Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2309/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. II SA/Sz 71/22 w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 18 listopada 2021 r. nr SKO.4165.2035.2021 w przedmiocie umorzenia w części postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 71/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: Sąd I instancji) oddalił skargę J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie (dalej: Kolegium) z 18 listopada 2021 r. nr SKO.4165.2035.2021 w przedmiocie umorzenia w części postępowania rozgraniczeniowego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Skarżący, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

- art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej: "k.p.a.") poprzez oddalenie skargi, podczas gdy w sprawie nie wystąpiły przesłanki do uznania bezprzedmiotowości postępowania, a co za tym idzie umorzenia postępowania;

- art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, podczas gdy Sąd I instancji nie dokonał wszechstronnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, bowiem okoliczności faktyczne wskazywane przez Skarżącego na wszystkich etapach postępowania w jego opinii nie dawały podstaw dla uznania postępowania za bezprzedmiotowe i w konsekwencji do umorzenia postępowania,

- art. 151 p.p.s.a w zw. z art. 7b k.p.a. poprzez oddalenie skargi, podczas gdy organy administracji nie podjęły wszelkich dostępnych im środków celem ustalenia danych córki Skarżącego, co doprowadziło do zaniechania ustalenia stanu prawnego i faktycznego sprawy i w konsekwencji naruszenia interesu Skarżącego.

Wobec powyższego Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz o uchylenie w całości decyzji Kolegium z 18 listopada 2021 r. oraz decyzji Burmistrza z 29 lipca 2021 r. Nadto, pełnomocnik Skarżącego wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, bowiem koszty te nie zostały pokryte w całości ani nawet w części. Jednocześnie zrzekł się przeprowadzenie rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz obciążenie Skarżącego kasacyjnie kosztami postępowania. Nadto, zrzekło się przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu I instancji.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności, o których mowa w § 2 powołanego przepisu, co oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał sprawę w granicach podstaw i zarzutów powołanych w skardze kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie powołano jedynie podstawę kasacyjną z art. 174 § 1 p.p.s.a., tj. naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Rozpoznając w tak zakreślonych granicach środek odwoławczy należy stwierdzić, iż nie został on oparty na usprawiedliwionych podstawach.

Przedmiotem kontroli Sądu I instancji była decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie (dalej: Kolegium) z 18 listopada 2021 r. SKO.4165.2035.2021, utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej: Burmistrz) z 29 lipca 2021 r. nr Rl.6830.17.2019/2021.KO o umorzeniu w części postępowania rozgraniczeniowego w sprawie ustalenia przebiegu granic nieruchomości położonej w obrębie [...] gm. [...], oznaczonej w rejestrze gruntów jako działka o nr [...] pow. 0,0400 ha o urządzonej KW Nr [...], stanowiącej własność Gminy [...] na odcinku z działką [...].

Dodać należy, że powyższe postępowanie zostało wszczęte postanowieniem Burmistrza z 19 listopada 2019 r., w celu ustalenia przebiegu granic pomiędzy działką nr [...] pow. 0,0400 ha, stanowiącą własność Gminy [...], a nieruchomościami sąsiednimi: nr [...] o pow. 0,2900 ha, stanowiącą własność J. D., nr [...] o pow. 0,5900 ha, stanowiącą własność J. D., nr [...] o pow. 0,4557 ha, stanowiącą własność J. M., nr 135 o pow. 3,20 ha, stanowiącą własność Powiatu [...], nr [...] o pow. 0,27 ha, stanowiącą własność Skarbu Państwa.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organy obu instancji miały podstawy do zastosowania art. 105 § 1 k.p.a. i umorzenia w części postępowania administracyjnego w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości, a ocenę tą podzielił Sąd I instancji.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Umorzenie postępowania jest rozstrzygnięciem formalnym, kończącym postępowanie w danej instancji wobec braku materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Umorzenie postępowania winno nastąpić wyłącznie wtedy, gdy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne, czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne. Użyte w cytowanym przepisie określenie "z jakiejkolwiek przyczyny" obejmuje przyczyny zarówno o charakterze podmiotowym, jak i o charakterze przedmiotowym. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych, bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego nastąpi wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Chodzi więc o sytuację, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania, która może być załatwiona decyzją (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 2860/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 81/20; wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA").

Dodać należy, że umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani tym bardziej pozostawione do uznania organu - organ ten jest zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości.

Ponadto wskazać należy, że wszczęte przez Burmistrza postępowanie w sprawie rozgraniczenia nieruchomości toczyło się na podstawie art. 29 i art. 30 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2020 r. poz. 2052, dalej: "p.g.i.k.").

W postepowaniu rozgraniczeniowym istnieją cztery możliwości rozstrzygnięcia sprawy: zawarcie ugody (31 ust. 4 p.g.i.k.), wydanie decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości (art. 33 ust. 1 p.g.i.k.), wydanie decyzji o umorzeniu postępowania i przekazanie sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi (art. 34 ust. 2 p.g.i.k.) oraz, umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Bezprzedmiotowość może mieć charakter podmiotowy i przedmiotowy. W niniejszej sprawie mamy właśnie do czynienia z tą ostania sytuacją, bowiem organy orzekające w sprawie, a za nim Sąd I instancji uznały, że w niniejszej sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a. z uwagi na przedmiot postępowania.

Tak jak już wspomniano powyżej postępowanie administracyjne w sprawie zostało wszczęte na wniosek Gminy i dotyczyło rozgraniczenia działki gminnej o nr [...] z pięcioma innymi działkami (o nr [...] i nr [...] będącymi własnością Skarżącego oraz o nr [...], nr [...] i nr [...] będących własnością innych stron postępowania), zaś przedmiotem sprawy kontrolowanej przez Sąd I instancji było umorzenie postępowania w stosunku do ww. trzech działek (nie będących własnością Skarżącego) z powodu jego bezprzedmiotowości, gdyż jak wskazał Burmistrz, w stosunku do tych działek będzie przeprowadzone wznowienie znaków granicznych, które już istnieją.

W tym miejscu przypomnieć należy, za Sądem I instancji, na konieczność rozróżnienia pojęć "rozgraniczanie nieruchomości" i "wznowienie znaków granicznych". Rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Z kolei wznowienie (odnowienie) znaków granicznych ma miejsce wówczas, gdy granice między sąsiadującymi nieruchomościami zostały już wcześniej prawnie ustalone, czy to w toku wcześniejszego postępowania rozgraniczającego czy innego postępowania - na przykład podziałowego, wywłaszczenia, scaleniowego lub prawomocnego orzeczenia sądu, a więc polega na odnalezieniu - na podstawie dowodów w postaci znaków i śladów granicznych oraz miarodajnych dokumentów - istniejącej i obowiązującej linii granicznej oraz zaznaczenie jej na gruncie stosownymi znakami granicznymi.

Ponadto wyjaśnić należy, że wznowienie granic jest czynnością techniczną, a nie postępowaniem administracyjnym i w odróżnieniu od niego nie dokonuje go organ administracji, tylko uprawniony geodeta na zlecenie właścicieli działek sąsiednich. Skoro zatem, w stanie faktycznym sprawy organ wcześniej wszczął postępowanie rozgraniczeniowe w stosunku do pięciu działek o nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz [...], a jak wynika z akt sprawy, w przypadku działek nr [...], nr [...], nr [...] będzie prowadzone wyłącznie postępowanie techniczne wznowienia znaków, to nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zasadnie organy orzekające w sprawie umorzyły postępowanie administracyjne w zakresie ww. działek (w części), a Sąd I instancji te zapatrywania podzieli.

Dodać przy tym należy, że zarzuty merytoryczne Skarżącego będą dopiero przedmiotem oceny w postępowaniu rozgraniczeniowym pomiędzy działką gminną a działkami Skarżącego, które nie zostało zakończone i nie jest przedmiotem niniejszego postępowania.

Nie budzi zatem wątpliwości w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że zasadnie Sąd I instancji podzielił argumentację organów administracji, że niniejszej postępowania rozgraniczeniowe podlegało umorzeniu w części, co uzasadniało wydanie decyzji na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W konsekwencji podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. uznać należy za chybiony. W związku z powyższym prawidłowo też Sąd I instancji uznając, że nie doszło do naruszenia ww. przepisu zastosował art. 151 p.p.s.a. i oddalił wniesioną skargę.

Dodać też wypada, że Skarżący nie wyjaśniła na czym konkretnie miałoby polegać w niniejszej sprawie naruszenie przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Zarzut ten nie został w żaden sposób uzasadniony. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał, na czym miałoby polegać przyjęcie przez Sąd I instancji błędnego stanu faktycznego sprawy. Podobnie nie uzasadniono na czym polegać miałoby naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7b k.p.a.

Mając na uwadze powyższe wywody Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla Skarżącego nie orzeczono, ponieważ według art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.