Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2392/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw od decyzji administracyjnej - art 64a ppsa
Powołane przepisy: article: art. 64, 64 e
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 138 par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 16 listopada 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze sprzeciwu J. S. od decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 13 września 2023 r. nr 1077/23 w przedmiocie nakazu rozbiórki oddala sprzeciw


UZASADNIENIE

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] decyzją z dnia [...]czerwca 2023r. Nr [...], na podstawie art. 49e pkt 6 w związku z 48 ust. 1 i art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. 2023 r., poz. 682 z późn. zm.), oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm.) po rozpatrzeniu sprawy budynku gospodarczego o konstrukcji stalowej o wymiarach 3,80 x 5,80 m (ściany i dach wykonane z płyty warstwowej) położonego na działce nr ew. [...]z obrębu [...]w miejscowości [...], gmina [...]- nakazał I.L. rozbiórkę ww. budynku gospodarczego.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że J.S dniu 25.08.2022 r. złożył wniosek o kontrolę zabudowy działki nr [...], w miejscowości [...]przy ul. [...]. Organ nadzoru budowlanego w dniu 30.09.2022 r. przeprowadził czynności kontrolne podczas których stwierdzono, że na wskazanej działce znajduje się między innymi budynek gospodarczy o wymiarach 3,80 m x 5,80 m usytuowany w odległości 1,22 m od linii istniejącego ogrodzenia z działką J.S. Ustalono, że budynek powstał w 2020 r. bez wymaganego zgłoszenia.

PINB w [...]uznał, że sprawę należało rozpatrzeć na podstawie art. 48 ustawy Prawo budowlane w jej obecnie obowiązującym brzmieniu.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...]postanowieniem z dnia [...]01.2023 r. nr [...], wstrzymał roboty budowlane związane z budową przedmiotowego obiektu oraz poinformował inwestora o możliwości złożenia wniosku o legalizację - zgodnie z art. 48 ust. 3 Prawa budowlanego. I.L złożyła zażalenie na przedmiotowe postanowienie. Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia 3.03.2023 r. nr 354/23 utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. Następnie pełnomocnik I.L. wniósł o legalizację ww. budynku gospodarczego.

J.S. pismem z dnia 23.05.2023 r. zawiadomił organ powiatowy, że pomimo postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych nałożonego na I.L., wykonuje ona roboty budowlane polegające na przesunięciu budynku gospodarczego (dostosowaniu do obowiązujących warunków technicznych). Fakt wykonania robót budowlanych został potwierdzony przez organ powiatowy protokolarnie w dniu 23.05.2023 r., w obecności inwestora.

W tym stanie faktycznym, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...]wskazał, że w przypadku kontynuowania budowy pomimo postanowienia o wstrzymaniu budowy, ustawodawca przewidział sankcję z art. 49e pkt. 6 Prawa budowlanego - decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego. Realizacja robót budowlanych polegających na dostosowaniu obiektu do obowiązujących norm odległościowych wynikających z warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (przesunięcie) było naruszeniem nakazu wstrzymania prowadzenia robót budowlanych wynikającego z postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...]z dnia [...].01.2023 r., nr [...].

Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 13 września 2023r. Nr 1077/23, na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14.06.1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania I.L.od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...]z dnia [...].06.2023r. Nr [...], nakazującej rozbiórkę budynku gospodarczego o wymiarach ok. 3,8 m x 5,8 m, na działce nr ew. [...]przy ul. [...] w miejscowości [...], gm. [...]- uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że w dniu 25.08.2022r. do Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w [...]wpłynął wniosek J.S."o skontrolowanie zabudowy działki o nr ew. [...]położonej w [...]. ul. [...]gm. [...], inwestor: P. I.L. pod względem legalności jej realizacji, użytkowania i zgodności z obowiązującymi przepisami techniczno-budowlanymi".

Organ powiatowy przeprowadził czynności kontrolne, w trakcie których stwierdzono, że na wskazanej działce znajdują się cztery obiekty budowlane, tj. budynek mieszkalny jednorodzinny, wiata wykorzystywana jako miejsce postojowe dla samochodów, budynek gospodarczy konstrukcji stalowej oraz budynek gospodarczy o konstrukcji stalowej o wymiarach ok. 3,8 m 5.8 m. Ostatni z tych obiektów zlokalizowany był w odległości ok. 1,22 m od granicy z działką nr ew. [...]. W tym obiekcie gospodarczym przechowywane były ubrania oraz elementy wyposażenia budynku mieszkalnego. Budynek posiadał instalację elektryczną oraz klimatyzację. W trakcie kontroli nie przedstawiono dokumentów wskazujących na legalną realizację budynku. I.L. oświadczyła, że w 2012r. nabyła działkę nr ew. [...]od T i M.G;, która była zabudowa budynkiem mieszkalnym. Wskazała, że przedmiotowy obiekt został zrealizowany ok. 2020r.

PINB w [...]postanowieniem z dnia [...].01.2023r. Nr [...]nakazał I.L. wstrzymanie robót budowlanych i poinformował o możliwości złożenia wniosku o legalizację oraz konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej.

W dniu 11.04.2023r. do organu I instancji wpłynął wniosek o legalizację przedmiotowego budynku gospodarczego, co skutkowało wydaniem przez PINB w [...]postanowienia z dnia [...].04.2023r., Nr [...], którym nałożono na I.L obowiązek przedłożenia określonej dokumentacji w celu zalegalizowania obiektu .

W dniu 23.05.2023r. do organu nadzoru budowlanego I instancji wpłynęło pismo J.S., z którego wynikało, że pomimo postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych, I.L. przesunęła budynek gospodarczy. Powyższe potwierdzono zostało protokolarnie w dniu 23.05.2023r. Po przesunięciu obiekt znajdował się w odległości ok. 3,13 m od granicy. PINB decyzją z dnia [...].06.2023r. nakazał I.L. rozbiórkę ww. budynku gospodarczego.

Oceniając sprawę w trybie odwoławczym, Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (MWINB) wskazał, że zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 14a Prawa budowlanego nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, natomiast wymaga zgłoszenia, o którym mowa w art. 30, budowa wolno stojących parterowych budynków gospodarczych o powierzchni zabudowy do 35 m, przy czym łączna liczba tych obiektów na działce nie może przekraczać dwóch na każde 500 m powierzchni działki.

Z uwagi na samowolną budowę obiektu, organ nadzoru budowlanego I instancji zasadnie - na podstawie art. 48 Prawa budowlanego wdrożył postępowanie legalizacyjne i w dniu [...].01. 2023r. postanowieniem Nr [...], wstrzymał roboty budowlane. W toku postępowania legalizacyjnego I.L. dokonała przesunięcia obiektu na odległość ok. 3,13 m od granicy z działką sąsiednią, co w ocenie organu powiatowego stanowiło naruszenie nakazu wstrzymania robót i skutkowało wydaniem decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu. MWINB nie podzielił tego stanowiska.

Wcześniej obiekt znajdował się w odległości ok. 1,22 od granicy z działką nr ew. [...], a obecnie po przesunięciu obiektu - w odległości ok. 3,13 m, co powoduje że obiekt nie narusza przepisów o odległości od granic sąsiedniej działki budowlanej wynikających z Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. W ocenie organu II instancji skoro inwestor podjął działania mające na celu skuteczną legalizację obiektu, to nie można mówić o naruszeniu wstrzymania robót budowlanych. Dalej organ wskazał, że przed nowelizacją Prawa budowlanego, która weszła w życie z dniem 19.09.2020r. funkcjonował art. 50a ust. 1 Prawa budowlanego, zgodnie z którym "organ nadzoru budowlanego w przypadku wykonywania robót budowlanych - pomimo wstrzymania ich wykonywania postanowieniem o którym mowa w art. 48 ust 2 oraz w art. 49b ust. 2 - nakazuje, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części’".

Przepis ten został w części uchylony, ale jego odpowiednikiem jest obecnie art. 49e pkt 6 ustawy Prawo budowlane. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17.03.2020r. sygn. akt II OSK 448/19 dokonał wykładni art. 50a ust. 1 Prawa budowlanego, stwierdzając, że gramatyczna, literalna wykładnia tego przepisu wskazuje, że w każdym przypadku niezastosowania się do nakazu wstrzymania robót budowlanych w oparciu o art. 48 ust. 2 ustawy obowiązkiem organy nadzoru budowlanego jest zastosowanie sankcji określonej w tym przepisie. Przepis art. 50a pkt 1 ustawy Prawa budowlanego stanowi bezwzględną podstawę do nakazania rozbiórki obiektu jedynie w sytuacji, gdy inwestor ignoruje nakaz wstrzymania zakończonych robót budowlanych orzeczony na podstawie art. 48 ust. 2 i realizuje prace, które nie są niezbędne do zakończenia postępowania legalizacyjnego. W przeciwnym razie rzeczą organu jest ocena czy bez tych robót inwestor mógłby wykonać obowiązki i przystąpić do dalszego etapu legalizacji samowoli budowlanej. Zasadą jest bowiem możliwość zalegalizowania obiektu. Przepisy dotyczące rozbiórki należy interpretować w taki sposób aby istniała realna możliwość skorzystania z legalizacji.

Zdaniem organu wojewódzkiego inwestor mógłby naruszyć nakaz wstrzymania robót w sytuacji, gdyby dokonał nadbudowy/rozbudowy/przebudowy obiektu. Natomiast w omawianej sprawie przesunięcie obiektu na większą odległość od działki sąsiedniej, miało jedynie na celu doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z warunkami techniczno-budowlanymi i nie powinno stanowić podstawy do wydania nakazu rozbiórki. Zastosowanie art. 138 § 2 Kpa Mazowiecki WINB uzasadnił koniecznością poszanowania dwuinstancyjności postępowania w postaci uprawnienia strony do dwukrotnego rozpatrzenia jej sprawy co do istoty.

J.S. wniósł sprzeciw do decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 13.09.2023r. uchylającej nakaz rozbiórki wydany na podstawie art. 49e pkt 6, w związku z art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego.

W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że wyrażony przez Mazowiecki WIMB pogląd, jest subiektywny i nie ma oparcia w przepisach. Kwestia legalizacji budynku powinna być rozstrzygnięta w oparciu o sytuację ustaloną w trakcie kontroli. Działania inwestora podejmowane w czasie obowiązywania postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych mają znamiona dążenia do obejścia obowiązujących przepisów. Roboty nie polegały tylko na odsunięciu budynku od granicy działki na stosowną odległość. Potrzebne było wykonanie nowej płyty fundamentowej. Tego rodzaju roboty należy zaliczyć, wbrew argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, do przebudowy obiektu budowlanego w rozumieniu art. 3 pkt 7a Prawa budowlanego, gdyż zmianie uległy jego parametry techniczne. Jeśli I.L. chciała doprowadzić budynek do stanu zgodnego z prawem, to powinna dokonać całkowitej rozbiórki budynku, a następnie dokonać zgłoszenia i odbudować budynek od podstaw, sytuując go zgodnie z przepisami.

Przepis art. 138 § 2 Kpa nie mógł mieć zastosowania, gdyż materiał dowodowy był kompletny, a rozbieżności w stanowiskach organów sprowadzały się do zastosowania właściwej wykładni art. 49e pkt 6. Prawa budowlanego. Uprawnienia kasacyjne przysługują organowi odwoławczemu na zasadzie wyjątku.

Decyzja kasacyjna może być podjęta tylko w sytuacjach, które zostały określone w art.138 §2 Kpa. Żadne inne wady postępowania ani wady decyzji organu I instancji nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej.

Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w odpowiedzi na sprzeciw wniósł o jego oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sprzeciw nie był zasadny.

Zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw.

W art. 64e p.p.s.a. ustawodawca określił granice kontroli takiej decyzji przez Sąd, stanowiąc iż przy rozpoznaniu sprzeciwu od decyzji, ocenia się jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji kasacyjnej (z art. 138 § 2 k.p.a.). Zasadniczo spod kontroli sądowej sprawowanej w tym trybie, wyłączona została możliwość oceny prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Sąd bada, czy organ drugiej instancji zasadnie skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od merytorycznej oceny sprawy. Jednakże, jeśli zakres postępowania wyjaśniającego determinują przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, kwestie materialnoprawne nie mogą być przez sąd administracyjny całkowicie zignorowane.

Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, choć jest konieczną przesłanką uchylenia zaskarżonej decyzji, to nie jest przesłanką wystarczającą, niezbędne jest bowiem dodatkowe wykazanie, że "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie".

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według kryteriów określonych w art. 64e p.p.s.a. Sąd stwierdził, że organ odwoławczy wydał prawidłową decyzję.

W przedmiotowej sprawie administracyjnej będącej w kompetencji organów nadzoru budowlanego, zakres postępowania wyjaśniającego determinowały przepisy Prawa budowlanego mające potencjalne zastosowanie, przy czym ich przyjęte przez organ rozumienie, było podstawą rozstrzygnięcia merytorycznego. Zatem kwestie materialnoprawne łączące się immamentnie z procedurą, nie mogły być przez sąd administracyjny zignorowane przy badaniu tego sprzeciwu.

Z uwagi na stwierdzoną samowolną budowę obiektu gospodarczego, organ nadzoru budowlanego I instancji wdrożył postępowanie legalizacyjne na podstawie art. 48 Prawa budowlanego i [...].01.2023r. wydał postanowienie Nr [...], którym m. in. wstrzymał roboty budowlane przy wskazanym budynku.

I.L. w dniu 11.04.2023r. złożyła wniosek o legalizację przedmiotowego budynku gospodarczego, a następnie w dniu 22 maja 2023r. dokonała przesunięcia obiektu na odległość ok. 3,13 m od granicy z działką sąsiednią, co w ocenie organu powiatowego, stanowiło naruszenie nakazu wstrzymania robót i skutkowało wydaniem decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu.

Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (MWINB) zasadnie nie podzielił takiego stanowiska organu powiatowego.

Podkreślenia wymaga, że początkowo obiekt znajdował się w odległości ok. 1,22 od granicy z działką nr ew. [...], a obecnie po przesunięciu obiektu - w odległości ok. 3,13 m, co powoduje, że budynek gospodarczy nie narusza już przepisów Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie - w zakresie odległości od granicy z działką sąsiednią. Skoro inwestor podjął działania mające na celu skuteczną legalizację obiektu, to nie można mówić o sankcjonowanym prawnie naruszeniu nakazu wstrzymania robót budowlanych.

Zgodnie z art. 49e pkt 6 Prawa budowlanego, organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce obiektu budowlanego lub jego części w przypadku kontynuowania budowy pomimo postanowienia o wstrzymaniu budowy. Gramatyczna wykładnia tego przepisu wskazywałaby, że w każdym przypadku niezastosowania się do nakazu wstrzymania robót budowlanych na podstawie art. 48 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, obowiązkiem organu jest zastosowanie sankcji określonej w tym przepisie. Jednak przy stosowaniu tej sankcji nie można pominąć wykładni celowościowej, która w tym konkretnym przypadku miała zasadnicze znaczenie.

Przed nowelizacją ustawy Prawo budowlane, która weszła w życie z dniem 19.09.2020r. funkcjonował art. 50a ust. 1 Prawa budowlanego, zgodnie z którym "organ nadzoru budowlanego w przypadku wykonywania robót budowlanych - pomimo wstrzymania ich wykonywania postanowieniem o którym mowa w art. 48 ust 2 oraz w art. 49b ust. 2 - nakazuje, w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części’". Przepis ten został w części uchylony, ale jego odpowiednikiem jest obecnie obowiązujący art. 49e pkt 6 ustawy Prawo budowlane (Dz. U. 2023 r., poz. 682 z późn. zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17.03.2020r. sygn. akt II OSK 448/19 dokonał wykładni poprzednio obowiązującego art. 50a ust. 1 Prawa budowlanego, stwierdzając, że stanowi on bezwzględną podstawę do nakazania rozbiórki obiektu jedynie w sytuacji, gdy inwestor ignoruje nakaz wstrzymania zakończonych robót budowlanych orzeczony na podstawie art. 48 ust. 2 i realizuje prace, które nie są niezbędne do zakończenia postępowania legalizacyjnego. W przeciwnym razie rzeczą organu jest ocena czy bez tych robót inwestor mógłby wykonać obowiązki i przystąpić do dalszego etapu legalizacji samowoli budowlanej.

Inwestorka twierdziła, że roboty budowlane, które zostały zrealizowane po wstrzymaniu, podyktowane były koniecznością doprowadzeniem obiektu do stanu zgodnego z prawem. Należało uwzględnić, że realna możliwość legalizacji uzależniona byłaby m.in. od zgodności przedstawionego projektu zagospodarowania działki z przepisami techniczno-budowlanymi (art. 49 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego). Konieczna była ocena organu czy bez tych robót inwestor mógł wykonać obowiązki określone postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2023 nr 32/2023 i przystąpić do dalszego etapu legalizacji samowoli budowlanej.

Dokonując wykładni przepisów prawa budowlanego słusznie organ II instancji wskazał na obowiązującą zasadę umożliwienia inwestorom zalegalizowania obiektu. Zwłaszcza aktualnie obowiązujące przepisy dotyczące rozbiórki należy interpretować w taki sposób, aby istniała realna możliwość skorzystania z prawa legalizacji.

Prawu budowlanemu jako dziedzinie prawa administracyjnego nie przyświecają cele i wartości charakterystyczne dla prawa karnego. Konsekwencją braku przestrzegania prawa – sankcją administracyjną jest w tym przypadku opłata legalizacyjna. Nadto biorąc pod uwagę "kontenerowy" charakter przedmiotowego obiektu, twierdzenia skarżącego, że doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem, powinno polegać na całkowitej jego rozbiórce, a następnie po dokonaniu zgłoszenia, ponownej budowie od podstaw, w przepisowej odległości od granicy - nie jest zgodne z wykładnią celowościową i systemową przepisów Rozdziału 5a ustawy Prawo budowlane. Przesunięcie obiektu na większą odległość od działki sąsiedniej miało na celu doprowadzenie obiektu do stanu zgodnego z warunkami techniczno-budowlanymi, a twierdzenie o budowie fundamentu sprzeczne jest ze zgromadzonym materiałem zdjęciowym, z którego wynika że chodziło o utwardzenie terenu kostką brukową.

Zastosowanie art. 138 § 2 Kpa, MWINB prawidłowo uzasadnił koniecznością poszanowania zasady dwuinstancyjności postępowania w postaci uprawnienia strony do dwukrotnego rozpatrywania jej sprawy co do istoty. Słusznie organ II instancji zauważył, że wydanie decyzji kastracyjnej było w tym przypadku koniecznością, gdyż sam nie mógł wydać rozstrzygnięcia w prawidłowo rozpoczętym postępowaniu legalizacyjnym - pozbawiłby bowiem strony możliwości jego kwestionowania w administracyjnym toku instancji. Z tych wszystkich przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., sprzeciw oddalił.