Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 12/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 9, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędzia WSA Dorota Fleszer, Protokolant Specjalista Joanna Pasiecznik-Sól, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2023 r. sprawy ze skargi P.P.H. R. Spółka jawna z siedzibą w K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 marca 2021 r. nr 060000/71/68098/2021 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 1 lutego 2021 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 12 października 2022r. sygn. akt I GSK 304/22 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 5 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 508/21 uchylający decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 marca 2021 r., nr 060000/71/68098/2021 w przedmiocie odmowy zwolnienia T. R. z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Z akt sprawy wynika, że ZUS decyzją z 1 lutego 2020r. nr [...] odmówił T. R. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za listopad 2020r. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 marca 2021 r., nr 060000/71/68098/2021.

Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wywiodła P.P.H. R. sp. j.

Wyrokiem z 5 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 508/21 decyzja z 15 marca 2022r. została uchylona, gdyż Sąd stwierdził, że organ nie odniósł się do twierdzeń wnioskodawcy co do charakteru faktycznie prowadzonej działalności i dowodów przez niego przedkładanych celem wykazania tego.

Wyrok ten został zaskarżony przez organ do NSA, który uchylił wyrok WSA i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że sprawę zwolnienia zainicjował T. R., który wszczął ją wnioskiem z 21 stycznia 2021 r. We wniosku podał swój numer PESEL i numer NIP. On też był adresatem decyzji organu I instancji i zaskarżonej decyzji z 15 marca 2022r.

Zatem przedmiotem postępowania przed Sądem I instancji było zbadanie legalności decyzji odmawiającej skarżącemu - osobie fizycznej - zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Tymczasem z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji nie sposób wywieść, czy jego rozważania odnoszą się do decyzji skierowanej do osoby fizycznej, czy też do wnoszącej skargę spółki jawnej. Nadto Sąd I instancji nie wskazał z jakiej normy prawnej skarżąca spółka wywodzi swój interes prawny w żądaniu dochodzenia ochrony przed sądem administracyjnym w sprawie dotyczącej wniosku T. R.

W zaleceniach co do ponownego rozpatrzenia sprawy, NSA wskazał, że WSA w Gliwicach winien rozważyć, czy Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowe R. sp. j. posiada interes prawny w zaskarżeniu decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 marca 2021 r., nr 060000/71/68098/2021.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 190 zd. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią dokonaną w tej sprawie przez NSA. NSA w wyroku I GSK 304/22 nakazał zaś WSA rozważenie, czy spółka jawna posiada interes prawny w zaskarżeniu decyzji prezesa ZUS z 15 marca 2021r. Jak bowiem wskazał NSA w uzasadnieniu swego wyroku, z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji nie sposób wywieść, czy jego rozważania (dot. zasadności zwolnienia – przyp. Sądu) odnoszą się do decyzji kierowanej do osoby fizycznej, czy też do wnoszącej skargę spółki.

Sąd orzekający odczytuje ten zapis w ten sposób, że skoro WSA nie poczynił ustaleń kto był stroną postępowania (a nie tylko formalnym jej adresatem, ujawnionym w nagłówku), to NSA nie mógł tego stanowiska skontrolować i nie wypowiedział się co do tego, orzekając o konieczności zbadania interesu prawnego po stronie skarżącej spółki do wywiedzenia skargi.

Z treści skargi wynika, że skarżąca spółka jawna uważa, że wnioskodawcą była ta właśnie spółka i to ona winna być adresatem decyzji, podczas gdy wg organu był nim T. R. jako wspólnik tej spółki, dlatego właśnie do niego została adresowana decyzja.

Treść wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za listopad 2020 r. wskazuje, że co najmniej przedwczesne jest przyjęcie, że wnioskodawcą była osoba fizyczna. Z jednej strony bowiem jako składający wniosek wskazany został T. R. NlP [...], PESEL [...], wspólnik spółki R. Z drugiej, w punkcie 3 formularza RDZ-B6 jako datę utworzenia podmiotu wskazano 10.12.2001r. i jest to data zawarcia umowy spółki jawnej, co wynika z odpisu pełnego z KRS (w aktach administracyjnych). Wnioskodawca wypełnił także punkt 4, dot. sytuacji ekonomicznej podmiotu, który dotyczy wyłącznie spółek różnych typów i nie obejmuje osób fizycznych. Nadto w pkt. 8 wniosku jako formę prawną podmiotu, któremu ma być udzielona pomoc publiczna wnioskodawca podał "spółka jawna".

Wreszcie na rozprawie 6 marca 2022r. T. R. oświadczył, że w części wniosku dot. otrzymanej pomocy publicznej wykazał środki, jakie otrzymała spółka jawna, a nie on osobiście.

Tym samym przyjęcie przez organ, że wnioskodawcą jest osoba fizyczna było co najmniej przedwczesne i wymagało podjęcia czynności zmierzających do jednoznacznego ustalenia kto w istocie jest stroną postępowania u udzielenie ulgi, czego nie uczynił.

Być może dla autora wniosku, który nie jest profesjonalistą w zakresie prawa treść formularza o udzielenie ulgi nie była dostatecznie jasna, stąd połączył w nim informacje odnoszące się do niego osobiście i do spółki jawnej, jednak organ winien podjąć kroki celem wyjaśnienia kwestii podmiotowej.

Prowadzi to do wniosku, że organ naruszył zasadę prawdy obiektywnej z art. 7 Kpa, gdyż nie ustalił stanu faktycznego sprawy i nie zastosował zasady informowania stron z art. 9 Kpa.

Zgodnie bowiem z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie zaś do art. 9 Kpa, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Również treść wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uzasadnia twierdzenie, że w sprawie organ dowolnie przyjął, że wnioskodawcą jest osoba fizyczna. Zauważyć bowiem należy, że w nagłówku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jego autor oznaczył, że pochodzi ono od "Przedsiębiorstwa Produkcyjno Handlowego T. Spółka jawna, w podpisie posłużył się pieczęcią firmową spółki, a w treści używał liczby mnogiej ""prowadzonej przez nas działalności", "wpisana do naszego KRS". To również nie skłoniło organu odwoławczego do uchylenia decyzji I instancji celem ustalenia strony postępowania.

Wypełniając zalecenia NSA, który nakazał zbadanie, czy spółka ma interes prawny w zaskarżeniu decyzji z 15 marca 2021r. Sąd uznał, że w tym konkretnym przypadku odpowiedź na takie pytanie jest twierdząca.

Zasadniczym przedmiotem sporu na tym etapie sprawy jest bowiem nie kwestia zasadności zwolnienia z obowiązku opłacania składek, lecz ustalenie strony postępowania. Rozważenie możliwości zwolnienia będzie bowiem możliwe dopiero po ustaleniu kto o takie zwolnienie występuje, gdyż spełnienie przesłanek koniecznych do zwolnienia może być analizowane jedynie w odniesieniu do konkretnego podmiotu. Natomiast w skardze strona konsekwentnie podnosiła, że wniosek został złożony przez spółkę i dopiero w dalszej kolejności odnosiła się do spełnienia przez nią warunków zwolnienia.

Rozważając zagadnienie istnienia po stronie spółki interesu prawnego do zaskarżenia decyzji z 15 marca 2021r., przypomnieć trzeba, że stosownie do art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny.

Źródłem interesu prawnego jest zawsze norma prawna ogólna i abstrakcyjna (akt normatywny) lub jednostkowa i konkretna (decyzja), mająca źródło w przepisach prawa materialnego (nie tylko prawa administracyjnego materialnego). Podstawę legitymacji procesowej strony musi zatem stanowić przepis prawa materialnego wskazujący na własne prawo (interes prawny) lub obowiązek podmiotu, które podlegają skonkretyzowaniu w postępowaniu administracyjnym. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się zatem do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu.

S. Babiarz wskazał, że "Wymóg naruszenia interesu prawnego ma przy tym charakter materialnoprawny i wymaga stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków skarżącego a kwestionowanym w skardze aktem lub czynnością organu administracyjnego. Taka konstrukcja interesu prawnego przesądza, że uprawnionym do wniesienia skargi jest tylko ten podmiot, którego sytuacja prawna uległa bezpośredniej zmianie na skutek władczych działań organów administracji państwowej, przy czym powyższe naruszenie musi mieć charakter zindywidualizowany i skonkretyzowany. Jedynie bezpośrednie naruszenie konkretnej normy prawnej może skutkować udzieleniem ochrony prawnej przez sąd administracyjny. Wobec tego skarżący musi wykazać, na czym polegało naruszenie prawa lub interesu prawnego, którego dopuściły się organy administracji, co znajduje swoje odzwierciedlenie w treści art. 57 § 1 pkt 3 p.p.s.a." ("Postępowanie sądowoadministracyjne w praktyce", Stefan Babiarz (red.), Konrad Aromiński, Lex 2015r.).

Podobne stanowisko prezentowane jest także w orzecznictwie sądów administracyjnych. Tytułem przykładu przywołać można wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 października 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 1046/22, w którym Sąd stwierdził, że "O tym, czy jednostka ma w danej sprawie chroniony interes prawny w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a., przesądza przepis prawa zawarty w ustawach materialnoprawnych, procesowych lub ustrojowych. Interes prawny jest ponadto kategorią ściśle związaną z przedmiotem postępowania, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie."

Pogląd ten Sąd orzekający w pełni podziela.

Powyższe wskazuje, że interes prawny w zaskarżeniu decyzji administracyjnej posiada jej adresat, ewentualnie także inny podmiot, jeżeli decyzja uszczupla jego własne prawa wynikające z przepisu prawa lub nakłada obowiązki w ustawie nie przewidziane. Taka właśnie sytuacja zachodzi w przedmiotowej sprawie.

Skoro bowiem istnieje spór co do tego, kto jest stroną postępowania tj. czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyło postępowanie albo kto żądał czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 Kpa) to oznacza to, że spółka, która twierdzi, że to ona takiej czynności żądała posiada interes prawny w ustaleniu tego, a więc jest legitymowana do wywiedzenia skargi.

W toku ponownego postepowania organ w pierwszej kolejności ustali, kto był stroną postępowania w rozumieniu art. 28 Kpa czyli kto żądał czynności organu – czy była to spółka jawna, czy skarżący osobiście. Następnie przeprowadzi postępowanie w sprawie zwolnienia z udziałem tej właśnie strony i do niej adresuje swoje rozstrzygnięcie.

Z uwagi na stwierdzone naruszenie przepisów procesowych, tj. art. 7, 9, 138 § 1 pkt 1 Kpa, Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.