Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2720/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 1205
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), Protokolant referent stażysta Kamila Lewikowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 28 września 2022 r. nr SKO/4111/496/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Z. L. (dalej także, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 28 września 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r. odmówił Z. L. umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. L. oraz M. L. (obecnie [...]) w wysokości [...]zł jako należności głównej i kwoty [...]zł odsetek naliczonych na dzień wydania decyzji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczono treść regulacji prawnych stanowiących podstawę materialno-prawną podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, jak również szczegółowo opisano stan faktyczny sprawy. Wskazano, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego na upoważnionego D. były wypłacane w okresie od 1 listopada 2008 r. do 31 sierpnia 2015 r., zaś na uprawnioną M. w okresie od 1 listopada 2008 r. do 1 lutego 2009 r., w kwotach po [...]zł miesięcznie. Ustalono, że skarżący jest właścicielem gruntów o powierzchni 0,53 ha fiz. oraz współwłaścicielem gruntów o powierzchni 1,02 ha fiz. w części 1/8, nie figuruje jako właściciel jakiegokolwiek pojazdu mechanicznego, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną I. L., nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej i utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości [...]zł - wynagrodzenie skarżącego jest zajęte przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] D. W. w wysokości [...]zł. Organ wydając decyzję uwzględnił również wydatki ponoszone przez skarżącego (ok. [...]zł miesięcznie) oraz jego sytuację zdrowotną (orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji do dnia 31 października 2022 r., [...], jak również przyczyny powstania zadłużenia (pomimo zobowiązania do dobrowolnego spłacania zadłużenia wpłat tych nie regulowano, przy czym dłużnik podejmował tylko dorywcze prace, które uniemożliwiały ściągnięcie zadłużenia). W ocenie organu nie zachodzą nadzwyczajne okoliczności uzasadniające umorzenie ww. zadłużenia. Wskazano przy tym, że dłużnik posiada stałe źródło dochodu: emerytura swoja oraz małżonki, deklaruje też pomoc ze strony dzieci, zaś dokumentacja medyczna nie wskazuje na stan zdrowia, który nie rokuje poprawy. Tym samym zastosowanie ulgi w spłacie zadłużenia - w niniejszej sprawie - byłoby przedwczesne.

Od powyższej decyzji, Z. L. złożył odwołanie.

Zaskarżoną decyzją z dnia 28 września 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłaconych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, jak również zasady i tryb postępowania w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego reguluje ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2022 r., poz. 1205, dalej, jako: ustawa). Głównym celem świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest wsparcie tych osób, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Stąd też prawo świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest ściśle związane z uprawnieniem do alimentów od rodzica (na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd) i bezskutecznością egzekucji tych świadczeń (art. 2 pkt 2 i pkt 11 ustawy). Akt ten jednakże, prócz przesłanek niezbędnych do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego normuje również kwestie dotyczące dłużnika alimentacyjnego, czyli osoby zobowiązanej do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (art. 27 ust. 1 ustawy). Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a ustawy). Z kolei w świetle art. 27 ust. 3 ustawy należności przypadające od dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego podlegają ściągnięciu wraz z odsetkami w drodze egzekucji sądowej na podstawie przepisów o egzekucji świadczeń alimentacyjnych, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1. 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2. 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3. 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Z kolei umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Jak podał organ w sprawie bezspornym jest, że skarżący nie płacił alimentów mimo, że był do nich zobowiązany. Stąd organ I instancji wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na upoważnionego D. L. w okresie od 1 listopada 2008 r. do 31 sierpnia 2015 r., zaś na uprawnioną M. L. (obecnie [...]) w okresie od 1 listopada 2008 r. do 1 lutego 2009 r.

Kwestią sporną w tej sprawie jest zasadność odmowy umorzenia powstałego zadłużenia w kwocie głównej wynoszącej [...]zł wraz z odsetkami w kwocie [...]zł - łącznie [...]zł.

Kolegium wyjaśniło, iż z treści art. 30 ustawy wynika, że instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń, odrębnie uregulowana jest w odniesieniu do kompetencji organu właściwego dłużnika (art. 30 ust. 1), a odrębnie zaś wierzyciela (art. 30 ust. 2).

Z treści wniosku skarżącego z dnia 30 czerwca 2022 r. wynika, iż wnosi on o umorzenie przedmiotowych należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Z treści tego unormowania wynika, w sposób nie budzący wątpliwości, uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie.

Zdaniem Kolegium organ I instancji zasadnie orzekł o odmowie umorzenia przedmiotowych należności, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia szczegółowo została przedstawiona sytuacja materialna i zdrowotna wnioskodawcy, jak również jego rodziny. Wskazano, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną I. L., jest właścicielem gruntów o powierzchni fizycznej 0,53 ha oraz współwłaścicielem (w części 1/8) gruntów o powierzchni fizycznej 1,02 ha, pobiera emeryturę w wysokości [...]zł (od tej kwoty potrącane są należności alimentacyjne w wysokości [...]zł), na dochód rodziny składa się również emerytura I. L. (małżonki skarżącego) w wysokości [...]zł. Skarżący posiada także prawo do dodatku pielęgnacyjnego w wysokości [...]zł oraz świadczenia uzupełniającego w wysokości [...]zł. Nadto, jak sam oświadcza (oświadczenie z dnia 21 lipca 2022 r.) otrzymuje sporadyczną pomoc od rodziny w wysokości [...]zł, zaś miesięczne wydatki oszacował na ok. [...]zł. Skarżący zgodnie z treścią orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] października 2021 r., nr akt [...] jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 października 2022 r. Jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji medycznej u skarżącego rozpoznano, m.in. [...].

Kolegium, podobnie jak organ I instancji, nie kwestionowało trudnej sytuacji finansowej w jakiej znajduje się dłużnik, jak również jego problemów zdrowotnych. Niemniej jednak są to okoliczności, które, co do zasady, mogą - ale nie muszą - stanowić przesłanki przemawiającej za umorzeniem przez organ właściwy wierzyciela tegoż rodzaju należności. Wybór rozstrzygnięcia, po dokonaniu jej analizy należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, zdaniem Kolegium, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Nie jest uzasadnionym, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to także pomoc bezzwrotna, a w sytuacji świadczeń nienależnie pobranych obowiązkiem organu jest dochodzenie ich zwrotu. Wyjątkowość instytucji umorzenia oznacza całkowitą rezygnację z prawa do dochodzenia w przyszłości ich zwrotu. Umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny jest ciężka, niejako nierokująca poprawy. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które strona nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Toteż problemy zdrowotne, czy też trudna sytuacja finansowa skarżącego - w ocenie Kolegium - nie są okolicznościami charakteru stałego, które nie mogą zostać przezwyciężone w przyszłości. Skarżący posiada stałe źródło dochodu, zaś jego niezdolność do samodzielnej egzystencji została orzeczona (na 17 miesięcy) do 31 października 2022 r. Zatem również zdaniem specjalisty posiadane problemy zdrowotne nie są natury stałej i nie wykluczone, że w przyszłości stan zdrowia skarżącego ulegnie poprawie.

Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji oceniając przesłanki zastosowania regulacji art. 30 ust. 2 ustawy, poza sytuacją zdrowotną i finansową dłużnika, uwzględnił również przyczyny powstania przedmiotowego zadłużenia. Organ wskazał, że dłużnik mimo zawarcia ugody, w której dobrowolnie zobowiązał się do regulowania alimentów, uchylał się od ich płacenia (w okresie od 2008 r. dokonał tylko dwóch wpłat na łączną kwotę [...]zł, dopiero po uzyskaniu prawa do emerytury, tj. w maju 2021 r., możliwe było zajęcie części dochodu przez Komornika Sądowego). Dłużnik przebywając w [...] nie ubiegał się o zatrudnienie, zaś poza tym zakładem podejmował wyłącznie prace dorywcze, uchylając się jednocześnie od regulowania swych należności chociażby w minimalnym (symbolicznym) stopniu - z uwagi na charakter pracy Komornik również nie miał możliwości zajęcia dochodów z tejże pracy. Kolegium zauważyło także, że dłużnik mimo otrzymania dodatkowych rocznych świadczeń pieniężnych w kwotach [...]zł - uzyskanej w listopadzie 2021 r. oraz [...] - uzyskanej w kwietniu 2022 r. (dowód: pismo ZUS z dnia [...] maja 2022 r., znak: [...]), nie czynił żadnych starań zmierzających do chociażby częściowej spłaty zadłużenia.

Biorąc zatem pod uwagę, że skarżący w latach ubiegłych świadomie uchylał się od ponoszenia zobowiązań alimentacyjnych względem swych dzieci, to przyznanie słusznego interesu obywatelowi oznaczałoby przerzucanie ciężaru spełniania świadczeń alimentacyjnych na całe społeczeństwo, którego członkowie jako podatnicy musieliby w ten sposób zastępować inne podmioty w wypełnianiu ich obowiązków alimentacyjnych, co godziłoby w słuszny interes społeczeństwa.

Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że zarówno organ I instancji, jak i następnie Kolegium, nie kwestionowało problemów zdrowotnych dłużnika. Tym samym powołanie w sprawie biegłego z zakresu kardiologii i chorób płuc, jak również analiza dodatkowych dowodów medycznych nie była konieczna. Niemniej Kolegium zaznaczyło, że okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę - z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Trudna sytuacja materialna dłużnika wynika głównie z jego (wieloletnich) zaniedbań w regulowaniu swych zobowiązań w latach ubiegłych, przez co część jego dochodu zajmowana jest przez komornika. Natomiast jego problemy zdrowotne, choć niewątpliwie mogły być zaskoczeniem (nikt nie jest wstanie przewidzieć kiedy i na co zachoruje) dla dłużnika oraz mogą stanowić dla niego duże obciążenie fizyczne i finansowe (koszty leczenia), to jednak nie wystąpiły one nagle (z dnia na dzień). Zauważyć należy, iż większość problemów zdrowotnych dłużnika jest związana z jego wiekiem (powszechnie wiadomym jest, że wraz z upływem lat prawdopodobieństwo wystąpienia chorób jest większe, z czym strona winna się liczyć). Natomiast nawet bardzo trudna sytuacja finansowa, czy zdrowotna nie uzasadnia sama z siebie umorzenia należności, w szczególności, gdy nie ma ona charakteru stałego, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie.

Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie na jego rzecz od organu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności sprawy, w tym błędne rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego w zakresie sytuacji skarżącego zdrowotnej, finansowej i rodzinnej, także dokonanie dowolnej jej oceny, niepopartej materiałem dowodowym, oraz oparcie swojej decyzji na zdarzeniach przyszłych; w uzasadnieniu decyzji zabrakło w szczególności nie tylko dogłębnej oceny aktualnej sytuacji dochodowej ale i zdrowotnej skarżącego, która nie pozwala na przyjęcie poprawy stanu zdrowia skarżącego jak i poprawy jego sytuacji bytowej; co skutkowało naruszeniem zasady pogłębiania zasady zaufania do organu oraz zasadę prawdy obiektywnej;

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy w przedmiotowej sprawie zachodziły przestanki do jej uchylenia i orzeczenia w stosunku do skarżącego o umorzeniu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego,

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że stan zdrowia skarżącego poprawi się w przyszłości, a sporadyczna pomoc jego dzieci w taki sposób wpływa na jego status finansowy, że nie spełnia on warunków pomocowych z ustawy, podczas gdy dokonując wykładni przedmiotowego przepisu i podejmując decyzję o charakterze uznaniowym, organ powinien wziąć pod uwagę całą sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, a więc fakt, że aktualnie rozstrój zdrowia skarżącego jest na tyle zły, że brak jest przesłanek do jego poprawy, a co najmniej zbyt daleko idącym - nie popartym materiałem dowodowym w sprawie - jest ferowanie jakoby sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny jest ciężka, ale rokująca poprawę, a okoliczności dotyczące zdrowia skarżącego nie mają charaktery stałego, "które nie mogą zostać przezwyciężone w przyszłości".

W uzasadnieniu skargi przedstawiono stosowną argumentację.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

W piśmie procesowym z dnia 27 marca 2023 r. skarżący opisał swoją trudną sytuację życiową i zdrowotną, załączając dokumentację medyczną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przypomnieć należy, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy z dnia 27 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przepis art. 30 ust. 1 stanowi, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Skarżący domagał się w niniejszym postępowaniu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci: D. L. oraz M. L. (obecnie [...]). Wnosząc o umorzenie należności skarżący powoływał się na ciężką i trudną sytuację materialną ale przede wszystkim na zły stan zdrowia. W skardze zaakcentował, że stan jego zdrowia nie rokuje poprawy. Skarżący zarówno w toku postępowania administracyjnego, jak i we wniesionej skardze podnosił, że stan jego zdrowia pogarsza się oraz uniemożliwia (jak i uniemożliwiał wcześniej) podjęcie przez niego zatrudnienia.

Jak wynika z akt sprawy skarżący jest właścicielem gruntów o powierzchni 0,53 ha fiz. oraz współwłaścicielem gruntów o powierzchni 1,02 ha fiz. w części 1/8, nie figuruje jako właściciel jakiegokolwiek pojazdu mechanicznego, prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną I. L., nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej i utrzymują się ze świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości [...]zł - wynagrodzenie skarżącego jest zajęte przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] D. W. w wysokości [...]zł. Skarżący ma orzeczoną niezdolność do samodzielnej egzystencji do dnia 31 października 2022 r. i liczne choroby, w tym m.in. [...]. W przeszłości skarżący nie podejmował zatrudnienia, a dobrowolnie uiścił alimenty jedynie dwa razy, mimo zawartej ugody.

Podkreślenia wymaga, że w tej sprawie nie jest kwestionowane zarówno przez organy obu instancji, jak i przez Sąd, że sytuacja materialna skarżącego jest bardzo trudna, oraz że skarżący wymaga stałego leczenia i częstych wizyt lekarskich. Tym niemniej należy zgodzić się z organem, że u podstaw treści art. 30 ust. 2 ustawy, legł zamiar prawodawcy uregulowania sytuacji, gdy z obiektywnych względów dłużnik alimentacyjny nie jest w stanie czy to w całości, czy też tylko w części wywiązać się z obowiązku zwrotu (spłaty) wierzycielowi wypłaconych przez niego osobie (osobom) upoważnionym, a obciążających dłużnika alimentacyjnego, świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Użycie natomiast w przywołanym przepisie art. 30 ust. 2 ustawy, przez ustawodawcę słowa "może" oznacza, że zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Gd 285/22).

Zatem organ może ale nie musi uwzględnić wniosku strony, nawet jeżeli sytuacja majątkowa i rodzinna dłużnika jest bardzo trudna. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji ma zatem prawo wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że może ono nosić cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego, wynika z przepisu prawa materialnego, jakim jest art. 30 ust. 2 ustawy, a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym, aby móc uznać podjętą, na podstawie omawianego przepisu, decyzję, za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie musi być poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającego na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego materiału (art. 80 K.p.a.) przez pryzmat ustalenia "sytuacji dochodowej i rodzinnej" osoby wnioskującej, a kolejno oceny tych okoliczności z punktu widzenia zastosowania ulgi w spłacie, jaką niewątpliwie jest umorzenie należaności.

W ocenie Sądu, organy administracji publicznej w uzasadnieniu swoich decyzji wskazały, że w niniejszej sprawie, sytuacji skarżącego nie sposób uznać za szczególnie uzasadnioną i dającą prawo do umorzenia należności. Konkluzja ta poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, zgodnie z ww. regułami K.p.a., z zachowaniem zasad doświadczenia życiowego i logiki, a uzasadnienie decyzji odpowiada rygorom art. 107 § 3 K.p.a. Ocena ta w żadnym wypadku nie jest dowolna.

Sąd rozpoznający sprawę niniejszą podziela pogląd zaprezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2022 r. I OSK 807/20 zgodnie z którym "dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. A to oznacza, co do zasady, że każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych. Zła sytuacja jest bowiem cechą większości zobowiązanych, za których Fundusz Alimentacyjny wypłacał należności i umarzanie należności z tej tylko przyczyny czyniłoby praktycznie martwą regulację dotyczącą obowiązku zwrotu organowi równowartości wypłaconych z funduszu świadczeń.

Wobec tego, sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych.".

Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Jak słusznie zwrócił uwagę organ, trudna sytuacja materialna dłużnika wynika głównie z jego wieloletnich zaniedbań w regulowaniu swych zobowiązań w latach ubiegłych, a nie wynika z jakiś obiektywnych czynników, na które skarżący nie miał wpływu. Dostrzec też trzeba, że aktualnie skarżący i jego żona nie korzystają z pomocy społecznej, utrzymują się ze swoich emerytur przy wsparciu swoich dzieci.

Z kolei stan zdrowia skarżącego, acz ciężki, nie może stanowić samodzielnej podstawy do uznania żądania skarżącego o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ewentualny brak rokowań na przyszłość co do poprawy stanu zdrowia skarżącego (jak podaje skarżący), co może przekładać się na brak możliwości podjęcia zatrudnienia, nie jest czynnikiem mającym znaczenie prawne w tej sprawie albowiem skarżący od maja 2021 r. ma już stałe źródło dochodu (emeryturę).

Uwzględniając powyższe Sąd oddalił skargę nie dostrzegając naruszenia przez organy obu instancji przepisów ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (w szczególności art. 30 ust. 2) ani żadnego z przepisów procedury administracyjnej. Organy dokonały szczegółowej analizy ustalonego w sprawie stanu faktycznego, wzięły pod uwagę wskazane przez stronę dowody, a następnie dokonały ich oceny zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Organy uzasadniły swoje stanowisko w sprawie z zachowaniem wymogów płynących z art. 11 K.p.a. i szczegółowo określonych w art. 107 § 3 K.p.a. wskazując fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.