Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 3505/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Sałek Asesor WSA Justyna Żurawska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lutego 2024 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 10 lutego 2023 r. nr 154/2023/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Z. B. (dalej: "Strona", "Skarżący") jest decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Prezes NFZ", "organ odwoławczy") z dnia [...] lutego 2023 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "organ I instancji") nr [...] z dnia [...] maja 2017 r., uznającą że Skarżący podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od 1 października 2007 r. do 31 lipca 2016 r.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Na skutek wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, organ I instancji wszczął postępowanie. W toku postępowania ustalono, że:

1) Strona figuruje w ewidencji działalności gospodarczej od dnia 1 września 1991 r. do nadal;

2) Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w piśmie z dnia 20 lipca 2016 r. poinformowała, że Strona podlegała ubezpieczeniu rolników w następujących w okresach:

- od 1 stycznia 1988 r. do 30 września 1991 r. z tytułu prowadzenia działalności rolniczej,

- od 15 kwietnia 1998 r. do 30 września 2007 r. z tytułu prowadzenia działalności rolniczej przy jednoczesnym prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej;

3) od 1 czerwca 2007 r. Strona pobierała świadczenie rentowe z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "KRUS");

4) w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (dalej także w skrócie: "ZUS") Strona była zgłoszona wyłącznie jako płatnik składek w stosunku do zatrudnionych pracowników;

5) w orzekanym okresie Strona spełniała warunki do wyłączenia z obowiązku ubezpieczeń społecznych osób prowadzących działalność gospodarczą, albowiem pobierała świadczenie rentowe z KRUS;

6) we wnioskowanym okresie Strona przez cały czas zatrudniała pracownika.

W dniu [...] maja 2017 r. nr [...] Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego w [...], uznał Z. B., z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, za objętego obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 1 października 2007 r. do dnia 31 lipca 2016 r.

Podstawę prawną decyzji stanowiły: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 69 ust. 1 w zw. z art. 65 pkt 1 oraz art. 107 ust. 5 pkt 16 w zw. z art. 109 ustawy z dnia 21 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1793, ze zm.), dalej: "ustawa o świadczeniach", w zw. z art. 5 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2016 r. poz. 963, ze zm.), dalej: "ustawa systemowa".

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że jego zdaniem w okresie od

1 października 2007 r. do 31 lipca 2016 r. Strona spełniała warunki do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania działalności gospodarczej, albowiem w tym okresie nie podlegała ubezpieczeniom społecznym rolników z mocy ustawy. W spornym okresie Skarżący prowadził jednoosobową działalność gospodarczą. Pobierał jednocześnie świadczenie rentowe z KRUS, jednakże okoliczność ta nie zwalniała Skarżącego z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach w przypadku, gdy Zainteresowany uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana z każdego z tych tytułów odrębnie.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Strona.

Na skutek wniesionego odwołania, zaskarżoną decyzją Prezes NFZ utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] maja 2017 r., w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm.), dalej "k.p.a.".

W uzasadnieniu Prezes NFZ wskazał, że Skarżący jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą powinien podlegać wyłącznie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, gdyż od dnia 1 czerwca 2007 r. pobierał świadczenie rentowe z KRUS. Organ odwoławczy przytoczył przepisy art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym od 20 września 2008 r. do 29 kwietnia 2018 r. oraz art. 13 pkt 4 ustawy systemowej. Skarżący był zgłoszony jako osoba pobierająca rentę od dnia 1 czerwca 2007 r. W związku z tym, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą powinien podlegać wyłącznie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Nadto Prezes NFZ, mając na uwadze przepisy art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach oraz art. 85 ust. 8 tej ustawy, zgodnie z którym składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana przez osobę, której świadczenie emerytalne lub rentowe nie przekracza miesięcznie kwoty minimalnego wynagrodzenia, od tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c (prowadzenie działalności gospodarczej), w przypadku, gdy osoba ta: 1) uzyskuje dodatkowe przychody z tego tytułu

(z działalności gospodarczej) w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury lub 2) opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej, wyjaśnił, że niniejsza decyzja jedynie potwierdza istnienie tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Nie rozstrzyga natomiast kwestii wymierzania czy pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, ani ich umarzania, do czego uprawniony jest ZUS, stosownie do art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach. Nadto organ wyjaśnił, że wydanie przez organy NFZ decyzji odnośnie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, nie jest jednoznaczne z obowiązkiem składkowym z tego tytułu, do ustalenia czego zobowiązany jest ZUS, a nie NFZ.

Skargę na powyższą decyzję wniósł Z. B. (skarga k. 58).

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie.

Pismem z dnia 24 maja 2023 r. Prezes NFZ złożył wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym (k. 19).

Zawiadomiony o powyższym wniosku pełnomocnik Strony nie zajął stanowiska.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W ocenie Sądu, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja zasadniczo nie narusza prawa.

Przed przystąpieniem do oceny legalności decyzji zaskarżonej należy podkreślić, że organy Narodowego Funduszu Zdrowia rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Zalicza się do nich sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń (art. 109 ust 1 ustawy o świadczeniach). Natomiast wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne należy do właściwości organów ubezpieczeń społecznych (art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach). Nadto wskazać trzeba, że pismo z dnia 3 kwietnia 2023 r. zostało przez tut. sąd uznane za skargę, gdyż: wskazuje osobę skarżącego oraz pozwala ustalić zaskarżony akt i organ który go wydał. Zostało także podpisane przez pełnomocnika reprezentującego stronę w sprawie niniejszej (pełn. k. 31).

W sprawie Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organy, gdyż zdaniem Sądu stan faktyczny został ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej. Tym samym stan faktyczny ustalony w postępowaniu administracyjnym stał się stanem faktycznym przyjętym przez Sąd.

W sprawie poza sporem pozostaje, że od 1 czerwca 2007 r. do 31 lipca 2016r. Skarżący pobierał świadczenie rentowe z KRUS, a jednocześnie w spornym okresie prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą. Okoliczność prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej ma istotne znaczenie, gdyż zasadniczym przepisem mimo nowelizacji art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach oraz art. 13 pkt 4 ustawy systemowej, nadal pozostaje art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej, który stanowi, że obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlegają osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Nadal więc obowiązek ubezpieczenia osoby prowadzącej działalność pozarolniczą wynika z faktycznego prowadzenia tej działalności (por. wyrok NSA z 19.05.2016 r. II GSK 2814/14).

W sprawie organy bezsprzecznie ustaliły, że w okresie od 1 października 2007r. do 31 lipca 2016 r. Skarżący faktycznie prowadził działalność gospodarczą. Okoliczność ta została ustalona nie tylko w oparciu o informacje zawarte w CEiDG, zgodnie z którymi od 1 września 1991 r. Skarżący prowadził działalność gospodarczą, ale i w oparciu o wyjaśnienia samej Strony (zob. pismo Strony z dnia 6 marca 2017 r. w aktach administracyjnych sprawy). Ustaleń tych Skarżący nie negował, wskazywał jednakże, że podlegał zwolnieniu podmiotowemu z opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z uwagi na wysokość pobieranego świadczenia i wysokość osiąganego dochodu z działalności.

Stosownie do treści art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w brzmieniu do dnia 19 września 2008 r. włącznie, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają: osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są: osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi (pkt 1 lit. c) oraz osoby pobierające emeryturę lub rentę (pkt 16). Od 20 września 2008 r. do dnia 29 kwietnia 2018 r., w związku z nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 10 lipca 2008 r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 141, poz. 888), przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach brzmiał następująco: obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają: osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są: osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Przepis pkt 16 ust. 1 art. 66 ustawy o świadczeniach nie uległ zmianie.

Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy systemowej, w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 września 2008 r. włącznie "Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne prowadzące działalność - pozarolniczą od dnia rozpoczęcia jej wykonywania do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności;". W związku z nowelizacją ustawy z dnia 10 lipca 2008r. o zmianie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 141 poz. 888), z dniem 20 września 2008 r., przepis ten otrzymał brzmienie "Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej;".

Stosownie zaś do treści art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w brzmieniu właściwym dla spornego okresu "Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c-i, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.".

Nadto należy mieć także na uwadze przepis art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym "W przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.". Przy czym stosownie do ust. 9 art. 82 ustawy o świadczeniach (w brzmieniu właściwym dla całego okresu spornego) składka na ubezpieczenie zdrowotne nie jest opłacana przez osobę zaliczoną do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności od tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, w przypadku gdy osoba ta: 1) uzyskuje przychody z tego tytułu w wysokości nieprzekraczającej miesięcznie 50% kwoty najniższej emerytury lub 2) opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Przypomnieć nadto trzeba, że art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach określał (przed nowelizacją ustawą z dnia 14 sierpnia 2020 r. Dz.U. poz. 1493), że indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego należą do kompetencji dyrektorów oddziałów wojewódzkich NFZ, gdzie do indywidualnych spraw zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem społecznym i ustalenia prawa do świadczenia. Ustęp 2 powołanego przepisu stanowił i nadal stanowi, że do spraw, o których mowa w ustępie 1, nie należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenia zdrowotne należące do właściwości organów ubezpieczeń społecznych. Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej w sposób jednoznaczny rozdziela pomiędzy Narodowy Fundusz Zdrowia, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych kompetencje w zakresie spraw dotyczących objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalania prawa do świadczeń, które rozpatruje NFZ, od kompetencji dotyczących spraw z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenia zdrowotne, podległych rozpoznaniu przez ZUS (por. wyrok NSA z 2.08.2016 r. II GSK 304/15). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że "Czym innym jest kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, a zupełnie czym innym jest kwestia obowiązku płacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne. Okresy prowadzenia działalności gospodarczej, podlegania obowiązkowi ubezpieczenia z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej oraz ubezpieczenia z tego tytułu nie są tożsame znaczeniowo. Narodowy Fundusz Zdrowia nie jest instytucją władną do orzekania o obowiązku odprowadzania składek na jakiekolwiek ubezpieczenie, ani też do pobierania tych składek. Składki takie pobierane i odprowadzane są na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i tylko ten organ może orzekać o obowiązku ich odprowadzania. Ten też tylko organ może je pobierać." (por. prawomocny wyrok WSA z 5.12.2006 r. VII SA/Wa 1656/06).

Podsumowując, w sprawie nie jest sporny fakt, iż Skarżący we wskazywanym okresie faktycznie powadził pozarolniczą działalność gospodarczą. Jednocześnie pobierał świadczenie emerytalne z KRUS. Świadczenie to zostało mu przyznane od dnia 1 czerwca 2007 r. Bezspornie zatem na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 16 ustawy o świadczeniach podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z dwóch tytułów. W sytuacji gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne co do zasady opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie – zob. art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach. Obowiązku w zakresie ubezpieczeń zdrowotnych nie uchyla zatem okoliczność pobierania przez Stronę świadczenia rentowego. Tak więc za prawidłową należało uznać ocenę Prezesa NFZ, że ustalone prawo Skarżącego do renty, nie wyłączyło podlegania przez niego obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Oznacza to, że jeśli Skarżący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą (a ten fakt nie był przez Stronę kwestionowany) i jednocześnie pobierał świadczenie rentowe to tym samym podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego zarówno jako rencista jak i jako osoba prowadząca działalność gospodarczą.

Przy czym, jak już wyżej wskazano, kwestia ewentualnego spełnienia przez stronę warunków wskazanych w ust. 9 art. 82 ustawy o świadczeniach, nie ma znaczenia z punktu widzenia rozstrzygnięcia podjętego przez organy Narodowego Funduszu Zdrowia. Czym innym jest bowiem stwierdzenie faktu podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, a czym innym opłacanie składek. W tej kwestii orzeka Zakład Ubezpieczeń Społecznych, gdyż w zakresie kompetencji Prezesa NFZ leży jedynie ustalenie, czy Strona była objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie tej okoliczności przez organy NFZ jest kwestią niejako wstępną dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, albowiem konsekwencją wydania decyzji przez Narodowy Fundusz Zdrowia jest ustalenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych podstawy wymiaru składek za okres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że do kompetencji organów należy podejmowanie decyzji w sprawach określonych w ustawie. W stanie prawnym sprawy niniejszej, Prezes NFZ miał kompetencję do wydania decyzji w przedmiocie stwierdzenia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, w związku z odwołaniem strony od decyzji organu I instancji tj. dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu (ust. 5 art. 109). Zmiana w tym zakresie nastąpiła dopiero na skutek nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu, która weszła w życie w dniu 1 września 2020 r. Jednakże na mocy art. 40 ustawy nowelizującej do postępowań, o których mowa m.in. w art. 109 ust. 5 ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem ust. 2.

W ocenie Sądu organ prawidłowo ustalił okres podlegania przez Skarżącego obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej. Organy administracji prowadząc postępowanie nie naruszyły przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem podjęły czynności celem pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w oparciu o zebrany w sposób wyczerpujący materiał dowodowy. Ponadto poprzez pełne - w ocenie Sądu - uzasadnienie faktyczne obu zaskarżonych decyzji organ nie naruszył normy postępowania administracyjnego wskazanej w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który miałby istotny wpływ na wynik sprawy.

Nadto wyjaśnić należy, że przedawnieniu podlegają jedynie należności z tytułu składek. W ramach prowadzonego w przedmiotowej sprawie postępowania w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, okoliczność ewentualnego przedawnienia nie mogła zostać uwzględniona. Kwestia przedawnienia może być rozpatrywana w przypadku prowadzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych postępowania zmierzającego do ustalenia wysokości składek na ubezpieczenie zdrowotne i ich wymagalności (por. wyrok NSA z 20.07.2023 r. II GSK 277/20).

Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, ze zm.) w zw. z art. 119 pkt 2 tej ustawy należało skargę oddalić. Dlatego orzeczono jak w sentencji.