Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1387/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 233
journal: Dz.U. 2023 poz 1550
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t. j.)
article: art. 106 par. 2 i par. 5
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 2725/21 w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 września 2021 r. nr DZP-III.6110.346.2021 w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. W. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 stycznia 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 2725/21, działając na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a.") oddalił skargę A. W. (dalej jako: "skarżąca") na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 1 września 2021 r. w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę radców prawnych.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 1 września 2021 r. Minister Sprawiedliwości sprzeciwił się wpisowi skarżącej na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę Okręgowej Izby Radców w P. z dnia 21 lipca 2021 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, w szczególności, że skarżąca nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 75 ze zm.; dalej jako: "u.r.p.") tj. nie jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Minister Sprawiedliwości wyjaśnił, że jak wynika z oświadczenia skarżącej z dnia 5 maja 2021 r. oraz dokonanych z urzędu ustaleń, w czasie kiedy skarżąca wykonywała zawód adwokata, prowadzone były przez Rzecznika Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w P. postępowania dyscyplinarne: sygn. [...] (łącznie z sygn. akt [...] i sygn. akt [...]), które zostało prawomocnie umorzone postanowieniem Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w P. z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. [...], na podstawie art. 17 § 1 ust. 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 17; dalej jako: "k.k."), ze względu na skreślenie z listy adwokatów oraz sygn. akt [...] - prawomocnie umorzone postanowieniem Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej w P. z dnia 30 czerwca 2020 r., sygn. akt [...], na podstawie art. 17 § 1 ust. 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (obecnie: tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 37; dalej jako: "k.p.k."), ze względu na skreślenie z listy adwokatów. Podstawą wszczęcia dochodzeń w przedmiotowych sprawach były skargi i zawiadomienia oraz prowadzone w ich rezultacie postępowanie karne. Odnosząc się natomiast do postępowania karnego Minister Sprawiedliwości wskazał, że skarżącą uznano winną zachowań polegających na tym, że w okresie od dnia 27 października 2014 r. do dnia 10 maja 2016 r. działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru oraz wspólnie i w porozumieniu z J. B. popełniła przestępstwo z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. oraz w okresie od dnia 25 kwietnia 2016 r. do dnia 14 grudnia 2016 r. popełniła przestępstwo z art. 299 § 1 k.k. skarżąca dobrowolnie poddała się karze. Sąd Okręgowy w P. Wydział II Karny wyrokiem z dnia 28 listopada 2017 r., sygn. akt [...] wymierzył skarżącej karę łączną 1 (jednego) roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres 2 (dwóch) lat próby i karę grzywny w wysokości 150 stawek dziennych, ustalając wysokość stawki dziennej na kwotę 100 złotych oraz zobowiązał ją do naprawienia szkody (solidarnie z drugim oskarżonym – J. B.).

Minister Sprawiedliwości zaznaczył, że skazanie przez Sąd Okręgowy w P. Wydział II Karny uległo zatarciu, stosownie do treści art. 107 § 4a k.k. Organ podkreślił jednak, że zatarcie skazania w rozumieniu prawno-karnym na gruncie postępowania administracyjnego nie oznacza, że zachowanie takie nie miało miejsca. Zachowanie to nadal istnieje jako fakt społeczny i winno być przedmiotem oceny, szczególnie przy badaniu przesłanki spełniania rękojmi należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego.

Skargę na powyższą decyzję złożyła skarżąca. Sąd pierwszej instancji skargę oddalił. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że podziela stanowisko organu, iż dla oceny postawy moralno-etycznej nie ma znaczenia fakt zatarcia skazania, ponieważ uznanie skazania za niebyłe nie uniemożliwia dokonania oceny faktów, które były jego przyczyną pod kątem nieskazitelności charakteru i dotychczasowego zachowania dającego rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Sąd podzielił zatem stanowisko organu, że zwrotu "skazanie uważa się za niebyłe" nie można interpretować w ten sposób, że uważa się je za niebyłe z mocą wsteczną, a więc, że skazany odzyskuje m.in. wypracowane przed zapadnięciem wyroku dobre imię.

Sąd wyjaśnił, że Minister Sprawiedliwości oceniając negatywnie dotychczasową postawę skarżącej, za okoliczności przemawiające za brakiem nieskazitelności charakteru oraz wiarygodności uznał jej zachowania odpowiadające znamionom przestępstw oszustwa w stosunku do mienia znacznej wartości i prania pieniędzy, które skutkowały skazaniem w postępowaniu karnym i wszczęciem postępowań dyscyplinarnych. Podkreślił, że zachowania te miały miejsce podczas i w związku z wykonywaniem zawodu adwokata. Organ zaznaczył też, że jedyną przyczyną umorzenia postepowań dyscyplinarnych prowadzonych przez samorząd adwokacki było skreślenie z listy adwokatów, zaś w stosunku do współobwinionego tych zachowań wymierzono karę wydalenia z adwokatury.

Sąd podkreślił, że każdy ma prawo do odbudowy dobrego imienia i uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie przeczy temu stanowisku. Zauważa jednak, że o ile dobre imię można utracić na skutek jednego nawet czynu, o tyle jego odbudowa przeważnie zajmuje dłuższy okres powiązany z prezentowaniem nienagannej postawy w sferze etycznej i pracą na rzecz tegoż wizerunku. Wobec tego wbrew zarzutom skargi Minister Sprawiedliwości w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odmówił skarżącej możliwości odbudowy zaufania i wiarygodności, lecz stwierdza, że od zaistnienia nagannych zachowań upłynął zbyt krótki czas i nadal istnieją one jako fakt społeczny i oddziałują na ocenę kandydatki w zakresie przesłanki z art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy:

1. naruszenie art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 233 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568 ze zm.; dalej jako: "k.p.c.") poprzez błędną ocenę okoliczności faktycznych, przyjętych jak w decyzji organu, stwierdzeniu, że przestępstwo, jakiego dopuściła się skarżąca, i fakt skazania zawierającą się w za czyn zabroniony podczas i w związku z wykonywaniem zawodu, pozbawia ją przymiotu nieskazitelności charakteru na bliżej nieokreślony czas oraz odmawia możliwości odbudowy zaufania i wiarygodności; w konsekwencji dyskwalifikuje skarżącą jako kandydata na radcę prawnego w sferze etyczno-moralnej, ponieważ podważa jego odpowiedzialność i wiarygodność, w konsekwencji czego, skarżąca nie posiada nieskazitelnego charakteru, a tym samym nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków radcy prawnego, w sytuacji gdy jednorazowe popełnienie takiego przestępstwa i to nie podczas i w związku z wykonywaniem zawodu - samo w sobie, bez rozpatrzenia całokształtu okoliczności popełnienia czynu - nie przesądza o braku nieskazitelności charakteru oraz o braku rękojmi wykonywania obowiązków radcy prawnego;

2. naruszenie art. 106 § 3, 5 p.p.s.a. w zw. z art. 113 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę okoliczności faktycznych, przyjętych jak w decyzji organu, uznając że "różne mogą być przyczyny, które legły u podstaw utraty nieskazitelnego charakteru" oraz że "w każdej sprawie zatem okres ten może być różny i wymaga indywidualnej oceny" podczas gdy w tej sprawie Sąd powołał się jedynie na upływ bliżej nieokreślonego czasu, nie odnosząc się merytorycznie do zachowania skarżącej sprzed roku 2016 oraz po skazaniu. Nie wskazał także dlaczego okres "niespełna pięciu lat" nie jest wystarczający i jakie ma on odniesienie do wydarzeń i czynów skarżącej podczas trwania tego okresu.

3. naruszenie art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz w zw. z art. 233 k.p.c. mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału, świadczące o zmianie świadomości społecznej w stosunku do zachowania skarżącej a konkretnie poprzez pominięcie (niedokonanie oceny) przez Sąd pierwszej instancji następujących dowodów:

– oświadczenia pokrzywdzonego z dnia 12 sierpnia 2020 r. o naprawieniu szkody i braku poczucia pokrzywdzenia w skutek naprawienia szkody przez skarżącą,

– umowa z Placówką misyjną w T., ks. M. G.,

– akt osobowych skarżącej z Okręgowej Izby Radców w P.

4. naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z 113 p.p.s.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dodatkowych środków dowodowych tj. brak zbadania za pomocą środków dowodowych np. pozytywnej opinii przedstawicieli społecznych, w zakresie oceny skarżącej w sferze etyczno- moralnej, skoro Sąd pierwszej instancji powołuje się na fakt, że jeszcze nie nastąpiła zmiana w świadomości społeczeństwa w zakresie wizerunku i odzyskaniu dobrego imienia skarżącej.

Wobec powyższego skarżąca wniosła o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2022 i wydanie orzeczenia reformatoryjnego w trybie art. 188 p.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie złożenia sprzeciwu w sprawie wpisu skarżącej na listę radców prawnych prowadzoną przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. dokonanego uchwałą Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w P. z dnia 21 lipca 2021 r. Ewentualnie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zwrot kosztów postępowania.

III

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył organ wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

IV

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z dyspozycją art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Następnie należy wskazać, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Z tego względu, Naczelny Sąd Administracyjny związany jest treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., gdzie skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze.

Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Uwzględniając istotę sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia, aby rozpatrzeć je łącznie. W skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa procesowego. Podkreślenia przy tym wymaga, że argumentacja zawarta w uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona w taki sposób, że większość zarzutów skargi kasacyjnej pozostaje w związku funkcjonalnym, co wymaga ich łącznego rozpoznania.

Wspólnym mianownikiem dla zarzutów przedstawionych w punktach od 1 do 4 petitum skargi kasacyjnej są zarzuty naruszenia przepisów postępowania tj. art.106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w związku z art.233 k.p.c., art.113 p.p.s.a. oraz art.145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. wskazujące na błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych jako podstawa faktyczna wydania zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim Sąd pierwszej instancji zaakceptował stanowisko organów, iż przestępstwo jakiego dopuściła się skarżącą i fakt jej skazania za czyn popełniony w związku z wykonywaniem zawodu zaufania publicznego (radcy prawnego) pozbawia ją przymiotu nieskazitelnego charakteru na bliżej nieokreślony czas, bez możliwości odniesienia się do okoliczności związanych z zachowaniem skarżącej przed i po popełnieniu czynu zabronionego oraz brak przeprowadzenia dowodu w zakresie uzyskania przez skarżącą pozytywnej opinii przedstawicieli społecznych.

W związku z powyższym należy wyraźnie wskazać, że uwzględniając istotę oraz funkcję skargi kasacyjnej ocena zasadności, a co za tym idzie skuteczności zarzutów zmierzających do podważenia zgodności z prawem zaskarżonego wyroku nie można pomijać znaczenia konsekwencji wynikających z art. 174 pkt 1 i pkt 2 w związku z art. 176 p.p.s.a. oraz określonych tymi przepisami prawa koniecznych wymogów, którym powinny odpowiadać stawiane na ich podstawie zarzuty oraz korespondujące z nimi ich uzasadnienie (por. np. wyroki NSA z dnia: 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1925/21; 6 listopada 2020, sygn. akt II GSK 742/20; 13 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1445/15). Oznacza to, że wobec znaczenia konsekwencji wynikających z zasady dyspozycyjności Naczelny Sąd Administracyjny nie może domniemywać granic zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego, albowiem te wyznaczają zarzuty skargi kasacyjnej, a nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków, uzupełnianie, konkretyzowanie, uściślanie lub interpretowanie niejasno sformułowanych zarzutów kasacyjnych (por. wyroki NSA z dnia: 6 maja 2021 r., sygn. akt I GSK 1542/20; 29 października 2020 r., sygn. akt I GSK 285/18).

Przedstawione powyżej uwagi mają o tyle znaczenie, że autor skargi kasacyjnej odwołując się w zarzutach skargi kasacyjnej do treści art.233 k.p.c oraz art.113 p.p.s.a. nie dostrzegł, iż wskazane przepisy prawa składają się z dwóch jednostek redakcyjnych, których kasator nie wskazał ani w petitum skargi kasacyjnej ani w uzasadnieniu.

W tym stanie rzeczy odnosząc się do przedstawionych zarzutów skargi kasacyjnej, gdzie główne znaczenie ma art. 106 § 3 p.p.s.a., zauważyć należy, że przepis ten, jak i powiązane z nim pozostałe artykuły dotyczą uzupełniającego postępowania dowodowego prowadzonego przez sądy administracyjne pierwszej instancji. Z treści powołanego przepisu wynika bowiem, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Do tego postępowania w myśl art. 106 § 5 p.p.s.a. stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Odnotować trzeba, że Sąd pierwszej instancji w tej sprawie takiego postępowania nie prowadził. Natomiast w zakresie oceny legalności zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego (decyzji) sąd administracyjny dokonał jego oceny stosując p.p.s.a., a nie przepisy procedury cywilnej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy podzielić stanowisko prezentowane w orzecznictwie, iż celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego w sprawie administracyjnej, lecz wyłącznie ocena, czy organy administracji ustaliły ten stan zgodnie z regułami procedury administracyjnej, a następnie, czy dokonały prawidłowej subsumcji ustalonego stanu faktycznego do dyspozycji określonych przepisów prawa materialnego (np. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt III OSK 978/22).

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że przepis art. 106 § 5 p.p.s.a. może być naruszony tylko w sytuacji, gdyby w postępowaniu sądowym sąd prowadził uzupełniające postępowanie dowodowe i zaniechał zastosowania odpowiednich przepisów k.p.c. Tylko w takim przypadku p.p.s.a. przewiduje w art. 106 § 5 odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów k.p.c. (por. wyrok NSA z dnia 29 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 2155/11). Zarzut naruszenia art. 106 § 5 p.p.s.a., połączony z odpowiednim przepisem k.p.c., może być skutecznie podnoszony w skardze kasacyjnej tylko wówczas, kiedy sąd administracyjny pierwszej instancji prowadził postępowanie dowodowe w zakresie wynikającym z treści art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz jeżeli strona skarżąca wykazała, że zastosowane przez sąd pierwszej instancji kryteria oceny wiarygodności dopuszczonych dowodów były oczywiście błędne (por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 182/11).

Zarzutu niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych nie uzasadnia również wskazanie w skardze kasacyjnej na naruszenie art. 113 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że przewodniczący zamyka rozprawę, gdy sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną (§ 1), a według § 2 można zamknąć rozprawę również w przypadku, gdy ma być przeprowadzony jeszcze uzupełniający dowód z dokumentów znanych stronom, a przeprowadzenie rozprawy co do tego dowodu sąd uzna za zbyteczne.

Przedstawiona regulacja prawna określa zatem kompetencje przewodniczącego i ma charakter wyłącznie porządkowy, a skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego podziela pogląd, że jego naruszenie nigdy nie może być zaliczone do istotnych naruszeń przepisów postępowania, którego uchybienie mogłoby mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Przez "dostateczne wyjaśnienie sprawy", o którym mowa w art. 113 § 1 p.p.s.a., rozumie się bowiem nie konieczność wyjaśnienia przez sąd stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz stan zdolności sprawy do wydania wyroku, a zatem dokonania przez sąd oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też nie (por. wyroki NSA z dnia: 22 listopada 2019 r., sygn. akt II FSK 4002/17; 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 1789/18).

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.184 p.p.s.a. oraz art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.