Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 63/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 25 pkt 1 w związku z art. 5 pkt 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1649
law: Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju - tekst jednolity
article: art. 1 i art. 15
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 10, art. 134 § 1, art. 145 § 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 116 i art. 133
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Beata Sobocha-Holc (spr.) Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia del. WSA Marek Krawczak Protokolant asystent sędziego Izabela Kołodziejczyk po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Z. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 lutego 2020 r. sygn. akt III SA/Gl 16/19 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 2 października 2018 r. nr 3077/RR/2018 w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu za zobowiązania z tytułu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Z. K. na rzecz Zarządu Województwa Śląskiego 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej zwany: sądem I instancji lub WSA) wyrokiem z 17 lutego 2020 r. sygn. akt III SA/Gl 16/19, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej zwanej "p.p.s.a."), oddalił skargę M. K. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego (zwanego także: organem II instancji) z 2 października 2018 r. nr 3077/RR/2018, w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej z tytułu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania wpłaconego na realizację projektu ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007 – 2013.

Istota sporu dotyczy odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania Sp. z o.o. M. z siedzibą w S. (dalej zwanej: spółką) z tytułu zwrotu dofinansowania wypłaconego na realizację projektu "[...]" w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007 – 2013. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz innych orzeczeń powołanych poniżej, dostępna jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. K. (skarżący kasacyjnie), reprezentowany przez adwokata, zaskarżając powyższy wyrok w całości z powodu wydania zaskarżonego wyroku z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia :

– art. 113 w związku z 106 § 3 p.p.s.a. w związku art. 231. 232 , 2352, 2432 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 poz.1257, ze zm.; dalej zwanej: k.p.a.) przez bezzasadne nieuwzględnienie przed wydaniem zaskarżonego wyroku wniosków dowodowych w postaci dokumentów złożonych przez skarżącego w piśmie procesowym z 10 lutego 2020 r. oraz dowodów w postaci odpisów wyroków wydanych w postępowaniach upadłościowych prowadzonych w stosunku do spółki;

– -art. 134 § 1 p.p.s.a. przez nierozpoznanie przez sąd I instancji wszystkich zarzutów skargi od decyzji organu II Instancji w tym dot. rozpoznania wniesionego odwołania od decyzji przez podmiot nieuprawniony do orzekania jako organ II instancji w niniejszym postępowaniu;

– art.183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. przez rozpoznanie sprawy i wydanie zaskarżonego wyroku w sytuacji pozbawienia strony możliwości obrony w toczącym się postępowaniu z uwagi na nieuwzględnienie wniosku w przedmiocie zawieszenia postępowania do czasu zakończenia postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w Katowicach sygn. akt V Ds. 32/14 i wynikającego stąd braku dostępu do całości jej dokumentacji gospodarczej zarówno w postaci papierowej jak i elektronicznej, w tym m.in. finansowo-księgowej, majątkowej projektowej, inwestycyjnej, wykonawczej, magazynowej, handlowej wraz z elektronicznymi nośnikami danych i serwerami z informatycznymi systemami zarządczymi dokumentującymi powyższe, a tym samym braku możliwości przedłożenie przez skarżącego jak i przez samą spółkę, stosownego wykazu posiadanego majątku spółki ani jego dokładnej lokalizacji, co uniemożliwia złożenie przez stronę oświadczenia, o którym mowa w art. 116 ust. 2 ustaw z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz.U. z 2019 r. poz. 800, ze zm.; dalej zwanej: o.p.), a nadto przez bezzasadne nieuwzględnienie wniosków dowodowych w postaci dokumentów złożonych przez skarżącego w piśmie procesowym z 10 lutego 2020 r.;

– art. 145 §1 ust. 1 a contario ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez bezzasadne oddalenie skargi na decyzję organu II instancji, w sytuacji wydania zaskarżonych decyzji administracyjnych z rażącym naruszeniem prawa poprzez:

– naruszenie przepisów k.p.a. (art. 1 k.p.a.) przez rozstrzygnięcie sprawy na drodze postępowania administracyjnego w sytuacji braku podstaw prawnych do jego wszczęcia i wydania decyzji, a nadto wydanie decyzji w I instancji przez podmiot nieuprawniony do wydawania decyzji administracyjnych;

– naruszenie przepisów k.p.a. (art. 15 k.p.a.) przez rozpoznanie wniesionego odwołania od decyzji przez podmiot nieuprawniony do orzekania jako organ II instancji w niniejszym postępowaniu;

– naruszenie przepisów k.p.a. (art. 10 k.p.a.) przez pozbawienie strony możliwości obrony w toczącym się postępowaniu z uwagi na nieuwzględnienie wniosku w przedmiocie zawieszenia postępowania do czasu zakończenia postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w Katowicach sygn. akt V Ds. 32/14 i wynikającego stąd braku dostępu do całości jej dokumentacji gospodarczej zarówno w postaci papierowej jak i elektronicznej, w tym m. in. finansowo- księgowej, majątkowej, projektowej, inwestycyjnej, wykonawczej, magazynowej, handlowej wraz z elektronicznymi nośnikami danych i serwerami z informatycznymi systemami zarządczymi dokumentującymi powyższe, a tym samym braku możliwości przedłożenie przez skarżącego jak i przez samą spółkę, stosownego wykaz posiadanego majątku spółki ani jego dokładnej lokalizacji, co uniemożliwia złożenie przez stronę oświadczenia, o którym mowa w art. 116 ust. 2 ordynacji podatkowej;

– naruszenie przepisów postępowania — art. 116 w związku z art. 133 o.p., przez nieprzeprowadzenie postępowania dot. ustalenia odpowiedzialności osób trzecich z udziałem wszystkich członków zarządu spółki mogących ponosić taką odpowiedzialność, na skutek niewezwania do udziału w postępowaniu w charakterze strony byłego członka zarządu spółki M. B.;

– naruszenie prawa materialnego art. 116 § 1 o.p., przez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że zachodzą przesłanki zastosowania określonych w nim podstaw odpowiedzialności skarżącego przy jednoczesnym bezzasadnym nieuwzględnieniu okoliczności wskazujących na brak podstaw odpowiedzialności skarżącego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca kasacyjnie przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku wraz z poprzedzającymi go decyzjami organu I i li instancji i umorzenie postępowania w sprawie, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku uwzględnienie wniesionego odwołania od decyzji organu I Instancji w całości, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I Instancji. Skarżący kasacyjnie wniósł także o rozpoznanie wniesionej skargi kasacyjnej na rozprawie.

Ponadto wniósł o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie z powodu pozbawienia strony prawa do obrony w niniejszym postępowaniu z uwagi na zabezpieczenie i wywiezienie przez Prokuraturę Okręgową w Katowicach prowadzącej postępowanie o sygn. V Ds. 32/14, poza siedzibę spółki, w której skarżący kasacyjnie pełni funkcję członka zarządu, całości jej dokumentacji gospodarczej zarówno w postaci papierowej jak i elektronicznej, w tym m. in. finansowo-księgowej, majątkowej, projektowej, inwestycyjnej, wykonawczej, magazynowej, handlowej, pracowniczej, wraz z elektronicznymi nośnikami danych i serwerami z informatycznymi systemami zarządczymi dokumentującymi powyższe. Dokumentacja ta wraz nośnikami danych znajduje się w wyłącznym posiadaniu prokuratury, która odmawia jej wydania jak również wykonania kopii zabezpieczonej dokumentacji oraz nośników danych. Tym samym nie jest nawet możliwe wiarygodne zweryfikowanie zawartości materiału dowodowego przedstawianego przez organa I i II instancji, co do jego kompletności i prawidłowości dokumentowania zaistniałych zdarzeń będących przedmiotem postępowania. Nie jest również możliwym w istniejącej sytuacji przedłożenie przez skarżącego jak i przez samą spółkę, stosownego wykazu posiadanego majątku spółki ani jego dokładnej lokalizacji (dane te zapisane w dokumentacji gospodarczej spółki, w tym na serwerach zarządczych, znajdują się w posiadaniu prokuratury), co uniemożliwia złożenie przez stronę oświadczenia o którym mowa w art. 116 ust. 2 o.p.

Zarząd Województwa Śląskiego, reprezentowany przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę kasacyjną strony wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Podczas rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnicy stron podtrzymali stanowiska i argumentację zawarte w powyższych pismach procesowych.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, nie zasługiwała na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny sporządził w niniejszej sprawie uzasadnienie wyroku, oddalającego skargę kasacyjną, z uwzględnieniem art. 193 zdanie 2 p.p.s.a., czyli zawierające jedynie ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu uwzględniając jedynie nieważność postępowania, której przesłanki zostały wymienione w § 2 tego przepisu. Wbrew zarzutowi nr 3 w petitum skargi kasacyjnej w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz przesłanki przewidziane w art. 189 p.p.s.a., które podlegają rozważeniu z urzędu. Zatem dokonując kontroli zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny zbadał jedynie zakres wyznaczony podstawami skargi kasacyjnej. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. W tym zakresie sąd odwoławczy ma obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09). Nie jest natomiast dopuszczalna wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie zarzutów skargi kasacyjnej, ani ich uściślanie. Prawidłowe wskazanie podstaw kasacyjnych polega na podaniu konkretnych przepisów prawa, które zostały naruszone oraz wyjaśnienie, na czym to naruszenie polegało oraz co istotne, wykazanie, że miało ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 176 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna oparta została m. in. na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, przy czym jej autor nie wykazał, aby ewentualne uchybienia proceduralne miały istotny wpływ na wynik sprawy. Stawiając zarzut naruszenia przepisów postępowania, które w ocenie strony zostały naruszone przez sąd I instancji, należy uprawdopodobnić istnienie potencjonalnego związku przyczynowego między uchybieniem proceduralnym, a wynikiem postępowania sądowoadministracyjnego. W tym wypadku nie chodzi o to, że ewentualne uchybienie mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, lecz musi to być wpływ istotny. O skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania formułowanych w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie decyduje każde uchybienie, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny, a nie jakikolwiek, wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego I instancji, co oznacza, że orzeczenie sądu byłoby odmienne, gdyby nie zaistniało wytknięte uchybienie.

Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznacza konstrukcja zarzutów, opartych na ustawowych podstawach i uzasadnionych w treści skargi kasacyjnej. Konkretne podstawy skargi kasacyjnej, czyli zawarte w niej przyczyny zaskarżenia rozstrzygnięcia, determinują całkowicie kierunek działalności badawczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą musi on podjąć w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Z tych względów, skarga kasacyjna jest wysoce sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym m. in. tzw. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1 — § 3 p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony i precyzować, czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne lub też ich uzasadnienie. Artykuł 176 p.p.s.a. reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej, a zgodnie z § 1 pkt 2 tego przepisu jej obligatoryjnym elementem jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć podanie konkretnego przepisu (konkretnej jednostki redakcyjnej określonego aktu prawnego), który zdaniem strony został naruszony przez sąd I instancji (por. postanowienia NSA z: 8 marca 2004 r. sygn. akt FSK 41/04; 1 września 2004 r. sygn. akt FSK 161/04; 24 maja 2005 r. sygn. akt FSK 2302/04). Z kolei uzasadnienie skargi kasacyjnej winno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych. Powyższe uwagi były konieczne, albowiem rozpatrywana skarga kasacyjna zawiera błędne powołanie ustępów zamiast § lub niepełne powołanie przepisów prawa.

Odnosząc się do najdalej idącego zarzutu dotyczącego właściwości organów i procedowania w trybie administracyjnym, należy zauważyć, że wbrew oczekiwaniom autora skargi kasacyjnej w sprawie nie jest właściwa droga postępowania cywilnego przed sądem cywilnym, tylko z uwagi na zawarcie 20 października 2010 r. umowy między spółką a Ś. w C. o dofinansowanie projektu pn. "[...]". Istotnym jest, że na podstawie powyższej umowy spółka otrzymała środki publiczne z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz z dotacji celowej budżetu państwa w łącznej kwocie 502 565,50 zł na realizację projektu w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007 – 2013. W niniejszej sprawie mamy wprawdzie do czynienia z umową co do zasady cywilnoprawną, ale zawiera ona elementy administracyjne, albowiem spółka miała obowiązek oddać się kontroli, ustawodawca przewidział w ustawie o finansach publicznych możliwość wydania decyzji o zwrocie wypłaconych środków i sama umowa o dofinansowanie jest umową rezultatu, która wymaga osiągnięcia wskaźników, a nie starannego działania.

W kwestii właściwości organów upoważnionych do wydania zaskarżonych decyzji należy wskazać na art. 25 pkt 1 w związku z art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (Dz. U. z 2018 r. poz. 1307, ze. Zm.; dalej w skrócie: "z.p.p.r."), zgodnie z którym za przygotowanie i prawidłową realizację programu operacyjnego odpowiada instytucja zarządzająca, którą w przypadku programu regionalnego jest zarząd województwa. Do zadań instytucji zarządzającej należy między innymi – odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, w tym wydawanie decyzji o zwrocie środków przekazanych na realizację programów, projektów lub zadań, o której mowa w przepisach o finansach publicznych (art. 26 ust. 15 z.p.p.r.). Ustawa z.p.p.r. nie reguluje zasad i trybu postępowania w sprawie zwrotu uzyskanego przez beneficjenta dofinansowania, wskazując jedynie w art. 26 ust. 1 pkt 15 i 15a, że do zadań instytucji zarządzającej należy m. in. odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, w tym wydawanie decyzji o zwrocie środków przekazanych na realizację programów, projektów lub zadań, odsyłając do przepisów ustawy o finansach publicznych. Powyższe wyklucza trafność twierdzeń strony zmierzających do podważenia właściwości organów i forsowania stricte cywilnoprawnego trybu postępowania w sprawie, która dotyczy orzeczenia w formie decyzji zwrotu dofinansowania unijnego czy dotacji celowej pozyskanej z budżetu państwa. W tym stanie rzeczy za bezpodstawne uznano zarzuty kasacyjne z powołaniem na art. 1 i art. 15 k.p.a.

Zamierzonego rezultatu nie mógł także odnieść zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji miał obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia również z punktu widzenia aspektów, na które strona nie zwróciła uwagi w skardze, a które mają istotne znaczenie dla dokonania takiej oceny. Co jednak istotne, wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w takim zakresie tylko w granicach sprawy, a autor skargi kasacyjnej nie wykazał, aby WSA uczynił przedmiotem rozpoznania inną sprawę niż ta, w której wniesiono skargę w przedmiocie odpowiedzialności solidarnej osób trzecich, w możliwie szerokim aspekcie, rozważając uprawnienie organów do wydania zaskarżonej decyzji. Wobec powyższego nie sposób przypisać Sądowi pierwszej instancyjnej uchybienia art. 134 § 1 P.p.s.a.

Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej nie doszło również do uchybienia zasadzie czynnego udziału strony w postępowaniu, uregulowanej w art. 10 K.p.a. Z zasady tej nie wynika bowiem konieczność zawieszenia postępowania administracyjnego, jak oczekuje Strona, w sytuacji równoczesnego prowadzenia postępowania przygotowawczego, w toku którego doszło do zabezpieczenia dokumentacji Spółki. Skarżący kasacyjnie nie wykazał również, aby brak zawieszenia postępowania przez organ miało istotny, a nie jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. Brak dostępu do dokumentacji nie jest równoznaczny z "pozbawieniem Strony możliwości obrony w toczącym się postępowaniu" i nie oznacza, że zachodzą przesłanki nieważności postępowania z art. 183 § 1 pkt 5 P.p.s.a., z powodu nieuwzględnienia wniosku Strony o zawieszenie postępowania.

Sąd I instancji słusznie podkreślił, że decyzją nr 10/2014 z 27 czerwca 2014 r. Ś. w C. zobowiązało spółkę do zwrotu dofinansowania wypłaconego na realizację powyższego projektu. Zarząd Województwa Śląskiego decyzją z 14 listopada 2014 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 24 listopada 2015 r. sygn. akt III SA/GI 159/15 oddalił skargę spółki na powyższą decyzję. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 11 października 2018 r. sygn. akt I GSK 843/18 oddalił skargę kasacyjną spółki. Z powyższego wynika, że decyzja o zwrocie dofinansowania w sposób ostateczny i prawomocny potwierdza obowiązek zwrotu tego dofinansowania. W tym stanie rzeczy kontestowanie przez skarżącego kasacyjnie zasadności zwrotu środków i właściwości organów pozostaje bez znaczenia, skoro przedmiot niniejszej sprawy dotyczy dalszego etapu w postaci odpowiedzialności solidarnej osoby trzeciej z tytułu zobowiązania do zwrotu dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej.

Odnosząc się do twierdzeń dotyczących ustalenia odpowiedzialności osób trzecich z udziałem wszystkich członków zarządu spółki i wskazanego w zarzucie M. B., należy zauważyć, że kwestia ta została wyjaśniona przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 czerwca 2023 r. sygn. akt I GSK 1729/22. Akceptując w całości pogląd przedstawiony w powyższym orzeczeniu, należy przypomnieć, że kwestia odpowiedzialności innych osób, nawet ponoszących ją w identycznym ze skarżącym kasacyjnie reżimie prawnym nie ma istotnego znaczenia dla obowiązków ciążących na stronie. Istota odpowiedzialności solidarnej członka zarządu za zobowiązania spółki sprowadza się bowiem do tego, że organ może żądać spełnienia świadczenia od każdego z członków zarządu w całości. Kwestia jednak tego, kto w prawnie znaczącym okresie pełnił funkcję członka zarządu spółki należy do ustaleń faktycznych. Tymczasem w skardze kasacyjnej brak jest zarzutu, za pomocą którego ocena faktów sprawy mogłaby zostać zakwestionowana. Wspomnianych ustaleń nie sposób podważać, stawiając zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, czyli art. 116 i art. 133 o.p. (bez wskazania ich precyzyjnych jednostek redakcyjnych), z których ostatni zawiera definicję strony postępowania. Każdy z podmiotów ujętych w art. 133 § 1 o.p. nabywa status strony w postępowaniu, w którym wobec niej konkretyzują się prawa lub obowiązki wynikające z przepisów prawa materialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 stycznia 2011 r. sygn. akt II FSK 1576/09). Uwzględniając powyższe za nieuzasadnione uznać należy wywody skargi kasacyjnej odnoszące się do zagadnienia statusu stron.

Stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W skardze kasacyjnej nie wykazano, aby opisane w piśmie z 10 lutego 2020 r. dokumenty miały charakter uzupełniający i niezbędny do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Strona powyższymi wnioskami dowodowymi zmierzała w istocie do poczynienia nowych ustaleń faktycznych, do czego sąd I instancji nie jest uprawniony. Wobec powyższego zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. w związku z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego uznać należy za chybiony.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę na niestaranność rozpatrywanej skargi kasacyjnej, która jak wspomniano, jest środkiem prawnym wysoce sformalizowanym i wymaga precyzyjnego sformułowania zarzutów. Przepis art. 116 § 1 o.p. składa się z dalszych jednostek redakcyjnych, które w części przytoczono dopiero w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Odnosząc się do zarzutu niewłaściwego zastosowania art. 116 § 1 o.p. (bez wskazania pełnych jednostek redakcyjnych), należy wyjaśnić, że stawiając zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skarżący kasacyjnie powinien wykazać, że sąd, stosując przepis, popełnił lub zaakceptował błąd subsumcji, którego dopuścił się organ czyli, że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Autor skargi kasacyjnej winien zatem wykazać, dlaczego dana regulacja nie powinna być zastosowana, ewentualnie jaka winna znaleźć zastosowanie i w jaki sposób. Co więcej ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący kasacyjnie uznaje za prawidłowy.

Autor skargi kasacyjnej podnosząc zarzut nieprawidłowego zastosowania art. 116 § 1 o.p., wskazuje na brak podstaw do przyjęcia odpowiedzialności solidarnej strony. Zgodnie z art. 116 § 1 o.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja na majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2309), albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie Prawo restrukturyzacyjne, albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy, bądź nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Zgodnie z § 2 powyższej regulacji odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 oraz art. 52a powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. Z § 4 wspomnianego przepisu wynika, że przepisy § 1 i § 2 stosuje się również do byłego członka zarządu.

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że organ obowiązany jest wykazać okoliczność pełnienia obowiązków przez członka zarządu w czasie powstania zobowiązania, które przerodziło się w dochodzoną zaległość spółki oraz bezskuteczność egzekucji z majątku spółki w całości lub w części (przesłanki pozytywne solidarnej odpowiedzialności członka zarządu z art. 116 § 1 o.p.). Natomiast wykazanie którejkolwiek z okoliczności uwalniających od odpowiedzialności (przesłanek egzoneracyjnych z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) oraz pkt 2 o.p.), spoczywa na członku zarządu, nie zwalniając jednak organu z obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie na podstawie pozostającego w dyspozycji organu materiału dowodowego, w tym przedstawianego przez stronę postępowania (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2018 r. sygn. akt II FSK 3637/15).

W skardze kasacyjnej strona podała, że nie mogła wykazać przesłanki egzoneracyjnej z art. 116 § 1 pkt 2 o.p. i wskazać mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości w znacznej części, z uwagi na "brak dostępu do całości dokumentacji gospodarczej (...) i braku możliwości przedłożenia (...) stosownego wykazu posiadanego majątku Spółki, ani jego dokładnej lokalizacji". Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność zabezpieczenia dokumentów finansowych spółki przez Prokuraturę Okręgową w Katowicach nie stała na przeszkodzie, aby pozyskać i przekazać organowi informacje na temat możliwych miejsc przechowywania aktywów, w tym środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych zakupionych przez dłużnika – spółkę w ramach realizowanych projektów współfinansowanych ze środków budżetu Unii Europejskiej oraz budżetu państwa. Wbrew twierdzeniom strony w niniejszej sprawie ziściła się przesłanka bezskuteczności egzekucji, wobec nie dojścia do skutku dwóch licytacji z nieruchomości, w tym z uwagi na ilość hipotek obciążających nieruchomość położoną w S. i wielkość kwot zabezpieczonych tymi hipotekami, a korzystającymi z pierwszeństwa zaspokojenia, które nie doprowadziłyby do zapłaty zaległości. W rezultacie strona nie wykazała, jakiejkolwiek z przesłanek egzoneracyjnych z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a) i b) o.p. Z akt spawy wynika, że biegły określił datę niewypłacalności spółki na III kwartał 2013 r., a pierwszy wniosek o ogłoszenie upadłości spółki został złożony 27 stycznia 2014 r. i okazał się nieskuteczny. Skarżący kasacyjnie nie zgadza się z powyższymi ustaleniami organów, zaakceptowanymi przez sąd I instancji, ale nie przedstawia kontrdowodów potwierdzających słuszność jego twierdzeń.

W niniejszej sprawie strona kwestionuje prawidłowość ustaleń faktycznych, przy czym formułując powyższe zarzuty, nie wykazała, aby ewentualne uchybienia miały istotny, a nie jakikolwiek, wpływ na wynik sprawy, co czyni te zarzuty nieuzasadnionymi. Jako niewystarczające uznać należy powołanie w petitum, że opisane w zarzutach naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bez wykazania ich wagi jako istotnych dla stanowiska sądu I instancji. W skardze kasacyjnej strona nie podważyła poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych i wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w sprawie nie doszło do uchybienia przepisom postępowania.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego za niezasadny uznać należy zarzut uchybienia art. 145 § 1 p.p.s.a. (bez powołania jednostek redakcyjnych, tj. punktów czy liter), który jako przepis wynikowy stanowi jedynie prawną podstawę orzeczenia uchylającego decyzję. W art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ustawodawca uregulował treść rozstrzygnięcia sądu w przypadku, gdyby zostały potwierdzone zarzuty naruszenia prawa w postępowaniu administracyjnym. Skuteczność zarzutu naruszenia powyższej regulacji zależy od wykazania zasadności pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, co w niniejszej sprawie nie nastąpiło. Orzeczenie uwzględniające skargę, którego skarżący kasacyjnie oczekuje, nie jest skutkiem jedynie niezastosowania art. 145 § 1 p.p.s.a., lecz następstwem ustaleń poprzedzających wydanie wyroku i zastosowania przepisów nakazujących sądowi takie ustalenia poczynić. Nie można dopatrywać się naruszenia powyższej regulacji p.p.s.a. w tym, że sąd wydał orzeczenie o treści niezgodnej z oczekiwaniami strony. Wobec powyższego zarzuty naruszenia przepisów p.p.s.a. uznać należy za bezskuteczne.

Reasumując, za pozbawione podstaw uznano zarzuty skargi kasacyjnej, które stanowiły polemikę z niepodważonym stanem faktycznym oraz jego oceną, zasadnie zaakceptowaną przez sąd I instancji. Z kolei zarzuty naruszenia prawa materialnego nie mogły zostać w pełni rozpatrzone z uwagi na wadliwość ich konstrukcji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego kluczowe okoliczności sprawy zostały prawidłowo ocenione przez sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, czego skarżącemu kasacyjnie nie udało się zdyskwalifikować.

Odnosząc się końcowo do wniosku o zawieszenie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wskazać należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zdaniem skarżącego kasacyjnie został on pozbawiony prawa do obrony w niniejszym postępowaniu z uwagi na zabezpieczenie i wywiezienie przez Prokuraturę Okręgową w Katowicach prowadzącej postępowanie o sygn. akt V Ds. 32/14 poza siedzibę spółki, w której skarżący kasacyjnie pełni funkcję członka zarządu, całości jej dokumentacji gospodarczej zarówno w postaci papierowej jak i elektronicznej, w tym m. in. finansowo-księgowej, majątkowej, projektowej, inwestycyjnej, wykonawczej, magazynowej, handlowej, pracowniczej, wraz z elektronicznymi nośnikami danych i serwerami z informatycznymi systemami zarządczymi dokumentującymi powyższe. Przywołane przez skarżącego kasacyjnie przesłanki zawieszenia postępowania nie mieszczą się w katalogu przesłanek obligatoryjnego zawieszenia postępowania wymienionych w art. 124 p.p.s.a., a także przesłanek fakultatywnego zawieszenia postępowania z urzędu wskazanych w art. 125 p.p.s.a.

Mając na względzie wszystkie przedstawione argumenty Naczelny Sąd Administracyjny, po uprzednim rozpoznaniu sprawy na rozprawie, oddalił skargę kasacyjną strony jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, stosownie do art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego na rzecz organu orzeczono na podstawie art. 209 i art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).