Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 963/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 2, art. 50 ust. 1, ust. 2, ust. 4, ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk, Sędziowie WSA Jacek Czaja (sprawozdawca), Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 21 września 2023 r. nr SKO.41/5069/OS/2023 w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 21 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania Z. W. (strona, skarżący) od decyzji Wójta Gminy Niemce z 3 sierpnia 2023 r. odmawiającej stronie przyznania usług opiekuńczych, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 9 czerwca 2023 r. strona zwróciła się do organu pierwszej instancji między innymi o przyznanie usług opiekuńczych (we wniosku strona zwróciła się o świadczenie na opłacenie opieki i pomocy (I wniosek), usługi zwykłe opiekuńcze - oczekiwanie 16 godzin codziennie i usługi specjalistyczne - trzy różne formy oczekiwanie 10 godzin/m-c każda forma (II wniosek).

Organ pismem z 29 czerwca 2023 r. wezwał wnioskodawcę do dostarczenia informacji na piśmie w sprawie aktualnej sytuacji rodzinnej, materialnej, zdrowotnej i mieszkaniowej, dołączając do pisma dokumentację, którą wnioskodawca winien dostarczyć. Kolejne pismo w tym przedmiocie organ skierował 4 lipca 2023 r.

Organ pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawca nie dopełnił obowiązku dostarczenia dokumentacji, pomimo osobistych wizyt w Urzędzie Gminy w dniach 30 czerwca 2023 r., 3 lipca 2023 r., 10 lipca 2023 r., 11 lipca 2023 r., 18 lipca 2023 r., 24 lipca 2023 r. i 31 lipca 2023 r. składając różne pisma.

Organ podkreślił, że 20 lipca 2023 r. pracownicy socjalni przyjechali do miejsca zamieszkania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, na prowadzone postępowanie z innego wniosku. Strona była informowana pisemnie o wizycie pracowników socjalnych jednak wywiad środowiskowy nie został przeprowadzony, ponieważ skarżący nie otworzył drzwi.

Organ zaznaczył również, iż wnioskodawca systematycznie widywany jest w środowisku robiąc wspólnie z żoną zakupy, jeżdżąc do lekarza, załatwiając nie tylko sprawy swoje w urzędzie ale również i żony. Za środki lokomocji służą mu rower i samochód, którym kieruje. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji w ośrodku i informacji w wywiadach środowiskowych wynika, że strona samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe od kilkudziesięciu lat, sam dysponuje swoim świadczeniem, żona wnioskodawcy mieszka w tym samym domu i gospodarstwo domowe prowadzi oddzielnie. Wnioskodawca ma orzeczoną separację sądową, legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 20 kwietnia 2022 r. nr akt [...] gdzie został uznany za niezdolnego do samodzielnej egzystencji na czas określony do 30 kwietnia 2023 r. i orzeczeniem z 15 września 2022 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o stopniu niepełnosprawności w stopniu znacznym do 30 września 2027 r. Dochód strony stanowi kwota 1.739,87 zł na którą składa się emerytura netto w wysokości 1.445,48 zł, dodatek pielęgnacyjny w kwocie 294,29 zł miesięcznie. Kwota ta wynika z decyzji ZUS z marca 2023 r. Dodatkowo wnioskodawca otrzymywał świadczenie uzupełniające w wysokości 500,00 zł miesięcznie (zgodnie z orzeczeniem lekarskim do 30 kwietnia 2023 r.). Emerytura jest pomniejszana o zajęcie komornicze, którego nie odlicza się od dochodu. Wnioskodawca w marcu 2023 r. dysponował kwotą 1.919,65 zł. Aktualna wysokość otrzymywanej emerytury nie jest znana z uwagi na brak przedłożenia dokumentacji przez stronę.

Organ nadmienił również, iż wnioskodawca systematycznie widywany jest w środowisku, gdzie robi zakupy wspólnie z żoną, nosi siatki, składa osobiście liczne pisma w Urzędzie Gminy. Organ dodał, że wnioskodawca ma syna, którego nie można zwolnić z obowiązku pomocy wnioskodawcy w związku z odległym miejscem zamieszkania. Nie jest tu wymagana pomoc bezpośrednia na miejscu, istnieje możliwość wykonania cięższych prac, zrobienia większych zakupów podczas odwiedzin u rodziców.

Analizując dokumentację dotyczącą wnioskodawcy i biorąc pod uwagę jego stan zdrowia, jako osoby niepełnosprawnej z powodu schorzeń psychicznych organ zaznaczył, że strona pomimo tego, iż jest osobą przewlekle chorą, to nie ma poważniejszych problemów z poruszaniem się, komunikowaniem i funkcjonowaniem w środowisku.

Organ nadmienił, że przyznanie usług opiekuńczych następuje po przedłożeniu zaświadczenia lekarskiego o potrzebie wykonania usług i ustaleniu zakresu czynności i to w interesie wnioskodawcy leży dostarczenie zaświadczenia lekarskiego. Wnioskodawca wskazanego obowiązku nie dopełnił.

Organ stwierdził, że pomoc w postaci usług, które sprawowane są w miejscu zamieszkania nie może być realizowana dodając, że nie wyklucza udzielenia pomocy wnioskodawcy po złożeniu zaświadczenia lekarskiego w zakresie usług opiekuńczych i wyrażeniu pisemnej zgody na realizację usług przez opiekunkę zatrudnioną przez OPS.

Wnioskodawca 9 sierpnia 2023 r. (data wpływu do OPS w N.), po wydaniu decyzji w sprawie i jej doręczeniu, złożył pismo - ponaglenie z dnia 8 sierpnia 2023 r.

W wyniku rozpoznania odwołania strony od decyzji organu pierwszej instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze na wstępie przytoczyło regulacje prawne mające zastosowanie w sprawie tj.: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 50 ust. 2 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej ("u.p.s.").

Organ drugiej instancji biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy stwierdził, że wnioskodawca jest przewlekle chory, legitymuje się orzeczeniami o niepełnosprawności w stopniu znacznym (okresowe do 2027 r.), jednak z wpływających informacji ze strony środowiska, pracowników Urzędu Gminy, pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej i wiedzy ośrodka, strona nie ma poważniejszych problemów z poruszaniem się, komunikowaniem i funkcjonowaniem w środowisku. Wnioskodawca systematycznie widywany jest robiąc wspólnie z żoną zakupy, samodzielnie nosi siatki, składa osobiście liczne pisma w Urzędzie Gminy, samodzielnie prowadzi samochód osobowy i jeździ rowerem. Za słuszne przyjęło Kolegium, iż nie można zwolnić syna z obowiązku pomocy wnioskodawcy w związku z odległym miejscem zamieszkania. Ponieważ nie jest wymagana pomoc bezpośrednia na miejscu, istnieje jednak możliwość wykonania cięższych prac, zrobienia większych zakupów podczas odwiedzin u rodziców. Kolegium podzieliło ustalenia organu, że przyznanie usług opiekuńczych następuje po przedłożeniu zaświadczenia lekarskiego o potrzebie wykonania usług i ustalenia zakresu czynności jak i to, że w interesie wnioskodawcy leży dostarczenie zaświadczenia lekarskiego, gdyż od prawidłowych ustaleń zależy nie tylko, czy pomoc zostanie przyznana, ale także zakres tej pomocy. Czego wnioskodawca nie dopełnił.

Zdaniem Kolegium podjęte przez organ pierwszej instancji czynności w sprawie zainicjowanej innym wnioskiem w celu aktualizacji wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy okazały się nieskuteczne, gdyż wnioskodawca w dniu 20 lipca 2023 r. nie wpuścił pracowników socjalnych, nawet w asyście funkcjonariuszy Policji. Wobec czego organ zmuszony był oprzeć swoje rozstrzygnięcie o wniosek, notatkę służbową (kopia), pisma wnioskodawcy złożone w toku sprawy, jak i wiedzę posiadaną z urzędu.

Nie zgadzając się z decyzją Kolegium strona złożyła na nią skargę.

W odpowiedzi na skargę Kolegium, popierając stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do art. 50 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.; "u.p.s."), pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych przysługuje osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2). Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4).

Skarżący nie spełnia przesłanek do otrzymania usług opiekuńczych na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s. Regulacja wynikająca z art. 50 ust. 2 u.p.s., oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego. W takim przypadku kontrola Sądu dotycząca tej decyzji sprowadza się do ustalenia, czy organ nie przekroczył granic uznania. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza – co do zasady – załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem strony, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny. Organ zobowiązany jest do podjęcia wszelkich kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W szczególności organ winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Obowiązki te ciążą również na organie drugiej instancji, który może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi pierwszej instancji (art. 136 k.p.a.).

W rozpoznawanej sprawie nie można zarzucić organom administracji przekroczenia granic uznania administracyjnego, a w konsekwencji – naruszenia prawa. Wydanie decyzji zostało poprzedzone czynnościami wyjaśniającymi zmierzającymi do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a rozstrzygnięcia zostały należycie uzasadnione.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że we wniosku, który wpłynął do organu I instancji 12 czerwca 2023 r., skarżący wniósł między innymi o przyznanie usług opiekuńczych (16 godzin - codziennie).

Z akt tych wynika również, że Kierownik OPS pismem z 29 czerwca 2023 r. znak: OPS.0420.308.2023, w celu ustalenia aktualnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej, dochodowej i mieszkaniowej zwrócił się do skarżącego o złożenie wymaganych informacji. Organ po bezskutecznym upływie terminu na wypełnienie wskazanego wezwania skierował do wnioskodawcy kolejne pismo z 4 lipca 2023 r.

Skarżący nie przedłożył jednak żadnego dokumentu obrazującego jego aktualną sytuację materialną i zdrowotną (skarżący nie złożył zaświadczenia lekarskiego).

Mając na względzie brak wyrażenia woli współpracy skarżącego z organami administracji w celu przyznania świadczenia, nie sposób zarzucić organom naruszenie zasad postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Organy te, w tej sytuacji, bazowały na dokumentach i informacjach pozyskanych we wcześniejszych postępowaniach prowadzonych w sprawach skarżącego i w oparciu o te dane wydały rozstrzygnięcie.

Pamiętać należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o usługi opiekuńcze istotnym elementem wniosku jest zaświadczenie lekarskie, które pozwala organowi na ocenę, m.in. w jakim wymiarze usługi opiekuńcze będą wystarczające. Zadaniem organu jest bowiem precyzyjne ustalenie, czy i jakiego rodzaju usługi w danym przypadku są niezbędne, ustalenie zakresu tych usług, miejsca i okresu ich świadczenia, a następnie znalezienie podmiotu, który na zlecenie organu usługi te będzie realizował. Organy orzekające w sprawach z zakresu pomocy społecznej nie posiadają medycznej wiedzy specjalistycznej uprawniającej do oceny stanu zdrowia wnioskodawcy w kontekście warunków, jakie mają być określone, zgodnie z art. 50 ust. 5 u.p.s. w decyzji o przyznaniu usług opiekuńczych. Wobec tego, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – ze swej istoty – w sposób bardzo ogólny wskazuje tylko na potrzebę zastosowania wsparcia dla osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności w postaci usług opiekuńczych bądź specjalistycznych usług opiekuńczych, konieczne jest przedstawienie przez stronę, która ubiega się o przyznanie tego świadczenia, dokumentacji medycznej pozwalającej na określenie zakresu specjalistycznych usług opiekuńczych, okresu, na jaki winny być przyznane i w jakim miejscu należy je świadczyć. Zasadnym więc było zwrócenie się do skarżącego o przedstawienie zaświadczenia lekarskiego zawierającego informacje niezbędne dla przyznania mu usług opiekuńczych, zgodnie z jego wnioskiem. Poza sporem jest, że skarżący nie złożył do akt sprawy takiego zaświadczenia lekarskiego, twierdząc, że to organ samodzielnie, bez jakiejkolwiek dodatkowej dokumentacji medycznej (poza orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności) ma obowiązek określić zakres, okres i miejsce świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych, co wynika z art. 50 ust. 5 u.p.s.

Wyjaśnić należy, że powyższe stanowisko skarżącego jest niezasadne. Na skarżącym, jako na wnioskodawcy, niewątpliwie spoczywa obowiązek umożliwienia organowi pomocy społecznej dokonania ustaleń faktycznych, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W tym celu powinien udzielić organowi stosownych informacji. Nieuzasadniona jest argumentacja skarżącego, że to jego oczekiwania decydują w sprawie przyznania mu świadczenia niepieniężnego w postaci usług opiekuńczych oraz ich wymiaru. Decyzję w tej sprawie podejmuje właściwy organ pomocy społecznej w granicach uznania administracyjnego. Osoba zainteresowana uzyskaniem specjalistycznych usług opiekuńczych ma natomiast obowiązek współdziałania z organem pomocy społecznej w celu rzetelnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych obrazujących jej sytuację życiową.

Niedopuszczalne jest zatem, by osoba taka w toku zainicjowanego przez siebie postępowania odmawiała kontaktów z pracownikami pomocy społecznej, bądź też po uzyskaniu wnioskowanego świadczenia czyniła przeszkody dla jego realizacji. Taka postawa wnioskodawcy może w konsekwencji skutkować odmową przyznania świadczenia bądź późniejszym pozbawieniem przyznania pomocy, co wynika z art. 11 ust. 2 u.p.s.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, z uwagi na zachowanie skarżącego, można uznać, że nie jest on zainteresowany korzystaniem z pomocy w postaci usług opiekuńczych, świadczonych w miejscu zamieszkania, czego dowodzą zgłaszane przez niego żądania oraz brak woli współpracy i porozumienia z OPS.

W aktach niniejszej sprawy znajduje się kopia orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z 14 marca 2023 r. Orzeczenie to było najpierw przedmiotem oceny Kierownika OPS, który po jego analizie stwierdził, że z uwagi na zbyt ogólną treść zawartych w nim wskazań co do potrzeby (zalecenia) udzielenia skarżącemu wsparcia w formie usług opiekuńczych, konieczne jest wezwanie strony do przedłożenia zaświadczenia lekarskiego zawierającego informacje wymagane do przyznania stronie usług opiekuńczych. Również Kolegium podobnie oceniło to orzeczenie, uznając zasadność – w tej sytuacji – skierowania do strony wezwania do przedłożenia wymaganego zaświadczenia lekarskiego umożliwiającego organom prawidłowe, to jest zgodne z zaleceniami lekarskimi, ustalenie zakresu i okresu świadczenia, tak jak tego wymaga art. 50 ust. 5 u.p.s. Skarżący bezsprzecznie jednak nie przedłożył żadnego zaświadczenia lekarskiego w tej sprawie.

Ponownie podkreślić należy, że art. 50 ust. 5 u.p.s. stanowi, iż organ pomocy społecznej przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczeń. Wynika zatem z niego, że w decyzji o przyznaniu usług opiekuńczych, obowiązkiem organu jest zawrzeć nie tylko ogólne rozstrzygnięcie o przyznaniu tychże świadczeń, ale zarazem precyzyjnie określić ich zakres, wskazać na jaki okres zostały udzielone i w jakim miejscu mają być świadczone. Niewątpliwie zatem zaświadczenie lekarskie stanowi istotny element wniosku o przyznanie usług opiekuńczych, albowiem umożliwia organowi ustalenie zakresu tych usług, miejsca i okresu ich świadczenia.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przepisów procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, stan faktyczny został ustalony prawidłowo, a rozstrzygnięcie w konkretnych uwarunkowaniach tej indywidualnej sprawy, nie może być potraktowane jako wykraczające poza granice uznania administracyjnego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został przez organy obydwu instancji oceniony prawidłowo, w zakresie niezbędnym do ustalenia przesłanek zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zawarte w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcie, jak wynika z jej uzasadnienia, nie jest dowolne. Uzasadnienie to nie budzi zastrzeżeń z punktu widzenia art. 107 § 3 k.p.a.

Ubocznie należy wskazać, że Sądowi z urzędu jest wiadome, co wynika z akt administracyjnych sprawy o sygn. akt II SA/Lu 498/23, że skarżącemu, decyzją z 3 lutego 2022 r., znak: OPS.4532.180.2022 zostały przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze na okres od 14 lutego 2022 r., do 31 grudnia 2022 r., z których skarżący z własnej woli nie korzystał. Z tychże akt wynika również, że decyzją z 12 września 2022 r., znak: OPS.450.600.2022 organ I instancji przyznał skarżącemu odpłatne częściowo usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania w wymiarze 5 dni w tygodniu, z wyłączeniem sobót, niedziel i dni świątecznych, w ilości 8 godzin dziennie, od 26 września 2022 r., do 31 grudnia 2022 r. Skarżący nie chciał korzystać z przyznanych usług opiekuńczych i nie wpuszczał do mieszkania wyznaczonych opiekunek, nie przedstawiając przy tym racjonalnych powodów odmowy przyjęcia udzielonej pomocy, co również wiadome jest Sądowi z urzędu.

Z tych względów, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.).