Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 93/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2024-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 ust.1, art. 61 ust. 3, art.104 ust. 3 i ust. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 7, art. 8 par. 1, art. 9, art. 75, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Judecki Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur Protokolant st. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 29 września 2023 r., nr SKO.40.2536.2023.ps w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Bierawa z dnia 16 maja 2023 r., nr GOPS5414/12/2023.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez A. B. (dalej zwanego też: skarżącym) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (dalej zwanego też: Kolegium lub SKO) z dnia 29 września 2023 r., nr SKO.40.2536.2023.ps, utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierawie – działającego z upoważnienia Wójta Gminy Bierawa (dalej zwanego też: organem pierwszej instancji), z dnia 16 maja 2023 r., nr GOPS 5414/12/2023, wydana w przedmiocie obowiązku zwrotu należności z tytułu wydatków zastępczo poniesionych przez gminę za pobyt mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej (w skrócie: DPS).

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym:

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierawie, decyzją z dnia 8 grudnia 2020 r., nr [...], ustalił dla skarżącego odpłatność za pobyt jego matki – B. B. - w Domu Pomocy Społecznej w J. w okresie od 12 sierpnia 2019 r. Decyzja ta została następnie zmieniona decyzją Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierawie z dnia 19 stycznia 2022 r., nr [...], na mocy której ustalona została odpłatność:

- w okresie od 1 do 30 listopada 2020 r. w kwocie 331,04 zł;

- w okresie od 1 do 31 grudnia 2020 r. w kwocie 490,81 zł;

- w okresie od 1 do 31 stycznia 2021 r. w kwocie 90,81 zł;

- w okresie od 1 do 28 lutego 2021 r. w kwocie 490,81 zł;

- w okresie od 1 do 31 marca 2021 r. w kwocie 338,43 zł;

- w okresie od 1 kwietnia do 31 lipca 2021 r. w kwocie 322,51 zł;

- w okresie od 1 sierpnia do 30 listopada 2021 r. w kwocie 360,28 zł;

- w okresie od 1 grudnia 2021 r. w kwocie 560,28 zł.

Ponadto decyzją tą odmówiono skarżącemu całkowitego oraz częściowego zwolnienia z odpłatności w okresie od 2 grudnia 2020 r. do 31 listopada 2021 r.

Zawiadomieniem z dnia 27 lipca 2022 r. organ pierwszej instancji poinformował A. B. o wszczęciu z urzędu postępowania w przedmiocie ustalenia wysokości i obowiązku zwrotu wydatków zastępczo poniesionych przez Gminę Bierawa wynikających z ww. decyzji z dnia 19 stycznia 2022 r.

Decyzją z dnia 23 września 2022 r., nr [...], Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierawie, działając z upoważnienia Wójta Gminy Bierawa, orzekł o obowiązku zwrotu przez skarżącego należności z tytułu wydatków zastępczo poniesionych przez Gminę Bierawa za pobyt jego matki (B. B.) w Domu Pomocy Społecznej w J. w łącznej kwocie 5193,62 zł za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 stycznia 2022 r., w terminie do dnia 31 grudnia 2022 r.

Na skutek odwołania wniesionego przez skarżącego, decyzją z dnia 27 lutego 2023 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu uchyliło powyższą decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Formułując wskazania co do dalszego postępowania SKO wskazało na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ustalenia, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu przedmiotowej należności. Organ odwoławczy stwierdził, że należy przeprowadzić postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia aktualnej sytuacji A. B. pod kątem ewentualnego występowania "przypadku szczególnie uzasadnionego" i zastosowania ulgi w postaci odstąpienia od żądania zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę Bierawa za pobyt jego matki w DPS za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 stycznia 2022 r. przy uwzględnieniu okoliczności podnoszonych w odwołaniu, a następnie wydać prawidłowo i szczegółowo umotywowaną decyzję.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierawie, decyzją z dnia 16 maja 2023 r., nr GOPS 5414/12/2023, działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 8 ust. 3, ust. 4 i ust. 13 w zw. z art. 60 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 61 ust. 1, ust. 2, ust. 3 oraz art. 104 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901) zwanej dalej ustawą, orzekł o:

1. obowiązku zwrotu przez skarżącego należności z tytułu wydatków zastępczo poniesionych przez Gminę Bierawa za pobyt matki B. B. w Domu Pomocy Społecznej w J. w łącznej kwocie 5193,62 zł za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 stycznia 2022 r.;

2. odmowie odstąpienia od zwrotu należności z tytułu wydatków zastępczo poniesionych przez Gminę Bierawa za pobyt matki B. B. w Domu Pomocy Społecznej w J. za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 stycznia 2022 r. w łącznej kwocie 5193,62 zł;

3. obowiązku spłaty ww. należności w terminie do dnia 31 lipca 2023 r.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że B. B. przebywa od 12 sierpnia 2019 r. w Domu Pomocy Społecznej w J. i ponosi opłatę za pobyt w tym Domu w wysokości 70% swojego dochodu. Decyzją z 19 stycznia 2022 r., nr [...] ustalono A. B. odpłatność za pobyt matki w DPS. W związku z nieuregulowaniem opłaty wynikającej z ww. decyzji w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 stycznia 2022 r. Gmina zastępczo poniosła opłaty w wysokości 5193,62 zł. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że A. B. prowadzi gospodarstwo domowe wraz żoną C. B. i 4-letnią córką D. Pracuje za granicą i z tego tytułu uzyskuje wynagrodzenie, a jego żona nie pracuje zawodowo ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką D. i pobiera świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 2.458 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł miesięcznie. Uwzględniając wynagrodzenie uzyskane przez skarżącego w okresie od stycznia do marca 2023 r. oraz pobierane w tym okresie przez jego żonę świadczenie pielęgnacyjne i zasiłek pielęgnacyjny organ ustalił, że łączny dochód w rodzinie w styczniu 2023 r. wyniósł 11.018,88 zł (w tym wynagrodzenie skarżącego 8.345,04 zł), w lutym 2023 r. wynosił 10.969,58 zł (w tym wynagrodzenie skarżącego 8.295,74 zł), w marcu 2023 r. stanowił kwotę 11.297,47 zł (w tym wynagrodzenie skarżącego 8.623,63 zł). Córka skarżącego jest niepełnosprawna, ma [...], wymaga stałej rehabilitacji, leczenia i opieki specjalistów, a rodzina ponosi wysokie koszty dojazdów na codzienną rehabilitację w C. (630 zł), zakupu sprzętów, realizację recept, a także koszty w wysokości 200 zł miesięcznie za pobyt matki w DPS, energii elektrycznej - 300 zł, zużycia wody -100 zł, dojazdów do pracy - 3.000 zł, kredytu - 603 euro, opłat za mieszkanie w Austrii – 250 euro miesięcznie. Organ wyliczył miesięczne wydatki rodziny w kwotach: 9.083,04 zł - styczeń 2023 r., 8.626,70 zł - luty 2023 r., 9.961,55 zł - marzec 2023 r. W związku z powyższym organ ustalił, że średnie miesięczne dochody rodziny wynoszą 11.095,31 zł, średnie miesięczne wydatki rodziny to kwota 9.223,76 zł, a miesięczne koszty leczenia i rehabilitacji dziecka to średnio 1.794,16 zł. Organ stwierdził również, że rodzina dysponuje dodatkowo kwotą 500 zł miesięcznie z tytułu otrzymywanego świadczenia wychowawczego, które wprawdzie nie wlicza się do dochodu rodziny, ale stanowi o ich zasobach. Na podstawie dokonanych ustaleń uznał, że sytuacja dochodowa rodziny pozwala na regulowanie opłaty za pobyt matki w DPS w wysokości 500 zł miesięcznie nawet jeśli przyjąć, że wydatki związane z rehabilitacją i leczeniem niepełnosprawnego dziecka są wyższe (ale nieudokumentowane) niż średnia kwota 1.794,16 zł i nawet gdyby wyniosły od 4.000 zł do 5.000 zł. Odnosząc się do wskazanych wysokich kosztów turnusów rehabilitacyjnych dla dziecka zaznaczył, że dziecko objęte jest wsparciem Fundacji i otrzymuje raz w roku zwrot za turnus rehabilitacyjny. W ocenie organu wydatki związane z kredytem, dojazdami, wypożyczeniem samochodu, kosztami zatrudnienia nie stanowią okoliczności, na które strona nie ma wpływu lub których nie jest w stanie zmienić. Stwierdził, że znaczenie powinny mieć wydatki jakie strona ponosi z tytułu leczenia i rehabilitacji niepełnosprawnej córki. Zaznaczył przy tym jednak, że rodzinie przysługuje zwrot kosztów dojazdów do przedszkola w C. Zdaniem organu sytuacja materialno - dochodowa rodziny jest dobra, stabilna, a ponoszenie opłaty za pobyt matki w DPS nie stanowi dla niej nadmiernego obciążenia. Jednocześnie, jak zaznaczył, Gmina z tego tytułu ponosi w skali roku wydatki w wysokości 31.986,12 zł co jest znacznym obciążeniem dla jej budżetu. Zdaniem organu, ponosząc opłatę za pobyt matki w DPS rodzina skarżącego nadal będzie miała zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe i nie będzie to powodować pogorszenia sytuacji życiowej. W przyszłości skarżący może natomiast wystąpić z wnioskiem o zastosowanie ulg wymienionych w art. 104 ust. 4 ustawy.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie pismem z 6 czerwca 2023 r., w którym wskazał, że właśnie zawiózł żonę z córką na turnus rehabilitacyjny, za który zapłacili prawie 5.000 zł. Kwestionując wiedzę organu co do wydatków jakie ponosi jego rodzina zarzucił, że w miesięcznych wydatkach nie uwzględniono wydatków na żywność, opłat za telewizję i telefon oraz wskazano błędną kwotę za mieszkanie w Austrii, gdyż obecnie opłata ta wynosi 300 euro.

W piśmie z dnia 11 czerwca 2023 r. skarżący poinformował, że jego córka ma prawie 5 lat, cierpi na [...], nie raczkuje, nie siedzi, nie chodzi, nie mówi, ma poważne problemy ze [...]. Wymaga systematycznej i wielokierunkowej rehabilitacji, dowożona jest na zajęcia w C., B., Ż. i 4 razy w roku na turnusy rehabilitacyjne, a koszt jednego to 5.000 zł i koszty dojazdów. Podał, że córka wymaga całodobowej opieki, jest pod kontrolą wielu specjalistów, co wiąże się z dojazdami i kosztami wizyt, czy rehabilitacji. Wymaga specjalistycznego sprzętu, potrzebna jest w domu winda i przystosowanie łazienki. Ponadto, przez noszenie córki żona również ma problemy zdrowotne. Wszytko to wiąże się z ogromnymi wydatkami. Wskazując, że nie stać go na zapewnienie podstaw dla córki, skarżący zakwestionował obciążenie go opłatami za pobyt matki w DPS. Wskazał również, że w dalszym ciągu zmuszony jest wynajmować samochód aby dojechać do pracy i z tego tytułu ponosi koszt w wysokości 2.800 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia 29 września 2023 r., nr SKO.40.2536.2023.ps, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołując zapisy art. 104 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy wyjaśnił, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Dalej uwzględniając zapisy art. 61 ust. 61 ust. 1 i ust. 3 ustawy wskazał, że odstąpienie od żądania zwrotu świadczeń na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy wymaga wszechstronnego rozważenia przesłanek w przepisie tym wymienionych. Wskazane przesłanki interpretować należy zgodnie z założeniami i celami ustawy o pomocy społecznej, w szczególności mając na względzie cele pomocy społecznej określone w jej art. 2 ust. 1 oraz zadania wynikające z art. 3 ust. 1 i ust. 3 ustawy. Oznacza to, że na organie właściwym do rozpatrzenia wniosku ciąży obowiązek dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy - aktualnej sytuacji zainteresowanego - także w kontekście powołanych przepisów ustawowych. Decyzje wydane na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że po dokonaniu ustalenia, że strona spełnia przesłanki normatywne, od zaistnienia których uzależniona jest możliwość zastosowania instytucji z art. 104 ust. 4 ustawy, organ nie ma obowiązku orzekać zgodnie z wnioskiem strony. Zatem, nawet trudna sytuacja bytowa osoby zobowiązanej, nie zwalnia z obowiązku zwrotu świadczenia. Ponadto, znaczny ciężar związany z wykonaniem tego obowiązku nie jest jeszcze równoznaczny ze "szczególnym przypadkiem", o którym mowa w tym przepisie. Stosownie do przedstawionych wyjaśnień Kolegium ustaliło, że decyzją z dnia 19 stycznia 2022 r. ustalono A. B. odpłatność za pobyt matki – B. B., w DPS w J. od 1 listopada 2020 r. Wobec niewywiązania się przez stronę z obowiązku nałożonego tą decyzją orzeczono o obowiązku zwrotu należności z tytułu wydatków zastępczo poniesionych przez Gminę Bierawa za pobyt B. B. w DPS w J. w łącznej kwocie 5.193,62 zł za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 stycznia 2022 r. Jednocześnie rozważona została możliwość odstąpienia od zwrotu wskazanej należności. W prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji zbadał sytuację dochodową, majątkową, rodzinną oraz zdrowotną skarżącego i uznał, że brak jest podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu należności. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że sytuacja finansowa rodziny jest stabilna i dobra. Rodzina ponosi duże wydatki w związku z niepełnosprawnością córki, jednakże jest w stanie z uzyskiwanych dochodów zabezpieczyć wszystkie potrzeby członków rodziny. Ponadto pomimo tego, że skarżący ponosi duże koszty związane z dojazdem do pracy, wypożyczeniem samochodu czy wynajmowaniem mieszkania w Austrii, to nie są to okoliczności wskazujące na szczególną sytuację rodziny w odniesieniu do innych rodzin. Wysokie wydatki rodziny, której sytuacja finansowa jest stabilna, nie mogą stanowić usprawiedliwienia do przerzucenia na Państwo i całe społeczeństwo kosztów pobytu członka rodziny w DPS. Stwierdzając, że w przedmiotowej sprawie zachowane zostały granice uznania administracyjnego Kolegium oceniło, że organ pierwszej instancji wziął pod uwagę wszystkie istotne przesłanki dotyczące przyznania ulgi w postaci zwolnienia z ustawowego obowiązku ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Ustalając szczegółowo sytuację skarżącego uznało, że mimo trudnej sytuacji jest on w stanie zaspokoić swoje potrzeby i jednocześnie ponieść koszty pobytu członka rodziny w DPS. O ile też jednorazowa wpłata kwoty podlegającej zwrotowi może być trudna, to odmowa odstąpienia od żądania zwrotu należności nie oznacza, że skarżący nie może ubiegać się o rozłożenie tej należności na raty lub zastosowanie innych ulg w przyszłości.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący zarzucił decyzji Kolegium naruszenie art. 64 ustawy poprzez uznanie, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności przemawiające za zwolnieniem go z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania oraz o wstrzymanie wykonania decyzji w całości wywodził, że koszty związane z leczeniem i rehabilitacją córki są znaczne i ciągle wzrastają. Ponadto wskazał, że ponosi stałe koszty (przejazd, mieszkanie) związane z pracą w Austrii aby mieć zatrudnienie, które pozwala mu rehabilitować i leczyć córkę, gdyż z zatrudnienia w Polsce nie uzyska wystarczających środków aby pokryć te koszty. Podkreślił również, że jego matka rażąco naruszała względem niego i jego rodzeństwa obowiązki rodzinne. W domu rodzinnym występowała [...] przez oboje rodziców. Nie dysponuje jednak żadnym orzeczeniem sądowym, gdyż wówczas był małoletni. Jako nastolatek opuścił dom rodzinny i podejmował pracę już w wieku 15-stu lat, aby się usamodzielnić i móc opuścić, tzw. dom rodzinny, który był miejscem, gdzie przeżył wraz ze swoim rodzeństwem najgorsze dni w swoim życiu. Częste interwencje policji były na porządku dziennym, a matka w swoim zachowaniu nie odbiegała od ojca. Nadużywała [...] wobec dzieci. Niejednokrotnie zdarzało się, że wraz z rodzeństwem nie mieli co jeść. To z kolei, że obecnie ma stabilną sytuację rodzinną i finansową w żadnej mierze nie jest zasługą rodziców, w tym i jego matki. Jako dowód na te okoliczności wskazał zeznania świadków w osobach: dzielnicowego P. z L., który przyjeżdżał na interwencje, brata E. B. i siostry F. B. oraz sąsiadów: K. H. z mężem, Ł. i S. M., P. i C. D., H. i A. M. oraz Państwo K. i W. Podniósł, że stosownie do przedstawionych okoliczności nie do przyjęcia jest obciążenie go kosztami utrzymania osoby, która nie utrzymywała z nim więzi rodzinnych i rażąco naruszała swoje obowiązki rodzicielskie. Nie jest też jego winą, że żaden z do tego powołanych organów nie zareagował w sposób odpowiedni, który skutkowałby wydaniem odpowiednich zarządzeń wobec tej dysfunkcyjnej rodziny, w której warunki życia urągały wszelkim standardom, a rodzice prowadzili naganny styl życia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wskazało, że w sprawach dotyczących zwrotu należności z tytułu wydatków zastępczo poniesionych przez gminę za pobyt członka rodziny w DPS nie znajduje zastosowania powoływany w skardze art. 64 ustawy, a decyzja wydawana jest m.in. w oparciu o art. 104 ust. 4 ustawy, który został w niniejszej sprawie uwzględniony.

Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Op 404/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu o uzupełnienie akt administracyjnych Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierawie przesłał dokumenty dotyczące wydania decyzji z dnia 30 lipca 2019 r. o skierowaniu B. B. do DPS w J. oraz decyzji z dnia 19 stycznia 2022 r. zmieniającej decyzję z dnia 8 grudnia 2020 r. ustalającą odpłatność skarżącemu za pobyt matki w DPS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492, ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Oznacza to, że w granicach badanej sprawy Sąd zobowiązany jest z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi, dokonać pełnej oceny co do zgodność z prawem zaskarżonego aktu i w przypadku skargi na decyzję uwzględnia wszystkie zaistniałe w sprawie naruszenia, na które wskazano w art. 145 § 1 P.p.s.a.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona przez Sąd, w tych graniach, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a - poprzedzającej ją decyzji wydanej w pierwszej instancji wykazała, że akty te zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. Ocena taka dokonana została przez Sąd na podstawie akt administracyjnych, które w trybie art. 54 § 2 P.p.s.a. organ pierwszej instancji przekazał do WSA w Opolu, w tym przy uwzględnieniu przekazanej dokumentacji dotyczącej wydania decyzji o skierowaniu B. B. do DPS i wydania decyzji ustalającej skarżącemu odpłatności za ten pobyt.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia podjętego w niniejszej sprawie stanowiły przepisy wskazanej wyżej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901), nadal zwanej ustawą, która reguluje m.in. zasady i tryb udzielania świadczenia z pomocy społecznej, w tym w postaci pobytu i usługi w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w odpowiedniej kolejności określony został w art. 61 ust. 1 ustawy. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 3 ustawy, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 (mieszkaniec domu) i pkt 2 (małżonek, zstępni przed wstępnymi) oraz ust. 2a (osoby niewymienione w ust. 2) z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.

Słusznie zwrócono uwagę w zaskarżonej decyzji na to, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku, począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy (por. uchwała NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17; dostępna na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie nie jest sporne, że matka skarżącego – B. B., przebywa w Domu Pomocy Społecznej w J., do którego została skierowana decyzją Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bierawie (działającego z upoważnienia Wójta Bierawy) z dnia 30 lipca 2019 r., nr [...]. Nie ulega również wątpliwości, że decyzją tego organu z dnia 19 stycznia 2022 r., nr [...], skarżącemu ustalono odpłatność za pobyt matki w DPS.

Zaistniały zatem podstawy podjęcia w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia w trybie art. 61 ust. 3 ustawy. Odpowiednie stosownie w tym zakresie art. 104 ust. 3 ustawy uprawniało do wydania decyzji ustalającej wysokość należności podlegających zwrotowi z tytułu wydatków za pobyt matki skarżącego w DPS zastępczo poniesionych przez Gminę oraz terminu ich zwrotu. Zaznaczyć przy tym trzeba, że prowadzone w niniejszej sprawie postępowanie nie dotyczyło ustalenia opłaty i osób zobowiązanych do jej wniesienia. Kwestie te rozstrzygnięte zostały uprzednio w odrębnym postępowaniu wobec czego obecnie ich badanie w granicach niniejszej sprawy jest niedopuszczalne. Stąd też, okoliczności dotyczące zasadności ponoszenia opłat przez skarżącego nie mogłyby być badane w tym postępowaniu. Organ jest bowiem związany granicami sprawy, a granice te wyznacza jej przedmiot.

W ocenie Sądu podejmując w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegających zwrotowi z tytułu wydatków zastępczo poniesionych przez gminę oraz terminu ich zwrotu organy nie rozpoznały jednak sprawy w sposób prawidłowy. Dokonana ocena merytoryczna jest niepełna i niewystarczająca do wydania decyzji, a stanowisko organów co do zaistnienia podstaw odmowy odstąpienia od żądania zwrotu należności uznać należy za co najmniej przedwczesne z uwagi na brak ustalenia i rozważenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu, organy nie dokonały w sprawie wszystkich koniecznych ustaleń i nie rozpoznały sprawy w jej całokształcie czym w istotny sposób naruszyły art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.) zwanej dalej K.p.a. oraz art. 104 ust. 4 ustawy.

Wyjaśnić trzeba, że zgodnie z zawartą art. 6 K.p.a. zasadą praworządności organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to m.in. obowiązek podejmowania działań zgodnie z normami obowiązującego prawa tak materialnego jak i regulującymi procedurę podejmowania decyzji.

W zakresie procedury art. 7 K.p.a. wskazuje na konieczność podejmowania przez organy administracji, z urzędu lub na wniosek stron, wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu zarówno interesu społecznego jak i słusznego interesu obywateli. Przepis art. 77 § 1 K.p.a. nakłada z kolei na organy obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, w zakresie którego mieści się obowiązek określony w art. 75 § 1 K.p.a., tj. obowiązek dopuszczenia jako dowodu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Ocena zebranego materiału dowodowego powinna być natomiast dokonana według wymagań wynikających z art. 80 K.p.a., tj. na podstawie całokształtu materiału dowodowego i powinna znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji, które winno realizować zasadę przekonywania określoną w art. 11 K.p.a. i odpowiadać regulacji z art. 107 § 3 K.p.a. W myśl zasady ustalonej w art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej zobowiązane są przy tym prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny. Na zasadzie art. 9 K.p.a. organy są też obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Uwzględniając powyższe regulacje Sąd uznał, że w niniejszej sprawie działania organu w zakresie ustalenia i oceny okoliczności dotyczących sytuacji życiowej skarżącego nie spełniały powyższych wymogów i nie były wystarczające do prawidłowego, wyczerpującego rozpoznania sprawy. W szczególności, wobec wyjaśnień skarżącego, organy nie dokonały wystarczającej analizy okoliczności sprawy przy uwzględnieniu przesłanek wynikających z art. 104 ust. 4 ustawy, stanowiących podstawę do odstąpienia od żądania zwrotu wydatków zastępczo poniesionych przez gminę.

Zgodnie z art. 104 ust. 4 ustawy (stosowanym odpowiednio w sprawie na zasadzie art. 61 ust. 3 ustawy) w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Wszczynając z urzędu postępowanie o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w DPS i wydając decyzję na podstawie z art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy, organ obowiązany jest zatem w myśl art. 104 ust. 4 tej ustawy ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności w sytuacji, gdy z oświadczeń i wyjaśnień zobowiązanego wynika, że z uwagi na jego sytuację życiową nie jest on w stanie ponosić takich wydatków. Postępowanie w przedmiocie zwrotu należności oraz odstąpienia od żądania ich zwrotu, jest bowiem jednym postępowaniem. W ramach tego jednego postępowania konieczne jest wyjaśnienie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, zwłaszcza czy z uwagi na szczególną sytuację osoby zobowiązanej żądanie zwrotu wydatków w całości lub w części stanowiłoby dla niej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy.

Jednocześnie dostrzegając szczególną sytuację zobowiązanego i realizując ww. zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 K.p.a. organy mają ogólny obowiązek pouczyć o przysługujących ulgach, w tym o przesłankach i możliwości zwolnienia z opłaty za pobyt mieszkańca w DPS, w tym w odrębnym trybie, tj. na podstawie art. 64 ustawy, którego to obowiązku organy w niniejszej sprawie nie zrealizowały pomimo orzeczenia o odmowie zwolnienia z odpłatności. W każdej sytuacji bowiem zgodnie z ww. zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego na organie ciąży obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielania im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto organy zobowiązane są do prawidłowego rozważenia nie tylko stanu faktycznego i prawnego rozstrzyganej sprawy, lecz także skutków prawnych, które wywołują wszelkie akty administracyjne funkcjonujące w obrocie prawnym i pozostające w związku z podejmowanym rozstrzygnięciem w indywidualnej sprawie. Mają przy tym obowiązek uwzględniać nie tylko interes społeczny, ale także interes strony, a zgodnie z zasadą proporcjonalności nie mogą nadmiernie ingerować w sferę praw i wolności w stosunku do chronionej wartości.

W ocenie Sądu, z uwagi na sytuację życiową skarżącego oraz orzeczoną odmowę odstąpienia od zwrotu, do właściwego zrealizowania powyższych obowiązków nie było wystarczające samo ogólne wskazanie w kontrolowanych decyzjach, że skarżący może w przyszłości wystąpić o zastosowanie ulg z art. 104 ust. 4 ustawy. Organy powinny bowiem najpierw dokładnie ustalić sytuację skarżącego. Tymczasem w niniejszej sprawie błędnie, bo bez przeprowadzenia wystarczającego postępowania wyjaśniającego i co najmniej przedwcześnie organy uznały, że skarżący nie spełnił przesłanki z art. 104 ust. 4 ustawy.

Zauważyć trzeba, że użyte w tym przepisie pojęcie "przypadków szczególnie uzasadnionych" nie zostało w ustawie zdefiniowane i sprecyzowane. Dokonując jego wykładni, zdaniem Sądu orzekającego, jako szczególnie uzasadnione uznać należy takie sytuacje życiowe, które ponad wszelką wątpliwość są wyjątkowe i dotkliwe w skutkach. Wynikają ze zdarzeń niecodziennych, którym nie można było zapobiec. Do takich przypadków zaliczyć z pewnością można zdarzenia związane ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, jak również nagłe pogorszenie się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Niewątpliwie takim zdarzeniem będzie między innymi długotrwała choroba, niepełnosprawność, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

Podkreślić trzeba, że przewidziana w art. 104 ust. 4 ustawy możliwość odstąpienia od żądania zwrotu poniesionych wydatków oparta jest na konstrukcji uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty przez ustawodawcę zwrot "może odstąpić". Oznacza to sytuację, w której organ ma możliwość wyboru takiego rozstrzygnięcia, które uważa za najwłaściwsze dla osiągnięcia celów pomocy społecznej, realizacji obowiązku odpłatności za pobyt w DPS oraz uwzględnienia sytuacji faktycznej zobowiązanego, zarówno co do przyznania, jak i odmowy przyznania wnioskowanej ulgi. Uznanie administracyjne daje organowi pewną swobodę przy podejmowaniu decyzji. O ile rozstrzygnięcie musi wynikać z okoliczności sprawy, ustalonych w trakcie postępowania administracyjnego, to zastosowana instytucja uznania administracyjnego powoduje, że organ nie jest zobowiązany spełniać każdego żądania strony w pełnym zakresie. W ramach uznania administracyjnego organ może zatem, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem.

Zastrzec jednak trzeba, że samodzielność przyznana w ramach uznania nie świadczy o dowolności działania organu. Niezbędnym warunkiem podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy jest prawidłowe i wyczerpujące ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej osoby zobowiązanej oraz dokonanie wszechstronnej i wyczerpującej oceny tej sytuacji. Właściwy organ powinien przeprowadzić wszechstronne postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia, czy nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek wskazujący na zasadność odstąpienia od żądania takiego zwrotu. W szczególności w przypadku decyzji odmownej organy powinny wyjaśnić dlaczego w ich ocenie określone okoliczności faktyczne nie wyczerpują znamion przesłanki z art. 104 ust. 4 ustawy.

Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, tj. czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.

Jakkolwiek też kontrola ta nie obejmuje prawidłowości merytorycznej rozstrzygnięcia w zakresie orzeczenia zgodnie z żądaniem bądź też nie, dokonane przez organ ustalenia i ocena nie mogą naruszać obowiązującego porządku prawnego w zakresie stosowania i wykładni przepisów prawa materialnego. Naruszenie takie skutkuje przekroczeniem granic uznania. Daje również podstawę do postawienia organom skutecznego zarzutu naruszenia zasady prawdy obiektywnej i obowiązku uwzględniania nie tylko interesu społecznego ale także słusznego interesu obywateli (art. 7), obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 i 80 K.p.a.) oraz naruszenia zasady proporcjonalności (art. 8 K.p.a.). Związane jest bowiem z nieuprawnioną dowolnością (arbitralności) rozstrzygnięcia.

Dokonując oceny w niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że organy dopuściły się naruszeń prawa procesowego, które to mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, dokonując ustalenia sytuacji dochodowej skarżącego organ pierwszej instancji, a za nim organ odwoławczy w sposób nieprawidłowy, bo niepełny rozważyły sytuację życiową i materialno-bytową rodziny skarżącego. Dokonując oceny spełnienia przesłanki z art. 104 ust. 4 ustawy wprawdzie uwzględniły jako szczególny przypadek to, że skarżący wspólnie z żoną wychowuje małoletnie, niepełnosprawne dziecko (5-letnia córka z [...]), a w związku z tym uwzględniły także wydatki jakie skarżący ponosi z tego tytułu na jego leczenie i rehabilitację, niemniej jednak nie rozważyły wszystkich wskazywanych przez skarżącego potrzeb dziecka i związanych z tym wydatków. Całkowicie pominięto m.in. kwestię konieczności zapewnienia dziecku w walce o jego sprawność, minimum kilka razy w roku pobytu matki z dzieckiem na turnusach rehabilitacyjnych, których koszt to każdorazowo około 5000 zł oraz kosztu związanego z dojazdem na taki turnus w wysokości około 1000 zł (powrót skarżącego z Austrii i przejazdy z żoną i dzieckiem do miejsca turnusu). Organ pierwszej instancji wskazał jedynie, że wsparcie z Fundacji w postaci zwrotu kosztu turnusu rehabilitacyjnego przysługuje dziecku raz w roku. Pominięto przy tym w ocenie ogólnej sytuacji skarżącego koszty koniecznych, dalszych turnusów rehabilitacyjnych w każdym kolejnym roku. Wyliczając wydatki skarżącego nie uwzględniono również wskazywanych przez niego koniecznych kosztów życia codziennego rodziny takich jak chociażby wyżywienie, opłat lokalowych, i tak prozaicznych ale niezbędnych jak pampersy dla dziecka. Ponadto nie wzięto pod uwagę kosztów bieżących ponoszonych, w miarę potrzeb i finansowych możliwości rodziny, specjalistycznych wizyt lekarskich D. i wysokich kosztów dojazdu na te wizyty. Skarżący wskazał koszty i kierunki tych wyjazdów a to: rehabilitacja w R. 150 zł (raz na tydzień), w S. 100 zł (raz na tydzień), w C.1 80 zł (raz na tydzień), 100 zł w B. (2 razy w tygodniu). Przejazdy do tych miejsc to odległości od kilkudziesięciu do 120 km. Niezależnie od tego skarżący ponosi inne kosztowne wydatki na leczenie córki, np. okulista 200 zł wizyta, stomatolog – 1600 zł, komora normobaryczna 100 zł za 1 godzinę. Pominięto zupełnie wydatki jakie skarżący będzie musiał ponieść z budżetu domowego na wymianę specjalistycznego sprzętu dla córki w związku z tym, że ta rośnie (m.in. ortezy, wózek, pionizator) oraz koszty przystosowania łazienki do potrzeb dziecka (w tej chwili matka myje dziecko w kabinie prysznicowej trzymając je na kolanach). Ponadto skarżący w pismach zgłaszał dalsze potrzeby niezbędne do zrealizowania w związku ze stanem zdrowia dziecka, a to na zainstalowanie windy domowej (matka od ciągłego noszenia dziecka, w tym po schodach, [...]) oraz na remont dachu nakazany przez nadzór budowlany. Remont dachu to tylko na pozór wydatek nie odnoszący się wprost do kosztów utrzymania dziecka, lecz przecież bezpośrednio związany z warunkami socjalno-bytowymi rodziny, czyli także niepełnosprawnej córki. Tymczasem skarżący wstrzymywał się z remontem tylko z uwagi na brak odłożonych środków finansowych, zaspokajając wcześniej pilne potrzeby zdrowotne córki. Takie postępowanie w myśl zasady, że inne potrzeby niż ratowanie zdrowia dziecka mogą poczekać jest obiektywnie zrozumiałe, ale – zdaniem Sądu – skarżący ma prawo wydatkować dochody rodziny nie tylko bezpośrednio kierowane na zdrowie córki, ale też ponosić te konieczne wydatki, które poprawią standard życia rodziny, w tym niepełnosprawnej D. Skarżący dobitnie wyraził to w piśmie procesowym z dnia 29 stycznia 2023 r. złożonym po zawiadomieniu o wszczęciu postępowania pisząc do organu I instancji "Pozwólcie mi proszę odłożyć na rehabilitację córki byśmy nie musieli rezygnować z walki o jej sprawność". Na tle tych wszystkich okoliczności dotyczących zdrowia dziecka, warunków bytowych i materialnych rodziny wydaje się być poza dyskusją, że przy ważeniu interesu prywatnego rodziny skarżącego walczącej o zdrowie dziecka, z interesem publicznym wspólnoty Gminy Bierawa ponoszącej koszty utrzymania B. B (która przez [...] doprowadziła własnym postępowaniem do obecnego stanu zdrowia wymagającego umieszczenia w DPS) interes rodziny skarżącego winien zdecydowanie przeważyć.

W decyzji pierwszoinstancyjnej, która utrzymana została w mocy przez Kolegium, wskazano przy tym, że nawet gdyby miesięczne wydatki skarżącego na rehabilitację i leczenie córki mieściły się w przedziale 4000 – 5000 zł, to i tak jest on w stanie ponosić miesięczną odpłatność za pobyt matki w DPS. Organy nie wyjaśniły jednak z czego - przy uwzględnionym średnim dochodzie rodziny wyliczonym na 11095,31 zł i ustalonych wydatkach wynoszących 9223,76 zł, w których uwzględniono jedynie koszty leczenia i rehabilitacji w wysokości 1794,16 zł i nie uwzględniono innych kosztów życia codziennego (jak np.: wydatki mieszkaniowe, wyżywienie), leczenia i wydatków remontowych - skarżący miałby pokryć koszty odpłatności za pobyt matki w DPS. Już prosty rachunek arytmetyczny wskazuje, że środki jakimi dysponuje rodzina skarżącego nie byłyby wystarczające na pokrycie tych wszystkich podstawowych potrzeb. Jednocześnie dostrzegając, że skarżący nie uchyla się od uiszczania opłaty za pobyt matki w DPS, bo wpłaca po 200 zł, organ pierwszej instancji zupełnie dowolnie i bez uwzględnienia okoliczności faktycznych dotyczących wydatków skarżącego uznał, że choroba córki i koszty jej leczenia oraz rehabilitacji nie obciążają rodziny skarżącego w taki sposób, aby nie mógł on dokonywać bieżącej odpłatności z tego tytułu w wysokości 500 zł. Tymczasem skarżący w swoich pismach z dnia 29 stycznia 2023 r. , z dnia 4 marca 2023 r., z dnia 4 czerwca 2023 r. i 11 czerwca 2023 r., wykazywał ile naprawdę kosztuje leczenie i rehabilitacja córki, ale też codzienne organizowanie dojazdu do przedszkola w C. (60 km tam i powrót), konieczność wymiany samochodu (dotychczas posiadane auto nie spełnia wymogów przewożenia niepełnosprawnego, potrzebny jest wyższy pojazd, aby zmieścić w nim pionizator) i remont mieszkania.

Tak dokonana ocena, która została podzielona przez Kolegium, ale nie znajduje żadnego potwierdzenia w ustaleniach dotyczących wydatków skarżącego i czyni dowolnym stwierdzenie, że rodzina skarżącego jest w stanie z uzyskanych dochodów zabezpieczyć wszystkie potrzeby członków rodziny oraz, że - pomimo ponoszenia przez skarżącego odpłatności za pobyt matki w DPS - jego rodzina będzie miała zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe i nie będzie to powodowało pogorszenia sytuacji życiowej.

Dostrzec przy tym trzeba, że pomimo obowiązku uwzględnienia także słusznego interesu strony i obowiązku informowania, organy nie wzywały skarżącego do dokonania dodatkowych wyjaśnień, jak również, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej nie czyniły ustaleń w celu dokładnego wyjaśnienia sytuacji życiowej skarżącego i wyczerpującego rozważenia faktu wychowywania niepełnosprawnej córki. Tymczasem sytuacja rodziny strony jest taka, że nawet jeżeli w danym miesiącu skarżący nie wydawał całych dochodów, to - jak wywodził w pismach -, że oszczędności są konieczne, bo wydatki wyższe niż dochody pojawią w następnym okresie. Dlatego skarżący apelował do organu - jak już wskazano wyżej - "pozwólcie mi odłożyć na rehabilitację córki byśmy nie musieli rezygnować z walki o jej sprawność".

Na gruncie niniejszej sprawy, zdaniem Sądu należy zauważyć, że jakkolwiek dochody rodziny skarżącego nie kształtują się na poziomie minimum socjalnego, to jednak niepełnosprawność córki jest tym, co generuje bardzo duże, stałe i ciągle wzrastające wydatki z budżetu rodziny. Jako istotne należy uwzględnić przy tym to, że dla utrzymania sprawności dziecka wymaga ono stałego i systematycznego wsparcia w postaci pielęgnacji, leczenia i rehabilitacji. Aby nie zniweczyć dotychczasowych efektów działań tych nie można odsunąć w czasie z uwagi np. na konieczność uprzedniego uregulowania zobowiązań związanych z pobytem matki skarżącego w DPS. Organy powinny uwzględnić, że skarżący przede wszystkim zobowiązany jest do zapewnienia niezbędnej opieki i warunków leczenia swojej małoletniej, niepełnosprawnej córce.

Ponadto jako stałe i niezbędne uznać należało wydatki skarżącego związane z jego pracą poza granicami kraju, tj. na dojazd do pracy, utrzymanie i mieszkanie. Pozwalają one bowiem skarżącemu wykonywać pracę zarobkową i uzyskiwać środki na utrzymanie rodziny. Uwzględnienie przez organ pierwszej instancji faktu, że skarżący posiada dwa samochody i uznanie w związku z tym, że nie występuje konieczność wypożyczania samochodu na dojazdy do pracy, powinno natomiast zostać skonfrontowane z wartością tych samochodów (w oświadczeniu wskazano na 6500 zł i 3000 zł) i ewentualnego wykorzystania na dojazdy do pracy, ale też niemożliwość adaptowania ich do przewozu dziecka na rehabilitację i do przedszkola.

Ponadto z całą stanowczością podkreślić trzeba, że wydając decyzje w trybie ustawy organy zawsze zobowiązane są do realizacji celów i zadań pomocy społecznej. Stosownie zaś do art. 3 ust. 1 ustawy zadaniem i celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Działania organów z zakresu pomocy społecznej powinny zatem zmierzać nie tylko do udzielenia wsparcia w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, ale również do niedopuszczenia do jej powstawania. Nie mogą w żadnym razie prowadzić do pozbawiania możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb jednych osób, w związku z zaspokajaniem potrzeb innych. Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy, nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasad pomocy społecznej jest sytuacja, gdy dochodzenie zwrotu wydatków za pobyt mieszkańca w DPS, będzie prowadziło do braku zaspokojenia niezbędnych potrzeb niepełnosprawnego dziecka i do naruszenia jego prawa do godnego życia.

Kolejną kwestią istotną z punktu widzenia przesłanki z art. 104 ust. 4 ustawy, która nie została wyjaśniona i rozważona w niniejszej sprawie, jest podniesiona w skardze okoliczność, że matka skarżącego w związku z [...], nie wywiązywała się należycie z obowiązków rodzicielskich względem skarżącego i nie zabezpieczała jego podstawowych potrzeb w okresie kiedy był pod jej opieką rodzicielską. Niestety Sąd nie dysponuje pełnymi aktami administracyjnymi spraw związanych z umieszczeniem matki skarżącego w DPS i ustaleniem odpłatności za ten pobyt, niemniej jednak z dokumentacji medycznej załączonej do sprawy o skierowaniu matki skarżącego do DPS, która została przekazana przez organ wynika, że rozpoznano u niej zespół [...]. Wskazana przez skarżącego okoliczność, w ocenie Sądu, powinna zatem zostać wyjaśniona i rozważona w kontekście przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku z art. 104 ust. 4 ustawy. Na potwierdzenie tej okoliczności skarżący wskazał dowody w postaci przesłuchania świadków, które mogą przyczynić się do dokonania oceny, czy wobec braku opieki ze strony matki, w okresie kiedy skarżący był małoletni, w jego obecnej sytuacji związanej z niepełnosprawnością córki, zachodzą podstawy do uznania tego za szczególnie uzasadniony przypadek do odstąpienia od żądania zwrotu wydatków poniesionych za jej pobyt w DPS.

Zauważyć przyjdzie, że okoliczność rażącego naruszenia przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty wskazana została w art. 64 pkt 7 ustawy jako przesłanka do zwolnienia z opłaty za pobyt mieszkańca w DPS. Jak słusznie wskazało Kolegium w odpowiedzi na skargę, przepis ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie dotyczącej zwrotu wydatków. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, dokonując wykładni systemowej przepisu art. 104 ust. 4 ustawy i użytego nim pojęcia "przypadku szczególnie uzasadnionego", okoliczność ta powinna zostać rozważona w odniesieniu do spełnienia przesłanki z art. 104 ust. 4 ustawy, w kontekście sytuacji skarżącego związanej z niepełnosprawnością córki i koniecznością ponoszenia w związku z tym bardzo wysokich, stale wzrastających wydatków. Organy powinny również uwzględnić przy dokonywaniu oceny, że skarżący nie uchyla się całkowicie od obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS, gdyż jak wynika z ustaleń organu uiszcza z tego tytułu kwotę 200 zł.

Reasumując, Sąd uznał, że podejmując w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie organy nie rozpoznały sprawy w sposób prawidłowy i wyczerpujący. Dokonana ocena jest niepełna i co najmniej przedwczesna, z uwagi na brak ustalenia i rozważenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, co skutkowało także wadliwością uzasadnienia. Zdaniem Sądu, organy naruszyły w sposób istotny art. 104 ust. 4 oraz przepisy art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) P.p.s.a. oraz art. 135 P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 153 P.p.s.a. organy ponownie rozpoznając sprawę uwzględnią ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, które sprowadzają się do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i ponownego rozpatrzenia sprawy na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy, stosownie do wymogów wynikających z art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Oceniając na podstawie art. 104 ust. 4 ustawy, czy w sprawie zachodzą podstawy do odstąpienia od zwrotu należności z tytułu wydatków poniesionych za pobyt matki skarżącego w DPS, należy przede wszystkim dokonać wnikliwych ustaleń co do wydatków skarżącego na utrzymanie rodziny, pielęgnację, leczenie i rehabilitację niepełnosprawnej córki oraz co do tego, czy faktycznie matka skarżącego rażąco naruszała wobec niego obowiązki rodzinne w okresie kiedy był pod jej władzą rodzicielską. Ocena co do zaistnienia przesłanki z art. 104 ust. 4 ustawy powinna przy tym być dokonana z uwzględnieniem celów pomocy społecznej wynikających z art. 3 ust. 1 ustawy.