Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 927/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 234
journal: Dz.U. 2018 poz 2268
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r Prawo wodne - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Asesor WSA Anna Dębowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi M.C., J.C., B. M. i K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stosunków wodnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżących M.C., J. C., B.M. i K. C. solidarnie kwotę 300 (słownie: trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2268 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z [...] r. o odmowie nakazania przywrócenia stosunków wodnych na gruncie przez właścicieli działek oznaczonych nr ewid. 1820/2, 1820/3 i 1820/4.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że decyzją z [...] organ pierwszej instancji odmówił nakazania przywrócenia stosunków wodnych przez właścicieli działek oznaczonych nr ewid. 1820/2, 1820/3 i 1820/4 w K..

W odwołaniu od tej decyzji K. C., B. M., M. C. i J. C. zarzucili, że przed oględzinami przeprowadzonymi 4 czerwca 2019 r. – 31 maja i 1 czerwca 2019 r. były słabe opady deszczu rzędu 1-2 mm/m2. W okresie 2-4 czerwca 2019 r. nie było opadów. Panował upał. Z tego właśnie powodu nie stwierdzono na działkach żadnych zastoin wody ani śladów podtopień, a nie dlatego, że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych. Zdaniem skarżących, oczywiste jest, że gdy nadejdą jesienne opady, wystąpią podtopienia i stagnowanie wody na ich działkach. Organ pierwszej instancji stwierdził jedynie, że Parafia Rzymskokatolicka pod wezwaniem [...] w K. uporządkowała teren, na którym od 20 lat zalegały pryzmy ziemi pozostałe z wykopów po niezrealizowanej inwestycji. Nie dodał jednak, że na teren działek była nawożona ziemia i śmieci z budowy fabryki [...] i remontu drogi gminnej – ul. A, a są to inwestycje nieodległe w czasie. Zdaniem skarżących, spowodowało to podniesienie poziomu terenu o około 1,8 m ponad wcześniejszy poziom terenu. Organ pierwszej instancji stwierdził jednak, że teren został uporządkowany, wyrównany, a kierunek spływu wód w kierunku rowu odwadniającego nie uległ zmianie. Ustalenia te zostały dokonane po analizie mapy zasadniczej z lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Być może 50 lat temu teren ten wyglądał tak, jak na tych mapach, ale obecnie wygląda inaczej. Nie zostały w tym zakresie przeprowadzone żadne pomiary. Nie zlecono żadnych ekspertyz, czy wykonania opinii przez osoby posiadające do tego stosowne przygotowanie.

Organ drugiej instancji wydając opisaną na wstępie decyzję stwierdził, że w prowadzonym na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne postępowaniu w sprawie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom dopuszczalność nałożenia tych obowiązków na właścicieli gruntu wymaga łącznie wystąpienia następujących okoliczności:

1. zaistnienia zmiany stanu wody na określonym gruncie;

2. spowodowania tej zmiany przez właściciela tego gruntu;

3. szkodliwego wpływu tej zmiany na grunty sąsiednie.

Postępowanie wyjaśniające w sprawie dotyczącej uregulowania stosunków wodnych na gruncie, a w szczególności ewentualnego nałożenia w trybie administracyjnym obowiązków na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, wymaga szerokiego przeprowadzenia czynności dowodowych dających odpowiedź na pytanie, czy właściciel nieruchomości sąsiedniej w istocie dokonał zmiany stosunków wodnych i czy zmiana ta negatywnie wpłynęła na grunty sąsiednie. Wymaga to, co do zasady, wiadomości specjalnych oraz odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń. Jednakże według organu drugiej instancji, w sprawie możliwe i celowe jest wydanie decyzji administracyjnej bez przeprowadzania dowodu z opinii biegłego. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że nawet pełnomocnik skarżących T. W.-C. twierdziła w protokole z 4 czerwca 2019 r., że nie wystąpiły żadne szkody na nieruchomościach jej mocodawców pomimo, że wniosek o wszczęcie postępowania wpłynął do organu pierwszej instancji 23 listopada 2018 r. Z załączonych do odwołania zdjęć na płycie CD nie wynika, aby na nieruchomościach pojawiła się woda w znaczących ilościach. Nie ma też udokumentowanych szkód. Według organu drugiej instancji, nie zostały naruszone stosunki wodne przez właścicieli działek oznaczonych nr ewid. 1820/2, 1820/3 i 1820/4. Samo nawożenie ziemi, nawet w bardzo dużych ilościach, nie musi wpłynąć na naruszenie stosunków wodnych.

W skardze na powyższą decyzję M. C., J. C., B. M. i K. C. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Skarżący wnieśli także o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.

W uzasadnieniu skarżący podnieśli, że postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych na gruncie zostało wszczęte na ich wniosek, jako właścicieli działek nr ewid.1819/3, 1819/4, 1819/5, 1819/7, 1819/8, 1819/9, 1819/10. We wniosku wskazali, że właściciele działek nr 1820/2, 1820/3 i 1820/4 podnieśli poziom terenu o około od 0,4 m do 1,8 m ponad wcześniejszy (naturalny) poziom. Ziemia i gruz zostały nawiezione prawie do samego ogrodzenia. Po przeprowadzeniu postępowania, które trwało kilka miesięcy, 7 sierpnia 2019 r. Wójt Gminy K. wydał decyzję odmawiającą nakazania przywrócenia stosunków wodnych przez właścicieli działek nr ewid. 1820/2, 1820/3 i 1820/4. Podstawą do takiego rozstrzygnięcia były oględziny w terenie i analiza mapy zasadniczej z lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku dokonane przez pracowników Urzędu Gminy K.. Nie zlecono wykonania ekspertyzy, czy też innej opinii biegłego. Zdaniem skarżących, wykonanie takiej opinii jest niezbędne, gdyż prawidłowa ocena dotycząca stanu wody na gruncie i powstałych w tym zakresie naruszeń wymaga wiedzy specjalistycznej, doświadczenia zawodowego i odpowiedniego przygotowania. Zarówno ustalenie, czy w ogóle nastąpiła zmiana stanu wód na gruncie i czy ta zmiana została wywołana działaniem właściciela gruntu, a także czy spowodowało to szkody, jak i następnie ustalenie sposobu zapobiegania szkodom, przekraczają wiedzę ogólną, przez co wymagają dostępu do fachowej wiedzy specjalistycznej. Gdy tak jak w niniejszej sprawie istnieje różnica stanowisk, co do zakłócenia stosunków wodnych, opinia biegłego winna być dowodem przesądzającym o istnieniu związku przyczynowego między określonym działaniem a stanem wód na gruntach sąsiednich oraz przesądzać o koniecznych do wykonania czynności zapobiegających szkodom. Brak takiej ekspertyzy, opinii rzutuje na ostatecznie podjęte decyzje ze szkodą dla skarżących. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego:

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie, tj. utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do wydania orzeczenia na mocy art. 138 § 2 k.p.a., tj. uchylenia decyzji organu pierwszej instancji w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania;

- art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, w szczególności poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w zakresie zmiany stanu wody na gruncie, o co wcześniej wnosili.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie 12 sierpnia 2020 r. pełnomocnik skarżących oświadczyła, że popiera skargę. Na działce należącej do Gminy K. znajdują się droga i parkingi bez odwodnienia. Działki skarżących są wykorzystywane między innymi pod uprawy na potrzeby własne. Parafia Rzymskokatolicka pod wezwaniem [...] w K. nabyła działki pod powiększenie cmentarza. Na działki został nawieziony gruz i śmieci. Są one wykorzystywane pod parkingi.

Pełnomocnik organu administracji wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę.

Pełnomocnik organu oświadczył, że zarzuty skarżących dotyczące nawiezienia gruzu i śmieci mogą stanowić podstawę postępowania o usunięcie odpadów a nie przywrócenia stosunków wodnych.

Z uwagi na to, że pełnomocnik skarżących oświadczyła, że uczestnik postępowania K. O. zmarł, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w P. o nadesłanie jego aktu zgonu. Na podstawie odpisu skróconego aktu zgonu (k. 58) sąd ustalił, że uczestnik postępowania zmarł 22 lutego 2020 r., a zatem w toku postępowania sądowoadministracyjnego.

Z tego względu postanowieniem z 9 września 2020 r. sąd zawiesił postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie.

Postanowieniem z 10 listopada 2020 r., sygn. akt II OZ 951/20 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżących na postanowienie o zawieszeniu postępowania sądowoadministracyjnego.

Wobec ustalenia, że następcą prawnym zmarłego uczestnika postępowania K. O. jest I. O., postanowieniem z 23 marca 2021 r. sąd podjął zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 1842 ze zm.), powoływanej dalej jako: "ustawa o COVID-19". Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Wykładnia funkcjonalna przepisów ustawy o COVID-19 pozwala opowiedzieć się za dopuszczalnością zastosowania art. 15zzs4 ust. 3 w niniejszej sprawie i możliwością jej rozpoznania oraz wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym. Przepis art. 15zzs4 ust. 3 należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie, m. in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami ustawy o COVID-19 jest, m. in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem SARS-CoV-2, a w obecnym stanie faktycznym istnieją takie okoliczności, które w zarządzonym stanie pandemii, w pełni nakazują uwzględnianie rozwiązań powyższej ustawy w praktyce działania organów wymiaru sprawiedliwości.

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia uczestników postępowania występujące na terenie miasta Łodzi będącego siedzibą tutejszego sądu oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. Zgodnie ze wskazaną regulacją brak jest podstaw do uzależnienia rozpatrzenia sprawy od zgody lub sprzeciwu strony. Niemożliwy jest bowiem do przewidzenia termin, w którym mogłoby nastąpić rozpatrzenie sprawy na rozprawie (por. postanowienie NSA z 5 listopada 2020 r., II FSK 1745/18). Poza brakiem udziału stron w samym posiedzeniu, na którym zapada wyrok, sądowa kontrola w tym trybie nie różni się od kontroli sprawowanej przy rozpoznawaniu spraw na rozprawie.

W niniejszej sprawie 24 marca 2021 r. zostało wydane przez Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi stosowne zarządzenie, o czym zawiadomiono pełnomocnika skarżących, uczestników postępowania i organ administracji. Jednocześnie poinformowano strony o możliwości złożenia pisma zawierającego stanowisko i ewentualnego uzupełnienia argumentacji.

W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Jednocześnie, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Z przepisów tych wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

Istotą sporu zaistniałego w niniejszej sprawie jest, czy w wyniku zmian dokonanych na gruncie przez właścicieli działek nr ewid. 1820/2 1820/3 i 1820/4 doszło do zmiany, zakłócenia stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2268 ze zm.). Zgodnie z art. 234 ustawy Prawo wodne właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich; odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie (ust. 1 pkt 1 i 2). Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3). Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (ust. 5).

Wydanie decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne winno poprzedzać ustalenie, czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie jego właściciel, na czym one polegały, czy spowodowały one zmiany stosunków wodnych i czy wywierają one niekorzystny wpływ na grunty sąsiednie, nie należące do sprawcy naruszeń, tj. czy zmiany te powodują lub mogą powodować szkody (por. wyrok WSA w Białymstoku z 20 września 2018 r., II SA/Bk 404/18, wyrok WSA w Warszawie z 19 grudnia 2019 r., VIII SA/Wa 752/19). Innymi słowy w postępowaniu dotyczącym naruszenia stosunków wodnych, organ musi ustalić oraz wykazać istnienie związku przyczynowo-skutkowego między zmianą dokonaną na gruncie, a wynikłym z tego szkodliwym wpływem na grunt sąsiedni. Sam fakt dokonania określonej zmiany nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Konieczne jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie. Ustalenie opisanego wyżej związku przyczynowo-skutkowego, co do zasady wymaga posiadania specjalistycznej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a także ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń. W postępowaniu dotyczącym uregulowania stosunków wodnych na gruncie, z reguły konieczne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, zawierającej ocenę zaistniałych na gruncie stosunków wodnych (por. wyrok NSA z 14 maja 2008 r., II OSK 613/07). W sprawach o przywrócenie stosunków wodnych na gruncie na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne opinia biegłego jest więc w zasadzie niezbędna. Zarówno ustalenie, czy w ogóle nastąpiła zmiana stanu wód na gruncie i czy ta zmiana została wywołana działaniem właścicieli gruntu, a także czy spowodowało to szkody, jak i następnie ustalenie sposobu zapobiegania szkodom, tj. określenie odpowiednich urządzeń, do wykonania których organ powinien zobowiązać stronę na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne przekraczają bowiem wiedzę ogólną i wymagają fachowej wiedzy i specjalistycznych wyliczeń (por. wyrok WSA w Lublinie z 11 stycznia 2018 r., II SA/Lu 970/17). Treść opinii stanowi materiał dowodowy pozwalający organowi na poczynienie prawidłowych ustaleń faktycznych. Opinia biegłego jest szczególnie istotna w sytuacji, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – istnieje różnica stanowisk pomiędzy właścicielami gruntów sąsiednich, co do zmiany stanu wody na gruncie, którą według skarżących miały spowodować prace realizowane przez właścicieli działek nr ewid. 1820/2, 1820/3 i 1820/4. Opinia ta jest również istotna, w sytuacji istniejących wątpliwości, co do okoliczności faktycznych lub ich ocen merytorycznych mających znaczenie dla wyniku sprawy. Należy mieć na uwadze, że szkodliwe oddziaływanie zmiany stosunków wodnych na grunty sąsiednie to proces długotrwały, wymagający obserwacji, niejednokrotnie nie dający się stwierdzić w czasie jednorazowych, sporadycznych oględzin (por. wyrok WSA w Białymstoku z 3 lutego 2009 r., II SA/Bk 609/08).

Zdaniem sądu, w niniejszej sprawie, wbrew stanowisku organów administracji, nie jest oczywiste, że prace prowadzone na działkach nr ewid. 1820/2 1820/3 i 1820/4 nie doprowadziły do zmiany stosunków wodnych szkodliwie wpływających na grunty sąsiednie.

Nie jest sporne, że na działkach nr ewid. nr 1820/2 i 1820/4 były prowadzone przez uczestnika postępowania Parafię Rzymskokatolicką pod wezwaniem [...] w K. prace polegające na ich uporządkowaniu, rozplantowaniu zalegającej pryzmy ziemi i wyrównaniu w związku z powiększaniem parkingu przy cmentarzu.

Według oświadczenia pełnomocnika tego uczestnika postępowania, złożonego podczas oględzin 4 czerwca 2019 r., działki te zostały nawiezione ziemią do poziomu rzutu zerowego wynikającego z pozwolenia na budowę z 1999 r. wydanego na rzecz poprzedniego właściciela. Naturalny spadek terenu ukształtowany jest w stronę południową i w tę stronę spływa woda, która może gromadzić się na działce w następstwie "ulewnych deszczy".

Z kolei pełnomocnik skarżących stwierdziła, że po nawiezieniu ziemi na działkach tych spadek ukierunkowany jest z południa na północ. Na działkach skarżących znajduje się rów odprowadzający wodę połączony z rowem gminnym.

Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, na działce nr ewid. 1820/3 w 2018 r. Gmina K. wykonała utwardzenie asfaltem na podstawie zgłoszenia wykonania robót budowlanych niewymagających pozwolenia na budowę złożonego 27 lutego 2018 r. w Starostwie Powiatowym w P.. W piśmie z 3 lipca 2019 r. skarżący wskazali, że prace te polegały na podwyższeniu terenu, zaś znajdująca się na tej działce droga nie posiada odwodnienia.

Zdaniem sądu, organy administracji nie wyjaśniły jednak, czy zmiany te niekorzystnie wpływają na grunty sąsiednie. Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, podstawę ustalenia, że nie został zmieniony kierunek spływu wód z działek nr ewid. 1820/2 i 1820/4 zdaje się stanowić oświadczenie uczestnika postępowania złożone podczas oględzin przeprowadzonych 4 czerwca 2019 r. i mapa zasadnicza założona w latach 70-tych ubiegłego wieku. Natomiast w odniesieniu do działki nr ewid. 1820/3 takich ustaleń już w ogóle nie poczyniono, a przynajmniej nie wynikają one z uzasadnień wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu decyzji z [...] r. organ jednocześnie wskazał, że na działkach nr ewid. 1820/2 i 1820/4 przez około 20 lat zalegały: wał ziemny pochodzący z wykopów pod fundamenty hali kwiatowej porośnięty samosiejkami i chwastami oraz fundamenty po nieskończonej hali kwiatowej. Obecny właściciel teren działek uporządkował. Zalegające pryzmy ziemi rozplantował i wyrównał przez co poprawił się stan naturalnego spadku w stronę południowo-wschodnią, w kierunku istniejącego rowu, tj. działki nr 1821 stanowiącej własność Skarbu Państwa i będącej w użytkowaniu Urzędu Gminy w K.. Rów ten organ pierwszej instancji uznał za mający kluczowe znaczenie jako rów odwadniający, który powinien odbierać wody z wyżej położonych terenów. Został on ogrodzony przez skarżących. Dostęp do niego został zablokowany przez co utrudniona jest jego konserwacja, a stan ten, według organu pierwszej instancji, może wpływać na stosunki wodne i nie jest związany z pracami na działkach nr ewid. 1820/2, 1820/3 i 1820/4. Organ pierwszej instancji nie ustalił zatem, że nieodpowiedni stan rowu odwadniającego wpływa na stosunki wodne, lecz wyraził jedynie takie przypuszczenie. Nie można więc uznać, że organy administracji ustaliły, jak wyglądał kierunek spływu wód na działkach nr ewid. 1820/2, 1820/3 i 1820/4 przed wykonanymi na nich pracami, które zdaniem skarżących, spowodowały ich podwyższenie od 0,4 m do 1,8 m. Okoliczność, że na działkach nr ewid. 1820/2 i 1820/4 przez 20 lat zalegał wał ziemny oraz oświadczenie Rady Ekonomicznej uczestnika postępowania z 8 lipca 2019 r., że teren cmentarza był podtapiany i konieczne jest uregulowanie odpływu wód wskazują, że wykonane prace mogły spowodować zmianę w odpływie wód i stanu wody na działkach skarżących i pozostałych uczestników postępowania nawet poprzez zwiększenie kąta nachylenia terenu, a w konsekwencji zwiększenie intensywności odpływu wód. Prace wykonane na działce nr ewid. 1820/3 mogły także wywrzeć taki skutek, lecz organy administracji nie przedstawiły w uzasadnieniach wydanych decyzji żadnych ustaleń w tym zakresie.

Istnienie na działkach skarżących rowu odprowadzającego wodę połączonego z rowem na działce nr 1821 świadczy o tym, że działki skarżących oraz inne działki znajdujące się na tym terenie wymagają odwadniania, zaś rowy te są elementem urządzeń melioracji wodnych. Organ pierwszej instancji stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że teren w okolicy był i jest podmokły. Zdaniem sądu, w tej sytuacji nawet jeżeli prace wykonane na działkach nr ewid. 1820/2, 1820/3 i 1820/4 nie spowodowały zmiany kierunku naturalnego, istniejącego dotychczas spadku, to nie można wykluczyć, że zmiana ukształtowania terenu poprzez zwiększenie kąta nachylenia tego spadku spowodowała pogorszenie stanu i walorów użytkowych działek skarżących, a tym samym, że szkodliwie na nie wpływa. Nie bez znaczenia jest, że na działkach skarżących znajdują się budynki, a część z nich stanowi grunty rolne klasy III i IV, które wykorzystują pod uprawy. Stwierdzenie jedynie na podstawie jednorazowo przeprowadzonych oględzin 6 czerwca 2019 r. i złożonego wówczas oświadczenia przez pełnomocnika skarżących, że szkoda nie wystąpiła, jest w tym stanie rzeczy przedwczesne. Jak już wyżej wskazano, szkodliwe oddziaływanie zmian stosunków wodnych na grunty sąsiednie to proces długotrwały, wymagający obserwacji, niejednokrotnie nie dający się stwierdzić w czasie jednorazowych, sporadycznych oględzin.

Należy także zauważyć, że z akt sprawy nie wynika, dlaczego za stronę postepowania uznano M. K. i K. O. – właścicieli działek nr ewid. 2100 i 2105. Nie można jednak wykluczyć, że stosunki wodne na tych działkach pozostają w związku ze stosunkami wodnymi na pozostałych działkach, których dotyczy niniejsze postępowanie. Organy administracji nie wyjaśniły jednak tej kwestii w ogóle.

W ocenie sądu, na podstawie zgromadzonych przez organy administracji dowodów nie można stwierdzić, czy prace wykonane na działkach nr ewid. 1820/2, 1820/3 i 1820/4 rzeczywiście spowodowały zmianę stosunków wodnych i czy zmiana ta szkodliwie wpłynęła na działki skarżących, np. poprzez podtapianie, nadmierne nawadnianie, bądź nie doszło do takiej zmiany lub nie ma ona szkodliwego wpływu. Dlatego też ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji zasięgnie opinii biegłego, który powinien wziąć udział w prawidłowo przeprowadzonych oględzinach oraz przeprowadzi inne niezbędne dowody, w tym z dokumentów dotyczących stosunków wodnych (rowów odwadniających) i ukształtowania terenu. Dopiero prawidłowe zebranie całego materiału dowodowego pozwoli na jego ocenę zgodną z regułami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i ustalenie stanu faktycznego sprawy, a tym samym prawidłowe zastosowanie normy art. 243 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy jest warunkiem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego.

Nadto należy wskazać, że postępowanie w niniejszej sprawie dotyczy przywrócenia stosunków wodnych zakłóconych, według skarżących, również w wyniku robót wykonanych na działce nr 1820/3, stanowiącej własność Gminy K., a więc pozostającej we władaniu jednostki samorządu terytorialnego, której organ wykonawczy (art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym – tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 506 ze zm.) był jednocześnie organem wydającym decyzję w pierwszej instancji. Co więcej, z uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wynika, że rów odwadniający, którego stan techniczny może negatywnie wpływać na istniejące stosunki wodne pozostaje w użytkowaniu Urzędu Gminy w K.. Z tego względu, organ ponownie rozpoznając sprawę winien rozważyć, czy nie zachodzi podstawa do wyłączenia organu od orzekania w tej sprawie.

Na marginesie powyższych rozważań wyjaśnić trzeba, że rodzaj wykorzystanych materiałów do prac na działkach nr ewid. 1820/2, 1820/3 i 1820/4 może mieć znaczenie dla innych postępowań niż sprawa o nakazanie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie.

Mając na uwadze powyższe sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. sąd zasądził od organu administracji na rzecz skarżących solidarnie kwotę 300 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania w postaci wpisu sądowego od skargi.

B.A.