Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 614/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-03-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Niewiadomski, Sędziowie NSA Alicja Plucińska-Filipowicz, Henryk Ożóg /spr./, Protokolant Agnieszka Majewska, po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 lutego 2005 r. sygn. akt SA/Sz 2063/03 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Wojewody Zachodniopomorskiego z dnia [...] września 2003 Nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewoda Zachodniopomorski decyzją z dnia [...] września 2003r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U z 2001r., Nr 87, poz. 960 ze zm.); dalej ustawa o ewidencji ludności , po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy M. z dnia [....] sierpnia 2003r. Nr [...] orzekającej o wymeldowaniu J. M. z pobytu stałego z lokalu przy ul. S. w M. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że na wniosek A. B. postępowanie w przedmiocie wymeldowania J. M. z lokalu przy ul. S. w M. zakończone zostało w dniu [...] sierpnia 2003r. decyzją o wymeldowaniu. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podniósł, że spełniona została przesłanka z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności tj. opuszczenie lokalu bez dokonania obowiązku wymeldowania.

Rozpatrując sprawę na skutek wniesionego odwołania organ odwoławczy podkreślił, że wyrokiem z dnia 27 maja 2002r. K.20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716) Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności z konstytucją. W konsekwencji tego orzeczenia uległy zmianie nie tylko przesłanki zameldowania, ale i wymeldowania osoby z pobytu stałego z określonego lokalu. Wydając decyzję o wymeldowaniu należy brać pod uwagę wyłącznie fakt opuszczenia lokalu, nie badając kwestii uprawnień wymienionych w art. 9 ust. 2, gdyż przepis ten utracił moc obowiązującą.

Organ administracyjny wydaje decyzję administracyjną o wymeldowaniu w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, przy czym ocenie podlega wyłącznie kwestia opuszczenia lokalu.

Organ odwoławczy za organem I instancji przyjął, że J. M. od 1999r. nie mieszka w lokalu przy ul. S. w M. Fakt ten potwierdziła nie tylko A. B. w oświadczeniu z dnia 12 czerwca 2003r., ale i sam J. M. w składanych wyjaśnieniach w dniu 11 lipca 2003r. oraz w piśmie z dnia 12 kwietnia 2002r., a także świadek A. N. i policja w M.

Organ orzekający zauważył, że J. M. w odwołaniu nie kwestionuje ustalenia, iż od 1999r. nie mieszka w tym lokalu, a jedynie podniósł, że od tej daty nie miał możliwości przebywania w lokalu, gdyż właściciele wymienili zamki w drzwiach. Wskazał też, że w tym okresie bardzo często przebywał w szpitalu.

Organ odwoławczy po analizie wszystkich zebranych dowodów uznał, że podnoszone prze stronę zarzuty, nie zmieniają zasadności ustalenia, że jego zachowanie polegające na opuszczeniu lokalu, wypełnia znamiona przesłanki opuszczenia miejsca stałego zameldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności.

J. M. od kilku lat nie mieszka w tym lokalu, pomiędzy kolejnymi pobytami w szpitalu również przebywał poza tym lokalem, od wymiany zamków w drzwiach minęły cztery lata i nie podjął żadnych czynności przewidzianych prawem w celu odzyskania utraconego posiadania tego lokalu.

Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że istota ewidencji ludności polega na rejestracji danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, więc rejestracji stanu faktycznego. Wymeldowanie zaś nie ma znaczenia dla sfery praw podmiotowych osoby, wobec której została wydana taka decyzja. W tym stanie organ odwoławczy orzekł jak w sentencji.

Od powyższej decyzji J. M. wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie lub przydzielenie lokalu zastępczego.

W skardze J. M. podniósł, że decyzja jest krzywdząca, tendencyjna i narusza prawo oraz zasady współżycia społecznego. Skarżący jest bowiem przewlekle chory na depresję i nowotwór. Odwołanie od decyzji organu I instancji potraktowano jednostronnie na podstawie nieprawdziwych zeznań A. N. poprzedniej właścicielki lokalu. Pomijając nakłady jakie skarżący poczynił na lokal przy ul. S. w M., obecnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji. Skarżący wskazał, że lokal ten opuścił w związku z oddelegowaniem na okres trzech miesięcy do pracy w PPKS z M. do D. W połowie października 1999r. wrócił do mieszkania i stwierdził, że zostały wymienione zamki w drzwiach. A. N. oświadczyła wówczas, że w jego mieszkaniu chwilowo mieszka jej kuzynka, która wyprowadzi się do końca listopada 1999r. Do mieszkania nie został jednak już wpuszczony. W tym czasie pogorszeniu uległ stan jego zdrowia i przez dziesięć miesięcy przebywał na leczeniu w szpitalu psychiatrycznym. Usiłował odzyskać mieszkanie i w tym celu rozmawiał w ówczesną właścicielką A. N., ale działania te okazały się nieskuteczne.

Wojewoda Zachodniopomorski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. .

Wyrokiem z dnia 9 lutego 2005r., sygn. akt SA/Sz 2063/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę.

Zgodnie bowiem z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności warunkiem wymeldowania oznaczonej osoby, w drodze decyzji administracyjnej, jest faktyczne opuszczenie lokalu przez tę osobę bez dopełnienia formalności wymeldowania się. Jak trafnie podniósł organ odwoławczy, na skutek wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002r., stwierdzającego niekonstytucyjność art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, zmieniła się też regulacja prawna objęta przepisem art. 15 ust. 2 tej ustawy. W konsekwencji w aktualnym stanie prawnym zbędne jest badanie przez organ administracji uprawnień oznaczonej osoby do przebywania w konkretnym lokalu.

Zasadnie też organ odwoławczy zwrócił uwagę, że ewidencja ludności służy do rejestracji danych o miejscu pobytu osób. Dla zapewnienia zgodności między stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu, lub też poprzez rozstrzygnięcia własne, zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a rzeczywistym stanem faktycznym.

W tym miejscu podnieść należy, że stosownie do art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, pobytem stałym jest zameldowanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że: "o opuszczeniu miejsca stałego pobytu" w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, można mówić wówczas, gdy osoba, której postępowanie dotyczy, fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym poprzednio posiadała centrum życiowe, oraz gdy opuszczenie jest wynikiem tej woli, czyli że opuściła lokal dobrowolnie.

Z takim opuszczeniem lokalu mamy do czynienia wówczas, gdy osoba taka nie podejmuje we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia utrwalonego posiadania lokalu (por. wyroki NSA z dnia 23 września 1999r. V SA 252/99, z dnia 22 sierpnia 2000r. V SA 108/00, z dnia 18 grudnia 2001r. II SA/Ka 613/00).

W rozpoznawanej sprawie organy orzekające oceniając wszystkie zebrane w sprawie dowody zasadnie uznały, że opuszczenie lokalu przy ul. S. w M. przez J. M. nastąpiło w okolicznościach dających podstawę do wymeldowania.

Bezsporne jest w sprawie, że skarżący mieszkał w tym lokalu od 1985r., a zameldował się na pobyt stały w 1989r. Na początku października 1999r., skarżący wyjechał do pracy do D. W tym czasie mieszkanie zajmowane przez skarżącego zostało wynajęte innym osobom oraz zostały wymienione zamki. Od wyjazdu do pracy w D. skarżący już nie mieszkał w powyższym lokalu, chociaż w toku postępowania administracyjnego twierdził, że zawsze deklarował chęć powrotu do niego. Z wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie przed sądem administracyjnym wynika, że nie wnosił o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu, gdyż został wprowadzony w błąd , a wręcz oszukany przez A. N., która twierdziła, że kuzynka zajmująca lokal opuści go do końca listopada 1999r. Ponadto z wyjaśnień skarżącego wynika, że po opuszczeniu lokalu w październiku 1999r., poza pobytami w szpitalu, mieszkał u znajomej przy ul. P. w S.

Skoro zatem niesporne jest w sprawie, że skarżący nie mieszka w tym lokalu od października 1999r. i nie podjął środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania lokalu, to wymeldowanie skarżącego odpowiada przepisowi art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Utrzymanie bowiem zameldowania skarżącego na pobyt stały w lokalu, w którym faktycznie nie przebywa, stwarzałoby fikcję meldunkową.

Wbrew twierdzeniom skarżącego nie mają wpływu na rozstrzyganie w przedmiocie wymeldowania kwestie związane z nakładami skarżącego na lokal. Spory na tym tle rozstrzygają sądy powszechne, a nie organy administracji publicznej.

Należy też wyjaśnić, że zakres kognicji sądu administracyjnego, wyklucza możliwość rozpatrzenia wniosku zawartego w skardze o przydział lokalu socjalnego. Jak również brak było podstaw by Sąd dopuścił dowód z zeznań świadków wskazanych w skardze. Stosownie bowiem do art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje przedłużenia postępowania w sprawie.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik J. M. zarzucił, w oparciu o art. 173 pkt 1 cytowanego Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej ppsa), naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i wniósł o: 1) jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, 2) zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Skarżący stwierdził, iż stanowisko Sądu jest błędne. Przepis art. 15 ust. 2 może stanowić podstawę do decyzji o wymeldowaniu osoby, która bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim przez okres co najmniej 6 miesięcy, a ponownego miejsca pobytu nie można ustalić. W niniejszej sprawie brak jest podstaw prawnych do zastosowania tego przepisu. Poza sporem jest fakt, że skarżący nie przebywa w miejscu stałego zameldowania. Błędnie natomiast przyjął Sąd, że jest to wynikiem dobrowolnego działania J. M. Materiał zgromadzony w trakcie postępowania nie uprawnia do takiego wniosku. O dobrowolności można mówić, gdy żadne zewnętrzne okoliczności nie zmuszają osoby do podjęcia określonych działań. W niniejszej sprawie wyłącznie przymus zmusił skarżącego do opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Zarówno działanie N. właścicieli nieruchomości, w której miał stałe zameldowanie, którzy wynajęli czy też użyczyli osobom trzecim lokal, w którym zamieszkiwał skarżący, jak też obowiązki wynikające z zatrudnienia, a następnie jego ciężka długotrwała choroba, to nie wola ale okoliczności determinujące określone zachowanie osoby, której dotyczą. Nie sposób oczekiwać od takiej osoby, że zrezygnuje z leczenia choroby nowotworowej i depresji na rzecz wyważania drzwi i wyrzucania z mieszkania postronnych osób. To właśnie stan zdrowia przesądził niemożność podjęcia działań prawnych przez zainteresowanego, a nie jego wola. Inną rzeczą jest oczywista przegrana procesu o ochronę posiadania, w sytuacji gdy sporny lokal znalazł się we władztwie nie tych, którzy posiadanie naruszyli, ale innych osób – to tym ostatnim osobom przysługuje skuteczna ochrona.

Tak ustalony stan faktyczny w żaden sposób nie daje podstawy do przyjęcia, iż skarżący opuścił miejsce stałego pobytu w sposób, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Stosując wspomniany art. 15 ust. 2 Sąd całkowicie pominął ostatni człon tego przepisu. Prawidłowe jego zastosowanie wymaga aby wystąpiły łącznie wszystkie przesłanki w nim określone. Konieczne jest opuszczenie miejsca stałego pobytu na okres co najmniej 6 miesięcy i brak możliwości ustalenia nowego miejsca pobytu takiej osoby. Brak którejkolwiek z tych przesłanek wyklucza wydanie decyzji o wymeldowaniu w oparciu o art. 15. ust. 2. W niniejszej sprawie Sąd zajął się wyłącznie dwoma pierwszymi, całkowicie pomijając trzecią z nich. Miejsce pobytu skarżącego było znane organom administracji i na pewno bez trudu można je było ustalić.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa .)

W skardze kasacyjnej wniesionej przez pełnomocnika skarżącego zarzucono naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności wskazując, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do zastosowania tego przepisu, gdyż Sąd I instancji błędnie przyjął, że skarżący dobrowolnie opuścił miejsce stałego pobytu. Zdaniem strony skarżącej, o dobrowolności można mówić, gdy żadne zewnętrzne okoliczności nie zmuszają osoby do podjęcia określonych działań. Natomiast skarżący opuścił miejsce stałego pobytu w wyniku przymusu spowodowanego działaniem właścicieli nieruchomości, którzy wymienili zamki w drzwiach, a następnie udostępnili lokal innym osobom, jak też zatrudnieniem poza miejscem zamieszkania, a później chorobą.

Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie wymienione w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego, albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić.

Ponieważ przytoczony art. 15 ust. 2 zawiera odesłanie do art. 9 ust. 2 wskazać trzeba, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2002r., sygn. akt K.20/01 stwierdził, że art. 9 ust. 2 cytowanej ustawy jest niezgodny z Konstytucją. Przepis art. 9 ust. 2 utracił moc z dniem 19 czerwca 2002r. więc utrata uprawnień wymienionych w tym przepisie nie stanowi przesłanki do wymeldowania, o której mowa w art. 15 ust. 2. Do wymeldowania wystarczy zatem opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu bez wymeldowania.

Ustalenia Sądu I instancji, iż skarżący od października 1997 r. nie mieszka we wskazanym lokalu, który opuścił bez wymeldowania się i nie podjął środków prawnych zmierzających do przywrócenia posiadania lokalu są prawidłowe. Z akt sprawy, wynika bowiem, że skarżący w październiku 1999r. wyjechał do pracy do innej miejscowości. W tym czasie mieszkanie przezeń zajmowane zostało wynajęte innej osobie. Od czasu wyjazdu skarżący nie mieszkał już w tym lokalu. Na rozprawie przed sądem administracyjnym wyjaśnił, że nie wnosił o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu. Ponadto po opuszczeniu lokalu w październiku 1999r., poza pobytami w szpitalu, mieszkał u znajomej.

W orzecznictwie sądowym istotnie przyjęto, że "o opuszczeniu miejsca stałego pobytu" w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, można mówić wówczas, gdy osoba, której postępowanie dotyczy, fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym poprzednio posiadała centrum życiowe, oraz gdy opuściła ten lokal dobrowolnie. Z takim opuszczeniem lokalu mamy jednak do czynienia także wówczas, gdy osoba nie podejmuje we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do przywrócenia posiadania lokalu (por. wyroki NSA z dnia 23 września 1999r. V SA 252/99, z dnia 22 sierpnia 2000r. V SA108/00, z dnia 18 grudnia 2001r. II SA/Ka 613/00). Z takiego środka skarżący nie skorzystał.

Stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej w tym względzie nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

Oznacza to, iż w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka, wymieniona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności dotycząca opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego bez wymeldowania się.

Ponadto skarżący zarzucił, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę dalszych przesłanek wymienionych we wspomnianym art. 15 ust. 2, gdyż jego zdaniem zastosowanie tego przepisu wymaga, aby przesłanki te były spełnione łącznie. W ocenie skarżącego konieczne jest opuszczenie miejsca stałego pobytu na okres co najmniej 6 miesięcy i brak możliwości ustalenia nowego miejsca pobytu, zaś Sąd I instancji wziął pod uwagę dwie pierwsze przesłanki, natomiast całkowicie pominął trzecią z nich, gdyż miejsce jego pobytu było znane organom wydającym decyzję o wymeldowaniu.

Zarzut ten jest chybiony, ponieważ w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji nie zastosował drugiej części zdania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności: "albo osoby, która bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy ,a nowego miejsca pobytu nie można ustalić" z uwagi na to, iż nowe miejsce pobytu skarżącego było znane. Sąd badał jedynie przesłankę dotyczącą opuszczenia przez skarżącego miejsca pobytu bez obowiązku wymeldowania się, o której mowa w części pierwszej art. 15 ust. 2 z uwzględnieniem wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 cytowanego Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę kasacyjną, gdyż nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.