Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 967/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-06-27 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 260, art. 246  par. 2  pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz- Ziętek po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2009 r. w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, pełnomocnik skarżącej Spółki złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych.

Z uzasadnienia wniosku wynika, że Spółka nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych bez narażenia się na utratę płynności finansowej, gdyż ponosi stratę z działalności gospodarczej, która za ostatni rok obrotowy wyniosła 1.005.941.812,80 zł, potwierdzającą brak środków na spłatę zobowiązań. Wartość zobowiązań krótkoterminowych, według bilansu za 2014 r. zamykająca się kwotą 5.251.096.337,40 zł, jest wielokrotnie wyższa od środków znajdujących się na jej rachunku bankowym w wysokości 127.889.993,99 zł, obejmujących również środki Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych

i Funduszu Likwidacji Zakładu [...]. W konsekwencji Spółka musi koncentrować się na bieżącej spłacie tych zobowiązań, a przede wszystkim na wypłacie wynagrodzeń, przy czym zgodnie z wnioskiem "przeciętny miesięczny koszt wynagrodzeń pracowników za pierwsze 11 miesięcy 2015 r. wynosił 262,3 mln zł". Spółka nie może być zatem stawiana przed wyborem, czy posiadane środki przeznaczyć na te cele, czy na koszty sądowe, a przyznanie pierwszeństwa tym ostatnim w opisanym stanie rzeczy oznaczałoby ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu. Środki te są mniejsze od ciążących na Spółce zobowiązań publicznoprawnych, które również powinny być traktowane priorytetowo.

W rubrykę nr 6 urzędowego formularza /wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych/ wpisano 2.333.140.000 zł, a w rubrykę 7 /wartość środków trwałych wnioskodawcy (według bilansu za ostatni rok)/ kwotę 5.605.996.743,48 zł.

Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie, złożonym w terminie do dokonania tej czynności reprezentujący Spółkę pełnomocnik zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Biorąc powyższe pod uwagę wniósł o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej podtrzymał stanowisko, że Spółka ponosi stratę z wykonywanej działalności gospodarczej, co powoduje brak środków na bieżące regulowanie zobowiązań. Kwota środków znajdujących się na rachunkach bankowych skarżącej jest wielokrotnie niższa od samej kwoty zobowiązań krótkoterminowych. Skarżąca w celu umożliwienia dalszego prowadzenia działalności gospodarczej musi zatem koncentrować się na zapłacie tych zobowiązań, w szczególności na terminowej zapłacie wynagrodzeń pracowników, biorąc pod uwagę, iż ma to znaczenie dla tysięcy rodzin na [...]. Referendarz sądowy nie kwestionując powyższych okoliczności, odmówił przyznania prawa pomocy, stwierdzając, że koszty sądowe są w niniejszej sprawie tak znikome, iż nie mogą wpłynąć na sytuację finansową skarżącej a ponadto uiściła ona koszty

w innych sprawach. Tymczasem okoliczności te wiążą się ze sobą. Skarżąca jest bowiem stroną bardzo licznych postępowań sądowoadministracyjnych, dotyczących m.in. sporu prawnego w zakresie podatku od nieruchomości za wiele lat naliczonego przez kilkanaście gmin. Wniesienie skargi w każdej z tych spraw wiąże się

z koniecznością uiszczenia wpisu od skargi w stosunkowej wysokości w zależności od wartości przedmiotu zaskarżenia i waha się od kilku do kilkudziesięciu tysięcy złotych. Tym samym nie można zgodzić się z zarzutem "znikomości" kosztów sądowych, o zwolnienie z których wnosi skarżąca. Pełnomocnik skarżącej podniósł, że referendarz sądowy rozpoznając wniosek winien był uwzględnić nie tylko fakt zapłaty w innych sprawach kosztów sądowych, ale również okoliczność złożenia wniosków o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od nich w innych postępowaniach. Jednocześnie podkreślił, że wiele postępowań administracyjnych nadal jest w toku, a co za tym idzie należy spodziewać się kolejnych skarg i wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek referendarz sądowy winien był brać pod uwagę całokształt kosztów sądowych, jakie skarżąca będzie musiała ponieść, w tym porównać łączną kwotę kosztów sądowych z innymi zobowiązaniami skarżącej. Pełnomocnik skarżącej podniósł przy tym, że każdorazowe uiszczenie kosztów sądowych odbywa się kosztem wierzycieli, w tym organów podatkowych i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem pełnomocnika skarżącej nie ma ona obowiązku przeznaczania środków pieniężnych w pierwszej kolejności na zapłatę kosztów sądowych i narażenia się tym samym na niewykonanie obowiązku zapłaty zobowiązań niezbędnych do dalszego jej funkcjonowania, w tym zobowiązań publicznoprawnych i z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, czy na wynagrodzenia pracowników – a takie stanowisko, w ocenie pełnomocnika skarżącej, wynika z treści zaskarżonego postanowienia. Tymczasem uwzględniając sytuację skarżącej przed takim wyborem jest stawiana w niniejszej sprawie, jak

i w innych postępowaniach sądowoadministracyjnych.

Spółka uiściła wpis od skargi w kwocie 11.752,00 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje

art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "ppsa"), w brzmieniu obowiązującym dla postępowań wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc,

a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 ppsa instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl jej art. 245 § 3 obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych – może nastąpić, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Przy czym, stosownie do art. 252 § 1 ppsa sąd oceniając wniosek osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy, bierze pod uwagę jedynie dane o jej stanie majątkowym i dochodach (por. M. Grzymisławska-Cybulska, Zakres podmiotowy i przedmiotowy wniosku o przyznanie prawa pomocy osobom prawnym

i jednostkom organizacyjnym, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2007, nr 1, s. 38). Pod pojęciem stanu majątkowego należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt

I OZ 144/11, oba publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wskazać wreszcie trzeba, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku

o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to

w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, LEX nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 ppsa (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, LEX nr 784373).

W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, nie zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie skarżącej prawa pomocy.

Podnieść w tym miejscu należy, że Spółka złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy również w innych sprawach toczących się z jej udziałem. Sytuacja taka zaistniała m.in. w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 245/15 i I SA/Gl 513/15, w których postanowieniami z dnia 9 maja 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. Argumentacja zawarta w wydanych postanowieniach zasługuje na aprobatę, zatem Sąd w dalszej części uzasadnienia powoła się również na wywody przedstawione w tych orzeczeniach.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że urzędowy formularz datowany na dzień 15 kwietnia 2016 r. stanowi wystarczającą podstawę do rozstrzygnięcia wniosku skarżącej. Z jego treści wynika, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych skarżącej (pkt 6 formularza) wynosi 2.333.140.000 zł. Wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok wynosi 5.605.996.743,48 zł (pkt 7). Wprawdzie spółka wykazała stratę w wysokości 1.005.941.812,80 zł, to jednak zaznaczyć trzeba, że strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami i nie jest tożsama

z brakiem środków finansowych i co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, publ. LEX nr 479125 i z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11, publ. LEX nr 783893). Poniesienie straty za ostatni rok obrotowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy, jeśli spółka posiada znaczne środki w kapitale zakładowym, majątku lub środkach finansowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 92/10, publ. LEX 659009). Jak już wyżej wskazano wartość tego kapitału wynosi 2.333.140.000 zł i wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu od skargi kasacyjnej

w kwocie 5.876,00 zł, który Spółka obowiązana jest uiścić w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej. Nadto nie można tracić również z pola widzenia środków zgromadzonych na rachunku bankowym skarżącej. Zestawienie powyższych kwot wskazuje zatem, że skarżąca posiada środki pozwalające na zapłatę wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie.

Spostrzeżeń powyższych nie zmienia okoliczność, że zobowiązania krótkoterminowe Spółki wynoszą 5.251.096.337,40 zł. Zobowiązania te obejmują zobowiązania wymagalne w okresie 12 miesięcy od dnia bilansowego (art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2013 r., poz. 330 ze zm.). Oznacza to, że kwota 5.251.096.337,40 zł winna zostać uregulowana w okresie roku, co daje średniomiesięcznie kwotę 437.591.361,45 zł. Odnosząc się przy tym do kwestii przeznaczenia środków na spłatę zobowiązań w kontekście akcentowanego zarówno we wniosku, jak i sprzeciwie, pierwszeństwa ponoszenia wydatków podkreślić trzeba, że ugruntowane jest już w tej materii orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym strona prowadząc działalność gospodarczą powinna przecież liczyć się z ponoszeniem kosztów w sprawach sądowych. Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się

z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, publ. http://orzeczenia.gov.pl).

Ponadto pełnomocnik skarżącej skoncentrował się na wyeksponowaniu negatywnej sytuacji skarżącej pomijając zupełnie fakt, że skarżąca zajmuje się nie tylko wydobyciem węgla kamiennego, co w istocie byłoby działalnością związaną jedynie z ponoszeniem kosztów prowadzonej działalności, ale - co wynika z odpisu KRS - sprzedażą hurtową paliw i produktów ropopochodnych, w wyniku której to działalności powstają należności krótko i długookresowe, a które zostały pominięte

w złożonym formularzu mimo istnienia rubryki 10 dotyczącej m.in. dochodów. To właśnie te należności względem skarżącej pozwalają regulować jej na bieżąco zobowiązania, w tym tak eksponowane przez pełnomocnika skarżącej wynagrodzenia dla jej pracowników oraz składki na ubezpieczenia społeczne. Gdyby bowiem było inaczej, skarżąca na przestrzeni kilku miesięcy nie tylko nie miałaby środków finansowych na rachunkach bankowych, ale również musiałaby wyzbywać się majątku na zapłatę tych zobowiązań.

Nie zasługuje również na uwzględnienie argumentacja zawarta w sprzeciwie, dotycząca konieczności uwzględnienia kosztów sądowych we wszystkich sprawach zarówno zawisłych przed tut. Sądem, jak i przyszłych. Jest ona nietrafna nie tylko

w świetle powyższych uwag, ale również z tego powodu, że w odniesieniu do ewentualnych przyszłych skarg nie można ustalić zarówno ich ilości, jak

i ewentualnej kwoty wpisu. Skarżąca nie musi przy tym dokonywać wyboru pomiędzy zapłatą swoich zobowiązań a uiszczeniem wpisu, co wynika z danych przedstawionych przez pełnomocnika skarżącej.

Podkreślić nadto należy, że w szeregu prawomocnie zakończonych spraw

z udziałem skarżącej w ostatnich miesiącach zasądzone zostały na jej rzecz koszty od organów administracji publicznej, przykładowo: sprawa I SA/Gl 548/15 – kwota 22.388,00 zł; sprawa I SA/Gl 306/15 – kwota 49.162,00 zł; sprawa I SA/Gl 305/15 – kwota 48.162,00 zł; sprawa I SA/Gl 411/15 – kwota 49.990,00 zł. Okoliczność ta również przemawia za przyjęciem, że nie zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącej prawa pomocy.

Podsumowując, w ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie skarżąca nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 i art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, orzekł jak w sentencji.