Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1198/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 3 pkt 22
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 25 maja 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1474/2023/11668 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Z. (dalej: "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 17, art. 20 w zw. z art. 3 pkt 11 oraz art. 32 ust. 2 i art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm., dalej: "u.ś.r."), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "k.p.a."), odmówiono D. K.(dalej: "Strona", "Skarżąca") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką A. J. (dalej: "osoba wymagająca opieki").

W uzasadnieniu organ przywołał podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz wskazał, że Strona do wniosku dołączyła pismo z [...], z którego wynika, że od 1 kwietnia 2023 r. do 30 września 2023 r. został Stronie udzielony urlop wychowawczy na córkę. Zdaniem organu, ze względu na to, że Strona nie zrezygnowała z zatrudnienia/ pracy zarobkowej i nadal pracuje w [...] nie kwalifikuje się do wnioskowanego świadczenia.

Decyzja została doręczona w dniu 24 kwietnia 2023 r.

Strona w dniu 8 maja 2023 r. wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji podnosząc zarzut naruszenia: art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 i 23 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację polegającą na zastosowaniu wyłącznie wykładni literalnej oraz interpretację art. 17 ust. 1 w oderwaniu od art. 27 ust. 5 w zw. z art. 10 u.ś.r., w sytuacji, gdy zgodnie z linią orzeczniczą reprezentowaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach sygn. akt II SA/Gl 1204/19 z dnia 10 grudnia 2019 r. oraz Naczelny Sąd Administracyjny sygn. akt I OSK 1867/15 z dnia 19 stycznia 2017 r., osoba korzystająca z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem spełniającym przesłanki z art. 17 ust. 1 in fine i nie uzyskująca wynagrodzenia, nie musi rozwiązywać stosunku pracy, by uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Strony przyjęta przez organ wykładnia stoi w sprzeczności z ww. orzecznictwem sądów administracyjnych. Wskazała, że decyzja o korzystaniu z urlopu wychowawczego została podjęta w związku z tym, że córka korzysta z pięciu rehabilitacji w tygodniu, do tego doliczyć należy wizyty z córką u lekarzy różnych specjalności oraz prowadzenie rehabilitacji w domu.

W powołaniu na wymienione wyżej orzeczenia podkreśliła, iż uzyskanie prawa do urlopu wychowawczego z powodu konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad dzieckiem oznacza utratę dochodu, analogicznie jak utrata zatrudnienia. Skoro skutki te zrównano, to osoba korzystająca z urlopu wychowawczego powinna być traktowana jako osoba rezygnująca z zatrudnienia. Nie musi w związku z tym rezygnować ze stosunku pracy w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała, że w art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca dopuścił możliwość zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego z dodatkiem do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 ustawy, zatem nie sposób przyjąć, że celem ustawodawcy było doprowadzenie do rozwiązania stosunku pracy, przez matkę korzystającą z urlopu wychowawczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/1474/2023/11668 z dnia 25 maja 2023 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy oraz wskazał, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony z dnia 17 kwietnia 2023 r., którym Strona wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką zaliczoną do osób niepełnosprawnych do [...] lipca 2024 r. Stronie został udzielony urlop wychowawczy w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 30 września 2023 r. w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną córką.

Następnie organ odwoławczy przywołał brzmienie art. 17 u.ś.r. Po analizie materiału dowodowego stwierdził, że zaskarżona decyzja zasługuje na utrzymanie w mocy, gdyż Strona pozostaje w zatrudnieniu w [...], aktualnie przebywa na urlopie wychowawczym, udzielonym jej przez pracodawcę w celu sprawowania osobistej opieki nad córką, a zatem nie została spełniona podstawowa przesłanka ustawowa z art. 17 ust. 1 u.ś.r., dotycząca niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tym zakresie organ odwoławczy powołał wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 291/23.

W powołaniu natomiast na stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 października 2021 r., sygn. akt I OSK 687/21 wyjaśnił, że skoro w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego trwa stosunek prawny będący podstawą zatrudnienia, to nie można się zgodzić, że stan ten stanowi rezygnację z zatrudnienia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Z kolei odnosząc się do podanego przez Stronę argumentu pojawienia się w orzecznictwie stanowiska, iż osoba korzystająca z urlopu wychowawczego powinna być traktowana jako osoba rezygnująca z zatrudnienia, Kolegium stwierdziło, że jako organ administracji publicznej musi kierować się zasadą praworządności, określoną w art. 6 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, zatem stosując zasadę wykładni literalnej art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest możliwe przyznanie Stronie prawa do wnioskowanego świadczenia.

Decyzja została doręczona w dniu 30 maja 2023 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (data nadania: 28 czerwca 2023 r.) Względem zaskarżonej decyzji sformułowała zarzuty: 1) naruszenia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 i 23 u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację polegającą na zastosowaniu wyłącznie wykładni literalnej, w której nie uwzględniono przepisów Kodeksu pracy, a to art. 22 § 1, art. 1862 § 1, art. 1863, art. 1864 tego kodeksu; 2) uwzględnienie wyłącznie art. 6 k.p.a. z pominięciem art. 7a § 1 k.p.a.; 3) interpretację art. 17 ust. 1 oraz art. 3 pkt 22 u.ś.r. w oderwaniu od art. 27 ust. 5 oraz art. 10 u.ś.r.; 4) naruszenie art. 18 i art. 71 Konstytucji RP oraz art. 68 ust. 3 i art. 69 Konstytucji RP; 5) naruszenie art. 2, art. 32 ust. 1, art. 65 ust. 1 Konstytucji RP.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji a w uzasadnieniu przedstawiała argumentacje na poparcie sformułowanych zarzutów.

Zwróciła uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 21 listopada 2023 r. sygn. akt III SA/Gd 762/13 zgodnie z którym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oznacza każdą rezygnację, nawet czasową z określeniem terminu. W odniesieniu do art. 3 pkt 2 u.ś.r. podała, że stosunek pracy Skarżącej trwa nadal, lecz nie wykonuje ona pracy z uwagi na rezygnację na rzecz sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną córką.

Skarżąca przywołała treść wskazanych w zarzutach skargi przepisów Kodeksu pracy. Wskazała, że poprzez skorzystanie z urlopu wychowawczego zrezygnowała z "wykonywania pracy" i z wynagrodzenia, które stanowi istotny element stosunku pracy, pomimo że stosunek pracy trwa. Ponadto nie podjęła dodatkowego zatrudnienia. Na poparcie swojego stanowiska przywołała orzeczenia sądów administracyjnych, w tym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 19 października 2021 r. sygn. II SA/Bd 661/21, podkreślając, że nie jest w takiej sytuacji konieczne rozwiązanie stosunku pracy. Strona korzystająca z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem i nie uzyskująca z tego tytułu wynagrodzenia, nie musi rezygnować ze stosunku pracy w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazała, iż zastosowana przez organ odwoławczy interpretacja art. 17 ust. 1 u.ś.r. pomija wykładnię celowościową tego przepisu, w sytuacji, gdy wnioskowane świadczenie ma charakter socjalny, a zgodnie z projektem ustawy zasadniczym celem tego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej.

W ocenie Skarżącej organ odwoławczy nie uwzględnił również art. 7a § 1 k.p.a., a dosłowna interpretacja art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uwzględniająca wykładni językowej, systemowej i celowościowej wydaje się być błędna. Podobnie jak w treści odwołania wskazała, iż skoro w art. 27 ust. 5 u.ś.r. ustawodawca dopuścił możliwość zbiegu świadczeń, to nie sposób przyjąć, że celem ustawodawcy było doprowadzenie do rozwiązania stosunku pracy przez matkę korzystającą z urlopu wychowawczego, w tym dodatkowego.

W skardze zwróciła również uwagę na wynikającą z art. 18 Konstytucji ochronę rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa, gwarancję ustawową powrotu do pracy oraz ochronę trwałości pracy (art. 1864 i art. 8 k.p.), wynikającą z art. 68 ust. 3 Konstytucji ochronę zdrowia, z art. 69 Konstytucji pomoc osobom niepełnosprawnym oraz z art. 71 Konstytucji prawo rodziny do pomocy ze strony państwa. Podkreśliła, że taką szczególną formą pomocy jest świadczenie pielęgnacyjne.

W ocenie Skarżącej, w powołaniu na zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) i równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), z uwagi na orzeczenia sądów administracyjnych, które nie wykluczały w sytuacjach przebywania na urlopie wychowawczym czy urlopie bezpłatnym, uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, także Strona powinna takie prawo uzyskać. Wskazała także na naruszenie art. 65 ust. 1 Konstytucji zapewniającego wolność wyboru i wykonywania zawodu i miejsca pracy. Podkreśliła, że zrezygnowała z wykonywania pracy na rzecz osobistej opieki nad córką w związku z jej niepełnosprawnością, nie uzyskuje wynagrodzenia, i nie podjęła dodatkowego zatrudnienia, ponieważ kolidowałoby to z opieką. Podniosła także, że wymuszanie konieczności rozwiązania stosunku pracy może w przyszłości utrudnić Skarżącej powrót na rynek pracy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zarzuty skargi okazały się niezasadne. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, a także przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 25 maja 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta Z. z dnia 20 kwietnia 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką.

Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności przepis art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej orzekające w sprawie odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 17 kwietnia 2023 r. (karta nr 4 akt administracyjnych). Córka Strony legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia [...] r. nr [...] (karta nr 1 akt administracyjnych). Zgodnie z oświadczeniem Skarżącej opieka polega na codziennej rehabilitacji, karmieniu, pielęgnacji, praniu, gotowaniu, wizytach lekarskich, wizytach w urzędach, sprzątaniu, myciu, ubieraniu (karta nr 6 akt administracyjnych). Skarżąca od 1 kwietnia 2022 r. do 30 września 2023 r. korzysta z urlopu wychowawczego udzielonego w celu sprawowania osobistej opieki nad córką (karta nr 5 akt administracyjnych). Skarżąca korzystała z urlopu wychowawczego również w okresie od 1 października 2022 r. do 31 marca 2023 r. (akta sprawy o sygn. II SA/Gl 291/23 toczącej się przed tut. Sądem).

Ustalony na gruncie rozpoznawanej sprawy stan faktyczny nie był w sprawie kwestionowany.

Przechodząc do podanej przez organy przyczyny odmowy, opartej o brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., w pierwszej kolejności zauważyć należy, że Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko tut. Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 291/23 oddalającym skargę w sprawie ze skargi D. K. (obecnie Skarżącej w niniejszym postępowaniu) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach nr SKO.PSŚ/41.5/3471/2022/19720 z dnia 9 stycznia 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. nr [...] z dnia 3 listopada 2022 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką. Wówczas Skarżąca przebywała na urlopie wychowawczym udzielonym od 1 października 2022 r. do 31 marca 2023 r.

Podkreślenia wymaga, iż istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. polega na tym, że jest ono adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z którego muszą zrezygnować z uwagi na konieczność sprawowania opieki lub niepodejmowanie zatrudnienia z tego powodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2021 r. sygn. akt I OSK 324/21). W przypadku osoby, która uzyskała prawo do urlopu wychowawczego skutkuje to jedynie utratą dochodu, czego nie można utożsamiać z utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I OSK 889/21). Nie sposób bowiem uznać, aby osoba przebywająca na urlopie wychowawczym, a więc pozostająca w zatrudnieniu, spełniała jednocześnie warunek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1703/15, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1036/21).

Kwestia sporna powstała w niniejszej sprawie dotyczy możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres korzystania przez pracownika z urlopu wychowawczego.

Dostrzec należy, że powyższa kwestia była już oceniana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który aktualnie prezentuje ujednolicone stanowisko, oparte o wyjaśnienie, iż w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego trwa stosunek prawny będący podstawą zatrudnienia, a tym samym korzystanie z urlopu wychowawczego nie stanowi rezygnacji z zatrudnienia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 8 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 2250/12, z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1703/15, z dnia 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 572/16, z dnia 10 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 467/20, z dnia 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 889/21). Pogląd ten reprezentuje także Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.

Osoba korzystająca z urlopu wychowawczego pozostaje w zatrudnieniu, chociaż nie świadczy pracy i nie otrzymuje wynagrodzenia, zawieszenie obowiązków i uprawnień w tym zakresie ma jednak charakter czasowy. Skoro w trakcie korzystania z urlopu wychowawczego trwa stosunek prawny będący podstawą zatrudnienia, to nie można się zgodzić, że stan ten stanowi rezygnację z zatrudnienia, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt I OSK 687/21, z dnia 8 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 1703/15, z dnia 10 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 467/20, z dnia 8 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1036/21, podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Ol 723/22, Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1083/22). Należy mieć na uwadze, iż urlop wychowawczy jest uprawnieniem ściśle związanym z pozostawaniem w stosunku pracy, z którego może skorzystać wyłącznie osoba mająca status pracownika (zob. E. Maniewska w: E. Maniewska, K. Jaśkowski, Komentarz aktualizowany do Kodeksu pracy, Lex el. 2021; K. Rączka w: M. Gersdorf, M. Raczkowski, K. Rączka, Kodeks pracy. Komentarz, wyd. III, uwagi do art. 186 i nast., wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 889/21).

Odnotowania w ocenie Sądu również wymaga, iż istotne dla ustalenia przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje czy osoba starająca się o omawiane świadczenie nie pozostaje w zatrudnieniu lub nie wykonuje innej pracy zarobkowej w rozumieniu definicji z art. 3 pkt 22 u.ś.r., czyli nie pozostaje w jednym ze stosunków prawnych wskazanych w art. 3 pkt 22.

Stosownie do treści przywołanej regulacji, ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Tym samym przepis art. 3 pkt 22 u.ś.r., definiując pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", zawiera szczegółowe wyliczenie stosunków prawnych, na podstawie których praca może być wykonywana. Przepis ten wiąże pojęcie "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" z określonymi stosunkami prawnymi, nie zaś z okolicznościami faktycznymi, takimi jak: wykonywanie pracy czy uzyskiwanie wynagrodzenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2425/10, z dnia 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 572/16, z dnia 10 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 467/20).

Pozostawanie natomiast w stanie zatrudnienia w oparciu o którąkolwiek z ww. podstaw prawnych uniemożliwia uznanie, iż nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 889/21).

Stwierdzenie istnienia takiego stosunku prawnego, niezależnie od jego zakresu, powoduje, że przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca kluczową przesłanką przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia, nie została spełniona.

Jak trafnie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 1472/20, wykonywanie pracy, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie jest zasadniczym elementem definicji, jest jednym z jej elementów, które należy uwzględnić w procesie wykładni. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie, która "zrezygnowała z wykonywania pracy", ale która zrezygnowała z wykonywania pracy na podstawie określonego stosunku prawnego, rezygnacja ta musi obejmować dwa elementy charakteryzujące nazwę składającą się na zakres nazwy definiowanej, w tym także rezygnację z podstawy prawnej, na jakie czynności pracy były wykonywane. Analizowana definicja po stronie członu definiującego w przypadkach dotyczących wykonywania pracy zawiera nie tylko wskazanie na wykonywanie pracy, ale również na prawną formę, w jakiej praca ta powinna być wykonywana.

W obowiązującym stanie prawnym ustawodawca nie dopuszcza możliwości pozostawania opiekuna w jakimkolwiek stosunku zatrudnienia czy stosunku prawnym dotyczącym innej pracy zarobkowej.

Sporna kwestia była również przedmiotem orzeczeń powołanych przez Skarżącą, których Sąd w składzie orzekającym nie podziela. Orzeczeniom przywołanym przez Skarżącą należy przeciwstawić wyroki wskazane w niniejszym uzasadnieniu, a także orzeczenia w tych wyrokach powołane. Sąd rozpoznający sprawę podziela przedstawione w nich stanowisko, że o spełnieniu przesłanki rezygnacji z zatrudnienia o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można mówić w przypadku osoby korzystającej z urlopu wychowawczego.

Powyższe stanowi jednocześnie odniesienie się do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 i 23 u.ś.r. (zarzut nr 1 petitum skargi). Zajęte w rozpoznawanej sprawie stanowisko wyprowadzone z literalnej wykładni art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 u.ś.r. nie pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni celowościowej. Wsparcie finansowe państwa dla osób opiekujących się niepełnosprawnymi dziećmi przybiera zróżnicowane formy. Wybór danej formy pomocy pozostawiony jest jednak osobom zainteresowanym. Mianowicie osoby pozostające w zatrudnieniu mogą skorzystać z urlopu wychowawczego o wydłużonym okresie, w czasie którego opłacane są składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz zdrowotne, a w rodzinach uzyskujących dochód na osobę określony w art. 4 ust. 1 u.ś.r. wypłacany jest też dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie urlopu wychowawczego. Świadczenie pielęgnacyjne ma natomiast odmienny charakter. Jest bowiem skierowane do osób, które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub też rezygnują z tych form aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Skarżąca może zatem otrzymać wnioskowane świadczenie, jeżeli dokona wyboru jednego z dwóch możliwych trybów wsparcia. Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie (przedstawiony m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1036/21, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1149/20), iż alternatywność wskazanych uprawnień nie może być postrzega jako naruszenie przywołanych w skardze standardów konstytucyjnych (zarzut nr 4 i 5 petitum skargi).

W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 27 ust. 5 oraz art. 10 u.ś.r. Przepisy te, wskazane w zarzutach skargi, nie stały się bowiem przyczyną odmowy przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia (zarzut nr 3 petitum skargi). Ewentualne rozbieżności interpretacyjne pojawiające się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie mogą natomiast stanowić podstawy do zastosowania art. 7a k.p.a., bowiem przedmiotem sprawy nie jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia (zarzut nr 2 petitum skargi).

Reasumując, skoro Skarżąca przebywa na urlopie wychowawczym, zatem jest osobą zatrudnioną, choć pracy faktycznie nie wykonuje oraz nie otrzymuje wynagrodzenia, to nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., co oznacza, że nie może jej zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem.

Zasadnie organ administracji publicznej utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą odmówiono przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Analiza dokonana przez Sąd prowadzi do wniosku, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania, organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.