Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 756/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2025-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 28 maja 2024 r. sygn. akt SKO Gd/6483/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 28 sierpnia 2023 r. A. C. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Burmistrza Władysławowa (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. E.

Decyzją z 6 listopada 2023 r. Burmistrz, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał m.in., że z ustaleń rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, iż od 5 września 2023 r. J. E. mieszka

z córką we W. Matka Wnioskodawczyni choruje na szereg schorzeń, mających wpływ na jej właściwe funkcjonowanie i sprawność, dlatego potrzebuje wsparcia, którego udziela jej córka. Burmistrz wskazał, że ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, iż Strona pomaga matce od 2011 r., z dwuletnią przerwą na pracę zawodową.

Z pracy w salonie fryzjerskim Wnioskodawczyni zrezygnowała w 2011 r., a następnie podjęła pracę jako pomoc kuchenna w restauracji na umowę o pracę w okresie od 1 lipca 2013 r. do 3 marca 2015 r. Stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem, a przyczyną wypowiedzenia umowy była likwidacja zakładu pracy. Kolejne zatrudnienie, na umowę zlecenie, miało miejsce w okresie od 1 czerwca 2023 r., ale umowa została rozwiązana przez Stronę pismem z 14 lipca 2023 r. Organ pierwszej instancji podał również, że J. E. jest wdową, zaś brat Wnioskodawczyni wyprowadził się od matki dwa lata temu i nie utrzymuje z nią kontaktu.

W ocenie Burmistrza Strona nie spełniła wszystkich przesłanek niezbędnych do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem ostatnie dłuższe zatrudnienie miało miejsce w 2015 r., przez co w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a opieką nad matką.

W wyniku odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez Wnioskodawczynię Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 28 maja 2024 r. utrzymało ją w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazując następnie, że najistotniejszym

i najbardziej ważącym elementem podlegającym ocenie na gruncie tego przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowego w każdym przypadku konieczne jest bowiem ustalenie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Kolegium wskazało, że Wnioskodawczyni była zatrudniona w okresie od 1 lipca 2013 r. do 3 maja 2015 r. (w tym czasie od 3 października 2013 r. do 10 marca 2014 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, zaś od 11 marca 2014 r. do dnia rozwiązania umowy przebywała na urlopie macierzyńskim), następnie podjęła pracę na umowę zlecenia w dniu 1 czerwca 2023 r., którą rozwiązała z dniem 14 lipca 2023 r.

Zdaniem organu odwoławczego z dokonanych w toku postępowania ustaleń

(w ramach wywiadu środowiskowego, złożonych przez Stronę oświadczeń) nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad matką wymuszał na niej niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zauważono, że zakres samodzielności matki Wnioskodawczyni, choć ograniczony, to jednak nie jest tego rodzaju, aby wykluczał jakąkolwiek aktywność zawodową Strony. Kolegium zwróciło uwagę, że J. E. pomimo swojej niepełnosprawności nie jest osobą wymagającą nieprzerwanej opieki, obłożnie chorą i leżącą, porusza się po domu przy pomocy kuli (wymaga czasem asekuracji), jest również sprawna ruchowo w górnej części ciała, może samodzielnie siedzieć, nie wymaga karmienia, pojenia, samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie przyjmuje przygotowane leki, nie wymaga żadnych stałych specjalistycznych czynności pielęgnacyjnych, jest samodzielna w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych.

Organ odwoławczy podał, że czynności opiekuńcze wykonywane przez Stronę

w ramach opieki regularnie to przygotowywanie posiłków i ich podawanie (4 razy dziennie), przygotowywanie leków i ich podawanie (3 razy dziennie), mierzenie ciśnienia (3 razy dziennie) i poziomu cukru (raz dziennie), pomoc przy czynnościach higienicznych (rano

i wieczorem), pomoc przy ubieraniu i rozbieraniu (rano i wieczorem), pomoc przy ćwiczeniach fizycznych (raz dziennie), towarzyszenie w wizytach lekarskich. Kolegium zwróciło uwagę, że czynności składające się na zakres opieki nad matką w większości są wykonywane w pewnych odstępach czasu i nie zajmują stale czasu Wnioskodawczyni - przez długie okresy w ciągu dnia Strona nie wykonuje przy matce żadnych specjalistycznych czynności opiekuńczych. Ponadto z twierdzeń Wnioskodawczyni czy ustaleń organu nie wynika, aby schorzenia matki i wynikające z nich jej potrzeby objawiały się w sposób wymagający stałej i nieprzerwanej opieki, czy też nadzoru Strony. Zdaniem organu odwoławczego J. E. może pozostać sama w domu na pewien czas,

a choroby, na które cierpi nie rodzą obowiązku czuwania nad nią przez 24 godziny na dobę, nie podejmuje ona również nieracjonalnych zachowań stanowiących jakiekolwiek zagrożenie. Takie czynności natomiast jak pomoc w ćwiczeniach fizycznych, czy rozmowy mogą być wykonywane np. po powrocie z pracy. Kolegium zauważyło również,

że w przypadku zachwiań równowagi osoby niepełnosprawnej podczas poruszania się pomocny jest sprzęt rehabilitacyjny, np. chodzik, który umożliwia samodzielne poruszanie się osoby niepełnosprawnej, daje stabilizację przy poruszaniu się właśnie po to, aby osoba ta mogła poruszać się samodzielnie, bez pomocy drugiej osoby.

Organ odwoławczy podniósł, że skoro obowiązki wykonywane przez Stronę

w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad matką nie wypełniają całego dnia, to zakres tej opieki nie uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, choćby na część etatu.

W ocenie Kolegium opisany przez Wnioskodawczynię zakres sprawowanej opieki wskazuje, że niewątpliwie wspiera ona w chorobie swoją matkę, jednakże w rozmiarze nie zajmującym nie tylko całego dnia, ale także jego znacznej części. Powtórzono, że J. E. nie wymaga szczególnej i specjalistycznej pielęgnacji oraz obsługi, co ma bezpośredni wpływ na uznanie, że Wnioskodawczyni ma faktyczną możliwość podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy i przy sprawnej organizacji opieki nad matką jest w stanie pogodzić obowiązki zawodowe z koniecznością zapewnienia jej opieki.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że część czynności (zakup lekarstw, wizyty lekarskie) nie jest wykonywanych codziennie. Tak więc opisane przez Wnioskodawczynię czynności wykonywane podczas opieki nie zajmują tyle czasu, aby uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym (przygotowanie posiłków) lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego, co tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwania w jednym lokalu Wnioskodawczyni

z matką nie może jej usprawiedliwiać w powstrzymywaniu się od wykonywania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej

z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Podsumowując Kolegium oceniło, że zebrany materiał dowodowy nie potwierdza,

iż zakres czynności podejmowanych przez Wnioskodawczynię względem matki wpisuje się w zakres stałej lub długotrwałej opieki, która spowodowała, że tylko z tego powodu zrezygnowała ona z zatrudnienia i nie podejmuje go obecnie. Na marginesie wskazano,

że ustawodawca nie wymaga, aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny.

Końcowo organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Wnioskodawczyni ma brata,

tj. osobę zobowiązaną do alimentacji, która wspólnie powinna realizować obowiązek alimentacyjny. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło, że wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki, posiadanie własnej rodziny, czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowi obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem. Zdaniem organu odwoławczego jeżeli z jakichś uzasadnionych powodów brat Wnioskodawczyni nie może osobiście poświęcać czasu na sprawowanie opieki nad matką, wyręczając ją choćby z niektórych czynności, to obowiązek ten może przybrać również formę np. wspólnego opłacania usług opiekuńczych, zwłaszcza że brat Wnioskodawczyni to osoba dorosła, która pracuje. W ocenie Kolegium przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałby niczym nieuzasadnione przerzucenie na Państwo (a w istocie na podatników) wydatków związanych z opieką nad niepełnosprawną osobą,

w sytuacji gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów

w ramach obowiązku alimentacyjnego.

W skardze na decyzję organu odwoławczego A. C., reprezentowana przez pełnomocnik będącą adwokatem, zarzuciła jej naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: "k.p.a.", poprzez: brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji.

Zaskarżonej decyzji zarzucono również naruszenie następujących przepisów prawa materialnego:

1) art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że w sprawie nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją i niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, a zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nad matką nie uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia (chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy), a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, z uwagi na rzeczywisty zakres i charakter sprawowanej opieki,

2) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że oprócz Skarżącej

w równym stopniu zobowiązanym do alimentacji matki jest jeszcze jej brat, który powinien wspólnie z wnioskodawcą realizować obowiązek alimentacyjny.

Stawiając powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak

i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych i wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że J. E. ma duże problemy zdrowotne, cierpi na liczne schorzenia (wymienione przez organ), a nadto cierpi na depresję. Matka Skarżącej wymaga asekuracji, ma zawroty głowy, ma problemy z ubieraniem się, nie jest

w stanie przygotować sama posiłków, zrobić zakupów, posprzątać w domu, umyć się, wymaga pomocy w powyższych czynnościach i pomocy tej udziela Skarżąca, co ustalił podczas wywiadu pracownik socjalny. J. E. wymaga zatem pomocy

w czynnościach higienicznych, przygotowaniu posiłków, przeniesieniu posiłków do stołu, pomocy w ubieraniu, podawaniu leków, wstawaniu z łóżka, przejściu do toalety. W zakresie czynności wykonywanych poza domem również potrzebuje pomocy lub wyręczenia przez córkę. Za zupełnie niezrozumiałe uznano tym samym twierdzenie Kolegium, że czynności Skarżącej, które składają się na opiekę nad niepełnosprawną matką to głównie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, podczas gdy z przedłożonego przez Skarżącą zakresu czynności wynika wprost, że pomaga ona matce w czynnościach typowo osobistych, a dodatkowo również w wykonywaniu wszelkich czynności dnia codziennego, w tym również związanych z prowadzeniem gospodarstwo domowego, z uwagi na niesamodzielność matki.

Strona skarżąca nie zgodziła się również ze stanowiskiem Kolegium, że J. E. nie podejmuje nieracjonalnych zachowań i że można ją zostawić samą na kilka godzin, podczas gdy cierpi ona na depresję, zaś nieracjonalnych zachowań stanowiących zagrożenie nie podejmuje właśnie z uwagi na sprawowaną przez Stronę opiekę. Tym samym, sprawowana opieka wyklucza możliwość podjęcia przez Skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia, gdyż zajmuje się ona matką całodniowo, a często całodobowo. Zastrzeżono, że wykonywane czynności nie są zwykłymi czynnościami osób prowadzących gospodarstwo domowe, bowiem czynności wykonywane przez Stronę warunkują egzystowanie matki w warunkach godności człowieka, a Kolegium pomija, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną naturalnie obejmuje też pomoc w czynnościach dnia codziennego. Na potwierdzenie swojego stanowiska Skarżąca odwołała się do orzecznictwa sądów administracyjnych.

Podkreślono, że w przypadku braku opieki ze strony córki jej matka nie mogłaby funkcjonować. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 u.ś.r., jest nie tylko stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą sprawowana jest opieka, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie zapewnić - co w niniejszej sprawie miałoby miejsce, gdyby nie pomoc

i opieka Skarżącej. Opieka wykonywana przez Stronę nad niepełnosprawną matką jest zatem opieką stałą i długoterminową, sprawowaną w sposób ciągły i z taką częstotliwością, która stanowi przeszkodę do podjęcia pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a związek między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a opieką nad niepełnosprawną matką jest bezpośredni i ścisły.

Odnosząc się do wskazania Kolegium, że są jeszcze inne osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną matką wskazano, że posiadanie przez Stronę brata, na którym również ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki, jako negatywna przesłanka do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest nieprawidłowa. Co więcej, jedynie Skarżąca ma możliwość sprawowania opieki nad matką, nie ma również możliwości, aby brat przejął chociażby część obowiązków, które osobiście wykonuje Strona, bowiem nie utrzymuje on kontaktu z niepełnosprawną matką. Ponadto, wbrew twierdzeniom organu, Skarżąca nie miała obowiązku wskazywać okoliczności, które mogłyby uzasadniać zwolnienie jej brata z obowiązku alimentacyjnego wobec matki.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy

w trybie uproszczonym, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 28 maja 2024 r. utrzymująca

w mocy decyzję Burmistrza Władysławowa z 6 listopada 2023 r. odmawiającą A.C. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. E.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.),

w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., która w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,

a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r.

sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy

w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego oceniając, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia bądź jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką brak jest związku przyczynowego (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

Oceniając powyższe stanowisko w pierwszej kolejności należy wskazać,

że w sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez J. E. orzeczenia

o stopniu niepełnosprawności wydanego 8 września 2018 r. przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Pucku. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej

i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 44 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia matce Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia

w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku

z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu

o niepełnosprawności.

Nie ulega wątpliwości, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane w trybie ustawy o rehabilitacji jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), a więc dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Zgodnie z art. 76 § 3 k.p.a. przepis § 1 nie wyłącza możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach. Co do zasady nie jest zatem wykluczone ustalenie, że w rzeczywistości, mimo stwierdzonych dolegliwości osoby niepełnosprawnej, opieka nad nią nie musi być sprawowana w sposób ciągły lub długotrwały. Organ może jednak dokonać takiej oceny jedynie po przeprowadzeniu w tym zakresie rzetelnego postępowania dowodowego, którego wyniki dadzą podstawę do dokonania takich ustaleń.

W rozpoznawanej sprawie ustalono - na podstawie wywiadu środowiskowego, udokumentowanego protokołem, sporządzonym przez uprawnionego pracownika socjalnego, w wymaganej formie, a więc również stanowiącym dokument urzędowy

w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. - że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką nie istnieje związek przyczynowy, którą to ocenę Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał za prawidłową.

Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego

z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego z 9 października 2023 r., dokumentacji medycznej i wyjaśnień Skarżącej nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia J.E., jak i zakresu opieki sprawowanej przez Stronę nad matką są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez organy.

Z wywiadu środowiskowego wynika m.in., że J. E. (ur. w 1953 r.) jest wdową, ma dwoje dzieci: córkę A. (ur. w 1983 r.), z którą zamieszkała w sierpniu

2023 r., oraz syna W. (ur. w 1985 r.), który dwa lata temu wyprowadził się i nie utrzymuje kontaktów z matką i siostrą (okoliczność ta spowodowała pogorszenie stanu zdrowia matki). W wywiadzie podano, że J. E. choruje na chorobę Parkinsona, choroby nerek, niewydolność serca, chorobę tarczycy (wole wieloguzkowe - w sierpniu 2023 r. przeszła całkowitą resekcję tarczycy), depresję, bezdech, astmę, cukrzycę, zwyrodnienie stawów biodrowych; jest pod kontrolą specjalistów - urologa (wizyta raz

w roku), kardiologa (wizyta co 3-4 miesiące), endokrynologa (wizyta co dwa miesiące), neurologa (wizyta dwa razy w roku), pulmonologa (wizyta co trzy miesiące), bezdech (wizyta dwa razy w roku), jest po amputacji piersi (wizyta raz w roku), jest też leczona psychiatrycznie z powodu depresji, korzysta z rehabilitacji domowej na NFZ (80 godzin rocznie). Obecna podczas wywiadu Skarżąca podała, że pilnuje wszystkich terminów wizyt lekarskich i badań, towarzyszy matce podczas tych wizyt, jest w stałym kontakcie

z lekarzem rodzinnym, dawkuje matce leki. Przeprowadzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny odnotował, że matka Strony porusza się korzystając z kuli łokciowej, wymaga asekuracji przy chodzeniu, gdyż ma zawroty głowy. J.E. samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne, ma problemy z ubieraniem się, nie jest w stanie przygotować sama posiłków, zrobić zakupów, posprzątać w domu, umyć się, wymaga pomocy w tych czynnościach i te czynności wykonuje Skarżąca. W wywiadzie odnotowano również, że Strona nie korzysta z pomocy pielęgniarki środowiskowej, sama mierzy matce ciśnienie i poziom cukru, nakłada aparat na bezdech nocny. Pracownik socjalny podał,

że w sezonie letnim Skarżąca podjęła pracę, lecz z niej zrezygnowała, gdyż nie mogła jej pogodzić z opieką nad matką; gdy pracowała w opiece nad matką pomagał 14-letni syn Wnioskodawczyni (po szkole i w okresie wakacyjnym), obecnie jednak nie ma innych osób w rodzinie, które mogłyby pomóc w opiece nad matką. Do wywiadu dołączono harmonogram czynności wykonywanych przez Skarżącą w związku z opieką nad matką.

Biorąc pod uwagę okoliczności ustalone podczas wywiadu środowiskowego Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Przede wszystkim należy zauważyć, że pomimo stwierdzonej znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia matka Skarżącej wykazuje się samodzielnością - z wywiadu środowiskowego nie wynika, aby była ona osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Z wywiadu wynika, że J. E. porusza się samodzielnie (korzysta z kuli łokciowej), sama spożywa przygotowane przez córkę posiłki i lekarstwa, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne. Zdaniem Sądu zakres i częstotliwość czynności stricte opiekuńczych wykonywanych przez Stronę

w ramach opieki nad matką nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Należy również zwrócić uwagę, że z załączonego do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego formularza czynności wykonywanych podczas opieki wynika, iż część z nich nie jest wykonywanych w ogóle, natomiast część składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21).

W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez Skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane

z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dnia dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 858/21).

O ile sprawowanie przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką nie budzi wątpliwości, o tyle przedstawione powyżej okoliczności uniemożliwiają przyjęcie,

że niewykonywanie przez nią pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania tej opieki. Tymczasem w judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września 2017 r. sygn. akt I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt

I OSK 2950/15).

Odnosząc się w tym miejscu do odnotowanego przez Kolegium faktu, że Skarżąca

w opiece nad matką może liczyć na wsparcie ze strony brata należy podkreślić,

że odwołanie się do tej okoliczności w zaskarżonej decyzji nie stanowiło wyręczenia Strony przez organy w wyborze członka rodziny, który ma się opiekować chorą matką, ale obrazowało jedynie możliwości rodziny (w tym Skarżącej) związane z organizacją tej opieki (zob. wyrok NSA z 13 grudnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2155/22).

Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki Skarżącej i konieczności jej wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia

25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.

Podsumowując należy wskazać, że Skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec matki godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych,

w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżąca - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem matki - ma możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącą opieki nad matką.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła zarówno strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), jak i organ administracji publicznej w odpowiedzi na skargę (k. 7 akt sądowych).[pic]