Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 981/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 132 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Sędziowie: WSA Magda Froncisz NSA Anna Szkodzińska Protokolant: st. sekr. sąd. Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Wojewody z dnia 22 czerwca 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego J. M. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia 4 grudnia 2015 r. nr [...] działając na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 129 ust. 1 w związku z art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami orzekł o odmowie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz J. M. z tytułu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1301 ha obr. [...] (mały) jedn. ewid. K. – Ś. stanowiącej współwłasność F. M. w udziale [...] cz. objętej wykazem hipotecznym Iwh [...] b. gm. kat. W. cd. [...] przejętej na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy Przychodni Lekarskiej [...] przy ul. [...] i ul. [...] decyzją Urzędu Dzielnicowego K.-Ś. z dnia 10 listopada 1980 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ podał, że na podstawie archiwalnych akt wywłaszczeniowych sprawy nr [...ustalono, iż na wniosek Dyrekcji Rozbudowy Miasta K. z dnia 20 lutego 1980 r. Urząd Dzielnicowy K.-Ś. zawiadomieniem z dnia 26 września 1980 r., poinformował o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej dotyczących nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1301 ha stanowiącej współwłasność F. M., E. z K.F., E. F. i W. W. przeznaczonej na cele budowy Przychodzi Lekarskiej [...] przy ul. [...] – [...]. Decyzją z dnia 10 listopada 1980 r. Urząd Dzielnicowy K. – Ś. orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy Przychodni Lekarskiej [...] nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Jednocześnie Urząd Dzielnicowy K.-Ś. ustalił odszkodowanie w wysokości [...] zł za wywłaszczoną nieruchomość, w tym za grunt [...] zł, natomiast za składniki budowlane [...] zł. Odszkodowanie zostało przyznane poprzednim właścicielom wywłaszczonej nieruchomości, w tym na rzecz F. M. w kwocie [...] zł. Decyzja stała się ostateczna z dniem 23 grudnia 1980 r.

Na podstawie porównania mapy ewidencyjnej z archiwalną mapą dla obrębu [...] jedn. ewid. K.- Ś. ustalono, iż działka nr [...] objęta decyzją z dnia 10 listopada 1980 r. weszła w skład nieruchomości oznaczonych aktualnie jako działki nr [...] i nr [...], obr. [...] jedn. ewid. K.- Ś. Zgodnie z informacją zawartą w ewidencji gruntów i budynków nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] objęta jest księgą wieczystą [...], gdzie jako właściciel figuruje Skarb Państwa. Natomiast dla nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] prowadzona jest księga wieczysta [...], w której prawo własności wpisane jest na rzecz Skarbu Państwa, a prawo użytkowania wieczystego na rzecz Województwa [...]. We wskazanej księdze nie ujawniono podziału nr [...], zgodnie z którym działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr: [...], [...], [...] i [...]. Z akt sprawy wywłaszczeniowej wynika, iż F. M. pismem z dnia 10 grudnia 1980 r. wniósł odwołanie od decyzji z dnia 10 listopada 1980 r. Jednakże jak wynika z notatki służbowej z dnia 19 grudnia 1980 r. F.M. stawił się w siedzibie Dyrekcji Rozbudowy Miasta K. i oświadczył, iż "podtrzymuje odwołanie w zakresie dotyczącym zapewnienia przebudowy zaplecza na w/w parceli z pozostawieniem go na dotychczasowym miejscu /ul. [...]/ do czasu wyburzenia Bazy Miejskiego Przedsiębiorstwa Zieleni. Nie wnosi natomiast zastrzeżeń do wysokości odszkodowania i wypłaty jego należności. W oparciu o powyższe Dyrekcja stwierdziła, że odnośnie odszkodowania i jego wypłaty orzeczenie o wywłaszczeniu stało się prawomocne. Decyzja ta stanowiła podstawę ujawnienia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. Dzielnicowy Zarząd Gospodarki Terenami pismem z dnia 29 grudnia 1980 r., działając na podstawie art. 31 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczaniu nieruchomości wystąpił do Państwowego Biura Notarialnego Sekcji Ksiąg Wieczystych o dokonanie wpisu na rzecz Skarbu Państwa. Okoliczność, iż decyzja o wywłaszczeniu i odszkodowaniu za działkę nr [...] stała się prawomocna ma również istotne znaczenie dla kwestii wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania. Aktualnie instytucja odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości uregulowana jest w dziale III rozdziale V ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Stosownie do przepisu art. 132 ust. 3 ustawy wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Zgodnie z dominującym, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, poglądem roszczenie o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania przyznanego za wywłaszczoną nieruchomość (z takim żądaniem zwrócił się J. M.) ma charakter cywilnoprawny. Materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie potwierdza, iż decyzja z dnia 10 listopada 1980 r. rozstrzygająca m.in. kwestię odszkodowania z tytułu wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...] stała się ostateczna i funkcjonuje w obrocie prawnym. W decyzji z dnia 10 listopada 1980 r. wyjaśniono, iż zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości odszkodowanie przyznane za wywłaszczenie działki nr [...] zostanie wypłacone w ciągu 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja stanie ostateczna. Działania podejmowane w ramach postępowania wyjaśniającego wskazują ponadto, iż F. M. nie wnosił zastrzeżeń co do wysokości odszkodowania i wypłaty jego należności. Kwestia wysokości przyznanego w decyzji odszkodowania nie była przedmiotem złożonego odwołania.

W związku z zaleceniami organu odwoławczego zawartymi w decyzji z dnia 17 marca 2015 r. wystąpiono do Archiwum Narodowego oraz do Archiwum Zakładowego Urzędu Miasta celem pozyskania dokumentów potwierdzających wypłatę odszkodowania wskazanym osobom. Powyższe instytucje nie odnalazły jednak w swoim zasobie archiwalnym poszukiwanej dokumentacji. Natomiast z informacji uzyskanej z Archiwum Sądu Okręgowego wynika, iż w przekazanych do archiwum środkach ewidencyjnych z lat 1980 - 1990 nie odnaleziono informacji o postępowaniu sądowym o złożenie do depozytu (podjęciu z depozytu) kwoty odszkodowania na rzecz F. M. Należy jednak podkreślić, iż ustalenie sposobu wypłaty dokonywane jest na podstawie dokumentacji finansowej i bankowej, która przechowywana jest przez okres 5 lat. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, a w szczególności oświadczenie poprzedniego właściciela, iż nie wnosi zastrzeżeń co do wysokości przyznanego odszkodowania ani wypłaty należności, jak również fakt, iż kwota przyznana F. M. nie została złożona do depozytu sądowego należy stwierdzić, iż odszkodowanie ustalone w decyzji z dnia 10 listopada 1980 r. m.in. na rzecz F. M. zostało wypłacone uprawnionemu. Niezależnie od powyższego, w świetle przedstawionego stanu faktycznego oraz wyjaśnień w zakresie stanu prawnego należy uznać, iż z dniem 24 marca 1991 r. upłynął 10 - letni termin, w którym uprawniony mógł skutecznie żądać wypłaty odszkodowania ustalonego w decyzji z dnia 10 listopada 1980 r., w związku z wywłaszczeniem nieruchomości oznaczonej jako działka [...] obr. [...] (mały) jedn. ewid. K.-Ś. W świetle powyższego brak jest możliwości realizacji roszczenia zgłoszonego przez J. M., co skutkuje odmową wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...].

Od tej decyzji odwołanie złożył J. M. podnosząc, że organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy oraz błędnie ocenił stan faktyczny przyjęty za podstawę do wydania zaskarżanej decyzji. W uzasadnieniu tej decyzji przedstawił przebieg czynności związanych z wywłaszczeniem nieruchomości oraz stanu własności po śmierci F. M. Nie rozważył natomiast innych, a bardzo istotnych okoliczności dotyczących zagadnień związanych z kwestią odszkodowawczą.

Wojewoda decyzją z dnia 22 czerwca 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta. W uzasadnieniu organ wskazał, że kwestią wymagającą wyjaśnienia w niniejszej sprawie w pierwszej kolejności jest charakter prawny odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Ma to istotne znaczenie ze względu na konieczność uwzględnienia w niniejszym postępowaniu administracyjnym przepisów Kodeksu cywilnego, tj. przede wszystkim art. 117 § 1 tej regulacji. Organ odnosząc się do regulacji cywilnoprawnej powołał się na pogląd prof. T. Wosia, według którego stosunek prawny odszkodowania nie ma charakteru stosunku administracyjnoprawnego. Strona tego stosunku nie jest bowiem w żadnym wypadku organ administracyjny prowadzący postępowanie w sprawie odszkodowania. Stosunek prawny odszkodowawczy oparty jest na zasadzie równorzędności jego stron. Jest więc typowym stosunkiem cywilnoprawnym. Roszczenie odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia — zgodnie z ogólnymi regułami prawa cywilnego - przedawnia się natomiast z upływem 10 lat od dnia, w którym stało się wymagalne tzn. od dnia, kiedy wierzyciel miał prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności (art. 118 w zw. z art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego). Mając na uwadze powyższe, wobec przedstawionego faktycznego i prawnego stanu sprawy, zastosowanie w niniejszym postępowaniu przepisów o przedawnieniu roszczeń jest w ocenie organu odwoławczego zasadne, ponieważ brak jest racjonalnego uzasadnienia, aby te roszczenia majątkowe traktowane były w sposób uprzywilejowany, bez wyraźnej woli ustawodawcy w tym zakresie. Jeżeli ustawa wywłaszczeniowa lub inny przepis prawa administracyjnego nie stanowią o przedawnieniu lub wygaśnięciu omawianego roszczenia, ulega ono przedawnieniu (wprost) na podstawie przepisów o przedawnieniu roszczeń zawartych w art. 117-127 Kodeksu cywilnego. W świetle powyższego, dokonując w niniejszej sprawie merytorycznej oceny zasadności zgłoszonego w sprawie roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość należy stwierdzić, iż okolicznością rozstrzygającą o odmowie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania w niniejszej sprawie jest przedawnienie omawianego roszczenia odszkodowawczego. Jak ustalił organ I instancji, decyzją Naczelnika Dzielnicy K.- Ś. z dnia 10 listopada 1980 r., przyznano na rzecz F. M., E. z K. F., E. F. oraz W. W. odszkodowanie w wysokości [...] zł. Decyzja ta wydana została na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z art. 12 ust. 1 powołanej ustawy "suma pieniężnego odszkodowania za nieruchomość stanowiącą gospodarstwo rolne, rybne, hodowlane lub ogrodnicze oraz za domy jednorodzinne, lokale w małych domach mieszkalnych i za działki pod budowę takich domów jest płatna w ciągu 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja ustalająca odszkodowanie stalą się ostateczna. Zgodnie z art. 27 ust. 2 tej ustawy sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należało złożyć do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmawiała przyjęcia odszkodowania albo, jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafiała na przeszkody prawne. Zgodnie z kolei z przepisem art. 467 Kodeksu cywilnego w brzmieniu z roku 1980 "poza wypadkami przewidzianymi w innych przepisach dłużnik może złożyć przedmiot świadczenia do depozytu sądowego: (...) jeżeli z powodu innych okoliczności dotyczących osoby wierzyciela świadczenie nie może być spełnione. Na uwagę i podkreślenie zasługuje również regulacja art. 470 kodeksu cywilnego, zgodnie z którą ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia i zobowiązuje wierzyciela do zwrotu dłużnikowi kosztów złożenia. Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy, decyzja o przyznaniu odszkodowania ustalonego na rzecz F. M., E. z K.F., E. F. oraz W. W. stała się ostateczna w dniu 23 grudnia 1980 r. i stanowiła podstawę ujawnienia prawa własności na rzecz Skarbu Państwa. W świetle powyższego po upływie 3 miesięcy od dnia, w którym powyższa decyzja stała się ostateczna, roszczenie o wypłatę odszkodowania stało się wymagalne. Tym samym mając na uwadze, iż orzeczenie wywłaszczeniowe stało się ostateczne w dniu 23 grudnia 1980 r., 10 - letni bieg terminu przedawnienia roszczenia o wypłatę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] rozpoczął się 24 marca 1981 r. a zakończył 24 marca 1991 r. Dodatkowo zwrócić należy uwagę, iż jak wynika z akt organu I instancji F. M. nie wnosił zastrzeżeń do wysokości odszkodowania i wypłaty jego należności.

Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł J. M. domagając się jej uchylenia oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta. W uzasadnieniu wskazano, że gdyby organy dokonały szerszej analizy posiadanych przez urząd dokumentów dotyczących sprawy F. M. i jego syna J. M., to okazałoby się, iż kwestia odszkodowawcza związana z nieruchomością przy ul. [...] miała dużo szerszy zasięg i nie dotyczyła wyłącznie wypłaty określonej kwoty przez [...] Dyrekcję Inwestycji. Organ I instancji ustalił jedynie, że organ wywłaszczeniowy nie dokonał wypłaty odszkodowania na rzecz F.M. i jego następców prawnych, jak też nie zwolnił się z tego obowiązku przekazując należność do depozytu sądowego, jak to uczynił w stosunku do współwłaścicielki działki E. F. Z jednoznacznej treści przepisu art. 12 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie wynika, aby w przypadku niedokonania wypłaty odszkodowania miały odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące przedawnienia należności tego rodzaju.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentacje zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tak więc sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, ocenia legalność decyzji administracyjnej w szerokim zakresie niezależnie od trafności zarzutów sformułowanych w skardze jak i ponad te zarzuty - w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego bądź postępowania mającego wpływ na wynik postępowania.

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Zdaniem organu roszczenie to ma cywilnoprawny charakter i uległo przedawnieniu. Organ wskazał też, iż pomimo, że nie odnaleziono dowodów świadczących o wypłacie odszkodowania na rzecz poprzednika prawnego skarżącego, nie można wykluczyć że wypłata taka faktycznie nastąpiła.

W pierwszej kolejności rozstrzygnąć nalży kwestię charakteru roszczenia o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania. Tak w orzecznictwie jak i w doktrynie charakter tego roszczenia jest przedmiotem rozbieżności. Wykrystalizowały się trzy różne stanowiska w tym przedmiocie. Pierwsze – prezentowane przez organy obu instancji i w przytoczonych w decyzji orzeczeniach, iż jest to roszczenie cywilnoprawne do którego należy stosować przepisy K.c., także te dotyczące przedawnienia roszczeń. Drugie stanowisko, to uznanie cywilnoprawnego charakteru tego roszczenia, jednakże bez możliwości stasowania do niego przepisów o przedawnieniu roszczeń. Pogląd ten zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 stycznia 2016 r. I OSK 1083/14 wskazując w uzasadnieniu, iż "roszczenie o zapłatę odszkodowania za odjęcie prawa własności czy przejęcie nieruchomości z mocy prawa ma cywilistyczny charakter mimo iż jest konsekwencją władczego (z mocy decyzji, bądź z mocy prawa) pozbawienia prawa własności. Bez znaczenia jest argument, że zobowiązany do zapłaty odszkodowania jest podmiot publicznoprawny, tzn. Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Podmioty te występują w obrocie cywilnoprawnym na takich samych zasadach jak podmioty prywatne. Powierzenie organowi administracji prowadzenia postępowania w sprawie wynikającej ze stosunku cywilnoprawnego ani nie zmienia cywilnoprawnego charakteru sprawy, która ten stosunek kreuje, ani też temu powierzeniu nie stoją na przeszkodzie przepisy określające zakres przedmiotowy postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 2 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów. Odszkodowanie jest takim roszczeniem cywilnoprawnym, które z mocy przepisów szczególnych dochodzone jest w drodze postępowania administracyjnego". Dalej jednak NSA wskazuje, iż" oceny realizacji tego roszczenia z wszystkimi tego konsekwencjami, a więc przede wszystkim trybem postępowania i oceną wszystkich skutków prawnych (wraz z instytucją przedawnienia), należy dokonywać na podstawie przepisów materialnego prawa administracyjnego. Na gruncie prawa administracyjnego o przedawnieniu roszczenia, ustalonego decyzją administracyjną, można mówić jedynie wtedy gdy przepis prawa wyraźnie tak stanowi. Skoro więc zarówno powyższe ustawy nie przewidują przedawnienia roszczenia o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość to tym samym, roszczenie to nie ulega przedawnieniu, jeżeli wysokość tego roszczenia ustalona została decyzją administracyjną (por. wyrok NSA w Warszawie z 25 czerwca 1999 r. sygn. akt IV SA 1118/97). Ponadto "nieprzedawnialność" tego uprawnienia (roszczenia) wynika nie tyle z publicznoprawnego charakteru odszkodowania, co wyczerpującego uregulowania w ustawie o gospodarce nieruchomościami i odesłania w tym zakresie do przepisów kodeksu cywilnego jedynie w odniesieniu do skutków zwłoki lub opóźnienia w wypłacie odszkodowania".

Trzeci pogląd, który prezentuje także sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę to uznanie, iż żądanie to ma wyłącznie administracyjny charakter i w żadnym razie nie można mówić o przedawnieniu roszczenia o wypłatę (waloryzację) ustalonego decyzją odszkodowania (vide; wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 lutego 2014 r. II SA/Kr 1483/13, wyrok WSA w Krakowie z dnia 10 września 20145 r. II SA/Kr 694/15, Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19.11.2012r. sygn. akt II SA/Gl 582/12, wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 marca 2010r. sygn. II SA/Kr 1798/09 - wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 listopada 2010r. I SA/Wa 1051/10 , wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 czerwca 2008 r. II SA/Gd 118/08, wyrok WSA w Łodzi z 9 listopada 2005 r. II SA/Łd 380/05; wyrok NSA z 18 lipca 2007 r. I OSK 762/07; wyrok NSA z dnia 25 czerwca 1999 r. IV SA 1118/97).

Przede wszystkim wskazać należy, iż odszkodowanie w rozumieniu prawa cywilnego a odszkodowanie na gruncie prawa administracyjnego to dwie różne, nieprzystające w żaden sposób do siebie instytucje prawne,. Odszkodowanie w prawie cywilnym rozumiane jest jako naprawienie szkody jaką w mieniu dłużnika wyrządził wierzyciel, lub inny podmiot zamiast którego wierzyciel odszkodowanie zobowiązał się uiścić. Na gruncie prawa cywilnego znane są trzy typy (rodzaje) odszkodowań i postaw prawnych powstania roszczeń odszkodowawczych. Pierwszy to odszkodowanie za skodę wywołaną czynem niedozwolonym (deliktem) o którym mowa w art. 415 i nast. K.c. Drugi rodzaj to odpowiedzialność kontraktowa - odszkodowanie za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 471 K.c.). Trzeci rodzaj odszkodowania, typowy dla umowy ubezpieczenia (art. 822 i nast.) K.c. powstaje w drodze umownej, gdy ktoś zobowiązuje się wobec kontrahenta, że wypłacić mu odszkodowanie za szkodę wyrządzoną w jego mieniu przez osobę trzecią, ewentualnie za szkodę, którą sam wyrządzi lub może wyrządzić w przyszłości. Wszystkie typy cywilnoprawnych odszkodowań o których mowa wyżej mają wspólną cechę o której mowa wyżej – uszczerbek majątkowy jaki powstaje w majątku wierzyciela na skutek dziania dłużnika lub osoby trzeciej. Wysokości odszkodowania powinna być równa wysokości wyrządzonej szkody ale też utraconym korzyściom których wierzyciel nie osiągnął na skutek wyrządzenia szkody (lucrum cessans). Spór co do wysokości szkody rozstrzyga organ niezależny – sąd powszechny lub arbitrażowy.

Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość na gruncie prawa administracyjnego to rodzaj ustalonej w sposób władczy przez organ administracji rekompensaty pieniężnej za przejętą na cel publiczny nieruchomość. Nigdy do wysokości tego odszkodowania nie wlicza się korzyści jakie były właściciel mógłby osiągnąć gdyby mu własności nie odjęto (lucrum cessans). W razie sporu co do wysokości tej rekompensaty nigdy też władnym do ustania jej wysokości nie będzie sąd powszechny czy arbitrażowy. Sąd administracyjny który kwestie tę własny jest badać w drodze oceny legalności decyzji administracyjnej ustalającej wysokość odszkodowania, może jedynie wadliwą decyzje uchylić, by organ w postępowaniu noszącym wszystkie cechy postępowania administracyjnego ponownie je ustalił. Są to zupełnie różne instytucje, których cechą wspólną jest w zasadzie tylko nazwa a kwestia nazewnictwa nie może decydować o charakterze roszczenia – w konsekwencji o innych instytucjach, które z danym roszczeniem są związane np. o jego przedawnieniu.

Konkludując - odszkodowanie na gruncie prawa cywilnego to naprawa szkody jaka została wyrządzona w mieniu jednego z dwóch (co do zasady) równorzędnych podmiotów, ustalana w razie sporu przez organ niezależny, z zasady - sąd powszechny. Odszkodowanie na gruncie prawa administracyjnego to rekompensata za przejęte mienie ustalana zawsze w sposób władczy przez podmiot mający pozycję dominującą w stosunku do osoby wywłaszczonej. Jest to typowy stosunek administracyjnoprawny, w całości regulowany przepisami prawa administracyjnego – także procesowego. Tak więc przepisy innych niż administracyjnych ustaw organ może stosowań jedynie wtedy gdy ustawa do nich wyraźnie odsyła. Ma to miejsce w art. 132 ust 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 z późn. zm.) który jednakże jedynie do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania nakazuje stosowania odpowiednio (a więc nie wprost) przepisy Kodeksu cywilnego. Roszczenie o zapłatę zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego wcześniej decyzją administracyjną zawiera w istocie dwa żądania. Pierwsze dotyczy waloryzacji świadczenia, która to waloryzacja nie jest czynnością techniczną ale ponownym, władczym rozstrzygnięciem organu administracji (por. wyrok WSA w Krakowie z 11 września 2007 r. II SA/Kr 1357/05). Drugie żądanie dotyczy wypłacenia zwaloryzowanego, a więc powiększonego w stosunku do wartości nominalnej odszkodowania ustalonego pierwotnie. Organ uchylający się z jakichkolwiek przyczyn od wypłaty odszkodowania, nie pozostaje w bierności jak dłużnik stosunku cywilnoprawnego, ale wydaje decyzję (ponowne rozstrzygnięcie autorytarne) o odmowie zapłaty. W jakimkolwiek cyklu tych dwóch postępowań brak punktów stycznych, które by pozwoliły uznać, iż są to roszczenia tego samego rodzaju. Roszczenie o zapłatę zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ma typowy administracyjny charakter i rozstrzygane jest w typowy dla postępowania administracyjnego sposób. Ponieważ ustawa regulująca kwestię wypłaty zwaloryzowanych odszkodowań tj. ustawa o gospodarce nieruchomościami nie wprowadza instytucji przedawnienia ani też nie odsyła w tym zakresie do stosowania przepisów Kodeksu cywilnego, brak podstaw by uznać iż roszczenie skarżącego uległo przedawnieniu.

Roszczenie to także nie wygasło pomimo, że ustalone zostało w oparciu o uregulowanie prawne już nieobowiązujące i fakt, że co do zasady że ustawa o gospodarce nieruchomościami reguluje jedynie stosunki prawne jakie zaszły pod rządami tej ustawy. Odszkodowanie zostało bowiem ustalone decyzją ostateczną – pozostającą w obrocie prawnym. Zgodnie zaś z treścią art. 132 ust. 3 o gospodarce nieruchomościami, wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna zobowiązana do zapłaty odszkodowania. Zawarta w tym przepisie regulacja ma także zastosowanie do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach, o ile oczywiście nie zostało ono wypłacone uprawnionemu – byłemu właścicielowi, bądź złożone do depozytu sądowego. Nie oznacza to wstecznego działania przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż chodzi o zobowiązanie istniejące w dniu jej wejścia w życie i ustalone decyzją ostateczną. Powołać się także należy na art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), według którego nie wypłacone do dnia wejścia w życie ustawy części odszkodowania wypłaca się jednorazowo w warunkach tam określonych. Przepis ten nie wyłączał więc wypłaty odszkodowań ustalonych decyzjami wydanymi np. przed 10 lub 15 laty od daty wejścia w życie powołanej ustawy. Wprawdzie w powołanym przepisie mówi się o nie wypłaconej "części odszkodowania", lecz nie powinno ulegać wątpliwości, z punktu widzenie wszelkich reguł wykładni, że ma on zastosowanie również do sytuacji, gdy nie wypłacono całej kwoty odszkodowania (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 lutego 2014 r. II SA/Kr 1483/13, wyrok WSA w Krakowie z dnia 10 września 20145 r.).

Odnosząc się do prezentowanego przez organy obu instancji "nieostrego" stanowiska, iż nie można wykluczyć, odszkodowanie ojcu skarżącego zostało wypłacone, wskazać należy, że organ administracji nie może odmawiać zapłaty odszkodowania z powołaniem się na przedawnienie roszczenia (jak wyżej zaprezentowano, pogląd taki nie podzielany przez sąd w składzie rozpoznającym sprawę, mógł być przez organ prezentowany, gdyż występuje w orzecznictwie i doktrynie) i jednocześnie podnosić, że roszczenie nie istnieje bo zostało zaspokojone. Instytucja przedawnienia odnosi się do roszczeń które istnieją, nie zostały zaspokojone ani nie wygasły na skutek innych zdarzeń. Istota zarzutu przedawnienia polega na tym, że dłużnik może uchylić się od zaspokojenia wierzyciela w sytuacji, kiedy wierzytelność istnieje a jedynie upłynął określony przepisami czas (okres przedawnienia) od daty wymagalności tego roszczenia (art. 117 § 2 K.c.).

Poza tym organ nie może odmawiać spełnienia świadczenia z powodu przypuszczeń że odszkodowanie zostało wypłacone. Stając na stanowisku, że świadczenie wynikające ze stosunku administracyjnego ostało już z spełnione, organ odmawiając jego spełnienia nie może przypuszczać ale musi ten fakt wykazać. Wydając rozstrzygnięcie w oparciu o przypuszczenia, organ narusza wyrażoną w art. 7. K.p.a. zasadę prawdy obiektywnej (w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także w art. 8 K.p.a. zasadę pogłębiania zaufania obywateli (organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej) Orzekają w ten sposób organ narusza także podstawowe zasady postepowania dowodowego. Zgodnie bowiem z art. § 1 77 K.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

W realiach niniejszej sprawy organ nie poczynił ustaleń, które mogły by zweryfikować wskazywane przez skarżące okoliczności odnośnie starań jego ojca o nieruchomość zamienną zamiast odszkodowania, a które jego zdaniem doprowadziły do braku zapłaty odszkodowania już ustalonego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali, czy odszkodowanie zostało, czy też nie zostało poprzednikowi prawnemu skarżącego wypłacone. Upływ czasu od daty wymagalności tego roszczenia (o ile nie zostało zrealizowane) nie może stanowić podstawy do odmowy zapłaty należności z powodu przedawnienia roszczenia.

Mając na uwadze powyższe, sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a oraz c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono w oparciu o przepis art. 200 p.p.s.a.