Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 567/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61a kpa i art. 30 ust. 9
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2023 r. sprawy ze skargi P. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie wszczęcia postepowania dotyczącego umorzenia należności z tytułu pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta M. [...] z dnia [...] lutego 2023r. znak: [...].


UZASADNIENIE

U z a s a d n i e n i e:

Prezydent Miasta Włocławka postanowieniem z dnia 28 lutego 2023 r., na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000), zwanej dalej: "kpa", odmówił P. L., zwanemu dalej: "skarżącym" lub "stroną" wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie organ I instancji oparł o następujące ustalenia i rozważania:

W dniu 2022-02-14 wpłynęło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie we Włocławku, dalej zwanego: "MOPR", podanie o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego na rzecz strony. Dnia 2022-02-28 tut. organ odmówił stronie reprezentowanej przez S. M. wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Skutkiem złożenia przez stronę zażalenia na to postanowienie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku postanowieniem z dnia 2022-03-31 utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 2022-10-11 sygn. akt II SA/Bd 514/22 uchylono ww. postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta Włocławek z dnia 2022-02-28.

W ww. wyroku wskazano jako uchybienie brak upoważnienia dla S. M. podpisanego przez stronę do złożenia wniosku o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Tut. organ wezwał stronę do uzupełnienia ww. dokumentu pismem z dnia 2023-02-13. Dnia 2023-02-21 strona uzupełniła wskazane przez Sąd pełnomocnictwo.

Organ realizujący świadczenia rodzinne nie wydał decyzji w sprawie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, jedynie decyzją z dnia 2022-02-09, nr ZP267.2022, znak MOPR.WS.SR.4431.520.2019 uchylono decyzję z dnia 2020-07-16, nr ZP523.2020, przyznającą zasiłek pielęgnacyjny z tytułu niepełnosprawności strony, z uwagi na fakt, że ww. jest uprawniony do dodatku pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 16 ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), zwanej dalej: "u.ś.r.", osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu.

Art. 16 ust. 8 ww. ustawy stanowi, że przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych.

Zastosowanie takiego trybu powoduje, że w przypadku zbiegu uprawnień wyłączona jest procedura dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w zakresie określonym w art. 30 ust. 1-11 u.ś.r.

W przedmiotowym postępowaniu organ nie dochodził zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Wobec tego nie jest uprawniony do umorzenia kwoty zasiłku pielęgnacyjnego, za który strona miała przyznany dodatek pielęgnacyjny, bowiem zgodnie z art. 30 ust. 9 ww. ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć należność na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Brak jest więc podstaw materialnoprawnych do rozpoznania ww. podania w sprawie umorzenia zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego za okres, za który strona miała przyznany dodatek pielęgnacyjny.

Ponadto z dniem 2022-05-09 Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał ostatecznie zwrotu całości zadłużenia strony.

Podstawą procesową rozstrzygnięcia był art. 61 § 1 kpa, stanowiący, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wniósł o wszczęcie postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Zarzucił, że organ I instancji nie zapoznał się z sytuacją rodzinno – bytową strony. Wyjaśnił, że nie uzyskał od organu , ani ZUS żadnej informacji że nie można pobierać dodatku pielęgnacyjnego i zasiłku pielęgnacyjnego łącznie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku, decyzją z dnia 12 kwietnia 2023 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 61a kpa, utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.

Powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy – po przedstawieniu ww. dotychczasowego stanu faktycznego sprawy oraz zacytowaniu art. 16 ust. 1, 6, 7 i 8 u.ś.r. – oparł o następujące ustalenia i rozważania:

S. M. przedstawiła pełnomocnictwo udzielone przez stronę do reprezentacji. W sytuacji, gdy doszło do pobrania zasiłku pielęgnacyjnego w okresie uprawnienia do dodatku pielęgnacyjnego, to ZUS pozostaje organem rozliczającym pobrany zasiłek pielęgnacyjny poprzez potrącenie tego świadczenia i przekazanie na rachunek organu właściwego. Zatem Prezydent Miasta Włocławka nie ma możliwości zajęcia stanowiska w przedmiocie umorzenia należności z tytułu pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Nie wydał on żadnej decyzji o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenie i obowiązku jego zwrotu odnośnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Dlatego też w świetle art. 30 ust. 9 u.ś.r., nie jest organem właściwym, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, i dlatego nie może kwoty nienależnie pobranych świadczeń umorzyć. Zatem tylko w sytuacji gdy została wydana ostateczna decyzja o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia i obowiązku jego zwrotu, organ może rozpoznać sprawę w trybie art. 30 ust.9 u.ś.r. W omawianej sprawie okoliczności te nie zachodzą.

Z art. 61 a § 1 kpa, wynika, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 kpa, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 22 listopada 2016 r. sygn. akt II SA / Bk 393/16 , LEX nr 2165376 ).

W skardze złożonej do Sądu, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z postanowieniem Prezydenta Miasta Włocławek z dn. 28 lutego 2023 r. oraz o wszczęcie przez Prezydenta Miasta Włocławek postępowania w sprawie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Skarżący zarzucił, że organy nie zapoznały się ze sprawą dotyczącą sytuacji bytowej rodziny oraz, że MOPR pobierał całość renty strony z ZUS a nie wysokość zadłużenia. Strona podniosła też, że organ MOPR nie udzielił informacji, iż nie można pobierać świadczenia z MOPR i ZUS.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 Ppsa, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, choć z innych przyczyn, niż te, które w niej wskazano.

Ocena zaskarżonej decyzji przeprowadzona w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329); dalej zwaną: "p.p.s.a.", doprowadziła Sąd do stanowiska, że w toku postępowania administracyjnego uchybiono prawu materialnemu, co doprowadziło do wadliwego zastosowania art. 61a § 2 kpa, i w efekcie uzasadniało uwzględnienie skargi.

Formalnoprawną prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 61a § 1 kpa, zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 kpa, (żądanie wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W przedmiotowej sprawie zastosowana przesłanka rozstrzygnięcia tyczy się nie podmiotowego kryterium ww. artykułu, lecz aspektu przedmiotowego, tj. "innych uzasadnionych przyczyn". Pojęcie to nie zostało ustawowo zdefiniowane, jednak odmowę wszczęcia postępowania na tej podstawie – jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - wiąże się z sytuacją, w której zachodzą przyczyny uniemożliwiające uruchomienie i prowadzenie postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 14 października 2020 r. II OSK 1622/20, publik. CBOSA). Organy, jako podstawę materialną swego rozstrzygnięcia wskazały art. 30 ust. 9 u.ś.r., z którego treści wywiodły, że warunkiem wszczęcia i prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego jest uprzednie wydanie decyzji stwierdzającej nienależnie pobranie ww. świadczenia. W ocenie Sądu stanowisko to jest błędne, już choćby z tego powodu, że organy w zakresie wydania decyzji stwierdzającej nienależnie pobrane ww. świadczenie, zostały wyręczone przez samego ustawodawcę, który w art. 16 ust. 8 u.ś.r., uznał, że przekazanie przez ZUS kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych. Ponadto skoro organ emerytalno – rentowy nie ma kompetencji w zakresie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego, to uznanie, że Prezydent Miasta Włocławek również nie ma takich kompetencji, oznaczałoby naruszenie art. 30 ust. 9 u.ś.r., który gwarantuje prawo każdego świadczeniobiorcy do rozpoznania jego wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Zagadnienie wadliwości zaskarżonego rozstrzygnięcia zostanie szerzej rozwinięte jednak po przedstawieniu poniżej wskazanych kilku kwestii.

Okolicznością niesporną w sprawie jest istnienie i kwota należności objętych wnioskiem o umorzenie. Niesporne jest też to, że należność powstała na skutek jednoczesnego pobierania przez skarżącego zasiłku pielęgnacyjnego, przyznanego mu od 1.09.2019 do 31.12.2022 i dodatku pielęgnacyjnego od 01.03.2020 r. Wskutek decyzji Prezydenta Miasta Włocławek z 9.02.2022 r., uchylającej decyzję z dnia 16.07.2020 r., przyznającą zasiłek pielęgnacyjny, wyeliminowano stan jednoczesnego pobierania obu ww. świadczeń, lecz nie rozstrzygnięto o zagadnieniu zwrotu pobieranego jednocześnie z dodatkiem pielęgnacyjnym, świadczenia pielęgnacyjnego.

Niespornym jest również, że Prezydent Miasta Włocławek nie wydał decyzji w zakresie zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, natomiast ZUS od marca 2022 r., rozpoczął realizację potrąceń ze świadczenia emerytalno – rentowego skarżącego wypłaconych mu kwot zasiłku pielęgnacyjnego za okres przysługiwania dodatku pielęgnacyjnego a potrącane kwoty ZUS przekazywał na konto MOPR na podstawie art. 139 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz. U. z 2021 r., poz. 291/, zwanej dalej: "u.e.r." (pismo ZUS z dnia 31.01.2022 r.). Z dniem 9.05.2022 r., ZUS dokonał ostatecznie zwrotu całości wypłaconych kwot zasiłku pielęgnacyjnego.

W tym miejscu należy wskazać, że od 4 marca 2016 r. obowiązują przepisy upraszczające tryb dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych zasiłków pielęgnacyjnych (ustawa z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych; Dz. U. z 2015 r. poz. 1302). Ustawa ta w art. 3 ust. 2 dodała do art. 16 u.ś.r. ustęp 7 oraz 8. Zgodnie z art. 16 ust. 7 u.ś.r., osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Natomiast art. 16 ust. 8 ww. ustawy, stanowi, że przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych.

Z uzasadnienie ustawy nowelizującej z 2015 r. wynika (vide: druk sejmowy nr 3584), że "zgodnie z art. 16 ust. 6 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego na podstawie art. 75 u.e.r. Takie rozwiązanie wynika z faktu, że oba świadczenia, zarówno zasiłek pielęgnacyjny, jak i dodatek pielęgnacyjny, spełniają podobny cel. Dodatek pielęgnacyjny ma za zadanie zabezpieczyć środki do życia osobie uprawnionej do emerytury lub renty, która została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat. Nie została jednak przewidziana specjalna procedura dochodzenia kwot nadpłaconych świadczeń, w przypadku gdy przyznany zostanie, za ten sam okres, dodatek pielęgnacyjny, co często ma miejsce w sytuacji, gdy organ rentowy z mocą wsteczną przyznaje rentę lub emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. W powyższym zakresie, zastosowanie mają obecnie przepisy u.ś.r., które przewidują egzekucję administracyjną nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. W związku z powyższym, obecny stan prawny wymaga uzupełnienia o procedurę zwrotu, przez organ wypłacający dodatek pielęgnacyjny, kwoty odpowiadającej nadpłaconemu zasiłkowi pielęgnacyjnemu w przypadku, gdy organ rentowy przyzna za ten sam okres dodatek pielęgnacyjny. W celu uproszczenia procedury dochodzenia ww. kwoty proponuje się wprowadzenie rozwiązania na wzór obecnie funkcjonującego w art. 99 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, z późn.zm.). Przepis ten stanowi, że osobie, której przyznano emeryturę i rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę i rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. Wprowadzenie zaproponowanego rozwiązania pozwoli w efektywny sposób wyegzekwować kwotę nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, przede wszystkim z uwagi na możliwość pominięcia procedur związanych z ewentualną egzekucją administracyjną. Po wprowadzeniu proponowanych zmian organy emerytalno-rentowe, które przyznały dodatek pielęgnacyjny do emerytury lub renty, dokonywać będą pomniejszenia emerytury lub renty o kwoty zasiłku pielęgnacyjnego, i w konsekwencji zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego wypłaconego za ten sam okres, za który przyznano dodatek (na rachunek bankowy właściwego organu)."

W orzecznictwie pojawił się pogląd, że na gruncie przepisów art. 16 ust. 6 - 8 u.ś.r., wyłączona jest możliwość wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie świadczeń nienależnie pobranych i ich zwrotu. Pogląd ten opiera się na założeniu, że wyjęcie tego rodzaju sytuacji z reżimu ustalania i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji i ulg w tym zakresie, było świadomym zabiegiem ustawodawczym, znajdującym racjonalne umotywowanie. Oczywisty jest bowiem brak uprawnień do równoczesnego pobierania obu tych świadczeń, a potrącenie nadpłaty z bieżących świadczeń emerytalno-rentowych następuje z zachowaniem kwot wolnych od potrąceń zgodnie z art. 140 i 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, z późn. zm.), co wystarczająco chroni interesy osób pobierających te świadczenia. W konsekwencji argumentowano, że organ nie jest uprawniony do zastosowania w sprawie przepisów art. 30 ust. 9 u.ś.r., które to przepisy pozwalają na rozpatrzenie żądania strony o umorzenie kwot świadczeń nienależnie pobranych co do istoty. Przepis art. 16 ust. 7 ustawy mając bezwzględnie obowiązujący charakter, obliguje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do dokonania potrącenia. Organ, który wypłacił zasiłek pielęgnacyjny za ten okres, nie posiada w tym zakresie kompetencji do zwolnienia strony zobowiązanej od obowiązku zwrotu takiego zasiłku. Przepis art. 16 ust. 7 u.ś.r., przekazuje rozliczenie wypłaconego zasiłku pielęgnacyjnego za okres równoczesnego pobierania dodatku pielęgnacyjnego przez stosowne pomniejszenie świadczeń emerytalno-rentowych i przekazanie tej kwoty na rachunek organu właściwego do kompetencji organów emerytalno-rentowych. Tak więc sprawa zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w związku z nabyciem prawa do dodatku pielęgnacyjnego, została wyłączona z kognicji organów administracji. Od decyzji ZUS dokonujących pomniejszenia świadczeń emerytalno-rentowych na skutek nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, przysługuje odwołanie do sądu powszechnego. Przekazanie przez ZUS organowi kwoty pieniężnej w trybie art. 16 ust. 8 cyt. ustawy oznacza zwrot świadczeń nienależnie pobranych i kończy sprawę związaną z jednoczesnym pobieraniem dodatku i zasiłku pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 marca 2011 r. sygn. akt I OSK 1942/10 publik. CBOSA). Argumentowano również, że ustawodawca nie pozostawił żadnej wątpliwości co do tego, że pomniejszenie świadczenia emerytalnego (rentowego) o kwotę nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego następuje z mocy prawa i oddał tę kwestie do właściwości organów emerytalno-rentowych. Nie pozostawił tu żadnych uprawnień organowi właściwemu dla świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji dla sądów administracyjnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2020 r., sygn. I OSK 1095/20, podobnie m.in.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 20 lipca 2022 r. sygn. II SA/Ke 275/22, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 marca 2023 r. sygn. II SA/Rz 1854/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt: 1810/22).

Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę, jak już to wskazano wyżej, stanął jednak na stanowisku odmiennym, aprobując pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 maja 2023 r., sygn. akt: I OSK 1307/22. Wyrok ten uwzględniał skargę kasacyjną złożoną przez Rzecznika Praw Obywatelskich.

Za ww. wyrokiem należało więc przyjąć, że organ przyznający zasiłek pielęgnacyjny, w przedmiotowej sprawie – Prezydent Miasta Włocławek, władny rozstrzygać w oparciu o art. 30 ust. 9 u.ś.r., w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Zakres kompetencji organu emerytalno-rentowego, w tym określony w art. 138 ust. 6 u.e.r., dotyczący jedynie świadczeń emerytalno-rentowych, nie uprawnia do podejmowania jakichkolwiek rozstrzygnięć wobec zasiłku pielęgnacyjnego, jako świadczenia rodzinnego. O ile więc formalna właściwość do rozstrzygania o umorzeniu kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego została w art. 30 ust. 9 u.ś.r. powiązana z uprzednim wydaniem przez organ administracji decyzji o uznaniu świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane, o tyle w niniejszej sprawie niewydanie takiej decyzji nie ma znaczenia dla ustalenia jego właściwości do rozstrzygania w sprawie m.in. o umorzeniu kwoty nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Uznanie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w zbiegu z pobieranym dodatkiem pielęgnacyjnym, za świadczenie nienależnie pobrane zostało bowiem przesądzone przez samego ustawodawcę w cytowanym wyżej art. 16 ust. 6 i 8 u.ś.r.

W niniejszej sprawie niewydanie decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane nie pozbawia organu administracji właściwości do rozstrzygania w sprawie wszczętej wnioskiem strony, tj. o umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Przy braku takiej kompetencji organu emerytalno-rentowego i w konsekwencji tego także sądu powszechnego, osoba, która pobierała nienależne świadczenie rodzinne nie może bowiem być pozbawiona uprawnienia do ubiegania się o rozpatrzenie jej wniosku w trybie określonym w art. 30 ust. 9 u.ś.r. Nie ma podstaw do uznania w tym zakresie właściwości sądu powszechnego, skoro przedmiotowa sprawa nie dotyczy nienależnie pobranego świadczenia emerytalno-rentowego lub należnych do tego świadczenia dodatków, lecz dotyczy świadczenia rodzinnego, a tryb potrącenia określony w art. 16 ust. 7 u.ś.r., nie zmienia przedmiotu nienależnie pobranego świadczenia.

Nie można również pominąć, że jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej wprowadzenie rozwiązania zawartego w dodawanych art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. ma pozwolić w efektywny sposób wyegzekwować kwotę nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego, przede wszystkim z uwagi na możliwość pominięcia procedur związanych z ewentualną egzekucją administracyjną. Wprowadzenie tej regulacji miało zatem na celu uproszczenie dochodzenia zwrotu należności wynikających z równoczesnego pobierania zasiłku i dodatku pielęgnacyjnego. Na realizację tego celu nie wpływa możliwość orzekania przez organ w przedmiocie ulg przewidzianych w art. 30 ust. 9 u.ś.r., jeśli bowiem okaże się, że brak jest podstaw do umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia, dojdzie do zastosowania uproszczonej procedury przewidzianej w art. 16 ust. 7 u.ś.r.

Z powyższych powodów skarga zasługiwała na uwzględnienie i dlatego też, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy zastosują się do oceny i wskazań wynikających z powyższych rozważań.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.