Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 247/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-09-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 28 ust. 2-3
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 11 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (spr.) Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2024 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 4 marca 2024 roku (nr: [...]) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 8 grudnia 2023 roku (nr: [...]) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Ze uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynikał następujący stan sprawy:

Dnia 2 listopada 2023 r. M. M. (dalej: skarżący) złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Skarżący powołał się na swoją trudną sytuację finansową oraz zdrowotną. Wskazał, że od stycznia 2023 r. leczy się z powodu wykrycia choroby nowotworowej, przez co też jest niezdolny do pracy i czeka na przyznanie renty. Żona skarżącego pracuje na 3/4 etatu. Razem mają trójkę dzieci w wieku 12, 13 i 14 lat. Skarżący opiekuje się także niepełnosprawną matką, która mieszka wraz z nim. Do wniosku skarżący załączył zaświadczenie o niepobieraniu przez niego świadczenia emerytalno-rentowego, a także zaświadczenie o wysokości uzyskanego przez jego małżonkę wynagrodzenia za pracę w sierpniu 2023 r. (kwota netto: 2.228,76 zł).

Następnie ZUS pismem z 3 listopada 2023 r. zawiadomił skarżącego o możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty uzasadniające jego żądanie. Skarżący w odpowiedzi przesłał dokumentację zawierającą m.in. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. W oświadczeniu wskazano, że skarżący posiada liczne zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów oraz pożyczek. W skład jego majątku wchodzi samochód ciężarowy marki [...] (rocznik 2007), a także 4 laptopy o przybliżonej wartości 4.000 zł. Skarżący przedłożył także nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, mocą którego nakazano mu wraz z J. M. oraz I. M. zapłacić solidarnie kwotę 10.126,20 zł.

ZUS po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia, decyzją z 8 grudnia 2023 r. (nr [...]) odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek. Organ w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 roku – o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm., dalej: u.s.u.s.). W ocenie ZUS skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego skarżącego. Nadto, nie wykazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, ani że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W dniu 2 stycznia 2024 r. do ZUS wpłynął wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku nadmieniono, że skarżący choruje onkologicznie oraz sprawuje opiekę nad przewlekle chorą matką, co oznacza, że spełnia warunek wskazany w art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Skarżący podkreślił, że nie rozporządza emeryturą swojej matki, ponieważ to jego siostra sprawuje nadzór na emeryturą, finansami i kontem matki, z którego wypłaca skarżącemu 500 zł. W ocenie skarżącego ZUS nie wziął pod uwagę kosztów leczenia onkologicznego (600 zł i koszt dojazdu do szpitala we W.) oraz tego, że aktualnie rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia żony oraz świadczeń przyznanych na dzieci (świadczenie "800+"). Skarżący przedłożył także nowe dokumenty, m.in.: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności swojej matki, rozliczenie za energię elektryczną za okres 15 sierpnia 2023 r. - 14 października 2023 r. oraz zestawienie opłat mieszkaniowych.

Ponadto, w dniu 23 stycznia 2024 r. do ZUS wpłynęło jeszcze jedno oświadczenie skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej. Z jego treści wynikały nowe informacje – wskazano m.in., że skarżący posiada zobowiązania finansowe, które reguluje w układzie ratalnym i w formie dobrowolnych wpłat w miesięcznej wysokości 2.290,00 zł, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 34.000,00 zł w miesięcznej racie 640,00 zł oraz w instytucjach ([...]) w wysokości 4.000,00 zł w miesięcznej racie 800,00 oraz innych – w Spółdzielni w wysokości 10.000,00 zł, w miesięcznej racie 850,00 zł. Skarżący jest także właścicielem samochodu osobowego marki [...] z 2007 r. oraz posiada telewizor o wartości 500 zł.

ZUS, rozpatrując ponownie sprawę ustalił, że skarżący jest zgłoszony do ubezpieczeń jako rencista i pobiera od 1 września 2023 r. rentę z tytułu niezdolności do pracy w aktualnej wysokości 1.588,44 zł brutto, tj. 1.445,48 zł netto miesięcznie. Organ wycenił wartość samochodu ciężarowego marki [...] z 2007 r. na 28.400 zł, natomiast wartość samochodu osobowego marki [...] na 24.300 zł.

Decyzją z 4 marca 2024 r. ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z 8 grudnia 2023 r. (nr [...]) o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie organu brak było podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Podkreślono, że skarżący rzeczywiście znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej, ale uzyskuje dochód z tytułu świadczenia rentowego. Niezależnie od tego dysponuje także majątkiem ruchomym, który może stanowić źródło spłaty zadłużenia wobec ZUS. Organ nadmienił, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Organ wyliczył także, że skarżący pobiera rentę (1.445,48 zł netto), jego żona otrzymuje wynagrodzenie za pracę (2.248,21 zł netto), a nadto wspólnie otrzymują świadczenie wychowawcze 800+ na trójkę dzieci (2.400 zł). Wskazano, że fakt posiadania zobowiązań cywilnoprawnych nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ prowadziłby to do nieuzasadnionego uprzywilejowania innych wierzycieli względem skarbu państwa.

Skarżący, nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając naruszenie:

- art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dowolną, a nie swobodną jego ocenę i przyjęcie że skarżący jest w stanie przy nowotworze złośliwym, mając na utrzymaniu wielodzietną rodzinę oraz leżącą matkę spłacić należności z tytułu nieopłaconych składek społecznych;

- błędy w ustaleniach faktycznych, polegające na:

a) uznaniu przez organ, że pierwszą rentę otrzymał skarżący w dniu 1 września 2023 r., podczas gdy do wypłaty środków doszło dopiero 12 lutego 2024 r.,

b) zawyżeniu wartości samochodów skarżącego – zgodnie z fakturą za [...] skarżący zapłacił 18.500 zł w 2017 r., natomiast za samochód ciężarowy zapłacił w 2020 r. 10.000 zł,

c) błędnym przyjęciu, że dochód matki wpływa do gospodarstwa domowego.

Skarżący wskazał także, że 3 z 4 laptopów wymienionych w oświadczeniu pochodzą z grantu dla dzieci i były rozdawane dzieciom w gminie B.. Zarzucono także organowi, że w swoich wyliczeniach pominął koszty wyżywienia 6-osobowej rodziny, które w obecnej sytuacji gospodarczej są ogromne.

Ponadto, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

ZUS złożył odpowiedź na skargę, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko oraz wnosząc o oddalenie skargi w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jako zasadna podlegała uwzględnieniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Natomiast w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, a także inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd uwzględnia wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od twierdzeń podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja ZUS, którą odmówiono skarżącemu umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek w łącznej kwocie 21.944,58 zł (łączna kwota – należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych).

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (do należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek), w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga w pierwszej kolejności, że postępowanie w przedmiocie umorzenia "należności z tytułu składek" (a więc zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s.: składek oraz odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej), unormowane w przywołanych powyżej przepisach art. 28 u.s.u.s., dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany.

Sąd, oceniając stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu decyzji, stwierdził, że ZUS nie dokonał wszechstronnej i rzetelnej oceny dowodów w zakresie oceny przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że powyższa przesłanka nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Przy czym nadmienił, że nie może umarzać zaległości każdej osobie, która ponosi, podobnie jak ogół społeczeństwa, zwykłe koszty utrzymania.

Powyższe uwagi organu są trafne, jednak nie mają w żadnym stopniu pokrycia z sytuacją majątkową skarżącego. Dokonana przez organ ocena jest stronnicza i zupełnie nieuwzględniająca doświadczenia życiowego, przez co Sąd przyjął, że organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje wprost, że sytuacja finansowa skarżącego jest bardzo trudna. Skarżący pobiera świadczenie emerytalno-rentowe w wysokości 1.455,48 zł netto. Należy przy tym poddać pod wątpliwość ustalenia organu w zakresie momentu rozpoczęcia pobierania powyższego świadczenia przez skarżącego – organ przyjmuje, że skarżący pobiera świadczenie od 1 września 2023 r., podczas gdy w aktach administracyjnych organu I instancji znajduje się zaświadczenie ZUS Oddział w [...] z 25 września 2023 r., z którego wynika, że na dzień wydania zaświadczenia skarżący nie pobiera świadczenia emerytalno-rentowego. Oprócz tego żona skarżącego otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 2.228,76 zł netto. Rodzina pobiera również świadczenie wychowawcze "800+" w łącznej wysokości 2.400 zł. Skarżący przyjmuje także, że otrzymuje co miesiąc 500 zł od swojej siostry, która dysponuje emeryturą matki. Suma wszystkich powyższych kwot wynosi 6.584,24 zł. Biorąc pod uwagę konieczność pokrycia kosztów utrzymania sześciu osób (skarżącego, jego żony, matki oraz trójki małoletnich dzieci) trudno przyjąć, że skarżący może spłacić zadłużenie wysokości ponad 21.000 zł.

Zdaniem Sądu punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji zobowiązanego, powinna być szczegółowa analiza określonego na czas podejmowania decyzji minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej wraz z rodziną funkcjonować w codziennym życiu, dając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone.

Należy wskazać, że minimum socjalne w III kwartale 2023 r. (organ wydał decyzję w dniu 4 marca 2024 r. i mógł dysponować tymi danymi) ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla pięcioosobowego gospodarstwa wynosi 6.906,45 zł (por. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, Poziom i struktura minimum socjalnego w cenach z III kwartału 2023 r., Tabela nr 1). Powyższa kwota dotyczy gospodarstwa pięcioosobowego, a nie sześcioosobowego, a zatem nie w pełni odpowiada realiom rozpatrywanej sprawy. Biorąc pod uwagę, że skarżący ma na utrzymaniu także schorowaną niepełnosprawną matkę, należałoby zawyżyć kwotę 6.906,45 zł o co najmniej 1.000 zł (zob. Poziom i struktura minimum socjalnego w cenach z III kwartału 2023 r., 1-osobowe gospodarstwa emeryckie). Na marginesie trzeba jeszcze podkreślić, że przy obliczaniu minimum socjalnego znaczenie ma wiek dzieci wchodzących w skład gospodarstwa domowego. Zgodnie z obliczeniami Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych "dzieci starsze", czyli dzieci w wieku 13-15 lat wymagają wyższych wydatków niż młodsze dzieci.

W kontekście powyższego trudno zaakceptować stanowisko organu orzekającego w sprawie, że sytuacja materialna nie stanowi wystarczających przesłanek zastosowania ulgi i że zobowiązany nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Organ, wydając taką ocenę nie wziął pod uwagę, że skarżący musi zaspokoić wszystkie podstawowe potrzeby życiowe swojej rodziny, w tym m.in. wydatki na żywność, mieszkanie, edukację swoich dzieci czy odzież oraz obuwie. Zaniechano podjęcia próby zestawienia zestawienie strony dochodowej ze stroną wydatkową, a następnie odniesienia jej do ustalonej kwoty minimum socjalnego i minimum egzystencji. Organ ograniczył się w tym zakresie jedynie do stwierdzenia, że sprzeczne informacje podane przez skarżącego uniemożliwiają odniesienie jego sytuacji do poziomu minimum socjalnego i egzystencji.

Tyle, że organ nadał zbyt duże znaczenie różnicom w informacjach dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego, wynikających z kolejnych oświadczeń: ze złożonego pierwotnie w związku z wnioskiem o umorzenie zaległości oraz drugiego, złożonego już po wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tymczasem przy ponownym rozpoznaniu sprawy skarżący wyjaśniał, że podana pierwotnie kwota emerytury jego matki (2.300 zł) nie stanowi w całości dochodów gospodarstwa domowego, ponieważ rachunek bankowy matki jest w dyspozycji siostry skarżącego, a ona ma wypłacać na utrzymanie matki jedynie 500 zł. Organ, nie rozstrzygając o wiarygodności tego oświadczenia, stwierdził jedynie, że sprzeczność w oświadczeniach uniemożliwiała odniesienie sytuacji skarżącego do poziomu minimum socjalnego i egzystencji.

Taka ocena nie była jednak rzetelna, ponieważ skarżący w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, sporządzonym na druku ZUS, podając wartość dochodów netto matki, kwotę tę podał zgodnie z wymogami formularza, który zawierał rubrykę "dochód netto", którą to wartość należało podać w odniesieniu do każdego członka rodziny. Odmienną informację podaną w formularzu złożonym w toku ponownego rozpatrywania wniosku skarżącego należy rozumieć jako uściślenie, wyjaśnione zresztą w treści samego wniosku z 28 grudnia 2023 r. o ponowne rozpoznanie sprawy. Tak więc informacje te organ powinien poddać ocenie, a nie traktować jako sprzeczności dyskredytujące oświadczenie o sytuacji majątkowej.

W tym miejscu należy też podkreślić, że organ błędnie uznał świadczenie 800+ za dochód skarżącego (rodziny). Dochód ten, jako systematyczny, uznać należy jako dodatkowy przypływ gotówki w celu częściowego pokrycia wydatków ponoszonych w związku z wychowaniem dziecka oraz zaspokajaniem jego potrzeb życiowych, lecz nie można go zakwalifikować jako dodatkowe środki finansowe pozwalające na spłatę zobowiązań rodzica (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 17 kwietnia 2024 r. sygn. III SA/Wr 381/23, wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze powyższe uwagi, w zakresie oceny stanowiska organu przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, przypomnieć należy, że organ prowadząc postepowanie, zgodnie z art. 7 k.p.a. powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Ocena dowodów powinna być – zgodnie z przepisem art. 80 k.p.a. – oparta o wszechstronną analizę całokształtu materiału dowodowego. Organ obowiązany jest rozpatrzyć nie tylko poszczególne dowody z osobna, ale wszystkie dowody we wzajemnej łączności. Dopiero łączna ocena wszystkich dowodów może przesądzić o spełnieniu lub niespełnieniu przesłanki z przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Należy wskazać, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności, organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody, które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Trzeba ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania. Powinnością organu było zatem ustalenie, czy w ramach aktualnego budżetu, którym dysponuje skarżący, możliwe jest realne wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS i czy spłata zaległości nie zagrozi egzystencji skarżącego i jego rodziny, co ma kluczowe znaczenie z perspektywy spełnienia się przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Organ co prawda podniósł, że skarżący dysponuje majątkiem ruchomym, który mógłby zostać spieniężony, a następnie przeznaczony na spłatę zaległych należności, jednak ustalenia te w zakresie wyceny majątku ruchomego skarżącego należy uznać za nieprecyzyjne, a przez to wadliwe. Przede wszystkim nie można uznać laptopów o łącznej wartości 4.000 zł za przedmioty, które potencjalnie mogłyby zostać przeznaczone na spłatę zobowiązań skarżącego, szczególnie w świetle informacji, że skarżący posiada troje uczących się dzieci. Sam skarżący zresztą w skardze potwierdził, że komputery służą jego dzieciom do edukacji.

Ponadto, za arbitralne należy uznać ustalenia organu o wartości pojazdów, których właścicielem jest skarżący. ZUS wskazał, że pojazdy te mają szacunkową wartość 28.400 zł oraz 24.300 zł, a zatem wartość każdego z nich przekracza wysokość zadłużenia. Nie doprecyzowano który z pojazdów ma wartość 28.400 zł, a który 24.300 zł. W żaden sposób nie uzasadniono także wyceny – organ powinien był, chociażby pobieżnie – uargumentować powyższe szacunkowe wartości. Tym bardziej, że zgodnie z fakturami przedłożonymi przez skarżącego, pojazdy te zostały zakupione za znacznie niższe kwoty. [...] (rocznik 2007) skarżący zakupił w 2017 roku za 18.500 zł, natomiast [...] (rocznik 2007) w 2020 roku za 10.000 zł. Trudno więc uznać za wiarygodne ustalenia organu w zakresie aktualnej szacunkowej wartości przedmiotowych pojazdów.

Sąd stwierdza, że wprawdzie rację ma organ, że decyzje dotyczące umorzenia zaległych składek mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia może przybrać charakter wyłącznie iluzoryczny i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności, organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw (zob. wyrok WSA w Warszawie z 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07; wyroki WSA w Krakowie z 8 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Kr 325/22 i z 10 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Kr 334/23).

Wobec naruszenia przez organ § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia oraz przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób opisany powyżej, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Zalecenia do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań i sprowadzają się do ponownego rozpoznania wniosku przez ZUS z uwzględnieniem przedstawionej oceny prawnej, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a.