Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 344/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 4 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 września 2024 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 7 marca 2024 roku nr SKO.4114.55.2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 marca 2024 r., nr SKO.4141.55.2024 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – dalej: k.p.a.; art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) – dalej: u.ś.r.; Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 października 2023 r., znak SOCII.5111.033177.2023.227303.000001.2023 o odmowie przyznania K. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem – P. S..

Z akt sprawy wynika, iż z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia skarżąca wystąpiła w dniu 8 września 2023 r., do którego załączyła między innymi kserokopię orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 21 sierpnia 2023 r. zaliczającego P. S. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, z wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych, w tym z przeprowadzonego w dniu 6 października 2024 r. wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżąca jest córką niepełnosprawnego P. S.. Strona zamieszkuje oddzielnie, do ojca przyjeżdża każdego dnia. Zakres wykonywanych przez stronę względem ojca czynności opiekuńczych obejmuje: pomoc w czynnościach higienicznych (mycie, zmiana pampersów), przygotowywanie i poddawanie posiłków oraz zażywanych przez ojca lekarstw, wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (zakupy, pranie, sprzątanie), kontakt z lekarzem, załatwianie spraw urzędowych. Ustalono, że niepełnosprawny P. S. porusza się samodzielnie w obrębie własnego mieszkania, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki oraz dawki lekarstw. Ubiera się częściowo samodzielnie, czasami z pomocą. Samodzielnie korzysta z pampersów, w lokalu który zamieszkuje nie ma toalety. Skarżąca pobiera świadczenie emerytalne z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jest jedyna osobą, która może sprawować opiekę nad ojcem. Ma jeszcze przyrodniego brata, który ze względu na chorobę psychiczną nie jest w stanie wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego względem ojca.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 27 października 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazywał, iż pomimo spełnienia przesłanki podmiotowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., jak i rzeczywistego sprawowania przez stronę opieki nad niepełnosprawnym ojcem, w sprawie nie spełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 b ustawy, to jest przesłanka cezury czasowej powstania niepełnosprawności P. S.. Ponadto w ocenie organu za negatywnym rozpatrzeniem żądania skarżącej przemawia wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., to jest fakt pobierania przez skarżącą świadczenia emerytalnego.

Odwołując się od powyższego rozstrzygnięcia skarżąca podnosiła, iż jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Zaznaczyła, że ojciec nie jest samodzielny, a osiągane przez nią dochody nie są wystarczające. Jednocześnie strona wnosiła o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wskazując, iż jego uchybienie było następstwem jej pobytu w szpitalu, a o podjęciu decyzji organu I instancji powzięła wiedzę dopiero w dniu 19 stycznia 2024 r.

Postanowieniem z dnia 7 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi przywróciło K. K. termin do wniesienia odwołania.

Następnie zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 7 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 27 października 2023 r. W uzasadnieniu wskazując na podstawę prawną podjętego rozstrzygnięcia, Kolegium podkreśliło, iż z dniem 1 stycznia 2024 r. zaczęły obowiązywać znowelizowane przepisy u.ś.r. regulujące warunki przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wprowadzone ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429). Zgodnie z art. 63 ustawy nowelizującej w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Tym samym, mając na uwadze, iż przedmiotowy wniosek skarżącej został złożony przed dniem 31 grudnia 2023 r. niezbędnym jest zbadanie, czy do w/w daty skarżąca nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych. Uwzględniając powyższe Kolegium wskazało na treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., w tym pkt 4 przywołanego przepisu, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kolegium przywołało nadto przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., z którego wynika między innymi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Wskazało również na treść art. 17 ust. 1b ustawy, który stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium wskazało, iż bezsporne pozostają te ustalenia, z których wynika, iż skarżąca jest córką niepełnosprawnego w stopniu znacznym P. S., jak również sprawuje opieką nad wyżej wymienionym. Tym samym spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Sporną pozostaje natomiast zasadność negatywnego rozstrzygnięcia organu I instancji z uwagi na brak spełnienia w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., jak i wystąpienie negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy.

W powyższym zakresie Kolegium wskazało, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie. Oznacza, że w obecnej sytuacji prawnej, wbrew stanowisku organu I instancji, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie 25 roku życia, a co za tym idzie ocena spełnienia przez te podmioty ustawowych warunków do otrzymania świadczenia winna następować z pominięciem tego kryterium.

Niemniej jednak w ocenie organu odwoławczego decyzja organu I instancji odpowiada prawu, gdyż bezspornym pozostaje, iż skarżąca pobiera świadczenie emerytalne, co stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium wskazało, iż istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia aktywności zawodowej, czy też koniecznością rezygnacji z niej, w związku ze sprawowaną opieką. Stąd też, zdaniem Kolegium ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z emerytury powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji nie jest możliwy zbieg obu tych świadczeń ani ich wzajemna kompensata. Jednocześnie Kolegium wskazało, iż w toku postępowania odwoławczego nie wzywało skarżącej do zawieszenia pobieranego świadczenia emerytalnego, gdyż mając na uwadze zmianę obowiązujących przepisów, prowadziłoby to do pozbawienia strony środków do życia. Kolegium zaznaczyło, iż w aktualnie obowiązującym stanie prawnym osoba wymagająca opieki może wnioskować o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. K. zarzucała naruszenie art. 17 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię, sprzeczną z konstytucja RP, jak również zaniechanie organu w zakresie pouczenia jej o przysługujących prawach, co zaważyło na wyniku postępowania. Skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu strona wskazywała na zmianę kierunku linii orzeczniczej sądów administracyjnych wypracowanej na gruncie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., co do przysługującego opiekunowi osoby niepełnosprawnej pobierającej jedno ze świadczeń wymienionych w tym przepisie i wnioskującej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, prawa wyboru jednego z tych świadczeń, za czym przemawiają konstytucyjne zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP), osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji RP). Strona podkreśliła na wskazywany w orzecznictwie obowiązek poinformowania przez organy osób ubiegających się o przyznanie przedmiotowego świadczenia o możliwości dokonania wyboru, w sytuacji gdy fakt pobierania świadczenia emerytalnego jest jedyną przesłanką, uniemożlwiająca pozytywne rozpatrzenie żądania. Skarżąca zarzuciła, iż nie została poinformowana o powyższym uprawnieniu zarówno przez organ I instancji, jak i przez organ odwoławczy, pomimo, iż w postepowaniu przed organami obu instancji występowała samodzielnie, bez profesjonalnego pełnomocnika, co nakładało na organy szczególne obowiązki w zakresie udzielania istotnych pouczeń lub wskazówek.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wnosił o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Przy piśmie procesowym z dnia 13 czerwca 2024 r. skarżąca przedłożyła dokumentację medyczną niepełnosprawnego P. S. wskazując, iż dochowanie ciążących na organach obowiązków prowadziłoby do nabycia przez skarżącą wnioskowanego uprawnienia, które zachowałoby ważność pomimo zmiany obowiązujących w tym zakresie przepisów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarga K. K. rozpoznana została w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935) – dalej: p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wnioskowało Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Łodzi w treści udzielonej odpowiedzi na skargę. Zawiadomiona o powyższym wniosku skarżąca, pouczona o treści art. 119 i art. 120 p.p.s.a., w zakreślonym prawem terminie nie żądała przeprowadzenia rozprawy,

Zgodnie art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi K. K. uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 7 marca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 27 października 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem – P. S..

Podstawę prawną kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 390) – dalej: u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Wskazać bowiem należy, iż z dniem 1 stycznia 2024 r., na podstawie art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.) – dalej: u.ś.w., ustawodawca dokonał nowelizacji przepisów u.ś.r., w tym między innymi jej art. 17 ust. 1, z treści którego wynika, iż w aktualnym stanie prawnym, o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mogą ubiegać się osoby w nim wymienione sprawujące opiekę jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia.

Skarżąca domaga się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu ojcem. Nie ulega zatem wątpliwości, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym, uwzględniając wiek osoby wymagającej wsparcia ze strony bliskich, świadczenie to nie może być przyznane skarżącej. Mając jednak na uwadze fakt, iż zarówno złożenie wniosku przez skarżącą o przyznanie przedmiotowego świadczenia, jak i podjęcie wydanej w sprawie decyzji organu I instancji miało miejsce przed dniem 31 grudnia 2023 r., niezbędnym jest odwołanie się do przepisów intertemporalnych, to jest do art. 63 ust. 1 u.ś.w., który stanowi, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Sąd rozpoznający niniejszą skargę podziela wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż ustalając zakres stosowania powołanego wyżej przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w. uwzględnić należy art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, iż prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasadniczo zatem momentem uzyskania prawa do świadczenia rodzinnego (w rozpatrywanej sprawie - świadczenia pielęgnacyjnego) jest data złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożono skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. (to jest przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 lit. a u.ś.w. zamieniającego art. 17 u.ś.r.) organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Wyżej wymieniona regulacja nie będzie natomiast mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. nie było możliwe z tej przyczyny, że wnioskodawca nie spełniał wszystkich wynikających z przepisów u.ś.r. warunków (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 kwietnia 2024 r., II SA/Łd 104/24; wyrok WSA w Warszawie z 15 marca 2024 r., I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 20 marca 2024 r., II SA/Go 629/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W sprawie bezspornym pozostaje, że wymagający opieki P. S. legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia 21 sierpnia 2023 r. zaliczającym go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, z wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Bezspornym pomiędzy stronami pozostaje również to, iż skarżąca K. K. jest córką wymagającego opieki P. S., a więc krewną w linii prostej (zstępną), na której stosownie do treści przepisów art. 128 i art. 129 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 2809) - dalej: k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca. Skarżąca nie legitymuje się także orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym uznać należy, iż skarżąca spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Kwestią sporną pozostaje natomiast zasadność podjęcia niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w powiązaniu z zarzucanym organom administracyjnym niedochowaniu ciążących na nich obowiązków informacyjnych względem strony, wynikających z art. 9 i art. 79a k.p.a.

Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

Zestawienie treści powołanych wyżej art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może prowadzić do wniosku, iż z literalnego brzmienia drugiego ze wskazanych przepisów wynika, że bezwzględnie eliminuje on z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, te osoby, które co prawda spełniają warunki do jego otrzymania, to jest sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i z tego tytułu rezygnują aktywności zawodowej, jednakże posiadają ustalone prawo do któregoś ze świadczeń, wymienionych art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który Sąd niniejszą skargę w pełni podziela, iż literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. skutkująca każdorazowo pozbawieniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, którym przysługuje prawo do świadczenia emerytalnego czy rentowego, naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących jak i faworyzujących. Odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą zawsze znajdować podstawę w odpowiednio przekonujących argumentach. Ustawodawca jest obowiązany precyzyjnie ustalić racjonalne przesłanki, od których uzależni zróżnicowany poziom świadczenia, przyjmując za punkt wyjścia jednakowe traktowanie takich opiekunów. Przyjmuje się, iż prawidłowa interpretacja analizowanego przepisu, poza jego wykładnią literalną, wymaga dodatkowo przeprowadzenia uzupełniającej wykładni celowościowej i funkcjonalnej, które skutkują stwierdzeniem, iż w przypadku zbiegu uprawnień zarówno do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i emerytalno-rentowego, osoba uprawniona winna mieć możliwość wyboru jednego z tych świadczeń. Ustawodawca wprowadził bowiem zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 504) – dalej: ustawa o emeryturach, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 ustawy o emeryturach) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Należy podkreślić, że ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (por. wyroki NSA z 13 kwietnia 2022 r., I OSK 1727/21, z 23 marca 2022 r., I OSK 1160/21; z 3 marca 2022 r., I OSK 1647/21; wyrok WSA w Gdańsku z 1 kwietnia 2022 r., III SA/Gd 102/22; wyrok WSA w Poznaniu z 7 kwietnia 2022 r.; IV SA/Po 169/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie bezsporne pomiędzy stronami pozostaje, iż zarówno w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem, jak i na dzień podjęcia objętą niniejszą skargą decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, strona pobierała wypłacane jej świadczenie emerytalne. Tym samym, pomijając w tym miejscu podnoszone w skardze przyczyny niedokonania przez stronę wyboru jednego z przysługujących świadczeń, poprzez nieprzedłożenie decyzji właściwego organu emerytalno-rentowego o zawieszeniu emerytury, uznać należy, iż w sprawie nie została wyeliminowana negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Powyższe uniemożliwiało wydanie rozstrzygnięcia, zgodnego z oczekiwaniami strony, pomimo stwierdzenia przez organ odwoławczy, że skarżąca spełnienia wszystkie pozostałe przesłanki pozytywne wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Z uwagi na powyższe za nieuzasadniony Sąd uznał zarzut skargi, co do błędnej wykładni art. 17 u.ś.r.

Odnosząc się natomiast do zawartych w skardze zarzutów o charakterze procesowym wskazać należy, że jak wynika z treści art. 9 k.p.a organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie zaś do art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

Wskazać również należy, iż w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a k.p.a. obowiązek informacyjny, co do przysługującego stronie prawa wyboru pomiędzy pobieranym przez nią świadczeniem emerytalnym a przysługującym jej świadczeniem pielęgnacyjnym, nie może polegać na oczekiwaniu rezygnacji z posiadanego uprawnienia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że wybrane przez stronę świadczenie rzeczywiście zostanie jej przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia, jeszcze przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego przez nią, stawia ją bowiem w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń, w miejsce aktualnie otrzymywanego. Konieczność unikania tego rodzaju stanu niepewności co do rzeczywistych uprawnień strony (braku pewności prawa), nakazuje zaniechać czynienia ze strony organów administracji przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia wybranego (korzystniejszego), a przeciwnie, organy winny przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać. W tym zakresie organy winny zastosować adekwatne do okoliczności sprawy rozwiązania proceduralne, które będą gwarantowały stronie urzeczywistnienie przewidzianego w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawa wyboru świadczenia (por. wyroki NSA z 21 stycznia 2022 r., I OSK 944/21; z 16 grudnia 2021 r., I OSK 832/21; wyrok WSA w Lublinie z 28 grudnia 2021 r., II SA/Lu 770/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie zgodzić należy się ze stanowiskiem skarżącej, iż procedujące w sprawie organy, tak I instancji, jak i organ odwoławczy nie poinformowały skarżącej w sposób należyty, że brak decyzji o zawieszeniu wypłaty świadczenia emerytalnego stanowi jedyną przesłankę uniemożlwiającą przyznanie jej wnioskowanego świadczenia, co stanowiło niewątpliwe naruszenie wskazanych wyżej art. 7 i art. 79a k.p.a. Niemniej jednak, pomimo stwierdzonego naruszenia w powyższym zakresie w ocenie Sądu uznać należy, iż uchylenie kwestionowanych skargą rozstrzygnięć nie przyniosłoby oczekiwanych przez skarżącą skutków. Wynika to przede wszystkim ze zmiany stanu prawnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w sprawie, bowiem w związku ze zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie przysługuje na chwilę obecną bez względu na to, czy zawiesi ona prawo do emerytury. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji przez Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskazanym w tym przepisie osobom, o ile sprawują one opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności. Zatem ewentualne zawieszenie prawa do świadczeń emerytalnych po dniu 1 stycznia 2024 r. pozbawiłoby skarżącą środków do życia, bowiem od tej daty skarżąca nie może już nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem z uwagi na zmianę brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Za prawidłowe natomiast uznać należało stanowisko Kolegium, że podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jego ojca, bowiem Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Oznacza to, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (co ma miejsce w niniejszej sprawie), kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tym samym w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało i należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (por. np. wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2017 r., I OSK 2593/16, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie treść sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 38/13 z 21 października 2014 r. jest jasna i nie budzi wątpliwości, a orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak trafnie wywiodło Kolegium, jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Reasumując Sąd stwierdza, że dotychczasowe przepisy nie mogą mieć zastosowania w sprawie, w której na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania. Jak już bowiem wcześniej wskazano przesłanką zastosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji (a więc sprzed 1 stycznia 2024 r.) jest zatem ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie wówczas, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia, przed wyżej wymienionym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. przesłanki, a organ przed tą datą nie wydał decyzji przyznającej świadczenie, co w niniejszej sprawie niewątpliwie nie nastąpiło.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a skargę oddalił.

ds