Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1230/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1230/22 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 lipca 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: Sędzia WSA Inga Gołowska, Sędziowie: Sędzia WSA Piotr Głowacki (spr.), Sędzia WSA Jarosław Wiśniewski, , Protokolant: Referent Marcin Mastej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lipca 2023 r., sprawy ze skargi S. Z. na decyzję ZUS Oddział w Tarnowie z dnia 23 sierpnia 2022 r. nr 1779/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr 1779/2022 z dnia 23 sierpnia 2022 r. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 42 934,81 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne za okres 11/2002, 04/2004-10/2004, 12/2004, 07/2008- 12/2008,1/2009-02/2009 w łącznej kwocie 15 666,49 zł, w tym z tytułu:

• składek - 7 792,49 zł,

• odsetek liczonych na 5 czerwca 2015r. przypadających od ww. składek - 7 874,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 11/2002, 04/2004-12/2004, 01/2005-05/2005, 11/2005-12/2005, 01/2006-10/2006, 02/2007-12/2007, 01/2008-12/2008, 01/2009-04/2009, 06/2009-09/2009, 11/2009-12/2009, 01/2010-05/2010 w łącznej kwocie 22 968,62 zł, w tym z tytułu:

• składek -11781,62 zł,

• odsetek liczonych na 5 czerwca 2015r. przypadających od ww. składek - 11187,00 zł,

c) Fundusz Pracy za okres 04/2004-12/2004, 1/2005-05/2005, 11/2005-12/2005, 01/2006-09/2006, 12/2006, 01/2007-12/2007, 01/2008-12/2008, 01/2009-04/2009, 06/2009-09/2009 w łącznej kwocie 4 299,70 zł, w tym z tytułu:

• składek - 2 218,70 zł,

• odsetek liczonych na 5 czerwca 2015r. przypadających od ww. składek - 2 081,00 zł.

W uzasadnieniu podkreślono, iż zrealizowano wskazania zawarte w wyroku WSA w Krakowie z 17 listopada 2021r., sygn. akt I SA/Kr 1282/20, który zapadł w sprawie skarżącego w relacji do uprzednio wydanej decyzji w sprawie. Wykonując wskazanie Sądu w zakresie odniesienia się do kwestii przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przedmiotowym postępowaniem o umorzenie objęte są należności za okres 11/2002- 05/2010.

Należności figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miały wpływ następujące czynności;

- wszczęcie postępowania egzekucyjnego, dla należności: za okres 11/2002-11/2005, 12/2007 na FUS, FUZ, FP od 25 marca 2008r. (data doręczenia upomnienia nr 892/2008 z 15 lutego 2008 r.), 21 kwietnia 2008r. wystawiono tytuły wykonawcze,/ egzekucja administracyjna do nadal,

-za okres 12/2005-04/2006 na FUS, FUZ, FP od 5 czerwca 2006r. (data doręczenia upomnienia nr 4037/2006 z 30 maja 2006 r.), 29 czerwca 2006 r. wystawiono tytuły wykonawcze, /egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 05/2006 na FUS, FUZ, FP od 1 września 2006r. (data doręczenia upomnienia nr 5675/2006 z 21 lipca 2006 r.), 28 grudnia 2006 r. wystawiono tytuły wykonawcze / egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 06/2006-07/2006 na FUS, FUZ, FP od 27 września 2006r. (data doręczenia upomnienia nr 6700/2006 z 25 sierpnia 2006r.), 28 grudnia 2006r. wystawiono tytuły wykonawcze / egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 08/2006-09/2006 na FUS, FUZ, FP od 24 listopada 2006r. (data doręczenia upomnienia nr 8518/2006 z 30 października 2006 r.), 28 grudnia 2006r. wystawiono tytuły wykonawcze / egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 10/2006-11/2006 na FUS, FUZ, FP od 14 lutego 2007r. (data doręczenia upomnienia nr 39/2007 z 9 stycznia 2007r., 9 marca 2007r. wystawiono tytuły wykonawcze / egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 12/2006 na FUS, FUZ, FP od 29 marca 2007r. (data doręczenia upomnienia nr 1732/2007 z 6 marca 2007r.), 10 maja 2007r. wystawiono tytuły wykonawcze / egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 01/2007 na FUS, FUZ, FP od 9 maja 2007r. (data doręczenia upomnienia, 25 lipca 2007r. wystawiono tytuły wykonawcze/ egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 02/2007-03/2007 na FUS, FUZ, FP od 23 maja 2007r. (data doręczenia upomnienia nr 3379/2007 z 4 maja 2007r.), 29 czerwca 2007r. wystawiono tytuły wykonawcze /egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 04/2007 na FUS, FUZ, FP od 14 sierpnia 2007r. (data doręczenia upomnienia nr 5007/2007 z 29 czerwca 2007r.), 21 września 2007r. wystawiono tytuły wykonawcze /egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 05/2007-06/2007 na FUS, FUZ, FP od 9 października 2007r. (data doręczenia upomnienia nr 5749/2007 z 2 sierpnia 2007r.), 6 listopada 2007r. wystawiono tytuły wykonawcze / egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 07/2007-08/2007 na FUS, FUZ, FP od 19 października 2007r. (data doręczenia upomnienia nr 7124/2007 z 25 września 2007r.), 6 listopada 2007r. wystawiono tytuły wykonawcze / egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 09/2007-10/2007 na FUS, FUZ, FP od 13 grudnia 2007r. (data doręczenia upomnienia nr 8515/2007 z 21 listopada 2007r.), 24 stycznia 2008r. wystawiono tytuły wykonawcze / egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 11/2007 na FUS, FUZ, FP od 5 lutego 2008r. (data doręczenia upomnienia nr 140/2008 z dnia 16 stycznia 2008r.), 26 lutego 2008r. wystawiono tytuły wykonawcze /egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 01/2008 na FUS, FUZ, FP od 17 marca 2008r. (data doręczenia upomnienia nr 1709/2008 z 12 marca 2008r.), 21 kwietnia 2008r. wystawiono tytuły wykonawcze /egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 02/2008 na FUS, FUZ, FP od 23 maja 2008r. (data doręczenia upomnienia nr 3087/2008 z 25 kwietnia 2008r.), 16 czerwca 2008r. wystawiono tytuły wykonawcze /egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 03/2008 na FUS, FUZ, FP od 11 czerwca 2008r. (dat doręczenia upomnienia nr 3467/2008 z 21 maja 2008 r.), 29 lipca 2008 r. wystawiono tytuły wykonawcze / egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 04/2008 r. do 12/2008 na FUS, FUZ, FP od 12 czerwca 2009 r. (data odbioru decyzji określającej wysokość zadłużenia znak: 220500/451/1/2009/ITDR/8681049074/ DK z 23 stycznia 2009 r. - uprawomocnionej 10 lipca 2009 r.), 27 lipca 2009 r. wystawiono tytuły wykonawcze / egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 01/2009 r. - 02/2009 na FUS, FUZ, FP od 12 czerwca 2009 r. (data dręczenia decyzji określającej wysokość zadłużenia znak; 220500/451/2/2009/ITDR/8681049074/DK z 7 kwietnia 2009 r. - uprawomocnionej 10 lipca 2009 r.), 27 lipca 2009 r. wystawiono tytuły wykonawcze / egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 03/2009 r. - 04/2009 na FUS, FUZ, FP od 14 lipca 2009 r. (data doręczenia decyzji określającej wysokość zadłużenia znak: 220500/451/5/2009/ITDR/8681049074/DK z 26 czerwca 2009r. - uprawomocnionej 13 sierpnia 2009r.), 27 sierpnia 2009r. wystawiono tytuły wykonawcze / egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 05/2009 r. - 06/2009 na FUS, FUZ, FP od 23 listopada 2009r. (data doręczenia decyzji określającej wysokość zadłużenia znak: 220500/451/6/2009/1TDR/8681049074/DK z 15 października 2009 r. - uprawomocnionej 23 grudnia 2009r.), 23 lutego 2010r. i 26 sierpnia 2010r. wystawiono tytuły wykonawcze / egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 07/2009 r. - 09/2009 na FUS, FUZ, FP od 19 listopada 2009r. (data doręczenia decyzji określającej wysokość zadłużenia znak: 220500/451/7/2009/1TDR/8681049074/ DK z 22 października 2009r. - uprawomocnionej 2 stycznia 2010 r.), 23 lutego 2010r. i 26 sierpnia 2010r. wystawiono tytuły wykonawcze / egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 10/2009 r. - 12/2009 na FUS, FUZ, FP od 30 marca 2010 r. (data doręczenia decyzji określającej wysokość zadłużenia znak; 220500/451/1/2010/1TDR/8681049074/ DK z 19 lutego 2010 r.) - uprawomocnionej 28 kwietnia 2010 r.), 25 maja 2010 r. wystawiono tytuły wykonawcze/egzekucja administracyjna do nadal,

- za okres 01/2010 r. - 05/2010 r. na FUS, FUZ, FP od 10 sierpnia 2010r. (data doręczenia upomnienia nr UPM220510009363-9367 z dnia 6 lipca 2010 r.), 16 września 2010 r. wystawiono tytuły wykonawcze /egzekucja administracyjna do nadal.

Zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Postępowanie prowadzone na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551) od 1 lipca 2013r. do 31 października 2014r., od 15 stycznia 2015r. do 16 czerwca 2016r., od 14 czerwca 2017r. do nadal.

Zgodnie z art. 1 ust 15 ww. ustawy bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie należności na podstawie ww. przepisów do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13.

Układ ratalny od 8 sierpnia 2017r. do nadal.

Zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. la, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

Ponadto organ wskazał, iż 14 czerwca 2017r. skarżący złożył wniosek o umorzenie całości zadłużenia za okres objęty ustawą z dnia 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). ZUS Oddział w Tarnowie 6 lipca 2017r. wydał decyzję RED/A/48/2017, w której określił warunki umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o powyższe przepisy. Z decyzji tej wynika, że jeśli zobowiązany opłaci należności nieobjęte ww. ustawą. Zakład wyda decyzję stwierdzającą umorzenie należności z tytułu składek w łącznej wysokości 24.425,09 zł.

Należności, które nie podlegają umorzeniu w oparciu o ww. ustawę, płatnik spłaca w systemie ratalnym zgodnie z Aneksem nr 3 zawartym 19 sierpnia 2019r. do umowy nr RED-187/2017 z 8 sierpnia2017r. Zaległość została rozłożona na 60 rat, które aktualnie są na poziomie 189 zł, a termin spłaty przypada na lipiec 2024r. Zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek jest objęte postępowaniem egzekucyjnym, które obecnie jest zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane.

Aktualnie zobowiązany pobiera emeryturę w kwocie 2 011,38 zł brutto, tj. 1 830,36 zł netto. Ze świadczenia nie są dokonywane potrącenia.

Podniesione przez płatnika okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej miałyby zastosowanie wówczas gdyby pozbawiały go całkowicie możliwości pozyskiwania dochodu. Tymczasem, niezależnie od własnego stanu zdrowia, pobiera świadczenie wypłacane przez ZUS, które stanowi dla niego stałe źródło utrzymania.

Minimum socjalne przypadające dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1 377,13 zł (IPISS - minimum socjalne za I kwartał 2022r.). Dochód osiągany przez dłużnika jest wyższy od ww. kwoty minimum socjalnego, zatem w analizowanej sprawie należy wykluczyć przesłankę ubóstwa.

W oświadczeniu, które wpłynęło do ZUS 10 czerwca 2022r. (wypełnione według stanu na 5 czerwca 2015r.), miesięczne wydatki związane z utrzymaniem płatnik określił na kwotę 190 zł. Ponadto w formularzu z 18 lipca 2022r. wnioskodawca wskazał, że jego koszty utrzymania są na poziomie 420 zł. Jednocześnie nie wykazał zaległości w ich opłacaniu. Nie określił również jednoznacznie, czy na chwilę obecną posiada inne zobowiązania pieniężne, poza zaległościami względem ZUS. Z uwagi na fakt, że zobowiązany pomimo skierowanej do niego prośby celem przestawienia swojej aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i materialnej, w oświadczeniach przedkładanych do przedmiotowego postępowania podaje dane na dzień 5 czerwca 2015r., Zakład nie ma zatem możliwości ustalenia jego faktycznej sytuacji materialnej.

Skarżący oznajmił, że od momentu zlicytowania posiadanej przez niego części nieruchomości jest osobą bezdomną i od 2012 roku oczekuje na przydział mieszkania. Organ podkreślił jednak, iż z dokumentacji zgromadzonej w aktach wynika, że w okresie od 1 lutego 2019r. do 31 stycznia 2020r. płatnik wynajmował mieszkanie zlokalizowane przy ul. [...] w T. i na chwilę obecną podaje ten sam adres do korespondencji. W związku z powyższym oświadczenie wnioskodawcy, że jest osobą bezdomną w ocenie ZUS budzi wątpliwości i nie jest wiarygodne.

Organ ocenił, iż wobec zobowiązanego nie zachodzi żadna przesłanka umorzenia składek wskazana w art. 28 ust. 3 ani 3a u.s.u.s. w świetle raz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Wnioskodawca w skardze do sądu zarzucił, iż pomimo wyroków Sądu Najwyższego SN I 55/17, WSA Kraków sygn. akt I SA/Kr 972/19 i I SA Kr 1882/20, organ notorycznie łamie jego prawa konstytucyjne wykazane w piśmie z 1 kwietnia 2022r. (brak odpowiedzi). Zobowiązany podniósł, że sprawa ciągnie się od 2015r., a ZUS wydaje sprzeczne decyzje niezgodne z KPA. Jednocześnie płatnik zaznaczył, że zgodnie z wyrokiem sądu sprawę należało rozpatrzeć według stanu na dzień 5 sierpnia 2015r. W związku z powyższym wniósł o unieważnienie decyzji nr 1779/2022 i rozpatrzenie sprawy według ww. wyroków sądowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko prezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a., natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a., w razie nieuwzględnienia skargi, sąd ją oddala.

Skarga jest nieuzasadniona, nie doszło bowiem do naruszeń prawa ważących dla prawidłowości przyjętych przez organ rozstrzygnięć, a postępowanie wyjaśniające odpowiadało wymogom prawa, zwłaszcza wymogom proceduralnym określonym w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ zebrał pełny materiał dowodowy, dokonał jego prawidłowej oceny, oraz niewadliwie uzasadnił rozstrzygnięcie, respektując treść art. 107 § 3 k.p.a.

Wbrew zarzutom przedstawionym w skardze sporne należności publicznoprawne, nie uległy przedawnieniu. Podzielić należy przedstawioną w tym zakresie obszerną argumentację organu, a także konkluzję, iż należności, które nie podlegają umorzeniu w oparciu o ustawę z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolnicza działalność ( Dz.U. 2012, poz. 1551) płatnik spłaca w systemie ratalnym zgodnie z aneksem z 8.08 2017 r., przy czy zaległość została rozłożona na 60 rat, a termin spłaty przypada na lipiec 2024 r. Postepowanie egzekucyjne obecnie jest zawieszone z uwagi na układ ratalny. Skarżący wywiązuje się z terminowej spłaty powyższych zobowiązań.

Zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach określonych w ust. 3. Wskazania tam zawarte są wyczerpujące i stanowią zamknięty katalog. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt II UZP 6/04, opubl. OSNP 2004/16/285).

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności ZUS, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.

W świetle analizy akt poddanej sądowej kontroli sprawy nie budzi wątpliwości, że zobowiązany pobiera emeryturę w kwocie 2 011,38 zł brutto, tj. 1 830,36 zł netto. Ze świadczenia nie są dokonywane potrącenia. Dochód osiągany przez skarżącego jest wyższy od kwoty minimum socjalnego, zatem w analizowanej sprawie należy wykluczyć przesłankę ubóstwa. Miesięczne wydatki związane z utrzymaniem płatnik określił na kwotę 190 zł. Ponadto wnioskodawca wskazał, że jego koszty utrzymania są na poziomie 420 zł. Jednocześnie nie wykazał zaległości w ich opłacaniu. Nie określił również jednoznacznie, czy na chwilę obecną posiada inne zobowiązania pieniężne, poza zaległościami względem ZUS. Z uwagi na fakt, że zobowiązany pomimo skierowanej do niego prośby celem przestawienia swojej aktualnej sytuacji rodzinnej, majątkowej i materialnej, w oświadczeniach przedkładanych do przedmiotowego postępowania podaje dane na dzień 5 czerwca 2015r., zakład nie ma zatem możliwości ustalenia jego faktycznej sytuacji materialnej. Skarżący twierdził, że od momentu zlicytowania posiadanej przez niego części nieruchomości jest osobą bezdomną i od 2012 roku oczekuje na przydział mieszkania. Organ podkreślił jednak, iż z dokumentacji zgromadzonej w aktach wynika, że w okresie od 1 lutego 2019r. do 31 stycznia 2020r. płatnik wynajmował mieszkanie zlokalizowane przy ul. [...] w T. i na chwilę obecną podaje ten sam adres do korespondencji. W związku z powyższym oświadczenie wnioskodawcy, że jest osobą bezdomną w ocenie ZUS nie jest wiarygodne.

W świetle powyższego organ zasadnie uznał, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Nieściągalność należności z tytułu składek związana jest wszak generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., I SA/Ka 14/99).

Zasadnie także oceniono w uzasadnieniu decyzji, że nie zachodzą wobec skarżącego inne okoliczności wskazane w przywołanym wyżej przepisie przemawiające za umorzeniem. W szczególności podstawy takiej nie stanowią przesłanki z p. 2 i 4 ust. 2 art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem nie nastąpiło oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika, ani też umorzenie postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, a należność Zakładu nie została zaspokojona w postępowaniu likwidacyjnym.

Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Również i w powyższym przypadku ustawodawca posłużył się tzw. uznaniem administracyjnym, co oznacza, że nawet po stwierdzeniu istnienia przesłanek, których wystąpienie jest warunkiem wstępnym ewentualnego umorzenia, organ ma możliwość dokonania swobodnej oceny tego, czy zachodzi przypadek uzasadniający zastosowanie ulgi. Należy mieć przy tym na uwadze, że umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Pozostawienie do uznania organu istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości, jak również zakres ewentualnego umorzenia, nie może prowadzić do dowolności rozstrzygnięcia, a więc w każdym przypadku wydanie decyzji powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Analizując sytuację bytową zobowiązanego wskazano, że umorzenie zaległości byłoby nieuzasadnione i naruszałoby zasadę równego traktowania wszystkich dłużników.

Sytuacja skarżącego nie jest na tyle szczególna lub uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie niż sytuacja innych płatników składek ZUS.

Organ, na co wskazuje uzasadnienie decyzji, poddał twierdzenia i dowody przedstawione w sprawie wnikliwej analizie i wyprowadził z nich prawidłowe wnioski. Dokonana w sprawie ocena wniosku mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zauważyć trzeba, że kontrolujący zaskarżoną decyzję sąd administracyjny nie może dokonywać własnych ustaleń faktycznych, ani też nie może zmienić zaskarżonej decyzji. Powyższe wynika m.in. z art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. "Stosowanie środków określonych w ustawie" polega, w razie uwzględnienia skargi, zgodnie z art.145 §1 cyt. ustawy m.in. na uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości lub w części, stwierdzeniu jej nieważności, ewentualnie stwierdzeniu, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż w sprawach gdzie rozstrzygnięcie organów opiera się na uznaniu administracyjnym sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy pobór należności powinien być zaniechany. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast w pełnym zakresie zaskarżona decyzja podlega badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi (tak też: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). O ile więc zachowano wszelkie wymogi prawa procesowego, to sąd administracyjny, który sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem, nie jest władny jej uchylić (zob. wyrok NSA z dnia 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 1745/97, dost. LEX nr 44771). Wyrazistym podkreśleniem roli orzecznictwa w sprawach ulg i zwolnień uznaniowych jest teza wyroku NSA z 7 lutego 2001 r. stwierdzająca , iż sądowa kontrola legalności uznaniowych decyzji sprowadza się do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00, LEX nr 46473). Analogiczne stanowisko dominuje w doktrynie prawa podatkowego, gdzie wskazuje się, że kontrola wobec uznania może mieć ograniczony zakres, ale nie można z niej rezygnować, zaś orzeczenia sądu winny opierać się jedynie na kryterium legalności. Zasada nieingerencji przez sąd administracyjny wynika z faktu, że nie jest on, co wyżej już wywiedziono - trzecią instancją postępowania administracyjnego (A. Habuda, Uznanie administracyjne – zmierzch czy renesans pojęcia; opublikowane w: Administracja i prawo administracyjne u progu trzeciego tysiąclecia, Łódź 2000, s.117).

W orzecznictwie NSA utrwalony jest pogląd, iż umorzenie jest instytucją prawną o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie należności, nie zaś zwalnianie podatników od tego obowiązku (por. teza wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2001 r., III SA 628/00), ponieważ zobowiązania podatkowe określone ustawami mają charakter powszechny (por. uzasadnienie wyroku z dnia 8 stycznia 2008 r. WSA w Gdańsku, I SA/Gd 909/07), co z kolei nie jest samodzielną przesłanką powodującą oddalenie wniosku podatnika bez pełnej merytorycznej oceny sytuacji. Umorzenie zaległości publicznoprawnych pociąga za sobą zmniejszenie wpływów do budżetu, tym samym ograniczeniu ulegają możliwości realizacji zadań związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb całego społeczeństwa. Wykładnia pojęć nieostrych, będących przesłankami możliwości zastosowania ulgi, czyli wyjątku od zasady, powinna mieć zawężający charakter. Zbyt szerokie i dowolne wykorzystanie uprawnień w przyznawaniu ulg doprowadziło by do naruszenia dyscypliny podatkowej, do zachowania której powołano organy podatkowe oraz do naruszenia zasady równego traktowania podatników, pozostających w takim samym stanie faktycznym i prawnym. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie mogą decydować jego subiektywne przekonania, lecz kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości (por. teza wyroku WSA w Gdańsku z dnia 18 października 2005 r., I SA/Gd 257/03). Dolegliwość wynikająca z zapłaty należności publicznoprawnej jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o umorzeniu w całości owej zaległej należności. Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane, jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a podatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r., I SA/Ka 577/00, niepubl.). Zważyć należy, iż niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji życiowej, czy to ze względu na zdrowie czy finanse, wywiązują się ze swych zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy.

Wedle sądu, ocena organu w przedmiocie istnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana po wszechstronnym i wystarczająco wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym dokładnym wyjaśnieniem okoliczności faktycznych. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego oraz wszechstronna analiza ustawowych przesłanek umorzenia zaległości nie pozwalają postawić zaskarżonej decyzji zarzutu dowolności.

Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanego nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003 r. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

W toku postepowania, pomimo wezwania nie przedłożono aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. W aktach znajduje się oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym na 5.06.2015 r. Jednak z uwagi na datę nie obrazuje ono aktualnej sytuacji. Z uwagi na fakt braku jakiejkolwiek innej dokumentacji ZUS opierać się musiał na tym oświadczeniu. Z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie przedłożył żadnej dokumentacji w sprawie, uniemożliwił on dokonanie rzetelnej analizy swojej sytuacji finansowej i życiowej. Ciężar wykazania istotnych, okoliczności pozwalających na ocenę zaistnienia którejś z przesłanek z § 3 rozporządzenia spoczywa na osobie, która ubiega się o umorzenie należności z tytułu składek. Brak pełnej informacji na temat ponoszonych wydatków na utrzymanie wnioskodawcy uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnej analizy i stwierdzenie występowania bądź nie okoliczności określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365). Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Podzielić także należy stanowisko organu, ze podniesione przez płatnika okoliczności dotyczące sytuacji zdrowotnej miałyby zastosowanie wówczas gdyby pozbawiały go całkowicie możliwości pozyskiwania dochodu. Tymczasem, niezależnie od własnego stanu zdrowia, pobiera on świadczenie wypłacane przez ZUS, które stanowi dla niego stałe źródło utrzymania.

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 884/08 prawidłowa wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umarzania należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonają o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadając zobowiązania finansowe, prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich spłacenia. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.), a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Nie sposób w powyższym kontekście tracić także z pola widzenia aktualnej sytuacji na rynku pracy, który stał się rynkiem pracownika, a stopa bezrobocia jest znikoma.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną zobowiązanego, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Organy zassały, że nie jest wykluczone wyegzekwowanie zobowiązania, choć być może dopiero w dłuższej perspektywie czasowej.

Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, w tym norm materialnoprawnych. Analiza akt sprawy nie ujawniły wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Wobec tego decyzja organu o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlega oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy o p.p.s.a.