Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 535/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6129 Inne o symbolu podstawowym 612
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego I Kartograficznego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji w części, w pozostałym zakresie oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.188 w zw. z art. 151, art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200 i art. 205 § 2 i w zw. z art. 193
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Artur Dral po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy Miasta O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 949/19 w sprawie ze skargi Gminy Miasta O. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Krakowie z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za wydanie wypisu i wyrysu z rejestru gruntów 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty O. z dnia [...] marca 2019 r. nr [...], obie w części dotyczącej ustalenia opłaty za wydanie wypisu i wyrysu z rejestru gruntów dla działek [...] i [...] położonych w obrębie O., jednostka ewidencyjna O.; 2. oddala skargę w pozostałej części; 3. zasądza od Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Krakowie na rzecz Gminy Miasta O. kwotę 1120 (tysiąc sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 5 listopada 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Gminy Miasta O. (Gmina) na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Krakowie (Inspektor) z [...] lipca 2019 r. w przedmiocie ustalenia opłaty za wydanie wypisu i wyrysu z rejestru gruntów.

Wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy :

Gmina wnioskami z [...] kwietnia 2018 r. wystąpiła o wydanie wypisów i wyrysów z rejestru gruntów na podstawie art.40b ust. 2 pkt 4a) p.g.k. niezbędnych do ujawnienia w księdze wieczystej prawa własności nieruchomości nabytych z mocy prawa ostateczną decyzją Starosty z [...] lutego 2018 r. wydaną na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (dalej jako "specustawa").

Decyzją z [...] marca 2019 r. Starosta orzekł o ustaleniu dla Gminy opłat za wydanie wypisów i wyrysów z rejestru gruntów dla wskazanych przez nią działek ewidencyjnych. Gmina zaskarżyła decyzję Starosty co do działek [...], [...], [...], [...], [...], [...] położonych w jednostce ewidencyjnej O. miasto, obręb O. (punkt 1 decyzji) oraz [...], [...] położonych w jednostce ewidencyjnej O. miasto, obręb O.(punkt 4 decyzji).

Inspektor, po rozpoznaniu odwołania Gminy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji wyjaśniając, że zwolnienia z opłaty, o którym jest mowa w art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a, b, c P.g.i.k., nie można interpretować tak szeroko - jak tego chce Gmina - i uzasadniać ich otrzymanie bezpłatnie jedynie samym faktem ich niezbędności (w przypadku działek pozostających poza obszarem inwestycji) do ujawnienia prawa własności.

Sąd Administracyjny oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. wskazał, że istota sporu sprowadza się do interpretacji przepisu art. 40b ust. 2 pkt 4a ustawy - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 725 z późn. zm.), dalej jako "p.g.k.". Stosownie do powołanego przepisu nie pobiera się opłaty za wypisy i wyrysy z operatu ewidencyjnego sporządzane i wydawane na żądanie organów administracji rządowej oraz jednostek samorządu terytorialnego, w związku z ich działaniami mającymi na celu ujawnienie prawa do nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w księdze wieczystej.

W ocenie Sądu prawidłowa była argumentacja organu postulująca ścisłą wykładnię wyjątku od ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty i rozstrzygania powstałych wątpliwości na korzyść zasady odpłatności. Decydujące znaczenie w tej kwestii ma wyłącznie stan faktyczny sprawy. Zauważyć bowiem trzeba, że działki objęte skargą o nr: [...], [...] położone w obrębie O., jednostka ewidencyjna O.- miasto stanowiące własność osób fizycznych, które nabyła z mocy prawa Gmina - przeznaczone w całości pod inwestycję drogową mają już założone księgi wieczyste. Celem uzyskania dla powyższych nieruchomości wnioskowanych dokumentów jest wyłączenie działki z założonej księgi wieczystej i założenie dla niej nowej księgi wieczystej. Natomiast działki o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w obrębie O., jednostka ewidencyjna O. – miasto stanowią własność osób fizycznych, powstały w wyniku podziału i pozostały poza obszarem inwestycji drogowej. Wskazane nieruchomości stanowiły i stanowią własność osób fizycznych.

Sąd zaznaczył, że analizowana norma zawarta w art. 40b ust. 2 pkt 4a p.g.k. nie odpowiada wprost na pytanie jak należy rozumieć pojęcie "ujawnienie prawa do nieruchomości". W omawianym przepisie nie doprecyzowano bowiem, czy użyty termin odnosi się wyłącznie do działania jednostki samorządu terytorialnego dotyczącego nieruchomości niemającej urządzonej księgi wieczystej, czy też norma ta ma odnosić się do sytuacji ujawnienia prawa będącego pochodną wpisania jednej z działek tworzących wspólną nieruchomość do oddzielnej księgi wieczystej. Dokonując wykładni językowej art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a p.g.k. nie da się jednoznacznie przesądzić czy chodzi o szerokie rozumienie pojęcia "ujawnienie prawa do nieruchomości" jako ujawnienie każdego prawa do nieruchomości. W ramach wykładni językowej mieści się także przyjęcie, że przepis ten dotyczy ścisłego rozumienia pojęcia "ujawnienie prawa do nieruchomości" jako wykazania prawa do nieruchomości po raz pierwszy. W znaczeniu językowym ujawnić to odkryć coś, stwierdzić istnienie czegoś oraz podać do wiadomości coś, co było trzymane w tajemnicy. Ujawnienie prawa do nieruchomości to również pokazanie czegoś, co dotychczas było ukryte (sjp.pwn.pl/ujawnić). Dlatego też konieczne jest sięgnięcie do wykładni systemowej.

W art. 40 ust. 2 p.g.k. zawarto katalog zwolnień od pobierania opłaty, zgodnie z powołanym przepisem nie pobiera się opłat na żądanie prokuratury (pkt 1); sądów rozpoznających sprawy, w których stroną jest Skarb Państwa (pkt 2); organów kontroli państwowej w związku z wykonywaniem przez te organy ich ustawowych zadań ( pkt 3). Natomiast w art. 40b ust. 2 pkt 4 ustawy przewidziane są trzy przypadki, w których nie pobiera się opłaty : a) ujawnienie prawa do nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w księdze wieczystej; b) przeniesienie praw do nieruchomości Skarbu Państwa na rzecz jednostki samorządu terytorialnego; c) przeniesienie praw do nieruchomości jednostki samorządu terytorialnego na rzecz Skarbu Państwa. Treść przytoczonego przepisu wskazuje, że ustawodawca określając przypadki zwolnienia od opłat posługuje się nie tylko kryterium podmiotowym, ale równocześnie stosuje kryterium przedmiotowe, wskazując tym samym jaki podmiot i w zakresie jakich spraw podlega zwolnieniu. Ustawodawca rozróżnia ujawnienie prawa do nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w księdze wieczystej (pkt 4 lit. a) od przeniesienia praw do nieruchomości pomiędzy Skarbem Państwa i jednostką samorządu terytorialnego i odwrotnie (pkt 4 lit. b i li. c). Tylko w stosunku do przeniesienia praw pomiędzy Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego i odwrotnie ustawodawca zastosował zwolnienie od opłat, w sytuacji zaś gdy przeniesienie praw następuje pomiędzy Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego na rzecz podmiotu trzeciego zwolnienie z opłat nie przysługuje.

Stąd też w ocenie Sądu pierwszej instancji utworzenie kilku nieruchomości w miejsce większej nieruchomości objętej jedną księgą wieczystą, nie stanowi ujawnienia prawa w rozumieniu art. 40 b ust. 2 pkt 4 lit.a P.g.i.k. O tym, że użyty w art. 40 ust. 2 pkt 4 lit a P.g.i.k. termin ujawnienia prawa w księdze wieczystej może mieć inny zakres niż termin funkcjonujący na gruncie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, świadczy ustawa z dnia 7 września 2007 r. o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego (Dz.U. z 2012r., poz.1460 ze zm., dalej "ustawa z 7 września 2007 r."). Użyty w tytule ustawy termin ujawnienia w księgach wieczystych w sposób bezsporny dotyczy wyłącznie pierwszego ujawnienia Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela określonej nieruchomości. O takim zakresie znaczeniowym terminu ujawnienia w księdze wieczystej, w sposób bezsporny świadczy treść ustawy z dnia 7 września 2007 r. Powyższa okoliczność wskazuje, że ustawodawca posługuje się w poszczególnych ustawach pojęciem ujawnienia w księgach wieczystych w różny sposób, nadając mu zróżnicowany zakres znaczeniowy. Oznacza to, że pojęcie "ujawnienia" występujące w ustawie o księgach wieczystych i hipotece nie może być automatycznie przenoszone na pojęcie ujawnienia uregulowane w innej ustawie dotyczącej innej problematyki.

Powyższe wskazuje, że sporne pojęcie, o którym mowa w art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a p.g.k. należy odczytywać ściśle. Przepis ten nie przewiduje zatem zwolnienia jednostki samorządu terytorialnego z opłat za udostępnienie wypisu z rejestru gruntów i wyrysu z mapy ewidencyjnej w sytuacji gdy celem uzyskania tych danych jest wyłączenie działki z założonej już księgi wieczystej i założenie dla niej nowej księgi wieczystej. Czynności zmierzające do ujawnienia prawa w znaczeniu czynności wieczystoksięgowej w sytuacji gdy prawo to zostało już ujawnione w księdze wieczystej, nie uprawnia gminy do powtórnego wykorzystania zwolnienia od opłaty.

Podsumowując powyższe wywody Sąd podzielił stanowisko organów, że wniosek o wydanie bezpłatnie wyrysów i wyrysów z rejestru gruntów dla działek o nr: [...], [...] położonych w obrębie O., jednostka ewidencyjna O. – miasto, jest nieuzasadniony jako dotyczący ujawnienia prawa będącego pochodną wpisania jednej z działek tworzących wspólnie nieruchomość do oddzielnej księgi wieczystej.

Natomiast działki o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] położone w obrębie O., jednostka ewidencyjna O. – miasto stanowią własność osób fizycznych, a zgodnie z powołanym przepisem 40b ust. 2 p.g.k. tylko w stosunku do przeniesienia praw pomiędzy Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego i odwrotnie ustawodawca zastosował zwolnienie od opłat (pkt 4 lit. b i lit. c), w sytuacji zaś gdy przeniesienie praw następuje pomiędzy Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego na rzecz podmiotu trzeciego zwolnienie z opłat nie przysługuje.

Gmina zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną w całości zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj. art.40b ust. 2 pkt 4a) ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 725 z późn. zm.. dalej "p.g.k."). w zw. z art. 12 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1474) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że zasadne jest ustalenie opłaty za wypis i wyrys z ewidencji gruntów w części dotyczącej działki nr [...], [...] oraz działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] położonej w obrębie O., jednostka ewidencyjna O. miasto podczas gdy Gmina uprawniona jest do otrzymania bezpłatnych wypisów i wyrysów z ewidencji gruntów, gdyż sprawa dotyczy ujawnienia prawa do nieruchomości na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, które w odniesieniu do wnioskowanej nieruchomości nigdy nie było ujawnione w księdze wieczystej.

Mając powyższe na uwadze Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazała, że przepis art.40b ust. 2 pkt 4a) p.g.k. uprawnia jednostkę samorządu terytorialnego do bezpłatnych wypisów i wyrysów z ewidencji gruntów, gdyż dotyczy ujawnienia prawa do nieruchomości jednostki samorządu terytorialnego, które w odniesieniu do wnioskowanej nieruchomości nigdy nie było ujawnione w księdze wieczystej. Gmina nabyła bowiem nieruchomość z mocy prawa dopiero z dniem ostateczności decyzji Starosty nr [...] z [...] lutego 2018 r. wydanej na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, a więc przed złożeniem wniosku o wydanie wypisów i wyrysów z rejestru gruntów. Działanie Gminy nie zmierzało do przeniesienia prawa własności ale ujawnienia prawa jednostki samorządu terytorialnego nabytego z mocy prawa w księdze wieczystej, które wcześniej na rzecz j.s.t. ujawnione nie było.

Podkreśliła, że złożony wniosek o wydanie wypisów i wyrysów z ewidencji gruntów na podstawie art. 40b ust. 2 pkt 4a) p.g.k.. nie służył do wszczęcia postępowania ani przeniesienia prawa własności przez jednostkę samorządu terytorialnego, ale ujawnienia prawa do nieruchomości przez jednostkę samorządu terytorialnego w księdze wieczystej nabytego z mocy prawa, gdyż został złożony po decyzji Starosty nr [...], która walor ostateczności uzyskała [...] marca 2018 r., stwierdzającej nabycie nieruchomości z mocy prawa.

Gmina podniosła, że wbrew błędnemu poglądowi Sądu I instancji art. 40b ust. 2 pkt 4a) p.g.k. nie stanowi o jakimkolwiek ujawnieniu prawa do nieruchomości w księdze wieczystej, bo takie faktycznie było ujawnione (lecz nie na rzecz j.s.t.) ale o ujawnieniu prawa do nieruchomości jednostki samorządu terytorialnego w księdze wieczystej. Wskazane przez ustawodawcę w treści w/w przepisu prawo do nieruchomości jednostki samorządu terytorialnego nigdy nie było ujawnione w księdze wieczystej, bowiem zostało nabyte z mocy prawa (decyzją Starosty w trybie ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych). Ustawa - prawo geodezyjne i kartograficzne ani żaden inny przepis nie zawiera podnoszonego w zaskarżonym orzeczeniu warunku stosowania zwolnienia z pobierania opłat przez organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków w sytuacji nieruchomości, która nie ma założonej księgi wieczystej.

Gmina wskazała, że prezentowany przez nią pogląd potwierdził również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z 19 stycznia 2019 r. sygn. Akt III SA/Kr 1250/18 stwierdzając, że przepisy prawa geodezyjnego i kartograficznego nie stanowią o zakładaniu księgi wieczystej, a jedynie o ujawnieniu własności w księdze wieczystej. Stanowisko to w ocenie Gminy potwierdza również wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego sygn. akt I OSK 1402/16 w uzasadnieniu którego wskazano, że dążenie przez ustawodawcę do uregulowania rzeczywistego stanu prawnego własności nieruchomości poprzez ujawnienie w księgach wieczystych prawa własności nieruchomości Skarbu Państwa oraz jednostek samorządu terytorialnego przemawia również za tezą, że pojęcie ''ujawnienie prawa do nieruchomości", użyte w treści art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a p.g.k. należy rozumieć ściśle, a zatem, na podstawie powołanego przepisu, jednostka samorządu terytorialnego nie może domagać się ponownego zwolnienia z opłaty za wypisy i wyrysy z operatu ewidencyjnego. Ułatwienie jednostkom samorządu terytorialnego zakładania ksiąg wieczystych przez zwolnienie od opłat geodezyjnych miało na celu osiągnięcie zamierzonego celu ustawowego.

Składając zatem wniosek o wydanie bezpłatnych dokumentów Gmina zmierzała do ujawnienia swojego prawa w księdze wieczystej, które nigdy nie było ujawnione na jej rzecz.

Za nieprawidłowy Gmina uznała również pogląd Sądu I instancji, iż zwolnienie z opłat na podstawie art. 40b ust.2 pkt 4 pkt. a i lit. b p.g.k. przysługuje tylko w stosunku do przeniesienia praw między Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego i odwrotnie. Powyższe twierdzenie nie wynika z brzmienia przepisów ustawy.

Odpowiedź na skargą kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Spór w sprawie, jak to słusznie zauważyły organy oraz Sąd pierwszej instancji, dotyczy wykładni pojęcia "ujawnienie prawa do nieruchomości", użytego przez ustawodawcę w art. 40b ust. 2 pkt 4a p.g.k.

Zgodnie z powołanym przepisem, nie pobiera się opłaty za wypisy i wyrysy z operatu ewidencyjnego sporządzane i wydawane na żądanie organów administracji rządowej oraz jednostek samorządu terytorialnego, w związku z ich działaniami mającymi na celu ujawnienie prawa do nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w księdze wieczystej.

Kwestia rozumienia pojęcia "ujawnienie prawa do nieruchomości" użytego przez ustawodawcę w art. 40b ust. 2 pkt 4a p.g.k. była już przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W wyrokach z 9 listopada 2016 r. I OSK 1396/16, 23 listopada 2016 r. I OSK 1398/16, I OSK 1399/16, I OSK 1400/16, I OSK 1401/16, I OSK 1402/16, I OSK 1403/16, I OSK 1404/16, Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się z poglądem skarżącej kasacyjnie, że art. 40b ust. 2 pkt 4a p.g.k. odnosi się nie tylko do działania jednostki samorządu terytorialnego dotyczącego nieruchomości niemającej urządzonej księgi wieczystej ale także obejmuje przypadek założenia księgi wieczystej dla działki odłączonej z dotychczasowej księgi wieczystej.

Pogląd wyrażony w powyższych wyrokach podzielony został w niniejszej sprawie przez organy i Sąd pierwszej instancji, który w uzasadnieniu swojego wyroku przywołał zawartą w nich argumentację.

Sąd kasacyjny obecnie rozpoznający sprawę wskazuje, że wyroki te wydane zostały w odmiennym stanie faktycznym niż zaistniały w niniejszej sprawie. W sprawach zakończonych zacytowanymi wyrokami skarżąca kasacyjnie jednostka samorządu terytorialnego występowała o wydanie dokumentów z ewidencji gruntów celem odłączenia określonych działek z ksiąg wieczystych, w których była już ujawniona jak właściciel i urządzenia dla nich nowych ksiąg wieczystych, w których również zostałaby wpisana do działu II. W cytowanych wyrokach rzeczywiście uznano, że przepis art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a p.g.k. nie przewiduje zwolnienia jednostki samorządu terytorialnego z opłat za udostępnienie wypisu z rejestru gruntów i wyrysu z mapy ewidencyjnej w sytuacji gdy celem uzyskania tych danych jest wyłączenie działki z założonej już księgi wieczystej i założenie dla niej nowej księgi wieczystej. Zwrócono jednocześnie uwagę, czego nie dostrzegły ani organy orzekające w sprawie ani Sąd pierwszej instancji, że w rozpoznawanych sprawach Gmina podejmowała czynności zmierzające do ujawnienia prawa w znaczeniu czynności wieczystoksięgowej w sytuacji gdy prawo to zostało już ujawnione na jej rzecz w księdze wieczystej. Innymi słowy, w sprawach zakończonych zacytowanymi wyrokami, gmina wpisana jako właściciel w dziale II ksiąg wieczystych występowała o odłączenie z nich odkreślonych działek, założenie dla nich nowych ksiąg wieczystych i wpisanie jej jako ich właściciela.

W niniejszej sprawie, w zakresie działek [...] i [...] Gmina występowała o wydanie dokumentów celem odłączenia ich z dotychczasowej księgi wieczystej, w której jako właściciele wpisane były osoby fizyczne i urządzenia dla nich nowej księgi wieczystej, w której jako właściciel zostałaby wpisana właśnie Skarżąca kasacyjnie. Odłączenie to było zatem następstwem zmiany podmiotu, któremu przysługuje prawo własności do nieruchomości. Podejmowane przez Gminę czynności zmierzały zatem do ujawnienia przysługującego jej prawa własności do nieruchomości, które nabyła w związku z decyzją Starosty z [...] sierpnia 2018 r. W sprawie chodziło zatem – czego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji - o pierwsze ujawnienie jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela określonej nieruchomości.

Skoro zakresie działek [...] i [...] Gmina nie była wpisana jako ich właściciel, w konsekwencji nie można uznać, by wykorzystała już przysługujące jej zwolnienie wynikające z art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a p.g.k.

Zatem przy zastosowaniu wykładni art. 40b ust. 2 pkt 4a p.g.k. przedstawionej w zacytowanych wyrokach z 9 i 23 listopada 2016 r. uznać należy, że Skarżącej kasacyjnie Gminie przysługiwało zwolnienie z opłat za wydanie wypis i wyrys z ewidencji gruntów dla działek, które nabyte przez nią zostały na podstawie decyzji Starosty. Uzyskanie przez Gminę wypisu i wyrysu z ewidencji gruntów dla działek [...] i [...] prowadzi bowiem do jej ujawnienia jako ich właściciela w miejsce dotychczasowych właścicieli – osób fizycznych. Rzeczywiście, ujawnienie prawa własności Gminy wiąże się z odłączeniem działek z dotychczas istniejących ksiąg wieczystych, jednak inaczej niż w stanach faktycznych spraw zakończonych wyrokami z 9 i 23 listopada 2016 r., w dotychczas prowadzonych księgach wieczystych nie jest wpisana Gmina ale osoby fizyczne.

Sąd kasacyjny rozpoznający sprawę zwraca również uwagę, że przywoływana przez Sąd pierwszej instancji ustawa z dnia 7 września 2007 r. o ujawnieniu w księgach wieczystych prawa własności Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2012 r. poz. 1460 z późn. zm.) dotyczyła nie tylko obowiązku założenia ksiąg wieczystych dla nieruchomości stanowiących własność podmiotów publicznoprawnych ale również złożenia wniosków o wpis prawa własności przysługującego tymże podmiotów w księgach wieczystych już istniejących.

Zatem rzeczywiście, o ile w stanie faktycznym spraw zakończonych wyrokami z 9 i 23 listopada 2016 r. pojęcie ujawnienia w rozumieniu art. 35 u.k.w.i.h nie mogło obejmować odłączenia poszczególnych działek z ksiąg wieczystych w których już figurowała gmina i utworzenia dla nich nowych z jednoczesnym wpisaniem tego samego podmiotu jako właściciela, o tyle w stanie faktycznym niniejszej sprawy chodzi o pierwsze "ujawnienie" prawa własności Gminy do obu działek.

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego okazały się zatem uzasadnione w zakresie działek [...] i [...].

Zarzuty te nie są natomiast zasadne w zakresie dotyczącym działek [...], [...], [...], [...], [...] [...]. Jak wynika z ustaleń faktycznych poczynionych przez organy i zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji, a które nie zostały zakwestionowane w skardze kasacyjnej, działki te stanowiły i stanowią własność osób fizycznych.

Końcowo Sąd kasacyjny wskazuje, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej Gmina zakwestionowała pogląd iż zwolnienie z opłat na podstawie art. 40b ust.2 pkt 4 pkt. a i lit. b p.g.k. przysługuje tylko w stosunku do przeniesienia praw między Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego i odwrotnie.

Odnosząc się do tego stanowiska wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji wyraził w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowisko, iż tylko w stosunku do przeniesienia praw pomiędzy Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego i odwrotnie ustawodawca zastosował zwolnienie od opłat, w sytuacji zaś gdy przeniesienie praw następuje pomiędzy Skarbem Państwa lub jednostką samorządu terytorialnego na rzecz podmiotu trzeciego zwolnienie z opłat nie przysługuje. Sąd pierwszej instancji jako podstawę prawną swojego poglądu przywołał art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. b i lit. c) p.g.k.

W ocenie Sądu kasacyjnego w składzie rozpoznającym sprawę ustawodawca rozróżnił czynności zmierzające do ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej (art. 40b ust 2 pkt 4 lit. a p.g.k.) od czynności mających na celu przeniesienie praw do nieruchomości pomiędzy Skarbem Państwa a jednostkami samorządu terytorialnego (art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. b i c p.g.k.). Zwolnienie o którym mowa w art. 40b ust 2 pkt 4 lit a p.g.k. dotyczy zatem wyłącznie czynność obejmujących przedłożenie wniosku o ujawnienie prawa własności w księdze wieczystej, nie obejmuje natomiast czynności je poprzedzających takich jak. np uzyskanie wypisu i wyrysu z ewidencji gruntów i budynków niezbędnego w toku postępowania stwierdzającego nabycie z mocy prawa własności określonej nieruchomości przez jednostkę samorządu terytorialnego czy też Skarb Państwa (por. stanowisko wyrażone przez NSA w wyrokach z 9 czerwca 2022 r. I OSK 888/19 i z 31 sierpnia 2022 r. I OSK 1264/1). Zwolnienie przewidziane w art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. b i c p.g.k. doryczy natomiast czynności zmierzających – jak prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji do przeniesienia praw pomiędzy Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego i odwrotnie.

W konsekwencji, uznając zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej za uzasadnione w zakresie dotyczącym działek [...] i [...] Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji w zakresie w jakim ustalały one opłatę za wydanie wypisu i wyrysu z rejestru gruntów dla działek nr [...] i [...] położonych w obrębie O., jednostka ewidencyjna O., o czym orzekł w pkt 1 wyroku.

W pozostałym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 w związku z art. 188 oddalił skargę, o czym orzekł w punkcie 2 wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a w związku z art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a i w związku z art. 193 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz Gminy kwotę 1120 złotych.