Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 166/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 65 ust. 1 i 2, art. 627, art. 750
journal: Dz.U. 2023 poz 1610
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit e), art. 69 ust. 1, art. 107 ust. 5 pkt 16, art. 109
journal: Dz.U. 2024 poz 146
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Jacek Boratyn Protokolant Marcin Bubiński po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. Sp. z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lipca 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 2636/19 w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. w K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 4 października 2019 r. nr 1157/2019/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M. Sp. z o.o. w K. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 27 lipca 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 2636/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. w K. (strona skarżąca, skarżąca, spółka, płatnik) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 4 października 2019 r. nr 1157/2019/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Pismem z 20 grudnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie Wielkopolskim (ZUS) zwrócił się do Wielkopolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) z wnioskiem o rozpatrzenie sprawy w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym S. M. (uczestnik, zainteresowany) z tytułu wykonywania pracy w ww. okresach. ZUS wskazał, że przedmiotem umów: a) z 1 grudnia 2011 r., w okresie od dnia 1 grudnia 2011 r. do 31 marca 2012 r., było wykonywanie następujących prac: składanie wood mini karteczka i instrukcja, w ilości 7775 szt.; składanie kompletu elegance w ilości 14593 szt.; przypinanie celulozy w ilości 84881 szt.; kompletowanie tulejka + filtr w ilości 30000 szt.; składanie nakrętki wood w ilości 34285 szt.; oklejanie insertów w ilości 5224 szt.; składanie wood mini blisterek w ilości 4272 szt.; składanie Wood mini karteczka w ilości 5700 szt.; oklejanie butelki mini wood w ilości 200 szt.; czyszczenie i mycie mini wood w ilości 2929 szt.; b) z 2 kwietnia 2012 r., w okresie od 2 kwietnia 2012r. do 30 czerwca 2012 r., było wykonywanie następujących prac: składanie wood mini karteczka i instrukcja w ilości 47282 szt.; przypinanie celulozy w ilości 67649 szt.; kompletowanie tulejka + filtr w ilości 10000 szt.; składanie nakrętki wood w ilości 40105 szt.; oklejanie insertów w ilości 6600 szt.; składanie nakrętki biofresh w ilości 1021 szt.; poprawka mini wood karteczka w ilości 200 szt.; c) z 2 lipca 2012 r., w okresie od 2 lipca 2012 r. do 30 września 2012 r., było wykonywanie następujących prac: składanie wood mini karteczka i instrukcja w ilości 14813 szt.; przypinanie celulozy w ilości 53444 szt.; składanie nakrętki wood w ilości 20618 szt.; oklejanie insertów w ilości 416 szt.; składanie nakrętki Wood z blisterkiem w ilości 3082 szt.; d) z 1 października 2012 r., w okresie od 1 października 2012 r. do 31 grudnia 2012 r., było wykonywanie następujących prac: składanie wood mini karteczka i instrukcja w ilości 14073 szt.; przypinanie celulozy w ilości 44531 szt.; składanie nakrętki wood w ilości 31143 szt.; oklejanie insertów w ilości 1792 szt.; składanie nakrętki wood z blisterkiem w ilości 1316 szt.; kompletowanie filtr + tulejka w ilości 10000 szt.; składanie nakrętki biofresh w ilości 7699 szt.; składanie kompletu CD w ilości 230 szt.; składanie wood mini karteczka + 2 instrukcje w ilości 972 szt.; e) z 1 stycznia 2013 r., w okresie od 1 stycznia 2013r. do 30 marca 2013 r., było wykonywanie następujących prac: składanie wood mini karteczka i instrukcja w ilości 24920 szt.; przypinanie celulozy w ilości 88874 szt.; składanie nakrętki wood w ilości 10424 szt.; oklejanie insertów w ilości 13647 szt.; składanie nakładki organie w ilości 8978 szt.; składanie nakrętki biofresh w ilości 7000 szt.; składanie kompletu supremę w ilości 812 szt.; f) z 2 kwietnia 2013 r., w okresie od 2 kwietnia 2013 r. do 29 czerwca 2013 r., było wykonywanie następujących prac: kompletowanie tulejka + flitr w ilości 20000 szt.; składanie nakrętki biofresh w: ilości 7000 szt.; składanie nakrętki wood w ilości 27486 szt.; oklejanie insertów w ilości 7119 szt.: przypinanie celulozy w ilości 77074 szt.; spinanie aplikatora w ilości 2000 szt.; składanie wood mini karteczka i instrukcja w ilości 38036 szt.; g) z 1 lipca 2013 r., w okresie od 1 lipca 2013 r. do 31 października 2013 r., było wykonywanie następujących prac: składanie nakrętki biofresh w ilości 12000 szt.; składanie nakrętki wood w ilości 13500 szt.; oklejanie insertów w ilości 11144 szt.; przypinanie celulozy w ilości 61629 szt.; spinanie aplikatora w ilości 5188 szt.; składanie wood mini karteczka i instrukcja w ilości 44194 szt.; przycinanie pompek w ilości 8000 szt.; kompletowanie tulejka + filtr w ilości 10000 szt.; h) z 3 listopada 2013 r., w okresie od 3 listopada 2013 r. do 31 grudnia 2013 r., było wykonywanie następujących prac: składanie nakrętki biofresh w ilości 9000 szt.; składanie nakrętki wood w ilości 26927 szt.; oklejanie insertów w ilości 700 szt.; przypinanie celulozy w ilości 71036 szt.; składanie mini wood tekturka w ilości 1589 szt.; składanie wood mini karteczka i instrukcja w ilości 14012 szt.; przycinanie pompek w ilości 4000 szt.; wydłubywanie rozetki gel w ilości 57240 szt.; kompletowanie tulejka + filtr w ilości 20000 szt.

Decyzją z dnia 22 czerwca 2017 r. Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Wojewódzkiego (WOW) NFZ stwierdził, że zainteresowany podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba wykonująca w ww. okresach umowy o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 k.c., zawarte z płatnikiem składek.

Zaskarżoną decyzją z dnia 4 października 2019 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie Prezesa NFZ, zarówno z treści umów łączących płatnika z uczestnikiem, jak i zebranego materiału dowodowego wynika, że rzeczywistą wolą stron było zawarcie umowy o świadczenie usług, ponieważ zamawiający wiązał oczekiwany rezultat z wykonaniem czynności faktycznych w oznaczonym czasie w celu uzyskania określonego efektu. Organ przyznał, że spodziewany efekt określono z góry, ale nie nosi on znamion dzieła w ujęciu k.c.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji (WSA/Sąd) oddalił ww. skargę, nie podzielając stanowiska skarżącej spółki, że sporne umowy stanowią umowę o dzieło. W ocenie Sądu, istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego rezultatu, co odróżnia ją od umowy zlecenia (art. 734 i n. k.c.) oraz umowy o świadczenie usług (art. 750 k.c.). Przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy. Wykonanie umowy o dzieło nie polega na wykonywaniu prostych i powtarzalnych czynności. Z kolei umowa o świadczenie usług jest umową starannego działania, a zatem jej celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu. Kryterium odróżnienia umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług stanowi możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Sprawdzian taki jest zaś niemożliwy do przeprowadzenia, jeśli strony nie określiły w umowie cech i parametrów indywidualizujących dzieło. Brak kryteriów określających pożądany przez zamawiającego wynik (rezultat) umowy prowadzi do wniosku, że przedmiotem zainteresowania zamawiającego jest wykonanie określonych czynności, a nie ich rezultat. Taki przypadek dotyczy umów łączących uczestnika ze spółką. Przedmiot umowy został każdorazowo określony w § 1 umowy w sposób jednakowy: "Zamawiający powierza wykonawcy a ten przyjmuje do wykonania następujące prace, zwane dalej dziełem", po czym w kolejnych punktach wymienione są między innymi (w różnych konfiguracjach): składanie różnego typu nakrętek, oklejanie insertów, przypinanie celulozy, składanie mini wood tekturka, czy też wood mini karteczka i instrukcja, przycinanie pompek, wydłubywanie rozetki, kompletowanie tulejka + filtr, czy spinanie aplikatora. Przy każdej opisanej czynności jest też przywołana liczba sztuk od kilkuset do kilkudziesięciu tysięcy. Zdaniem WSA, tak opisane w spornych umowach świadczenia prawidłowo zostały uznane przez organy za nieposiadające charakteru dzieła, którego warunkiem - zgodnie z art. 627 k.c. - jest osiągnięcie indywidualnie oznaczonego rezultatu, a nie tylko wskazanie czynności do wykonania, bez sprecyzowanego ich konkretnego efektu. Ewidentnie bowiem przedmiot każdej z ośmiu, następujących po sobie umów, obejmował wyłącznie obowiązek wykonywania określonych czynności, bez jakiegokolwiek sprecyzowania ani jakiejkolwiek finalnej postaci, do której te czynności miały zmierzać, ani jakichkolwiek parametrów powstałego w wyniku ich podejmowania rezultatu. Prawidłowa jest przy tym konkluzja organów, że od uczestnika wymagano wykonania powtarzalnych czynności wymagających jedynie starannego działania, stanowiących fragment szerszego procesu produkcyjnego. Zebrany materiał dowodowy przesądza, że czynności uczestnika nie prowadziły do powstania indywidualnego, niepowtarzalnego dzieła. Znaczenie ma też faktyczna realizacja zobowiązania, które nie było jednorazowe, lecz powtarzalne, bowiem były zawierane kolejne umowy na następujące po sobie okresy, których przedmiot był de facto taki sam. Reasumując, w ocenie WSA, organy obu instancji dokonały prawidłowej kwalifikacji prawnej spornych umów, opierając się na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, z uwzględnieniem nie tylko treści umów, ale i wyjaśnień skarżącej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła spółka, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, zasądzenie kosztów postępowania sądowego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Spółka zarzuciła naruszenie:

prawa materialnego, to jest art. 145 § 1 pkt. 1 lit, a) p.p.s.a. w zw. z art. 750 k.c. oraz art. 627 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i brak uchylenia decyzji Prezesa NFZ i poprzedzającej jej decyzji Dyrektora WOW NFZ, tj. poprzez uznanie, że skarżącą oraz uczestnika łączyła umowa o świadczenie usług, podczas gdy zgodnie z treścią oraz celem zawartej między stronami umowy, umowa zawarta między uczestnikiem a skarżącą była umową o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c.;

II. prawa materialnego, to jest art. 145 § 1 pkt. 1 lit, a) p.p.s.a. w zw. z art. 65 ust. 1 i 2 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i brak uchylenia decyzji Prezesa NFZ i poprzedzającej jej decyzji Dyrektora WOW NFZ, tj. poprzez dokonanie błędnej wykładni oświadczenia woli skarżącej oraz uczestnika wynikającego z treści przedmiotowej umowy oraz pominięcia zgodnego zamiaru stron oraz faktycznego celu umowy, a w konsekwencji uznanie, że skarżącą oraz uczestnika łączyła umowa o świadczenie usług, podczas gdy zgodnie z treścią oraz celem zawartej między stronami umowy, w tym z oświadczeń woli skarżącej oraz uczestnika, wynika w sposób jednoznaczny, że przedmiotowa umowa była umową o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c.;

III. prawa materialnego, to jest art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 65, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1, art. 107 ust. 5 pkt 16 w zw. z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i brak uchylenia decyzji Prezesa NFZ i poprzedzającej jej decyzji Dyrektora WOW NFZ, na skutek bezpodstawnego uznania, że skarżąca zawarła z uczestnikiem umowy o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 k.c., a nie umowy o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c., a w konsekwencji uznanie, że uczestnik podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu zawartej umowy, podczas gdy w rzeczywistości skarżąca i uczestnik zawarły umowę o dzieło, w czego konsekwencji wskazane przepisy nie mają zastosowania dla uczestnika w odniesieniu do zawartej ze skarżącą umowy;

IV. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchybień organów administracyjnych obu instancji, które to organy nie podjęły niezbędnych czynności potrzebnych do wyjaśnienia sprawy i zaniechały obowiązkowi wyczerpującego zebrania, a następnie rozpatrzenia całości materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do rozpoznania sprawy w sposób niewszechstronny i niewyczerpujący, bez rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, w tym podjęcia rozstrzygnięcia w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny w sprawie - w zakresie dotyczącym uznania, że umowy zawarte między uczestnikiem, a skarżącą stanowiły umowę o świadczeniu usług, w konsekwencji czego uczestnik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, mimo że istniały poważne wątpliwości co do rodzaju zawartych między uczestnikiem, a skarżącą umów, którego skutkiem było również:

V. naruszenie prawa materialnego, to jest art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 750 k.c. w zw. z art. 627 k.c., art. 65 ust. 1 i 2 k.c. oraz art. 65, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1, art. 107 ust. 5 pkt 16 w zw. z art. 109 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i brak uchylenia decyzji Prezesa NFZ i poprzedzającej jej decyzji Dyrektora WOW NFZ, na skutek bezpodstawnego uznania, że skarżąca zawarła z uczestnikiem umowy o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 k.c., a nie umowę o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c., a w konsekwencji uznanie, że uczestnik podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu zawartej umowy, podczas gdy wyczerpujące zebranie materiału dowodowego oraz rozpatrzenie całości materiału dowodowego doprowadziłyby Wojewódzki Sąd Administracyjny do poprawnego wniosku, że skarżąca i uczestnik zawarły umowę o dzieło, a zatem również, że uczestnik nie podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu zawartej ze skarżącą umowy;

VI. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, podczas gdy z okoliczności sprawy wynikało, że decyzja organu II instancji powinna zostać uchylona.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) postępowanie kasacyjne przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie związania granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie zarzutów kasacyjnych. Jedynie w drodze wyjątku – w razie stwierdzenia przyczyn nieważności postępowania sądowego, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., lub podstaw do zastosowania art. 189 p.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny jest upoważniony i zobowiązany do przekroczenia granic skargi kasacyjnej i wyjścia poza zakres zaskarżenia oraz zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej. W takiej sytuacji Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę podstawy z art. 183 § 2 lub art. 189 p.p.s.a. oraz sankcjonuje je niezależnie od granic zaskarżenia kontrolowanego orzeczenia oraz podniesionych zarzutów (art. 183 § 1, art. 186, art. 189 p.p.s.a.).

Mając na względzie wskazane wyżej zasady postępowania kasacyjnego, wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności postępowania sądowego oraz podstaw do zastosowania art. 189 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do weryfikacji zarzutów skargi kasacyjnej, uznając je za pozbawione w pełnym zakresie uzasadnionych podstaw.

Po pierwsze, jako bezzasadny oceniono zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.

Powyższy zarzut zmierzał po podważenia pozytywnej oceny legalności proceduralnej zaskarżonej decyzji w zakresie ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia sprawy. Strona skarżąca kasacyjnie zarzuciła ogólnie w treści podstawy kasacyjnej, że kontrolowane organy nie podjęły niezbędnych czynności potrzebnych do wyjaśnienia sprawy i zaniechały wyczerpującego zebrania, a następnie rozpatrzenia całości materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do rozpoznania sprawy w sposób niewszechstronny i niewyczerpujący, bez rozważenia wszystkich okoliczności mogących mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym przede wszystkim okoliczności wskazujących, że sporne umowy zawarte pomiędzy stroną skarżącą a uczestnikiem postępowania nie miały charakteru umów o świadczenie usług.

Odnosząc się do tak postawionego zarzutu, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że poddaje się on tylko w ograniczonym zakresie kontroli merytorycznej.

Autor skargi kasacyjnej powinien był bowiem już w treści powyższego zarzutu (jako skonkretyzowanej podstawie kasacyjnej) podać szczegółowe elementy stanu faktycznego sprawy, które w jego ocenie nie zostały lub zostały wadliwe ustalone albo zostały pominięte, względnie zostały poddane błędnej ocenie prawnej. Takich okoliczności w podstawie kasacyjnej nie podano, natomiast wynikająca z uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozytywna ocena legalności ustaleń faktycznych organów pierwszej i drugiej instancji nie budzi wątpliwości Sądu kasacyjnego, w szczególności na tle dowodów z dokumentów obejmujących sporne umowy (8 umów z lat 2011-2013) oraz zeznania Prezesa Zarządu strony skarżącej.

Po drugie, wobec niepodważenia prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy, w dalszej kolejności dokonano łącznej i całościowej oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego w zakresie art. 750 k.c. oraz art. 627 k.c., art. 65 ust. 1 i 2 k.c., art. 65, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 69 ust. 1, art. 107 ust. 5 pkt 16 w zw. z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (u.ś.o.z.) przez ich niewłaściwe zastosowanie skutkujące nieuchyleniem kontrolowanych decyzji.

Dokonując oddalenia powyższych zarzutów, należało stwierdzić, że są one – w świetle utrwalonego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego – pozbawione uzasadnionych podstaw.

Legalność kwalifikacji prawnej spornych umów cywilnoprawnych (nazwanych przez strony "umowami o dzieło"), dotyczących czynności związanych z przygotowywaniem lub składaniem (kompletowaniem) elementów zestawów zapachowych w określonej liczbie oraz w określonym czasie na zlecenie strony skarżącej, jako umów o świadczenie usług, została zasadnie potwierdzona przez kontrolowany Sąd Wojewódzki. Kwalifikacja ta przesądziła o uznaniu, że osoba wykonująca pracę na podstawie tych umów podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) u.ś.o.z., natomiast strona skarżąca jako płatnik miała, stosownie do treści art. 85 ust. 4 (z zastrzeżeniem art. 86 ust. 1 pkt 13a) u.ś.o.z. obowiązek obliczenia, pobrania z dochodu ubezpieczonego i odprowadzenia tak pobranych składek za ubezpieczonego, który wykonywał prace umowne.

Przewidziane w spornych umowach cywilnoprawnych czynności "wykonawcy" nie wykazują przewagi cech właściwych dla ustawowego (kodeksowego) wzorca umowy o dzieło (art. 627 i n. k.c.), natomiast realizują w zasadniczym zakresie cechy wzorca umowy o świadczenie usług (art. 750 w zw. z art. 734 i n. k.c.), co implikuje wniosek, że przedmiotem poddanych kwalifikacji prawnej umów były czynności usługowe, a nie określone dzieło rozumiane jako sprecyzowany, zindywidualizowany i z góry określony rezultat pracy twórczej o charakterze materialnym lub niematerialnym (por. np. wyrok NSA z dnia 10 lipca 2023 r., II GSK 14/20, LEX nr 3595419). Jest przy tym istotne, aby rezultat zakwalifikowany jako dzieło miał co do zasady charakter samoistny, jednorazowy i weryfikowalny oraz – co do zasady – przyszły (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I UK 273/16; 14 września 2017 r., sygn. akt III UK 201/16), a także – aby poddawał się testowi na istnienie wad fizycznych, który stanowi jednocześnie dystynktywny element umowy o dzieło (por. art. 638 § 1 k.c.). Jeżeli strony umowy nie określiły w jej treści cech i parametrów indywidualizujących dzieło, to brak jest wówczas kryteriów określających rezultat umowny, a tym samym nie można przeprowadzić oceny istnienia wad fizycznych wytworu prac wykonawcy (por. np. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2023 r., II GSK 872/20, LEX nr 3598406). Ustalenie wymaganych cech, właściwości lub parametrów przyszłego dzieła musi jednak pozostawiać określoną swobodę i samodzielność wykonawcy dzieła oraz czynić ten podmiot odpowiedzialnym nie tylko za końcowy rezultat, lecz również za zestaw czynności koniecznych do powstania dzieła oraz sposób ich wykonania, co wymaga od wykonawcy dzieła określonego stopnia kreatywności i profesjonalności działania.

Tymczasem przedmiotem spornych umów były określone czynności związane ze składaniem, przypinaniem, kompletowaniem, klejeniem czyszczeniem (myciem) określonych elementów zestawów zapachowych, zgodnie z wzorcem określonym przez zamawiającego (skarżącą kasacyjnie spółkę), z zastrzeżeniem wykonywania tych czynności z "należytą starannością", przy czym czynności wykonawcze należało uznać za nieskomplikowane i czysto techniczne (niezależnie od twierdzeń skarżącej spółki, że "dzieła" mogły być wykonywane "w różny sposób"). Ostatecznie można przyjąć, że rezultat w postaci zestawu był zasadniczo i wstępnie gotowy w postaci zdekompletowanej, a zadaniem "wykonawcy" było jedynie połączenie, uzupełnienie lub skompletowanie określonych elementów według wzorca przygotowanego przez "zamawiającego". Trudno zatem uznać, że czynności uczestnika postępowania mogły zostać zakwalifikowane jako czynności zmierzające do wykonania oznaczonego indywidualnie dzieła.

Powyższy wniosek potwierdza także ocena treści postanowień umownych, sposobu sformułowania przedmiotów umów (wyeksponowanie w treści danej umowy kolejnych kategorii czynności wykonawczych, co jest charakterystyczne dla umów o świadczenie usług, a nie dla umów o dzieło) oraz ich masowość . W tym zakresie nie ma istotnego znaczenia przyjęta przez strony kwalifikacja cywilnoprawna zawartych umów oraz nadana im nazwa, jeżeli z całokształtu kontekstu faktycznego i normatywnego zawarcia umowy, jej treści oraz skutków administracyjnoprawnych przyjęcia tego rodzaju kwalifikacji można wyprowadzić wniosek, że celem i skutkiem zawartych umów było m.in. wyłączenie nawiązanych stosunków umownych spod reżimu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych lub zdrowotnych, a sama treść umów, w tym określenie ich przedmiotu, nie pozwala na obalenie powyższego wniosku przez jednoznaczną kwalifikację tych umów jako odpowiadających wzorcowi ustawowemu umów niepodlegających systemowi ubezpieczeń społecznych (umowy o dzieło).

Nie negując autonomii woli stron stosunku umownego (por. art. 353(1) k.c.) oraz podstawowych zasad wykładni postanowień umownych (art. 65 k.c.), należy zatem pamiętać, że żadna umowa prawa cywilnego nie może naruszać ustawy albo zmierzać do jej obejścia (art. 58 § 1 k.c.), co staje się szczególnie aktualne, jeżeli wyraźnym celem ustawodawcy jest poddanie określonych typów umów cywilnoprawnych reżimowi przepisów prawa administracyjnego, a strony zawierają umowy, które ze względu na brak pełnej realizacji kodeksowego wzorca, mogą być uznane za typ umowy wyłączony spod powyższego reżimu tylko w warunkach akceptacji działania in fraudem legis.

Po trzecie, oddaleniu – w świetle przeprowadzonej wyżej oceny – podlegały także konsekwencyjne zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184, art. 204 pkt 1 oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej oraz zasądzeniu od strony skarżącej kasacyjnie na rzecz skarżonego organu kwoty 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.