praca nie zasługuje nawet na ocenę dostateczną i pozbawia zdającego możliwości wykonywania zawodu. W ocenie skarżącej nie do pogodzenia z zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej jest sytuacja, w której ten sam organ, rozpatrując w krótkim odstępie czasu sprawy tej samej strony, w odmienny sposób ocenia ten sam stan faktyczny i nie podaje żadnych przyczyn dokonanej diametralnej zmiany stanowiska w kwestii spornej pomiędzy stroną i organami.

Skarżąca odwołała się do wyroku NSA z 13 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 19/10 zgodnie z którym orzecznictwo organu może podlegać zmianom, o ile organ wykaże, że są ku temu uzasadnione przyczyny. Nieuzasadniona zmienność poglądu organu stanowi naruszenie art. 8 k.p.a., gdyż może spowodować uzasadnione podważenie zaufania obywateli do organów państwa oraz wpływać ujemnie na kulturę prawną obywateli, a tym samym powoduje naruszenie art. 32 Konstytucji RP.

5. W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej uchwale.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 lit. a-c p.p.s.a.).

2. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

3. W sytuacji, kiedy skarga zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonej decyzji został ustalony z uwzględnieniem wymaganych przepisów postępowania, przez co ustalenie to nie było wadliwe albo nie zostało skutecznie podważone.

4. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że podlega ona oddaleniu, gdyż zaskarżona uchwała nie narusza prawa.

5. Na wstępie należy pokreślić rolę sądu administracyjnego, który nie jest trzecią komisją egzaminacyjną ani nie jest rodzajem superarbitra, gdyż nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy, lecz jedynie bada czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym, uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Natomiast odnosząc się do wniosku skarżącej w przedmiocie ustalenia pozytywnej oceny z zadania z zakresu prawa cywilnego i prawa gospodarczego w konsekwencji pozytywnego wyniku egzaminu radcowskiego należy wyjaśnić, że w świetle aktualnie obowiązującej struktury sądowej kontroli decyzji administracyjnej, kontrola Sądu, co do zgodności zaskarżonych decyzji (uchwał) z prawem nie powinna wkraczać w sferę bezpośredniego rozstrzygania sprawy administracyjnej, co należy do właściwości organów administracji. Kompetencja sądu administracyjnego w stosunku do zaskarżonych rozstrzygnięć jest wyłącznie kasacyjna (v. art. 145 p.p.s.a.).

6. Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 września 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zestawu pytań testowych oraz zadań na egzamin radcowski oraz wykazu tytułu aktów prawnych (Dz. U. z 2013 poz. 1115), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 urp.

7. Zgodnie z art. 364 ust. 1 urp, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu (zdającego) do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. I tak, pierwsza część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Druga część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Trzecia część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Czwarta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego, polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Z kolei piąta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki polegającego na przygotowaniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu radcowskiego z zastosowaniem następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zasady i sposób oceny wiedzy zdającej określono w art. 365 urp. I tak, oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Oceny rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy wyznaczeni przez przewodniczącego komisji egzaminacyjnej, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza   wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego.

Ostateczną ocenę z pracy pisemnej dotyczącej danego zadania z części egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 5,00 lub 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 4,00 lub 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 3,00 lub 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi 2,00 lub 2,50.

Pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 366 ust. 1).

8. Wynik egzaminu radcowskiego ustalany jest w drodze uchwały Komisji Egzaminacyjnej (art. 366 ust. 2 urp), od której przysługuje zdającemu odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (komisji odwoławczej) w terminie 14 dnia od dnia otrzymania zaskarżonej uchwały (art. 368 ust. 1 urp. Natomiast od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego (art. 368 ust. 11 urp).

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11), postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych.

Zgodnie z art. 368ust. 14 pkt 4 urp Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia m.in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. W oparciu o tę delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2013 r. poz. 1209 ze zm., dalej "rozporządzenie").

Zgodnie z § 5 pkt 3 tegoż rozporządzenia przewodniczący lub członek komisji odwoławczej, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego o wyniku egzaminu radcowskiego. Odwołanie od uchwały pierwszoinstancyjnej jest więc zawsze przedmiotem opinii dotyczącej zasadności zarzutów odwołania, którą sporządza wyznaczony członek komisji, ale jej przyjęcie jest wynikiem głosowania wszystkich członków, poprzedzonego dyskusją. Tryb ten gwarantuje pełne rozpoznanie wszystkich zarzutów odwołania i należytą ich ocenę.

9. Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione w pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w świetle wymienionych przepisów, w tym określających charakter i warunki zdania egzaminu radcowskiego, egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego, który związany jest z oceną stanu faktycznego i tylko jawne wyjście poza jego granice może stanowić podstawę do przyjęcia, że naruszenie prawa miało charakter rażący. Sąd nie zastępuje organów powołanych przez Ministra Sprawiedliwości w ich kompetencjach oceny zakwestionowanej pracy.

W niniejszej sprawie Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odniosła się w sposób wystarczający do zarzutów podnoszonych w odwołaniu od uchwały nr [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w P. uzasadniając swoją opinię, co do poprawności oceny Komisji i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja II Stopnia opisała pracę skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie, tak jak w ocenie egzaminatorów, nie kwalifikowały rozwiązania zadań z prawa cywilnego i gospodarczego na ocenę pozytywną.

10. Odnosząc się do zarzutów skargi podnieść należy, że niezasadne są zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. zarzuty obrazy art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. Zaskarżona uchwała Komisji II stopnia zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy, a przyjęte przez organ odwoławczy stanowisko zostało zaś w sposób wszechstronny i wyczerpujący, jasny i konkretny, wyjaśnione w uzasadnieniu zakwestionowanej uchwały. Irrelewantne dla sprawy pozostają rozważania skarżącej o stopniu trudności przedmiotowego egzaminu oraz pozostałe, co do których organ wypowiedział się o ich braku wpływu na ocenę pracy egzaminacyjnej.

Nie ulega w ocenie Sądu wątpliwości, że egzamin w kwestionowanej przez skarżącej części zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego i gospodarczego został przygotowany i przeprowadzony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

11. Nie ma racji skarżąca twierdząc, iż Komisja II stopnia, dokonując ponownej oceny pracy skarżącej z zakresu prawa gospodarczego i cywilnego, opierała swoje rozstrzygnięcie na Opisie istotnych zagadnień. Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, iż opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie o radcach prawnych. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania podniesione przez skarżącej nie są zatem trafne.

12. Nie zasługują również na uwzględnienie podniesione przez skarżącej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 365 ust. 2 urp. Zważywszy na cel i istotę egzaminu radcowskiego przyjąć należy, że aby praca egzaminacyjna mogła zostać oceniona na ocenę pozytywną powinna - w stopniu oczekiwanym od profesjonalisty - spełniać wymogi formalne, zawierać powołanie właściwych przepisów prawa oraz odpowiednie ich powiązanie ze stanem faktycznym, a zdający powinien wykazać się umiejętnością interpretacji tych właściwych w sprawie przepisów w aspekcie interesów reprezentowanej strony poprzez zaprezentowanie profesjonalnego wywodu jurydycznego.

Kryteria te muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1854/11).

13. Komisja II Stopnia szczegółowo wywiodła, że do najistotniejszych uchybień zdającej oraz braków sporządzonej przez nią apelacji w zakresie prawa cywilnego należy zaliczyć i w ocenie Sądu, powyższe zarzuty względem prac skarżącej były zasadne:

- błędny pod względem merytorycznym zakres zaskarżenia wyroku sądu I instancji,

- błędnie określone i uzasadnione zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego,

- wadliwy zarzut w zakresie odsetek,

- brak dostrzeżenia błędów sądu I instancji w zakresie kosztów procesu.

Do najistotniejszych mankamentów pracy skarżącej z zakresu prawa gospodarczego należało zaliczyć:

- błędne zaniechanie wnioskowania o rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym,

- zbyt zawiłe i nieprecyzyjnie żądania pozwu, co wymagałoby zobowiązania powoda do sprecyzowania żądania,

- brak wskazania na solidarną odpowiedzialność pozwanych,

- uzasadnienie pozwu wskazuje na uznanie długu i w związku z tym na przerwanie biegu przedawnienia, ale z jego treści nie wynika, z którym zdarzeniem bądź zdarzeniami zdająca wiąże skutki uznania długu.

14. W ocenie Sądu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia, uwzględniając wytyczne przytoczone na wstępie uchwały przyjęła, że zarówno liczba błędów skarżącej oraz ich ranga przemawiały za utrzymaniem oceny negatywnej drugiej i trzeciej części egzaminu radcowskiego.

Przyjęta koncepcja apelacji nie zabezpieczała należycie interesu pozwanego. Oceny cząstkowe wystawione przez egzaminatorów trafnie jednak uzasadniają ocenę pracy skarżącej ze wskazaniem obowiązujących w tym względzie przepisów prawa. Apelacja skarżącej pomijała istotę sprawy, a kwestie które tam skrótowo wypunktowała albo okazały się błędne albo tylko częściowo trafne.

Praca skarżącej jest przejrzysta, jednakże zawiera błędy oraz niedokończone zdania. Zgodzić należy się z oceną organu iż zarzuty zostały sformułowane nieprawidłowo, dodatkowo nie zostały one w zasadzie wyjaśnione w uzasadnieniu apelacji. Jedyny w zasadzie trafny zarzut, choć i tak zbyt ogólnie sformułowany i wyjaśniony - to zarzut naruszenia art. 481 § 1 k.c. To jednak zbyt mało, aby praca mogła być oceniona pozytywnie.

Mając na względzie powyższe okoliczności - sam fakt sporządzenia apelacji spełniającej co do zasady wymogi formalne oraz spójne z zakresem zaskarżenia wnioski nie mógł zostać uznany za wystarczający skoro z treści pracy nie wynikało aby skarżąca potrafiła poprawnie zinterpretować i zastosować przepisy prawa. Kazus egzaminacyjny był wielowątkowy, co jednak umożliwiało zdającym uchwycenie i trafne ujęcie choćby kilku z nich.

Skarżąca nie potrafiła dokonać dostatecznej analizy prawnej zagadnień procesowych i materialno-prawnych wynikających z zadania egzaminacyjnego, zaś polemika z treścią kazusu oraz Opisem Istotnych Zagadnień (który, jak słusznie skarżąca wskazała, nie jest wiążący) na etapie odwołania była chybiona. Wskazany wyżej przepis art. 365 ust. 2 u r.p formułuje kryteria oceny przygotowania zdającego do wykonywania zawodu radcy prawnego, które, co nie ulega wątpliwości muszą zostać spełnione łącznie. Tak surowa regulacja mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu radcy prawnego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości.

W zakresie rozwiązania kazusu z prawa gospodarczego, Sąd podziela ocenę komisji co do błędów popełnionych w pracy przez Skarżącą. Żądania pozwu są nieprawidłowe co do sposobu wyliczenia odsetek i wskazania dat, od których są dochodzone. Zdająca prawidłowo określiła strony postępowania jednakże nie wskazano na solidarną odpowiedzialność pozwanych tym samym wykazując brak znajomości regulacji prawnych w zakresie spółki cywilnej. Zgodnie bowiem z treścią art. 864 k.c. za zobowiązania spółki wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. Brzmienie powołanego ustanawia wyłącznie odpowiedzialność solidarną wspólników Jest to jeden z przypadków solidarności wynikającej z ustawy, a uzasadnieniem dla takiej solidarności jest przyjęcie na siebie zobowiązania wszystkich osób łączących umową spółki zmierzającą do osiągnięcia określonego celu gospodarczego.

Ponadto zdająca żądała dwukrotnie odsetek od kwot wynikających z tych samych faktur tj skapitalizowanych odsetek od kwoty 100.000 zł od dnia [...] marca 2011 r. , skapitalizowanych odsetek od kwoty od kwoty 30.000 zł od dnia [...] marca 2011 r., co oznacz , że odsetki z pierwszego żądania częściowo się pokrywały z powyższym żądaniem. Prawidłowo w zakresie skapitalizowanych odsetek należało dochodzić jedynie odsetek od kwoty 80.000 zł albowiem w ramach żądania o zasądzenie kwoty 80.000 zł mieściły się już odsetki od kwoty 20.000 i 30.000 zł. Uzasadnienie pozwu wskazuje na uznanie długu i w związku z tym na przerwanie biegu przedawnienia ale z jego treści nie wynika z którym zdarzeniem bądź zdarzeniami Zdająca wiąże skutki uznania długu. Sąd powyższe zarzuty względem pracy, wskazane przez organ podziela.

15. W ocenie Sądu, ocena prac skarżącej dokonana przez organ nie nosi znamion dowolności. Podkreślić trzeba, że istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających, w tym także w zakresie zadania z prawa cywilnego i gospodarczego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego.

Z tej też przyczyny ocenie egzaminatorów oraz Komisji II Stopnia podlegają wszystkie bez wyjątku elementy pracy zdających. Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 4 ust. 1, art. 6 ust. 1 i art. 7 oraz art. 2 ustawy o radcach prawnych. Wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe (art. 4 ust. 1 urp). Zgodnie z art. 6 ust. 1 urp, zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami. Pomocą prawną jest w szczególności udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii prawnych, zastępstwo prawne i procesowe (art. 7 urp). Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana (art. 2 urp).

Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w pracy pisemnej kandydata zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych.

W konsekwencji wadliwość sporządzonej przez skarżącą apelacji i pozwu o zapłatę uzasadniała otrzymanie przez nią ocen niedostatecznych z drugie i trzeciej części egzaminu radcowskiego. W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnego pisma została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i mimo surowości, nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

16. Odnosząc się do stanowiska skarżącej dotyczącego różnorodnych rozstrzygnięć w przedmiocie oceny prac z zakresu prawa cywilnego, należy zauważyć, iż każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 K.p.a.. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego - ustawy o radcach prawnych - wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i wyłącznie w jego sprawie.

Okoliczności, które zdecydowały o przyznaniu ocen pozytywnych w innych —postępowaniach dotyczących wyników z egzaminu radcowskiego innym osobom nie są okolicznościami, które powinny czy też mogły być badane w konkretnej sprawie. Kontrola działalności administracji publicznej może być sprawowana jedynie w granicach danej sprawy ze skargi na konkretny indywidualny akt administracyjny. Uwzględnienie przez sąd administracyjny przy tego rodzaju kontroli legalności rozstrzygnięć wydanych w innych sprawach, nawet o zbliżonym stanie faktycznym ze wskazaniem identycznej podstawy prawnej oznaczałoby, że sąd dokonałby oceny działalności administracji publicznej w szerszym zakresie aniżeli ta do jakiej był upoważniony.

Komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 4 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 8 ust. 12 urp odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy K.p.a.). Sama jednakże okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 364 ust. 10 u rp przyjmując stosowny system dokonywania tych ocen

Podkreślenia wymaga, że przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen. Z uwagi na potencjalną możliwość różnego aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań prac pisemnych ustawodawca nie wprowadził wzorca ocen a jedynie kryteria oceny tych prac, które zostały określone w art. 365 ust. 2 urp i które muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzaminatorzy dokonując oceny pracy z poszczególnych części egzaminu kierują się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy, natomiast tzw. opis istotnych zagadnień jest jedynie pomocniczym instrumentem o charakterze wewnętrznym. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

17. Reasumując stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały uzasadnione w sposób odpowiadający prawu. Organy te w żadnym stopniu nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego wskazanych w skardze, w tym także naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu, skargę należało oddalić.

18. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.