Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SAB/Gl 159/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność organu  - art.149 par.1a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 35 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 23b ust. 5
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2024 r. sprawy ze skargi M. S. (S.) na bezczynność Prezydenta Miasta S. w przedmiocie rozpoznania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne 1. stwierdza, że Prezydent Miasta S. dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 2. zobowiązuje Prezydenta Miasta S. do rozpoznania wniosku skarżącej w terminie 30 dni od dnia zwrotu akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem, 3. zasądza od Prezydenta Miasta S. na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 26 czerwca 2024 r., działając przez profesjonalnego pełnomocnika, M. S. złożyła do tutejszego Sądu skargę na bezczynność Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. w przedmiocie rozpatrzenia jej wniosku o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W swej skardze domaga się:

- wyznaczenia organowi terminu do wydania decyzji w sprawie,

- stwierdzenia, że organ jest w sprawie bezczynny i bezczynność ta ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa,

- zasądzenia kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wskazano, że strona 11 grudnia 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W trakcie postępowania ustalono, że matka wnioskodawczyni jest mężatką. Ani wnioskodawczyni ani jej matka nie były jednak w stanie podać numeru PESEL zamieszkującego osobno ojca wnioskodawczyni. Nie wiedzą również, czy posiada on orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji nie zrealizowały wezwania organu w tym zakresie. Pismem z dnia 3 kwietnia 2024 r. poinformowano stronę o pozostawieniu jej wniosku bez rozpatrzenia.

W sprawie wystosowano ponaglenie, jednakże Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach postanowieniem z dnia 20 maja 2024 r. uznało to ponaglenie za nieuzasadnione.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie. Wskazał, ze zgodnie z art. 17 ust 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozstrzyganej niezbędne do podjęcia rozstrzygnięcia było ustalenie, czy ojciec strony, a mąż jej niepełnosprawnej matki jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

Pismem z dnia 19 grudnia 2023 r. organ wezwał stronę do uzupełnienia brakujących dokumentów mających wpływ na prawo do wnioskowanego świadczenia, w tym między innymi do przedłożenia dokumentów lub złożenia oświadczenia potwierdzającego czy małżonek matki wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto wezwano stronę o dokument potwierdzający, że niepełnosprawność matki wnioskodawczyni powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia; w przypadku nie dysponowania takim dokumentem poinformowano o możliwości złożenia stosownego oświadczenia. W dalszej kolejności wezwano o dokument potwierdzający ostatnie zatrudnienie strony oraz dokumenty potwierdzające zgon rodziców osoby wymagającej opieki.

W odpowiedzi na powyższe pismo wnioskodawczyni w dniu 19 stycznia 2024 r. złożyła oświadczenie, w którym poinformowała o braku możliwości pozyskania informacji czy ojciec wnioskodawczyni, a mąż osoby wymagającej opieki, legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Nie zna również numeru PESEL ojca.

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. 16 lutego 2024 r. wystąpił do Prezydenta Miasta S. z wnioskiem o udostępnienie danych z rejestru danych mieszkańców lub PESEL ojca strony. W odpowiedzi na powyższe do tutejszego organu wpłynęło postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie udostępnienia danych jednostkowych z rejestru PESEL poprzez udzielenie informacji dotyczących danych osobowych ojca wnioskodawczyni. Powodem odmowy był fakt, iż organ prowadzący postępowanie ma dostęp do systemów teletransmisji umożliwiających samodzielne pozyskiwanie wybranych danych osobowych.

Tu Dyrektor MOPS podkreślił, że organy właściwe w sprawach świadczeń rodzinnych mają dostęp do systemów udostępniających wybrane dane osobowe. Pozyskiwanie informacji odbywa się za pośrednictwem systemów dziedzinowych obsługujących świadczenia. Ponadto decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 września 2018 r. nr [...] Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. uzyskał dostęp do rejestru PESEL za pomocą urządzeń teletransmisji danych co oznacza, że dane niezbędne do realizacji zadań ustawowych może uzyskiwać samodzielnie, we własnym zakresie. Podkreślono jednak, iż aby dane pozyskane z centralnego zbioru danych osobowych osób fizycznych były jak najbardziej precyzyjne czyli jednoznacznie wskazały osobę wyszukiwaną konieczne jest dysponowanie numerem identyfikacyjnym tej osoby tj. numerem PESEL. Tylko numer identyfikacyjny gromadzony w rejestrze PESEL w sposób jednoznaczny identyfikuje daną osobę fizyczną. Pozyskiwanie danych osobowych z rejestru PESEL przy użyciu innych kryteriów tj. wpisując wyłącznie jej imię i nazwisko nie daje możliwości zidentyfikowania tożsamości wyszukiwanej osoby, a tym samym ustalenia niezbędnych danych jak np. fakt legitymowania się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

Z uwagi na fakt, iż podjęte dotychczas przez organ działania uniemożliwiły pozyskanie dokumentu mającego istotny wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pismem z dnia 7 marca 2024r ponownie wezwano stronę do uzupełnienia brakujących dokumentów m.in. o numer PESEL ojca. Odpowiedź na to wezwanie nie została udzielona. W związku z tym pismem z dnia 3 kwietnia 2024 r. zawiadomiono stronę o pozostawieniu jej wniosku bez rozpatrzenia. Dyrektor MOPS powołał się tu na art. 23b ust.5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że w przypadku braku możliwości samodzielnego pozyskania przez organ właściwy lub wojewodę informacji lub zaświadczeń z przyczyn nieleżących po stronie organu właściwego lub wojewody, organ właściwy lub wojewoda wzywają osobę do dołączenia tych informacji lub zaświadczeń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Stosownie do przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje również bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.

W świetle art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Stosownie zaś do art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).

Wniesienie skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest dopuszczalne wówczas, gdy strona przed wniesieniem skargi wniosła do organu ponaglenie wyczerpując przysługujący jej środek zaskarżenia (art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a.).

W rozstrzyganej sprawie ponaglenie zostało złożone, co wynika z akt administracyjnych.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że z przewlekłością postępowania mamy do czynienia, gdy organ nie załatwia sprawy w terminie, a podejmowane przez niego działania nie charakteryzują się koncentracją, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. O przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić wówczas, gdy organowi będzie można skutecznie postawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie zarzut przeprowadzania czynności (w tym dowodowych), pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia lub pozornych. Przewlekłość postępowania zachodzi zatem, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do finalnego rozstrzygnięcia. Ocena, czy postępowanie trwa dłużej niż to konieczne, dokonywana musi być jednak na podstawie zarówno analizy charakteru podejmowanych czynności, jak i stanu faktycznego sprawy. Na gruncie art. 149 p.p.s.a. przez "przewlekłe prowadzenie postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny. Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd, że nie każde przekroczenie przez organ terminów załatwiania spraw oznacza per se, że organ pozostaje w stanie bezczynności lub prowadzi postępowanie w sposób przewlekły. Konieczne jest bowiem poddanie ocenie istotnych okoliczności konkretnej sprawy, w tym w szczególności stopnia jej skomplikowania (zarówno w aspekcie prawnym, jak i przede wszystkim faktycznym), zaniechań lub wadliwości działań podejmowanych przez organ, a także postawy stron.

W ocenie Sądu rozstrzygnięcie w przedmiocie pozostawienia wniosku skarżącej bez rozpatrzenia zapadło przedwcześnie, bez wykorzystania przez organ wszystkich możliwości wyjaśnienia sprawy. W związku z treścią art. 35 § 3 k.p.a. należy więc uznać, że organ w sprawie jest bezczynny, przy czym trudno uznać, że bezczynność ta ma miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Prowadząc postępowanie działający za Prezydenta Miasta S. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nie przeprowadził w istocie żadnego postępowania dowodowego. Wezwał tylko skarżącą i jej matkę do podania numeru PESEL męża niepełnosprawnej. Wystąpił co prawda do Prezydenta Miasta S. o udostępnienie numeru PESEL ojca skarżącej, ale po odmowie wszczęcia postępowania w sprawie udostępnienia danych przez organ wykonawczy miasta zaniechał jakichkolwiek działań. Tu zresztą można wykazać znaczącą niekonsekwencję Dyrektora MOPS. Wystąpił do Prezydenta Miasta S. o udostępnienie numeru PESEL ojca skarżącej, mimo że sam uzyskać dane z rejestru. Następnie, po odmowie wszczęcia postępowania w sprawie uznał, że jednak tak uzyskany numer PESEL nie jest dla rozstrzygnięcia sprawy wystarczający.

W sprawie zatem nie wykazano zaistnienia przesłanki wynikającej z art. 23b ust.5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że w przypadku braku możliwości samodzielnego pozyskania przez organ właściwy lub wojewodę informacji lub zaświadczeń z przyczyn nieleżących po stronie organu właściwego lub wojewody, organ właściwy lub wojewoda wzywają osobę do dołączenia tych informacji lub zaświadczeń. Sąd wskazuje organowi, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W sprawie mogły zostać zatem wykorzystane bazy, o jakich mowa w przepisach ustawy o ewidencji ludności. Możliwe było również sięgnięcie do akt stanu cywilnego, czy wreszcie do takich dowodów jak przesłuchanie świadka. Dopiero, gdy organ wykaże, że wykorzystanie wszystkich dostępnych środków dowodowych nie przyniosło skutku, uzasadnione może być pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł na podstawie 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.