Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 851/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2025-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 3 w związku z art. 120, art.145 § 1 pkt.1 lit. c w związku z art. 135, art. 200 i art. 205 § 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 15, art. 33
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 i art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: § 2 - § 5
journal: Dz.U. 2023 poz 2077
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych
article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 44, art. 77, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Dnia 12 lutego 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędzia WSA Anna Dębowska, , po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2025 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. T. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia 5 września 2024 roku nr 111/2024/II w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi na rzecz skarżącej D. T. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 5 września 2024 r. Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej również: ŁPWIS, organ II instancji lub organ odwoławczy) utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Łowiczu (dalej również: PPIS w Łowiczu) z 24 maja 2024 r. oddalające zarzuty D. T.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W związku z nieszczepieniem małoletniego S. T., urodzonego [...] PPIS w Łowiczu upomnieniem z dnia 14 listopada 2023 r. wezwał matkę dziecka D. T. (dalej również: zobowiązana, strona, strona skarżąca lub skarżąca) do zgłoszenia się z dzieckiem do punktu szczepień w celu wykonania zaległych szczepień ochronnych (upomnienie zostało doręczone w trybie art. 44 k.p.a. – w aktach sprawy prawidłowo wypełnione przez doręczyciela zwrotne potwierdzenie odbioru).

W związku z dalszym brakiem szczepień dziecka, PPIS w Łowiczu 29 lutego 2024 r. wystawił tytuł wykonawczy zobowiązując stronę do poddania dziecka zaległym obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce oraz wystosował do ŁPWIS - organu egzekucyjnego - wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do strony. Wskazać należy, że ŁPWIS rolę organu egzekucyjnego przejął od Wojewody Łódzkiego na mocy porozumienia zawartego w dniu 12 lutego 2015 r. pomiędzy Wojewodą Łódzkim i Państwowym Wojewódzkim Inspektorem Sanitarnym w Łodzi w sprawie powierzenia prowadzenia spraw z zakresu egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym (Dziennik Urzędowy Województwa Łódzkiego z 2015 r., poz. 676 i z 2023 r., poz. 6065) w oparciu o art. 20 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. z 2023 r., poz. 190).

Postanowieniem z 3 kwietnia 2024 r. ŁPWIS orzekł o nałożeniu na stronę grzywny w wysokości 2 100 zł - w celu przymuszenia do wykonania obowiązku szczepień ochronnych, wynikającego z tytułu wykonawczego z 29 lutego 2024 r. doręczonego stronie 5 kwietnia 2024 r. (doręczenie właściwe – w aktach sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru podpisane własnoręcznie przez stronę).

Zobowiązana w piśmie z 11 kwietnia 2024 r. wniosła zarzuty podnosząc: brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia; określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, brak wymagalności obowiązku szczepień.

Wobec powyższego ŁPWIS postanowieniem 5 czerwca 2024 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne wobec strony z dniem 16 kwietnia 2024 r.

Postanowieniem z 24 maja 2024 r. PPIS w Łowiczu oddalił zarzuty strony.

Pismem z 17 czerwca 2024 r. strona wniosła zażalenie na ww. postanowienie z 24 maja 2024 r., w którym podniosła: 1) brak skutecznego doręczenia upomnienia; 2) okoliczność, że upomnienie nie zawiera wszystkich wymaganych ustawą elementów; 3) okoliczność, że obowiązek w tytule wykonawczym został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisów prawa; a także to, że 4) obowiązek nie jest wymagalny, gdyż brakuje dowodu w aktach sprawy, że lekarz powiadomił stronę o obowiązkowych szczepieniach ochronnych.

Jak wynika z akt sprawy w toku postępowania przed organem II instancji strona skarżąca skierowała do organu pismo z 23 sierpnia 2024 r. (które wpłynęło do ŁPWIS w dniu 27 sierpnia 2024 r.) wskazując, iż 24 lipca 2024 r. zgłosiła się z dzieckiem na zaległe szczepienia ochronne oraz wyjaśniając, że pismo to stanowi odpowiedź na tytuł wykonawczy nr [...] i tytuł wykonawczy nr [...] Ponadto strona skarżąca wyjaśniła, że na podstawie przeprowadzonej konsultacji lekarskiej, wywiadu i zgłaszanych dolegliwości szczepienie zostało odroczone. We wskazanym piśmie strona szczegółowo opisała dolegliwości dziecka, występujące w przeszłości NOP oraz przebieg wdrożonego leczenia. A nadto zwróciła uwagę na aktualnie występujące u dziecka dolegliwości. Do pisma załączono kopie dokumentacji lekarskiej, która potwierdza: stawienie się z dzieckiem na konsultację lekarską, odroczenie szczepienia oraz skierowanie dziecka do poradni neurologicznej dla dzieci.

Powołanym na wstępie postanowieniem z 5 września 2024 r. ŁPWIS utrzymał w mocy postanowienie PPIS w Łowiczu z 24 maja 2024 r. oddalające zarzuty zobowiązanej. Organ II instancji, powołując treść przepisów stanowiących materialnoprawną podstawę wydanego rozstrzygnięcia, tj. art. 33 § 1 i 2, art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a." - wskazał, że przedstawione w art. 33 § 2 u.p.e.a. przesłanki stanowią katalog zamknięty. Podstawą zarzutu w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego mogą być zatem wyłącznie konkretne zdarzenia i okoliczności wymienione w tym przepisie, a nie jakiekolwiek wyrażone niezadowolenie zobowiązanego z poddania jej egzekucji administracyjnej. W rezultacie strona nie może w tym trybie skutecznie formułować zarzutów w kwestii wszelkich dostrzeżonych nieprawidłowości w działaniu organu egzekucyjnego, czy wierzyciela, chyba że poprzez nie - wskazuje na zaistnienie przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 33 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu do rozpatrywania zarzutów. Analizując postanowienie PPIS w Łowiczu oddalające zarzuty strony, ŁPWIS stwierdził, że wierzyciel odniósł się do wszystkich wniesionych przez stronę zarzutów, a nadto zaznaczono, że ŁPWIS podziela stanowisko wierzyciela, w tym zakresie. W zakresie zarzutu braku uprzedniego skutecznego doręczenia upomnienia, w trybie art. 44 k.p.a. ŁPWIS uznał go za niezasadny, wyjaśniając, że wbrew twierdzeniom strony w aktach sprawy znajduje się uwierzytelniona kopia koperty wraz z kopią zwrotnego potwierdzenia odbioru upomnienia z dnia 14 listopada 2023 r. Operator pocztowy prawidłowo oznaczył na kopercie datę pierwszego awizo – 15 listopada 2023 r. oraz datę drugiego awizo – 23 listopada 2023 r. Ponadto na kopii zwrotnego potwierdzenia odbioru doręczyciel oznaczył, iż awizo pozostawiono w oddawczej skrzynce odbiorczej adresata. W związku z powyższym wierzyciel prawidłowo uznał za datę doręczenia zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. dzień 29 listopada 2023 r. Dalej ŁPWIS wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2024 r., poz. 924) – dalej: "u.ch.z." - przed poddaniem dziecka szczepieniu ochronnemu, oczywista jest konieczność dokonania kwalifikacji lekarskiej, jednakże możliwa jest ona tylko wówczas, gdy dziecko stawi się na szczepienie, bowiem kwalifikacja lekarska odbywa się tuż przed szczepieniem w ciągu maksymalnie 24 godzin od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu wydanym po badaniu kwalifikacyjnym. PPIS w Łowiczu upomnieniem z 14 listopada 2023 r. wezwał stronę do zgłoszenia się z dzieckiem celem dopełnienia obowiązku szczepień ochronnych. W związku z tym oczywiste jest, że w celu wykonania szczepienia konieczne jest przeprowadzenie badania kwalifikacyjnego celem wykluczenia przeciwwskazań zgodnie z art. 17 ust. 2 u.ch.z. W związku z powyższym powoływanie się przez stronę w tym przypadku na brak wymagalności szczepień jest nadużyciem prawa i nie może stanowić argumentu przeciw szczepieniom. Zarzut braku informacji w upomnieniu odnośnie badania kwalifikacyjnego należy uznać za bezzasadny. Organ II instancji nie zgodził się również z twierdzeniem strony skarżącej, iż wezwano ją do wykonania zaległych 10 szczepień w terminie 7 dni. Z tytułu wykonawczego jasno wynika, iż obowiązek należy wykonać co do 7 szczepień obowiązkowych. Ponadto szczepienia te wykonywane są preparatami skojarzonymi i można je podać nawet w dwóch ukłuciach. Dalej organ II instancji wyjaśnił, że strona zgodnie z upomnieniem wezwana została do zgłoszenia się do placówki POZ w celu dopełnienia obowiązku szczepień ochronnych u małoletniego, gdzie lekarz ostatecznie ustaliłby szczegółowy kalendarz wykonania zaległych szczepień. ŁPWIS wyjaśnił także, że z art. 5 ust. 1 u.ch.z. wynika wprost, że osoby przebywające na terytorium kraju są obowiązane, na zasadach określonych w ustawie, do poddawania się szczepieniom ochronnym. Na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 2a u.ch.z. wydano rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2077 ze zm.), które określa m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (załącznik nr 1 do rozporządzenia). Organ II instancji wskazał, że wymagalność obowiązku nie oznacza nic innego jak istnienie stanu, w którym zobowiązany powinien już wykonać ciążącą na nim skonkretyzowaną powinność, a mimo to trwa w opozycji do tej powinności (uchyla się od niej), a właściwe organy mają wobec takiej postawy zobowiązanego możność żądania spełnienia ciążącej na nim powinności. To lekarz pracujący w ww. podmiocie udziela informacji o obowiązkowych szczepieniach ochronnych, którym podlega dziecko oraz wyznacza termin szczepienia. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, wierzyciel w tytule wykonawczym w części B poz. 1 wskazał właściwe akty normatywne na podstawie których zobowiązana ma obowiązek poddać dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Organ II instancji zaznaczył również, że zobowiązana została zgłoszona jako osoba uchylająca się od obowiązku szczepień ochronnych przez placówkę NZOZ "Przychodnia Lekarska B.s.c." w dniu 29 września 2023 r. Na powyższym zgłoszeniu zawarto informację o odbytej rozmowie telefonicznej w dniu 31 maja 2023 r. oraz o rozmowach osobistych odbytych z zobowiązaną. Ponadto z uwagi na niewykonywanie obowiązku szczepień strona otrzymała z NZOZ "Przychodnia Lekarska B. s.c." skierowanie dla małoletniego dziecka do Poradni Szczepień Ochronnych i Zaburzeń Odporności u Dzieci i Młodzieży Ośrodka Pediatrycznego im. J. Korczaka Wojewódzkiego Wielospecjalistycznego Centrum Onkologii i Traumatologii im. M. Kopernika w Łodzi. Strona w rozmowie z personelem NZOZ "Przychodnia Lekarska B. 0s.c." poinformowała jednak o "pisemnej rezygnacji ze szczepień w Poradni Konsultacyjnej Szczepień Ochronnych". Z powyższego wynika, że do niezaszczepienia małoletniego doszło z powodu niewyrażenia przez stronę zgody na szczepienia, a nie jak twierdzi strona z powodu niedopełnienia przez lekarza obowiązków podczas wizyty szczepiennej, tj. braku przekazania informacji o konieczności wykonania zaległych szczepień ochronnych u małoletniego. W ocenie organu II instancji wobec powyższego jasno wynika, że strona uchyla się od obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. ŁPWIS podkreślił przy tym, że dziecko strony, urodzone 28 stycznia 2014 r., będąc obecnie w jedenastym roku życia nie zostało zaszczepione przeciw siedmiu chorobom zakaźnym, którym można zapobiegać poprzez szczepienia ochronne. Przy czym każda z tych chorób zakaźnych może mieć u dzieci ciężki przebieg i prowadzić do trwałych następstw zdrowotnych, a nawet zgonu.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie organu, zarzucając mu naruszenie:

a) art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. 44 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie, że stronie skarżącej nie zostało doręczone upomnienie w prawidłowy sposób,

b) art. 33 § 2 pkt 4 w zw. z art. 15 u.p.e.a. w zw. z art. 44 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie, że upomnienie nie zawierało wszystkich wymaganych ustawą elementów,

c) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie, że obowiązek w tytule wykonawczym został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa,

d) art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie, że obowiązek jest niewymagalny, gdyż brakuje dowodu w aktach sprawy, że lekarz powiadomił stronę o obowiązkowych szczepieniach ochronnych,

e) art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie, że obowiązek jest niewymagalny, gdyż w wyniku lekarskiego badania kwalifikacyjnego obowiązek szczepień został odroczony.

W oparciu o wskazane zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego, a także zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów procesu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze m.) - dalej: "p.p.s.a.". Przepis ten stanowi, iż sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, m.in. jeżeli "przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie".

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym przypadku sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie kontroli sądu poddane zostało postanowienie ŁPWIS z 5 września 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie PPIS w Łowiczu z 24 maja 2024 r.

Badając legalność zaskarżonego postanowienia sąd stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa procesowego art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia sąd uznał, iż zostało ono wydane z naruszeniem przepisów procesowych, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z faktu, iż organ odwoławczy w toku prowadzonego postępowania nie uwzględnił wszystkich okoliczności sprawy, a mianowicie w żaden sposób nie ocenił okoliczności, na które powoływała się strona w piśmie z 23 sierpnia 2024 r. załączając na ich poparcie stosowne dokumenty. Organ II instancji utrzymał bowiem w mocy postanowienie PPIS w Łowiczu oddalające zarzuty strony, gdy tymczasem na etapie postępowania odwoławczego wpłynęły doń dokumenty wskazujące na odroczenie szczepienia, których organ odwoławczy w żaden sposób nie ocenił pod kątem składanych przez stronę zarzutów dotyczących braku wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym z 29 lutego 2024 r. W aktach sprawy znajduje się bowiem pismo strony z 23 sierpnia 2024 r. wraz z załączonymi doń kserokopiami dokumentów wskazujących na odroczenie szczepienia dziecka jednak z treści uzasadnienia zaskarżonego do sądu postanowienie w żaden sposób nie wynika stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie.

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Podkreślić przy tym należy, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania, lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że 14 listopada 2023 r. PPIS wystawił upomnienie zobowiązujące stronę skarżącą do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w razie niewykonania obowiązku w terminie 7 dni. Upomnienie zostało doręczone stronie 29 listopada 2023 r. Wobec nie wykonania przez stronę skarżącą obowiązku szczepień, 29 lutego 2024 r. PPIS wystawił tytuł wykonawczy zobowiązujący stronę do poddania dziecka – urodzonego 28 stycznia 2014 r. - obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce. Jako podstawę prawną obowiązku organ wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 i art. 17 u.ch.z. oraz § 2 - § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepie ochronnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2077). W oparciu o wskazany tytuł wykonawczy wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne prowadzone przez ŁPWIS.

W postępowaniu tym pismem z 11 kwietnia 2024 r. strona zgłosiła zarzuty wskazując na podnosząc: brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia; określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, brak wymagalności obowiązku szczepień. Powyższe zarzuty zostały oddalone przez organy obydwu instancji, jednak w ocenie sądu organy w sposób nieprawidłowy dokonały oceny zgłoszonego przez stronę zarzutu braku wymagalności obowiązku.

W tym miejscu wskazać należy, że przez wymagalność obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym skierowanym do strony należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Zaznaczyć przy tym należy, że obowiązek poddania dziecka strony szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych oraz wydanego na ich podstawie rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.ch.z. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.ch.z. jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.ch.z.). Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy u.ch.z. zamieszczone w rozdziale 4 poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.ch.z. osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej: "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W myśl art. 17 ust. 10 u.ch.z. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia:

1) wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych,

2) osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych,

2a) schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia,

3) kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne,

4) sposób przeprowadzania szczepień ochronnych,

5) tryb przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5,

6) wzory zaświadczenia, o którym mowa w ust. 4, książeczki szczepień oraz karty uodpornienia,

7) sposób prowadzenia dokumentacji, o której mowa w ust. 8 pkt 1, i jej obiegu,

8) wzory sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz tryb i terminy ich przekazywania,

9) papierową lub elektroniczną formę raportu o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych oraz terminy i sposób jego przekazywania

- uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.

W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych – dalej: rozporz.2023 określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte choroby zakaźne wymienione w tytule wykonawczym skierowanym do strony (§ 2 rozporz.2023). Powyższe nie przesądza jednak o wymagalności obowiązku. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, czy odroczenie terminu wykonania. Przy czym obwiązek wynikający wprost z przepisu prawa staje się wymagalny, jeżeli dana osoba – zobowiązany – znalazła się w sytuacji określonej w hipotezie normy prawa nakładającej obowiązek (por. P. Przybysz, Komentarz do art. 33 u.p.e.a. [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Lex/el). W niniejszej sprawie, już na etapie składania zarzutów strona skarżąca wskazywała na brak wymagalności obowiązku. Stanowisko to strona powtórzyła na etapie postępowania odwoławczego (pismo z 23 sierpnia 2024 r.) artykułując zły stan zdrowia swojego dziecka jako powód braku możliwości poddania go obowiązkowym szczepieniom oraz załączając dokumentację lekarską potwierdzającą problemy zdrowotne dziecka. Z przedłożonego przez stronę pisma wynika, że u dziecka wystąpił NOP po szczepieniu na gruźlicę. Nadto, dziecko strony w okresie niemowlęcym i poniemowlęcym było leczone z powodu niedoborów immunologicznych, poza tym dziecko było konsultowane u specjalistów m.in.: nefrologa (podejrzenie powiększenia miedniczki nerkowej z okresu prenatalnego), neurologa dziecięcego (drżenie nóg), kardiologa dziecięcego (szmery w sercu), dermatologa (rozległe zmiany skórne), chirurga onkologa (powiększony węzeł chłonny okolicy nadobojczykowej lewej), laryngologa (zwężenie kanalików słuchowych, a także bakteryjny stan zapalny). Zaznaczono także, że z uwagi na niedobory immunologiczne dziecko miało zawieszone szczepienia szczepionkami żywymi, a z uwagi na poszerzenie rogów przednich mózgu dziecko miało zawieszenie szczepienia przez neurologia.

Rozpoznając zarzuty strony organy uznały je za niezasadne. Przy czym organ nie odniósł się do wskazanych powyżej okoliczności, mimo iż w toku postępowania odwoławczego strona przedłożyła wyjaśnienia oraz dokumenty lekarskie. W tym miejscu wskazać należy, że organ odwoławczy nie może ograniczyć się do kontroli rozstrzygnięcia organu I instancji, a obowiązany jest ponownie merytorycznie rozstrzygnąć sprawę w jej całokształcie, mając na uwadze ogólne reguły postępowania administracyjnego (por. chociażby: wyrok NSA z dnia 7 października 2011 r., sygn. akt I FSK 1361/10, Lex nr 1069238.). A zatem granice orzekania przez organ II instancji wyznaczają ramy sprawy administracyjnej podlegającej ponownemu rozpoznaniu przez organ odwoławczy, zgodnie z treścią zasady dwuinstancyjności, nie zaś jedynie wnioski i zarzuty odwołania. Nie można jednak zapominać, że mają one istotny wpływ na zakres obowiązków tego organu. Jest on bowiem obowiązany rozpatrzyć i odnieść się do wszystkich zarzutów zawartych w treści zażalenia, złożonych na ich poparcie dowodów i dokonać ich oceny w całokształcie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Wykonanie tego obowiązku ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny prawidłowości czynionych przez organ odwoławczy ustaleń dotyczących stanu faktycznego sprawy. W orzecznictwie podkreśla się, że nieustosunkowanie się do zarzutów odwołania narusza art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. A także, że odniesienie się do zarzutów nie może mieć charakteru "sygnalnego" chodzi bowiem o to, aby organ w sposób wyczerpujący i jawny wskazał stronie motywy, które w jego ocenie stanowią o ich bezzasadności (por. np. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1371/12, Lex nr 1457642, oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2008 r., sygn. akt VI SA/Wa 264/08, Lex nr 495343). Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez stronę za istotne dla sposobu załatwienia sprawy lub uczynił to ogólnikowo, uchybia także swym obowiązkom wynikającym z art. 8 i art. 11 k.p.a.

W kontrolowanej sprawie strona przedstawiła dokumentację lekarską potwierdzającą diagnozowanie dziecka oraz zaświadczenie lekarskie wskazujące na odroczenie szczepienia. Tymczasem w kontrolowanym rozstrzygnięciu ten zarzut, twierdzenia strony i zgłoszony na jego poparcie materiał dowodowy organ całkowicie pominął. Tak dokonanej oceny materiału dowodowego nie można uznać za rzetelną i zgodną z art. 80 k.p.a. stanowiącym, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Sąd pragnie podkreślić, że dokonując prawidłowej oceny materiału dowodowego organ powinien, według swojej wiedzy i doświadczenia, ocenić wartość dowodową poszczególnych dowodów oddzielnie i we wzajemnej łączności, oraz wyciągnąć z nich logiczne wnioski, a w razie potrzeby przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe w celu jednoznacznego ustalenia czy w odniesieniu do dziecka strony skarżącej istnieją przeciwskazania do wykonania obowiązkowych szczepień, czy też ich brak. Tym samym w ocenie sądu organ z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. nie dokonał prawidłowej oceny zgłoszonego przez stronę skarżącą zarzutu braku wymagalności obowiązku. Analiza akt sprawy oraz dokumentów dołączonych do skargi wskazuje w ocenie sądu, że być może odmowa poddania dziecka strony skarżącej obowiązkowym szczepieniom nie była spowodowana lekceważeniem tego obowiązku przez stronę, ale wynikała z troski strony o zdrowie swojego dziecka, które od dawna borykało się z poważnymi problemami zdrowotnymi.

Wskazując na powyższe okoliczności należy stwierdzić, że w ponownie prowadzonym postępowaniu należy w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy w celu oceny zgłoszonego przez stronę zarzutu braku wymagalności obowiązku przedwcześnie uznanego za niezasadny.

Sąd podziela natomiast dokonaną przez organy ocenę pozostałych zgłoszonych przez stronę zarzutów. Jak to zostało wskazane powyżej obowiązek poddania dziecka strony szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.ch.z oraz przepisów rozdziału 4 poświęconych szczepieniom ochronnym, a także wydanego na ich podstawie rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Z przepisów tych można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. np. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08, Lex nr 595803). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych, który egzekwowany jest bez konieczności wydawania w tym przedmiocie jakiegokolwiek aktu administracyjnego, tj. decyzji czy postanowienia. Jak zasadnie wskazał NSA w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r., w sprawie o sygn. akt II OSK 32/11 (Lex nr 852219), wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

W niniejszej sprawie w oparciu o powyższe regulacje prawne wierzyciel w tytule wykonawczym szczegółowo opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując kogo i czego dotyczy, z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane. Trafnie zatem organy za niezasadny uznały zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisów prawa.

Dalej odnosząc się do podniesionej w zarzutach strony kwestii lekarskiego badania kwalifikacyjnego wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 u.ch.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.ch.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.ch.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u..ch.z.). Z cytowanych przepisów wynika, że poddanie dziecka badaniom lekarskim jest konieczną częścią procedury szczepienia. Jest to zatem element obowiązku szczepienia (zob. np. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 248/20, dostępny w CBOSA). Wbrew jednak twierdzeniom strony skarżącej wierzyciel wystawiając tytuł wykonawczy właściwie wskazał na czym polega obowiązek strony, od którego w ocenie organu strona skarżąca się uchyla.

Odnosząc się do ostatniego z podniesionych przez stronę zarzutów wskazać należy, że na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 15 § 3e u.p.e.a. Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wydał w dniu 4 grudnia 2020 r. rozporządzenie w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz.U. poz. 2194), w którym określono co powinno zawierać upomnienie. Z kolei kwestie doręczenia upomnienia normują stosowane w tym przypadku przepisy k.p.a., w tym art. 44 k.p.a. – przepisy te jak wynika z akt administracyjnych zostały w sposób prawidłowy zastosowane, a co za tym idzie sąd stoi na stanowisku, iż organy prawidłowo oceniły, że upomnienie zostało doręczone stronie skarżącej w oparciu o art. 44 k.p.a. (tzw. fikcja doręczenia) w dniu 29 listopada 2023 r.

Reasumując należy stwierdzić, że o ile egzekucja administracyjna zmierza do wyrażenia zgody rodzica dziecka na jego obowiązkowe szczepienia, o tyle postępowanie to nie może być prowadzone, gdy istnieją przeciwwskazania do poddania dziecka szczepieniom stąd tak istotne jest ustalenia stanu faktycznego w tym zakresie. Dlatego uznając, że zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego w zakresie wyżej opisanym, sąd działając na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji (pkt 1 wyroku).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 100 złotych, stanowiąca równowartość uiszczonego wpisu sądowego od skargi (pkt 2 wyroku).

a.kr