Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 1186/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) Sędzia WSA Robert Hałabis po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 marca 2021 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. oddala skargę; II. przyznaje A. C. ze środków Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie za udzielenie skarżącemu pomocy prawnej z urzędu w kwocie [...]zł ([...]), w tym kwotę [...]zł ([...]) podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2020 r., nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Z. U. S. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...], odmawiającą H. W. (dalej jako "skarżący") umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnika opłacającego składki na własne ubezpieczenie) za okres od sierpnia 2018 r. do sierpnia 2019 r. w łącznej kwocie [...]zł.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] marca 2020 r. (data wpływu) skarżący zwrócił się z prośbą o umorzenie zadłużenia, powołując się na trudną sytuację materialną, finansową i zdrowotną.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. Z. U. S. odmówił skarżącemu umorzenia przedmiotowych należności w łącznej kwocie [...]zł. W ocenie organu nie zachodzą przesłanki warunkujące umorzenie należności, przewidziane w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266) – dalej jako: "u.s.u.s.". Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia należności w oparciu o treść przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U z 2003 r., nr 141, poz. 1365, dalej jako: "rozporządzenie").

W dniu [...] lipca 2020 r. do Z. U. S. wpłynął wniosek, w którym skarżący zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na stan zdrowia, wiek i sytuację materialną.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Z. U. S. decyzją z dnia [...] października 2020 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2020 r.

Organ ustalił, że skarżący jest wdowcem, nie pracuje zarobkowo, pobiera z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto, dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł i dodatek z tytułu świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji w wysokości [...] zł. Skarżący ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: opłaty eksploatacyjne w kwocie [...]zł, koszty związane z leczeniem w kwocie [...]zł. Skarżący ma zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie [...]zł, które spłaca w układzie ratalnym w miesięcznej wysokości [...] zł. Skarżący nie posiada nieruchomości, ruchomości i wierzytelności. Skarżący prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z synem M. [...] oraz synową A. W..

Ponadto organ ustalił, że w dniu [...] sierpnia 2019 r. skarżący zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej, zaś w dniu [...] marca 2004 r. na podstawie umowy darowizny przekazał synowi S. W. nieruchomość gruntową o łącznej powierzchni [...] ha w miejscowości N. . Aktualnie syn skarżącego M. W. zgłoszony jest do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik J. Sp. z o.o., natomiast synowa A. W. zgłoszona jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna pobierająca zasiłek dla bezrobotnych.

Organ wskazał, że wymienione w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. przesłanki stanowią zamknięty katalog przypadków, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Powołując się na orzecznictwo organ wyjaśnił, że w przypadku stwierdzenia, iż przesłanki warunkujące umorzenie nie występują to organ nie ma wyboru rozstrzygnięcia i ma obowiązek wydać rozstrzygnięcie odmawiające umorzenia należności.

ZUS stwierdził, że nie zachodzą przesłanki warunkujące umorzenie należności, przewidziane w art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s., jak również w oparciu o treść przepisów cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie H. W. zarzucił, że zaskarżona decyzja wydana została bez właściwego uzasadnienia prawnego i faktycznego, bez badania występowania przesłanek umorzenia składek, z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego (zwłaszcza art. 7 i art. 10 k.p.a.), z naruszeniem konstytucyjnej zasady proporcjonalności w ściąganiu danin publicznych, w celu obejścia prawa.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

W uzupełnieniu skargi, ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego, podtrzymując w całości podniesione w niej zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego, dodatkowo wskazał na naruszenie:

- art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. polegające na niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów, tj. wydaniu decyzji bez umożliwienia skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów zebranych w sprawie przez organ;

- art. 10 § 2 k.p.a. poprzez jego zastosowanie podczas gdy nie wystąpiły przesłanki określone tym przepisem uzasadniające odstąpienie od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a.;

- art. 10 § 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie podczas gdy wystąpiły przesłanki określone tym przepisem obligujące organ do zostawienia w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a.;

- art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 4 i art. 81 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na dowodach i ustaleniach poczynionych przez Z. U. S., które nie zostały zakomunikowane stronie co skutkowało brakiem wypowiedzenia się przez stronę na temat treści tych dokumentów, wobec czego w tej sytuacji okoliczności i fakty, którym miały dowodzić nie mogą zostać uznane za udowodnione, ergo nie mogą stanowić podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 84 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez; brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego; brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, co doprowadziło do poczynienia w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolnych i nieuprawnionych ustaleń faktycznych; zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony skarżącej, co stanowiło oczywiste naruszenie zasady pierwszeństwa słusznego interesu strony, a w rezultacie doprowadziło do wydania wadliwej decyzji; pominięcie, względnie niedokładne rozpoznanie okoliczności faktycznych, co spowodowało nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego i w konsekwencji wydanie wadliwej decyzji;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej tej decyzji, co uniemożliwia właściwe zapoznanie się z motywami działania Z. U. S., zrozumienie tych motywów, a w rezultacie ustosunkowanie się do nich w rzeczowy i wyczerpujący sposób, w szczególności poprzez brak wyjaśnienia dlaczego mimo wystąpienia przesłanek uzasadniających możliwość dokonania umorzenia należności z tytułu zaległości składkowych organ odstąpił od dokonania ich umorzenia;

- art. 80 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów co wynikało z faktu, iż powzięte ustalenia faktyczne oparte zostały po pierwsze na niekompletnym materiale dowodowym, a po drugie nie w pełni i nieprawidłowo rozpatrzonym;

- art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli;

- art. 10 § 1 w zw. z art. 77 § 1 i art. 81 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na ustaleniach faktycznych, które z uwagi na brak wypowiedzenia się przez stronę (pozbawioną w istocie prawa do czynnego udziału w postępowaniu) co do treści tych ustaleń oraz poprzedzających je dowodów w ogóle nie mogą być uznane za udowodnione, ergo nie mogą stanowić podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik skarżącego zarzucił ponadto:

- błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu przez organ orzekający, iż biorąc pod uwagę stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżącego, ten jest w stanie opłacić zaległe składki bez wystąpienia zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny;

- błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu przez organ orzekający, iż opłacenie przez skarżącego należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

- błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu przez organ orzekający, iż skarżący nie posiada przewlekłej choroby, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności;

- rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji wystąpienia przesłanek determinujących możliwość umorzenia zaległych składek na tej podstawie;

- rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji wystąpienia przesłanek determinujących możliwość umorzenia zaległych składek na tej podstawie.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji (ewentualnie także i decyzji organu z dnia [...] czerwca 2020 r.). Domagał się, aby Sąd zobowiązał organ do wydania decyzji z jednoczesnym wskazaniem sposobu załatwienia sprawy polegającym na zmianie decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r. poprzez umorzenie należności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Wniesiona skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła zostać uwzględniona.

Skarga w niniejszej sprawie została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) oraz w oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] lutego 2021 r. (k. 28 akt sądowych).

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że tryb rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym nie miał żadnego wpływu na zasadę, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 2325, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a zatem kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję jedynie w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Żadna z powyższych podstaw wzruszenia zaskarżonej decyzji w sprawie niniejszej nie wystąpiła.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W świetle zatem tego przepisu sąd nie ma obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu. Zgodnie zaś z art. 135 p.p.s.a, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W konsekwencji orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta czynność i odbywa się z uwzględnieniem obowiązujących wówczas przepisów prawa. Z istoty takiej kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności czy bezczynności organu administracji publicznej.

Przedmiotem skargi jest decyzja odmawiająca skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Decyzja dotyczyła należności z tytułu składek osoby będącej równocześnie płatnikiem tych składek za okres od sierpnia 2018 r. do sierpnia 2019 r. w łącznej kwocie [...]zł.

Materialnoprawną podstawę przedmiotowej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej jako: "ustawa", "u.s.u.s."). W myśl art. 28 ust. 1 i 2 ustawy, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Przez należności z tytułu składek ustawa rozumie składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowe opłaty (art. 24 ust. 2). Wyjątek od zasady umarzania należności tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności przewiduje art. 28 ust. 3a ustawy, który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych określone zostały w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365 z późn. zm.).

Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślić należy, że wyliczenie zawarte w tym przepisie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Organ odniósł się do wszystkich wskazanych w at. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek i prawidłowo ustalił, że żadna z nich w sprawie niniejszej nie zachodzi. Skarżący ustaleń tych skutecznie nie podważył. Wysokość zaległości (składki w kwocie [...]zł i odsetki w wysokości [...] zł naliczone na dzień [...] marca 2020 r.) oraz okres, w których one powstały z tytułu należności na ubezpieczenie zdrowotne (sierpień 2018 r. – sierpień 2019 r.) nie były kwestionowane przez skarżącego.

Z akt sprawy wynika, że skarżący nie pracuje zarobkowo. Od dnia [...] sierpnia 2019 r. nie prowadzi działalności gospodarczej. Obecnie pobiera z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego świadczenie emerytalne, z którego prowadzona jest egzekucja przez ZUS. Kwota objęta egzekucją wynosi [...] zł i miesięcznie zrealizowano należności po [...] zł w grudniu 2019 r. w styczniu i lutym 2020 r. oraz po [...] zł w okresie marzec – czerwiec 2020 r.

Powstałe należności są wynikiem niewywiązywania się przez skarżącego z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentacja skarżącego dotyczyła sytuacji rodzinnej, stanu majątkowego, wieku oraz sytuacji zdrowotnej. Skarżący podniósł m. in., że przeżył drugą wojnę światową i nigdy nie był tak źle traktowany, jak teraz.

Wyjaśnić należy, że w sytuacji gdy osoba decyduje się na prowadzenie działalności gospodarczej, to również powinna być świadoma, że opłacanie składek jest ustawowym obowiązkiem płatnika. Terminy i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek określono w art. 47 u.s.u.s.

Pomimo braku całkowitej nieściągalności należności, mogą być jednak umorzone.

Jak wyżej wykazano stosownie do art. 28 ust 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W związku z tym od określonych w art. 28 ust. 2 ustawy przesłanek nieściągalności, w przypadku osób będących płatnikami składek, organ zobowiązany jest rozważyć także możliwość umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Zgodnie z powyższym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykazał, że z powodu stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ spowodowałoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Na podstawie powołanego rozporządzenia organ ma możliwość umorzenia należności z tytułu składek w wyjątkowych i szczególnych sytuacjach.

Organ prawidłowo przyjął, że żaden z powyższych przypadków w niniejszej sprawie nie występuje. Ustalenia w tym zakresie dokonane zostały na podstawie należycie zebranych w sprawie dowodów, szczegółowo przeanalizowanych i poddanych prawidłowej ocenie, zgodnie z wymogami art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Nie doszło przy tym do naruszenia przez organ zarzuconych przez skarżącego w skardze reguł proceduralnych, w tym przepisu art. 8 § 1 k.p.a. zawierającego dyrektywę nakazującą organowi prowadzącemu postępowanie pogłębianie zaufania do władzy publicznej. Organ rozważył szczegółowo i wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, które były możliwe do ustalenia i które powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Skarżący miał możliwość wykazania zgodnie z wyrażoną w art. 10 § 1 k.p.a. zasadą czynnego udziału strony w postępowaniu, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki. Skarżący jednakże tego nie wykazał. Dla oceny sytuacji strony nie mają znaczenia jej subiektywne odczucia, lecz sytuacja obiektywna, która zagraża podstawowym potrzebom i bytowi strony i jej rodziny. Dlatego też, aby stwierdzić wystąpienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia strona powinna należycie wykazać, jakim rzeczywiście faktycznie miesięcznym budżetem dysponuje oraz przedstawić, jak kształtują się jej miesięczne wydatki, które związane są z niezbędnymi potrzebami życiowymi. To w interesie strony jest wykazanie osiąganych dochodów i posiadanego majątku w celu umożliwienia organowi pełnej i rzetelnej oceny możliwości płatniczych zobowiązanego dłużnika domagającego się umorzenia zaległych składek. Przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia wyraźnie stanowi, że organ – tylko fakultatywnie – może umorzyć należności, a w całości tylko wówczas, jeżeli zobowiązany jednoznacznie wykaże, że nie jest w stanie w żaden sposób opłacić tych należności choćby w najmniejszej części. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ciężar dowodzenia okoliczności mających uzasadniać istnienie przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, albowiem z faktu ich istnienia wywodzi on określone skutki prawne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 430/12 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2013 r., sygn. akt II GSK 922/12).

Należy zgodzić się z ustaleniami organu, że otrzymywany niski dochód nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ przesłanka trudnej sytuacji materialnej nie dotyczy subiektywnego odczucia wnioskodawcy, ale oznacza obiektywną, szczególną sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi wnioskodawcy albo jego rodziny. Ponadto zaznaczyć należy, że skarżący podając w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wskazał dużo niższe wynagrodzenie syna M. [...] ([...] zł) niż w rzeczywistości on osiągnął ([...] zł średnio co miesiąc w okresie marzec – maj 2020 r.). Według poczynionych ustaleń synowa, A. W. uzyskiwała zasiłek dla bezrobotnych w wysokości [...] zł. W miesięcznych kosztach utrzymania stałe wydatki i opłaty eksploatacyjne - wyniosły według deklaracji skarżącego – [...] zł miesięcznie, zaś koszty związane z leczeniem [...] zł. Skarżący prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe z synem, który zatrudniony jest w firmie J. Sp. z o.o. oraz synową, obecnie zarejestrowana jest jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy i pobierającą zasiłek.

Obecna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, skoro skarżący reguluje w układzie ratalnym zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów, a w przeszłości był właścicielem nieruchomości gruntowej, którą w 2004 r. darował synowi S. W. (nieruchomość o powierzchni [...] ha położona w N. ) wyzbywając się tym sam wartościowego składnika majątku.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest to, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, czyli klęska żywiołowa lub inne nadzwyczajne zdarzenie powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności własnej. Na przesłankę tę skarżący się zresztą nawet nie powoływał.

Analizując kolejną przesłankę, wskazaną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, wskazać należy, że skarżący powołał się na swoje problemy zdrowotne i poinformował, że cierpi na przewlekłą niewydolność krążenia, zatorowość płucną centralną i obwodową, zakrzepowe zapalenie żył głębokich kończyny dolnej, nadciśnienie tętnicze, przepuklinę rozworu przełykowego przepony, kamicę pęcherzyka żółciowego oraz przerost prostaty.

Skarżący wskazał na liczne dolegliwości i choroby, na jakie cierpi, czego organ nie zanegował wyjaśniając równocześnie, że schorzenia te nie uniemożliwiają uzyskiwania dochodu dającego podstawę do opłacenia zaległych należności. Skarżący pobiera świadczenia z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w kwocie netto [...] zł czego dowodzi pismo KRUS z dnia [...] września 2020 r. będące dowodem w sprawie uzyskanym z urzędu i wskazującym wysokość poszczególnych składników uposażenia - emerytury rolniczej, dodatku pielęgnacyjnego oraz świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji.

Słusznie organ zauważył w uzasadnieniu decyzji, że działalność gospodarcza (z zakresu sprzedaży detalicznej prowadzonej w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych) prowadzona była na własne ryzyko skarżącego i na nim spoczywały obowiązki związane z opłacaniem składek stanowiących należności publicznoprawne, które powinny być traktowane jako równorzędne w porównaniu .do zobowiązań prywatnych regulowanych przez skarżącego na bieżąco w kwocie [...]zł (miesięcznie) z tytułu spłaty kredytu zaciągniętego w wysokości [...] zł.

W ocenie Sądu, organ dokonał niewadliwej, bo dokładnej i szczegółowej analizy przesłanek określonych w § 3 wskazanego wyżej rozporządzenia w nawiązaniu do konkretnej sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący.

Wyjaśnić należy, że nawet zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisach art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i § 3 ust. 2 rozporządzenia oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. wyroki NSA: z 17 marca 2016 r., sygn. akt II GSK 1694/14 oraz z 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 217/12). Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oparty jest na konstrukcji uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.

Konstrukcja uznania charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie pozostawia organowi swobodę wyboru w zakresie wyboru spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów rozstrzygnięcia sprawy.

Jednocześnie uznanie administracyjne nie oznacza dowolności organu. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych oraz do podjęcia czynności celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w zgodzie z rzeczywistym stanem rzeczy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych. Ponadto, mając do wyboru różne możliwe sposoby rozstrzygnięcia sprawy, organ powinien wybrać rozwiązanie zgodne ze słusznym interesem strony, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes publiczny.

Rozstrzygnięcie dokonane przez organ w ramach uznania administracyjnego może być zaakceptowane jako zgodne z prawem jedynie wówczas, gdy będzie się opierało na w pełni wyjaśnionych okolicznościach faktycznych sprawy oraz gdy będzie zgodne z nakazem należytego wyważenia interesu publicznego i indywidualnego w konkretnie rozpatrywanym przypadku. Z. U. S. jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko i wyłącznie interes indywidualny.

Względy interesu publicznego w postaci ochrony stabilności systemu finansowania ubezpieczeń społecznych, zasada równości w zakresie obowiązków ubezpieczonych i płatników nakazują traktowanie instytucji umorzenia należności jako wyjątkowej, zastrzeżonej dla naprawdę trudnych i wyjątkowych przypadków życiowych.

Chybionym w szczególności okazał się zarzut, że organ dokonał błędnych ustaleń faktycznych i oparł swoje rozstrzygnięcie na dowodach, które nie zostały stronie "zakomunikowane" co spowodowało, że w tych okolicznościach strona nie mogła się wypowiedzieć w sprawie. Zawiadomienie ZUS z dnia [...] maja 2020 r. zawierało m.in. jednoznaczną informację, że strona ma prawo do skorzystania z prawa do czynnego udziału w postępowaniu, w tym do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie. Przed wydaniem decyzji organ ponowił zawiadomienie o możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie zebranych dowodów (zawiadomienie z dnia [...] czerwca 2020 r. doręczone w dniu [...] czerwca 2020 r.). Decyzję organu wydano w dniu [...] czerwca 2020 r. Tego rodzaju praktykę "zawiadamiania" organ powtórzył przed wydaniem zaskarżonego rozstrzygnięcia z dnia [...] października 2020 r.

Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty przedłożone przez skarżącego oraz w sposób wyczerpujący i logiczny uzasadnił swoje rozstrzygnięcie, zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym (stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.).

Badanie sytuacji skarżącego nie uzasadniało przyjęcia i zastosowania uprzywilejowanego trybu postępowania skutkującego udzieleniem ulgi w postaci umorzenia należności Z. U. S.. Zaskarżoną decyzję wydano – wbrew stanowisku skarżącego - bez naruszenia przepisów prawa materialnego (w tym art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.us.) i wobec tego nie wystąpiły, po pierwsze, do jej uchylenia (w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a), a po drugie, do zobowiązania organu do wydania decyzji w określonym terminie ze wskazaniem sposobu załatwienia sprawy (w myśl art. 145a § 1 p.p.s.a.).

Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O należnym wynagrodzeniu (w kwocie [...]zł) przysługującym profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżącego orzeczono na mocy art. 250 § 1 p.p.s.a.