Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2035/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art.7 art 77 § 1 art 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Sędziowie: NSA Elżbieta Kremer del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 258/22 w sprawie ze skargi A.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 10 czerwca 2022 r. oddalił skargę A.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z [...] listopada 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika procesowego. Autor skargi kasacyjnej zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bądź jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1) art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, z późn. zm.), dalej: uśr, przez:

a) błędną wykładnię pojęcia "opieki", która zdaniem skarżącej, nie musi być sprawowana nieustannie przez całą dobę, aby spełniać przesłankę stałości i długotrwałości, gdyż sposób jej sprawowania zależy od rodzaju chorób i schorzeń występujących u jej matki;

b) nieprawidłową subsumpcję stanu faktycznego pod normę prawną, tj. nieprawidłowe uznanie, że opieka sprawowana przez skarżącą nad matką nie jest stała, długotrwała i nie stanowi opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 uśr, a w konsekwencji nieprzyznanie świadczenia skarżącej, która zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad matką;

2) art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dalej: kpa, polegające na niezebraniu i nierozpatrzeniu materiału dowodowego oraz niepodjęciu niezbędnych działań celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji dokonanie błędnych ustaleń oraz brak wyczerpującego uzasadnienia, w szczególności polegające na:

a) nieprawidłowym ustaleniu, że matka skarżącej jest osobą samodzielną i choruje tylko na schorzenia kręgosłupa i zwyrodnienie stawów, cierpi na głębokie niedowidzenie, posiada problemy z pamięcią, pomimo że matka skarżącej cierpi ponadto na: łuszczycę pospolitą, ma znaczne zaburzenia pamięci, które mogą w poważny sposób zagrażać jej zdrowiu i życiu;

b) bezpodstawnym kwestionowaniu stanu niesamodzielności matki skarżącej bez dokonania oceny związanej z rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności posiadanej przez jej matkę, pomimo że w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wskazano, że wymaga ona stałej opieki i pomocy w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji oraz konieczności współudziału opiekuna w procesie jej leczenia i rehabilitacji;

c) nieprawidłowym ustaleniu, że sprawowanie opieki przez skarżącą ogranicza się jedynie do "przygotowywania i podania matce posiłków oraz dbania o czystość pomieszczeń i odzieży, zakupy, umawiania na wizyty lekarskie", celowo pomijając szereg czynności podejmowanych przez skarżącą, o których informowała ona organ w pismach i w trakcie wywiadów środowiskowych, obejmujących pomoc we wszystkich czynnościach dnia codziennego takich jak w szczególności: przygotowywania pięciu odpowiednio zbilansowanych posiłków i dbałości o ich spożywanie przez matkę w odpowiednich porach (zalecenia lekarskie), pomoc w myciu, kąpaniu, czesaniu, ubieraniu, zapewnianie i podawanie leków, zmianę opatrunków, planowanie, umawianie i odbywanie wizyt u lekarzy specjalistów, organizowanie transportu, wspierania matki w każdym aspekcie procesu jej leczenia i rehabilitacji, utrzymywania miejsca zamieszkania w czystości (sprzątanie, mycie naczyń, pranie, zmiana pościeli), organizowaniu matce wolnego czasu przez czynności, które mogą umożliwić osobie starszej rozwój psychofizyczny oraz większe usamodzielnienie się i wsparcie emocjonalne, a które to czynności uniemożliwiają skarżącej wykonywanie pracy zarobkowej;

d) braku ustalenia tego, jaki tryb życia prowadzi wspólnie zamieszkujący ze skarżącą i matką brat skarżącej, W.G., który jest osobą uzależnioną od alkoholu, chorą psychicznie, ubezwłasnowolnioną całkowicie, agresywną w stosunku do członków rodziny, co uniemożliwia pozostawienie przez skarżącą matki bez opieki w domu, bowiem zachowanie W.G. stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia niepełnosprawnej;

e) braku ustalenia, na jakie schorzenia i choroby cierpi siostra skarżącej, M.G., która pozostaje w stałym leczeniu psychiatrycznym od 1998 r., jest upośledzona umysłowo w stopniu lekkim – ma znaczne zmiany zachowania powodujące konieczność opieki lub leczenia, ma zaburzenia depresyjne nawracające, jest rozchwiana emocjonalne, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, przez ostatnie lata orzekano u niej niezdolność do pracy, przebywała na zasiłku rehabilitacyjnym, obecnie kontynuuje leczenie i oczekuje na operacje kręgosłupa, jest osobą konfliktową, agresywną, co stanowi obiektywne okoliczności wyłączające możliwość samodzielnej opieki przez nią nad matką, jak również wyłączają możliwość świadczenia pracy i łożenia na S.G.

Dodatkowo pełnomocnik skarżącej kasacyjnie wniósł o przeprowadzenie dowodu z:

1) zaświadczenia lekarskiego z 17 sierpnia 2022 r.,

2) wyniku badania psychologicznego z 18 sierpnia 2022 r.,

3) karty informacyjnej z 29 czerwca 2022 r.,

4) wyniku badania psychologicznego z 18 grudnia 2019 r.,

5) badania psychologicznego z 15 :2009 r.,

6) informacji o przebytej rehabilitacji leczniczej z 24 listopada 2021 r.

- na okoliczność obecnego stanu zdrowia matki skarżącej i jego pogorszenia w ostatnim czasie;

7) postanowienia i wezwania Sądu Rejonowego w Jaśle,

8) opinii sądowej psychiatryczno-psychologicznej z 13 lutego 2021 r.,

9) postanowienia o umorzeniu dochodzenia z 26 czerwca 2017 r.,

10) karty informacyjnej ze Szpitalnego Oddziału Ratunkowego z 11 lutego 2020 r.,

11) karty informacyjnej z leczenia szpitalnego z 28 listopada 2021 r.,

12) karty informacyjnej ze Szpitalnego Oddziału Ratunkowego z 2 lipca 2022 r.

- na okoliczność tego, jaki jest obecny stan zdrowia W.G., tego, jaki tryb życia prowadzi W.G., który to stan uniemożliwia skarżącej pozostawianie matki samej w domu bez jej opieki, tego, że w Sądzie Rejonowym w Jaśle toczy się sprawa o zmianę opiekuna dla ubezwłasnowolnionego,

13) zaświadczenia z 28 stycznia 2021 r.,

14) orzeczenia lekarskiego z 14 kwietnia 2022 r.,

15) skierowania do poradni specjalistycznej,

16) skierowanie do poradni chirurgicznej,

17) informacji z 8 kwietnia 2022 r.,

18) historii zdrowia i choroby z 29 marca 2022 r.,

19) pisma Sądu Rejonowego w Jaśle z 26 listopada 2021 r.,

20) karty informacyjnej ze Szpitalnego Oddziału Ratunkowego z 31 sierpnia 2019 r.

- na okoliczność aktualnego stanu zdrowia skarżącej, jej problemów natury psychicznej i konfliktu skarżącej z M.G.

21) zaświadczenia lekarskiego z 31 stycznia 2022 r.,

22) orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 marca 2020 r.,

23) orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 listopada 2020 r.,

24) decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 3 grudnia 2020 r.

- na okoliczność stanu zdrowia M.G., niemożności świadczenia przez nią samodzielnej opieki nad matką S.G. i łożenia na jej utrzymanie.

W piśmie procesowym z 15 września 2022 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Pismem z 13 października 2022 r. pełnomocnik wniósł o dopuszczenie dowodów z dokumentów:

1) karty informacyjnej z 10 października 2022 r.,

2) skierowania do poradni dermatologicznej z 10 października 2022 r.,

3) recepty z 10 października 2022 r.,

4) zaleceń lekarskich

- na okoliczność obecnego stanu zdrowia matki skarżącej i jego pogorszenia w ostatnim czasie.

Pismem z 18 sierpnia 2023 r. pełnomocnik wniósł o dopuszczenie dowodów z dokumentów:

1) karty informacyjnej z 18 lipca 2023 r.,

2) skierowania do poradni dermatologicznej z 18 lipca 2023 r.,

3) faktury z 2 lipca 2022 r.,

4) zaleceń lekarskich,

5) zaświadczenia lekarskiego z 17 sierpnia 2022 r.

- na fakt obecnego stanu zdrowia matki skarżącej i jego pogorszenia w ostatnim czasie,

6) kart informacyjnych W.G. z 30 maja 2023 r.,

7) pisma M.U. do Sądu Rejonowego w Gorlicach z 24 lipca 2023 r.,

8) pisma M.U. do Sądu Rejonowego w Jaśle z 14 sierpnia 2023 r.,

9) oświadczenia M.U. z 4 sierpnia 2023 r.,

10) opinii psychiatrycznej z 29 listopada 2017 r.,

11) pisma Prokuratury Rejonowej w Gorlicach z 28 grudnia 2020 r.,

12) pisma Prokuratury Okręgowej w Nowym Sączu z 4 maja 2021 r.,

13) pisma Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z 12 kwietnia 2022 r.

- na fakt stanu zdrowia brata skarżącej, jego pogorszenia się w ostatnim czasie oraz tego, że skarżąca nie może zostawiać matki samej z bratem z uwagi na niebezpieczeństwo dla zdrowia i życia matki.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uznał za stosowne w pierwszej kolejności odnieść się do złożonych wniosków dowodowych.

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że zgodnie z przepisem art. 106 § 3 ppsa sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 ppsa, stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 ppsa. Ponadto co do zasady rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola ustaleń wojewódzkiego sądu administracyjnego, a nie zastępowanie tego sądu. Ogólnie zauważyć należy, że uwzględnienie nowych dowodów przedłożonych na etapie postępowania kasacyjnego implikowałoby nowe ustalenia faktyczne, które mogłyby mieć wpływ na wynik oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny mógłby w takiej sytuacji przypisać naruszenie prawa przez wojewódzki sąd administracyjny z przyczyn temu sądowi nieznanych. Podczas procedowania kasacyjnego zakres badania legalności zaskarżonego wyroku, poza braną z urzędu pod rozwagę nieważnością postępowania, wyznacza, wynikająca z przywołanego powyżej art. 183 § 1 ppsa zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Przywołany przepis wyłącza zatem zastosowanie w postępowaniu kasacyjnym art. 106 § 3 w zw. z art. 193 ppsa. Odmienne zapatrywanie byłoby ewidentnie sprzeczne z treścią art. 183 § 1 ppsa.

Na marginesie powyższego zauważyć także należy, że art. 1 ppsa normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Treść tego przepisu wskazuje jednoznacznie, że rolą sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest kontrola działalności organów administracji, tj. ocena prawidłowości ich postępowania w dacie wydania kontrolowanego rozstrzygnięcia. Wyklucza to zatem co do zasady możliwość uwzględnienia okoliczności czy dowodów powstałych po dacie wydania kontrolowanego aktu lub czynności. Tymczasem znaczna część dowodów powołanych przez pełnomocnika skarżącej kasacyjnie dotyczyła stanów, które zaistniały już po wydaniu zaskarżonej decyzji, i opierała się na dokumentach późniejszych od kwestionowanego rozstrzygnięcia Kolegium.

Z uwagi na powyższe w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia wniosków dowodowych zgłoszonych w imieniu skarżącej kasacyjnie.

Zauważyć także należy, że kontrola działalności administracji publicznej wykonywana na podstawie art. 1 ppsa wyklucza możliwość merytorycznego rozstrzygania spraw administracyjnych przez sądy administracyjne, co wyklucza nie tylko możliwość przyznania skarżącej przez sąd wnioskowanego świadczenia, ale powoduje także, że sądy administracyjne niebędące kolejną instancją w sprawie nie stosują przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i nie ustalają stanu faktycznego sprawy. Działalność sądów administracyjnych na gruncie przywołanego przepisu ogranicza się do zbadania czy organy administracji publicznej w toku wydawania rozstrzygnięcia prawidłowo zastosowały przepisy proceduralne, w tym w szczególności zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego, i w oparciu o należycie ustalony stan faktyczny dokonały właściwej wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego.

Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uwzględnić zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa. Zarzut ten został bowiem wyraźnie powiązany przez autora skargi kasacyjnej z niezastosowaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazanych powyżej przepisów procedury administracyjnej i niedokonaniem przez ten sąd ustaleń odnoszących się do stanu faktycznego sprawy, a nie z zaakceptowaniem naruszeń tych przepisów, których ewentualnie mogły dopuścić się prowadzące postępowanie organy administracji publicznej. Podkreślenia przy tym wymaga, że tak jednoznaczne sformułowanie argumentacji dotyczącej wspomnianego zarzutu wyklucza możliwość jego sanowania zgodnie z wytycznymi wynikającymi z uzasadnienia uchwały Naczelny Sąd Administracyjny z 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09. W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał bowiem, że w sytuacji, gdy strona przytoczy w petitum skargi kasacyjnej wyłącznie zarzut naruszenia prawa przez organ administracji publicznej, nie powiązawszy go z zarzutem naruszenia prawa przez wojewódzki sąd administracyjny, nie jest uzasadnione bezwarunkowe i automatyczne dyskwalifikowanie takiej skargi z powołaniem się na niedopełnienie wymogów określonych w art. 176 ppsa. Odnotować jednakże należy, że tak sformułowany zarzut możliwy jest do rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny, o ile dotyczyć on będzie naruszenia prawa przez organ administracji publicznej. Tym samym powiązanie zarzutu naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego przez sąd administracyjny polegający na niezastosowaniu tych przepisów przez sąd skutkować musi uznaniem tak sformułowanego zarzutu za wadliwy w stopniu wykluczającym możliwość jego rozpoznania.

Przechodząc z kolei do rozpoznania zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 uśr, należy wyjaśnić, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca wnioskiem z 1 czerwca 2021 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Decyzją z [...] lipca 2021 r. Wójt Gminy Lipinki odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu przez nią 18. roku życia i po zakończeniu nauki w szkole lub szkole wyższej.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z [...] listopada 2021 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ odwoławczy, z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, nie podzielił stanowiska organu pierwszej instancji co do przesłanki daty powstania niepełnosprawności jako podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał jednakże, że ustalony w toku postępowania zakres czynności opiekuńczych nie wskazuje, aby musiały one być podejmowane przez cały dzień i nie odbiegają od zakresu czynności podejmowanych przez aktywne zawodowo osoby opiekujące się starszymi rodzicami. Organ odnotował również, że podopieczna jest osobą samodzielną w poruszaniu się i obsłudze, a skarżąca ma rodzeństwo zobowiązane w równym stopniu do alimentacji względem matki i mogące uczestniczyć w opiece nad niepełnosprawną. W konsekwencji Kolegium uznało, że sprawowana opieka nie wyklucza możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w ograniczonym godzinowo zakresie.

Przywołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że świadczenie opiekuńcze należy przyznawać wyłącznie w takich stanach faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna osoby niepełnosprawnej. W jego ocenie sytuacja taka nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, gdyż czynności opiekuńcze, których zakres ustalono w toku postępowania administracyjnego, nie pochłaniały całego dnia i nie skutkowały obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopieczną. Sąd zaznaczył także, że obowiązki te mogą być dzielone pomiędzy skarżącą i jej rodzeństwo z wyłączeniem jednej z sióstr, która z przyczyn obiektywnych nie może podjąć takiej opieki nad niepełnosprawną matką.

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym [niż wymienione w punktach poprzedzających] osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Analiza zacytowanego powyżej przepisu wskazuje, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną osobą na podstawie tego przepisu niezbędne jest łączne występowanie trzech przesłanek, tj.: (1) wystąpienie obowiązku alimentacyjnego, (2) rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki oraz (3) legitymowanie się przez podopiecznego wnioskodawcy orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Brak któregokolwiek z tych elementów powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane.

O ile w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że na skarżącej kasacyjnie ciążą obowiązki alimentacyjne względem matki oraz że podopieczna skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to podzielić należy wnioskowanie organu odwoławczego oraz Sądu pierwszej instancji, iż nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.

Wyjaśnić należy, że wprawdzie rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ale jej spełnienie nie może być sprowadzane wyłącznie do współwystępowania rezygnacji z zatrudnienia z faktem opieki nad niepełnosprawną osobą, w stosunku do której na wnioskodawcy ciążą obowiązki alimentacyjne. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych – prawidłowo przywołaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie – pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, czy z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 237/20).

Pomiędzy zaprzestaniem (bądź niepodejmowaniem) zatrudnienia a sprawowaną opieką musi zatem istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy, którego brak wyklucza możliwość przyznania świadczenia (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22).

Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest zatem ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter. Opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 20223 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22).

W rozpoznawanej sprawie opieka sprawowana przez skarżącą kasacyjnie obejmuje przygotowywanie i podawanie posiłków, dbanie o czystość pomieszczeń i odzieży, wykonywanie zakupów, umawianie na wizyty lekarskie. Dodatkowo w toku postępowania ustalono, że skarżąca posiada trójkę rodzeństwa, z których tylko jedno z przyczyn obiektywnych nie może uczestniczyć w opiece nad niepełnosprawna matką.

Z uwagi na powyższe należy podzielić stanowisko organu odwoławczego oraz Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym czynności te nie wymagają ciągłego i nieprzerwanego zaangażowania skarżącej kasacyjnie. Czynności te w znacznej mierze polegają na wykonywaniu zwykłych czynności związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego i opieki nad starszymi rodzicami. Jako takie czynności te nie kolidują zatem z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i mogą być wykonywane obok czynności mających na celu zapewnienie bieżących środków utrzymania. Sprawowany wymiar opieki nie charakteryzuje się zatem związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie prawidłowo ustalono, że pomiędzy faktem niepodejmowania przez skarżącą kasacyjnie zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej a opieką sprawowaną nad matką nie występuje związek przyczynowy wynikający z art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, to brak było podstaw uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 uśr.

Na marginesie powyższego należy zauważyć, że uzasadnienie tego zarzutu kasacyjnego zmierza do podważenia dokonanych przez organy ustaleń faktycznych wskazujących, że zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia wykonywanie pracy zarobkowej, a sytuacja rodzeństwa powoduje, że nie może bądź też nie powinno ono uczestniczyć w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną matką. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem sądów administracyjnych zarzut naruszenia prawa materialnego nie może być skutecznie uzasadniony próbą zwalczania ustaleń faktycznych, gdyż próba taka mogłaby ewentualnie odnieść zamierzony skutek wyłącznie w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, tj. dotyczącej naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 października 2004 r., sygn. akt GSK 811/04). Oznacza to, że wspomniana argumentacja skargi kasacyjnej nie może odnieść spodziewanego skutku wobec niepostawienia skutecznego zarzutu naruszenia przepisów postępowania skutkującego nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, wobec czego działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.