Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 44/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 27
journal: Dz.U. 2022 poz 1360
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 59 ust. 1 i 2, art. 101 ust. 1, ust. 6
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska - Cybulska po rozpoznaniu w dniu 23 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy z wniosku Wójta Dąbrowy Biskupiej o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Dąbrowy Biskupiej a Wójtem Gminy Wałcz w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie ponoszenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży małoletniej J. C. postanawia: wskazać Wójta Gminy Wałcz jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Zastępca Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dąbrowie Biskupiej, działając z upoważnienia Wójta Gminy Dąbrowy Biskupiej, wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Dąbrowy Biskupiej a Wójtem Gminy Wałcz w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie ponoszenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży małoletniej J. C.

Wnioskodawca wskazał, że pismem z dnia 28 grudnia 2022 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Wałczu zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dąbrowie Biskupiej z informacją, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Dąbrowie Biskupiej od dnia 1 stycznia 2023 r. jest właściwy w sprawie ponoszenia opłat za pobyt małoletniej J. C. w Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży w G., w związku ze zmianą opiekuna prawnego nad małoletnią, którym została ustanowiona M. K., która ma miejsce zamieszkania na terenie gminy Dąbrowa Biskupia. Wskazano na brzmienie art. 27 K.c.

Zdaniem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dąbrowie Biskupiej w niniejszym stanie faktycznym i prawnym zastosowanie znajduje przepis art. 101 ust. 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej "u.p.s."), będący przepisem o charakterze lex specialis do art. 101 ust. 1 u.p.s., z którego wprost wynika, że dla mieszkańca domu pomocy społecznej lub osoby korzystającej z usług rodzinnego domu pomocy właściwa jest gmina, która skierowała mieszkańca lub osobę do tej jednostki. Podkreślono, że takie stanowisko znajduje również oparcie w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wnioskodawca zaznaczył, że decyzja o skierowaniu małoletniej J. C. do Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży w G. pozostaje w dalszym ciągu w obrocie prawnym, a zatem Gmina Wałcz, której organ wydał decyzję kierującą, stała się właściwa w sprawie małoletniej w zakresie pobytu jej w DPS. Wskazano także, iż z treści art. 61 ust. 1 pkt 3 u.p.s. wynika, że to gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, a nie gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania, jest obowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

W odpowiedzi na w/w wniosek, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wałczu, działając z upoważnienia Wójta Gminy Wałcz, wniósł o zastosowanie w niniejszej sprawie art. 27 K.c. Podkreślono, że skoro do określenia miejsca zamieszkania osoby ograniczonej w zdolności do czynności prawnych lub jej nieposiadającej (osoby ubezwłasnowolnione całkowicie, częściowo, małoletni), ma zastosowanie wówczas treść art. 27 K.c., tj. miejsce zamieszkania opiekuna prawnego, to tym samym właściwość gminy co do odpłatności determinowana jest przez miejsce zamieszkania opiekuna prawnego. Wobec tego uznano, że w niniejszej sprawie właściwym pozostaje GOPS w Dąbrowie Biskupiej.

Pismem z dnia 2 sierpnia 2023 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dąbrowie Biskupiej, działając z upoważnienia Wójta Gminy Dąbrowy Biskupiej, drogą elektroniczną wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o dopuszczenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. pisma informacyjnego z DPS dla Dzieci i Młodzieży w G. z dnia 18 lipca 2023 r. z uwagi na fakt, że w dniu składania przedmiotowego wniosku Ośrodek nie dysponował tym pismem. W piśmie tym Dyrektor DPS dla Dzieci i Młodzieży w G. informuje, że małoletnia J. C. przebywa w w/w domu od dnia 18 maja 2022 r., zgodnie z decyzją kierującą Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wałczu. Podano także, iż od dnia 10 czerwca 2015 r. mieszkała w Regionalnej Placówce Opiekuńczo – Terapeutycznej w D., opiekunem był brat J. C. Dokument ten nie został opatrzony podpisem elektronicznym. Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny pismem z dnia 4 sierpnia 2023 r. wezwał Wójta Gminy Dąbrowa Biskupia do podpisania w/w pisma – w terminie 7 dni – pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. Nie wykonano wezwania Sądu we wskazanym terminie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe, zatem spór ma charakter negatywny.

W niniejszej sprawie spór o właściwość powstał pomiędzy Wójtem Dąbrowy Biskupiej a Wójtem Gminy Wałcz w przedmiocie wskazania organu właściwego w sprawie ponoszenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży małoletniej J. C.

Przystępując do rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu zwrócić uwagę należy, że postanowieniem z dnia 9 listopada 2021 r. Sąd Rejonowy w Wałczu III Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt III Nsm 337/20, w pkt 1. orzekł o umieszczeniu małoletniej J. C., ur. [...] 2005 r. w domu pomocy społecznej w pkt 2. kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.

Należy podkreślić, że gdy o skierowaniu do domu pomocy społecznej zadecydował sąd powszechny, to z uwagi na związanie prawomocnym orzeczeniem sądu, rola organów administracji zasadniczo sprowadza się do wykonania tego orzeczenia. Nie zwalnia ono przy tym organów z obowiązku wydania określonych przez ustawę o pomocy społecznej decyzji. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że rozstrzygnięcie sądu powszechnego o umieszczeniu w domu pomocy społecznej niejako pochłania skierowanie, o jakim mowa w art. 59 ust. 1 u.p.s. Jednakże zupełne wykluczenie możliwości stosowania art. 59 u.p.s. doprowadziłoby do niemożności ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. W orzecznictwie coraz wyraźniej prezentowany jest pogląd, że niezależnie od orzeczenia sądu o umieszczeniu w domu pomocy społecznej organy administracji wydają decyzje określone w komentowanym artykule (tak m.in. NSA w postanowieniu z 30 października 2007 r., sygn. akt I OW 78/07).

W niniejszej sprawie decyzją z dnia 14 kwietnia 2022 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wałczu – działając z upoważnienia Wójta Gminy Wałcz – skierował małoletnią J. C. do Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży w G. – [...] Aleksandrów Kujawski. Następnie, decyzją z dnia 21 kwietnia 2022 r. Starosta Aleksandrowa Kujawskiego, orzekł o umieszczeniu małoletniej w w/w Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej Intelektualnie w G.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że opiekunem małoletniej był jej brat J. C., zam. [...] Wałcz. Natomiast z zaświadczenia Sądu Rejonowego w Wałczu wynika, że w dniu 19 września 2022 r. nowym opiekunem prawnym małoletniej została wyznaczona M. K., zam. ul. [...] Dąbrowa Biskupia (sygn. akt III Nsm 313/22).

Należy w tym miejscu wskazać, że przepisem o charakterze szczególnym jest art. 101 ust. 6 u.p.s., zgodnie z którym, dla mieszkańca domu właściwa jest gmina, która skierowała go do domu pomocy społecznej. Przepis ten przypisuje zatem istotne znaczenie decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej. Zakłada zatem, że gmina, która spowodowała umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej pozostaje właściwa we wszystkich sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej dla tej osoby, w czasie jej zamieszkiwania w tym domu również w sprawach zmiany domu pomocy społecznej. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, decyzja o skierowaniu do DPS zachowuje znaczenie kształtujące właściwość organu pomocy społecznej dopóki pozostaje w obrocie prawnym. W niniejszej zaś sprawie pozostaje w obrocie prawnym decyzja Wójta Gminy Wałcz (GOPS w Wałczu) z dnia 14 kwietnia 2022 r. o skierowaniu J. C. do Domu Pomocy Społecznej przeznaczonego dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie – Dom Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży w G. – [...] Aleksandrów Kujawski. Decyzja ta nie została ani zmieniona, uchylona lub wygaszona, wobec tego zastosowanie ma art.101 ust.6 u.p.s. Z tego powodu organem właściwym w niniejszej sprawie jest Wójt Gminy Wałcz.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.