Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 484/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art.7, art. 77 §  1 i 4, art. 80, art. 107 § 1 i 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: § 4, § 6, § 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1836
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Asesor WSA Adam Osik, Protokolant: Sekretarz sądowy Dagmara Szymańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2024 r. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 31 lipca 2024 r. nr OHP.906.7.2024.MC w przedmiocie choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Słupsku z dnia 19 czerwca 2024 r. nr 9.HP.2024.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 czerwca 2024 r. nr 9.HP.2024 Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku, działając na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej zwanej "k.p.a.") i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 416), nie stwierdził u K. S. choroby zawodowej - przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy: zmęczeniowe złamanie kości, wymienionej w pozycji 19.6 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 1836).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ opisał historię zatrudnienia K. S. ustaloną na podstawie karty oceny narażenia zawodowego sporządzonej w dniu 3 lutego 2023 r., a następnie wskazał, że Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Gdańsku wydał w dniu 20 lipca 2023 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, od którego strona złożyła odwołanie. W związku z powyższym Instytut Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Ł., jako jednostka orzecznicza II stopnia wydał w dniu 8 maja 2024 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.

W pierwszym z wyżej wymienionych orzeczeń zawarto informację, że w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w Gdańsku przeprowadzono konsultację specjalistyczną, w trakcie której lekarz ortopeda rozpoznał wadę rozwojową - niespojenie łuku kręgu S1 kręgosłupa oraz spondylokolistezę w odcinku L5/S1. Na podstawie dostępnej dokumentacji specjalista uznał, że złamanie węzin kręgu L5 u tej pacjentki nastąpiło w wyniku pierwotnego wystąpienia anatomicznej nieprawidłowości w budowie kręgosłupa, pogłębiającej się sukcesywnie na skutek mechanicznych przeciążeń w kolejnych latach, co było widoczne w wykonywanych badaniach obrazowych. Analiza karty oceny narażenia zawodowego z dnia 3 lutego 2023 r. wskazuje, że jedynym zakładem pracy, w którym z wysokim prawdopodobieństwem występowało narażenie na nadmierne obciążenie kręgosłupa wywołane sposobem wykonywania pracy był Sklep Mięsny [...] J. O. w S., gdzie badana pracowała w charakterze sprzedawcy w okresie 15 lipca 1996 r. – 31 marca 1997 r. W pozostałych miejscach pracy Inspektor Sanitarny nie znalazł udokumentowanych dowodów istnienia narażenia związanego z chorobą zawodową - zmęczeniowego złamania kości krzyżowej.

Z kolei w orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z dnia 8 maja 2024 r. uznano, że w sprawie nie ma podstaw do wykazania związku złamania obu więzin trzonu L5 kręgosłupa a wykonywaną pracą zawodową. Zmęczeniowe złamanie kości o etiologii zawodowej jest skutkiem powtarzających się długotrwałych nadmiernych przeciążeń układu ruchu spowodowanych niefizjologiczną, wymuszoną pozycja ciała i/lub powtarzającym się uciskiem na daną okolice, w wyniku których dochodzi do "zmęczenia" mięśni i w konsekwencji braku amortyzacji, przenoszeniem obciążenia naciskiem wprost na kość, co skutkuje "zmęczeniem" utkania kostnego i możliwymi następstwami pod postacią "zmęczeniowego" złamania kości. Rozpoznane u strony złamanie obu więzin L5 nie może być rozpoznane jako choroba zawodowa. W przypadku chorej pierwotną przyczyną inicjująca proces chorobowy jest wada rozwojowa kręgosłupa - niespojenie łuku kręgu SI, w której dochodzi do niepełnego zamknięcia kanału kręgowego, co skutkuje osłabieniem systemu stabilizacji kręgosłupa na poziomie L5-S1, z możliwymi konsekwencjami pod postacią przesunięcia trzonów kręgów L5 i S1 względem siebie oraz zmian zwyrodnieniowo-dyskopatycznych. Nierzadko wada ta przez długi czas nie daje żadnych objawów, wykrywana jest najczęściej po wykonaniu rutynowego badania RTG. Progresja schorzenia występuje na skutek różnorodnych przeciążeń kręgosłupa w życiu codziennym, manifestujących się objawami bólowymi kręgosłupa. Praca fizyczna, którą wykonywała strona na stanowisku sprzedawcy w sklepie mięsnym zwłaszcza ręczne prace transportowe/przesuwanie pojemników (z mięsem i z kośćmi) ważących około 30-40 kg czy rąbanie mięsa i kości toporem wymagające użycia siły mogły okresowo przeciążać kręgosłup, ale nie jest to tożsame ze sposobem wykonywania pracy, który może prowadzić do zmęczeniowego złamania kości w obrębie kręgosłupa.

Organ zauważył, że za chorobę zawodową można uznać schorzenie, które spełnia dwa podstawowe warunki, tj.:

- znajduje się w obowiązującym wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych;

- zostanie udowodniony związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy narażeniem zawodowym a rozpoznaną chorobą.

Zdaniem organu w przypadku strony nie zostały spełnione warunki, konieczne do uznania choroby za zawodową, gdyż dolegliwości bólowe zgłaszane przez badaną występują od 1980 r., wada rozwojowa kręgosłupa została udokumentowana w RTG kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego z 1995 r. (...), następnie znaczne pogłębienie zmian w kręgosłupie (kręgozmyk na 10 mm) opisano w RTG z marca 1996 r., natomiast zgodnie z kartą oceny narażenia zawodowego ekspozycja na czynności zawodowe obciążające kręgosłup wystąpiła dopiero w lipcu 1996 r. W konsekwencji nie można uznać związku przyczynowo-skutkowego i wysoce prawdopodobnej zawodowej etiologii schorzenia. Ponadto istnieją w tym przypadku istotne pozazawodowe przyczyny wystąpienia złamania więzin kręgu L5, jak pogłębiająca się pierwotna wada anatomiczna kręgosłupa w postaci niespojenia łuku kręgu SI oraz postępującego kręgozmyku. W literaturze medycznej brak danych o występowaniu zmęczeniowych złamań kości kręgosłupa w grupie zawodowej sprzedawców.

W sprawie nie ma zatem podstaw do uznania u strony choroby zawodowej - zmęczeniowego złamania kości krzyżowej.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji, podnosząc że postępowanie administracyjne prowadzone było w sposób nieprawidłowy (w szczególności rozprawa administracyjna) w efekcie czego organ nie ustalił rzeczywistego narażenia zawodowego związanego z wykonywaniem pracy na stanowisku sprzedawcy. Zarzuciła, że informacje dotyczące narażenia zawodowego przekazane do jednostek orzeczniczych przedstawiały nieprawidłowy obraz pracy wykonywanej w sklepie. Wydane w sprawie orzeczenia lekarskie opierają się nie na dowodach a jedynie na literaturze medycznej.

Po rozpatrzeniu odwołania Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia 31 lipca 2024 r. nr OHP. 906.7.2024.MC utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu, że z karty oceny narażenia zawodowego i zgromadzonej w sprawie dokumentacji wynika, iż strona była zatrudniona w następujących zakładach pracy:

w okresie od 1.09.1975 r. do 31.01.1978 r. na stanowisku ucznia w zawodzie sprzedawca oraz w okresie od 25.10.1978 r. do 23.04.1986 r. na stanowisku sprzedawcy, robotnika gospodarczego przy pracach lekkich w S. w S.,

w okresie od 1.07.1987 r. do 7.11.1988 r. na stanowisku sprzedawcy w P. w S. (zakład zlikwidowany),

w okresie od 7.02.1989 r. do 9.02.1990 r. na stanowisku kierownika stoiska i kierownika sklepu w S. w S.,

w okresie od 13.02.1990 r. do 28.02.1990 r. na stanowisku kierownika sklepu w Przedsiębiorstwie [...] Sp. z o.o. w S. (zakład zlikwidowany),

w okresie od 1.03.1990 r. do 30.06.1990 r. na stanowisku kierownika sklepu ogólnospożywczego w Przedsiębiorstwie [...] Sp. z o.o. w S. (zakład zlikwidowany),

w okresie od 15.02.1991 r. do 31.03.1992 r. na stanowisku sprzedawcy w Sklepie Spożywczym [...] w S. (zakład zlikwidowany),

w okresie 26.09.1994 r. do 19.12.1994 r. na stanowisku sprzedawcy w Sklepie Mięsno- Wędliniarskim [...] przy ul. G. w S. (zakład zlikwidowany),

w okresie od 1.02.1995 r. do 2.11.1995 r. na stanowisku sprzedawcy w Sklepie Mięsno-Wędliniarskim [...] przy ul. [...] w S. (zakład zlikwidowany),

w okresie 15.07.1996 r. do 31.03.1997 r. na stanowisku sprzedawcy w Sklepie Mięsnym [...] J. O. w S.,

w latach 1997-2002 prowadzenie własnej działalności gospodarczej Sklep Mięsno-Spożywczy w S. przy ul, [...].

W karcie oceny narażenia zawodowego wskazano, że podczas pracy w Sklepie Mięsnym [...] J. O. w S. strona była narażona na sposób wykonywania pracy nadmiernie obciążający kręgosłup, w pozostałych zakładach pracy brak udokumentowanego narażenia zawodowego.

Organ odwoławczy wskazał również, że zeznania J. O. potwierdziły narażenie na sposób wykonywania pracy obciążający kręgosłup w okresie od 15.07.1996 r. do 31.03.1997 r. na stanowisku sprzedawcy. Zeznania przedstawiciela S. w S. nie potwierdziły narażenia zawodowego na sposób wykonywania pracy obciążający kręgosłup strony w okresie od 1.09.1975 r. do 31.01.1978 r. na stanowisku ucznia w zawodzie sprzedawca oraz w okresie od 25.10.1978 r. do 23.04.1986 r. na stanowisku sprzedawcy, robotnika gospodarczego przy pracach lekkich. Powyższe zeznania nie stały w sprzeczności z dokumentacją dostarczoną przez stronę (pismo z dnia 6 czerwca 2022 r. wraz z załącznikami) w szczególności z "zakresem czynności dla sprzedawcy sklepu prowadzonego na zasadzie ograniczenia materialnej odpowiedzialności zgodnie z wytycznymi zarządzenia nr 28 Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 marca 1972 r." i "Zakresem czynności kierownika (zastępcy) sklepu". Jak wynika z protokołu rozprawy strona podtrzymała swoje zeznania, które złożyła w dniu 18 maja 2022 r. i oświadczyła, że nie zgadza się z twierdzeniami reprezentantów S. w S. Strona nie skorzystała jednak z przysługującego jej prawa i nie wniosła o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków, którzy potwierdziliby jej zeznania w zakresie narażenia na sposób wykonywania pracy nadmiernie obciążający kręgosłup podczas zatrudnienia w S. w S. Zatem zarzut, że organ pierwszej instancji w sposób nieprawidłowy prowadził postępowanie, w efekcie czego nie ustalono rzeczywistego narażenia zawodowego na sposób wykonywania pracy na stanowisku sprzedawcy, jest niezasadny.

Wbrew zarzutom odwołania organ odwoławczy nie znalazł podstaw do kwestionowania orzeczeń lekarskich wydanych przez uprawnionych lekarzy zgodnie z obowiązującymi przepisami. Zaznaczył przy tym, że orzeczenie lekarskie jest szczególnym rodzajem opinii. Organ jest takim orzeczeniem co do zasady związany i nie ma prawa do dokonywania oceny dokumentacji lekarskiej pod względem merytorycznym i zajmowania w tym względzie własnego stanowiska. Orzeczenie lekarskie należy traktować zatem jako opinię w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., a jego ocena dokonywana przez organ musi podlegać kryteriom określonym w art. 80 k.p.a. Jak wynika z uzasadnień obydwu orzeczeń, lekarze wskazali jakiego rodzaju dokumentacją lekarską dysponowali z omówieniem i analizą określonych dokumentów oraz wskazaniem przeprowadzonej konsultacji specjalistycznej.

Podsumowując, organ odwoławczy stwierdził, że lekarze orzecznicy nie rozpoznali zdiagnozowanego u strony schorzenia (złamanie obu węzin trzonu L5 kręgosłupa) jako choroby zawodowej, wskazując na istnienie pozazawodowej przyczyny jej powstania. Warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest rozpoznanie jednostki chorobowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych w okresie, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym i wykazanie bezsporne lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy.

K. S. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zarzucając, że uzasadnienie tej decyzji nie opiera się na wiarygodnych dowodach, a jedynie na domysłach i chorej wyobraźni osoby badającej ją przed wydaniem orzeczenia.

Skarżąca wyraziła przekonanie, że choroba zawodowa powstała wskutek wykonywania ciężkiej pracy zawodowej przez 20 lat, co wynika z zebranych dowodów. Uzasadnienie orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy nie opiera się na dowodach, a jedynie powołuje się na literaturę medyczną, która nie zawiera danych o występowaniu zmęczeniowych złamań kości kręgosłupa w grupie zawodowej sprzedawców.

Jeżeli organ potrzebował dodatkowo świadków, którzy wraz ze skarżącą wykonywali pracę zawodową to winien zwrócić się do S. w S. o przedstawienie danych pracowników, którzy w większości wykonywali wraz z nią pracę i wezwać ich na świadków. Skarżąca nie posiada takich uprawnień z uwagi na ochronę danych osobowych. Natomiast organ odwoławczy, widząc błędy postępowania organu pierwszej instancji winien uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury zasad współżycia społecznego czy celowościowej.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Zgodnie z definicją sformułowaną w art. 235§1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2023r., poz. 1465 ze zm.) dalej jako "k.p."., za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Przepis art. 235§2 k.p. stanowi natomiast, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Na podstawie upoważnienia zawartego w art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 k.p. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1836) dalej jako "rozporządzenie", określające wykaz chorób zawodowych, a także okresy, w których wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych.

Z przytoczonych regulacji wynika, że tylko rozpoznanie u badanego jednej z chorób wskazanych w wykazie chorób zawodowych pozwala organowi inspekcji sanitarnej na wydanie decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej. Niezbędne jest również ustalenie, że wystąpienie zdiagnozowanej jednostki chorobowej, zamieszczonej w powyższym wykazie, bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w miejscu pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Ponadto, rozpoznanie choroby zawodowej w trakcie trwania zatrudnienia uzależnione jest od istnienia narażenia zawodowego, a w przypadku ustania zatrudnienia, od wystąpienia objawów choroby w okresie ustalonym rozporządzeniem. Brak którejkolwiek z wymienionych przesłanek w stanie faktycznym sprawy wyklucza możliwość stwierdzenia choroby zawodowej. Nie można jej zatem stwierdzić zarówno wtedy, gdy choroba wskazana w wykazie nie została spowodowana działaniem narażenia zawodowego jak i wówczas, gdy udokumentowane objawy tej choroby wystąpiły po upływie okresu ustalonego w rozporządzaniu.

Skarżąca cierpi na schorzenie określone w rozpoznaniu lekarskim jako "złamanie obu węzin L5".

W pozycji 19 pkt 6 załącznika do rozporządzenia "Wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym" wskazano jako chorobę zawodową "zmęczeniowe złamanie kości".

Jednostki medycyny pracy wydające w sprawie orzeczenia lekarskie przyjęły, że pierwotną przyczyną inicjującą proces chorobowy była wada rozwojowa kręgosłupa. Przyjęto, że "złamanie węzin kręgu L5 u tej pacjentki nastąpiło w wyniku pierwotnego wystąpienia anatomicznej nieprawidłowości w budowie kręgosłupa, pogłębiającej się sukcesywnie na skutek mechanicznych przeciążeń w kolejnych latach". Jednostki te przyjęły zarazem, zgodnie z kartą narażenia zawodowego, że jedynym zakładem pracy, w którym z wysokim prawdopodobieństwem występowało narażenie na nadmierne obciążenie kręgosłupa wywołane sposobem wykonywania pracy był Sklep Mięsny [...] J. O. w S., gdzie badana pracowała w charakterze sprzedawcy w okresie 15 lipca 1996 r. – 31 marca 1997 r.

Podzielając poglądy sformułowane w orzecznictwie sądowym podkreślić należy, że na gruncie art. 235§ 1 k.p. pojęcie "wysokie prawdopodobieństwo" należy interpretować w ten sposób, że praca w określonych warunkach narażenia powoduje wyższe aniżeli przeciętne ryzyko rozwoju choroby zawodowej. Rzeczą organu prowadzącego postępowanie z wniosku o stwierdzenie choroby zawodowej jest zatem ustalenie danych dotyczących środowiska pracy wnioskodawcy, występujących czynników ryzyka, określenie wykonywanych przez pracownika czynności i ich ewentualnego wpływu na powstanie choroby zawodowej. Nie jest jednak wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym"), a stwierdzonym schorzeniem. Uznanie danej choroby za chorobę zawodową zależy od ustalenia wykonywania zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być przy tym zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm. Wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość. Możliwe jest bowiem uznanie choroby za zawodową, gdy równocześnie obok zatrudnienia w warunkach narażających na powstanie choroby występują inne czynniki chorobotwórcze. Nie wyłącza to możliwości wykazania, że powstanie choroby w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym nie dające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie.

Tylko wykazanie, że choroba została spowodowana wyłącznie przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą, pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 567/19 i z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3100/17 oraz powołane tam orzecznictwo, wszystkie jak dalej przywoływane orzeczenia sadów administracyjnych dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest szczególnym rodzajem postępowania administracyjnego. Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzja o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydawana jest na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Jej wydanie poprzedza zatem postępowanie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej. W zakresie tego postępowania, na zasadzie § 6 ust. 1 rozporządzenia, orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania wydaje lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne wskazane w § 5 ust. 1 rozporządzenia, zatrudniony w jednostce orzeczniczej.

Z treści powyższych przepisów rozporządzenia wynika, że postępowanie w przedmiocie wydania orzeczenia lekarskiego, jakkolwiek mieści się w granicach postępowania o stwierdzenie choroby zawodowej i stanowi jego niezbędny element, to jednak ma odrębny charakter. To w ramach tego postępowania pracownik lub były pracownik poddawany jest badaniom, których wyniki, obok dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego, stanowią podstawę do wydania orzeczenia lekarskiego, przez uprawnionego lekarza. Przedmiotem tego orzeczenia jest rozpoznanie choroby zawodowej albo stwierdzenie braku podstaw do jej rozpoznania.

Zgodnie z zapisami § 6 rozporządzenia orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, wydawane jest na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (ust. 1). Natomiast jeżeli zakres informacji zawartych w dokumentacji, o której mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie: w tym m.in. do pracodawcy - w zakresie obejmującym przebieg oraz organizację pracy zawodowej pracownika lub byłego pracownika, w tym pracę w godzinach nadliczbowych, dane o narażeniu zawodowym, obejmujące także wyniki pomiarów czynników szkodliwych wykonanych na stanowiskach pracy, na których pracownik był zatrudniony, stosowane przez pracownika środki ochrony indywidualnej.

Z kolei ocena narażenia zawodowego, stanowiąca podstawę wydania orzeczenia lekarskiego, stosownie do § 4 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia, przeprowadzana jest przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego.

W świetle przywołanych powyżej przepisów obowiązkiem orzekających w niniejszej sprawie organów było przede wszystkim rzetelne zbadanie, czy wystąpił związek przyczynowy między warunkami wykonywanej przez skarżącą pracy i wystąpieniem objętej wykazem choroby tj. ustalenie, czy bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem można stwierdzić, że złamanie kręgu, którego doznała skarżąca zostało spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy. Podkreślić należy, że jakkolwiek tryb postępowania w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest szczególnym rodzajem postępowania administracyjnego, to jednak regulacje procesowe zawarte w rozporządzeniu nie modyfikują zasad ogólnych postępowania administracyjnego określonych w przepisach k.p..a., a w tym zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Uzupełniają one ogólne regulacje postępowania administracyjnego, poprzez ich uszczegółowienie i dostosowanie do specyfiki rozpatrywanych spraw. W pozostałym, nieuregulowanym przez rozporządzenie zakresie, do postępowania tego znajdują zastosowanie zasady postępowania administracyjnego, które nakładają na organy szereg obowiązków związanych z ustalaniem stanu faktycznego sprawy, jak i jego oceną.

Zgodnie zatem z art. 7 k.p.a. organy inspekcji sanitarnej winny podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W tym celu, zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, przy czym fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu (art. 77 § 1 i 4 k.p.a.). Ocena zebranego materiału dowodowego powinna być natomiast dokonana na podstawie całokształtu materiału dowodowego według wymagań wynikających z art. 80 k.p.a. oraz powinna znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji, realizującym zasadę przekonywania określoną w art. 11 k.p.a. i odpowiadającym regulacji z art. 107 § 3 k.p.a.

Orzekając w niniejszej sprawie w przedmiocie choroby zawodowej, organy inspekcji sanitarnej przyjęły, że jedynym okresem wykonywania przez skarżącą pracy w warunkach mogących pozostawać w związku przyczynowym z występującym u niej schorzeniem jest okres 8,5 miesiąca na przełomie lat 1996/1997 kiedy to była ona zatrudniona w sklepie [...]. Ustalenie to dokonane zostało przez organ z powodu braku dokumentacji dotyczącej warunków zatrudnienia skarżącej we wcześniejszych latach nie może być przez sąd zaakceptowane. Bezspornie jednak skarżąca pracowała przez około 20 lat jako sprzedawca w sklepach spożywczych (mięsnych), a w pewnych okresach jako kierownik sklepu spożywczego.

Dla osób znających realia funkcjonowania sklepów spożywczych, zwłaszcza w latach 1975 -1995 na który to okres przypadała największa część aktywności zawodowej skarżącej oczywistym jest, że praca sprzedawcy w tego rodzaju sklepach łączyła się z koniecznością przenoszenia produktów butelkowanych takich jak olej, mleko, napoje itd. w kontenerach, a produktów takich jak mąka i cukier czy mięso w ciężkich opakowaniach zbiorczych. To tylko najbardziej oczywiste obciążenia związane z pracą w sklepie spożywczym.

Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na to, że skarżąca opisała warunki wykonywanej przez siebie pracy w wyjaśnieniach złożonych do protokołu w organie I instancji w dniu 18 maja 2022 r. oraz na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej przez organ w dniu 23 listopada 2022 r. Wynika z nich, że obowiązki skarżącej obejmowały czynności związane z przenoszeniem znacznych ciężarów. Wyjaśnienia skarżącej zostały przez organy w uzasadnieniach decyzji całkowicie pominięte.

Zdaniem Sądu warunki pracy skarżącej w sklepach spożywczych, w których wykonywała pracę sprzedawcy w zakresie dotyczącym czynności związanych z przenoszeniem ciężarów i pracą w pozycji stojącej powinny być uznane za fakty powszechnie znane w rozumieniu art. 77 §4 k.p.a. zaś wszelkie ewentualne wątpliwości w tym zakresie wyjaśniła skarżąca w swoich pismach i w swych zeznaniach złożonych na rozprawie administracyjnej.

W konsekwencji jednak ustaleń przyjętych przez organ administracji ograniczających do 8,5 miesiąca okres wykonywania pracy w warunkach mogących spowodować chorobę zawodową, jednostki służby zdrowia wydające orzeczenia lekarskie w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej badając sprawę odnosiły się wyłącznie do tego okresu. Biorąc pod uwagę krótki okres rozważanego przez organy zatrudnienia skarżącej i specyfikę "zmęczeniowego złamania kości", związaną z jej przyczyną jaką jest długotrwałe, powtarzające się narażenie na przeciążenia kręgosłupa, nie mogą dziwić wnioski zawarte w orzeczeniach lekarskich.

Z uwagi na przedstawioną wyżej ocenę prawną dotyczącą wadliwości ustaleń organów inspekcji sanitarnej co do okresów wykonywania przez skarżącą pracy mogącej spowodować powstanie choroby zawodowej warunków pracy skarżącej - przyjętych za podstawę orzeczeń, wnioski z nich wynikające nie mogły być uznane za prawidłowe i wiążące wobec organów.

Dodać trzeba także, że sam fakt występowania u skarżącej wady rozwojowej kręgosłupa, która zdaniem organów była główną przyczyną występującego u niej złamania kręgu nie wyklucza możliwości stwierdzenia u niej choroby zawodowej zmęczeniowego złamania kości. Gdyby bowiem okazało się, że to wieloletnia praca w warunkach związanych z opisywanymi wyżej obciążeniami spowodowała "zmęczenie kręgu" i jego złamanie, zachodziłyby przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej. Pośrednio na taką możliwość wskazuje stwierdzenie w orzeczeniu lekarskim Instytutu prof. Nofera, że "anatomiczna nieprawidłowość w budowie kręgosłupa, pogłębiała się sukcesywnie na skutek mechanicznych przeciążeń w kolejnych latach".

Konieczne jest zatem wypowiedzenie się przez jednostki orzecznicze służby zdrowia (medycyny pracy) na temat tego, czy przy przyjęciu wykazywanego przez skarżącą okresu wykonywania pracy sprzedawcy w sklepie spożywczym, związanej z szeregiem powszechnie znanych obciążeń, warunki tej pracy z wysokim prawdopodobieństwem mogły spowodować wystąpienie u niej złamania kręgu i czy w tym kontekście to złamanie może być uznane za mające cech złamania zmęczeniowego.

Skoro rozstrzygnięcie organu musi być wynikiem wszechstronnego i bezstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja powinna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., a dokonując tych czynności organy administracji muszą kierować się regułami określonymi w art. 80 k.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona – stwierdzić należało, że obowiązkom tym w rozpoznawanej sprawie uchybiono. Słuszne okazały się więc zarzuty skargi, w których skarżąca wskazywała na nierzetelne wyjaśnienie kwestii wykonywania przez nią przez wiele lat pracy w warunkach związanych z przenoszeniem licznych ciężarów. W ocenie sądu uchybienie wskazanym przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy co z kolei spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonej do sądu decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.

Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną Sądu. Rzeczą organów inspekcji sanitarnej będzie sporządzenie karty narażenia zawodowego, uwzględniającej znane powszechnie i potwierdzone w wyjaśnieniach skarżącej narażenia związane z wykonywaniem pracy sprzedawcy w sklepie spożywczym. Dopiero w oparciu o dokonane prawidłowo ustalenia co do warunków wykonywania pracy przez skarżącą właściwa jednostka orzecznicza służby zdrowia będzie mogła ustalić, czy warunki pracy skarżącej z wysokim prawdopodobieństwem spowodowały u niej zaistnienie choroby zawodowej w postaci zmęczeniowego złamania kości (kręgu).

W tym stanie rzeczy sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.