Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1010/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 58 par. 1 pkt 5, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Joanna Skiba, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi K. B. i E. B. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 9 marca 2022 r. nr DAP-WOSR-7280-173/2021/MK w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej 1. odrzuca skargę E. B.; 2. oddala skargę K. B.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 9 marca 2022 r.,

nr DAP-WOSR-7280-173/2021/MK, po rozpatrzeniu odwołania K. B. i E. B. (dalej jako skarżący), utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego nr 2 z 7 grudnia 2021 r., w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Pismem z 27 grudnia 1990 r. K. B. i E. B. zwrócili się do Urzędu Rejonowego w Warszawie o przyznanie odszkodowania za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami państwa polskiego w postaci majątku [...], folwarki [...], powiat [...], dawne województwo [...].

Następnie skarżący wnioskiem z 30 grudnia 2008 r. wystąpili do Wojewody Mazowieckiego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. B., nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w postaci majątku [...] z folwarkami [...], gmina [...], powiat [...], dawne województwo [...].

Pismem z 14 lutego 2011 r. oraz postanowieniem z 30 grudnia 2010 r. Wojewoda Mazowiecki przekazał ww. wnioski do Wojewody Małopolskiego celem załatwienia zgodnie z właściwością.

Wojewoda Małopolski postanowieniem nr 2 z 20 grudnia 2012 r., uznał, że spełnione zostały wymogi, o których mowa w art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w części obejmującej 1327,01 ha i wezwał strony do załączenia operatu szacunkowego.

W dniu 26 lutego 2013 r. do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie wpłynął operat szacunkowy z 22 lutego 2013 r., sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego T. J. i R. Z., określający wartość nieruchomości pozostawionych przez S. B.

Wojewoda Małopolski decyzją nr 2 z 26 lipca 2013 r., potwierdził K. B. i E. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. B., nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiących majątek ziemski [...] wraz z folwarkami [...], powiat [...], dawne województwo poleskie, w części obejmującej 1327,01 ha i ustalił wysokość przysługującej rekompensaty na kwotę 2 134 550 zł. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu 31 sierpnia 2013 r.

Następnie Wojewoda Małopolski postanowieniem nr 3 z 8 listopada 2013 r., uznał, że spełnione zostały wymogi, o których mowa w art. 2, art. 3 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w części obejmującej 9501,91 ha i wezwał strony do załączenia operatu szacunkowego.

W dniu 30 maja 2014 r. do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie wpłynął operat szacunkowy z 26 maja 2014 r., sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego T. J., określający wartość nieruchomości pozostawionych przez S. B.

Wojewoda Małopolski decyzją nr 3 z 20 sierpnia 2014 r., potwierdził K. B. de i E. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. B. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiących majątek ziemski [...] wraz z folwarkami [...], powiat piński, dawne województwo poleskie, w części obejmującej 9501,91 ha i ustalił wysokość przysługującej rekompensaty na kwotę 16 681 536 zł. Decyzja ta stała się ostateczna w dniu 9 września 2014 r.

Wnioskiem z 25 kwietnia 2018 r. K. B. i E. B., wystąpili

o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzjami Wojewody Małopolskiego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - z uwagi na pozyskanie nowego dowodu, w postaci rejestru szacunkowego dóbr ziemskich [...], powiat piński, sporządzonego na zlecenie [...]S.A. w dniu 29 października 1938 r.,

a pozyskanego z Litewskiego Centralnego Archiwum Państwowego w Wilnie.

Rozpoznając powyższy wniosek Wojewoda Małopolski postanowieniem

z 13 czerwca 2018 r., nr WS-VIII.7541.3.5.2018.TG, wznowił na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., postępowanie administracyjne zakończone ostatecznymi decyzjami Wojewody Małopolskiego nr 2 z 26 lipca 2013 r. i nr 3 z 20 sierpnia 2014 r.

Następnie Wojewoda Małopolski decyzją nr WS-VIII.7541.3.5.2018.TG z 16 lipca 2018 r. - utrzymaną w mocy decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

z 5 października 2018 r., nr DAP-WOSR-7280-279/2018/MK - odmówił uchylenia ostatecznych własnych decyzji nr 2 z 26 lipca 2013 r. i nr 3 z 20 sierpnia 2014 r., którymi potwierdzono K. B. i E. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. B., nieruchomości, poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiących majątek ziemski [...] wraz z folwarkami [...], powiat piński, dawne województwo [...].

Po rozpoznaniu skargi K. B. i E. B. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 63/19, uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

z 5 października 2018 r. oraz decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 16 lipca 2018 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na konieczność przeprowadzenia ponownej, pogłębionej oceny orzeczenia, w oparciu o które organ wydał uprzednie rozstrzygnięcia, a następnie skonfrontowania go z nowym dowodem przedłożonym przez wnioskodawców, tj. rejestrem szacunkowym dóbr ziemskich [...]

z 29 października 1938 r.

Wojewoda Małopolski - po przeprowadzeniu postępowania wznowionego - postanowieniem z 12 lipca 2021 r., nr WS-VIII.7541.3.5.2018.SM uznał, że zostały spełnione wymogi, o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w zakresie zabudowań mieszkalno-gospodarczych wchodzących w skład majątku ziemskiego [...].

W dniu 7 września 2021 r. strony dołączyły do akt sprawy operat szacunkowy nieruchomości mieszkalno-gospodarczych wchodzących w skład majątku ziemskiego Chojno.

Wojewoda Małopolski decyzją nr 1 z 7 grudnia 2021 r.,

znak: WS-VIII.7541.1.3.5.2018.SM, potwierdził skarżącym przysługiwanie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. B. nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowiących zabudowania mieszkalno-gospodarcze wchodzące w skład majątku ziemskiego [...], wraz z folwarkami [...].

Zaś decyzją nr 2 z 7 grudnia 2021 r., znak: WS-VIII.7541.3.5.2018.SM, odmówił uchylenia ostatecznych decyzji własnych nr 2 z 26 lipca 2013 r. i nr 3 z 20 sierpnia 2014r. - którymi potwierdzono K. B. i E. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. B., nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiących majątek ziemski [...] wraz z folwarkami [...], powiat [...], dawne województwo [...], w części obejmującej grunt o łącznej powierzchni

10 828,92 ha.

Pismem z 21 grudnia 2021 r. skarżący złożyli do Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji odwołanie od ww. decyzji Wojewody Małopolskiego z 7 gudnia 2021 r.

Po rozpatrzeniu odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 9 marca 2022 r., nr DAP-WOSR-7280-173/2021/MK, utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego nr 2 z 7 grudnia 2021 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w sprawie kluczowe jest ustalenie, czy nowy dowód w postaci rejestru szacunkowego dóbr ziemskich [...], sporządzonego na zlecenie Wileńskiego Banku Ziemskiego SA w dniu 29 października 1938 r., ma istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Zauważył, iż podstawę ustalenia rodzaju i powierzchni nieruchomości wchodzących w skład ww. majątku ziemskiego, w decyzjach potwierdzających prawo do rekompensaty, stanowiło orzeczenie Starosty [...] nr XV-IV-2-19/38

z 18 czerwca 1938 r., o ustaleniu podstawowych norm władania w majątku [...]

z folwarkami [...], powiatu [...].

Zgodnie z tym orzeczeniem ogólna powierzchnia majątku ziemskiego [...],

z folwarkami [...] wynosiła 10 828,92 ha. Dokument ten zawiera również szczegółowy wykaz rodzaju i powierzchni gruntów wchodzących w skład tej nieruchomości. Ustalono w nim, że w skład majątku [...] wchodziły:

- tereny zabudowane - o pow. 3,32 ha

- grunty orne - o pow. 164,28 ha

- łąki - o pow. 3969,45 ha

- pastwiska - o pow. 2250 ha

- enklawy i półenklawy leśne nie przekraczające 10 ha - o pow. 119,70 ha

- enklawy i półenklawy przekraczające 10 ha - o pow. 282,85 ha

- obszary leśne nadające się do samodzielnego gospodarowania

- wody - o pow. 103 ha

- parki -o pow. 7,80 ha

- drogi i rowy - o pow. 52 ha

- nieużytki - o pow. 2923,92 ha

- inne - o pow. 15 ha.

Z treści ww. orzeczenia wynika również, iż zostało ono sporządzone na podstawie wyciągu ze strony pierwszej aktu nadawczego majątku [...], sporządzonego przez pośrednika rozjemczego w roku 1862 należącego do W. O. oraz wyciągu wykazu hipotecznego z księgi wieczystej dóbr ziemskich [...]

z folwarkami [...] z 16 lutego 1922 r. nr [...], na podstawie których udowodnione zostało prawo właścicielki do wyłączenia 300 ha użytków rolnych spod obowiązku parcelacyjnego.

Minister zwrócił uwagę, że orzeczenie to zostało wydane przez organ państwowy, na wniosek właścicielki majątku [...] z folwarkami [...] – S. M., tj. osoby bezpośrednio zainteresowanej wydaniem prawidłowego rozstrzygnięcia, na podstawie przedłożonych przez nią dokumentów, w celu realizacji zadań związanych z reformą rolną, wynikających z ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r.

o wykonaniu reformy rolnej.

Natomiast, jak zauważył Minister, rejestr szacunkowy z 29 października 1938 r. został sporządzony na zlecenie prywatnego banku, w związku z zaciągniętą przez S. B. pożyczką, w celu określenia wartości przedmiotu zabezpieczenia jej spłaty. Stanowił jedynie podstawę do dokonania stosownych działań przez ten bank.

Ponadto z treści ww. rejestru (rozdział I pkt 2) wynika, że został on sporządzony na podstawie planów sprzed I wojny światowej w odrysie mierniczego [...]

z 1929 r., który obejmował grunty sprzedane oraz oddane wsiom przy likwidacji serwitutów.

Z pkt 4 b rozdziału I rejestru wynika, że nie było sporów granicznych, w razie jednak przystąpienia do nowych pomiarów całości majątku, co leżało w zamiarach właścicielki, spory graniczne miały powstać w dużej ilości. W pkt 4 d i e wskazano,

że dobra podlegały i podlegają parcelacji, a także iż wspólne pastwisko ze wsią [...] nie zostało jeszcze zlikwidowane.

W ww. dokumencie znajduje się również informacja, że popyt na parcelowane grunty

z majątku [...] jest duży i w bieżącym roku "sprzedawano grunty orne w cenie

od 350 do 500 zł i łąki od 250 do 500 zł za 1 ha" (rozdział I pkt 7 g i h rejestru).

Ponadto z rejestru wynika, że "wobec braku dokładnego planu powierzchnia poszczególnych użytków przyjęto z natury w przybliżeniu" (uwaga w rozdziale III - Obszar dóbr z podziałem na poszczególne użytki). Podobny zapis widnieje w rozdziale XVIII, gdzie wskazano, że "Wobec braku dokładnego planu szacunek niniejszy nie może służyć za podstawę do wydania nowej pożyczki".

W związku z tym Minister - mając na uwadze wyżej przytoczone okoliczności faktyczne - za bezzasadny uznał zarzut naruszenia art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Przedłożony w toku postępowania wznowieniowego rejestr szacunkowy z 29 października 1938 r. nie może bowiem stanowić wiarygodnego dowodu na obszar powierzchni gruntów wchodzących w skład majątku [...] wraz z folwarkami [...]. Postępowanie dowodowe i wnioski z niego płynące muszą eliminować istniejące rozbieżności. Nie można zatem uznać danej okoliczności za udowodnioną

w sytuacji, gdy te same środki dowodowe prowadzą do zupełnie odmiennych wniosków i te rozbieżności tylko pogłębiają.

Następnie wskazał, że inicjując postępowanie o potwierdzenie prawa

do rekompensaty - to strony postępowania przedstawiły określone dowody, wywodząc

z nich swoje roszczenia. Właśnie w oparciu o te dowody, w tym orzeczenie nr XV-lV-2-19/38 wydane przez Starostę [...] w dniu 18 czerwca 1938 r., takie roszczenie zostało wnioskodawcom przyznane.

Natomiast dowody uzyskane w postępowaniu wznowieniowym ani nie podważają przyjętych w postępowaniu zwykłym okoliczności i oceny, ani nie wyjaśniają dokładnie jaki był rodzaj i powierzchnia wszystkich gruntów wchodzących w skład tego majątku,

a co więcej powodują dodatkowe wątpliwości, które nie zostały rozwiane w wyniku innych dowodów. Złożony w postępowaniu wznowieniowym rejestr szacunkowy

z 29 października 1938 r., tylko pogłębia rozbieżności, w sytuacji, gdy decyzja

o przyznaniu prawa do rekompensaty opierała się o dokument urzędowy, sporządzony na wniosek właściciela.

Minister wskazał - odnosząc się do przedstawionych w odwołaniu wyliczeń powierzchni majątku stanowiącego własność S. B., których podstawę stanowił rejestr szacunkowy - że skarżący pominęli zupełnie, w swoich wyliczeniach informacje wskazane w dalszej części Rozdział III rejestru - Obszar dóbr z podziałam na poszczególne użytki.

W ww. rozdziale wskazano podział obszarów przyjętych do szacunku według kategorii użytków obejmujący:

A) grunty w posiadaniu właścicielki, o łącznej powierzchni 9 959,6816 ha, składające się z:

1. majątku Chojno o łącznej powierzchni 8 439,6316 ha, w tym: podwórza i grunt pod budynkami o pow. 3 ha, ogrody warzywne o pow. 1 ha, parki o pow. 1 ha, grunty orne

o pow. 140 ha, łąki o pow. 6 800 ha, pastwiska o pow. 1000 ha oraz nieużytki o pow. 494,6316 ha,

2. obrębu leśnego o pow. 1 520,05 ha, w tym grunty orne o pow. 18,4 ha, łąki o pow. 365,3 ha, lasy o pow. 1114,85 ha i nieużytki o pow. 21,5 ha,

B) grunty zaprzedane [...] o łącznej powierzchni 16,5002 ha.

Z dokumentu tego wynika, że powierzchnia gruntów w posiadaniu właścicielki wynosiła 9 959,6816 ha, a nie - jak to wskazała strona w odwołaniu - 12 437,3794 ha.

Zauważył też, iż strona składając wniosek o wznowienie postępowania z 25 kwietnia 2018 r. stwierdziła w oparciu o rejestr szacunkowy, że powierzchnia majątku Chojno liczyła 11 138,1762 ha. Natomiast w odwołaniu z 21 grudnia 2021 r. skarżący -na podstawie tego samego dokumentu - wskazał, że powierzchnia ta wynosiła

12 437,3794 ha. Zatem sama strona nie jest w stanie wiarygodnie ustalić powierzchni pozostawionego majątku w oparciu o przedłożony rejestr szacunkowy z 29 października 1938 r.

W związku z tym stwierdził - mając na uwadze przytoczone okoliczności faktyczne i prawne - że Wojewoda Małopolski umożliwił stronom uczestnictwo

w każdym stadium postępowania, w tym składanie dodatkowych dokumentów

i wyjaśnień, a decyzję wydał po ustaleniu stanu faktycznego dotyczącego pozostawienia spornej nieruchomości, na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Zdaniem Ministra, organ I instancji prawidłowo ustalił, że rejestru szacunkowego z 29 października 1938 r. nie można uznać za wiarygodny, a tym samym, w oparciu

o jego treść, nie można obalić ustaleń dokonanych na podstawie orzeczenia Starosty [...] nr XV-IV-2-19/38 z 18 czerwca 1938 r. o ustaleniu podstawowych norm władania w majątku [...] z folwarkami [...], powiatu [...].

Jak wynika z treści przytoczonych wyżej uwag, powierzchnie poszczególnych użytków majątku przyjęto w rejestrze jedynie w przybliżeniu. Dlatego też nie można twierdzić,

iż w prowadzonym postępowaniu zostały naruszone zasady ogólne postępowania administracyjnego - wyrażone w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Dokonując zaś oceny zebranego materiału dowodowego Minister podkreślił,

że zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. dokumentami potwierdzającymi przysługiwanie prawa własności do nieruchomości mogą być dokumenty urzędowe,

do których można zaliczyć odpisy z ksiąg wieczystych, czy też umowy kupna - sprzedaży sporządzone przez notariusza. Dokument prywatny, jakim niewątpliwie jest rejestr szacunkowy z 29 października 1938 r., nie może podważyć ani uzupełnić dokumentu urzędowego, przyjętego w przedmiotowej sprawie do określenia składu nieruchomości pozostawionej. Tym samym nie można mówić o naruszeniu zasad ogólnych postępowania, które miałyby wpływ na prawa stron lub prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. Organ prowadzący postępowanie ma bowiem prawo dokonywać oceny zgromadzonych w sprawie dowodów. Ocena ta nie może być jednak dowolna, lecz musi zostać dokonana w perspektywie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy.

W związku z powyższym Minister stwierdził, że w ramach postępowania toczącego się przed organem I, jak i II instancji, została dokonana ocena całokształtu materiału dowodowego w zakresie wyznaczonym przez art. 80 k.p.a.

Dodał, że nie można również mówić o naruszeniu przez organ I instancji art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika bowiem, że organ I instancji - zgodnie

ze wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie z 3 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 63/19 - dokonał ponownej, pogłębionej oceny orzeczenia Starosty [...], w oparciu o które wydał uprzednie rozstrzygnięcia, a następnie skonfrontował je z rejestrem szacunkowym.

Dlatego też Minister stwierdził, iż organ I instancji - wydając decyzję nr 2

z 7 grudnia 2021 r. - nie naruszył art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 146 § 2 oraz art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. i prawidłowo odmówił uchylenia ostatecznych decyzji organu I instancji nr 2 z 26 lipca 2013 r. i nr 3 z 20 sierpnia 2014 r. - którymi potwierdzono K. B. i E. B. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. B., nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiących majątek ziemski [...] wraz z folwarkami [...], powiat [...], dawne województwo poleskie, w części obejmującej grunt o łącznej powierzchni 10 828,92 ha.

Na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji skargę

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli K. B.

i E. B., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 7, art 77 § 1, art 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedokonanie całościowej oceny dowodu nowego, tj. rejestru szacunkowego, przedłożonego do wniosku o wznowienie postępowania i niedokonanie porównania treści dowodów będących podstawą do wydania ostatecznych decyzji nr 2 i nr 3 z nowym dowodem, podczas gdy z zestawienia treści ww. dowodów wynika, że powierzchnia majątku [...] w dniu najbliższym dniowi pozostawienia przekraczała przyjętą powierzchnię 10 828,92 ha, zaś struktura gruntów była w dniu pozostawienia inna, aniżeli określona w decyzjach ostatecznych nr 2 i nr 3;

- art. 7, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 i 3 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez przyznanie szczególnej mocy dowodowej dokumentowi w postaci orzeczenia Starosty [...]

z 1938 r. pomimo dowodów, że zostało ono sporządzone na podstawie stanu nieruchomości z 1862 r. i 1922 r., podczas gdy rejestr szacunkowy z 29 października 1938 r. zawiera klauzulę aktualizacyjną na dzień 31 lipca 1939 r. i wynika z niego

w sposób niezbity, że powierzchnia nieruchomości była większa aniżeli ustalona ostatecznymi decyzjami za ww. orzeczeniem Starosty, zaś specyfikacja gruntów inna,

w konsekwencji zaś odmowę przyjęcia do wiadomości treści dowodu z rejestru szacunkowego, bez uzasadnienia,

- art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako: ustawa z 2005 r.), poprzez przyjęcie, jako stanu nieruchomości pozostawionej, stanu za dokumentami z lat 20. XX w. pomimo dysponowania dowodem,

że nieruchomość miała powierzchnię większą, zaś jej struktura była odmienna od przyjętej za dokumentem z lat 20. XX w.;

- art. 153 ustawy Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi poprzez niewykonanie wskazań sądu zawartych w wyroku WSA z 3 grudnia 2019 r., sygn. akt

I SA/Wa 63/19, a to niedokonanie oceny dokumentów stanowiących podstawę ostatecznych decyzji nr 2 i nr 3 i niedokonanie oceny całego rejestru, a tylko jego fragmentów, oraz nie skonfrontowanie treści wynikających z ww. dowodów dotychczasowych i z dowodu nowego;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 151 § 1 pkt 1 w zw. z art. 146 § 2 i art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji na skutek odmówienia mocy dowodowej rejestrowi szacunkowemu z 29 października 1938 r. zawierającemu klauzulę aktualizacyjną na dzień 31 lipca 1939 r., pomimo, że wynika z niego w sposób niezbity, że powierzchnia nieruchomości była większa aniżeli ustalona ostatecznymi decyzjami, zaś specyfikacja gruntów inna, co oznacza, że Rejestr stanowi nowy i istotny dowód w sprawie.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zwrot kosztów postępowania, według norm przepisanych,

w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł

o oddalenie skargi - w pełni podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz argumentację przedstawioną w jej uzasadnieniu.

Na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżących oświadczył,

że E. B. zmarł dnia 18 stycznia 2022 r. Spadek po nim dziedziczą synowi C. B. i E. B1. po 1/2 części każdy z nich, którzy ustanowili go pełnomocnikiem w tej sprawie – na dowód czego złożył kopie dokumentów przetłumaczonych na język polski. Pełnomocnik dodał, że skargę z 14 kwietnia 2022 r. w imieniu E. B. nie wiedząc, że on nie żyje. Wniósł o potraktowanie skargi jako wniesionej w imieniu spadkobierców.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Odnosząc się do skargi wniesionej w imieniu E. B. wskazać należy,

że zgodnie z art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Stosownie do art. 25 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, osoba prawna lub organ administracji publicznej mają zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa). Osoba zmarła nie posiada takiej zdolności, w konsekwencji nie może być stroną postępowania sądowego.

Stwierdzić zatem należy, że z uwagi na datę zgonu E. B. - 18 stycznia 2022 r., a więc na kilka miesięcy przed wniesieniem skargi do Sądu, która wniesiona została dniu 14 kwietnia 2022 r. (data stempla pocztowego) – skarga w jego imieniu

nie mogła zostać skutecznie wniesiona. Dlatego też skarga E. B. podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a.

Rozpoznając sprawę w ramach powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał,

że skarga K. B. jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja,

jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, są zgodne z prawem.

Podkreślenia wymaga, że zaskarżona decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji zapadła w ponownie prowadzonym postępowaniu, po uprzednim uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 3 grudnia 2019 r.,

sygn. akt I SA/Wa 63/19, decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

z 5 października 2018 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Małopolskiego

z 16 lipca 2018 r. - a więc w warunkach związania organów orzekających zawartymi

w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazaniami, co do dalszego postępowania i sformułowanymi w nim ocenami prawnymi.

Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach

w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Stosownie zaś do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Podkreślić należy, iż powołany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący - co oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią

z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci na przykład braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Cytowana regulacja wykracza poza prawo procesowe, zawierając wskazania interpretacyjne także dla prawa materialnego, na podstawie którego następuje załatwienie sprawy.

W konsekwencji zapadłym w sprawie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 63/19 - związany był zarówno organ I instancji przy ponownym wydawaniu decyzji, organ odwoławczy, jak i obecnie orzekający Sąd.

Powyższe oznacza zatem, że na obecnym etapie postępowania, rozstrzygające znaczenie dla sprawy ma ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w powołanym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie z 3 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 63/19.

W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że celem postępowania było zweryfikowanie ustaleń dokonanych decyzjami Wojewody Małopolskiego nr 2 z 26 lipca 2013 r. oraz nr 3 z 20 sierpnia 2014 r. - którymi potwierdzono na rzecz skarżących prawo do rekompensaty, za pozostawiony poza obecnymi granicami RP przez S. M. majątek ziemski [...] z folwarkami [...], w oparciu o nowe dowody w postaci dokumentów bankowych [...].A., tj. rejestru szacunkowego dóbr ziemskich [...] z 29 października 1938 r.

Zdaniem Sądu dowody te, dołączone do wniosku o wznowienie postępowania, nie zostały starannie i wyczerpująco ocenione przez organ I instancji, a Minister przedwcześnie przyjął wywody Wojewody uznając je za własne. Sąd podzielił zarzuty skargi wskazujące na brak rzetelnej oceny przez Ministra materiału dowodowego dołączonego do wniosku o wznowienie postępowania.

Wskazał również, że poza sporem jest, iż orzeczenie Starosty Pińskiego

z 18 czerwca 1938 r. - które jako podstawę ustalenia wielkości i stanu majątku na dzień jego pozostawienia przyjął Wojewoda Małopolski w swoich decyzjach z 26 lipca 2013 r. oraz 20 sierpnia 2014 r. - stanowi dokument urzędowy.

Podkreślił, że organy obu instancji prowadząc postępowanie zaniechały oceny pełnej treści wskazanego orzeczenia, a w konsekwencji także płynących z tej oceny skutków. Zgodził się z poglądem wyrażonym w skardze, iż zarówno Wojewoda, jak

i Minister, uchylili się od oceny treści orzeczenia Starosty, z którego wprost wynika, że stan spornej nieruchomości Starosta przyjął za aktem nadawczym z 1862 r. i wyciągiem z wykazu hipotecznego z 1922 r. oraz zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej czynności ustalenia "ilości i rozległości objektów, jak i co do przynależności tych majątków do kategoryj, przewidzianych w art. 4 i 5", przyjął na podstawie dobrej wiary w "prawdziwość i ścisłość danych przez właściciela deklarowanych".

W ocenie Sądu, mieli rację skarżący, że organy administracji powinny uczynić przedmiotem swojej oceny okoliczność wynikającą z powyższego dokumentu,

iż Starosta [...] istotne informacje co do powierzchni i składu spornego majątku pozyskał nie empirycznie, lecz w oparciu o wymienione wyżej dokumenty, wg dat ich wystawienia oraz deklaracji właściciela.

Dlatego też dopiero szczegółowa analiza przedstawionych argumentów odnośnie treści tego dokumentu powinna zostać skonfrontowana z rejestrem szacunkowym spornego majątku, sporządzonym na zlecenie [...] w październiku 1938 r., zaktualizowanym przez kontrolera na dzień 31 lipca 1939 r. -

ze szczególnym uwzględnieniem nakazu ustalenia przez organ administracji stanu majątku zabużańskiego w dniu jego pozostawienia, stosownie do treści art. 2 w zw.

z art. 11 ust. 5 ustawy.

Podobnie Sąd ocenił zaniechanie przez organy obu instancji, weryfikacji informacji dotyczącej różnic wynikających z zestawienia poszczególnych rodzajów gruntów należących do badanego majątku, zawartych w orzeczeniu Starosty [...] oraz w rejestrze bankowym, z uwzględnieniem okoliczności, że opisują one stan nieruchomości odbiegający od siebie o kilkanaście lat.

Wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organy administracji powinny także wziąć pod uwagę, iż pierwotny wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty

z 27 grudnia 1990 r. złożony przez K. B. i E. B. zawierał informację o wielkości przedmiotowego majątku w rozmiarze nie mniejszym niż we wniosku o wznowienie postępowania. Wniosek ten nie stanowi zatem jednocześnie niedopuszczalnego jego rozszerzenia. Dokonując oceny przedstawionego materiału dowodowego organy winny wskazać ostatecznie ten z dokumentów, który uznają za najbardziej wiarygodny.

Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd uznał, iż z analizy akt sprawy wynika,

że przy ponownym rozstrzyganiu sprawy, zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy, zastosowały się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w powołanym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 grudnia 2019r. i dokonały wnikliwej i dogłębnej oceny orzeczenia Starosty [...], w oparciu o które wydały zostały uprzednie rozstrzygnięcia, a następnie skonfrontowały je z treścią rejestru szacunkowego.

Podzielić należy ocenę organów obu instancji, że przedłożony przez skarżących nowy dowód w postaci w rejestru szacunkowego dóbr ziemskich [...] - który na zlecenie [...] SA został sporządzony w dniu 29 października 1938 r. przez taksatora [...] dla celów udzielenia właścicielce tego majątku pożyczki - jest dokumentem prywatnym. Pokreślenia wymaga, że moc dowodowa takiego dokumentu nie jest taka sama jak dokumentu urzędowego, jakim w tej konkretnej sprawie jest orzeczenie Starosty [...] nr XV-IV-2-19/38 z 18 czerwca 1938 r., stanowiące podstawę do wydania ostatecznych decyzji nr 2 z 26 lipca 2013 r. i nr 3 z 20 sierpnia 2014 r. potwierdzających prawo skarżących do rekompensaty za pozostawiony majątek ziemski [...] poza granicami RP.

Przypomnieć zatem należy, że wedle treści art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Natomiast wedle art. 245 k.p.c. dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w tym dokumencie.

W literaturze przedmiotu podkreśla się, że moc dowodowa dokumentu urzędowego jest silniejsza niż w przypadku dokumentu prywatnego, który przede wszystkim korzysta z domniemania autentyczności, zaś dokument urzędowy korzysta

z domniemania prawdziwości (z autentyczności dokumentu) oraz zgodności z prawdą tego, co zostało w w nim urzędowo stwierdzone. Wprawdzie, jak stanowi art. 76

§ 3 k.p.a., domniemania te mogą być obalone przeciwdowodem, to jednak z tych względów dokument urzędowy staje się najbardziej wiarygodnym środkiem dowodowym.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że organy obu instancji - analizując oba wymienione dokumenty - słusznie wskazały, że orzeczenie Starosty Pińskiego z 18 czerwca 1938 r. zostało sporządzone w celu ustalenia podstawowych norm władania majątkiem [...] wraz z folwarkami [...]

w oparciu o dokumenty przedłożone przez jego właścicielkę S. B. W oparciu o dokumenty właścicielki majątku stwierdzono, iż jego ogólna powierzchnia wynosiła 10 828,92 ha, wyszczególniono również powierzchnie i rodzaje gruntów składających się na tę ogólną powierzchnię. Od tego orzeczenia właścicielka nie wniosła odwołania i z dniem 6 lipca 1938 r. stało się prawomocne. A to oznacza,

że właścicielka majątku nie kwestionowała danych co do danych dotyczących powierzchni swojego majątku, jak również co do rodzajów gruntów i ich powierzchni wchodzących w jego skład.

Natomiast rejestr szacunkowy z 29 października 1938 r. - który został sporządzony dla celów udzielenia pożyczki właścicielce majątku dóbr [...] - wskazuje, iż majątek ten miał łączną powierzchnię 9 959,6816 ha, z wyszczególnieniem powierzchni i rodzajów gruntów składających się na tę powierzchnię majątku.

Z treści tego rejestru szacunkowego wynika, że taksator [...] podał, iż w skład tego majątku wchodziły grunty o pow. 8 439,6316 ha oraz grunty obrębu leśnego o pow. 1520,05 ha. Ponadto, taksator wskazał, iż grunty o pow. 16,5002 ha zostały zaprzedane [...], która nie objęła ich na własność ze względu na brak dowodu obywatelstwa. Taksator stwierdził również w sporządzonym rejestrze na str. 9,

w uwagach, że: "wobec braku dokładnego planu powierzchnia poszczególnych użytków przyjęta z natury w przybliżeniu", zaś w dziale XVIII rejestru, w uwagach, stwierdził,

że: "wobec braku dokładnego planu szacunek niniejszy nie może służyć za podstawę wydania nowej pożyczki".

Taksator wskazał także w rozdziale I rejestru, iż w chwili obecnej sporów granicznych nie ma, w razie jednak przystąpienia do pomiarów całości majątku, co leży w zamiarach właścicielki, spory graniczne powstaną w dużej ilości. Z kolei serwituty na rzecz wsi [...], jak również wspólne "wygony" i pastwiska zostały zlikwidowane w ubiegłych latach, jednakże wspólne pastwisko ze wsią [...] nie zostało zlikwidowane. Dobra majątku były i są w dalszym ciągu parcelowane, zaś grunty zaprzedane i częściowo przeznaczone pod parcelację, a dotąd nie zaprzedane bank zwolnił od zastawu.

Jak wynika z rejestru z majątku [...] łącznie odeszło i podlegało zwolnieniu od zastawu grunty o pow. 558,5329 ha, pozostało (restancja) 10 642,6318 ha. Od tej powierzchni do szacunku taksator nie przyjął wspólnego pastwiska we wsi [...]

o pow. 666,45 ha i jako obszar przyjęty do szacunku wskazał pow. 9 976,818 ha, w tym w posiadaniu właścicielki o pow. 9 959,6816 ha, w posiadaniu nabywczyni [...] 16,5002 ha i jako obszar w posiadaniu właścicielki wskazał pow. 9 959,6816 ha, na który składała się ziemski majątek [...] 8 439,6316 ha i z obrębu leśnego grunty

o pow. 1 520,0500 ha.

Jak wynika z rozdziału IX rejestru (str.13) taksator ostatecznie do obliczenia wartości gruntów uprawnych po zastosowaniu zwyżek lub zniżek przyjął pow. 8 328 ha gruntów uprawnych włączonych do klasyfikacji wskazanej w Rozdz. VII będących

w posiadaniu właścicielki majątku.

Z powyższego wynika, że słusznie organy przyjęły, iż majątek [...] miał

pow. 9 959,6816 ha. Wprawdzie na str. 1 rejestru szacunkowego widnieje, iż obszar dobra majątku Chojno według buchalterii wynosił 11 201,3347 ha, to - jak wynika

z dalszych części rejestru - powierzchnia ta wskutek wyprzedaży i likwidacji ostatecznie wyniosła 9 959,6816 ha.

Należy również wskazać, że w aktach administracyjnych znajduje się dokument sporządzony w formie tabeli pn. Rodzaj zmian powstających w zastawie, w którym wskazuje się, że w zastawie pozostało 11 201,3347 ha, zwolniono obszar o pow. 63,1585 ha i pozostaje w zastawie 11 138,1762 ha, przy czym dokument ten nie jest podpisany, nie wiadomo przez kogo został sporządzony i w jakiej dacie. W tych warunkach trudno jest uznać, aby stanowił on integralną część rejestru szacunkowego, gdyż ten kończy się rozdziałem XIX i podpisami Komisji szacunkowej [...].

To wszystko sprawia, że należy podzielić stanowisko organów obu instancji, iż rejestru szacunkowego nie można uznać w pełni za wiarygodny, chociażby z tego względu, że powierzchnię poszczególnych użytków majątku taksator przyjął

w przybliżeniu i wskazał, iż z powodu braku dokładnego planu, dokonany przez niego szacunek pow. nieruchomości nie może służyć za podstawę do wydania nowej pożyczki.

W okolicznościach sprawy zarzuty skargi okazały się niezasadne, a Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego i procesowego, które miały wpływ na wynik sprawy.

W tych warunkach należy uznać, że organy obu instancji dokonały prawidłowej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, słusznie uznając, że przedstawiony dokument - rejestr szacunkowy nie może wpłynąć na zmianę wcześniejszych ostatecznych decyzji nr 2 i 3 potwierdzających skarżącym prawo do rekompensaty za majątek pozostawiony poza granicami RP.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 i art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.