Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 273/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 115b, art. 115e § 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zdzienicka-Wiśniewska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Alicja Stępień, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 27 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 22 stycznia 2024 r., nr 2201-IEE.7192.127.2023.6.AW w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Chojnicach z dnia 19 października 2023 r. nr 2203-SEE.7113.169490.B.2023.13.CZM; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz strony skarżącej kwotę 597( pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Chojnicach prowadzi wobec pana A. S. postępowanie egzekucyjne. W toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęcia niewydzielonego udziału wynoszącego 1/2 części prawa własności nieruchomości.. Licytację ułamkowej części ww. nieruchomości przeprowadzono 20 listopada 2020 r.

Postanowieniem z dnia 4 marca 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Chojnicach przyznał nabywcom prawo własności ww. nieruchomości.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Chojnicach sporządził plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji tej nieruchomości w formie pisma z dnia 19 maja 2021 r..

W piśmie z dnia 7 czerwca 2021 r. zobowiązany wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa. W dniu 23 czerwca 2021 r. pan A. S. wniósł skargę na czynność organu egzekucyjnego, tj. plan podziału z dnia 19 maja 2021 r.

Postanowieniem z dnia 16 lipca 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Chojnicach odmówił wszczęcia postępowania. Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez A. S., postanowieniem z dnia 16 września 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Zdaniem organu zaskarżona czynność nie stanowi czynności egzekucyjnej, na którą przysługuje skarga na postawie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.- dalej u.p.e.a).. Zgodnie bowiem z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. czynnościami egzekucyjnymi organu egzekucyjnego są wszelkie podejmowane przez ten organ działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Sporządzenie planu podziału środków uzyskanej z egzekucji nieruchomości nie zmierza ani do zastosowania ani do zrealizowania środka egzekucyjnego, a jest ono jedynie wynikiem już zrealizowanego środka egzekucyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pan A. S. zarzucił naruszenie przepisów, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: art. 54 u.p.e.a. i art. 61a § 1 k.p.a. Wyrokiem z 19 stycznia 2022 r. w sprawie sygn. akt I SA/Gd 1496/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżone postanowienie. Sąd wskazał w uzasadnieniu, że w obowiązującym stanie prawnym organ egzekucyjny ma obowiązek wydania postanowienia w sprawie podziału kwoty uzyskanej z egzekucji. Ustawodawca w art. 54 § 1 u.p.e.a. przewidział możliwość wniesienia przez zobowiązanego skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora. Określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty (por. wyroki: NSA z dnia 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1324/18, WSA w Gdańsku z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Gd 343/20, dostępny orzeczenia.nsa.gov.pl). Taki rodzaj skargi przysługiwał skarżącemu, natomiast stosownie do art. 54 § 5 u.p.e.a., na postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną przysługuje zażalenie, a zatem także skarga do sądu administracyjnego. Również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że podział kwoty uzyskanej z egzekucji jest czynnością egzekucyjną, na którą zobowiązanemu służy skarga zgodnie z art. 54 u.p.e.a. (por. wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 142/11, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Po 263/16, dostępny orzeczenia.nsa.gov.pl).

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2023 r. w sprawie sygn. akt III FSK 434/22 oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku. W uzasadnieniu wskazano, że przepis art. 115b u.p.e.a. jest przepisem szczególnym w stosunku do przepisu art. 115a u.p.e.a., co oznacza, że okoliczności oraz zasady sporządzenia planu podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości zostały uregulowane w sposób odmienny od procedury sporządzenia planu podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży rzeczy albo wykonania prawa majątkowego, do których wystąpił zbieg egzekucji.

Postanowieniem z dnia 29 września 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Chojnicach oddalił skargę na czynność egzekucyjną.- plan podziału z 11 czerwca 2021 r. sumy uzyskanej z egzekucji niewydzielonego udziału w nieruchomości.

W uzasadnieniu wskazano, że do majątku pana A. S. prowadzone jest 16 postępowań egzekucyjnych. Kwota uzyskana z licytacji nie pokrywała kosztów egzekucyjnych, uzyskane kwoty podlegały zaliczeniu zgodnie z art. 115 § 1 u.p.e.a.. W pierwszej kolejności zaspokajane są koszty egzekucyjne, wobec czego nie można było przypisać do rozliczenia należności innych kategorii.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Chojnicach. W uzasadnieniu organ wskazał, że forma sporządzenia planu podziału nie była przedmiotem zasadniczej oceny w postępowaniu sądowym. Plan podziału, pomimo wadliwego pouczenia, zawiera wszystkie elementy postanowienia przewidziane w art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz. U. z 2023r,. poz. 775 ze zm.- dalej k.p.a.). Niezależnie od przyjętej nazwy dokumentu skarżący skorzystał z przysługującego mu w sprawie środka ochrony prawnej – skargi na czynność egzekucyjną.

Plan podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży nieruchomości został sporządzony zgodnie z art. 115b u.p.e.a.. Po stwierdzeniu, że postanowienie o przyznaniu własności stało się ostateczne w dniu 30 kwietnia 2021 r. organ pierwszej instancji sporządził w dniu 11 czerwca 2021 r. plan poddziału uzyskanej z egzekucji kwoty 152.775 zł. Plan podziału uwzględnia kategorię należności uprzywilejowanych według kolejności wskazanej w art. 115 § 1 u.p.e.a.. Należności dalszej kolejności zaspokajane są po zupełnym zaspokojeniu należności wcześniejszej kolejności, a gdy kwoty nie wystarcza na pokrycie w całości wszystkich należności tej samej kolejności, należności te zaspokaja się proporcjonalnie do wysokości każdej z nich (art. 15 § 6 u.p.e.a.). W planie podziału uwzględniono koszty egzekucyjne wynikające z tytułów wykonawczych dotyczących kosztów egzekucyjnych:

• [...]- koszty egzekucyjne: 32 175,74 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 73,51 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 78,86 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 10 295,08 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 18 171,47 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 12 221,39 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 1092,39 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 2 901,37 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 2 874,12 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 1 266,05 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 5 744,99 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 18 594,20 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 19 751,58 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 18 437,16 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 951,45 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 3 050,05 zł;

• [...] - koszty egzekucyjne: 5 095,59 zł.

Wskutek przeprowadzenia podziału w ten sposób wyczerpana została całość kwoty uzyskanej z egzekucji nieruchomości. Organ stwierdził, że nie przyznano kwot na poczet kosztów wynikających z kolejnych tytułów oraz nie dokonał ich podziału.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 marca 2024 r. pełnomocnik skarżącego doradca podatkowy R. A. zarzucił naruszenie art. 54 u.p.e.a. w związku z art. 76 K.p.a. poprzez pominięcie obowiązku wydania postanowienia o planie podziału, art. 107 § 1 k.p.a. wskutek pominięcia w piśmie o planie podziału obowiązku pouczenia o możliwości odwołania, art. 153 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz.U. z 2023r, poz. 1634 ze zm. – dalej p.p.s.a.) przez nieuwzględnienie oceny prawnej i wskazań zawartych w wyroku WSA w Gdańsku z 19 stycznia 2022 r. sygn.. akt I SA/Gd 1495/21 utrzymanym w mocy orzeczeniem NSA.

W skardze z dnia 6 marca 2024 r. pełnomocnika skarżącego radcy prawnego T. B. zarzucił naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu prawomocnego wyroku WSA w Gdańsku z 19 stycznia 2022 r., sygn.. akt I SA/Gd 1496/21, art. 115b u.p.e.a. poprzez brak wydania planu podziału w formie władczej, tj. w formie postanowienia, art. 76 § 2 k.p.a. w związku z art. 1 pkt 2 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. przez pozbawienie planu podziału cech dokumentu urzędowego, art. 24 § 2 k.p.a. przez brak należytego uzasadnienia ww. planu podziału.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżonych orzeczeń z prawem.

Sporna kwestia dopuszczalności złożenia skargi na czynność egzekucyjną w postaci sporządzenia planu podziału kwoty uzyskanej ze sprzedaży licytacyjnej została rozstrzygnięta zgodnie ze stanowiskiem prawnym zawartym w prawomocnych wyrokach sądów pierwszej i drugiej instancji.

Prawną podstawą podziału kwoty uzyskanej z egzekucji nieruchomości nie jest art. 115a u.p.e.a, lecz przepis szczególny – art. 115b u.p.e.a.. W uzasadnieniu wyroku z dnia 12 kwietnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w przepisie art. 115b u.p.e.a. ustawodawca nie przewidział środka zaskarżenia planu podziału, zatem zgodnie z zapisem art. 17 § 1 u.p.e.a. na postanowienie nie przysługuje zażalenia. Rozważania w tym zakresie nie podważają dopuszczalności wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, jaką jest plan podziału, dotyczą jedynie konieczności rozważenia pouczenia strony o możliwości uruchomienia trybu zaskarżenia przewidzianego w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. O prawie wniesienia skargi zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. skarżącego pouczył organ wydający zaskarżone postanowienie.

W rozpoznawanej sprawie, pomimo braku koniecznego pouczenia, pan A. S. wniósł skargę na czynność egzekucyjną. Pismo strony z dnia 23 czerwca 2021 r. zostało ostatecznie zakwalifikowane jako skarga na czynność egzekucyjną złożona w terminie ustawowym liczonym od dnia 16 czerwca 2021 r.- daty doręczenia planu podziału.

W ocenie Sądu nie jest trafne stanowisko organu, że forma sporządzenia planu podziału nie stanowiła zasadniczej kwestii, która podlegała ocenie Sądu. W wyroku z dnia 19 stycznia 2022r. w sprawie sygn. akt I SA/Gd 1495/21 (nie jak błędnie wskazano w skardze z sygn. akt I SA/Gd 1496/21) Sąd wskazał postanowienie jako właściwą formę sporządzenia planu podziału. Ocena organu, że będący przedmiotem kontroli plan podziału z 19 maja 2021 r. jest sporządzony w formie prawidłowej, wywiedziona z faktu wniesienia przez stronę, mimo wadliwego pouczenia, skargi na czynność egzekucyjną, nie jest prawidłowa. Sytuacja procesowa strony ukształtowana wniesionym przez nią środkiem prawnym nie zwalnia organu, w granicach wyznaczonych treścią przepisu art. 153 p.p.s.a., od oceny elementów treści pisma z 19 maja 2021 r. na podstawie art. 124 par. 1 i 2 k.p.a. Postanowienie powinno zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania. Postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie. Zgodnie z art. 126 k.p.a. do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 107 § 2-5 k.p.a.

Postanowienie w przedmiocie planu podziału jako czynność egzekucyjna podlega kontroli poprzez skargę na czynność egzekucyjną, a w konsekwencji również kontroli w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Konstatacja organu, że bez znaczenia pozostaje forma wydanego planu podziału w sytuacji skorzystania przez stronę z przysługującego w sprawie środka ochrony prawnej oraz enigmatyczne wskazanie, że plan podziału zawiera wszystkie przewidziane w art. 107 k.p.a. składniki postanowienia nie jest prawidłowa. Organ ponownie rozpoznający sprawę, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., jest związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku. Wbrew stanowisku organu brak podstaw do marginalizowania stanowiska prawnego Sądu wyrażonego w wyroku z dnia 19 stycznia 2022r. dotyczącego prawnej formy planu podziału. Należy zaznaczyć, że pismo z 19 maja 2021 r. zatytułowane "plan podziału" nie zawiera uzasadnienia faktycznego pozwalającego na kontrolę prawidłowości dokonanego podziału kwoty uzyskanej z licytacji. Organ, wskazując w piśmie wiele tytułów wykonawczych dotyczących kosztów egzekucyjnych, nie wyjaśnia przyczyn dokonania podziału w granicach należności uprzywilejowanych ograniczonego do wybranych tytułów wykonawczych. Uzasadnieniem stanowiska prawnego organu nie jest przytoczenie treści przepisów regulujących postępowanie egzekucyjne. Organ nie przedstawił poczynionych przez siebie ustaleń faktycznych, nie przedstawił prawnej podstawy rozstrzygnięcia odnoszącej się do stanu sprawy, co uniemożliwia uzyskanie wiedzy o przeprowadzonej przez organ subsumcji przepisów prawa. Wada prawna pisma nie dotyczy zatem jedynie błędnego pouczenia, ale również braku istotnych elementów umożliwiających kwalifikację jako rozstrzygnięcia spełniającego wymogi prawne, podlegającego ocenie w ramach skargi na czynność egzekucyjną. Wydane w sprawie przez organ rozpoznający skargę na czynność egzekucyjną postanowienie podlegające kontroli Sądu nie jest prawidłowe, gdyż w sprawie nie zostało wydane postanowienie o sporządzeniu planu podziału. Pismo z dnia 19 maja 2021r. nie spełnia wymogów ustawowych. W konsekwencji nie może być uznane za prawidłowe rozstrzygniecie skargi na czynność egzekucyjną potwierdzające formalną poprawność pisma z 19 maja 2021 r. jako planu podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości.

W zaskarżonym postanowieniu nie odniesiono się do zarzutów skargi na czynność egzekucyjną. Uzasadnienie nie zawiera wyjaśnienia dokonanych przez organ ustaleń faktycznych. Podstawą sformułowanego w piśmie strony z dnia 23 czerwca 2021r. zarzutu było naruszenie przepisu art. 115e § 2 u.p.e.a. Spełnienie przesłanki ustanowienia hipoteki zabezpieczającej wiele wierzytelności oraz warunku łącznej kwoty wierzytelności przewyższającej sumy wymienione we wpisie hipoteki uzasadnia w ocenie strony uznanie, że plan podziału nie uwzględnia nakazu zaspokojenia wszystkich wierzytelności proporcjonalnie do ich wysokości. Skarżący zarzucił, że nie został przedstawiony dokument pochodzący od wierzyciela, które wierzytelności i w jakiej wysokości mają zostać zaspokojone. Do zarzutów zawartych w skardze na czynność egzekucyjną organ się nie odniósł w sposób umożliwiający kontrolę w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W sytuacji gdy nie zostało wydane postanowienie o planie podziału, nie jest możliwa ocena zarzutów merytorycznych dotyczących czynności podziału kwoty uzyskanej z egzekucji z nieruchomości.

Ponownie rozpoznając skargę na czynność egzekucyjną organ uwzględni powyższe stanowisko prawne Sądu.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 145§1 pkt lit. c p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1. wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. wobec uwzględnienia skargi w całości.