Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 849/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64 ust.1 pkt 1, ust.2 pkt 1, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit a
journal: Dz.U. 2022 poz 988
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Protokolant sekr. sąd. Karolina Gołąbek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2024 r. sprawy ze skargi T. sp.j. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 6 maja 2024 r. nr 1801-IGC.4802.50.2023 w przedmiocie kary za przejazd pojazdem nienormatywnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi T. sp.j. (dalej: skarżąca, spółka) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: DIAS, organ odwoławczy, organ II instancji) z dnia 6 maja 2024 r. nr 1801-IGC.4802.50.2023, utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno – Skarbowego w Przemyślu (dalej: NPUCS, organ I instancji) z dnia 25 października 2023 r. nr 40800-COC-1.4802.1088.2023., w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym.

Wydanie przedmiotowej decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu.

W dniu 20 marca 2023r. funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej Oddziału Celnego w K. przeprowadzili kontrolę, wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dwuosiowego pojazdu samochodowego o nr rej. (...) wraz z trzyosiową naczepą marki o nr rej. (...), którego kierowcą był P. Z. (dalej: kierowca).

Przed rozpoczęciem procesu ważenia na stanowisku wagowym, kierowca złożył pisemne oświadczenie, że został pouczony o wymogach dot. przejazdu przez pomost wagowy oraz że pojazd jest sprawny technicznie i przygotowany do ważenia.

W wyniku kontroli tj. ważenia masy całkowitej i dynamicznego obciążenia osi oraz pomiaru długości, wysokości i szerokości ww. pojazdu, stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej normy nacisku na drugiej pojedynczej osi pojazdu będącej osią napędową 0 720kg/6,26%, co oznaczało, że pojazd jest nienormatywny, a przejazd nim wymaga — co do zasady - zezwolenia kategorii V na przejazd pojazdu nienormatywnego. Kontrola pomiaru parametrów zewnętrznych (tj. długość, długość z ładunkiem, wysokość, wysokość z ładunkiem, wystawanie ładunku z lewej strony, wystawianie ładunku z prawej strony) wykazała, że ww. parametry są w normie.

W trakcie kontroli kierowca pojazdu nie okazał kontrolującym zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego ww. kategorii.

Skontrolowanym pojazdem przewożony był ładunek podzielny w postaci: nawozów rolniczych, odzieży, żywności (2 big bagi i 16 palet). Z przeprowadzonych czynności sporządzono protokół nr (...). Obecny przy kontroli kierowca zapoznał się z treścią protokołu, a pouczony o możliwości ponownego ważenia pojazdu skorzystał z przysługującego prawa i zwrócił się z wnioskiem o dokonanie tej czynności.

W wyniku powtórnego pomiaru parametrów technicznych pojazdu stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej normy nacisku na drugiej pojedynczej osi pojazdu będącej osią napędową o 660kg/5,74%, co ponownie potwierdziło, że pojazd jest nienormatywny. Z przeprowadzonej czynności kontrolnej sporządzono Protokół nr (...) z dnia 20 marca 2023r. Uczestniczący w kontroli kierowca pojazdu, po zapoznaniu się z jego treścią podpisał go, nie wnosząc żadnych uwag.

Mając na względzie wyniki kontroli przedmiotowego pojazdu, NPUCS postanowieniem znak 408000-408000-COC-1.4802.1088.2023 z dnia 22 sierpnia 2023r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne wobec spółki, w sprawie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. 2024. 1251., dalej: P.r.d.) i jednocześnie wezwał ją do złożenia wyjaśnień oraz dokumentów mających znaczenie w sprawie.

Pismem z dnia 13 września 2023 r. spółka złożyła wyjaśnienie w sprawie, wskazując, że przewóz nie był wykonywany na warunkach komercyjnych, lecz stanowił transport pomocy humanitarnej dla Ukrainy.

Decyzją znak 408000-408000-COC-1.4802.1088.2023 z dnia 25 października 2023, organ I instancji nałożył na skarżącą, karę pieniężną w wysokości 6000 PLN w związku z przejazdem po drogach publicznych pojazdem nienormatywnym z ładunkiem podzielnym.

U podstaw decyzji legły ustalenia kontroli wykazane w protokole kontroli nr (...) z dnia 20 marca 2023r.

Od powyższej decyzji spółka złożyła odwołanie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła, że nałożona na jej podstawie kara jest niewspółmierna do przychodu wynikającego z frachtu, który nie był wykonywany na warunkach komercyjnych ale jako pomoc humanitarna, a wystawione faktury stanowiły jedynie zwrot poniesionych kosztów. Z kolei łączna waga zadeklarowanych ładunków stanowiła mniej niż 50% ładowności zestawu, co może sugerować, że zadeklarowana waga pomocy humanitarnej była nieprawidłowa albo użyta do ważenia pojazd waga działała wadliwe.

Skarżąca wskazała również, że po odjęciu od wagi brutto całego zestawu (29020 kg) wagi netto ciągnika i naczepy (8356 kg/8578 kg), waga netto przewożonych towarów wynosiła faktycznie 12.086 kg, a nie jak zadeklarował zleceniodawca 11.001 kg (różnica 1085 kg). Wobec powyższego zdaniem skarżącej ładunek został załadowany w sposób prawidłowy, w oparciu o zadeklarowaną wagę towaru a przekroczenie o 720 kg było wynikiem błędnie zadeklarowanej w dokumentach CMR wagi — na co skarżąca ani kierowca nie mieli wpływu.

Rozpoznając sprawę w II instancji, DIAS wskazał, że przewoźnik nie dysponował zezwoleniem kategorii V, które stosownie do przepisu art. 64d P.r.d., uprawniałoby do przejazdu kontrolowanym pojazdem nienormatywnym. Jednocześnie przewożony tym pojazdem ładunek, ewidentnie nie spełniał ustawowego warunku niepodzielności, co z kolei wykluczało możliwość legalnego przejazdu tym pojazdem po drogach publicznych RP - nawet w sytuacji posiadania zezwolenia właściwej kategorii.

W świetle powyższego, przewożąc pojazdem nienormatywnym ładunek podzielny, przewoźnik dopuścił się naruszenia zakazu ustanowionego w art. 64 ust. 2 P.r.d. Przewidziana sankcja w takim przypadku oparta jest na fikcji prawnej, polegającej na tym, że kara nakładana jest w wysokości jak za przejazd bez zezwolenia, pomimo iż uzyskanie zezwolenia na przewóz ładunku podzielnego byłoby niemożliwe. Skarżąca podlega zatem karze za przewóz pojazdem nienormatywnym ładunku podzielnego, ale w wysokości przewidzianej dla przejazdu bez zezwolenia odpowiedniej kategorii tj. zgodnie z art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a P.r.d. – 6000zł.

Odnosząc się do argumentacji odwołania, organ odwoławczy wyjaśnił, że użyta w toku kontroli samochodowa waga dynamiczna marki (...) numer fabryczny (....), była przeznaczona do pomiaru nacisków osi i sumarycznej masy pojazdu, co wynika jednoznacznie z wystawionego przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w (...). Świadectwa legalizacji ponownej (...) z dnia (...). Ważne świadectwo legalizacji wagi stacjonarnej świadczy o tym, że zarówno waga jak i stanowisko pomiarowe (strefa ważenia) spełniają wszelkie wymogi metrologiczne i umożliwiają dokonywanie właściwych i wiarygodnych pomiarów.

Niezależnie od powyższego organ odwoławczy wskazał, że ważenie przedmiotowego pojazdu zostało przeprowadzone przez uprawnione osoby, przebiegło prawidłowo bez jakichkolwiek zakłóceń, kierowca został pouczony o wymogach przejazdu przez panel wagowy, co potwierdził w pisemnym oświadczeniu z dnia kontroli. W rozpatrywanym przypadku w czasie przeprowadzania procesu ważenia pojazdu urządzenie nie sygnalizowało jakichkolwiek nieprawidłowości. O zachowaniu właściwych warunków przejazdu przez panel wagowy świadczy fakt zarejestrowania wyników ważenia.

DIAS odniósł się również do zarzutu podniesionego w odwołaniu dotyczącego twierdzenia, że przewożony ładunek nie był ponadnormatywny, gdyż stanowił mniej niż 50% dopuszczalnej ładowności pojazdu. Organ II instancji podkreślił, że nawet jeśli masa załadowanego pojazdu nie przekracza dopuszczalnej masy całkowitej, ale ładunek zostanie niewłaściwie rozmieszczony i zabezpieczony przed przemieszczaniem, to może dojść do przekroczenia dopuszczalnego nacisku na osi pojazdu. Przekroczenie nacisków osi jest zatem niezależne od przekroczenia innych dopuszczalnych parametrów.

Zdaniem DIAS stwierdzenie naruszenia przepisów o ruchu drogowym powoduje, iż po stronie organu powstaje obowiązek nałożenia stosownej kary pieniężnej i od obowiązku tego organ administracji odstąpić nie może. Oznacza to, że odpowiedzialność administracyjna przewoźnika jest niezależna od winy i wystarczające jest tutaj stwierdzenie samego faktu nieprzestrzegania nałożonych obowiązków. Dlatego też zarzut niewspółmierności kary do popełnionego wykroczenia organ uznał za bezzasadny. Art. 140aa ust. 4 pkt. 1 P.r.d. jako stanowiący wyjątek od generalnej zasady odpowiedzialności podmiotu wykonującego przewóz, musi być interpretowany ściśle. Zgodnie zaś ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie, dołożenie należytej staranności, o którym mowa w tym przepisie, oznacza, że przedsiębiorca uczynił wszystko, czego można od niego rozsądnie wymagać organizując przewóz, a jedynie wskutek niezależnych od niego okoliczności lub nadzwyczajnych zdarzeń doszło do naruszenia prawa (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11.07.2013r., Il SA/OI 453/13). Ciężar dowodu, że w sprawie wystąpiły przesłanki przewidziane w przepisach prawa do zwolnienia przedsiębiorcy z odpowiedzialności, spoczywa na przedsiębiorcy, gdyż to on wywodzi z tych przepisów skutki prawne (wyrok NSA z 2 czerwca 2009r., Il GSK 989/08). Oceniając należytą staranność przedsiębiorcy profesjonalnie zajmującego się wykonywaniem przewozów należy mieć na uwadze wyższe wymagania, które związane są z zawodowym charakterem tej działalności. Zaostrzony wzorzec staranności wpływa więc na zwiększenie wymagań wobec podmiotu wykonującego przewozy.

Podsumowując swoje rozważania organ II instancji wskazał, że nie dopatrzył się w niniejszej sprawie zaniedbań i błędów organu I instancji w postępowaniu ustalającym stan faktyczny sprawy, które powodowałyby nieważność dokonanej kontroli i uniemożliwiałyby podjęcie właściwej decyzji w sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu spółka podniosła brak winy w przedmiotowej sprawie wskazując na fakt zaniżonej wagi ładunku zadeklarowanego przez nadawcę o której ani spółka ani kierowca nie mieli wiedzy. Skarżąca podkreśliła również, że transport wykonywany był w ramach pomocy humanitarnej a ona sama jako przewoźnik przestrzega przepisów prawa. ze względu na zaufanie.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona. Organy prowadząc postępowanie nie naruszyły prawa procesowego w zakresie gromadzenia i oceny dowodów i na podstawie ustalonego stanu faktycznego prawidłowo zastosowały prawo materialne zarówno w zakresie określenia podstaw do orzeczenia kary, jak także braku okoliczności nakazujących odstąpienie od ukarania bądź umorzenie postępowania.

W ocenie sądu nie zachodzi naruszenie przepisów postępowania regulującego prowadzenie postepowania dowodowego. Organ kontrolujący przeprowadził czynność poddania kontroli pojazdu za z użyciem prawidłowo certyfikowanej wagi. W aktach sprawy zalega dokument Świadectwo Legalizacji Ponownej wydany przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w (...), w którym uprawniony organ potwierdził, iż przyrząd pomiarowy objęty legalizacją spełnia wymagania określone prawem i może być użytkowany. Świadectwo ważne było do dnia 5 listopada 2024 r., a więc w okresie kiedy dokonano badania. Urządzenie wagowe użyte przez organ kontrolujący posiadało zatem ważne świadectwo legalizacji. Nie budzi także wątpliwości sam sposób przeprowadzenia ważenia z użyciem tego przymiaru. W tym zakresie zostały sporządzone protokoły ważenia, które stanowią dokument urzędowy i zarazem dowód faktów ustalonych w trakcie ważenia. Wynika więc z nich, że ważenie zostało przeprowadzone dwukrotnie ( na żądanie kierowcy pojazdu ) i każdorazowo wykazano, że w nacisk osi nr 2 przekracza dopuszczalny parametr 11500 kg . Za pierwszym razem uzyskano wynik 12220, a za drugim razem 12160. Nie może zatem skarżący w sposób skuteczny kwestionować prawidłowości przeprowadzonego badania i zarzucać niewłaściwe zachowanie kierowcy w trakcie badania, co miało wpłynąć na wynik pomiaru. Za każdym bowiem razem wynik uzyskany przekraczał wartość dopuszczalną. Organ zaś – na korzyść skarżącego przyjął wartość niższą. Brak jest jakiegokolwiek dowodu aby nacisk na oś nr 2 był inny, niż ten który został ustalony w czasie pomiaru. Nie ma przy tym znaczenia ogólna waga pojazdu wraz z ładunkiem, skoro istotnym dla ukarania parametrem jest w tym przypadku nacisk na oś, zaś możliwe jest przekroczenie dopuszczalnego nacisku na oś w sytuacji, gdy waga dopuszczalna pojazdu nie jest przekroczona, co może mieć miejsce w sytuacji np.: nieprawidłowego rozmieszczenia ładunku w części ładunkowej pojazdu.

Sposób przeprowadzenia i udokumentowania przeprowadzonych czynności nie narusza zasad określonych w art. 6 i 7 kpa oraz sposobu przeprowadzania postępowania dowodowego określonych w art.77 kpa i oceny dowodów z art. 80 kpa.

Słusznie organy ustaliły, że nacisk pojazdu na os nr 2 przekraczał dopuszczalną normę o 660 kg. Przekroczenie to wyniosło 5,74 % dopuszczalnego nacisku.

Przepis art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit a ustawy prawo o ruchu drogowym przewiduje, że w przypadku, gdy nacisk jednej lub wielu osi, rzeczywista masa całkowita lub wymiary pojazdu przekraczają dopuszczalne wartości nie więcej niż o 10% kara administracyjna przewidziana w art. 140aa ust. 1 ustawy prawo o ruchu drogowym wynosi 6000 złotych. Z kolei przepis art. 140aa ust. prd stanowi, że za przejazd po drogach publicznych pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, lub niezgodnie z warunkami określonymi dla tego zezwolenia nakłada się karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej.

Z kolei przepis art. 64 ust. 1 prd stanowi, że ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego, w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ, a w przypadku pojazdu nienormatywnego należącego do Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej pod warunkiem uzyskania zezwolenia wojskowego na przejazd drogowy, wydawanego przez właściwy organ wojskowy.

Pojazdem nienormatywnym jest natomiast w myśl art. 2 ust.35a prd pojazd lub zespół pojazdów, którego naciski osi wraz z ładunkiem lub bez ładunku, wymiary lub rzeczywista masa całkowita wraz z ładunkiem lub bez niego są większe od dopuszczalnych przewidzianych w przepisach niniejszej ustawy.

Słusznie przy tym organy w zakresie istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy parametru pojazdu skarżącego wskazały, że zgodnie z ustawą o drogach publicznych ( art. 41 ) i Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. ( D5 usdt.1 pkt 5 ) dopuszczalny nacisk na oś nie może przekraczać 11,5 tony. Na przejazd pojazdem przekraczającym do ograniczenie wymagane jest na mocy art. 39 ust.1 pkt 3 o drogach publicznych zezwolenie, zabrania on bowiem poruszania się po drogach pojazdów nienormatywnych bez wymaganego zezwolenia lub w sposób niezgodny z przepisami ruchu drogowego.

Przepis art. 64 ust.1 pkt 1 prd stanowi, że ruch pojazdu nienormatywnego jest dozwolony pod warunkiem uzyskania zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnego odpowiedniej kategorii, wydawanego, w drodze decyzji administracyjnej, przez właściwy organ. W przypadku samochodu skarżącego wymagane było zezwolenie kategorii V określone w załączniku nr 1 do prd.

Skarżący wykonując przewóz nie zaopatrzył kierowcy w zezwolenie tej kategorii. Zezwolenie takie w myśl art. 64d ust.2 pkt 1 prd może być wydane tylko w sytuacji, gdy ładunek przewożony jest niepodzielny. W przedmiotowej sprawie ładunek przewożony w kontrolowanym pojeździe miał charakter podzielny. Co jednak nie uniemożliwia ukarania kierowcy. Karze przewidzianej w powołanym na początku rozważań przepisie podlegają bowiem przewoźnicy, którzy dokonują przewozu ładunku niepodzielnego ( gdy była możliwość wydania zezwolenia ), jak i podzielnego ( gdy takiej możliwości nie było ), gdyż przepis ten chroni drogi przez zniszczeniem na skutek używania ich przez pojazdy przeciążone, o zbyt dużej masie, czy zbyt dużym nacisku na oś. Brak jest podstaw do ograniczania możliwości ukarania przewidzianej przez ten przepis tylko do takich przewoźników, który mogli uzyskać zezwolenie na przewóz ponad normatywny, lecz go nie uzyskali i wyłączenia tych, którzy w ogóle nie mogli wykonywać przewozu z przekroczeniem parametrów np.: nacisku na oś.

Słusznie organy uznały, że skarżący nie może skutecznie tłumaczyć swojego postępowania załadunkiem ładunku przez inna firmę. Na wykonujących przewóz ciąży obowiązek wykonywania go w sposób zgodny z wymogami, w tym ograniczeniami w zakresie ciężaru pojazdu czy nacisku na oś. Przewoźnik każdorazowo odpowiada za wagę pojazdu i co za tym idzie także nacisk na oś pojazdu. Musi wykonywać transport z poszanowaniem norm chroniących drogi przed nadmiernym zużyciem. Musi on przestrzegać tych norm zarówno przy planowaniu i załadunku towaru w zakresie jego ciężaru, jak także w zakresie takiego jego rozmieszczenia i umocowania, żeby pojazd, czy zespól pojazdów obciążony był równomiernie i nie dochodziło do przeciążenia poszczególnych osi pojazdu. Organ odwoławczy w tym zakresie bardzo szczegółowo przeanalizował obowiązki przewoźnika i sąd w całości te poglądy akceptuje.

Nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy podnoszone w skardze okoliczności prowadzenia transportu charytatywnego na rzecz obywateli Ukrainy. Osoba odbiorcy towaru przewożonego przez przewoźnika nie ma bowiem znaczenia dla ukarania w myśl art. 140 ad prd. Przepis ten chroni bowiem drogi przed niszczeniem i nie ma znaczenia dla kogo ładunek jest przeznaczony.

Organ przeanalizował także przepis art. 140aa ust. 4 prd przewidujący abolicję od ukarania w tym trybie i słusznie wskazał, że nie ma on zastosowania w tej sprawie. Nie zachodzi bowiem sytuacja by skarżący dochował staranności bądź nie miał wpływu na powstanie naruszenia.

Z tych względów sąd uznał ,że skarga nie znajduje uzasadnionych podstaw i oddalił ją w myśl art. 151 p.p.s.a.