Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1374/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne: Cudzoziemcy
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Jerzy Siegień sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1531/21 w sprawie ze skargi L. P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 26 lipca 2021 r. nr DL.WIPO.412.1389.2018/MO w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 lutego 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1531/21, oddalił skargę L. P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 26 lipca 2021 r. w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

L.P. (dalej również: cudzoziemka lub skarżąca), przyjechała do Polski w dniu 11 kwietnia 2014 r. na podstawie paszportu wydanego przez władze [...]. W tym samym dniu złożyła w Placówce Straży Granicznej w [...] wniosek o udzielenie jej ochrony międzynarodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzją z 19 grudnia 2014 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców odmówił cudzoziemce nadania statusu uchodźcy oraz udzielenia ochrony uzupełniającej. Od tego rozstrzygnięcia skarżąca złożyła odwołanie do Rady do Spraw Uchodźców, która decyzją z 4 marca 2015 r. utrzymała w mocy decyzję z 19 grudnia 2014 r. Cudzoziemka złożyła w tej sprawie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wyrokiem z 7 września 2015 r. oddalono. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 31 marca 2017 r. oddalił skargę kasacyjną od tego wyroku. W okresie od kwietnia 2015 r. do lutego 2021 r. cudzoziemka złożyła pięć kolejnych wniosków o udzielenie jej ochrony międzynarodowej, jednak żaden z nich nie został uwzględniony.

Komendant Placówki Straży Granicznej Warszawa - Okęcie, po przeprowadzeniu wobec cudzoziemki kontroli legalności pobytu, wszczął w dniu 23 czerwca 2016 r. postępowanie w sprawie zobowiązania jej do powrotu. W dniu 12 lipca 2016 r. przeprowadzone zostało przesłuchanie skarżącej w charakterze strony. Wskazała ona, że przyjechała do Polski w celu dołączenia do członków rodziny. Zamieszkała u swojego syna i sprawowała opiekę nad swoim wnukiem oraz mężem, który przeszedł operację [...]. Wskazała, że obawia się o swoje bezpieczeństwo w związku z działaniami zbrojnymi. Oświadczyła jednocześnie, że jest zmuszona pozostać w Polsce z powodu problemów zdrowotnych jej małżonka, który ma tutaj zapewnioną bardzo dobrą opiekę medyczną.

Decyzją z 25 czerwca 2018 r. Komendant Placówki Straży Granicznej Warszawa - Okęcie (dalej: Komendant lub organ pierwszej instancji) orzekł o zobowiązaniu cudzoziemki do powrotu oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 1 roku w przypadku wykonania przez skarżącą zobowiązania w terminie 15 dni, lub 3 lat w przypadku nieopuszczenia Rzeczypospolitej Polskiej w tymże terminie. Komendant stwierdził, że biorąc pod uwagę, iż wobec cudzoziemki wydano w dniu 19 grudnia 2014 r. decyzję o odmowie nadania jej statusu uchodźcy oraz odmowie udzielenia ochrony uzupełniającej, w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że z treści art. 303 ust. 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2017 r. poz. 2206 ze zm., dalej: ustawa o cudzoziemcach) wynika, iż zakaz wszczęcia postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu w toku postępowania o udzielenie cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej odnosi się wyłącznie do pierwszego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Kolejne składane przez cudzoziemkę wnioski nie stanowią zatem przeszkody we wszczęciu postępowania i wydaniu decyzji.

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu lub organ drugiej instancji), po rozpatrzeniu odwołania cudzoziemki, decyzją z 26 lipca 2021 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wskazał, że Komendant w sposób prawidłowy zidentyfikował stan faktyczny sprawy w zakresie zaistnienia wobec cudzoziemki przesłanek orzeczenia o zobowiązaniu do powrotu. Analiza materiału dowodowego nie wykazała, aby w sprawie występowały przesłanki wskazane w art. 348, 349 oraz 351 ustawy o cudzoziemcach. Brak jest jakichkolwiek udowodnionych przesłanek wskazujących na to, aby cudzoziemka miała obawiać się prześladowania ze względu na swoje pochodzenie na [...]. Podkreślił, że wszelkie przedstawione w odwołaniu okoliczności odnoszą się w istocie do sytuacji męża strony i jego choroby [...].

Szef Urzędu wskazał, że istotnie na wschodnich obszarach kraju prowadzone są działania zbrojne. Są one jednak ograniczone do niewielkiego obszaru, a poza nim sytuacja jest spokojna. Obywatele nie są zagrożeni, co oznacza, że strona może bezpiecznie zamieszkać w innej niż dotychczas części [...]. Władze kraju pomagają w miarę możliwości osobom przesiedlającym się ze [...], a ponadto – z samego faktu bycia obywatelem [...] – cudzoziemce przysługują wszystkie prawa, w tym dostęp do usług socjalnych i medycznych. Organ drugiej instancji podkreślił, że gorsza sytuacja ekonomiczna w kraju pochodzenia, czy gorszy stan służby zdrowia nie są równoznaczne z naruszeniem praw chronionych w Konwencji i nie mogą stanowić skutecznej podstawy do udzielania ochrony międzynarodowej. Szef Urzędu podkreślił także, że cudzoziemka jest osobą zdolną do samodzielnej egzystencji. Wobec jej męża również została wydana decyzja o zobowiązaniu do powrotu. Obaj synowie strony są natomiast pełnoletni i posiadają własne rodziny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że organy administracji prawidłowo uznały, że w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu. W ocenie Sądu pierwszej instancji Szef Urzędu zasadnie stwierdził, że skarżąca w przypadku powrotu do kraju pochodzenia ma możliwość zamieszkania w innej części [...] nie objętej konfliktem zbrojnym, gdzie sytuacja jest stabilna i nie stwarza niebezpieczeństwa dla ludności cywilnej. Ewentualna niechęć czy wrogość mieszkańców do osób wewnętrznie przesiedlonych nie przybiera aktualnie żadnych form, które uzasadniałyby przyznanie cudzoziemce ochrony na podstawie art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że z ustalonego przez organy administracyjne stanu faktycznego wynika, że skarżąca nie ma małoletnich dzieci, a wobec jej męża również wydana jest decyzja o zobowiązaniu do powrotu. Cudzoziemka nie wykazała nadzwyczajnych więzi łączących ją z pełnoletnimi synami, które wymagałaby odstępstwa od powyższych zasad. Wobec powyższego organy trafnie uznały, że na skutek zobowiązania skarżącej do powrotu nie nastąpi rozdzielenie rodziny i nie zostanie także naruszone jej prawo do życia prywatnego.

Odnosząc się do kwestii negatywnych skutków wyjazdu męża skarżącej na [...], jeśli chodzi o opiekę medyczną, Sąd pierwszej instancji wskazał, że przeszedł on już operację, która okazała się niemożliwa [...]. Trafnie organy administracji uznały, że obecnie sytuacja zdrowotna cudzoziemca uległa poprawie, o czym świadczy fakt, że nie przedłożył on dokumentów medycznych wskazujących na dalsze leczenie. W świetle ustalonego przez organy stanu faktycznego, każdy obywatel [...] ma prawo do ochrony zdrowia i zapewnioną bezpłatną opiekę zdrowotną w jednostkach będących własnością rządową i samorządową. W ocenie Sądu pierwszej instancji, organy przyjęły właściwą ocenę o braku okoliczności uzasadniających udzielenie skarżącej zgody na pobyt ze względów humanitarnych w oparciu o art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Leczenie [...] co do zasady jest dostępne na terenie [...]. Trudna sytuacja ekonomiczna, czy gorszy stan służby zdrowia w kraju pochodzenia nie mogą same w sobie uzasadniać postawienia zarzutu naruszenia praw chronionych w Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

W cenie Sądu pierwszej instancji, nie można uznać, aby poprzez zobowiązanie cudzoziemki do powrotu zostało naruszone jej prawo do poszanowania życia rodzinnego lub prywatnego. W konsekwencji nie zachodzą przesłanki do udzielenia jej zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku cudzoziemka zarzuciła:

I. naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności ze względu na nieprawidłowe ustalanie przesłanek norm prawa materialnego - w postaci:

1. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 i 107 § k.p.a., a także w zw. z art. 43a pkt 1 i 4 oraz art. 16 ust. 2 i art. 18 ust. 1 i 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, poprzez brak dokonania kontroli przeprowadzenia przez organ ustalenia okoliczności dotyczących istotnej dla sprawy sytuacji w kraju pochodzenia w zakresie tego, czy władze [...] zapewniają skuteczną i trwałą pomoc dla wychodźców, czy cudzoziemka w związku z konfliktem zbrojnym może wrócić do kraju pochodzenia oraz czy [...] zapewnia ochronę przed prześladowaniem lub doznaniem poważnej krzywdy z powodów ustawowych;

2. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 i 107 § k.p.a., a także w zw. z art. 43a pkt 1 i 4 oraz art. 16 ust. 2 i art. 18 ust. 1 i 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, poprzez bezpodstawne uznanie, że skarżąca miała możliwość otrzymania realnej pomocy zapewniającej choćby minimum egzystencji, po opuszczeniu miejsca zamieszkania, w ramach tzw. ucieczki wewnętrznej, w szczególności poprzez bezpodstawne uznanie, że cudzoziemka nie wykorzystała wszystkich dostępnych dla niej możliwości uzyskania pomocy w kraju pochodzenia oraz wadliwą kontrolę Sądu, dokonaną w tym zakresie, biorąc pod uwagę fakt, iż od 2014 roku na terytorium [...] są prowadzone działania wojenne;

3. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 84 k.p.a. oraz art. 80 i 107 § k.p.a., a także w zw. z art. 43a pkt 1 i 4 oraz art. 16 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, poprzez brak odniesienia się do zarzutów podniesionych w tym zakresie w skardze do Sądu, a pominięcie argumentacji i dowodów przedstawionych w toku postępowania, w wyniku czego pominięto istotne dla sprawy (dla ustalenia przesłanek nadania statusu uchodźcy oraz dla stwierdzenia wiarygodności samej skarżącej) okoliczności faktyczne, a także ze względu na brak przeprowadzenia uzupełniającej opinii biegłego, która rozstrzygnęłaby wątpliwości związane ze sprzecznościami w zakresie materiału dowodowego stanowiącego informacje o sytuacji z kraju pochodzenia uwzględnionych przez organ w opracowaniach WIKP oraz przedstawionych przez skarżącą;

4. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak uwzględnienia przez Sąd wadliwie dokonanej przez organ oceny zeznań skarżącej, polegającej na błędnym ustaleniu rzeczywistej sytuacji cudzoziemki oraz jej rodziny, a także na bezpodstawnym przyjęciu, jakoby z treści tych zeznań wynikało, że skarżąca nie wyczerpała wszelkich dostępnych możliwości uzyskania pomocy w kraju pochodzenia,

- w wyniku czego, ze względu na brak uwzględnienia podstawowych powodów, na których opiera się stanowisko skarżącej, sądowa kontrola legalności działania organu administracji publicznej w rozpoznawanej sprawie, ani też jej wynik w postaci oddalenia skargi, nie mogą zostać uznane za prawidłowe, skoro kontrola ta ma odnosić się do zastosowania przez organ norm także zamieszkania w innej części kraju pochodzenia, a więc zdobycia podstaw egzystencji;

5. art. 303 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 348 pkt 1 lit. a i b albo art. 351 pkt 1 lit. a i b ustawy o cudzoziemcach oraz w zw. z art. 16 ust. 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zagrożenie praw skarżącej musi być w zasadzie pewne, oraz poprzez błędne zastosowanie tego przepisu, pomimo braku dokonania odpowiednich ustaleń faktycznych, ze względu na zupełny brak odniesienia się do tego, czy skarżąca ma możliwość poszukiwania skutecznej ochrony ze strony władz w kraju pochodzenia;

6. art. 348 pkt 1 lit. a ustawy o cudzoziemcach polegającym na jego niewłaściwej wykładni i przyjęciu, że pomimo spełnienia przesłanek wskazanych w tym przepisie brak jest podstaw do jego zastosowania;

II. naruszenia przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 7, 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., ze względu na dokonywanie ustaleń faktycznych z pominięciem reguł oceny dowodów i bez wykazania, dlaczego nie dano wiary dowodom przedstawionym przez skarżącą, w szczególności ze względu na arbitralne stwierdzanie przez organ braku wykazania przez cudzoziemkę okoliczności faktycznych, pomimo tego, że jej zeznania są spójne wewnętrznie i zgodne z całokształtem materiału dowodowego, w szczególności z informacjami z kraju pochodzenia;

2. art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8, 9, 10 § 1 i 81 k.p.a. ze względu na dokonanie ustaleń sprzecznych z twierdzeniami strony wyłącznie poprzez stwierdzenie braku wykazania istotnych dla sprawy okoliczności, pomimo tego, że wcześniej nie wezwano skarżącej do uzupełnienia materiału dowodowego, bądź nie zobowiązano jej do złożenia dodatkowych wyjaśnień w zakresie powziętych przez organ wątpliwości;

3. art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na braku przeprowadzenia prawidłowego postępowania wyjaśniającego w zakresie:

a) możliwości poszukiwania skutecznej ochrony na terenie [...],

b) tego, czy stwierdzone w opracowaniu WIKP możliwości naruszenia praw człowieka mogą dotknąć skarżącą, a jeśli nie - to dlaczego,

c) ustalenia, czy powrót cudzoziemki do kraju pochodzenia - wobec złego stanu zdrowia jej męża - może wiązać się dla niej z rzeczywistym ryzykiem doznania poważnej krzywdy poprzez nieludzkie lub poniżające traktowanie w myśl art. 15 pkt 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, z uwagi na konflikt zbrojny na [...].

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uwzględnienie skargi oraz zasadzenie zwrotu kosztów postępowania. Do skargi kasacyjnej cudzoziemka załączyła dokumentację medyczną jej męża z 21 grudnia 2021, 23 grudnia 2021 r. i 19 stycznia 2022 r.

Skarżąca w piśmie procesowym z 12 maja 2022 r. oświadczyła, że wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

2. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sprawa skierowana została do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej z 16 stycznia 2023 r. Podstawę tego zarządzenia stanowił art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane.

3. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że ustalenia organów administracji w zakresie spełnienia wymogów określonych w art. 302 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy o cudzoziemcach nie były kwestionowane przez stronę skarżącą kasacyjnie. Analiza skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że kwestią wymagającą oceny pozostaje to, czy w stosunku do cudzoziemki spełnione są warunki określone w art. 303 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 348 pkt 1 lit. a lub w zw. z art. 351 pkt 1 lit. a ustawy o cudzoziemcach. Odniesienie się do tej kwestii wymaga uprzedniego przypomnienia, zwłaszcza w kontekście podniesionych w skardze kasacyjnej twierdzeń oraz załączonej dokumentacji medycznej dotyczących stanu zdrowia męża skarżącej, że zasadą jest, iż sąd administracyjny dokonuje kontroli aktu administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dniu jego wydania. Zdarzenia, które nastąpiły już po wydaniu decyzji nie mają zatem znaczenia dla oceny jej legalności.

4. Nieuzasadnione są zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 303 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 348 pkt 1 lit. a i b albo art. 351 pkt 1 lit. a i b ustawy o cudzoziemcach). Wnosząca skargę kasacyjną nie mogła objąć zarzutem naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 303 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, ponieważ niesporną okolicznością w sprawie pozostaje, że pobyt cudzoziemki w Polsce w dacie orzekania przez Szefa Urzędu nie był oparty na udzielonej jej zgodzie na pobyt ze względów humanitarnych lub zgodzie na pobyt tolerowany. Powyższy przepis wskazuje, że nie wszczyna się postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu z przyczyn wymienionych w art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, a wszczęte postępowanie w tej sprawie umarza się, jeżeli cudzoziemiec legitymuje się jednym z wyżej wskazanych tytułów pobytowych. Brak możliwości odnoszenia sytuacji skarżącej do tego przypadku oznacza, że art. 303 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach nie mógł w sprawie podlegać zastosowaniu i być traktowany jako przesłanka negatywna wydania zaskarżonej decyzji.

5. Wskazać należy, że sytuacja cudzoziemki i jej męża została zbadana nie tylko na podstawie materiału dowodowego zebranego w tej sprawie, ale także ustalona w oparciu o wyniki postępowania w sprawie odmowy nadania jej statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej. Zaznaczyć należy, że postępowanie to było przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 7 września 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 1457/15, oddalił skargę cudzoziemki. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 31 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 62/16, oddalił skargę kasacyjną od tego wyroku. W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 170 p.p.s.a. prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Związanie prawomocnym wyrokiem powoduje z kolei, że ustalenia zapadłe w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego muszą zostać uwzględnione w postępowaniach z nim powiązanych, w związku z czym nie przeprowadza się odrębnych dowodów na okoliczności, które stanowiły przedmiot kontroli w ramach postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem. Sąd pierwszej instancji zasadnie wskazał, że ustalenia dotyczące sytuacji w kraju pochodzenia poczynione zarówno w trakcie postępowania w sprawie udzielenie skarżącej ochrony międzynarodowej, jak i w sprawie zobowiązania do powrotu, nie wskazywały na realne ryzyko wystąpienia naruszeń praw podstawowych. Podnoszone przez cudzoziemkę okoliczności, stanowiące przyczynę opuszczenia przez nią kraju pochodzenia zostały ocenione w zakończonym postępowaniu o udzielenie ochrony międzynarodowej.

6. Odnosząc się do kwestii negatywnych skutków wyjazdu męża skarżącej na [...] w zakresie opieki medycznej, Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że przeszedł on już operację, która okazała się niemożliwa na [...]. Trafnie organy administracji uznały, że obecnie sytuacja zdrowotna cudzoziemca uległa poprawie, o czym świadczy fakt, iż skarżąca nie przedłożyła dokumentów medycznych wskazujących na dalsze leczenie jej męża. W świetle ustalonego przez organy stanu faktycznego, każdy obywatel [...] ma prawo do ochrony zdrowia i zapewnioną bezpłatną opiekę zdrowotną w jednostkach będących własnością rządową i samorządową. Leczenie [...] co do zasady jest dostępne na terenie [...]. Wnioski dowodowe dotyczące zdarzeń zaistniałych po wydaniu zaskarżonego aktu nie mają wpływu na legalność wydanej decyzji, a w konsekwencji tego również na prawidłowość wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Istotne znaczenie ma również okoliczność, że wobec męża cudzoziemki została wydana decyzja o zobowiązaniu do powrotu. Postępowanie to było przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 2 lutego 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1425/21, oddalił skargę męża cudzoziemki. Orzeczenie to jest prawomocne, albowiem mąż skarżącej nie wniósł od niej skargi kasacyjnej.

7. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 8, 9, 10 § 1 i 81 k.p.a. wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył, że organ odwoławczy umożliwił skarżącej składanie wniosków dowodowych oraz zapoznanie się z aktami. Z akt administracyjnych wynika, że profesjonalny pełnomocnik skarżącej w dniu 6 maja 2019 r. zapoznał się z aktami sprawy (k. 19). Organ działając na podstawie art. 10 § 1 w zw. z art. 67 § 1 k.p.a. umożliwił zatem skarżącej zapoznanie się z zebranym materiałem dowodowym. Po zapoznaniu się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym pełnomocnik cudzoziemki nie zgłosił żadnych wniosków i żądań do zebranego materiału dowodowego. Zauważyć należy, że zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. może odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykazała, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Tego warunku w rozpoznawanej sprawie nie dopełniono.

8. Oceniając pozostałe zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego (braku przeprowadzenia prawidłowego postępowania wyjaśniającego, błędnego uzasadnienia zaskarżonej decyzji) również należało stwierdzić, że nie zasługują one na uwzględnienie. Okoliczności związane z tym, czy istnieją podstawy do udzielenia skarżącej zgody na pobyt ze względów humanitarnych były przedmiotem postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organy obu instancji. Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był wystarczający do wydania zaskarżonej decyzji, a przyjęta w niej ocena zgromadzonych dowodów pomimo wątpliwości podnoszonych przez stronę nie nosi cech dowolności i nie narusza art. 80 k.p.a.

9. Skarżąca kasacyjnie nie podważyła również skutecznie ustaleń organów administracji, zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji co do sytuacji w kraju pochodzenia i występującego, w jej ocenie, zagrożenia życia w związku z konfliktem [...] na terenie [...]. Sąd pierwszej instancji słusznie zauważył, że cudzoziemka nie wskazała na czym polegać miały ewentualne braki w opracowaniu WIKP, a także na jaką okoliczność chciałaby powołania biegłego i z jakiej specjalności.

Podkreślić należy, że uwadze Naczelnego Sądu Administracyjnego nie uszła okoliczność, która zaistniała po wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, a mianowicie rozpoczęcie przez [...] działań wojennych na terenie [...]. Podkreślenia wymaga, że w sprawach dotyczących zobowiązania cudzoziemca do powrotu ustawodawca przewidział odrębny tryb postępowania w przypadku stwierdzenia po wydaniu ostatecznej decyzji okoliczności, o których mowa w art. 348 (lub 351) ustawy o cudzoziemcach, w tym m.in. faktu, że w kraju pochodzenia zagrożone będzie prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa cudzoziemca zobowiązanego do powrotu. W takim wypadku, zgodnie z art. 356 ust. 2 pkt 1 tej ustawy, organ z urzędu wszczyna odrębne postępowanie o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Przepis ten ma stanowić gwarancję, że cudzoziemcowi może zostać udzielona ochrona nawet po zakończeniu postępowania w przedmiocie zobowiązania do powrotu, o ile spełnione zostaną przesłanki określone w art. 348 i wyjdą na jaw dopiero w tym czasie. Sąd zauważa wprawdzie, że ustawodawca ukształtował powyższe postępowanie jako "wszczynane z urzędu", jednakże nie można przyjąć, że osoba uprawniona nie może skutecznie domagać się wszczęcia postępowania w tym trybie. Stąd, dla zapewnienia gwarancji ochrony praw przewidzianej m.in. przepisami dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz. Urz. UE z 29 czerwca 2013 r. L 180/60), art. 356 ust. 2 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach powinien być wykładany w taki sposób, że właściwy organ ma obowiązek wszcząć postępowanie o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych także wówczas, gdy to cudzoziemiec wystąpi z żądaniem jego wszczęcia i powoła się na nowe okoliczności, o których mowa w tym przepisie. Cudzoziemiec ma wówczas gwarancję, że działanie bądź ewentualna bezczynność organu w tym zakresie będzie mogła być przedmiotem kontroli sądów administracyjnych. Takie stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym m.in. w wyrokach z 19 grudnia 2020 r., II OSK 3679/19 oraz z 16 marca 2021 r., II OSK 1619/20. Skarżąca ma zatem realną możliwość skutecznego żądania wszczęcia postępowania w oparciu o art. 356 ust. 2 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. W tym postępowaniu powinny być badane przesłanki do udzielenia jej zgody na pobyt ze względów humanitarnych związane z aktualną sytuacją panującą na [...].

10. W tym stanie rzeczy, wobec bezzasadności zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.