Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 629/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6260 Statut
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Prawo miejscowe
Skarżony organ: Rada Miasta
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność uchwały w części
Powołane przepisy: article: art. 35 ust. 1 ust. 3, art. 36 ust. 2 oraz art. 91 ust. 1 i art. 94 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 594
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - tekst jednolity.
article: art. 147  par. 2, art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Cezary Kosterna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 4 listopada 2024 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w G. na uchwałę Rady Miasta i Gminy B. z dnia 29 czerwca 2015 r. Nr [...] w przedmiocie uchwalenia Statutu Sołectwa S. 1. stwierdza nieważność § 8 pkt 2 zaskarżonej uchwały; 2. oddala skargę w pozostałej części.


UZASADNIENIE

Rada Miasta i Gminy B. w dniu 29 czerwca 2015 r. na podstawie art. 35 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2013 r., poz. 594, ze zm., dalej też jako: "u.s.g."), po przeprowadzeniu konsultacji społecznych podjęła uchwałę nr [...] w sprawie uchwalenia statutu Sołectwa S.. W skład Gminy B. wchodzą Sołectwa: B., B., B., J., K., M., O., S., S., S..

W skardze wywiedzionej na powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Prokurator Rejonowy w G. zarzucił jej:

1. istotne naruszenie prawa, tj. art. 35 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy

o samorządzie gminnym poprzez nadanie w § 8 pkt 2 statutu Sołectwa S. organowi uchwałodawczemu, jakim jest zebranie wiejskie kompetencji do wyboru sołtysa i członków rady sołeckiej, w § 28 statutu Sołectwa S. organowi uchwałodawczemu, jakim jest zebranie wiejskie kompetencji do odwołania sołtysa

i członków rady sołeckiej;

2. istotne naruszenie prawa, tj. art. 35 ust. 3 pkt 2 w zw. z art. 36 ust. 2 ustawy

o samorządzie gminnym poprzez wprowadzenie w § 19 ust. 3 pkt 2 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 1 oraz § 18 ust. 7 w statucie Sołectwa S. ograniczenia czynnego prawa wyborczego przez zastrzeżenie, że dla dokonania ważnego wyboru sołtysa i rady sołeckiej wymagana jest obecność co najmniej 1/20 uprawnionych do głosowania mieszkańców sołectwa.

Na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w części dotyczącej § 8 pkt 2, § 19 ust. 3 pkt 2 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 1 oraz § 18 ust. 7 przedmiotowego statutu.

W uzasadnieniu skargi Prokurator podniósł, że wskazana uchwała jest aktem prawa miejscowego, zawiera normy generalne i abstrakcyjne. Legitymacja prokuratora do wniesienia niniejszej skargi wynika z art. 8 § 1 p.p.s.a. i art. 53 § 3 p.p.s.a.

Skarżący wywiódł, że skarżona uchwała została podjęta w 2015 r., zatem prokurator nie był ograniczony żadnym terminem (por. art. 53 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu do 31 maja 2017 r.).

Przechodząc do uzasadnienia zarzutów stawianych zaskarżonej uchwale zwrócił uwagę na przekazanie wyłącznej kompetencji zebraniu wiejskiemu do wyboru

i odwołania sołtysa oraz rady sołeckiej. Podał, że w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu, z którego wynikałyby uprawnienia zebrania wiejskiego do dokonywania wyboru oraz do odwoływania sołtysa czy też rady sołeckiej. Z kolei z treści art. 36 ust 2 u.s.g. wynika, że prawo wybierania tych organów przysługuje osobom fizycznym mającym status stałego mieszkańca sołectwa i uprawnionym do głosowania

w wyborach powszechnych. Zebranie wiejskie jest zaś bytem odrębnym od ogółu uprawnionych do głosowania mieszkańców danej jednostki pomocniczej, mimo że skład obu tych gremiów pokrywa się. Przyznanie zebraniu wiejskiemu charakteru elekcyjnego pozostaje w sprzeczności z regulacją art. 36 ust. 1 wyżej wskazanej ustawy. Gdyby ustawodawca zechciał, aby wyboru sołtysa i członków rady sołeckiej dokonywało zebranie wiejskie to stosowny zapis znalazłby się w art. 36 ust. 2 u.s.g., poszerzając uprawnienia organu uchwałodawczego o kompetencje elekcyjne. Również ustawa

o samorządzie gminnym nie zawiera jednocześnie jakichkolwiek przepisów pozwalających na przyjęcie konstrukcji domniemania właściwości zebrania wiejskiego

w sprawach nieuregulowanych ustawą.

Ponadto, niezgodny z obowiązującymi przepisami jest również zapis wprowadzający dodatkowe kworum do wyboru sołtysa i rady sołeckiej. Art. 36 ust. 2 u.s.g. wskazuje, że czynne prawo wyborcze przysługuje stałym mieszkańcom sołectwa uprawnionym do głosowania, zaś bierne prawo wyborcze posiada nieograniczona liczba kandydatów. Ponadto statuuje, że wybór sołtysa i członków rady sołeckiej następuje

w głosowaniu tajnym i bezpośrednim. Przepis ten jest regulacją kompletną i nie zastrzega żadnego kworum dla ważności wyboru sołtysa i członków rady sołeckiej.

W konsekwencji, za istotnie naruszające prawo należy uznać także pozostałe zapisy zawarte w § 13 zaskarżonej uchwały, dotyczące dalszego przebiegu procesu wyboru sołtysa i członków rady sołeckiej w sytuacji braku kworum.

Konkludując, zdaniem Prokuratora uchwała Rady Miasta i Gminy

w B. nr [...] zawiera rozstrzygnięcie niezgodne z przepisami ustawy o samorządzie gminnym, co uzasadnia potrzebę jej zaskarżenia i stwierdzenia jej nieważności.

W odpowiedzi na skargę Rada Miasta i Gminy B. mając na uwadze orzecznictwo sądowo-administracyjne z zakresu będącego przedmiotem skargi uznała zasadność podnoszonego zarzutu i uwzględniła skargę w całości.

Niniejsza sprawa została rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zgodny wniosek stron - art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest częściowo uzasadniona.

Zgodnie z art. 3 § 1 pkt 5 oraz art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, przy czym uwzględniając skargę na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej, Sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane

z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności.

Stosownie do art. 40 ust. 1 u.s.g., na podstawie upoważnień ustawowych gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy. Akty prawa miejscowego jako akty prawa powszechnie obowiązującego (art. 87 ust. 2 i art. 94 Konstytucji RP) mają charakter generalny i abstrakcyjny i obejmują swoim zasięgiem wszystkie podmioty funkcjonujące na obszarze swojego obowiązywania. Ponieważ zaskarżona uchwała - jako zawierająca normy prawne

o charakterze generalno-abstrakcyjnym - jest aktem prawa miejscowego, treść art. 94 ust. 1 u.s.g. nie sprzeciwia się stwierdzeniu nieważności tej uchwały w całości lub

w części przez sąd administracyjny w razie ustalenia, że jest sprzeczna z prawem i to niezależnie od czasu, jaki upłynął od daty jej uchwalenia.

Z treści art. 91 ust. 1 i 4 u.s.g. wynika, że przesłanką stwierdzenia nieważności uchwały organu samorządu gminnego jest istotna sprzeczność uchwały z prawem.

W orzecznictwie podkreśla się, opierając się na konstrukcji wad powodujących nieważność oraz wzruszalność decyzji administracyjnych, że można wskazać rodzaje naruszeń przepisów, które trzeba zaliczyć do istotnych, skutkujących nieważnością uchwały organu gminy. Do nich należy naruszenie: przepisów wyznaczających kompetencję do podejmowania uchwał, podstawy prawnej podejmowania uchwał, przepisów prawa ustrojowego, przepisów prawa materialnego - przez wadliwą ich wykładnię - oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał (wyrok NSA z 11 lutego 1998 r., II SA/Wr 1459/97, wyrok WSA w Warszawie z 26 września 2005 r., IV SA/Wa 821/05).

Zaskarżona uchwała została podjęta na podstawie art. 35 ust. 1 i ust. 3 u.s.g. Zgodnie z art. 35 ust. 1 u.s.g., organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji

z mieszkańcami. Statut jednostki pomocniczej, jak stanowi art. 35 ust. 3 u.s.g., określa w szczególności:

1) nazwę i obszar jednostki pomocniczej;

2) zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej;

3) organizację i zadania organów jednostki pomocniczej;

4) zakres zadań przekazywanych jednostce przez gminę oraz sposób ich realizacji;

5) zakres i formy kontroli oraz nadzoru organów gminy nad działalnością organów jednostki pomocniczej.

Przepis art. 35 ust. 1 u.s.g. zawiera upoważnienie ustawowe dla rady gminy do uchwalenia statutu jednostki pomocniczej, określając jednocześnie materię, jaką pozostawiono szczegółowemu unormowaniu w drodze aktu prawa miejscowego. Rada gminy obowiązana jest przestrzegać zakresu upoważnienia ustawowego udzielonego jej przez ustawę w zakresie tworzenia aktów prawa miejscowego, a w ramach udzielonej jej delegacji w tych działaniach nie może wkraczać w materię uregulowaną ustawą. Uchwała rady gminy musi bowiem respektować unormowania zawarte

w aktach wyższego rzędu, a prawo miejscowe może być stanowione w granicach upoważnień zawartych w ustawie (art. 87 ust. 2 i art. 94 Konstytucji RP).

W rozpatrywanej sprawie na uwzględnienie zasługiwał zarzut istotnego naruszenia art. 35 ust 3 pkt 2 u.s.g.

W świetle powyższych regulacji stwierdzić należy, że brak jest przepisu,

z którego wynikałyby uprawnienia zebrania wiejskiego jako organu uchwałodawczego do dokonywania wyboru sołtysa, rady sołeckiej, czy też poszczególnych jej członków. Przyznanie zebraniu wiejskiemu charakteru elekcyjnego pozostaje w sprzeczności

z regulacją art. 36 ust. 1 u.s.g., w którym ustawodawca nadał zebraniu wiejskiemu wyłącznie uprawnienia uchwałodawcze. Jak bowiem stanowi wspomniany przepis, organem uchwałodawczym w sołectwie jest zebranie wiejskie, a wykonawczym – sołtys. Działalność sołtysa wspomaga rada sołecka. Stosownie do regulacji art. 36 ust. 2 u.s.g., sołtys oraz członkowie rady sołeckiej wybierani są w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów, przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Z ostatnio przytoczonego zdania wynika, że prawo wybierania sołtysa i członków rady sołeckiej przysługuje osobom fizycznym mającym status stałego mieszkańca sołectwa i uprawnionym do głosowania w wyborach powszechnych. Brak jest przepisu, z którego wynikałyby uprawnienia zebrania wiejskiego do dokonywania wyboru sołtysa. Nie można zatem co do zasady skutecznie twierdzić, że zebranie wiejskie jako organ uchwałodawczy jest uprawnione do wyboru organów sołectwa, skoro prawo to przysługuje wyłącznie stałym mieszkańcom sołectwa uprawnionym do głosowania (art. 36 ust. 2 u.s.g.). Gdyby bowiem ustawodawca chciał, aby wyboru sołtysa, rady sołeckiej i jej poszczególnych członków dokonywał organ uchwałodawczy, tj. zebranie wiejskie, to stosowny zapis znalazłby się w art. 36 ust. 2 u.s.g., poszerzając uprawnienia tego organu o kompetencje elekcyjne.

Jednocześnie, w ocenie Sądu, nie jest możliwe utożsamianie stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania, z zebraniem wiejskim, rozumianym jako wszyscy mieszkańcy sołectwa uprawnieni do głosowania.

W zaskarżonym statucie bowiem znalazła się legalna definicja Zebrania Wiejskiego (pisanego z dużych liter) oraz zakres jego kompetencji. Zgodnie z § 5 ust 1 statutu, organami Sołectwa są Zebranie Wiejskie (organ uchwałodawczy) i Sołtys. Z kolei Rada Sołecka jest organem doradczym i opiniodawczym wspomagającym Sołtysa) – ust. 2.

Skoro Zebranie Wiejskie jest organem uchwałodawczym to w sposób sprzeczny wskazano w § 8 pkt 2 Statutu, że do kompetencji Zebrania Wiejskiego należy wybór Sołtysa i Rady Sołeckiej.

Ustawa o samorządzie gminnym nie zawiera jednocześnie jakichkolwiek przepisów pozwalających na przyjęcie konstrukcji domniemania właściwości zebrania wiejskiego w sprawach nieuregulowanych ustawą (por. wyrok WSA w Opolu z 15 września 2009 r., sygn. akt II SA/Op 225/09; wyrok WSA w Opolu z 18 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Op 592/06; wyrok WSA w Olsztynie z 14 lutego 2017 r. sygn. II SA/Ol 1429/16, wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 11 kwietnia 2019 r.

o sygn. akt II SA/Go 140/19 oraz z 22 maja 2019 r., sygn. II SA/Go 163/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyznanie zebraniu wiejskiemu charakteru elekcyjnego pozostaje zatem w sprzeczności z regulacją art. 36 ust. 1 u.s.g., w którym ustawodawca nadał zebraniu wiejskiemu wyłącznie uprawnienia uchwałodawcze. O ile niewykluczone jest więc, że wyboru sołtysa dokonają wyłącznie uprawnieni mieszkańcy sołectwa

w dacie i miejscu zwołanego zebrania, o tyle kwestionowany skargą zapis § 8 pkt 2 zaskarżonej uchwały jest sprzeczny z ustawą o samorządzie gminnym z przyczyn podanych wyżej.

W tej sytuacji Sąd uznał, że zapis § 8 pkt 2 statutu Sołectwa S. został uchwalony z istotnym naruszeniem prawa.

Jednocześnie zwrócić uwagę należy, że żadne przepisy nie regulują zasad

i trybu odwołania sołtysa. Ustawodawca kierując się zasadą samodzielności pozostawił kwestie regulacji odwoływania (a nawet samej możliwości odwoływania) sołtysa zapisom jednostek pomocniczych. Nie można zatem uznać, że przyznanie Zebraniu Wiejskiemu – jako organowi uchwałodawczemu – kompetencji do odwołania Sołtysa

i członków Rady Sołeckiej, w sposób istotny narusza prawo (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2019 r., II OSK 1528/17; wyrok WSA w Poznaniu z 9 lipca 2020 r., IV SA/Po 404/20).

Z kolei nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Radę Miasta i Gminy B. prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 94 Konstytucji RP w związku z art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, art. 35 ust. 3 pkt 2 i art. 36 ust. 2 u.s.g. polegającej na przyjęciu, że wprowadzenie w § 13 ust. 1 pkt 1 Statutu Sołectwa S. wymogu kworum dla ważności uchwały Zebrania Wiejskiego (co do wyboru Sołtysa

i Rady Sołeckiej) nie stanowi sprzeczności z zasadą, iż akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania organów samorządu terytorialnego powinny mieścić się w granicach upoważnień przewidzianych w ustawie, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów w ocenie strony skarżącej - Prokuratora prowadzi do wniosku przeciwnego. Zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 1 Statutu Sołectwa S. dla prawomocności uchwały zebrania wiejskiego niezbędna jest obecność co najmniej 1/20 uprawnionych do głosowania mieszkańców Sołectwa.

Zgodnie z art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g. statut jednostki pomocniczej określa

w szczególności zasady i tryb wyborów organów jednostki pomocniczej. Tym samym określenie w Statucie Sołectwa S. wymogu dotyczącego ważności uchwały Zebrania Wiejskiego w sprawie wyboru Sołtysa i Rady Sołeckiej stanowi regulację trybu wyboru tych organów. Regulacja ta, wbrew twierdzeniu Prokuratora, wprost wynika

z delegacji ustawowej objęte ww. art. 35 ust. 3 pkt 2 u.s.g. Regulacja objęta § 19 ust. 3 pkt 2 czy § 13 ust 1 pkt 3 Statutu Sołectwa S. nie narusza także treści art. 36 ust. 2 u.s.g., zgodnie z którym sołtysa oraz członków rady sołeckiej wybiera się

w głosowaniu tajnym, bezpośrednim, spośród nieograniczonej liczby kandydatów przez stałych mieszkańców sołectwa uprawnionych do głosowania. Określenie kworum jako warunku ważności podejmowania uchwał przez zebranie wiejskie nie narusza art. 36 ust. 2 u.s.g., który w tym zakresie nie zawiera żadnej regulacji. Jeżeli są zachowane kryteria objęte art. 36 ust. 2 u.s.g., to także dopuszczalne było doprecyzowanie kworum jako wymogu określonej reprezentatywności mieszkańców danej społeczności lokalnej. Wskazanie tego kworum nie naruszyło zasady głosowania tajnego, głosowania bezpośredniego, wyboru spośród nieograniczonej liczby kandydatów oraz wyboru na zebraniu wiejskim przez stałych mieszkańców Sołectwa uprawnionych do głosowania. Nie można także przyjąć, że treść art. 36 ust. 2 u.s.g. zawiera pełną (kompleksową) regulację trybu wyboru sołtysa i rady sołeckiej, skoro przeprowadzenie wyborów członków tych organów wymaga doprecyzowania tej materii w statucie jednostki pomocniczej i to niezależnie od tego, czy wyboru dokonuje zebranie wiejskie czy też wszyscy mieszkańcy w bezpośrednich wyborach. Ponadto zgodnie z § 13 ust. 3 Statutu Sołectwa S. w przypadku braku kworum wymaganego § 1 ust. pkt 1 tego przepisu, po upływie 30 minut może być przeprowadzone następne zebranie wiejskie bez jakiegokolwiek wymogu kworum (ust. 2 § 13 Statutu).

Stanowisko takie zostało przedstawione w wyroku III OSK 3874/21 z 20 września 2024 r. i Sąd w składzie orzekającym w całości je akceptuje i przyjmuje jako własne.

Zatem przyjmując stanowisko wyrażone w najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd uznał, że nie doszło do istotnego naruszenia prawa w części wskazanych w skardze przepisów, a mianowicie § 19 ust. 3 pkt 2 w zw. z § 13 ust. 1 pkt 1 oraz § 18 ust. 7 przedmiotowego Statutu.

Z podanych wyżej przyczyn, Sąd w części opisanej w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a w związku z art. 91 ust. 1 i art. 94 ust. 1 u.s.g. uwzględnił skargę w części co do § 8 pkt 2 Statutu, stwierdzając jego nieważność, zaś

w pozostałym zakresie, w oparciu o art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił (pkt 2 sentencji wyroku).