Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 946/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2025-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54, art. 19 par. 4, art. 22 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Asesor WSA Mikołaj Darmosz, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 23 maja 2024 r. nr 2401-IEE.7192.281.2024.2.MSN UNP: 2401-24-133276 w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi A. S. (dalej: Skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor) z 23 maja 2024 r. nr 2401-IEE.7192.281.2024.2.MSN w sprawie skargi na czynności egzekucyjne.

2. Dotychczasowy przebieg postępowania

2.1. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. wszczął wobec Skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z 15 lutego 2024 roku od nr [...] do nr [...], obejmujących zaległości składkowe za okres od maja do listopada 2023 roku, dokonując zawiadomieniami z 16 lutego 2024 roku od nr [...] do nr [...] zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej.

Powyższe zawiadomienia wraz z odpisem ww. tytułów wykonawczych doręczono Skarżącej 4 marca 2024 roku za zwrotnym potwierdzeniem odbioru.

2.2. W odpowiedzi na powyższe zajęcia, pismami z 11 marca 2024 rok, Skarżąca wniosła za pośrednictwem pełnomocnika tj. jej męża, skargi na zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego z 16 lutego 2024 roku.

W uzasadnieniu pism zarzuciła, iż skarżone zajęcia naruszają prawo, gdyż podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego winno stanowić zarządzenie prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej oddziału, który wszczął postępowanie, a które to zarządzenie nigdy oficjalnie nie zostało opublikowane. Dalej podniosła, że zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy publiczne mogą działać wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. W związku z tym, skoro Dyrektor Oddziału ZUS w Z. działa na podstawie zarządzenia, do treści którego nikt spoza ZUS nie ma dostępu, to działanie takie narusza konstytucję i tym samym narusza prawo. Zarządzenia prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej powinny zostać oficjalnie opublikowane. Jeśli do tego nie doszło, to nie mogą być stosowane. W Polsce obowiązuje zasada jawności prawa.

Jeśli kwestię właściwości miejscowej urzędów skarbowych Minister Finansów uregulował w rozporządzeniu z 19 listopada 2003 roku, w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych - to jeśli dla ZUS nie ma takich regulacji, prowadzenie postępowań egzekucyjnych jest niedopuszczalne. Jeżeli takie zarządzenie, jako akt prawa wewnętrznego ZUS, nie zostało ogłoszone, to nie może ono być stosowane. Jeśli w Polsce obowiązuje zasada jawności prawa to taka luka stanowi podstawę niezgodności z prawem każdego postępowania egzekucyjnego, ze względu na brak zgodnych z konstytucją podstaw do jego wszczęcia. Tym bardziej, że takie postępowanie wszczyna dyrektor oddziału, a nie prezes ZUS.

Taka sytuacja jest niedopuszczalna i rażąco narusza prawa Dłużnika, a Dyrektor Oddziału ZUS nie posiada uprawnień do prowadzenia egzekucji.

2.3. Postanowieniem z 10 kwietnia 2024 roku nr [...] organ egzekucyjny, oddalił ww. na czynności egzekucyjne zajęcia świadczenia emerytalno - rentowego dokonanego zawiadomieniami z 16 lutego 2024 roku od nr [...] do nr [...].

2.4. W zażaleniu na ww. postanowienie Skarżąca zarzuciła rażące naruszenie prawa, gdyż podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego winno stanowić zarządzenie prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej oddziału. Na zakończenie dodała, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów prawa, jednocześnie wnosząc o doręczenie informacji wskazującej źródło prawne zawierające pełnomocnictwo dla Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z..

2.5. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. z 10 kwietnia 2024 r. o oddaleniu skarg na czynności egzekucyjne - zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej.

W uzasadnieniu Dyrektor wskazał, że właściwość rzeczowa i miejscowa Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu egzekucyjnego wynika z przepisu art. 19 § 4 i art. 22 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz.U.2023.2505 ze zm., dalej: ustawa egzekucyjna, u.p.e.a.), zaś zasięg terytorialny działania w tej sferze, tak określonego organu, wynika z przepisów regulujących funkcjonowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako osoby prawnej i jego struktury organizacyjnej, tak w randze ustawy czy rozporządzenia podlegających ogłoszeniu w odpowiednim Dzienniku Urzędowym, jak i regulaminów czy aktów wewnętrznych, nie podlegających stosownej publikacji.

W ocenie Dyrektora egzekucja należności pieniężnych wobec Skarżącej jest prowadzona przez właściwy miejscowo i rzeczowo organ tj. przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z.. Szczegółowe, w istocie wewnątrzorganizacyjne, określenie właściwości terytorialnej i rzeczowej dla poszczególnych oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie wprowadza nic nowego w ukształtowane przepisem art. 22 § 2 ustawy egzekucyjnej zasady określenia właściwości Dyrektora danego Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem tę identyfikuje się poprzez miejsce zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, która to zasada w rozpoznawanej sprawie nie została naruszona.

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. jest organem właściwym rzeczowo i miejscowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor stwierdził, że zaskarżone czynności egzekucyjne dokonane zostały w sposób prawidłowy, zgodnie z przepisami regulującymi sposób oraz formę ich dokonania i brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonych zajęć z przyczyn wskazanych przez Stronę.

Dyrektor zauważył, że Skarżąca podniosła, że dokonane one zostały z rażącym naruszeniem prawa. Zatem skargi oparła o przesłankę z art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

Dyrektor stwierdził, że zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego organ egzekucyjny dokonał zgodnie z trybem wskazanym w art. 79 ustawy egzekucyjnej. Zawiadomienia z 16 lutego 2024 roku od nr [...] do nr [...] zostały doręczone organowi rentowemu 16 lutego 2024 roku, natomiast Skarżącej ww. zawiadomienia doręczono 4 marca 2024 roku wraz z odpisem tytułów wykonawczych. Sporządzone przez organ egzekucyjny, w oparciu o wzór zawiadomienia stanowiący załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 grudnia 2020 roku w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych, zawiadomienia o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego spełniają wymogi określone dla tego rodzaju dokumentów, określone w przepisach art. 67 § 2.

W ocenie Dyrektora, organ I instancji bezpodstawnie rozszerzył zakres żądania skarg na czynności egzekucyjne. W związku z czym, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia zawarł argumenty potwierdzające słuszność oddalenia skarg wniesionych na podstawie art. 54 § 1 pkt 1, jak i pkt 2 ustawy egzekucyjnej. Tymczasem Skarżąca nie podniosła zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnych. Oznacza to, że to uzasadnienie postanowienia w tym zakresie jest zbędne, a organ I instancji w sposób nieuprawniony wykroczył poza zakres skarg rozpoznając zbytnią uciążliwość.

Odnosząc się do natomiast wniosku Skarżącej o doręczenie informacji wskazującej źródło prawne zawierające pełnomocnictwo dla Dyrektora Oddziału ZUS w Z., Dyrektor w treści zaskarżonego postanowienia z 23 maja 2024 roku nr 2401-IEE.7192.281.2024.2.MSN wyjaśnił, iż winien on zostać skierowany do organu egzekucyjnego. Dodatkowo w ww. postanowieniu nadmienił, że przed sądem toczyły się tożsame

2.6. W skardze na postanowienie organu odwoławczego, Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika zarzuciła rażące naruszenia prawa oraz wniosła o jego uchylenie.

2.7. W odpowiedzi na skargę Dyrektor, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

3.1. Skarga okazała się niezasadna.

3.2. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze. zm., dalej: p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

3.3. Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie Dyrektora w sprawie skargi na czynności egzekucyjne.

3.4. Rozważając zasadność skargi wskazać należy, że podstawę rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia stanowi przepis art. 54 ustawy egzekucyjnej. Zgodnie z jego § 1 zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, a podstawą skargi jest dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy lub zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Zgodnie natomiast z § 2 tego artykułu skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie.

Podkreślić należy, że w postępowaniu skargowym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia, nie ocenia się postępowania wymiarowego, które jest odrębnym postępowaniem od postępowania egzekucyjnego, czy należność jest wymagalna, czy egzekucja jest niedopuszczalna czy istnieją okoliczności do umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz czy zostało doręczone upomnienie (por. wyrok WSA w Gdańsku z 20 stycznia 2021 r. I SA/Gd 944/20, WSA w Poznaniu z 3 grudnia 2020 r. I SA/Po 609/20, NSA z 25 sierpnia 2020 r. II FSK 1324/18).

3.5. Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii właściwości rzeczowej i miejscowej Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu egzekucyjnego, wskazać należy, że art. 19 § 4 i art. 22 § 2 u.p.e.a. stanowi, iż zasięg terytorialny działania w tej sferze, tak określonego organu, wynika z przepisów regulujących funkcjonowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako osoby prawnej i jego struktury organizacyjnej, tak w randze ustawy czy rozporządzenia podlegających ogłoszeniu w odpowiednim Dzienniku Urzędowym, jak i regulaminów czy aktów wewnętrznych, nie podlegających stosownej publikacji.

W ocenie Sądu, zasadnie twierdzi Dyrektor, że egzekucja należności pieniężnych wobec Skarżącej jest prowadzona przez właściwy miejscowo i rzeczowo organ tj. przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z.. Szczegółowe, w istocie wewnątrzorganizacyjne, określenie właściwości terytorialnej i rzeczowej dla poszczególnych oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie wprowadza nic nowego w ukształtowane przepisem art. 22 § 2 ustawy egzekucyjnej zasady określenia właściwości Dyrektora danego Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem tę identyfikuje się poprzez miejsce zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, która to zasada w rozpoznawanej sprawie nie została naruszona.

Zgodnie z art. 19 § 4a u.p.e.a. i Rozporządzeniem Ministra Finansów w sprawie siedzib i właściwości rzeczowej oraz miejscowej Dyrektorów Oddziałów Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyznaczonych do działania jako organy egzekucyjne z 2 września 2016 roku.

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. wyznaczony jest do działania jako organ egzekucyjny uprawniony do stosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej wobec Skarżącej.

Zdaniem Sądu przepis art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej wyznacza nie tylko właściwość rzeczową organu egzekucyjnego tam wymienionego, lecz również jego właściwość miejscową skoro do egzekucji należności pieniężnych uprawniony jest Dyrektor tego Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako jednostki organizacyjnej Zakładu, który dokonuje wypłat danych świadczeń, a więc i poboru składek. Nie ulega zatem wątpliwości, że wierzycielem wymienionych w art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej należności pieniężnych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako państwowa jednostka organizacyjna posiadająca osobowość prawną, której w oznaczonym zakresie, przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej. Organem egzekucyjnym jest zaś Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którego kompetencje, zakres i sposób działania wyznaczają przepisy ustawy egzekucyjnej. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działa jako organ egzekucyjny z mocy samego prawa (art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej). Jego usytuowanie w strukturach organizacyjnych Zakładu w powiązaniu z wypełnieniem obowiązków organu egzekucyjnego powoduje, że jest on podmiotem personifikującym Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

3.6. Zdaniem Sądu zaskarżone czynności egzekucyjne dokonane zostały w sposób prawidłowy, zgodnie z przepisami regulującymi sposób oraz formę ich dokonania i brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonych zajęć z przyczyn wskazanych przez Skarżącą.

W doktrynie wskazuje się, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym "Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może polegać na zastosowaniu niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego nie jest tożsama z niedopuszczalnością egzekucji. Ustawa dopuszcza stosowanie wyłącznie tych środków egzekucyjnych, które zostały wyliczone w art. la pkt 12 ustawy egzekucyjnej, a przy tym mają to być środki egzekucyjne przewidziane do egzekwowania obowiązków danego rodzaju. Środek egzekucyjny będzie zatem niedopuszczalny, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, a ponadto jeżeli wprawdzie został przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. (...) Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może polegać na zastosowaniu dopuszczalnego środka egzekucyjnego, ale w sposób naruszający ustawę. Można również wskazywać na naruszenie innych ustaw niż komentowana ustawa. Rozumując a contrario, należy uznać, że nie może stanowić podstawy skargi na czynność egzekucyjną naruszenie przepisów rozporządzenia. (...) Skoro skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, to nie ma podstaw do oceny formalnej poprawności wszystkich czynności egzekucyjnych podjętych w postępowaniu, których prawidłowość nie została zakwestionowana daną skargą. Tak więc przedmiotem oceny są wyłącznie kwestie odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego bądź egzekutora lub poborcy skarbowego w świetle przepisów ustawy regulujących sposób i formę dokonywania czynności egzekucyjnych" (Przybysz Piotr Marek, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023).

W tych ramach przypomnieć należy, iż zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego organ egzekucyjny dokonał zgodnie z trybem wskazanym w art. 79 ustawy egzekucyjnej. Zawiadomienia z 16 lutego 2024 roku od nr [...] do nr [...] zostały doręczone organowi rentowemu 16 lutego 2024 roku, natomiast Skarżącej ww. zawiadomienia doręczono 4 marca 2024 roku wraz z odpisem tytułów wykonawczych. Sporządzone przez organ egzekucyjny, w oparciu o wzór zawiadomienia stanowiący załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 1 grudnia 2020 roku w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych, zawiadomienia o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego spełniają wymogi określone dla tego rodzaju dokumentów, określone w przepisach art. 67 § 2.

W przypadku gdy Strona nie podnosi zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, o którym mowa w art. 54 § 1 pkt 2 ustawy egzekucyjnej, tak jak to miało miejsce w tej sprawie, to uzasadnienie postanowienia w tym zakresie jest zbędne, tym samym organ I instancji w sposób nieuprawniony wykroczył poza zakres skarg rozpoznając zbytnią uciążliwość. Strona składająca skargę na podstawie art. 54 ustawy egzekucyjnej określa zakres żądania, a nie czyni to organ egzekucyjny.

Takie też stanowisko zajął w analogicznych stanach faktycznych tut. Sąd w prawomocnych wyrokach z dnia z 21 lipca 2022 r. I SA/GI 524/22, oraz 18 października 2023 roku, I SA/GI 771/23, oddalając skargi w przedmiocie skarg na czynności egzekucyjne.

Powołane w uzasadnieniu wyroki sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

3.7. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił, uznając ją za bezzasadną.