Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 755/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak sędzia WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 03 listopada 2023 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] marca 2023 r., nr [...]; 2. Zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz D. G. kwotę [...](czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

U z a s a d n i e n i e:

Prezydent Miasta Torunia decyzją z dnia 10 marca 2023 r., na podstawie art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), zwanej dalej: "u.ś.r.", odmówił przyznania D. G., zwanej dalej: "skarżącą" lub "stroną", świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, stwierdzono, że w dniu 26.01.2023 r. wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, B. P., legitymującą się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Toruniu z dnia 24.11.2022 r., zaświadczającym, że jest osobą trwale niepełnosprawną w stopniu znacznym. Wskazano, że wywiad środowiskowy z 6.03.2023 r. potwierdził sprawowanie przez skarżącą stałej opieki nad chorą matką.

Wskazano, że strona od 26.11.2021 r. jest uprawniona do otrzymywania emerytury, co w świetle art. 17 ust 5 pkt 1 lit. a, u.ś.r., wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Artykuł ten bowiem stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu od dnia 1.01.2023 r.

Strona zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przeze nią opieką nad niepełnosprawną matką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu decyzją z dnia 26 kwietnia 2023 r., na podstawie art. 17 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022r. poz. 2000), zwanej dalej: "kpa", utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu powyższej decyzji, wskazano, że okolicznością bezsporną jest legitymowanie się przez matkę strony orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe, przy czym stwierdzono, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28.07.2022r., a niepełnosprawność od nie da się ustalić.

Przywołano treść art. 17 ust. 1 pkt 5 u.ś.r i wskazano, że przepis art. 17 ust. 5 pkt lit. a u.ś.r. częściowo został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17 (Dz.U.2019.1257) z dniem 9 stycznia 2020 r. Podniesiono, że zgodnie z tym wyrokiem ww. przepis traci moc w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie odnosi się natomiast do sytuacji, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Stwierdzono, że strona ma ustalone prawo do emerytury, którą pobiera.

Dlatego też w obecnym stanie prawnym organ nie ma podstaw prawnych do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Tylko odnośnie osób z rentą z tytułu częściowej niezdolności do pracy (bez jednoczesnego ustalenia takiej osobie prawa do emerytury) istnieje możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

Zacytowano wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 marca 2022 r. sygn. akt. II SA/Po 732/21, stwierdzający, że "świadczenie pielęgnacyjne jest dedykowane dla osób w wieku produkcyjnym, które przez wzgląd na zaistniałe okoliczności życiowe - choroba bliskiej osoby - są zmuszone do zaprzestania pracy albo umyślnie powstrzymują się od jej poszukiwania. Ustawodawca w trosce o opiekunów osób z niepełnosprawnościami ustanowił świadczenie pielęgnacyjne, które chociaż w części wynagrodzi im to, że poprzez swoje poświęcenie doznają uszczerbku w swojej sytuacji majątkowej, która dla osób w wieku produkcyjnym jest uzależniona wyłącznie od ich aktywności zawodowej." (...) "Pobieranie emerytury jest nieusuwalną przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Co więcej, podkreśla to sformułowanie zawarte w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. - "ma ustalone prawo". Zatem zawieszenie świadczenia emerytalnego nie sprawia, że przesłanka z powołanego przepisu odpada."

Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że w przedstawionym stanie faktycznym osobie uprawnionej do emerytury jako osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawną matką nie powinno przysługiwać prawo do wnioskowanego świadczenia.

W skardze złożonej do Sądu, na podstawie art. 57 § 1 pkt 3 p.p.s.a. zarzucono zaskarżonej w całości decyzji naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawną matką.

Wniesiono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji oraz na podstawie art. 200, art. 205 § 2, art. 210 § 1 p.p.s.a. o zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Wniesiono też na podstawie art. 119 p.p.s.a. o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi wskazano, co następuje:

Zdaniem strony skarżącej organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., gdyż zgodnie ze stanowiskiem sądów administracyjnych celowe jest zastosowanie w odniesieniu do ww. artykułu dyrektyw wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Narusza bowiem zasadę równości taka wykładnia tego przepisu, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie i nie ma racjonalnych argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tej normie, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Kierując się wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów należy dokonać prokonstytucyjnej wykładni omawianej normy, pozwalającej na realizację zasad, równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2) obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 - zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Zastosowanie powyższych reguł interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury.

W ocenie strony skarżącej prawo do emerytury nie może automatycznie przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie można znaleźć przekonujących argumentów, uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe, niż świadczenie pielęgnacyjne. Osobie, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, należy umożliwić dokonanie wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia w niższej kwocie. W przypadku emerytury, wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej "p.p.s.a.") wykazała, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca podjęte zostały z naruszeniem prawa procesowego i materialnego, toteż podlegają one uchyleniu.

Organy obu instancji uznały, że posiadanie uprawnienia do emerytury stanowi bezwzględną przesłankę negatywną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wynika z literalnej treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, u.ś.r.

Zasadniczy problem prawny w niniejszej sprawy sprowadził się więc do konieczności wyjaśnienia, czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymaga załatwienia odmownego w każdym przypadku, gdy strona posiada prawo do jednego ze świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, u.ś.r. Przepis powyższy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Poza sporem w sprawie niniejszej pozostaje, że skarżąca, sprawująca opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką (orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Toruniu nr WZiPS.8421.40262.2022 z dnia 24.11.2022 r., - w aktach adm. sprawy), jest uprawniona do emerytury, co jednak nie zostało wykazane w decyzjach organów obu instancji. W aktach administracyjnych znajduje się decyzja ZUS z dnia 9.12.2021 r., przyznająca skarżącej zaliczkę na poczet przysługującej emerytury od 26.11.2021 r. Brak jest natomiast decyzji przyznającej stronie emeryturę. Nie jest więc wiadomym, czy skarżącej służy prawo do emerytury, a jeżeli tak, to w jakiej kwocie, co jest okolicznością istotną dla sprawy.

W ocenie Sądu zasadne jest stanowisko orzecznictwa, że pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego opiekuna z powodu otrzymywania świadczenia emerytalno-rentowego w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości. Ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, u.ś.r. prowadzi do rezultatów odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania ustawy, kiedy świadczenie pielęgnacyjne wynosić miało 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. W obecnych warunkach wysokość świadczenia pielęgnacyjnego przekracza minimalne wysokości emerytur i rent. Stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej. Zasadnie w sprawie I OSK 254/20 NSA zwrócił w tym zakresie uwagę i odwołał się do podstawowych zasad konstytucyjnych. Mianowicie zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5' pkt 1 lit. a u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa 1 (art. '32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa. Skoro celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki! nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, to pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających świadczenie emerytalno-rentowe w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po I uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (vide: wyroki NSA: z 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Osobom, które mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy (czyli wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1b) ustawodawca pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne. Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504,), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Za słuszny uznać należy pogląd, który realizację uprawnienia osoby pobierającej świadczenie emerytalno-rentowe do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego warunkuje dokonaniem przez tę osobę wyboru któregoś z konkurencyjnych świadczeń. Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego. Swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Zawieszenie prawa do emerytury i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane być musi nie tylko z samym prawem, ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty świadczenia. Prawidłowa, prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust- 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., dokonywana w kontekście art. 17 ust. 1 i art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS prowadzi do wniosku, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji skarżącej jest możliwe, jeżeli dokona ona wyboru jednego konkurencyjnego świadczenia kosztem drugiego. W konsekwencji powyższych wywodów stwierdzić należy, że na organie administracji publicznej ciążył obowiązek poinformowania skarżącej o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty oraz wezwania do złożenia wymaganych dokumentów, stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 u.ś.r. Obowiązek ten wynika z art. 9 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79a kpa, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W realiach niniejszej sprawy organy, ograniczając się do językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zaniechały poinformowania skarżącej, że ma ona możliwość wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały skarżącej o prawie do zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego – w sytuacji, kiedy kwota taego świadczenia byłaby wyższa od przysługującej emerytury. Biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających emeryturę złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty) bądź z obawą, czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia, czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, czy strona poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania jej świadczenia z art. 17 u.ś.r. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 u.ś.r. przede wszystkim tych dotyczących zakresu sprawowanej opieki i ewentualnego braku możliwości podjęcia zatrudnienia) wezwanie nie powinno być do strony kierowane. Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie skarżąca załączyła do wniosku o świadczenie, oświadczenie z 2.01.2023 r., dotyczące formy i zakresu opieki. Oświadczenie to jednak nie wskazuje, czy sprawowana opieka nad matką uniemożliwia stronie zatrudnienie. Nie wskazano w nim w jakich godzinach skarżąca wykonuje jakie konkretnie czynności w poszczególny dzień tygodnia. Wspomniana wcześniej kwestia zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką została w okolicznościach rozpoznawanej sprawy w ogóle pominięta, co zresztą uznać należy za konsekwencję przyjętego przez organy stanowiska co do automatycznej stosowalności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wobec wnioskodawców uprawnionych do emerytury. Wyjaśnić zatem należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo: orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne jest zatem rezygnacja (lub powstrzymanie się) z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 kwietnia 2021 r., sygn. I OSK 2178/20, dostępny jw.). Faktyczne sprawowanie stałej i długotrwałej opieki oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia są zasadniczymi okolicznościami, które należy ustalić w sprawie. Rozważania organu w tym zakresie winny zaś znaleźć swoje jasne i szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazano, w niniejszej sprawie organy w ogóle powyższej kwestii nie przeanalizowały, brak jest jakiegokolwiek odniesienia się do niej w uzasadnieniach decyzji obu instancji. Zauważyć też należy, że zebrane w sprawie dowody nie stanowią wystarczającego materiału procesowego by na ich podstawie móc przesądzić, czy zachodzi związek przyczynowy między opieką nad mężem, a niepodejmowaniem zatrudnienia. Pisemne oświadczenie skarżącej w tym zakresie z 2.01.2023 r. jest – jak już wskazano - bardzo ogólnym stwierdzeniem jej opieki nad mężem, z którego nie wynika intensywność tej opieki i okoliczności wskazujące na niemożność podjęcia zatrudnienia. Takie same wnioski płyną z analizy treści elektronicznego wywiadu środowiskowego i kolejnego ogólnikowego oświadczenia strony z dnia 6.03.2023 r. Okoliczności sposobu sprawowania pieczy nad osobą niepełnosprawną muszą wskazywać w sposób bardzo szczegółowy jakie czynności przedsiębierze wnioskodawczyni, w jakich godzinach, w jakich dniach, z jaką częstotliwością oraz czy, kiedy i z jaką częstotliwością wyręcza wnioskodawczynię inna lub inne osoby w czynnościach opiekuńczych. Wskazać też trzeba, że do organów należy ocena wiarygodności twierdzeń zainteresowanych osób o zakresie opieki, co stwarza nieraz konieczność sięgnięcia z urzędu o dodatkowe środki dowodowe, w tym w postaci dowodów zupełnie niezależnych od tych które przedstawia strona zainteresowana świadczeniem lub członkowie jej rodziny. W konsekwencji organ oceni, czy nie będzie celowym przesłuchanie osób niespokrewnionych ze skarżącą celem zweryfikowania jej twierdzeń o zakresie sprawowanej opieki nad matką. W tym więc zakresie postępowanie dowodowe winno podlegać ponownemu przeprowadzeniu w zasadniczej części. Ustalenia należy przeprowadzić w kierunku tego, czy stan matki skarżącej wymaga od niej stałej obecności przy niej, czy przejawia ona stopień samodzielności pozwalający skarżącej na podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wyjaśnienia wymaga, czy skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z matką, czy też w gospodarstwie tym pozostają inni członkowie rodziny, którzy mogą partycypować w sprawowanej nad nią opiece (z wywiadu nie wynikają powyższe okoliczności). Powyższe łączy się z niewyjaśnioną kwestią, czy skarżąca w istocie sprawuje opiekę samodzielnie. Ponadto ustalić należy, czy skarżąca, jako osoba w wieku emerytalnym jest w ogóle zdolna zdrowotnie i zawodowo do podjęcia pracy, a jeżeli tak, to jakiej i gdzie. Należy więc ustalić, czy i jakie przygotowanie zawodowe skarżąca posiada, do kiedy pracowała i co było przyczyną zaniechania pracy oraz czy i gdzie upatruje możliwości podjęcia pracy, której zaniechała, (brak ustalenia z jakich przyczyn). Szczegółowe postępowanie wyjaśniające winno pozwalać na stwierdzenie ponad wszelką wątpliwość, czy zachodzą po stronie skarżącej przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ustalenia powinny dotyczyć kwestii wskazanych powyższej. Organ winien rozważyć przesłuchanie skarżącej oraz w miarę możliwości jej matki i pozostałych członków rodziny, ewentualnie przesłuchanie świadków spoza rodziny (sąsiadów). Po ewentualnie pozytywnym zweryfikowaniu kwestii charakteru sprawowanej opieki i wobec wyjaśnienia okoliczności uprawnienia skarżącej do emerytury, organ winien - po wyjaśnieniu stronie, że jedyną przeszkodą do otrzymania wnioskowanego świadczenia jest pobieranie emerytury - wezwać skarżącą do złożenia stosownych dokumentów (decyzja ZUS) umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, wraz z odpowiednim pouczeniem. Rozstrzygnięcie sprawy uzależnione będzie w tej sytuacji (brak innych przesłanek negatywnych) od wykonania przez skarżącą nałożonego obowiązku. Uwzględniając powyższe, należało uznać zarzuty skargi za zasadne,

Dlatego też zaszły przesłanki do uchylenia decyzji organów obu instancji by zachować zasadę dwuinstancyjności postępowania. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. O zwrocie kosztów postępowania w postaci wynagrodzenia pełnomocnika (480 zł) orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z niniejszego uzasadnienia. Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.