Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 638/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 110c § 1, art. 114a
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Olesińska Sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi M. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz M. G. kwotę [...]zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku M. G. (dalej także Skarżący) na podstawie tytułów wykonawczych o nr.: [...] [...] [...] [...], [...] obejmujących należności z tytułu podatku dochodowego w wysokości 19% pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2009 r. oraz z tytułu podatku od towarów i usług za 2008 r. i 2009 r. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. dokonał zajęcia 1/2 udziału w nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości S. oraz wezwał do zapłaty zaległości w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. O czynności tej zawiadomiono Skarżącego pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r.

Następnie organ egzekucyjny pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. wystąpił do Sądu Rejonowego w I. o dokonanie wpisu w księdze wieczystej o wszczęciu egzekucji administracyjnej z 1/2 udziału w nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości S., co nastąpiło w dniu [...] maja 2021 r.

Pismem z dnia [...] maja 2021 r. Skarżący złożył skargę na czynności egzekucyjne zarzucając w niej:

- określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a." – oraz szeregu innych przepisów wskazanych w skardze, w wyniku czego nie uwzględniono okresów, za które nie mogą być naliczane odsetki, co skutkowało, tym, że obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu, co spowodowało wskazanie w tytułach wykonawczych odsetek w nieprawidłowej wysokości oraz prowadzenie egzekucji zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za 2008 r. i 2009 r. w przypadku, gdy obowiązek ten wygasł wskutek przedawnienia;

- naruszenie art. 64 i art. 64a u.p.e.a. poprzez naliczenie w zawiadomieniu o zajęciu kosztów egzekucyjnych z naruszeniem powyższych przepisów, a nadto naliczenie ich pomimo niewydania w tym przedmiocie postanowienia;

- naruszenie art. 110c § 1 i 2 w zw. z art. 114 u.p.e.a. poprzez wszczęcie egzekucji z ułamkowej części nieruchomości, mimo że do przedmiotowej nieruchomości zastosowanie znajduje art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. wniesioną skargę oddalił.

W złożonym zażaleniu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, uchylenie zaskarżonych czynności egzekucyjnych, a także umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz kosztów egzekucyjnych. Ponadto o wstrzymanie czynności egzekucyjnych i postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia skargi.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Zdaniem organu odwoławczego dokonane czynności są prawidłowe, a zastosowany środek egzekucyjny mieści się w katalogu środków wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Zatem brak jest podstaw do uchylenia zajęcia udziału w nieruchomości.

Organ zauważył, że w przedmiotowej skardze na czynności egzekucyjne strona podniosła zarzuty, o których mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a., a które były już przedmiotem rozpatrzenia w odrębnych postępowaniach i zostały ostatecznie rozstrzygnięte. Świadczą o tym następujące rozstrzygnięcia

- postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. z dnia [...] marca 2019 r. uchylone przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r. w części dotyczącej zarzutów zgłoszonych do tytułu wykonawczego nr [...] [...] w pozostałej części dotyczącej zarzutów zgłoszonych do tytułu wykonawczego nr [...] [...] utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie;

- postanowienie z dnia [...] marca 2019 r. utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] maja 2019 r. w zakresie zarzutów zgłoszonych w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] [...]

- postanowienie z dnia [...] maja 2019 r., które zostało utrzymane w mocy rozstrzygnięciem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2019 r. (w zakresie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] oraz [...]

- postanowienie z dnia [...] listopada 2020 r. w sprawie zarzutów dotyczących egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] [...]

Wobec powyższego, zdaniem organu, w ramach skargi na czynności egzekucyjne nie można ponownie podnosić okoliczności, których rozpoznanie odbywa się w innym trybie.

W złożonej do tut. Sądu skardze Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji oraz uchylenie zaskarżonych czynności egzekucyjnych i umorzenie postępowania egzekucyjnego zarzucając:

1) naruszenie art. 54 § 1 i § 4 i art. 18 art. 27 § 1, art. 26 § 1, § 2 i § 4 i art. 27a u.p.e.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2021 r., poz. 735) – dalej: "k.p.a." – art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 1535) poprzez to, iż utrzymano w mocy postanowienie o oddaleniu skargi mimo, że określenie egzekwowanego obowiązku, którego dotyczy egzekucja i zawiadomienia oraz wezwanie niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4, w tym w szczególności z uwagi na naruszenie przez wierzyciela i jednocześnie organ egzekucyjny przy wystawianiu tytułu wykonawczego art. 27 § 1 pkt 3, art. 26 § 1, § 2 i § 4 i art. 27a u.p.e.a. w zw. z załącznikiem nr 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz.U. 2016 r., poz. 1305) oraz w zw. z art. 24 ust. 5 i art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz.U. 2016 r., poz. 720) w zw. z art. 202 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. poz. 1948) – dalej: "p.w.KAS" – w zw. z art. 53 § 1 i art. 54 § 1 pkt pkt 2, pkt 3, pkt 7, pkt 7a, pkt 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r., poz. 800) oraz z § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2005 r. w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej, a także zakresu informacji, które muszą być zawarte w rachunkach (Dz.U. Nr 165, poz. 1373) i tym samym naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070) poprzez prowadzenie egzekucji w zakresie obowiązku, który nie istnieje, w szczególności błędne naliczenie odsetek i nie uwzględnienie okresów, w których odsetki nie są naliczane, zgodnie z art. 24 ust. 5 i art. 31 ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej w zw. z art. 202 ust. 1 pkt 1 p.w.KAS w zw. z art. 53 § 1 i art. 54 § 1 pkt pkt 2, pkt 3, pkt 7, pkt 7a, pkt 8 Ordynacji podatkowej oraz z § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2005 r. w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty prolongacyjnej, a także zakresu informacji, które muszą być zawarte w rachunkach (Dz.U. Nr 165, poz. 1373), w tym w szczególności nieuwzględnienie również treści postanowienia z dnia [...] listopada 2020 r. znak: [...] Naczelnika Urzędu Skarbowego w I., w którym organ przyjął, iż odsetki nie biegły i nie powinny być naliczane za okres od [...] września 2011 r. do [...] sierpnia 2018 r. a także w postępowaniu odwoławczym, a podkreślić należy, że prowadzone było w stosunku do podatku od towarów i usług za poszczególne miesiąca 2008 i 2009 r. jedno postępowanie kontrolne, a nadto w stosunku do podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 rok równoległe postępowanie kontrolne zakończone wszystkie decyzjami Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w T. wydanymi w tym samym dniu, a wobec tego również w pozostałych tytułach wykonawczych brak podstaw do naliczenia odsetek za wspomniany wyżej okres wskazany w postanowieniu z dnia [...] listopada 2020 r. oraz naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2070) poprzez prowadzenie egzekucji w zakresie obowiązku, który wygasł, a mianowicie poprzez prowadzenie egzekucji dotyczącej zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za 2008 i 2009 rok, mimo iż zobowiązanie to wygasło wskutek przedawnienia;

2) naruszenie art. 13 ust. 3 w zw. z art. 7 ust. 1-3, art. 8 ust. 1-3 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw oraz art. 64 § 1, § 2, § 3, § 4 § 6 i § 7 ustawy art. 27 § 1, art. 26 § 1, § 2 i § 4 i art. 27a u.p.e.a. w zw. z załącznikiem nr 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz.U. 2020 poz. 1427) oraz art. 64 i art. 64a u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, którym oddalono skargę mimo naliczenia w zawiadomieniu o zajęciu kosztów egzekucyjnych z naruszeniem art. 64 i art. 64a u.p.e.a., a nadto naliczenia ich pomimo niewydania w tym przedmiocie postanowienia.

3) naruszenia art. 46 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 2020 r. poz. 1359) w zw. z art. 110c § 1 i § 2 w zw. z art. 114 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, którym oddalono skargę mimo wszczęcia egzekucji z ułamkowej części nieruchomości, mimo iż do tej nieruchomości i udziałów we współwłasności znajduje zastosowanie art. 46 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – dalej: "k.r.o.".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi postanowień ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Postanowienie podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa będące podstawą wznowienia postępowania lub inne naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17, publ.: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ono prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obrotu prawnego, aczkolwiek z innych powodów niż wskazane w skardze.

Z ustaleń faktycznych sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w I. prowadzi postępowanie egzekucyjne do Pana majątku na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...] [...], [...], [...] obejmujących należności z tytułu podatku dochodowego w wysokości 19% pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2009 r. oraz z tytułu podatku od towarów i usług za 2008 r. i 2009 r.

Celem wyegzekwowania należności organ egzekucyjny pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] dokonał zajęcia 1/2 udziału w nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości S., dla której Sąd Rejonowy w I. prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz wezwał do zapłaty zaległości w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. O tej czynności skutecznie zawiadomiono Skarżącego pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] doręczając je jego pełnomocnikowi w dniu [...] kwietnia 2021 r.

Istota sprawy dotyczy oceny, czy wymieniona czynność egzekucyjna została dokonana zgodnie z prawem.

W pierwszym rzędzie podzielić należy pogląd organu odwoławczego, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 2070 ze zm.), do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Ponadto trzeba wskazać, mając na względzie, że skarga na czynność egzekucyjną, która jest przedmiotem kontroli odnosi się do egzekucji z nieruchomości, co oznacza, że nie znajdzie zastosowania art. 13 ust. 5 powołanej wyżej ustawy z dnia 11 września 2019 r.

Należy wobec tego wskazać, że na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przepis ten wyznacza zatem zakres i przedmiot kontroli Sądu.

Ponadto należy zwrócić uwagę, że w przepisie art. 1a pkt 2 u.p.e.a. zdefiniowano czynności egzekucyjne jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Wobec tego, na te właśnie działania przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego.

Skład orzekający w pełni podziela prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonane przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia. Kontroli w omawianym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, których legalną definicję zawarto w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zatem zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. W postępowaniu skargowym, w oparciu o treść art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyroki NSA: z dnia 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II FSK 3048/15; z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 778/13; z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13 – wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym wyroku dostępne są na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ramach skargi na czynności egzekucyjne można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. lub wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego stosownie do art. 59 § 1 u.p.e.a. (por.: P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. VII, WKP 2015).

Odnosząc się, w świetle powyższego, do zarzutów określenia egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 u.p.e.a., w tym w szczególności z uwagi na naruszenie przy wystawianiu tytułu wykonawczego art. 27 § 1 pkt 3, art. 26 § 1, § 2 i § 4 i art. 27a u.p.e.a., a w szczególności błędne naliczenie odsetek i nieuwzględnienie okresów, w których odsetki nie są naliczane oraz przedawnienie należności objętej tytułem wykonawczym wskazać należy, że wpisują się one w podstawy odrębnego środka prawnego, tj. zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 33 § 1 u.p.e.a. Należy, jak wyżej wskazano, podkreślić, że skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem konkurencyjnym, do zarzutów wnoszonych na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. też wyrok NSA z dnia 22 września 2010 r., sygn. akt II FSK 568/09).

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał wszakże, że zarzuty w tym zakresie zostały rozpatrzone w odrębnie przeprowadzonych postępowaniach i ostatecznie rozstrzygnięte, na co wskazują znajdujące się w aktach sprawy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w I.:

- z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] uchylone przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w części dotyczącej zarzutów zgłoszonych do tytułu wykonawczego nr [...] [...], w pozostałej części dotyczącej zarzutów zgłoszonych do tytułu wykonawczego nr [...] [...] utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie;

- z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w zakresie zarzutów zgłoszonych w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] [...]

- z dnia [...] maja 2019 r. nr [...], które zostało utrzymane w mocy rozstrzygnięciem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] (w zakresie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] oraz [...]

- z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w sprawie zarzutów dotyczących egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] [...].

Z kolei odnosząc się do zarzutów dotyczących naliczenia kosztów egzekucyjnych z naruszeniem art. 64 i 64a u.p.e.a. oraz niewydania w tym przedmiocie postanowienia także należy wyjaśnić, że odnośnie kosztów egzekucyjnych ustawa egzekucyjna przewiduje odrębną procedurę, określoną w przepisie art. 64c § 6a i § 7 u.p.e.a., wymagającą złożenia przez zobowiązanego wniosku o wydanie przez organ egzekucyjny stosownego zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, a następnie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, na które przysługuje zażalenie. Ponadto, co słusznie podkreślił organ odwoławczy, organ egzekucyjny wywiązał się z obowiązku zawiadomienia zobowiązanego o ograniczeniu wysokości opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynność egzekucyjną wynikającego z art. 13 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1553 ze zm.).

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 46 k.r.o. w zw. z art. 110c i art. 114 u.p.e.a., to jak zauważył Dyrektor Izby Administracji Skarbowej powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której nie doszło do podziału ustawowej wspólności małżeńskiej. Jak wynika z treści księgi wieczystej nr [...] w Dziale II właścicielami po 1/2 udziałów w gruntach ornych położonych w miejscowości S. nr [...],[...], [...], [...] są M. G. i E. G.. W związku z tym organ egzekucyjny mając na uwadze istniejący stan prawny nieruchomości, zajął tylko 1/2 udziału stanowiącą własność zobowiązanego Skarżącego. Zgodnie z art. 46 k.r.o. w sprawach nieunormowanych w artykułach poprzedzających dotyczących małżeńskiego ustawowego ustroju majątkowego od chwili ustania wspólności ustawowej do majątku, który był nią objęty, jak również do podziału tego majątku, stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku. W literaturze wskazuje się, że "(...) Konsekwencją ustania wspólności jest to, że do dotychczasowego majątku wspólnego aż do chwili podziału tego majątku stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i dziale spadku, tj. art. 1035–1036 k.c. Z kolei art. 1035 k.c. odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów o współwłasności w częściach ułamkowych, tj. do art. 195–221 k.c. Z takiego podwójnego odesłania wynika, że następuje przekształcenie bezudziałowej wspólności ustawowej we wspólność w częściach ułamkowych. Zgodnie z art. 43 § 2 k.r.o. od chwili ustania wspólności ustawowej małżonkowie mają równe udziały w majątku, który był nią objęty, z ewentualną możliwością innego ukształtowania wysokości udziałów w oparciu o art. 43 § 2 k.r.o. Wskutek ustania wspólności ustawowej w miejsce dotychczasowych trzech majątków, tj. majątku wspólnego i dwóch majątków osobistych, powstają dwa majątki, z których każdy obejmuje dotychczasowy majątek osobisty każdego z małżonków oraz przysługujący mu odpowiedni udział ułamkowy w ich majątku wspólnym. Od chwili ustania wspólności ustawowej każdy z małżonków nabywa przedmioty majątkowe z przysługujących mu środków na swoją rzecz. W sytuacji kiedy przedmiot majątkowy nabywają oboje małżonkowie, następuje to na zasadach współwłasności w częściach ułamkowych i ich udziały wchodzą w skład majątków osobistych" (por. B. Kubica [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, WKP, Warszawa 2021, art. 46). Niezależnie zatem, czy do podziału majątku doszło, małżonkowie stali się z chwilą ustania wspólności majątkowej małżeńskiej współwłaścicielami w częściach ułamkowych, co pozwoliło organowi egzekucyjnemu na dokonanie zajęcia udziału we współwłasności nieruchomości w 1/2 części powstałego wskutek ustania małżeńskiej majątkowej wspólności ustawowej.

Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ egzekucyjny dokonał pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. (doręczonym pełnomocnikowi w dniu [...] kwietnia 2021 r.) zajęcia przysługującego Skarżącemu jako zobowiązanemu udziału wynoszącego 1/2 części nieruchomości gruntowej położonej w S. . Zgodnie z art. 110c § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości. Zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony (§ 2 art. 110c u.p.e.a.). Ponadto równocześnie z wysłaniem zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, organ egzekucyjny składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów (art. 110c § 3 ww. ustawy). Z kolei zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, z tym że dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość, co do zasady, jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów – art. 110c § 4 u.p.e.a. Powyższe warunki zostały przez organ egzekucyjne spełnione. W zawiadomieniu o zajęciu organ przytoczył także przepisy art. 110g § 1 i art. 110i § 1-4 dotyczące zarządu zajętą nieruchomością.

Niemniej jednak należy zauważyć, że z art. 114 u.p.e.a. wynika, iż do egzekucji z ułamkowej części nieruchomości i do egzekucji z użytkowania wieczystego stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji z nieruchomości, o ile przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej. Z kolei art. 114a u.p.e.a. przewiduje, że o zajęciu ułamkowej części nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia także pozostałych współwłaścicieli, a o zajęciu użytkowania wieczystego - także właściciela nieruchomości oraz właściwy organ administracji publicznej. W aktach sprawy Sąd nie odnotował, że o zajęciu nieruchomości została zawiadomiona E. G. będąca współwłaścicielem zajętej nieruchomości w 1/2 części. Uchybienie to, którego nie wcześniej dostrzeżono może mieć, w ocenie Sądu, istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ współwłaściciel nieruchomości nie jest uczestnikiem postępowania, lecz w toku postępowania przysługują mu określone prawa, np. prawo do przejęcia nieruchomości (por. art. 110y § 1 u.p.e.a.) (por. W. Grześkiewicz [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D.R. Kijowski, WKP Warszawa 2015, art. 114a). Powyższe naruszenie art. 114a u.p.e.a. spowodowało zatem konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany do uwzględnienia przedstawionej powyżej oceny prawnej i dokonania wskazanych niezbędnych czynności procesowych w sprawie.

Z podanych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2, art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).

T. Wójcik L. Kleczkowski A. Olesińska