Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 447/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2025-02-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: *Stwierdzono bezskuteczność czynności wydanej na podstawie przepisów szczególnych
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 21
journal: Dz.U. 2024 poz 1292
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j.)
article: par. 14 i 14a
journal: Dz.U. 2021 poz 56
law: Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej,  wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.  j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, , Protokolant: referent Aleksandra Bartczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 lutego 2025 r. sprawy ze skargi A.B. na czynność Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 18 lipca 2024 r. nr W/N.5140.320.2024.NPR w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej do wojewódzkiej ewidencji zabytków I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na rzecz A. B. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W czerwcu 2019 r. została sporządzona karta ewidencyjna obiektu nieruchomego, niewpisanego do rejestru zabytków, jakim jest dom mieszkalny nr [...], dz. [...]/[...], obręb B., gmina N.

Zawiadomieniem z 18 kwietnia 2024 r. Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków (dalej: DWKZ, organ) poinformował K. i B. B. oraz A. B. (współwłaściciela ww. domu mieszkalnego od 2013 r., dalej: skarżąca) o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej sporządzonej dla ww. domu do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków (WEZ).

W piśmie z 8 maja 2024 r. skierowanym do DWKZ skarżąca podniosła, że biorąc pod uwagę formę architektoniczną domu oraz przyległego terenu, a także wykonane elementy detali architektonicznych, które nie mają znamion stylizacji zabytkowej, ani unikalnych materiałów, czy bardzo starych technologii, nie widzi potrzeby realizacji ww. zamierzenia. Skarżąca zwróciła uwagę, na brak przedstawienia przez organ konserwatorski jakiegokolwiek stanowiska uzasadniającego, że jej dom mieszkalny posiada cechy zabytku. Skarżąca podkreśliła, iż w sprawie mogło dojść do pomyłki adresowej i nie chodzi o jej dom, lecz o dom aptekarza pod numerem adresowym [...] B.

W odpowiedzi DWKZ, w piśmie z 13 maja 2024 r., wskazał w szczególności, że nieruchomość pochodzi z ok. 1900 r. Jest to jednokondygnacyjny budynek z użytkowym poddaszem, nakryty dwuspadowym dachem. Bryła, geometria dachu, rozmieszczenie osi okiennych i drzwi, a także forma i sposób przeprowadzenia podziału elewacyjnych są charakterystyczne dla historycznej architektury regionalnej właściwej dla zabudowy miejskiej Z. Poza tym, DWKZ odnosząc się do możliwości popełnienia błędu adresowego podniósł, że budynek dawnego domu aptekarza posiada osobną kartę ewidencyjną i również został wystosowany do ujęcia w WEZ. Końcowo DWKZ pouczył skarżącą, że na informację o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej do WEZ nie przysługuje żaden środek zaskarżenia.

Pismem z 18 lipca 2024 r. DWKZ zawiadomił skarżącą o włączeniu karty ewidencyjnej obiektu: dom mieszkalny nr [...], dz.nr [...]/[...], obręb B., gmina N. do EWZ. Do zawiadomienia organ załączył kopię karty ewidencyjnej. Zawiadomienie doręczono skarżącej 25 lipca 2024 r.

Pismem z 23 sierpnia 2024 r., skarżąca wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę zarzucając czynności włączenia karty ewidencyjnej ww. obiektu do WEZ naruszenie:

- art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z.o.z., polegające na uznaniu, iż dom mieszkalny znajdujący się na działce nr [...]/[...], obręb B., Gmina N., stanowi obiekt, który posiada wartość historyczną, uzasadniającą włączenie go do WEZ jako zabytku nieruchomego, podczas gdy obiekt ten nie przedstawia jakiejkolwiek wartości zabytkowej, bowiem elementy jego architektury, na które wskazuje organ konserwatorski, z jednej strony już nie występują w obiekcie, a z drugiej są standardowymi elementami brył współczesnych budynków mieszkalnych;

- art. 7, 8 § 1, 9, 11, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i uznanie, że obiekt stanowi zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków, podczas gdy karta ewidencyjna została przygotowana w 2019 r., a więc na 5 lat przed włączeniem obiektu do WEZ i nie przedstawia aktualnego stanu obiektu.

Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności oraz o zasądzenie od DWKZ na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła w szczególności, że budynek mieszkalny nie posiada wartości zabytkowej. Sam fakt, że obiekt pochodzi z 1900 r. nie przesądza o tej kwestii, gdyż z jednej strony istotne jest to, czy detale i forma architektoniczna zostały zachowane, a z drugiej czy posiadają one jakąkolwiek wartość, która jest wyjątkowa, niepowtarzalna i należy ją chronić przed zniszczeniem. W ocenie skarżącej ani jeden, ani drugi przypadek nie zachodzi w sprawie. DWKZ wskazał, że elementami, które przesądziły o potrzebie włączenia obiektu do WEZ są bryła, geometria dachu, rozmieszczenie osi okiennych i drzwi oraz sposób poprowadzenia osi elewacyjnych, które stanowią typowy przykład zabudowy miejskiej [...]. Tymczasem, zdaniem skarżącej bryła obiektu oraz geometria dachu (prostopadłościan przykryty dachem dwuspadowym) stanowi najbardziej typową formę budynku mieszkalnego. Budynki o takiej bryle i geometrii dachu powstawały przez cały XX wiek, a także powstają obecnie i nie sposób uznać, że stanowią nietypową cechę bryły architektonicznej, konieczną do zachowania dla przyszłych pokoleń jako ewenement. Rozmieszczenie okien i drzwi również, w ocenie skarżącej, nie wykazuje zabytkowego charakteru obiektu. W rozmieszczeniu okien trudno bowiem doszukać się jakiekolwiek rytmizacji, tak widocznej w budynkach bezpośrednio sąsiadujących z domem mieszkalnym, którego dotyczy włączenie do WEZ. Nadto okna są nowoczesne i różnej wielkości. Powyższe potwierdza adnotacja na przygotowanej w 2019 r. karcie zabytku, na której wskazano, że w ramach postulatów zaleca się przywrócenie historycznych form i podziałów w stolarce okiennej i drzwiowej. Skoro zatem postulowano o ich przywrócenie, to oczywistym jest, że obecnie one nie występują i nie mogą stanowić uzasadnienia dla włączenia domu mieszkalnego do WEZ. Odnośnie natomiast sposobu prowadzenia podziałów elewacyjnych skarżąca podniosła, że domyśla się, iż DWKZ odnosi się do kształtowania elewacji w rytmie poziomym lub pionowymi, niemniej jednak i w tym przypadku argument ten nie zasługuje jej zdaniem na uwzględnienie. Elewacja na budynku jest zupełnie nowa, nie stanowi elewacji pierwotnej i nie daje podstaw do uznania jej za wartość zabytkową uzasadniającą wpisane do WEZ, zarówno w zakresie użytych do wykonania elewacji materiałów, jak jej ukształtowania. Tym samym skarżąca nie zgodziła się, że budynek jest charakterystyczny dla historycznej architektury regionalnej właściwej dla zabudowy Z. Skarżąca podkreśliła, że budynek ten, w przeciwieństwie do budynków sąsiednich, nie zawiera detali charakteryzujących zabudowę Z., dla której, jak wynika z informatora przygotowanego przez Starostę Kłodzkiego - Dom Z., należą takie elementy bryły jak: widoczna, różniąca się od ścian kamienna podmurówka, okapy, ganki, podcienia frontowe w ścianach kalenicowych lub we fragmencie ściany kalenicowej, wyżki w całości zabudowane lub z galeriami czy też bardzo charakterystyczne deskowania ściany szczytowej. Analiza dokumentu przygotowanego przez Starostę Kłodzkiego oraz porównanie domu mieszkalnego skarżącej z sąsiadującymi obiektami jak np. domem aptekarza (B. nr [...]) nie pozwala na stwierdzenie, że włączenie do WEZ ma uzasadnione podstawy. Dom skarżącej stanowi bowiem obecnie raczej przykład typowego współczesnego, wiejskiego domu mieszkalnego jednorodzinnego.

W odpowiedzi na skargę DWKZ wskazał (w szczególności), że budynek mieszkalny cechuje się walorami:

- historycznymi, gdyż pochodzi z ok 1900 r. jest jednokondygnacyjny z użytkowym poddaszem, charakteryzuje się zwartą bryłą, nakrytą dachem dwuspadowym o nachyleniu 40-50 stopni, z okapem belkowym. Rozmieszczenie osi okiennych i drzwiowych, ściany szczytowej elewacji i umieszczenie stolarki drzwiowej pośrodku elewacji, posiadają właściwy podział dla ówczesnego budownictwa;

- artystycznymi, które przejawiają się poprzez bryłę, geometrię oraz sposób prowadzenia podziałów elewacyjnych;

- naukowymi wynikającymi z faktu, że zachowując w przestrzeni miejscowości tego typu budowle, łatwiej jest wizualizować współczesnemu społeczeństwu zasady życia codziennego i reguł wypracowanych przez ówczesnych ludzi.

Replikę do ww. stanowiska skarżąca zawarła w piśmie z 21 stycznia 2025 r., szczegółowo odnosząc się do stanowiska DWKZ wyrażonego w odpowiedzi na skargę.

Na rozprawie, która odbyła się przed tutejszym Sądem 5 lutego 2025 r. pełnomocnik DWKZ przedłożył do akt sprawy odpowiedź na replikę skarżącej z 21 stycznia 2025 r., doręczając jeden jej egzemplarz pełnomocnikowi skarżącej. Pełnomocnik DWKZ zawnioskował również "o zasądzenie od skarżącej na rzecz DWKZ kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego".

Na rozprawie, Sąd, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., postanowił dopuścić dowód z dokumentów dołączonych przez skarżącą do skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do art. 146 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ww. ustawy sąd stwierdza bezskuteczność czynności, a art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje odpowiednio. Do stwierdzenia bezskuteczności czynności konieczne jest uznanie przez sąd, że czynność ta narusza prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy albo narusza prawo dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności podnieść należy, że włączenie karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków (dalej: WEZ) na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (postanowienie NSA z 18 maja 2021 r., sygn. II OZ 218/21). Tym samym, zaskarżona w sprawie czynność Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej: DWKZ) z 18 lipca 2024 r. o włączeniu do WEZ karty ewidencyjnej nieruchomości obiektu: domu mieszkalnego nr [...], dz. nr [...]/[...], obręb B., gmina N., podlegała kontroli sądowej w trybie i na zasadach określonych w p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 53 § 2 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Skoro zatem skarżąca otrzymała zawiadomienie o włączeniu karty ewidencyjnej ww. budynku do WEZ 25 lipca 2024 r., zaś skargę wywiodła 23 sierpnia 2024 r., to przyjąć należało, że została ona wniesiona w terminie. Skarżąca wykazała również, że posiada interes prawny w sprawie, o jakim mowa w art. 50 § 1 p.p.s.a., gdyż jest współwłaścicielem obiektu objętego kartą ewidencyjną.

Dalej podnieść należy, że ustawa z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2024 r. poz. 1292, dalej: u.o.z.o.z - w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania zaskarżonej czynności włączenia karty ewidencyjnej do WEZ) określiła przedmiot, zakres i formy ochrony zabytków oraz opieki nad nimi, zasady tworzenia krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami oraz finansowania prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytkach, a także organizację organów ochrony zabytków (art. 1). W myśl ustawy ochrona zabytków polega w szczególności na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu:

1) zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie;

2) zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków;

3) udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków;

4)przeciwdziałanie kradzieży, zaginięciu lub nielegalnemu wywozowi zabytków za granicę;

5) kontrolę stanu zachowania i przeznaczenia zabytków;

6) uwzględnianie zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy kształtowaniu środowiska (art. 4).

Zgodnie z definicją zawartą w art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z. "zabytek" oznacza nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Jak wynika z pkt 2 tego przepisu "zabytkiem nieruchomym" jest nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w pkt 1". Zgodnie z art. 21 u.o.z.o.z, ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Jednym z rodzajów ewidencji zabytków jest WEZ, którą prowadzi wojewódzki konserwator zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa (art. 22 ust. 2 u.o.z.).

Sposób prowadzenia wojewódzkich ewidencji zabytków określa (wydane na podstawie art. 24 ust. 1 u.o.z.o.z.) rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. z 2021 r., poz. 56). Wynika z niego (§ 10 rozporządzenia), że karta ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zawiera następujące rubryki:

1) nazwa;

2) czas powstania;

3) miejscowość;

4) adres;

5) przynależność administracyjna;

6) współrzędne geograficzne;

7) użytkowanie obecne;

8) stan zachowania;

9) materiały graficzne;

10) istniejące zagrożenia, najpilniejsze postulaty konserwatorskie;

11) adnotacje o inspekcjach, informacje o zmianach;

12) opracowanie karty ewidencyjnej.

Wzór karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru określa załącznik nr 3 do rozporządzenia. Każdą kartę ewidencyjną sporządza się co najmniej w dwóch egzemplarzach, z których jeden włącza się do WEZ (§ 13 rozporządzenia).

Jednocześnie, co istotne w sprawie, zgodnie z § 14 ust. 1 tego rozporządzenia, wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do WEZ po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację. Dodatkowo, w myśl § 14a rozporządzenia (dodanego do rozporządzenia i obowiązującego od 19 października 2019 r.), w przypadku stwierdzenia konieczności zastąpienia niezgodnych ze stanem faktycznym lub prawnym danych zawartych w karcie ewidencyjnej zabytku włączonej do WEZ odpowiednimi danymi zgodnymi ze stanem faktycznym lub prawnym, ujawnienia nowych danych lub usunięcia błędnych danych, wojewódzki konserwator zabytków sporządza nową kartę ewidencyjną zabytku zawierającą dane zgodne ze stanem faktycznym i prawnym. Pierwotną kartę ewidencyjną zabytku pozostawia się w WEZ, łącząc ją trwale z nową kartą ewidencyjną zabytku.

Wskazać należy, co prawidłowo zostało zaakcentowane przez DWKZ w odpowiedzi na skargę, że włączenie karty zabytku do WEZ, z punktu widzenia nomenklatury ustawowej, nie jest traktowane stricte jako forma ochrony zabytków. Taką formę stanowi natomiast wpis do rejestru zabytków (art. 7 u.o.z.). Ewidencje zabytków należy traktować jako swoisty środek wstępnej ochrony zabytków, choć wiążący się z pewnymi ograniczeniami nieruchomości ujętej w takiej ewidencji. Z chwilą włączenia zabytku do WEZ powstają bowiem obowiązki obciążające jego właściciela i posiadacza, o których chociażby mowa w art. 5 i art. 28 ust. 1 u.o.z.o.z. (opieka nad zabytkiem i obowiązki informacyjne), jak też w art. 53 ust. 4 pkt 2 i art. 64 ust. 1 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 39 ust. 3 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (obowiązek uzgadniania z wojewódzkim konserwatorem zabytków decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego, decyzji o warunkach zabudowy oraz decyzji o pozwoleniu na budowę lub rozbiórkę dla inwestycji planowanych na obszarach lub w odniesieniu do budynków ujętych w gminnej ewidencji zabytków).

Poza tym rzeczywiście, tak jak słusznie zresztą wskazał DWKZ, czynność włączenia karty obiektu do WEZ, w odróżnieniu od wpisania zabytku do rejestru zabytków, nie ma jurysdykcyjnego charakteru, a kontrola legalności działania organu sprowadzać się powinna do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego. Działanie organu stanowi bowiem (co już zostało przez Sąd wskazane) czynność o charakterze materialno-technicznym z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, zaskarżalną do sądu administracyjnego na mocy art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W konsekwencji tego, za niezasadny należało uznać zatem zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 6, 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez wadliwe prowadzenie postępowania wyjaśniającego i błędną ocenę stanu faktycznego. W przedmiotowym postępowaniu nie mają bowiem bezpośredniego zastosowania ww. przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Niemniej jednak, włączenie obiektu do karty ewidencyjnej, mimo bezspornego i niepodważanego przez Sąd faktu, że DWKZ jest "wyspecjalizowanym organem dysponującym wykwalifikowaną kadrą kompetentną do badania wartości zabytkowych obiektów na obszarze województwa" oraz braku wymogów formalnych, nie może być działaniem całkowicie dowolnym. W orzecznictwie ukształtował się w związku z tym pogląd, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do WEZ nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez jakiejkolwiek analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Oczywiste jest bowiem, że włączenie karty zabytku do WEZ musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną (wstępną) formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko bowiem obiekt, który spełnia definicję zabytku, może zostać ujęty w ewidencji (postanowienie NSA z 26 lutego 2020 r., sygn. II OSK 433/20, CBOSA). Wobec tego powinien zostać zatem sporządzony dokument, z którego wynikałoby merytoryczne uzasadnienie, z jakich powodów materialnoprawnych organ obejmuje dany obiekt nieruchomy ww. kartą jako zabytek spełniający wymogi z art. 3 u.o.z.o.z. W szczególności potrzeba taka zachodzi z uwagi na jednostronny charakter czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości, lecz kształtującej sferę praw i obowiązków właściciela zabytku. Tego wymaga w demokratycznym państwie prawnym ochrona praw podmiotowych właściciela nieruchomości (wyroki WSA w Krakowie z: 14 czerwca 2021 r. sygn. II SA/Kr 441/2021 r.; 20 października 2020 r., sygn. II SA/Kr 707/20, 29 września 2021 r., sygn. II SA/Kr 637/21).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że w aktach rozpoznawanej sprawy brak jest (zdaniem Sądu) dokumentacji potwierdzającej zabytkowy charakter budynku mieszkalnego skarżącej. Trudno zatem zgodzić się z twierdzeniem DWKZ, iż niejako "dostatecznie zebrał informację o charakterze zabytkowym budynku i uwzględnił je przy tworzeniu karty ewidencyjnej, którą prawidłowo włączył do WEZ (...)." Podkreślenia bowiem wymaga, że DWKZ przedstawił Sądowi skąpe akta zawierające między innymi kartę ewidencyjną obiektu nieruchomego, niewpisanego do rejestru zabytków – domu mieszkalnego, powstałego ok. 1900 r., nr [...] dz. nr [...]/[...], obręb B., gmina N. sporządzoną w czerwcu 2019 r. W karcie ewidencyjnej widnieje tylko jedna fotografia części frontu ww. budynku (nieobejmująca jego całości). W rubryce 10 "Istniejące zagrożenia, najpilniejsze postulaty konserwatorskie" wskazano natomiast: "Zagrożenia: prowadzenie remontów bez nadzoru konserwatorskiego; zmiana bryły budynku przez realizację wtórnej, parterowej przybudówki; wymiana stolarki okiennej bez zachowania historycznych form i podziałów; możliwość utraty pierwotnych wypraw tynkarskich i powłok malarskich, zawilgocenie fundamentów budynków. Postulaty: zachowanie bryły budynku, kształtu dachu, otworów okiennych i drzwiowych w niezmienionej, historycznej formie (demontaż przybudówki), przywrócenie na podstawie badań stratygraficznych pierwotnej wyprawy tynkarskiej i powłoki kolorystycznej budynku, przywrócenie historycznych form i podziałów stolarce okiennej i drzwiowej, zachowanie ceramicznego pokrycia dachu – ujednolicenie kolorystyczne pokrycia, przywrócenie izolacji poziomej budynku, osuszanie fundamentów, demontaż wtórnego zadaszenia nad wejściem budynku. Trudno zatem uznać, aby tak wypełniona i przedstawiona Sądowi karta ewidencyjna zawierała "wyczerpujące dane", o których mowa w treści § 14 rozporządzenia. Niedostatecznie bowiem została wypełniona rubryka 9 karty dotycząca materiałów graficznych (zawiera tylko jedno zdjęcie, na którym widnieje przesłonięta roślinnością (oraz siatką) część budynku mieszkalnego skarżącej). Brak jest również (poza mapką sytuacyjną) innej dokumentacji graficznej zawierającej szerokie, a przede wszystkim widoczne ujęcie budynku mieszkalnego skarżącej, czy też zbliżenia jego istotnych, cennych elementów potwierdzających jego zabytkowy charakter (w tym chociażby istnienie charakterystycznej kamiennej podmurówki). W opisie stanu zachowania budynku (rubryka 8) karty brak jest informacji zawierających wyszczególnienie użytego przy budowie materiału, konstrukcji, użytej techniki i stylu wykonania budynku. Widnieje tylko wskazanie: stan – dobry. Brak również w karcie ewidencyjnej danych co do pierwotnego i aktualnego kształtu i formy budynku. W ogóle, nie wypełniono rubryki 11 (Adnotacje o inspekcjach, informacje o zmianach). Poza tym – na co słusznie zwróciła uwagę skarżąca – z zawartych w karcie postulatów w zakresie "przywrócenia historycznych form i podziałów w stolarce okiennej", czy też "przywrócenie izolacji pozimowej" wynika tak de facto, że w dacie sporządzenia karty (czyli już w 2019 r.) budynek mieszkalny skarżącej nie posiadł elementów, o przywrócenie których postulowano (czyli chociażby charakterystycznej symetrycznej stolarki okiennej, czy też kamiennej podmurówki). Trudno zatem nie zgodzić się z twierdzeniem skarżącej podważającym okoliczność, że już w 2019 r. budynek mieszkalny nie posiadał cech wymienionych w art. 3 u.o.z.o.z. Jest to tym bardziej istotne, że przedstawiona karta ewidencyjna budynku mieszkalnego została sporządzona w czerwcu 2019 r. (rubryka 12), podczas gdy do jej włączenia do WEZ doszło dopiero w lipcu 2025 r., a zatem po 5 latach od daty jej sporządzenia. Co więcej, jak zaznaczyła skarżąca, w okresie tym (od 2019 r. do 2025 r.) stan tego budynku uległ (dalszym) istotnym zmianom (np. elewacja budynku jest nowa). Skoro zatem wątpliwa jest okoliczność, iż już w 2019 r. (w dacie sporządzenia karty) ww. budynek posiadał walory zabytku, to tym bardziej wątpliwa jest okoliczność, że walory te posiadał pięć lat później tj. w 2024 r. (w dacie włączenia karty do WEZ). Z akt sprawy nie wynika również, aby DWKZ zweryfikował ww. okoliczności, do czego obliguje go treść § 14 ust. 1 rozporządzenia. Trudno zatem stwierdzić, że DWKZ ustalił jaki zakres prac na przestrzeni tych pięciu lat został przy budynku wykonany i ostatecznie w jakim zakresie obecny wygląd tego budynku odpowiada jego oryginalnej zabudowie. W aktach sprawy brak jest zatem dokumentacji (poza dwiema aktualnymi fotografiami budynku mieszkalnego skarżącej przesłanego DWKZ przez skarżącą mailem), która mogłaby stanowić podstawę do uznania, że DWKZ rzeczywiście sprostał wymaganiom zawartym w § 14 ust. 1 tego rozporządzenia i tak jak twierdził pełnomocnik DWKZ na rozprawie dokonał weryfikacji (sprawdzenia), czy "dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację". W konsekwencji powyższego, nie sposób zatem zgodzić się z twierdzeniem DWKZ, że "pomimo upływu pięciu lat od dnia wykonania karty ewidencyjnej budynku, nie można uznać, że dom w B. utracił walory zabytkowe".

Zdaniem Sądu, ww. dane zawarte w karcie ewidencyjnej z 2019 r. i dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, a ograniczające się tak de facto jedynie do korespondencji ze skarżąca i niezawierające jakiejkolwiek innej dokumentacji, nie potwierdzają zatem zabytkowego charakteru budynku skarżącej. Nie potwierdzają wartości, o których mowa w art. 3 u.o.z.o.z., w szczególności wartości historycznej budynku. Jakkolwiek budynek rzeczywiście pochodzi z 1900 r., to okoliczność ta nie może niejako z automatu przesądzać o jego wartości zabytkowej. Nie sposób bowiem przyjąć, że każdy budynek z tego okresu zasługuje na to, aby już tylko na tej podstawie, został objęty formą ochrony konserwatorskiej. DWKZ nie przedstawił dokumentacji wskazującej na jakiekolwiek przesłanki mogące świadczyć o autentyczności zabudowy. Nie przedstawił dokumentacji z której wynikałoby, po pierwsze aby DWKZ ustalił wygląd i cechy zabudowy powstałej w XIX w. na Z., a po wtóre z której wynikałoby, że budynek skarżącej takimi właśnie cechami się charakteryzuje. Podczas gdy – jak to wynika z treści załączonego do akt sprawy przez skarżącą informatora przygotowanego przez Starostę Kłodzkiego Dom Z. – zabudowę Z. o wartości historycznej charakteryzowały takie elementy bryły jak: widoczna, różniąca się od ścian kamienna podmurówka, okapy, ganki, podcienia frontowe w ścianach kalenicowych lub we fragmencie ściany kalenicowej, wyżki w całości zabudowane lub z galeriami, czy też bardzo charakterystyczne deskowania ściany szczytowej. W tych okolicznościach za niewystarczającą należało uznać również argumentację DWKZ przedstawioną w piśmie z 13 maja 2024 r., a przemawiającą zdaniem organu za zabytkowym charakterem domu mieszkalnego skarżącej. Bryła i geometria dachu w postaci prostopadłościanu pokrytego dachem dwuspadowym stanowi bowiem najbardziej typową budowę budynku mieszkalnego również współcześnie. Rozmieszczenie okien i drzwi nie jest natomiast symetryczne (cecha charakterystyczna). A sposób przeprowadzenia podziału elewacyjnego, z uwagi na otynkowanie budynku, jest niewidoczny. Nie widać zatem, czy budynek skarżącej posiada charakterystyczną kamienną podmurówkę, czy też jej nie posiada. Trudno też ustalić, czy budynek rzeczywiście posiadał charakterystyczne "deskowania ściany szczytowej". Z tych też przyczyn, Sąd uznał, że zaskarżona czynność DWKZ została dokonana z naruszeniem art. 22 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia. Z powyższych względów, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł o stwierdzeniu bezskuteczności zaskarżonej czynności DWKZ w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej do WEZ (pkt I sentencji wyroku). O kosztach postępowania orzeczono natomiast w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Sąd nie znalazł natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku DWKZ "o zasądzenie od skarżącej na rzecz DWKZ kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego" zwartego w piśmie z 5 lutego 2025 r. Wskazać bowiem należy, że z literalnej wykładni art. 200 p.p.s.a wynika wprost, że zwrot kosztów przysługuje w opisanej w nim sytuacji – jedynie – skarżącemu. Przepis ten, tak jak i kolejne unormowania odnoszące się do zwrotu kosztów zawarte w art. 201 i 202 p.p.s.a., nie ma więc zastosowania do innych stron, którym nie przysługuje np. zwrot kosztów zastępstwa procesowego bez względu na wynik postępowania.

Końcowo podnieść należy, że wyrokiem z 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18, na który powołuje się skarżąca w skardze, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków (dalej: GEZ), bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 r. poz. 951). Skoro jednak w rozpoznawanej sprawie skarżąca zaskarżyła czynność DWKZ w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej do WEZ (a nie czynność ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w GEZ), to tym samym zarzuty skargi w tym zakresie nie mogły odnieść zamierzonego skutku, co jednak w żaden sposób nie przesądziło o kierunku rozstrzygnięcia Sądu.