Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 115/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 810
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Jakub Chojnacki Protokolant: Starszy Sekretarz Sądowy Aleksandra Głowacka po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A. S. – B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 15 listopada 2023 r. nr SKO Gd/2464/23 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

A. S. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Informacją z dnia 4 września 2019 r. przyznano A. S. świadczenie wychowawcze na dzieci: P. B. (na okres od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r.) oraz na N. B. (na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r.).

W związku z ustaleniem na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, że P.B. mieszka z ojcem – T. B. - od końca marca 2020 r., a jedynie w okresie od 1 do 14 września 2020 r. przebywał u matki - Burmistrz W., decyzją z dnia 16 marca 2021 r. zmienił informację z dnia 4 września 2019 r. w ten sposób, że ustalił datę końca okresu przysługiwania świadczenia wychowawczego na syna P. B. na dzień 31 marca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 1 kwietnia 2021 r. uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji w całości i orzekło o uchyleniu stronie prawa do świadczenia wychowawczego na syna P. B. od dnia 1 kwietnia 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawomocnym wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2022 r. wydanym w sprawie sygn. akt III SA/Gd 21/22 oddalił skargę A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 października 2021 r.

Burmistrz W. decyzją z dnia 20 stycznia 2023 r. ustalił, że świadczenie wychowawcze przyznane na P. B. informacją z dnia 4 września 2019 r. pobrane przez A. S. w okresie od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 31 sierpnia 2020 r. oraz od dnia 1 października 2020 r. do dnia 31 maja 2021 r. w wysokości 6.500 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz ustalił, że wskazane wyżej świadczenie wychowawcze w wysokości 6.500 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, wynoszącymi w dniu wydania decyzji 1.166,95 zł podlega zwrotowi. Wskazał również, że odsetki są liczone od dnia 21 stycznia 2023 r. do dnia spłaty w kwocie 2,18 za każdy dzień zwłoki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia 15 listopada 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu, przywołując m. in. treść i wykładnię przepisu art. 20, art. 25 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy Państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.), a także orzecznictwo sądów administracyjnych, Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest fakt, że pobrane przez stronę świadczenie jest świadczeniem nienależnym. Organ odwoławczy powoła się na utrwalony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że w sytuacji, gdy świadczenie wychowawcze .zostało przeznaczone na zaspokojenie potrzeb dziecka, to brak jest podstaw do żądania jego zwrotu. W związku z powyższym w niniejszej sprawie rozpatrzeniu podlega zasadność zwrotu przez stronę kwoty łącznej pobranego comiesięcznie nienależnego świadczenia wraz z odsetkami.

Ustosunkowując się do przedstawionej przez stronę argumentacji, że pobierane świadczenie wychowawcze zostało przeznaczone na potrzeby syna Kolegium uznało, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. W ocenie Kolegium, przedstawione przez stronę paragony fiskalne i faktury dotyczące kosztów dwukrotnego ostrzyżenia chłopca, pobytu w E. 3 osób, pobytu w hotelu i wyżywienia, pobytu w lunaparku, wizyty u dietetyka i usługi stomatologicznej nie potwierdzają twierdzeń strony. O ile można przyjąć, że wydatki poniesione na strzyżenie chłopca zostały poniesione przez stronę, o tyle trudno uznać, że pozostałe wydatki były związane z zaspokajaniem potrzeb syna. W ocenie organu, za taki wydatek nie można uznać kosztów wizyty u ortodonty we wrześniu, a zatem w czasie kiedy strona zasadnie pobrała świadczenie wychowawcze. Pozostałe przedstawione przez stronę rachunki dotyczą natomiast zakupów, które mogły być przeznaczone zarówno dla syna, jak również dla córki np.: przybory biurowe i szkolne, bielizna, ubranie (koszulki i spodnie) i nie świadczą jednoznacznie o przeznaczeniu świadczenia wychowawczego na ten cel.

Organ zwrócił uwagę, że strona, składając wyjaśnienie w sprawie wykorzystania nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, pominęła istotny dla sprawy fakt, że w tym samym okresie równocześnie z przedmiotowym świadczeniem otrzymywała od T. B. alimenty w kwocie 1.800 zł miesięcznie, przeznaczone na utrzymanie dzieci (po 900 zł na każde dziecko). Z oświadczenia złożonego przez P. B. wynika, że A. S. nie kupuje synowi żadnych ubrań, jedzenia ani wyprawki szkolnej, nie płaci również za wizyty u stomatologa. Za wszystkie te rzeczy płaci ojciec chłopca. Strona bardzo rzadko wyjeżdża z dziećmi, a jeżeli już pojedzie, to i tak opłaca to z kwoty 900 zł, którą on comiesięcznie przesyła na syna. Oprócz tego skarżąca otrzymała na syna również bon turystyczny w kwocie 500 zł i z tego co mu jest wiadomym, podczas wyjazdu z synem do E. za pobyt płaciła tym bonem. P. B. wskazał ponadto, że strona pobiera na syna 300 zł z tytułu wyprawki szkolnej i z tych pieniędzy mogła coś mu kupić. Wyjaśnił również, że córka jest również w wieku szkolnym i nie wie dla kogo żona kupiła plecak i przybory szkolne. T. B. mieszka z synem osobno przy ul. K. [...], a żona A. przy ul. K. [...] w W.

W ocenie Kolegium przedłożone przez stronę dowody nie świadczą o tym, by pokrywała ona wydatki związane z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych li tylko z otrzymywanego świadczenia wychowawczego. Organ podkreślił, że strona, jako matka, zobowiązana była, podobnie jak i ojciec chłopca, do pokrywania kosztów jego utrzymania.

Kolegium zwróciło także uwagę, że w trakcie wywiadu środowiskowego w toku postępowania dotyczącego cofnięcia uprawnień do świadczenia wychowawczego T.B. oświadczył, że ponosi pełne koszty utrzymania syna, kupuje odzież oraz obuwie, żywność. Przyznał, że żona ponosi koszty wizyt lekarskich m. in. dietetyka, a ortodonta przyjmuje na NFZ. T. B. wskazał ponadto, że kupił synowi laptopa do nauki zdalnej w październiku 2020 r. oraz pilnuje, by syn odrabiał lekcje. Przygotowuje mu śniadania i kolacje, natomiast obiady przygotowuje jego matka.

Kolegium stanęło na stanowisku, że niezależnie od otrzymywanego świadczenia wychowawczego strona, jako matka chłopca, dbała jego potrzeby np. zdrowotne i rozwojowe. Na ten cel, oprócz wkładu własnego otrzymywała także alimenty na syna, z których mogła te wydatki finansować. Za mało wiarygodne Kolegium uznało jednocześnie okoliczność, by strona przygotowywała synowi inne posiłki poza obiadem, skoro mieszkał on wraz z ojcem, a także, by zapewniała inne potrzeby bytowe syna z środków uzyskanych z świadczenia wychowawczego. W ocenie organu świadczenie takie powinno być wykorzystywane na cele, na które rodzina wcześniej nie miała lub miała ograniczone środki finansowe, jak np.: nauka języka obcego, korepetycje, kursy przedmiotowe, zakup komputera, świadczenia zdrowotne nieświadczone przez NFZ, uczestnictwo w płatnych zajęciach sportowych czy wyjazdy turystyczne.

W rezultacie, wobec nie wykazania przez stronę, że świadczenie wychowawcze uznane za nienależnie przez nią pobrane zostało wykorzystane na utrzymanie syna - tj. zaspokojenie jego potrzeb bytowych oraz edukacyjnych, rozwojowych, wychowawczych i zdrowotnych - organ odwoławczy uznał za prawidłowe stanowisko organu I instancji. Końcowo Kolegium poinformowało stronę o możliwości wystąpienia z wnioskiem o umorzenie przedmiotowej należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organu I i II instancji oraz umorzenie postępowania, a także o zasądzenie kosztów postępowania. W ocenie skarżącej, zaskarżone rozstrzygnięcie obarczone jest błędami zarówno w zakresie ustalenia okoliczności faktycznych, jak również w zakresie stosowania przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że w sprawach o świadczenia nienależnie pobrane nie ma znaczenia element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenia wychowawcze. Podniosła, że w orzecznictwie rozróżnia się pojęcie "świadczenia nienależnego", które jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej od "świadczenia nienależnie pobranego", które jest świadczeniem pobranym przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). W art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy Państwa w wychowywaniu dzieci ustawodawca posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego". Zdaniem skarżącej, powyższe oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy.

Skarżąca zarzuciła ponadto, że organ odwoławczy nie podjął trudu, by samodzielnie ustalić i zbadać na co zostały przeznaczone w rzeczywistości pieniądze pochodzące ze świadczenia wychowawczego. Podniosła, że Kolegium oparło swoje stanowisko wyłącznie na oświadczeniu T. B., z którym jest skonfliktowana od około 7 lat. Wyjaśniła, że w sprawie o rozwód w ramach zabezpieczenia nie otrzymała alimentów na syna. Sąd zabezpieczył jedynie środki na potrzeby utrzymania rodziny tj. utrzymanie skarżącej oraz córki. Dodatkowo podniosła, że przedmiotowa sprawa nie dotyczy wykorzystywania środków jakie otrzymywała na zabezpieczenie potrzeb rodziny, a świadczenia wychowawczego pobieranego na syna. Bez znaczenia, w ocenie skarżącej, jest zatem okoliczność, jakimi środkami dysponowała, czy to otrzymywanymi w ramach zabezpieczenia, czy też własnymi. W jej ocenie znaczenie ma jedynie okoliczność, że przeznaczała środki pieniężne na utrzymanie syna. Wskazała, że w przypadku wątpliwości organ powinien wezwać ją do złożenia dodatkowych oświadczeń lub wyjaśnień w kwestii, którego dziecka dotyczyły przedłożone dokumenty. Zdaniem skarżącej, ustawodawca, oprócz wskazania, że świadczenie wychowawcze powinno być wykorzystane na potrzeby dziecka nie przesądza, by świadczenie takie było wykorzystywane tylko na potrzeby, na które wcześniej rodzina nie miała środków lub były one ograniczone

Końcowo, powołując treść art. 25 ust. 6 ustawy o pomocy Państwa w wychowywaniu dzieci skarżąca podniosła, że zaskarżone do Sądu rozstrzygnięcie zostało wydane po upływie 2 lat od pobrania środków. Co więcej, rozstrzygnięcie organu I instancji było także - w znacznej mierze - wydane była po upływie 2 letniego terminu, o którym mowa w ustawie. W jej ocenie w takiej sytuacji, postępowanie w niniejszej sprawie - jako bezprzedmiotowe w całości lub co najmniej w znacznej mierze tj. dotyczącej okresu 2 letniego przed wydaniem decyzji przez organ I instancji - powinno zostać umorzone.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W ramach oceny, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, ani powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 p.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych powyżej kryteriów, kontrola legalności wykazała, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę podjętych przez organy obu instancji rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016. r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 810 ze zm., dalej jako "ustawa") stanowiące, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (art. 25 ust. 1 ustawy). Za nienależnie pobrane świadczenie uważa się świadczenie wychowawcze: przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 2); wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pkt 5) czy świadczenie wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (pkt 6). Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego są naliczane odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia było następstwem błędu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 25 ust. 3 ustawy). Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 2 lata (art. 25 ust. 5 ustawy).

Z nadesłanych przez organ odwoławczy akt administracyjnych wynika, że decyzją z dnia 1 kwietnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako: "SKO", "Kolegium") uchyliło decyzję organu I instancji dotyczącą okresu przysługiwania świadczenia wychowawczego w całości i orzekło o uchyleniu stronie prawa do świadczenia wychowawczego na syna P. B. od dnia 1 kwietnia 2021 r. Skarga na tę decyzję została oddalona prawomocnym wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2022 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (sygn. akt III SA/Gd 21/22). Na tej podstawie organy administracji ustaliły, że świadczenie wychowawcze przyznane na P. B. informacją z dnia 4 września 2019 r. pobrane przez A. S. w okresie od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 31 sierpnia 2020 r. oraz od dnia 1 października 2020 r. do dnia 31 maja 2021 r. w wysokości 6.500 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, zwrotowi.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przesłanka nienależnie pobranego świadczenie wychowawczego określona w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy nie ma charakteru jednorodnego, który pozwalałby na automatyczne przyjęcie, że w każdej sytuacji zakwalifikowanej przez organ jako podpadającej pod ten przepis, nie będzie on odnosił się do elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze co do tego, że to świadczenie nie powinno zostać przyznane albo że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia (por. wyroki NSA z: 15 grudnia 2023 r., I OSK 2342/22, 12 maja 2022 r. I OSK 1929/21, 19 października 2021 r. I OSK 540/2, 1 grudnia 2023 r. I OSK 1967/22). Podkreślić przy tym należy, że przywołane wyroki wydawane były w stanach faktycznych, w których przyczyną uznania świadczenia za nienależnie pobrane był fakt jego przyznania rodzicowi, który (jak w rozstrzyganej sprawie) nie zamieszkiwał z dzieckiem. Z tego względu zwracano w nich uwagę na konieczność badania, czy świadczenie otrzymane przez rodzica, który nie zamieszkiwał z dzieckiem przeznaczone zostało na potrzeby dziecka. Założenie takie oparte jest o wykładnię celowościową ustawy, w tym w szczególności art. 4 ust. 1 określającego cel świadczenia wychowawczego. Z przepisu tego wynika, że świadczenie to ma służyć pomocy w wychowywaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczenia środków pieniężnych dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Wykładnia przepisów ustawy, w tym także regulujących kwestię zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego powinna uwzględniać aksjologię ustawy. Skoro celem przedmiotowego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, to przy ocenie kwestii zwrotu świadczeń brak jest podstaw, aby nie uwzględniać tak istotnej okoliczności, jaką jest przeznaczenie (sposób wydatkowania) środków pochodzących z otrzymanego od Państwa świadczenia. Mimo tego, że świadczenie jest wypłacane rodzicowi (czy opiekunowi) dziecka, to w istocie rzeczy ma ono służyć dziecku. W konsekwencji więc okoliczność, na co faktycznie zostało przeznaczone wypłacone świadczenie, ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenie to było nienależne (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 czerwca 2023 r., II SA/GI 396/23, wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 marca 2022 r., III SA/Kr 604/21, wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2021, II SA/Łd 668/20, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 lipca 2021 r., II SA/G 147/21).

A. S. przedstawiła w toku postępowania paragony fiskalne i faktury dotyczące wydatków związanych z pobytem w E., hotelu i wyżywienia, pobytu w lunaparku, wizyty u dietetyka, usługi stomatologicznej czy kosztów strzyżenia, ale także zakupu ubrań czy przyborów szkolnych. Z tych wszystkich wydatków Kolegium uznało, że jedynie zapłata za strzyżenie chłopca mogła zostać poniesiona przez odwołującą się. Natomiast co do pozostałych dowodów Kolegium - jak wskazało - "ma wątpliwości czy potwierdzają one wydatki poniesione na syna P.B.". W ocenie Kolegium "pozostałe rachunki dotyczą zakupów, które mogły być przeznaczone zarówno dla P. B., jak również dla jego siostry np. przybory biurowe i szkolne, bielizna, ubranie (koszulki i spodnie) i nie świadczą jednoznacznie o przeznaczeniu świadczenia wychowawcze (oryg.) na ten cel".

Powyższe stwierdzenie jednoznacznie dowodzi, że organ odwoławczy wydał rozstrzygnięcie z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej jako: "k.p.a.") dotyczących gromadzenia i oceny materiału dowodowego mając wątpliwości co do stanu faktycznego. Należy przypomnieć, że do podstawowych zasad postępowania należą zasady: informowania stron (art. 9 k.p.a.), zasada czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.). Są one uzupełniane szczegółowymi przepisami kodeksu, w tym przede wszystkim dotyczącymi ustalania stanu faktycznego i oceny materiału dowodowego. I tak, zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a. (art. 81 k.p.a.). Usuwaniu wątpliwości w zakresie stanu faktycznego służy przepis art. 86 k.p.a. przewidujący, że jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Dodatkowo jeszcze, jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku (jak w niniejszej sprawie) bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony (art. 81 a § 1 k.p.a.). Należy też podkreślić, że stronie nie umożliwiono ani zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym ani wypowiedzenia się co do niego, co stanowi o naruszeniu art. 10 § 1 k.p.a. W efekcie sprawa została rozstrzygnięta mimo, że organ administracji miał wątpliwości co do stanu faktycznego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji. W ocenie Sądu, postępowanie w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem wymienionych przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Wodniesieniu do ustaleń stanowisko przyjęte przez Kolegium odnośnie wysokości alimentów jakie otrzymywała skarżąca na utrzymanie syna P. nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym. Jak wskazało Kolegium, T. B. przesyłał skarżącej 1800 zł tj. po 900 zł na utrzymanie dzieci (poza synem skarżąca ma jeszcze małoletnią córkę) i jest to należność zabezpieczona sądownie. Ustalenia tego dokonano na podstawie wywiadu środowiskowego dotyczącego T. B. i jego oświadczenia. W nadesłanych aktach postępowania administracyjnego znajduje się kopia postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku II Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 9 sierpnia 2021 r., sygn. akt II C 2991/20 zmieniającego wcześniejsze postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 15 lutego 2018 r. zmienionego postanowieniem Sądu Apelacyjnego z dnia 4 kwietnia 2019 r. w ten sposób, że zabezpiecza tytułem zabezpieczenia potrzeby rodziny na czas trwania procesu zasądzając od powoda T. B. kwotę 900 zł płatną do 10-tego każdego miesiąca do rąk A. S. poczynając od 1 listopada 2020 r. Jest to kopia jedynego dokumentu urzędowego, w którym mowa jest o 900 zł. Ma on istotne znaczenia dla sprawy albowiem dotyczy okresu za który przypisano skarżącej obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z jednoczesnym ustaleniem, że dysponowała ona kwotą 900 zł alimentów na syna. Zabezpieczenie potrzeby rodziny nie jest jednak równoznaczne z ustaleniem, że jest to kwota alimentów na syna. Ustalenia Kolegium w zakresie środków finansowych jakimi dysponowała skarżąca nie znajdują odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Tym samym uznać je należy za dowolne i dokonane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Jedynie na marginesie należy wskazać, że jako załącznik do skargi A. S. dołączyła kopię postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 4 kwietnia 2019 r. zmieniającego postanowienie tego Sądu z dnia 15 lutego 2018 r. i ustalającego tytułem zabezpieczenia na czas trwania procesu potrzeb rodziny kwotę 1.800 zł poczynając od 18 grudnia 2018 r. Nie wiadomo jednak czy to postanowienie zostało zmienione, a w konsekwencji na jakim poziomie kształtowały się dochody skarżącej w okresie sprzed 1 listopada 2020 r. Powyższe dowodzi, że sytuacja finansowa skarżącej w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 maja 2021 r. ulegała zmianom, a ustalenie, że dysponowała ona kwotą 900 zł z tytułu alimentów na syna jest całkowicie bezpodstawne.

W skardze do Sądu A. S. zarzuciła organom administracji naruszenie art. 25 ust. 6 ustawy wyłączającego możliwość wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 2 lata.

Mając na uwadze, że ostatnie świadczenie wychowawcze uznane za nienależnie pobrane i objęte obowiązkiem zwrotu dotyczyło maja 2021 r., a decyzja organu odwoławczego wydawana była dnia 15 listopada 2023 r. organ odwoławczy powinien rozważyć z urzędu kwestię tzw. przedawnienia wydania decyzji. Tak się jednak nie stało, albowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ma żadnych rozważań w tej kwestii.

W momencie wydawania decyzji przez organ odwoławczy art. 25 ust. 6 ustawy miał brzmienie następujące: "Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 2 lata." Takie brzmienie nadane zostało ustawą z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981, dalej "ustawa nowelizująca"). Istota ustawy nowelizującej polegała na zmianie organów właściwych, to jest na przeniesieniu kompetencji do wydawania decyzji z organów jednostek samorządu terytorialnego do ZUS (zob. art. 10 ust. 1 ustawy nowelizującej). Zmiana kompetencji organu właściwego w sprawach przyznawania i wypłaty świadczenia wychowawczego skutkowała m.in. skróceniem okresu w jakim organ może wystąpić o zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Konsekwencją wprowadzonych zmian w zakresie właściwości organu było m.in. przyjęcie w art. 20 ustawy nowelizującej przepisu wskazującego organ właściwy do rozpoznania m.in. odwołania od decyzji wydanej przez dotychczas właściwe organy oraz wskazującego brzmienie przepisów, które winno być zastosowanie do tegoż rozpoznania tegoż odwołania (art. 20 ust. 1). Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy nowelizującej "odwołania, zażalenia, ponaglenia, skargi na bezczynność dotyczące wydanych na podstawie przepisów dotychczasowych przez wójtów, burmistrzów, prezydentów miast, starostów i wojewodów rozstrzygnięć w sprawie ustalenia prawa odpowiednio do świadczenia wychowawczego lub dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1a, art. 113a albo art. 115 ust. 2a ustawy zmienianej w art. 15 w brzmieniu dotychczasowym, są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych". Ustawodawca wskazał również wprost w art. 20 ust. 2 ustawy nowelizującej, że sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze, przyznane odpowiednio przez wójtów, burmistrzów, prezydentów miast lub starostów są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych. Z brzmienia art. 20 ust. 2 ustawy nowelizującej wynika zatem, że do sprawy dotyczącej nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, przyznanego przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta lub starostę stosuje się przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że w sprawie zastosowanie miał art. 25 ust. 6 ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2021 r. zgodnie z którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Nie było zatem podstaw do zastosowania art. 25 ust. 6 ustawy w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2022 r., a przedawnienie wydania decyzji nie nastąpiło.

Rekapitulując powyższe należy stwierdzić, że okoliczność na co zostały przeznaczone wypłacone świadczenia wychowawcze ma istotny wpływ na ocenę, czy świadczenia te mogły być uznane za nienależnie pobrane. W kontrolowanej sprawie, organ administracji nie ustalił w jakim zakresie pobrane przez skarżącą środki zostały spożytkowane stosownie do celu wskazanego w art. 4 ust. 1 ustawy i błędnie oceniły sytuację finansową skarżącej. Sąd zdecydował o uchyleniu jedynie zaskarżonej decyzji albowiem wskazane uchybienia możliwe są do naprawienia w toku postępowania przed organem odwoławczym w ramach kompetencji reformatoryjnych tego organu. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.