Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 848/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 1 i ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 1 i pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca) Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha Protokolant Referent Natalia Kondraciuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi R. B., B. W., J. Ś., K. Ś., M. Ś., S. C., T. N. oraz T. W. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

II SA/Lu 848/23

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lipca 2023 r., nr [...], Wojewoda Lubelski (dalej jako "organ II instancji" lub "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania R. B., S. C., K. Ś., T. N., J. Ś., M. Ś., B. W. i T. W. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublina (dalej jako "organ I instancji") z [...] grudnia 2022 r., znak: [...], o odmowie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Urzędu Spraw Wewnętrznych w Lublinie z 25 kwietnia 1968 r., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], znajdujące się obecnie w granicach działek ewidencyjnych oznaczonych numerami [...] i [...] (obr. [...], ark. [...]) oraz nr [...] (obr. [...], ark. [...]).

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Urząd Spraw Wewnętrznych w Lublinie z 25 kwietnia 1968 r., nr [...], wywłaszczono na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18 poz. 94) m.in. nieruchomość oznaczoną jako działki nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,3770 ha stanowiącą własność A. T. oraz nieruchomość oznaczoną jako działki nr: [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,914 ha, stanowiącą własność A. T. i C. Ś..

Wywłaszczenia dokonano na wniosek Dyrekcji Inwestycji Miejskich w Lublinie, zgodnie z lokalizacją budowy Z. S. A..

We wniosku z 14 maja 2001 r. H. W., C. Ś., S. C. i T. W. zażądały zwrotu nieruchomości o pow. ok. 0,2800 ha położonej przy ul. P. i ul. M. oraz nieruchomości o łącznej pow. 0,2120 ha, stanowiącej dwie działki porośnięte łąką i przylegające do rzeki Bystrzycy, podnosząc, że cel, dla którego dokonano wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Następnie we wniosku z 21 maja 2001 r. C. Ś. zażądała zwrotu nieruchomości o pow. 0,0915 ha położonej przy rzece Bystrzycy od strony ul. P. w Lublinie, również twierdząc, iż nie zagospodarowano tej nieruchomości zgodnie z celem, dla którego dokonano odjęcia prawa własności.

Organ wezwał wnioskodawczynie do sprecyzowania wniosku i wykazania następstwa prawnego po A. T., która zmarła przed wszczęciem postępowania o zwrot.

W toku postępowania wykazane zostało nabycie spadku po A. T. na rzecz córek spadkodawczyni: H. W., C. Ś., S. C. i T. W. (postanowienie Sądu Rejonowego w Lublinie II Wydział Cywilny z 27 lutego 2002 r., sygn. akt. [...]). Następnie kolejno wykazywane było następstwo prawne po H. W., która zmarła w 2005 r. (postanowienie Sądu Rejonowego w Lublinie II Wydział Cywilny z 19 września 2005 r., sygn. akt. [...] stwierdzające nabycie spadku na rzecz dzieci: B. W., R. B. i T. N.), po C. Ś., która zmarła w 2006 r. (postanowienie Sądu Rejonowego w Lublinie II Wydział Cywilny z 20 kwietnia 2006 r., sygn. akt. [...] stwierdzające nabycie spadku na rzecz dzieci: S. Ś. i M. Ś.), po S. Ś., który zmarł w 2008 r. (postanowienie Sądu Rejonowego w Lublinie II Wydział Cywilny z 19 maja 2008 r., sygn. akt. [...] o stwierdzeniu nabycia spadku na rzecz żony J. Ś. i syna K. Ś.).

Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2009 r., Prezydent Miasta Lublina zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości do czasu prawomocnego ukończenia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Lublinie z dnia 25 kwietnia 1968 r., znak: [...].

Postanowieniem z 5 stycznia 2022 r., Prezydent Miasta Lublin w związku z uzyskaniem prawomocnych decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 1 sierpnia 2017 r., znak: [...] oraz z 2 sierpnia 2017 r., znak: [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 25 kwietnia 1968 r., znak [...] podjął z urzędu zawieszone postępowanie.

Pismem z 11 lutego 2022 r., Wydział Architektury i Budownictwa Urzędu Miasta Lublin odpowiadając na prośbę o przesłanie uwierzytelnionych kopii dokumentów w szczególności decyzji lokalizacyjnej i planu realizacyjnego dotyczących realizacji celu nabycia nieruchomości (budowy [...]) na działce nr [...], [...] (obr. [...], ark. [...] oraz nr [...] (obr. [...], ark. [...] obowiązujących w dacie nabycia, tj. 25 kwietnia 1968 r., oraz wskazanie dat rozpoczęcia i zakończenia realizacji celu nabycia wyżej opisanego terenu poinformował, że nie posiada w zasobie swoich akt wskazanej dokumentacji.

Pismem z 9 marca 2022 r., Wydział Planowania Urzędu Miasta Lublina poinformował, że jedyny dokument z daty wywłaszczenia, jaki posiada, to Ogólny Kierunkowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego miasta Lublina "Lublin Plan Kierunkowy" zatwierdzony uchwałą nr 817 Prezydium Rządu z dnia 1 grudnia 1951 r. Plan ten nie zawierał szczegółowych ustaleń odnoszących się do poszczególnych obszarów, a jedynie opis ogólny - perspektywiczny program i kierunki rozwojowe w poszczególnych dziedzinach społeczno-gospodarczych miasta. Zawnioskowana do zwrotu nieruchomość znajdowała się w obszarze przewidzianym częściowo pod obszar zieleni izolacyjnej, parkowej, towarzyszącej oraz łąk.

Postanowieniem z 1 marca 2022 r., znak: [...], Wojewoda Lubelski wyłączył Prezydenta Miasta Lublina od prowadzenia postępowania w sprawie zwrotu dawnych działek nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...], w części znajdującej się obecnie w obszarze działek ewidencyjnych nr: [...] (obr. [...], ark. [...] i [...] (obr. [...], ark. [...]), wyznaczając do załatwienia tej sprawy Starostę Lubelskiego.

Prezydent Miasta Lublina pozostał organem właściwym do rozstrzygnięcia w sprawie zwrotu wywłaszczonych działek znajdujących się obecnie w obszarze działek ewidencyjnych nr: [...], [...] (obr. [...], ark. [...] oraz [...] (obr. [...], ark. [...].

W dniu 20 czerwca 2022 r., odbyły się oględziny nieruchomości będącej przedmiotem wniosku o zwrot. W protokole oględzin opisano sposób zagospodarowania działek będących przedmiotem wniosku o zwrot.

W toku oględzin stwierdzono m.in., że na działce nr [...] znajduje się studnia głębinowa - ujęcie wody podziemnej Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Lublinie. W związku z tym organ wystąpił do przedsiębiorstwa wodociągów z prośbą o wskazanie daty wybudowania posadowionej na działce ewidencyjnej nr [...] studni głębinowej oraz o udzielenie informacji, czy przedmiotowe urządzenie jest funkcjonalnie powiązane ze zlokalizowaną na tej samej nieruchomości O. i służy jej obsłudze.

W odpowiedzi M. poinformowało, że studnia głębinowa została wybudowana w październiku 1979 r., jest to studnia wchodząca w skład ujęcia wody Centralna włączonego w system zaopatrzenia w wodę miasta L.. W związku z tym, zaopatruje także O.

Z dalszych ustaleń organu wynika, że na działkach ewidencyjnych nr [...] i nr [...] położony jest wał przeciwpowodziowy.

Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Lublinie, ustosunkowując się do żądania zwrotu nieruchomości, podniósł, że działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] (obr. [...], ark. [...] w związku z pokryciem urządzeniami przeciwpowodziowymi służą ochronie przeciwpowodziowej obszarów przyległych, w tym nieruchomości zajętej przez Ogólnokształcącą Szkołę [...].

Organ zwrócił się także do Ogólnokształcącej Szkoły [...] w Lublinie o udzielenie informacji o posiadanych przez szkołę dokumentach dotyczących realizacji inwestycji. Odpowiadając na zapytania organu szkoła poinformowała, że nie odnalazła dokumentów dotyczących decyzji lokalizacyjnej, planu realizacyjnego, czy decyzji o pozwoleniu na budowę budynku szkoły. Jednocześnie podkreślono, że dawne działki nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] od początku działalności jednostki wchodziły w skład szkoły i były przez nią użytkowane. Jak wskazano w piśmie, na działkach oznaczonych dawnymi numerami: [...], [...], [...], [...] znajduje się obecnie szkolne boisko do gry w piłkę, zaś w obszar dawnych działek nr: [...], [...], [...], [...] wchodzi w przynależny do szkoły teren zielony.

Następnie do materiału dowodowego włączone zostały zdjęcia terenu objętego wnioskiem o zwrot, wykonane w latach: 1973, 1976, 1980, 1981, 1983, 1997, 1998, 2003.

Odnosząc się do zebranego w sprawie materiału dowodowego skarżący wnieśli o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu geodezji w celu geodezyjnego wyodrębnienia zawnioskowanego do zwrotu terenu, który stanowi część innych większych działek geodezyjnych, o dopuszczenie dowodu z oględzin zawnioskowanego do zwrotu terenu z udziałem biegłego geodety, a ponadto o wystąpienie do Archiwum Państwowego w Lublinie oraz do Wydziału Architektury i Budownictwa Urzędu Miasta Lublina w celu poszukiwania i przesłania odpisów poświadczonych za zgodność: a) odpisu decyzji o lokalizacji szczegółowej budowy zespołu szkół artystycznych w Lublinie z załącznikami; b) odpisów projektów budowlanych, map, projektów zabudowy, dzienników budowy i innych posiadanych dokumentów związanych z decyzją o której mowa w lit. a) niniejszego punktu; c) dokumentów związanych z udzieleniem pozwolenia na budowę zespołu szkół artystycznych i daty realizacji tej zabudowy.

Postanowieniem z 22 grudnia 2022 r., znak: [...], Prezydent Miasta Lublina odmówił przeprowadzenia wyżej wskazanych dowodów, podnosząc, że na potrzeby postępowania o zwrot nieruchomości wywłaszczonej sporządzona została przez uprawnionego geodetę dokumentacja geodezyjna, zarejestrowana w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym w dniu 15 listopada 2004 r. pod numerem [...] która ukazuje położenie wywłaszczonej nieruchomości na tle ewidencji gruntów i budynków. Zlecanie przez organ na aktualnym etapie postępowania opinii biegłego z zakresu geodezji jest zatem nieuzasadnione.

Odnośnie do wniosku o dopuszczenie dowodu z oględzin z udziałem biegłego geodety, wskazano, że jak wynika z akt sprawy okazanie przez uprawnionego geodetę wznowionych granic nieruchomości wywłaszczonej zostało przeprowadzone w dniu 30 listopada 2004 r. Sporządzony na tę okoliczność protokół z czynności przyjęcia przebiegu granic nieruchomości wywłaszczonej decyzją nr SW.IV.60/303/67 został podpisany przez wnioskodawczynie, tj. C. Ś., T. W. i S. C.. Ponadto w dniu 20 czerwca 2022 r. odbyły się oględziny zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości. W ocenie organu nie było więc potrzeby ponownego przeprowadzania dowodu z oględzin nieruchomości z udziałem biegłego geodety, bowiem położenie i zagospodarowanie terenu zawnioskowanego do zwrotu zostało w toku postępowania ustalone. W oględzinach uczestniczył pełnomocnik wnioskodawców, który podczas przeprowadzania dowodu nie wnosił do protokołu żadnych wniosków i zastrzeżeń.

W odniesieniu do wniosku o poszukiwanie dokumentacji wskazano, że organ uzyskał już wcześniej informację z Wydziału Architektury i Budownictwa Urzędu Miasta Lublina oraz od dyrektora Ogólnokształcącej Szkoły [...] w Lublinie, z których wynika, że ani organ administracji architektoniczno-budowlanej, ani szkoła nie posiadają decyzji lokalizacyjnej, planu realizacyjnego i pozwolenia na budowę.

Dysponując tak opisanym materiałem dowodowym organ I instancji decyzją z [...] grudnia 2022 r., znak: [...], odmówił zwrotu nieruchomości wywłaszczonej orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej - Urzędu Spraw Wewnętrznych w Lublinie z dnia 25 kwietnia 1968 r., nr [...] oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej pow. 0,3770 ha, stanowiącej własność A. T. oraz jako działki nr: [...] i [...] o łącznej pow. 0,0914 ha, stanowiącej własność A. T. i C. Ś., w części wchodzącej zgodnie z dokumentacją geodezyjnoprawną zarejestrowaną w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym pod numerem: [...] w obszar działek nr [...], aktualnie działek ewidencyjnych nr: [...] i [...] (obr. [...], ark. [...] oraz nr [...] (obr. [...], ark. [...].

W odwołaniu wnioskodawcy zarzucili niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.

Po rozpatrzeniu odwołania oraz całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ II instancji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił w pierwszej kolejności obowiązujący stan prawny i przesłanki zwrotu nieruchomości.

Organ ustalił, że na podstawie ciągu dokumentów spadkowych dołączanych w trakcie postępowania osobami uprawnionymi do żądania o zwrot nieruchomości są R. B., S. C., K. Ś., T. N., J. Ś., M. Ś., B. W. oraz T. W. (dalej jako "skarżący").

Organ odwoławczy stwierdził, że nie zachodzą przeszkody określone w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. nieruchomość nie została sprzedana ani nie ustanowiono na niej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej.

Organ wyjaśnił, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jego części lub udziału, jeżeli stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Organ odwoławczy podkreślił, że w przypadku wywłaszczenia, które miało miejsce przed wejściem w życie przepisu art. 137 ust. 1 terminy określone w tym przepisie nie mają zastosowania. Organ ustalił, że nieruchomość oznaczona jako działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], która stanowiła własność A. T. oraz nieruchomość oznaczona jako działki nr [...] i nr [...], która stanowiła własność A. T. i C. Ś. zostały wywłaszczone na mocy decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych w Lublinie z dnia 25 kwietnia 1968 r., nr [...]. Organ stwierdził, że wywłaszczenia dokonano zgodnie z lokalizacją zespołu szkół artystycznych. Cel ten został określony w powołanej wyżej decyzji.

Na podstawie dokumentacji geodezyjno-prawnej zarejestrowanej w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym pod numerem [...] organ ustalił, że wnioskowana do zwrotu nieruchomości wchodzi obecnie w skład działek ewidencyjnych nr: [...] i [...] (obr. [...], ark. [...] oraz nr [...] (obr. [...], ark. [...]. Dokonane w toku postępowania oględziny wykazały, że działki są zagospodarowane, porośnięte pielęgnowaną trawą oraz drzewami liściastymi. Część działek znajduje się w ogrodzeniu Ogólnokształcącej Szkoły [...], porasta je zadbany trawnik oraz drzewa liściaste. Wskazane działki zajęte są w części pod ogrodzoną studnię głębinową - ujęcie wody podziemnej MPWiK w Lublinie, w części zaś stanowią zielone boisko szkolne.

W ocenie organu odwoławczego ustalony sposób zagospodarowania nieruchomości wywłaszczonej nie daje podstaw do orzeczenia o jej zwrocie. Przedmiotowe działki stanowią teren przeznaczony pod elementy związane z zagospodarowaniem szeroko rozumianego celu wywłaszczenia określonego w decyzji z dnia 25 kwietnia 1963 r., tj. zespołu szkół artystycznych.

Organ odwoławczy podkreślił, że szkoła czy też zespół szkół stanowi obiekt nierozerwalnie związany z towarzyszącą mu różnego rodzaju infrastrukturą instrumentalną, pomocniczą w realizacji jej funkcji podstawowej. W obrębie takiej infrastruktury, pomocniczej w odniesieniu do funkcji podstawowej, niewątpliwie znajdują się takie urządzenia jak boisko, bieżnia, skocznia, plac apelowy oraz tereny zielone i rekreacyjne. Takie tereny należy uznać za niezbędne do prawidłowego funkcjonowania szkoły.

Organ odwoławczy podkreślił, że elementy znajdujące się na działkach będących przedmiotem żądania zwrotu, służą zespołowi szkół artystycznych.

Odnośnie do infrastruktury technicznej w postaci studni głębinowej, która znajduje się na działce rozliczeniowej nr [...] ustalono, że została ona wybudowana w 1979 r., jest studnią wchodzącą w skład ujęcia wody "Centralna" włączonego w system zaopatrzenia w wodę miasta Lublina, w tym także Ogólnokształcącej Szkoły [...], toteż z oczywistych względów zlokalizowania na wywłaszczonym gruncie tego urządzenia nie można uznać za sprzeczne z wyrażonym w uzasadnieniu orzeczenia PWRN zamierzeniem. Ujęcie wody pełni wobec szkoły funkcję służebną, nie powstało "przy okazji", a w związku z jej budową i dla realizacji jej potrzeb.

Organ odwoławczy uznał, że studni głębinowej na działce nr [...] nie można uznać za inwestycję sprzeczną z wyrażonym w uzasadnieniu orzeczenia PWRN zamierzeniem. Ujęcie wody pełni bowiem wobec szkoły funkcję służebną. Odnosząc się natomiast do stanowiska organu I instancji, że wybudowany na dawnych działkach nr [...], [...] i [...] wał przeciwpowodziowy należy do infrastruktury niezbędnej i bezpośrednio związanej z realizacją celu wywłaszczenia, organ wskazał, że budynek Ogólnokształcącej Szkoły [...] w Lublinie powstał na terenie zalewowym i niewątpliwie wymagał zabezpieczenia poprzez wprowadzenie rozwiązań minimalizujących ryzyko zalania.

Odnośnie do wybudowanego na działkach rozliczeniowych nr [...], [...] i [...] wału przeciwpowodziowego, organ II Instancji podzielił stanowisko organu I instancji, który wskazał, że wał należy do infrastruktury niezbędnej i bezpośrednio związanej z realizacją celu wywłaszczenia. Podkreślił, że budynek szkoły muzycznej powstał na terenie zalewowym i niewątpliwie wymagał zabezpieczenia poprzez wprowadzenie rozwiązań minimalizujących ryzyko zalania.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego zmiany lokalizacji boiska szkolnego organ odwoławczy stwierdził, że w orzecznictwie sądowym funkcjonuje pogląd, że ustalenie celu wywłaszczenia nie może polegać na szczegółowym określeniu, jakie obiekty mają zostać wzniesione na tej nieruchomości, w jakim dokładnie miejscu ani jaką techniką zostaną wykonane. Lokalizacja poszczególnych budynków, obiektów infrastruktury czy przebieg ciągów komunikacyjnych mogą bowiem ulec zmianie.

Organ odwoławczy zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji co do tego, że w sprawie nie zachodzą okoliczności wskazujące na konieczność powołania biegłego geodety, gdyż w toku postępowania została sporządzona przez uprawnionego geodetę dokumentacja, zarejestrowana w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym, ukazująca położenie wywłaszczonej nieruchomości na tle ewidencji gruntów i budynków.

Także co do żądania przeprowadzenia dowodu poprzez wystąpienie do Archiwum Państwowego w Lublinie o udostępnienie dokumentów dotyczących budowy zespołu szkół artystycznych w Lublinie, organ uznał stanowisko organu I instancji za prawidłowe, wskazując, że organ nie jest zobowiązany do gromadzenia wszelkich dokumentów wskazanych przez stronę postępowania, jeżeli ich treść nie będzie miała wpływu na rozstrzygnięcie sprawy lub też dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami. Taka sytuacja ma miejsce w omawianej sprawie, gdyż materiał dowodowy bezspornie wskazuje, że na wywłaszczonej nieruchomości został zlokalizowany zespół szkół artystycznych w Lublinie wraz z towarzyszącą infrastrukturą i dalsze poszukiwania dokumentów to potwierdzających są zbędne.

Z tych względów organ odwoławczy utrzymał decyzję organu I instancji w mocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie R. B., S. C., K. Ś., T. N., J. Ś., M. Ś., B. W. i T. W., zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

a) art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 142 k.p.a. w zw. z art. 12 § 1 k.p.a. przez niewyjaśnienie dostatecznie stanu faktycznego, w szczególności celu na który została wywłaszczona nieruchomość, gdyż:

- zaniechano przeprowadzenia stosownych dowodów, ponowionych w odwołaniu oraz dokonano błędnych ustaleń faktycznych co do ujęcia wody podziemnej MPWiK w Lublinie, które to ujęcie jest ujęciem wody zaopatrującym Miasto Lublin, stąd trudno uznać, że pełni rolę służebną do szkoły muzycznej;

- organ nie posiada wiadomości specjalnych do oceny zdjęć lotniczych, jedynie opinia stosownego biegłego mogłaby wyjaśnić, jakie konkretnie zagospodarowanie znajduje się na nich;

b) błędną wykładnię art. 136 ust. 1, 2 i 3, art. 137 ust. 1 pkt. 1 i 2 i ust. 2 u.g.n. gdyż:

- organ I i II instancji opiera przyjętą wykładnię tych przepisów na wyrokach Sądu Najwyższego z 12 maja 1994 r. sygn. akt: III ARN 22/94 i z 8 października 1998 r. sygn. akt: III RN 25/98, które zapadły w stanie faktycznym, gdy ustawa o gospodarce nieruchomościami jeszcze nie obowiązywała (wyroki oparte są na przepisach ustawy o gospodarce gruntami);

- organ pomija fakt, że nie wiadomo dokładnie kiedy zlokalizowano boisko; zdjęcia lotnicze potwierdzają, że uprzednio boisko znajdowało się w innym miejscu, ponadto boisko nie jest utwardzone, jedynym stałym elementem są dwie bramki stalowe wkopane w grunt;

- nie można uznać z zgodne z celem wywłaszczenia realizacji ujęcia wody podziemnej MPWiK w Lublinie, gdyż nie pełni ono roli służebnej dla szkoły, a jest ujęciem wody miejskiej, z której zaopatrywany jest cały Lublin;

- przeprowadzone oględziny nie wykazały istnienia wałów przeciwpowodziowych na fragmentach działek rozliczeniowych nr: [...], [...] i [...]; trudno uznać, że ewentualne wały przeciwpowodziowe stanowią element zabudowy służebnej wobec szkoły, skoro chroniłyby też inne tereny, czyli stanowiłyby infrastrukturę ogólnomiejską; ponadto nawet istnienie takiej infrastruktury technicznej, nie wyklucza zwrotu nieruchomości;

c) art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 142 k.p.a. w z zw. art. 12 § 1 k.p.a., przez bezzasadne oddalenie wniosków dowodowych wnioskodawców z pisma z dnia 15 grudnia 2022 r. i ponowionych w odwołaniu, gdyż - zgodnie z protokołem oględzin z dnia 20 czerwca 2022 r. nie da się stwierdzić granic nieruchomości będących przedmiotem oględzin, stąd nie wiadomo, czy teren który był przedmiotem oględzin w rzeczywistości jest terenem wnioskowanym o zwrot, stąd konieczne jest przeprowadzenie oględzin z udziałem biegłego geodety;

- niezbędne dokumenty do orzeczenia zwrotu znajdują się w Archiwum Państwowym w Lublinie, stąd niewystąpienie do tego archiwum musi skutkować uchyleniem decyzji I i II instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia;

- geodezyjne wyodrębnienie działek jest niezbędne do ich zwrotu;

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, wedle norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem skargi jest decyzja o odmowie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Zasady zwrotu wywłaszczonych nieruchomości uregulowane są w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.), dalej jako "ustawa" lub w skrócie: "u.g.n."

Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Powołany przepis art. 137 stanowi w ust. 1, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Przewidziany w art. 137 ust. 1 pkt 1 termin siedmioletni obowiązuje dopiero od dnia 1 stycznia 1998 r., a przewidziany w art. 137 ust. 1 pkt 2 w obecnym brzmieniu termin dziesięcioletni obowiązuje od 22 września 2004 r. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, że trudno przyjąć, że założeniem racjonalnego ustawodawcy było stosowanie wskazanych wyżej terminów realizacji inwestycji do stanów sprzed kilkudziesięciu lat, gdyż wola ta nie wynika wprost z żadnego przepisu ustawy o gospodarce nieruchomościami ani ustawy ją nowelizującej. Nie można bowiem bez wyraźnej ku temu podstawy prawnej oceniać okoliczności faktycznych zaistniałych przed wejściem w życie danej normy prawnej, przez pryzmat tej normy, ponieważ ocena ta byłaby naruszeniem konstytucyjnie ukształtowanej zasady niedziałania prawa wstecz. Dlatego wymaganie ustalania terminów z art. 137 ust. 1 u.g.n. należy uznać za aktualne wyłącznie do wywłaszczeń mających miejsce po dacie wejścia w życie art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (por. przykładowo wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 28 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1191/21, z 9 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2496/18, z 11 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 890/21 oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Poznaniu z 30 marca 2022 r., sygn. akt I Po 125/22, w Lublinie z 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 998/16; w Krakowie z 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Kr 81/17, w Gdańsku z 13 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 274/17).

Nieruchomości objęte żądaniem zwrotu w rozpoznawanej sprawie wywłaszczone zostały w 1968 r. na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.). Do oceny spełnienia przesłanek zwrotu nie mają zatem zastosowania terminy określone w art. 137 ust. 1 u.g.n.

Przepis art. 136 ust. 1 u.g.n. wprowadza zakaz używania wywłaszczonych nieruchomości na cel inny niż ten, na który nastąpiło wywłaszczenie. Zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest zatem możliwy tylko wtedy, gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Sąd podziela stanowisko organu, że w rozpoznawanej sprawie zwrot nieruchomości wywłaszczonych nie jest możliwy, ponieważ cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Ustalenia organu dotyczące realizacji celu wywłaszczenia są prawidłowe. Znajdują one potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

W uzasadnieniu orzeczenia z 25 kwietnia 1968 r. o wywłaszczeniu nieruchomości wskazano, że wywłaszczenie nastąpiło zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej budowy zespołu szkół artystycznych. W orzecznictwie podkreśla się, że wymagania odnośnie do szczegółowości celu wywłaszczenia wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej powinny być oceniane proporcjonalnie do standardu prawnego i funkcjonalnego z daty wydawania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania jej kontroli. Inne (wyższe) wymagania dotyczące określoności celu wywłaszczenia będą istnieć na tle aktów wywłaszczeniowych dokonywanych pod rządami obowiązującej Konstytucji, a inne (niższe) wymagania należy odnosić do celu wywłaszczenia określanego w aktach z wcześniejszego okresu. Następuje bowiem zasadniczo stały wzrost standardu prawnego i wymagań prawnych - fakt ten musi być uwzględniony przy stosowaniu art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., gdyż regulacja zawarta w tych przepisach wiąże się co do zasady z kwestiami natury historycznej. Innymi słowy, w im dalszej przeszłości był określany cel wywłaszczenia, tym ogólniej mógł być on ujęty w decyzji wywłaszczeniowej, a nawet mógł wynikać jedynie z kontekstu sprawy i całokształtu jej okoliczności.

Określając cel wywłaszczenia należy zatem wziąć pod uwagę nie tylko samo orzeczenie o wywłaszczeniu, ale także poprzedzającą wywłaszczenie dokumentację, sporządzoną na potrzeby wywłaszczenia (por. także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 16 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 85/19 i z 15 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 466/20).

Jak wynika z akt sprawy, wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Dyrekcji Inwestycji Miejskich w Lublinie. Do wniosku o wywłaszczenie dołączona została mapa nieruchomości zawnioskowanych do wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa - Dyrekcji Inwestycji Miejskich w Lublinie (k. 32 – 34, 38 - 41 akt adm.), z której wynika, że nieruchomości objęte wnioskiem, położone przy ulicy P. (obecnie M. ) miały być przeznaczone pod budowę zespołu szkół artystycznych, ulicę i bulwar. Wywłaszczeniu podlegać miał duży obszar między ulicą N. a rzeką Bystrzycą (szkic sytuacyjny do wywłaszczenia – k. 39 akt. adm.), w tym nieruchomości stanowiące własność poprzedniczek prawnych skarżących, oznaczone wówczas jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Z dołączonego do mapy wykazu powierzchni (k. 33 akt adm. organu I instancji) wynika, że inwestycja miała być realizowana etapami i obejmowała budowę ulicy (jeden etap) oraz dwa etapy budowy zespołu szkół i bulwaru.

Do akt sprawy nie została wprawdzie dołączona decyzja o lokalizacji szczegółowej budowy zespołu szkół artystycznych, wskazana w orzeczeniu z 25 kwietnia 1968 r., nr [...], jednak do materiału dowodowego włączone zostały dwie decyzje Ministra Inwestycji i Rozwoju z 5 września 2018 r., dotyczące odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu, w których powołana została decyzja o lokalizacji szczegółowej – zmianie sposobu wykorzystania terenu nr [...] z 5 listopada 1964 r., znak [...], ustalająca lokalizację pod budowę zespołu szkół artystycznych wraz z terenem przeznaczonym na bulwar i ulicę.

Nie ulega zatem wątpliwości, że cel wywłaszczenia to budowa zespołu szkół artystycznych, bulwaru i ulicy.

Bezpodstawne jest twierdzenie wnioskodawców, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Z akt sprawy i znajdujących się w nich map z różnych okresów, wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że na wywłaszczonym obszarze, powstała nowa ulica, zrealizowany został zespół szkół artystycznych wraz z niezbędną infrastrukturą oraz zagospodarowany został bulwar nad Bystrzycą. Działki objęte żądaniem zwrotu wchodzą w skład zrealizowanej inwestycji.

Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że przedmiotem zaskarżonej decyzji jest tylko część wywłaszczonych nieruchomości, oznaczonych dawniej jako działki nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...], [...] i [...]. Wskazane działki nie istnieją już w ewidencji gruntów. Po dokonaniu wywłaszczenia powstały nowe działki ewidencyjne i zmieniona została ich numeracja. Jak wynika z dokumentacji geodezyjnej, sporządzonej w 2004 r., zrejestrowanej w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym w dniu 15 listopada 2004 r. pod numerem [...], dawne działki nr: [...], [...], [...], [...], [...] i [...], [...] i [...] wchodzą obecnie w skład działek ewidencyjnych oznaczonych numerami: [...], [...], [...], [...] i [...] (por. także pismo na k. 574 akt. adm.).

Do rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, w części znajdującej się obecnie w obszarze działek ewidencyjnych nr: [...] (obr. [...], ark. [...] i [...] (obr. [...], ark. [...] wyznaczony został Starosta Lubelski.

Przedmiot postępowania w sprawie niniejszej ograniczony został zatem do rozstrzygnięcia w sprawie zwrotu wywłaszczonych działek znajdujących się obecnie w obszarze działek ewidencyjnych nr: [...] i [...] (obr. [...], ark. [...] oraz [...] (obr. [...], ark. [...].

Dokumentacja geodezyjna, zarejestrowana w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym pod numerem [...], ukazuje położenie wywłaszczonej nieruchomości na tle ewidencji gruntów i budynków. W aktach sprawy znajduje się kilka różnych kopii mapy, na której naniesione zostało usytuowanie dawnych działek wywłaszczonych w stosunku do dzisiejszego podziału ewidencyjnego. Na k. 341 znajduje się mapa wraz tabelą zatytułowaną "Rozliczenie powierzchni". Wynika z niej, że w działce [...] (obecnie [...]) znalazła się część działek nr [...] i [...] o pow. 450 m kw., oznaczona numerem [...], część działek nr [...] i [...] o powierzchni 466 m kw., oznaczona numerem [...], część działek nr [...] i [...] o powierzchni 470 m kw., oznaczona numerem [...] oraz część działek nr [...] i [...] o powierzchni 108 m kw., oznaczona numerem [...]. Łącznie do działki nr [...] należy obecnie 1494 m kw. z działek wywłaszczonych. Natomiast w działce nr [...] (obecnie są to działki [...] i [...]) znalazła się część wyżej wymienionych działek nr [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 426 m kw., oznaczone jako działki nr [...], [...] i [...]. W 2017 r. dokonana została zmiana w ewidencji gruntów, polegająca na ujawnieniu w ewidencji gruntów w miejsce działki nr [...] działek [...],[...] i [...] (k. 343 akt adm.). Dawne działki wywłaszczone znalazły się w działkach [...] i [...].

Do dokumentacji geodezyjnej zarejestrowanej pod numerem [...] dołączona została także sporządzona 27 października 2004 r. mapa z projektem podziału działek ewidencyjnych nr [...], nr [...] i nr [...] (k. 96 akt adm.), wyodrębniająca działki objęte wywłaszczeniem i mapa zagospodarowania gruntów wywłaszczonych w skali 1:500 z zaznaczeniem sposobu użytkowania (k. 95 akt adm.).

Wskazać również należy, że 30 listopada 2004 r. odbyło się okazanie granic wywłaszczonych nieruchomości, wznowionych na podstawie dokumentacji wywłaszczeniowej z 1967 r., w wyniku czego sporządzony został "Protokół z czynności przyjęcia przebiegu granic nieruchomości" (k. 93 akt adm.). Z protokołu wynika, że granice działek wywłaszczonych orzeczeniem nr [...] ustalone zostały na podstawie operatu nr [...], działki wyznaczone zostały na gruncie według danych geodezyjnych, a linie graniczne utrwalono palami. Sporządzony został także szkic gruntów wywłaszczonych. Obecnym poprzedniczkom prawnym skarżących oraz uczestniczącej w czynnościach skarżącej T. W. okazano opisany przebieg granic.

W toku postępowania ustalono zatem jednoznacznie powierzchnie i granice działek objętych żądaniem zwrotu. Usytuowanie działek wywłaszczonych i ich obecne zagospodarowanie nie może zatem budzić wątpliwości. Na potrzeby postępowania stworzona została wystarczająca dokumentacja geodezyjna, pozwalająca na dokonanie ustaleń co do realizacji celu wywłaszczenia na obszarze działek wywłaszczonych. Nie są zatem uzasadnione zarzuty skargi, dotyczące niewyjaśnienia stanu faktycznego i braku ustaleń co do granic nieruchomości objętych żądaniem zwrotu.

Jak wykazano wyżej, żądaniem zwrotu objęta jest część działki [...] oraz działki [...] i [...]. Jest poza sporem, że na działce nr [...] usytuowana jest Ogólnokształcąca Szkoła [...] w Lublinie. Jest to jeden z obiektów zespołu szkół artystycznych, o których mowa w orzeczeniu o wywłaszczeniu. Z ogólnie dostępnych danych wynika, że budowę obiektu, w którym szkoła mieści się do dnia dzisiejszego, rozpoczęto w październiku 1970 r.

W dniu 20 czerwca 2022 r., odbyły się oględziny nieruchomości będącej przedmiotem wniosku o zwrot. W protokole oględzin opisano kształt i sposób zagospodarowania działek wywłaszczonych. Stwierdzono, że stanowiące część działki ewidencyjnej nr [...] (obr. [...], ark. [...] i znajdujące się w ogrodzeniu Ogólnokształcącej Szkoły [...], zbliżone kształtem do trapezów części działek wywłaszczonych, określone jako działki rozliczeniowe nr [...], nr [...] i nr [...] porasta zadbany trawnik oraz drzewa liściaste. Na działce nr [...] znajduje się ogrodzona studnia głębinowa - ujęcie wody podziemnej MPWiK w Lublinie, a na działkach nr [...] i nr [...] - zielone boisko szkolne. Również znajdującą się w granicach działki ewidencyjnej nr [...], działkę rozliczeniową nr [...], w kształcie przypominającym trójkąt równoramienny, porasta zadbany trawnik i drzewa liściaste. Wchodzące w obszar działki ewidencyjnej nr [...] (obr. [...], ark. [...] części działek wywłaszczonych, określone jako działki rozliczeniowe nr [...] i nr [...] stanowią dwa przylegające do siebie i zbliżone kształtem do prostokąta fragmenty terenu porośnięte skoszoną trawą oraz drzewami liściastymi. Wchodzącą w obszar działki ewidencyjnej nr [...] (obr. [...], ark. [...] część działki wywłaszczonej, określoną jako działka rozliczeniowa nr [...], w kształcie przypominającą równoległobok, również porastają pielęgnowany trawnik oraz drzewa liściaste. Opisywane działki stanowią zbocze doliny rzeki Bystrzycy.

Bezpodstawne są zatem twierdzenia skarżących, że działki wywłaszczone nie zostały zagospodarowane, mimo upływu kilkudziesięciu lat od wywłaszczenia. Zebrana w sprawie dokumentacja, uzupełniona oględzinami potwierdziła, że opisany wyżej, szeroko rozumiany cel wywłaszczenia został zrealizowany na wszystkich wywłaszczonych działkach.

Jak wynika z pisma dyrektora Ogólnokształcącej [...] w Lublinie z 13 lipca 2022 r. (k. 696 – 697 akt adm.), od początku działalności szkoły wywłaszczone działki wchodziły w jej skład i były przez szkołę użytkowane. Dodatkowo wyjaśniono, że w miejscu lokalizacji działek nr [...], [...], [...] i [...] znajduje się boisko do gry w piłkę, natomiast działki o numerach [...], [...], [...] i [...] wchodzą w skład terenów zielonych przynależnych do szkoły.

Nie można zgodzić się z zarzutem wnioskodawców, że nie jest realizacją celu wywłaszczenia urządzenie trawiastego boiska, przynależnego do szkoły muzycznej. Realizacja zespołu szkół artystycznych to nie tylko budowa poszczególnych budynków, ale także związanej z nimi infrastruktury. Należy też podkreślić, że w przypadku inwestycji złożonych, cel wywłaszczenia może obejmować nie tylko realizację inwestycji głównej, ale także wykonanie inwestycji towarzyszących, których istnienie umożliwia prawidłowe funkcjonowanie i korzystanie z inwestycji głównej zgodnie z jej przeznaczeniem. W przypadku inwestycji takiej jak zespół szkół artystycznych oczywiste jest, że nie ogranicza się ona tylko do budowy poszczególnych budynków szkolnych, lecz obejmuje także wszelkie inne obiekty, które są potrzebne szkołom. W szczególności uzasadnione jest, w ramach realizacji celu wywłaszczenia, wybudowanie lub urządzenie boiska szkolnego, a także urządzenie terenów rekreacyjnych.

Boisko, wbrew stanowisku skarżących, nie musi być utwardzone. Istotne jest, by służyło potrzebom uczniów. W orzecznictwie podkreśla się, że o wykorzystaniu na cel wywłaszczenia może także świadczyć inne niż zabudowa zagospodarowanie, w tym pozostawienie terenów zielonych, na których mogą być urządzane boiska czy place zabaw. Takie tereny zielone były, jak wskazano wyżej, przynależne do szkoły i przez nią wykorzystywane od początku działania szkoły. Istniało zatem powiązanie i służebna rola infrastruktury tworzącej funkcjonalną całość ze szkołą. Urządzenie na części użytkowanych przez szkołę terenów zielonych boiska nie stoi więc w sprzeczności z celem wywłaszczenia.

Bez znaczenia jest także podnoszona przez skarżących okoliczność, że boisko wcześniej znajdowało się w innym miejscu na działce [...]. Jak słusznie zwraca uwagę organ, zmiana lokalizacji boiska nie jest zmianą celu wywłaszczenia, skoro w celu wywłaszczenia mieściło się urządzenie boiska. W wyroku z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 737/22, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że w stosunku do wywłaszczeń dokonanych w odległym czasie konieczne jest uwzględnienie, iż podmiot dysponujący w wyniku wywłaszczenia prawem do nieruchomości, w toku wykonywania swego prawa mógł i może następczo zmieniać zagospodarowanie terenu, pod warunkiem pierwotnego użycia na cel wywłaszczenia. Nie sposób również nie zauważyć, że boisko znajduje się na ogrodzonym terenie szkoły.

Skarżący w żaden sposób nie podważyli ustaleń organu w tym zakresie. Nie przedstawili jakichkolwiek dowodów mających potwierdzać ich stanowisko o braku zagospodarowania opisywanych terenów.

W toku oględzin stwierdzono, że na działce nr [...] znajduje się studnia głębinowa - ujęcie wody podziemnej Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Lublinie. Organ dokonał ustaleń w tym zakresie i wystąpił w związku z tym do Miejskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji w Lublinie z prośbą o wskazanie daty wybudowania studni oraz o udzielenie informacji, czy przedmiotowe urządzenie jest funkcjonalnie powiązane ze zlokalizowaną na tej samej nieruchomości Ogólnokształcąca Szkołą [...] i służy jej obsłudze.

Jak wynika z pisma z 1 lipca 2022 r. (k. 694 akt adm.), studnia głębinowa została wybudowana w październiku 1979 r. Jest to studnia wchodząca w skład ujęcia wody "Centralna" włączonego w system zaopatrzenia w wodę miasta Lublina. W związku z tym zaopatruje także Ogólnokształcącą Szkołę [...].

Podzielić zatem należy stanowisko organu, że ten element infrastruktury, służący szkole nie jest sprzeczny z celem wywłaszczenia. Należy podkreślić, że studnia głębinowa znajduje się na terenie znajdującym się od początku we władaniu szkoły. Okoliczność, że ujęcie wody służy nie tylko szkole, nie ma znaczenia. Z istoty infrastruktury takiej jak służąca do zaopatrzenia w energię elektryczną, gaz, wodę, czy odbiór ścieków wynika, że poszczególne urządzenia są elementami większej całości, służącej także innym nieruchomościom. Dodać należy, że stwierdzone w toku oględzin ogrodzenie studni nie oznacza, że jest to odrębna od celu wywłaszczenia inwestycja. Jest bowiem oczywiste, że dostęp do ujęcia wody powinien być zabezpieczony.

Żądaniem objęta jest też część działki nr [...], oznaczona jako działka rozliczeniowa nr [...] o powierzchni 108 m kw. Jest poza sporem, że działka [...], obecnie nosząca numer [...], od chwili realizacji budowy zespołu szkół użytkowana jest przez szkołę muzyczną. Niewielki fragment o kształcie trójkąta, którego zwrotu domagają, się skarżący, podnosząc, że znajduje się poza ogrodzeniem szkoły, nie jest terenem niezagospodarowanym, bowiem jak wynika oględzin, porasta go zadbany trawnik i drzewa liściaste. Okoliczność, że ogrodzenie nie pokrywa się w tym miejscu z ewidencyjną granicą działki nr [...] nie może mieć znaczenia przesądzającego.

Jak już była o tym mowa wyżej, szeroko rozumiany cel wywłaszczenia, ustalony na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu oraz dokumentacji poprzedzającej wywłaszczenie obejmował w sprawie niniejszej realizację inwestycji obejmującej zespół szkół artystycznych, ulicę i bulwar.

Z ustaleń organu wynika, że na części działek wywłaszczonych, dochodzących do rzeki Bystrzycy, oznaczonych jako działki rozliczeniowe nr [...], nr [...] i nr [...], znajdujące się w obszarze działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...], urządzony jest wał przeciwpowodziowy.

Sąd podziela stanowisko organu, że wał przeciwpowodziowy należy do infrastruktury niezbędnej i bezpośrednio związanej z realizacją celu wywłaszczenia. Urządzenie wału przeciwpowodziowego stanowi zagospodarowanie bulwaru, który przewidziany został do realizacji wraz z zespołem szkół artystycznych. Nie można podzielić stanowiska skarżących, że wał na działkach wywłaszczonych uznać należy za inwestycję miejską, niezwiązaną z celem wywłaszczenia. Nie ulega wątpliwości, że wał ten zaliczyć należy do infrastruktury niezbędnej do funkcjonowania zespołu szkół, w tym szkoły muzycznej. Dodać należy, że pismem z 15 września 2022 r., Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie - Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Lublinie, poinformował, że działki ewidencyjne nr: [...] i nr [...] (obr. [...], ark. [...] w związku z pokryciem urządzeniami przeciwpowodziowymi służą ochronie przeciwpowodziowej obszarów przyległych, w tym nieruchomości zajętej przez Ogólnokształcącą Szkołę [...] w Lublinie.

Wał pełni funkcję ochronną i ma za zadanie uchronić położone w pobliżu rzeki tereny przez zalewaniem w przypadku niekorzystnych warunków atmosferycznych i podniesienia poziomu wody w rzece. Słusznie podkreśla organ, że zespół szkół powstał na terenie zalewowym, konieczne było zatem zapewnienie bezpieczeństwa użytkowania nowo powstałej inwestycji. Celowość wybudowania wału nie może być zatem kwestionowana. Jak wynika z pisma dyrektora Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z 23 sierpnia 2019 r., wały przeciwpowodziowe na rzece Bystrzycy na terenie Lublina oddawane były do eksploatacji etapami w latach 1973 – 1979, a więc niedługo po wybudowaniu szkoły. Okoliczność, że wały przeciwpowodziowe urządzone są nie tylko na wysokości zespołu szkół, w tym szkoły muzycznej i pełnią rolę ochronną także dla innych nieruchomości położonych nad Bystrzycą, nie daje podstaw do podważania charakteru tej inwestycji jako infrastruktury związanej z celem wywłaszczenia. Podobnie jak w przypadku urządzeń przesyłowych, służących zaopatrzeniu w energię czy wodę, wał przeciwpowodziowy mający zabezpieczać budynki i przynależne do nich tereny zaliczyć należy do infrastruktury związanej z celem wywłaszczenia.

Podsumowując stwierdzić należy, że organ przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego. Wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy i ustalił prawidłowo stan faktyczny sprawy. Zarzut naruszenia przepisów art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. jest więc nieuzasadniony.

Bezpodstawny jest także zarzut naruszenia art. 78 § 1 w 142 w zw. z art. 12 § 1 k.p.a. Skarżący zarzucają, że organ zaniechał przeprowadzenia dowodów, o co wnosili w postępowaniu przed organem I instancji, a także w odwołaniu od decyzji tego organu.

Skarżący wnosili o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu geodezji w celu geodezyjnego wyodrębnienia zawnioskowanego do zwrotu terenu, który stanowi część innych większych działek geodezyjnych, o dopuszczenie dowodu z oględzin z udziałem biegłego geodety, a ponadto o wystąpienie do Archiwum Państwowego w Lublinie oraz do Wydziału Architektury i Budownictwa Urzędu Miasta Lublina w celu poszukiwania i przesłania odpisów poświadczonych za zgodność: a) odpisu decyzji o lokalizacji szczegółowej budowy zespołu szkół artystycznych z załącznikami; b) odpisów projektów budowlanych, map, projektów zabudowy, dzienników budowy i innych posiadanych dokumentów związanych z decyzją o której mowa w lit. a) niniejszego punktu; c) dokumentów związanych z udzieleniem pozwolenia na budowę zespołu szkół artystycznych i daty realizacji tej zabudowy.

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że brak było podstaw do uzupełniania materiału dowodowego o wskazane wyżej dowody. Słusznie wskazał organ, że na potrzeby postępowania o zwrot nieruchomości wywłaszczonej sporządzona została przez uprawnionego geodetę dokumentacja geodezyjna, zarejestrowana w państwowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym pod numerem [...], która ukazuje położenie wywłaszczonej nieruchomości na tle ewidencji gruntów i budynków. Należy również zauważyć, że wyodrębnienie geodezyjne działek jest konieczne w przypadku wydania decyzji o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zachodziła. Nie było zatem podstaw do powoływania biegłego geodety w celu dokonania oględzin z jego udziałem i zlecania mu następnie geodezyjnego wyodrębniania działek.

Ponadto, jak już była o tym mowa wyżej, w 2004 r. przeprowadzone zostało przez uprawnionego geodetę okazanie wznowionych granic nieruchomości wywłaszczonej. Zarzut, że z protokołu oględzin dokonanych w dniu 20 czerwca 2022 r. wynika, że nie da się stwierdzić granic nieruchomości będących przedmiotem oględzin jest w świetle powyższego bezpodstawny. Oględziny dotyczyły konkretnie wskazanych działek gruntu, o określonych numerach, które uwidocznione są na wielu mapach znajdujących się w aktach sprawy. W toku oględzin zostały one opisane. Ponadto zauważyć należy, że z protokołu oględzin wynika, że uczestniczył w nich pełnomocnik skarżących, który nie wniósł do protokołu zastrzeżeń. Nie sposób także nie zauważyć, że celem oględzin było ustalenie sposobu zagospodarowania działek, a nie rozgraniczenie.

Nie jest uzasadniony zarzut, że organ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, niezbędnymi do analizy zdjęć satelitarnych z różnych lat dołączonych do akt sprawy. Analiza zdjęć nie wymagała przeprowadzenia dowodu z ich odczytania. Skarżący nie wskazali, które ze zdjęć przeczą ustaleniom organu. Ponadto zauważyć należy, że zdjęcia satelitarne są tylko jednym z dowodów w sprawie.

Nieuzasadniony jest zarzut dotyczący zaniechania wystąpienia do Archiwum Państwowego w Lublinie oraz do Wydziału Architektury i Budownictwa Urzędu Miasta Lublina o przesłanie wskazanej przez skarżących dokumentacji. Zgodnie z art. 78 k.p.a., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (§ 1). Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy (§ 2). Słusznie zwraca uwagę organ, że zasada szybkości postępowania wyrażona w art. 12 § 1 k.p.a nie nakłada na organ obowiązku przeprowadzenia wszystkich dowodów wnioskowanych przez strony. W rozpoznawanej sprawie organ uzyskał informację z Wydziału Architektury i Budownictwa Urzędu Miasta Lublina, że wydział ten nie posiada w zasobie akt decyzji lokalizacyjnej i planu realizacyjnego dotyczącego budowy zespołu szkół artystycznych w Lublinie oraz informację dyrektora szkoły muzycznej, że szkoła nie posiada wskazywanych przez skarżących dokumentów, istotnych dla ustalenia celu wywłaszczenia i jego realizacji. Ponadto uzyskano informację z Wydziału Planowania Urzędu Miasta Lublina, że Ogólny Kierunkowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego miasta Lublina z 1951 r. nie zawierał szczegółowych ustaleń odnoszących się do poszczególnych obszarów, a jedynie opis ogólny - perspektywiczny program i kierunki rozwojowe miasta.

Ponadto należy zauważyć, że skarżący nie wskazali, jakie dodatkowe okoliczności miałyby zostać żądanym dowodami udowodnione. Cel wywłaszczenia został jednoznacznie ustalony na podstawie dokumentacji zgromadzonej w sprawie. Realizacja tego celu poprzez budowę szkoły i niezbędnej dla niej infrastruktury również nie budzi wątpliwości i została ustalona na podstawie zebranych w sprawie dowodów. Skarżący twierdzą, że niezbędne dokumenty do orzeczenia zwrotu znajdują się w Archiwum Państwowym w Lublinie, jednak na żadnym etapie trwającego ponad dwadzieścia lat postępowania dokumenty te, w szczególności dokumenty, które miałyby podważać ustalenia organu, nie zostały wskazane.

Nie jest zrozumiały zarzut błędnej wykładni art. 136 ust. 1, 2 i 3, art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 137 ust. 2 u.g.n. dokonanej z powołaniem się na wyroki Sądu Najwyższego wydane na podstawie przepisów poprzednio obowiązującej ustawy o gospodarce gruntami. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, by organ II instancji odwoływał się do nieobowiązującego stanu pranego i wskazanych przez skarżących orzeczeń Sądu Najwyższego. Dokonując wykładni przepisów art. 136 i 137 u.g.n. organ odwołał się do orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanych pod rządem ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Ubocznie zauważyć należy, że jak wynika z przedłożonej na rozprawie decyzji Wojewody Lubelskiego z [...] października 2023 r., organ ten uchylił decyzję Starosty Lubelskiego z [...] maja 2023 r. w części orzekającej o zwrocie pozostałych nieruchomości wywłaszczonych orzeczeniem z 25 kwietnia 1968 r., stanowiących własność poprzedniczek prawnych skarżących, wchodzących obecnie w skład działki nr [...] (obr. [...], ark. [...] i działki nr [...] (obr[...], ark. [...] i odmówił w tym zakresie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Decyzja wojewody została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Decyzja ta nie ma jednak wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie niniejszej.

Z przytoczonych względów, stwierdzając brak podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.).