Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 604/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 14 ust. 1, art. 4, art. 27 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 349
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
article: § 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 361
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)

SENTENCJA

Dnia 24 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Mirella Ławniczak Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (sprawozdawca) Protokolant: Sekretarz sądowy Aleksandra Andrzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2023 roku sprawy ze skargi R. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w O. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] z dnia 26 czerwca 2023r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2016 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor OR ARiMR) decyzją z 26 czerwca 2023 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania R. sp. z o.o. w O. (dalej: strona/skarżąca/spółka) od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...] (dalej: Kierownik BP ARiMR) z 22 listopada 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 na rok 2016, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe rozstrzygnięcie wydano w następującym stanie faktyczno-prawnym.

R. sp. z o.o. działająca przez H. C. 10 czerwca 2016 r. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2016. We wniosku zadeklarowano do płatności działki w województwie [...]:

- nr [...] - obr. J. , gm. J. S.;

- nr [...] obr. S. , gm. L.;

- nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obr. Z. , gm. K.

- nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obr. G. , gm. L.,

- nr [...], obr. S. , gm. L., nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obr. G. , gm. L.,

- nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obr. P. , gm. L.,

- nr [...], [...], [...] obr. O., gm. Z.,

- nr [...], obr. R. , gm. Ś.,

- nr [...] obr. [...] gm. W..

Wniosek 18 lipca 2016 r. skorygowano wycofując z płatności dz. nr [...] w obr. Z..

W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego decyzją z 28 lipca 2017 r. Kierownik BP ARiMR [...]. odmówił spółce płatności rolnośrodowiskowych na rok 2016.

Wskutek odwołania strony Dyrektor OR ARiMR decyzją z 5 lutego 2018 r. uchylił ww. decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Kierownik BP ARiMR [...]. decyzją z 25 października 2018 r. odmówił stronie przyznania płatności rolnośrodowiskowych na rok 2016. W wyniku odwołania strony Dyrektor OR ARiMR decyzją z 27 marca 2019 r. uchylił ww. decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Na wniosek organu I instancji Dyrektor OR ARiMR postanowieniem z 7 czerwca 2019 r. wyłączył z postępowania Kierownika BP ARiMR [...]. i przekazał sprawę do rozpatrzenia Kierownikowi BP ARiMR [...]. Ten zaś po przeprowadzeniu postępowania decyzją z 22 listopada 2022 r. odmówił stronie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2016.

R. sp. z o.o. wniosła odwołanie od powyższej decyzji.

Dyrektor OR ARiMR [...] decyzją z 26 czerwca 2023 r. (jak wskazano na wstępie) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji na wstępie przywołano przepisy art. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 349 ze zm., dalej: u.PROW), § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2015 r. poz. 361, dalej: r.r.ś.) oraz art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Unię Europejską (Dz. U. z 2004 r., Nr 90, poz. 864/2; Dz. U. 2009 r. Nr 203, poz.1567, dalej: TUE) wyjaśniając, że system dopłat został ustanowiony dla wyrównywania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie, a środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach wspólnej polityki rolnej pochodzą z budżetu Unii Europejskiej, w związku z czym podlegają ochronie zgodnie z ogólnymi zasadami ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich ustanowionymi w rozporządzeniu nr 2988/95. Zgodnie z przepisami tego rozporządzenia środki te muszą być wydatkowane zgodnie z zasadami rzetelnego zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności i proporcjonalności. Prawo wspólnotowe nakłada bowiem na Komisję Europejską i Kraje Członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Zgodnie zaś z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/05 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. W myśl art. 7 ww. rozporządzenia środki administracyjne i kary Wspólnoty mogą być stosowane wobec podmiotów gospodarczych wymienionych w art. 1, tzn. wobec osób fizycznych lub prawnych i innych jednostek posiadających zdolność prawną na mocy prawa krajowego, które popełniły nieprawidłowość. Mogą być także stosowane wobec osób, które uczestniczyły w nieprawidłowości oraz wobec tych osób, na których ciąży obowiązek poniesienia odpowiedzialności za nieprawidłowości lub obowiązek zapobiegania im. Art. 1 rozporządzenia nr 2988/95 definiuje zaś owe "nieprawidłowości" jako jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot.

Dyrektor OR ARiMR zważył, że podmioty nie mogą powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie. Powołał się na wykładnię dokonaną przez TSUE w pkt 29 wyroku wydanym w sprawie C-434/12 odnośnie regulacji dotyczącej obchodzenia prawa – art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. Wskazał również, że z pkt 13. preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013 wynika, że cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie beneficjentów, a więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Wypełnienie celu wsparcia poprzez zapewnienie konkurencyjności w sensie indywidualnym służyło wprowadzenie dofinansowania, a w sensie szerszym zapewnić miał mechanizm modulacji (limitów powierzchni), co miało przeciwdziałać koncentracji małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. W tym kontekście istotny jest –art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, zgodnie z którym działanie skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności, godzące w cele prawodawstwa regulującego przyznawanie tychże płatności, jest działaniem określanym przez unijnego prawodawcę (pkt 39 preambuły rozporządzenia nr 1306/2013) mianem nieprawidłowości, którym państwa członkowskie są zobligowane zapobiegać, wykrywać je, a następnie zwalczać, korzystając z możliwości przewidzianych w rozporządzeniu nr 2988/95.

Dyrektor OR ARiMR zważywszy na niedookreśloność zwrotu "warunki sztucznie stworzone" wyjaśnił, że jego znaczenie ustalane jest w ściśle ustalonym stanie faktycznym. Wskazał na cel "sztucznego stworzenia warunków", jakim jest uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia. Przywołał następnie istotny na tym tle fragment wyroku TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 odnoszący się do konieczności wykazania w sprawie, że doszło do łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogół obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w regulacjach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i elementu subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań unijnych poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek).

Reasumując powyższą kwestię organ II instancji wskazał, że stworzenie sztucznych warunków w obu aspektach winno być rozpatrywane w kierunku stwierdzenia podjętych przez grupę podmiotów czy osób fizycznych, powiązanych w różny sposób, pewnych. zamierzonych i skoordynowanych działań, prowadzących do osiągnięcia przez nie korzyści sprzecznych z celami sektorowego prawodawstwa rolnego, wśród których szczególne miejsce zajmuje wspieranie konkurencyjności. W tę zasadę godzi unikanie ograniczeń kwotowych i obszarowych poszczególnych płatności poprzez stworzenie warunków tylko temu służących oraz umożliwiających osiągnięcie tego rodzaju efektu. Dlatego konieczne jest rozpatrywanie mechanizmu stworzenia sztucznych warunków w odniesieniu nie tylko do konkretnego rolnika, ale i jego funkcjonowania w ramach stwierdzonych powiązań, podejmowanych czynności i uzyskanych korzyści.

Konsekwencją stwierdzenia wystąpienia sztucznego mechanizmu jest sankcja w postaci pozbawienia – zgodnie z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 – jakichkolwiek korzyści płynących z sektorowego prawodawstwa rolnego. Przez owe korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia rozumieć należy zaś podział gospodarstwa, czy tworzenie odrębnych gospodarstw w sposób pozorny, tj. dokonany wyłącznie w celu uniknięcia zastosowania stawek degresywnych w przypadku płatności ONW oraz płatności rolnośrodowiskowo-klimatycznych w ramach PROW 2014-2020, limitów powierzchniowych w przypadku płatności ONW, limitów sztukowych w przypadku płatności zwierzęcej, płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej oraz ekologicznej w ramach PROW 2014-2020 oraz płatności ZGR, płatności dla młodych rolników, płatności do roślin wysokobiałkowych, stworzenie pozorów prowadzenia działalności rolniczej dla uzyskania pomocy, podział gospodarstwa dokonany w celu uzyskania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych do pakietów lub zobowiązań wzajemnie wykluczających się z przyznania płatności. Warunkiem przyznania płatności jest posiadanie działek rolnych, bowiem celem wprowadzenia systemu Wspólnej Polityki Rolnej jest wsparcie dochodów tych podmiotów, które faktycznie prowadzą działalność rolniczą.

Zdaniem Dyrektora OR ARiMR istota sporu w sprawie koncentruje się wokół kwestii udziału skarżącej R. sp. z o.o. w stworzeniu sztucznych warunków mających na celu maksymalizację uzyskanych płatności przez uczestniczące w mechanizmie osoby i podmioty prawne. Spór powstał odnośnie dochodzonych w 2016 r. przez stronę jako rolnika "rzekomo" samodzielnie prowadzącego gospodarstwo rolne płatności bezpośrednich, płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) oraz płatności rolnośrodowiskowych. Organ odwoławczy przypomniał, że Kierownik BP ARiMR stwierdził, że doszło do spełnienia obiektywnej i subiektywnej przesłanki warunkującej przyjęcie zaistnienia sztucznych warunków. Pierwsza sprowadza się do stworzenia mechanizmu, który prowadzi do uzyskania korzyści, w sposób sprzeczny z założonymi celami płatności, polegającego na odpowiednim rozdysponowaniu gruntów, poprzez zawarcie w istocie pozornych umów dzierżawy, głównie z utworzonymi w tym celu spółkami i osobami fizycznymi, w warunkach istniejących powiązań osobowych pomiędzy wspólnikami tychże spółek i członkami ich zarządów. Druga oznacza wolę osiągnięcia tego rodzaju korzyści po stronie osób fizycznych i podmiotów uczestniczących w tym mechanizmie. Dlatego organ I instancji uznał za zasadne zastosowanie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.

Zdaniem Dyrektora OR organ I instancji potwierdził na podstawie obszernego materiału dowodowego uczestnictwo spółki R. w sztucznym mechanizmie zmierzającym do uzyskania niezasadnych korzyści w odniesieniu do wnioskowanych płatności, wskazując na jej powiązania z grupą osób i spółek występujących o przyznanie płatności w tych samych schematach pomocowych. Organ I instancji wykazał obiektywne możliwości uzyskania korzyści z całego mechanizmu przez wszystkie partycypujące w nim podmioty i osoby, a także wolę ich uzyskania. Ustalenia te są pełne, konkretne i precyzyjne, a wyciągnięte na ich podstawie wniosku wskazują na kreowanie sztucznych warunków przez stronę i powiązane z nią osoby fizyczne i spółki.

Weryfikacja wniosków ww. osób i spółek wykazała istnienie ścisłych powiązań nie tylko osobowych, ale zwłaszcza ekonomiczno-kapitałowo-organizacyjnych. Osoby fizyczne z utworzonymi podmiotami prawnymi tworzyły sztuczne warunki celem zmaksymalizowania wysokości otrzymywanych płatności w różnych schematach pomocowych oraz w celu uzyskania płatności do działek, do których na mocy przepisów szczegółowych płatność nie zostałaby przyznana z powodu przekroczenia maksymalnej powierzchni. Działki ewidencyjne wskazane przez stronę do płatności w 2016 r. stanowią część dużego, rozproszonego, ale sprawnie zarządzanego gospodarstwa rolnego. Strona wraz z innymi osobami i podmiotami powiązanymi sztucznie tworzyła warunki do uzyskania ww. płatności sprzecznie z ich celami.

Podkreślono, że organy ARiMR badały jedynie aspekty ściśle związane z faktycznym użytkowaniem gruntów, ich zarządzaniem oraz współdziałaniem osób je użytkujących i deklarujących do płatności. Oceniały, czy poszczególne osoby i utworzone przezeń spółki były samodzielnymi, odrębnymi gospodarstwami rolnymi pod względem technologicznym i ekonomicznym.

Analizą objęto gospodarstwo spółki R. sp. z o.o. oraz powiązanych z nią osób: M. K., sióstr M. K. – R. S., K. K., K. L., a także A. J. (kuzyn rodzeństwa K. i ówczesny pełnomocnik powiązanych osób), M. K. (ojciec M. K. i jego ww. sióstr), B. M. (druga żona M. K.), H. C. (żona M. K.), E. G. (matka rodzeństwa K., B. O., a także utworzonych przez ww. osoby w różnych konfiguracjach spółek z ograniczoną odpowiedzialnością: F. , P. , Gospodarstwo Rolne M. , E. , K. , A. , E. , A. , E. , T. , T. , G. , PPH A. , P. , E. , B. , R. , E. , E. , E. , A. , R. , A. , Przedsiębiorstwo L. , A. , N. , U. , F. , H. , S. , R. , S. , D. , S. , O. oraz P. . Dla zobrazowania procederu analizą objęto nie tylko 2016 r., ale i lata 2004-2015.

Dyrektor Oddziału Agencji zważył, że wspólne zarządzanie przejawiające się nie tylko w tworzeniu spółek, tworzeniu nowych projektów w celu zakupu nowych gruntów dzięki kredytom preferencyjnym oraz wydzierżawianiu przez wskazane osoby fizyczne i spółki swoich gruntów lub przekazywaniu ich osobom trzecim, pozwoliło na uzyskanie większych korzyści majątkowych również w ramach innych działań wspierających rolników, a realizowanych przez ARiMR, tj. płatności ONW i rolnośrodowiskowych. Te czynności prawne miały charakter pozorny i stanowiły jedynie formalny tytuł, nie tylko do zakupu gruntów, ale i do ubiegania się o płatności w różnych schematach pomocowych do określonego areału, gwarantującego uzyskanie jak najwyższego dofinansowania. Jest to zaś sprzeczne z celami prawa wspólnotowego i ma na celu ich ominięcie.

Zdaniem organu II instancji to M. K. wraz z siostrami - K. L., K. K. i R. S., z żoną - H. C., kuzynem - A. J., matką - E. G., ojcem – M. K., drugą żoną ojca – B. M., a także z B. O. zarządzali wzajemnie nie tylko swoimi gospodarstwami rolnymi, ale i D. G. (pracownik M. K.) oraz spółek utworzonych przez ww. osoby w różnych konfiguracjach osobowych, jak też działkami ewid. wskazanymi do płatności przez stronę w 2016 r. Grunty zgłoszone do płatności przez wskazane osoby i spółki nie stanowiły odrębnych i samodzielnych gospodarstw, niepowiązanych ekonomicznie, czy technologicznie.

Organ odwoławczy powyższe powiązania szczegółowo opisał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W szczególności wyjaśnił, że M. K. rozpoczął działalność rolnicza w 2003 r. Jego gospodarstwo rolne zarejestrowano pod adresem ul. [...], [...] O. ., a jako adres do korespondencji wskazano ul. [...], O. . Działki ewidencyjne, które stanowiły jego własność w l. 2006-2015 kupował, sprzedawał, dzierżawił i brał w dzierżawę od wielu podmiotów, w tym od Skarbu Państwa. Zatrudniał w gospodarstwie od 2014 r. 2 pracowników – D. G. i jego ojca na podstawie umów o pracę. W ramach swych obowiązków mieli oni wykonywać wszelkie zlecone im prace np. polowe, transport sprzętu, naprawy maszyn i sprzętu rolniczego. Nadto prace polowe na deklarowanych gruntach wykonywały także podmioty zewnętrzne, co potwierdzają liczne umowy barterowe. M. K. posiadał liczny park maszyn, który wykorzystywał w swych gospodarstwie i użyczał swemu rodzeństwu oraz osobom powiązanym. Produkty rolne oddawał zaś wielu rolnikom za darmo lub w ramach barteru. Organ podał działki ewid. zadeklarowane przez M. K. do płatności.

Następnie Dyrektor OR ARiMR przedstawił szczegółowo sytuację gospodarstw rolnych prowadzonych przez pozostałe ww. osoby i spółki powiązane ze skarżącą (k. 13-35 zask. dec.).

Odnośnie skarżącej spółki R. organ odwoławczy wskazał, że spółkę zarejestrowano w 2014 r. w woj. [...], w gm. B. m. S. . Udział całościowy w niej należał do A. sp. z o.o., której wówczas udziałowcami byli B. M., I. O. i B. O. - prezes zarządu spółki od 24.11.2004 r. do 30.06.2005 r. Następnie prezesami zarządu spółki był od 30.06.2005 r. do 5.09.2006 r. A. J., który w okresie tym posiadał całościowy udział w spółce. Od 5.09.2006 r. do 10.06.2011 r. całościowym właścicielem R. sp. z o.o. została I. O., a prezesem zarządu przy jednoosobowej reprezentacji był B. O.. Tę funkcję pełnił do 22.06.2012 r. W 2011 r. udziały w spółce nabyli: K. L. i R. S.. I. O. 22.03.2012 r. zbyła udziały M. K., który do 28.11.2014 r. był prezesem spółki. Od 2012 r. każdy członek zarządu mógł reprezentować spółkę, a jej siedzibę przeniesiono do O. . ul. [...]. W dniu 28.11.2014 r. udziały w spółce nabyły K. K. i H. C., która nadal jest prezesem spółki. Spółka posiada grunty własne i dzierżawione. Grunty własne to działki położone w K. oraz działki w Obr. Z. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. W 2016 r. spółka zadeklarowała do płatności działki w woj. [...] nr [...] - obr. J., gm. J. S.; nr [...] obr. S. , gm. L.; nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obr. Z., gm. K. ; nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obr. G. , gm. L., nr [...], obr. S., gm. L., nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obr. G., gm. L., nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obr. P. , gm. L., nr [...], [...], [...] obr. O., gm. Z., nr [...], obr. R., gm. Ś., nr [...] obr. [...] gm. W.. Dyrektor OR wskazał, że działalność ww. spółki była ukierunkowana na działalność ekologiczną. Spółka uprawiała grunty w systemie ekologicznym, a także zlecała produkcje efektywnych mikroorganizmów. Z materiału dowodowego wynika, że spółka w 2015 r. zatrudniała 2 pracowników – M. K. i H. C. (prezes). Z zaświadczenia z 29.01.2020 r. wynika zaś, że spółka zatrudniała i zatrudnia: M. K. (umowa o pracę od 01.09.2012 r. – nadal), M. F. (umowa o pracę od 04.01.2012 r. do 31.03.2013 r. H. C. (umowa o pracę od 02.05.2013 r. – nadal), M. K. (umowa o pracę od 13.11.2017 r. do 31.12.2017 r.) oraz A. K. (umowa o pracę od 01.10.2018 r. – nadal). Zakres obowiązków M. K. związany był z produkcją i sprzedażą efektywnych mikroorganizmów (poszukiwanie rynków zbytu i promocja), a do obowiązków prezesa spółki należało dopilnowanie wszelkich spraw związanych z pracami na polach (zabiegi agrotechniczne, wnioski rolnicze itp.), a także prace związane z produkcja roślinną. Spółka posiadała park maszynowy i korzystała z usług agrotechnicznych osób trzecich na zasadach barterowych (wykoszenie za plony), czego potwierdzenie są oświadczenia R. B.. P. K., P. J. z 30.09.2015 r. i z 30.09.2016 r., J. S. z 30.09.2015 r., S. W. z 30.01.2020 r., potwierdzenie wykonania usług prezesa zarządu J. sp. z o.o. – R. B. z 30.01.2020 r. i umowa barterowa na l. 2014-2019 zawarta z J. B. z 4.05.2014 r. Spółka zawarła też umowę z B. sp. z o.o., która zachęciła R. sp. zo.o. do wejścia w 5-letni program rolnośrodowiskowy. Spółka posiadała zobowiązanie kredytowe do 2012 r. na zakup gruntów rolnych.

Dyrektor OR ARiMR zważył, iż organy obu instancji nie prowadziły postępowań w sprawie wniosków na 2016 r.: K. L., K. K., H. C., A. J., B. M., E. G., a także spółek z o.o.: P., Gospodarstwo Rolne M., K., A., A., T., G., P. , B., R., E., E., A., R. , A., Przedsiębiorstwo L., A., N., U., F., H., S., R., S., D., PPHU S., O., P., lecz zaprezentowano je w uzasadnieniu decyzji, aby dodatkowo uwypuklić proceder tworzenia sztucznych warunków.

Reasumując organ odwoławczy zważył że ww. osoby fizyczne i spółki (ich gospodarstwa) są powiązane ze spółką R. sp. z o.o., a zarazem ze sobą nawzajem, co wynika ze stosunku pracy, pokrewieństwa, powinowactwa, udzielonych pełnomocnictw, wspólnego zawiązywania podmiotów i zawieranych umów.

Zgodnie z danymi dostępnymi m.in. w systemie PESEL, a także oświadczeniami ww. osób pracodawcą D. G. był M. K., którego żoną jest H. C., a siostrami – R. S., K. K. oraz K. L.. E. G. jest matką rodzeństwa K., a M. K. to ich ojciec, którego żoną jest B. M., a A. M. siostrą. Ówczesnym pełnomocnikiem ww. osób był A. J. – kuzyn pracodawcy D. G.. B. O. był zaś wspólnikiem welu opisanych i powiązanych podmiotów. Wskazano również, że z Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli Agencji wynika, że w 2004 r. wniosek o nadanie indywidualnego numeru producenta złożył: M. K., R. S., B. M., A. J., K. L., B. O. oraz poszczególnych 6 spółek z o.o. (wymieniono). W kolejnych latach (2005-2014) wnioski złożyły kolejne spółki, w tym R. (w 2005 r.) oraz D. G. (2008), K. K. (2011), H. C. (2012) i E. G. (2014). Zatem wszystkie ww. spółki i osoby fizyczne otrzymały własne indywidualne nr ewid., dzięki którym każdy z nich odrębnie mógł ubiegać się o płatności w tym samym zakresie.

O powiązaniu ww. gospodarstw rolnych formalnie samodzielnych świadczą zdaniem Dyrektora OR ARiMR następuje okoliczności:

1. Praca D.G. u M. K. (od 2014 r. na podstawie umowy zlecenia, a od 2017 r. na podstawie umowy o pracę). Wyjaśniono, że w orzecznictwie TSUE przyjmuje się, że pojęcie pracownika cechuje: rodzaj i sposób wykonywania czynności, więź łącząca prawnika z pracodawcą oraz wynagrodzenie za wykonaną pracę. Cechą stosunku pracy jest wykonywanie przez pewien okres czasu na rzecz innej osoby i pod jej kierownictwem świadczenia, za które otrzymuje wynagrodzenie. Istnieje więc podstawa do przyjęcia, że pracownikiem w znaczeniu unijnym może być także osoba wykonująca prace na podstawie innej umowy niż umowa o pracę. Wystarczy, że zachodzi świadczenie pracy, podporządkowanie i otrzymywanie w zamian za pracę wynagrodzenia. D. G. co najmniej od 2014 r. wykonywał wszelkie prace zlecone mu przez M. K., nawet te zlecone na gruntach należących do jego rodzeństwa i powiązanych z nim osób. O powyższym świadczą wyjaśnienia D. G., jego ojca R. G. oraz B. M.. Trudno zatem uznać jego gospodarstwo za samodzielne.

2. Powiązania służbowo-kapitałowo-techniczne. Powołując zebrane dowody organ odwoławczy skonstatował, że D. G. nie prowadził samodzielnie odrębnego gospodarstwa rolnego, bowiem wskazane przezeń działki stanowiły część dużego gospodarstwa rolnego zarządzanego przez jego pracodawcę oraz udziałowców powołanych spółek. Tezę tę potwierdza także brak jego nakładów na rzekomo odrębne gospodarstwo rolne, a także fakt podejmowania decyzji przez ówczesnego (od 2008 r. – od zarejestrowania gosp. rolnego), działającego nieodpłatnie, pełnomocnika - A. J. (kuzyn i pełnomocnik M. K. i jego rodziny) np. odnośnie udziału w określonych programach realizowanych przez ARiMR. Działalność R. i części ww. osób fizycznych i podmiotów opierała się zwłaszcza na zlecaniu osobom trzecim czynności agrotechnicznych na zasadach umów barterowych, gdzie lokalni rolnicy uzyskiwali korzyść w postaci zebranego plonu (siano), a strona i inni wnioskodawcy otrzymywali za to płatności. Na działkach położonych w O. (nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]) i w obr. P. (dz. nr [...]) usługi wykoszenia oraz zebrania siana dokonał G. S. w porozumieniu z D. G.. Umowę barterową zawarł też D. G. z T. D. na wykoszenie wraz z zebraniem siana na działkach w gm. P., obr. B. (nr [...],m [...], [...], [...], [...], [...], [...]) oraz z A. C. dotycząca działek nr [...], [...] obr. S. . Podobne umowy barterowe poszczególne zawarła spółka T. z M. H., R. D., J. B. i J. K.. Z tym ostatnim R. zawarła umowę barterową na usługę wykoszenia gruntów i wiezienia ściętej trawy poza teren działek (do wykorzystania własnego) przy wykorzystaniu własnego sprzętu rolniczego. Na dz. nr [...] obr. R. zobowiązania tego podjął się J. B. (umowa barterowa z 4.05.2014 r. na l. 2014-2019). Świadczenia barterowe zawierane przez R. potwierdzają również oświadczenia: R. B. (z 30.09.2015 r. i z 20.09.2016 r.), P. K. (z 30.09.2015 r.) P.J. (z 30.09.2015 r. i 30.09.2016 r.), J. S. (z 30.09.2015 r.) S. W. (z 30.01.2020 r.) oraz potwierdzenie wykonania usług prezesa zarządu J. sp. z o.o. R.B. (z 30.01.2020 r.) i umowa barterowa z 4.05.2014 r. na l. 2014-2020 zawarta z J. B.. Takie umowy barterowe zawierały również inne powiązane spółki, w tym E. (z A. S. z 15.05.2015 r.). W tym wypadku umowy te zawierał we własnym imieniu M. K., który jednocześnie jest pracownikiem R., mężem H. C. i udziałowcem R.. Ów fakt również świadczy o wzajemnych powiązaniach. Takie umowy M. K. podpisywał również w imieniu spółki T.. Akta zawierają również ww. oświadczenia ww. R. B., P. K., J. S., P.J. dotyczące wykoszenia i zebrania siana na własne cele – na zlecenie prezesa R. odnośnie działek: nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] - obr. G. ), nr [...] - obr. S., nr [...] – obr. W., nr [...], [...], [...] – obr. O.. R. M. K. 13.06.2016 r. zeznał, że obecnie w posiadaniu poszczególnych spółek i osób fizycznych jest ok. 4 tys. ha gruntów, z tym, że znaczna część dzierżawiona od ANR. Podał, że zebrane plany czasem były sprzedawane, ale najczęściej rolnicy zabierali je w ramach wynagrodzenia za świadczone usługi, czasem oddawaliśmy je za darmo. Wskazał, że niekiedy logistyka była zbyt kosztowna, by to zwozić, przechowywać i dalej odsprzedać. Wszystko było przekalkulowane, celem było uzyskanie dochodów i tam, gdzie nie było to opłacalne, nie sprzedawaliśmy. Organ II instancji skonstatował powyższe, że powiązane gospodarstwa rolne były w dużej mierze ukierunkowane jedynie na pobieranie dopłat do gruntów rolnych. Potwierdza to zeznanie M. K. z 23.12.2013 r. złożone w Prokuraturze Rejonowej w L., gdzie wskazał, że pierwsze spółki utworzono w 2007 r. pod kątem dopłat, były też inne spółki założone ok. 2003 r., które także posłużyły do ubiegania się o dopłaty. To następowało sukcesywnie i w miarę kolejne grunty przechodziły na zgłoszenia o dopłaty poprzez spółki. Te dopłaty można było z powodzeniem zgłaszać nasze spółki. Organ powołał również wyjaśnienia B. M. (z 21.03.2014 r.), która podała m.in., że jej mąż zaczął wprowadzać dzierżawy na spółki, co miało na celu ominięcie ograniczeń hektarowych co do osób fizycznych przy zgłaszaniu wniosków o dopłaty. Podobnie zeznał 13.06.2016 r. M. K. podając m.in., że w biurze ARiMR doradzono im co do tworzenia spółek występujących o płatności. Zaznaczył, że są to niezależne twory, projekty biznesowe, w które on i inne osoby, w tym członkowie jego rodziny włożyli kapitał. W Agencji doradzono im, że spółki te nie są sztucznym tworem. Wyjaśnił, że te przepisy o sztucznych warunkach weszły w 2011 r., a tamte spółki były tworzone w 2007 r., po 2011 r. żadna spółka już nie powstała. To była działalność mająca na celu realizacje nowych projektów biznesowych, a nie tworzenie sztucznych warunków. Banki dla dywersyfikacji ryzyka nie chciały dawać kolejnych kredytów na niego, czy jego siostrę, ale zalecały założenie nowych spółek, na które byłyby udzielane kredyty i zakupywane grunty. Podobnie doradzano wówczas w Agencji. Były to kredyty preferencyjne, ostatnie pobrane w 2010 r. Większość podmiotów, w tym R., którą kupiono przejmując inną spółkę, powstało w l. 2007-2009. M. K. dodał, że dywersyfikacja ryzyka była drugim powodem tworzenia spółek. Są one kolejno wygaszane, kiedy nie muszą już działać, zamykana jest ich działalność. Mają one pracowników, księgowość i są podmiotami rzeczywiście funkcjonującymi.

Uwzględniwszy powyższe Dyrektor OR wskazał, że zawieranie licznych umów barterowych przez część powiązanych ze stroną kapitałowo i osobowo osób fizycznych i podmiotów prawnych może wskazywać na brak zainteresowania produkcją rolniczą. Jedyne plony – zgodnie z deklaracją we wniosku i dokumentami zgromadzonymi w sprawie – zbywane są bezgotówkowo wykonawcom usługi koszenia. Sama produkcja rolnicza stanowi zatem nie potencjalne źródło przychodów, a swoisty "koszt", który powiązane osoby i podmioty musza ponieść w celu uzyskania dofinansowania. Otrzymywane dopłaty w różnych schematach były jedynymi przychodami wielu powiązanych podmiotów. To dopłaty z Agencji stanowiły ekonomiczny sens funkcjonowania ich gospodarstw. w przypadku użytków zielonych, gdzie w zasadzie nie można mówić o decydowaniu przez posiadacza o strukturze upraw czy rodzaju zabiegów agrotechnicznych, praktyka taka budzi poważną wątpliwość w zakresie faktycznego użytkowania. O ile organ nie wyklucza sytuacji, kiedy producent rolny zleca wykonanie zabiegów agrotechnicznych innym (zewnętrznym pomiotom), ale wątpliwości budzi celowość tego typu praktyk w przypadku, gdy plan staje się korzyścią jedynie dla tego drugiego podmiotu. W takiej sytuacji inny podmiot zbiera plany i czerpie z nich pożytki, a jedyną korzyścią strony są płatności realizowane przez ARiMR. Zatem analiza zebranych dokumentów i deklaracje gruntów do płatności wskazują, że to płatności stanowiły w 2016 r. ekonomiczny cel funkcjonowania gospodarstwa wielu powiązanych spółek i osób.

Dyrektor OR podkreślił, że nie zarzuca braku istnienia powyższych podmiotów, a jedynie podważa ich samodzielność i odrębność. Organ dodał, że o użytkowaniu działek jedynie na potrzeby otrzymywania dopłat świadczą również wyjaśnienia D. G. z 24.09.2014 r. (cyt.), który wskazał, że choć płaci dzierżawę 10 kwintali żyta z 1 ha to pobiera dopłaty, co jest dla niego korzystne.

Wskazano również, że uznanie, iż ww. spółki (ich gospodarstwa) są powiązane ze stroną (jej gosp.), a także między sobą wzajemnie, opierało się także na ustaleniu, że spółki założył krąg tych samych osób powiązanych rodzinnie i towarzysko. Analiza składu personalnego osób pełniących funkcje zarządcze w ww. spółkach na podstawie danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz danych zawartych w ZSZiK wykazała, iż na 43 spółki – H. C. była prezesem zarządu w 4 (wymieniono – w tym R., M. K. w 16 (wym.), B. M. w 3 (wym.), K. K. w 1 (wym.), E. G. w 2. nadto funkcje w zarządzie ww. spółek pełniły te same osoby: M. K., K. K., H. C., K. L., R. K. oraz E. G.. Gospodarstwa rolne spółek są zatem powiązane ze sobą zarządczo. Dlatego na treść rozstrzygnięcia nie miały wpływu zmiany własnościowe w spółkach i w ich funkcjonowaniu. Spółki z o.o. są bowiem tworzone przez wspólników, a za zobowiązania spółki wobec wierzycieli odpowiada sama spółka swoim majątkiem, jednak utworzonym z wkładów wspólników. To wspólnicy co do zasady wnoszą kapitał spółki i oczekują zysków, a każdy wspólnik może oddawać głos i tym samym wpływać na działalność spółki. Rolą wspólników w sp. z o.o. jest powoływanie i odwoływanie zarządu oraz decydowanie o strategicznych sprawach spółki np. o podziale jej zysku, sposobie pokrycia strat, zmianach w umowie spółki. Zgromadzenie wspólników ma kompetencje w szczególności do podejmowania ważniejszych decyzji w spółce. Zarząd w spółce pełni funkcje zarządzająco-reprezentacyjną. Jego rolą jest np. podpisywanie umów, czy prowadzenie spraw bieżących w imieniu spółki. Nie wystarczy więc, iż jednostka jest podmiotem odrębnym pod względem technologicznym i ekonomicznym, ale również winna być kierowana przez odrębne kierownictwo. Jednostka posiadająca odrębne środki produkcji, wyposażenie, nieruchomości, jednak zarządzana przez to samo kierownictwo musi być uznana za jedno gospodarstwo rolne. Nadto wspólny prezes zarządu kilku spółek stanowi jedynie o pozorności w odrębnym funkcjonowaniu gospodarstwo rolnych. Organ II instancji nie dał więc wiary oświadczeniom dotyczącym samodzielnego prowadzenia gospodarstw przez wszystkie wskazane osoby i z uwagi na fakt, że osoby będące wspólnikami spółek ingerują wielokrotnie w działania tychże spółek, a wpływ osób fizycznych na utworzone spółki bądź na grunty wydzierżawione osobom trzecim pozwala przyjąć, że powstanie w różnym czasie spółek oraz kilku indywidualnych gospodarstw rolnych to wynik celowego działania nastawionego na pozyskanie wyższych płatności w różnych schematach realizowanych przez Agencję. Potwierdzają to wyjaśnienia M. K. z 3.04.2017 r. i jego pism z 11 i 17.04.2017 r. (przytoczono) oraz pismo R. S. z 14.04.2017 r. (cyt.), a także pismo H. C. z 19.04.2017 r. Podkreślono, że M. K. składając wyjaśnienia przed Kierownikiem BP ARiMR [...]. 13.06.2016 r. odnośnie udziału w zarządach szeregu spółek wyjaśnił, że w "tamtym czasie" był prezesem w kilku spółkach, ponieważ był najbardziej kompetentną osobą do objęcia tej funkcji i posiadał zaufanie udziałowców. Z kolei zeznając 11.07.2016 r. jako prezes zarządu spółki E. wskazał, że był osobą decydującą i również w przypadku programów rolnośrodowiskowych podejmował decyzje w porozumieniu z doradcami rolnośrodowiskowymi, konsultował to też czasem z A. J.. Dodał też, że spółki mają odrębne rachunki bankowe do dopłat, a on jest upoważniony do dostępu do rachunków jako prezes. Wskazał, iż nie kojarzy, by poza nim ktoś inny miał być upoważniony, bowiem stara się uniknąć sytuacji, by inne osoby miały dostęp do rachunków bankowych.

Organ odwoławczy stwierdził, że nie negując dobrych relacji rodziny Państwa K. jednak wspólne podejmowanie decyzji, brak odrębności pomiędzy podmiotami oraz skład osobowy spółek nakazują uznać za umyślne i mające na celu uzyskanie wyższych dopłat w różnych schematach realizowanych przez Agencję. Nie przekonała organu argumentacja strony o ponoszonych przezeń kosztach obsługi programu rolnośrodowiskowego. Wskazano, że warunkiem przyznania tych płatności jest prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym. Wskazywane koszty są zaś niejako standardowymi kosztami ponoszonymi przez beneficjentów ubiegających się o te płatności. Dowodem świadczącym o współdziałaniu spółek z gospodarstwem D. G. – pracownika M. K. – wspólnika R. jest również faktura VAT nr [...] z 1.06.2015 r. na zakup gryki ekologicznej od H. sp. z o.o., której wspólnikami są K. L. i M. K..

Odnosząc się zaś do wyjaśnień M. K. Dyrektor OR Agencji wskazał, że choć nabywanie własności gruntów rolnych na terenie całego kraju jest zgodne z prawem i taka działalność może niewątpliwie przynieść korzyści finansowe wynikające ze wzrostu cen gruntów rolnych spowodowane uwolnieniem obrotu gruntami, jak i legalne jest finansowanie takiej działalności ze środków pochodzących z kredytów bankowych, to celem systemu płatności rolniczych jest wspieranie podmiotów prowadzących działalność rolniczą. Sprzeczne z celami systemu płatności rolniczych jest kreowanie sztucznych warunków do uzyskania płatności po to tylko, aby uzyskać źródło finansowania dla obsługi kredytów bankowych zaciąganych na sfinansowanie zakupu gruntów rolnych. Z taka zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zakup gruntów za pomocą kredytów preferencyjnych, wydzierżawianie gruntów osobom trzecim przy jednoczesnym ich zarządzaniu i deklarowaniu do płatności przekładałoby się na przyznanie płatności z ominięciem przepisów modulujących. Działanie takie byłoby dopuszczalne jedynie pod warunkiem, że wszystkie utworzone gospodarstwa faktycznie objęły w posiadanie działki i stały się w ten sposób faktycznie odrębnymi producentami rolnymi, co w sprawie nie miało miejsca. Gospodarstwo spółki R. w 2016 r. nie było samodzielne, a wszystkie wskazane podmioty wspólnie zarządzały deklarowanymi gruntami.

4. Ustalono również, że gospodarstwo spółki R. oraz ww. osób i spółek miały zasadniczo zbliżone charakterystyki ekonomiczne. Złożone są w dużej części tylko z gruntów (sprzęt i budynki gosp. są wyjątkiem), a ich dochody to w zdecydowanej mierze płatności uzyskane z Agencji (wyjaśnienia D. G. z 12.02.2019 r. i z 28.03.2017 r.). Ponadto sposób zgłoszenia gruntów do płatności polegał na odpowiednim rozdzieleniu deklaracji na różne podmioty i osoby, tak aby wsparcie dla wnioskodawców nie było objęte limitami. Przejawem takich działań było m.in. powstrzymania się przez M. K. oraz członków jego rodziny od zadeklarowania do płatności własnych gruntów i zadeklarowanie ich przez innych wnioskodawców (osoby fizyczne i spółki) w oparciu o zawierane w porozumieniu liczne umowy dzierżawy. Powiązania sprowadzały się do tego, że wnioskodawcami byli członkowie rodziny albo spółki reprezentowane przez ograniczony krąg osób. W tym miejscu organ odwoławczy przedstawił jakie osoby wydzierżawiły jakie grunty poszczególnym ww. spółkom.

Dalej organ odwoławczy zwrócił uwagę, że wielokrotnie na położonych obok siebie działkach, będących w formalnym posiadaniu różnych podmiotów, uprawiano te same uprawy, co w połączeniu z brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami, prowadzi do wniosku, że jedynym racjonalnym wytłumaczeniem takiego "przekazywania" przylegających do siebie gruntów rolnych między różnymi podmiotami, była maksymalizacja dofinansowania w programie rolnośrodowiskowym oraz ONW. Analiza położenia geograficznego działek ewid. zadeklarowanych do płatności przez wszystkie ww. osoby i spółki ujawniła, że grunty te są zlokalizowane na terenie 8 województw: [...], [...], [...]., [...], [...], [...], [...] i [...]. Gospodarstwa strony i innych podmiotów miały charakter rozproszony, ponieważ deklarowane działki położone były na terenie różnych obszarów administracyjnych. Przedstawiając wykaz działek i procesów ich przekazywania pomiędzy osobami i spółkami Dyrektor OR ARiMR stwierdził, że deklarowane do płatności przez ww. osoby fizyczne grunty rolne w l. 2004-2016 były przedmiotem licznych przekazań, co nie miało charakteru incydentalnego i miało na celu uzyskanie maksymalnych kwot w ramach wnioskowanych płatności tj. dostosowanie powierzchni do założeń określonych programów. Wymienione osoby i spółki deklarowały działki położone w różnych województwach i powiatach, co potwierdza mechanizm tworzenia sztucznych warunków. nie ma bowiem ekonomiczno-technologicznego uzasadnienia takie postępowanie, mając możliwość takiego ułożenia stosunków, aby każdy z tych podmiotów miał swój areał w jednym bądź w dwóch zbliżonych do siebie obrębach. I w tym zakresie przedstawiono wykaz działek poszczególnych podmiotów (np. dz. nr [...] obr. O. były w 2010 r. deklarowane przez sp. R., a w l. 2014-215 przez M. K., a dz. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obr. B., woj. lub. w l. 2005-2010 deklarowane przez R. w l. 2013-2014 i 2016 r. zostały zadeklarowane przez R.. Wskazano, że spółka R. zadeklarowała działki położone w woj. [...] w obr.: G., P. , J., O., W.. Organ przedstawił też jak pozostałe podmioty powiązane deklarowały działki do płatności w l. 2015-2016. Zdaniem organu omawiany proceder nie był incydentalny i miał na celu uzyskanie maksymalnych kwot w ramach wnioskowanych płatności, tj. dostosowanie powierzchni do założeń programów. Wskazane osoby i podmioty deklarowały działki położone w różnych województwach, co zdaniem organu II instancji potwierdza mechanizm tworzenia sztucznych warunków. Nie ma bowiem ekonomiczno-technologicznego uzasadnienia takiego postępowania, mając możliwość takiego ułożenia stosunków, aby każdy z tych podmiotów miał swój areał w jednym bądź w dwóch zbliżonych do siebie obrębach. Działania spółki i pozostałych podmiotów i osób fizycznych miały powodować uniknięcie zastosowania stawek degresywnych . Działania te były celowe, cechowały je: wzajemna koordynacja między członkami rodziny i osobami powiązanymi z nimi służbowo, kapitałowo lub towarzysko, w ubieganiu się o kolejne płatności (czy to jako indywidualni rolnicy, czy jako udziałowcy poszczególnych spółek).

Organ odwoławczy wskazał, że dokonano również analizy siedzib osób fizycznych i spółek powiązanych kapitałowo, a także adresów do korespondencji, jakie osoby reprezentujące podały rejestrując podmioty jako producentów rolnych w Agencji. W przypadku spółek z o.o., w których funkcje zarządcze pełnili w 2016 r. H. C., M. K., B. M., K. K., E. G. i B. O. podano taki sam adres do korespondencji: ul. [...] O. . [...]. Pozwala to na uznanie, że wszelkie decyzje dotyczące zarządzania gruntami zgłoszonymi do płatności na rok 2016 były podejmowane pod tym adresem. Nadmieniono, że został on także wskazały w przypadku podmiotów, których adres siedziby nie jest tożsamy z adresem korespondencyjnym.

Reasumując Dyrektor OR ARiMR stwierdził, że zebrany materiał dowodowy wskazuje, że ekonomicznym uzasadnieniem deklarowania gruntów przez powiązane gospodarstwa rolne jest to, aby poprzez składanie odrębnych wniosków o przyznanie płatności przez osoby fizyczne i ww. spółki mogły zadeklarować grunty, które zgłoszone łącznie przez jeden podmiot (lub nawet jedynie przez osoby fizyczne) nie kwalifikowałyby się do przyznania pomocy ze względu na przekroczenie limitów, bądź skutkowałyby zastosowaniem najniższych stawek degresywnych (ONW, płatności rolnośrodowiskowe, multiplikacja otrzymanej płatności redystrybucyjnej). Jest to równoznaczne ze stworzeniem sztucznych warunków do otrzymania wsparcia w zakresie tych płatności. Stworzenie bowiem przez osoby powiązane służbowo, rodzinnie i kapitałowo wielu spółek ubiegających się w praktyce o tego samego rodzaju wsparcie do deklarowanych przez nie gruntów rolnych miało na celu umożliwienie objęcia tych gruntów wyższymi stawkami tam, gdzie obowiązuje system stawek degresywnych, a nawet zerowych po przekroczeniu określonej pow. gospodarstwa, co wskazuje na wykreowanie okoliczności sprzecznych z celami, dla których dane płatności ustanowiono.

Organ II instancji przywołał definicje "gospodarstwa rolnego" i "gospodarstwa" zawarte w art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 1166/2008 wskazujące na wyodrębnioną jednostkę pod względem technicznym i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą wym. w zał. I na terytorium gosp. UE jako działalność podstawową lub drugorzędną. W załączniku II do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1200/2009 wyodrębniono zaś kategorie gospodarstw tj. osoba fizyczna jest wyłącznym użytkownikiem w przypadku, gdy gospodarstwo jest niezależne, jedna lub więcej osób fizycznych będących partnerami, w przypadku gdy gospodarstwo jest gospodarstwem grupowym. Tymczasem wszystkie wskazane podmioty wspólnie zarządzały deklarowanymi gruntami, a korzyścią było uzyskanie płatności do wszystkich wymienionych w decyzji gospodarstw w różnych realizowanych przez Agencję schematach pomocowych. Działanie ww. osób miało zatem na celu obejście przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej.

W ocenie organu II instancji Kierownik BP ARiMR [...] w zaskarżonej decyzji szczegółowo wykazał potencjalne korzyści majątkowe związane z tworzeniem sztucznych warunków. Z uwagi na okoliczności sprawy korzyść taka musiała zostać wykazana wobec grupy podmiotów, a nie tylko strony. Korzyść taka została wykazana przy pomocy odpowiednich przeliczeń zamieszczonych w decyzji organu I instancji z 22 listopada 2022 r. Ustalenia organu I instancji nie naruszają też przepisów postępowania administracyjnego.

W świetle okoliczności niniejszej sprawy Dyrektor OR ARiMR uznał, że wszystkie wskazane gospodarstwa rolne nie stanowią odrębnych jednostek produkcyjnych i powstały wyłącznie w celu obejścia przepisów. Zatem przyznanie płatności na rok 2016 spółce R. stałoby w oczywistej sprzeczności nie tylko z zasadami rzetelnego finansowania i wydatkowania środków unijnych, ale zwłaszcza z celami wspólnej polityki rolnej wskazanymi w art. 39 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Działalność spółek i powiązanych osób fizycznych w ramach szerszego organizmu gospodarczego centralnie i spójnie kierowanego nie miała w ocenie organu odwoławczego charakteru rzeczywistego i autonomicznego, a działalność rolnicza podmiotów zależnym miała charakter wyłącznie formalny, co świadczy o funkcjonowaniu "sztuczności" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. R. sp. z o.o. w O.. wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję Dyrektora OR ARiMR zarzuciła naruszenie:

I. przepisów postępowania:

1. art. 138 § 1 pkt 1, art. 80 i art. 78 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: K.p.a.) poprzez utrzymanie w mocy decyzji i poczynienie dowolnej oceny materiału dowodowego, tj.:

- wyłącznie tak, aby uzasadnić odmowę przyznania płatności, bowiem odmówił znaczeniu tym dowodom, które obrazują na samodzielne prowadzenie przez skarżącą gospodarstwa rolnego, uznając, iż strona takiego prowadzenia nie wykazała, gdy tymczasem strona przedstawiła na to dowód na każdy etap swojego funkcjonowania (od momentu powstania gosp. rolnego, przez koszty jego utrzymania do dochodów sprzedaży plonów),

- opisując wszystkich wymienionych beneficjentów jako działających w tym samym czasie, w ten sam sposób, bez parku maszynowego i pracowników, posiadających grunty w podobnej lokalizacji, przy pełnej zależności pomiędzy sobą,

- uznając brak możliwości samodzielnego funkcjonowania skarżącej wraz z zależnością funkcjonalną od podmiotów i osób trzecich powiązanych kapitałowo i osobowo, bez udowodnienia tej okoliczności,

- przyjmując stworzenie przez skarżącą sztucznych warunków gospodarowania nie wykazując, jak inni rolnicy mieliby wpływać na działalność rolniczej skarżącej i jej prawo do płatności,

- nie wykazując, że bez istnienia domniemanych powiązań skarżąca nie otrzymałaby płatności, tym bardziej, że skarżąca prowadzi działalność rolniczą wyłącznie na gruntach, które posiada i użytkuje samodzielnie, których nigdy nie podzieliła;

2. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez oparcie decyzji na częściowo tylko odtworzonym stanie faktycznym i wyciągnięcie błędnych wniosków co do nieprowadzenia przez stronę samodzielnie gospodarstwa rolnego,

3. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 107 § 3 i § 1 ust. 6 K.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji i brak oparcia twierdzeń o konkretne dowody, które miałyby potwierdzać:

- istnienie powiązania pomiędzy podmiotami na tyle istotne, aby stwierdzić, że wystąpiło stworzenie sztucznych warunków gospodarowania;

- jakie korzyści miałaby strona uzyskać i w jaki sposób rzekomo tworząc sztuczne warunki,

- samodzielność i niezależność skarżącej przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego.

4. art. 75 § 1 K.p.a. poprzez niedopuszczenie dowodów, które miałyby zobrazować, jaki wpływ posiadają wy. w decyzji podmioty na skarżącą i jej gospodarstwo rolne,

5. art. 80 K.p.a. w zw. z art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz. Urz. UE C115, dalej: Traktat) poprzez błędną ocenę kilku dowodów skutkujących uznaniem, że strona nie realizuje celów wspólnej polityki rolnej,

6. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 11 K.p.a. poprzez powoływanie się ogólnikowo na zgromadzony materiał dowodowy, bez wskazania konkretnych dowodów, które były podstawą ustaleń, naruszając zasadę przekonywania,

7. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. poprzez ustalenie, że M. K. wywiera wpływ dominujący lub realny na działalność strony i innych podmiotów wskazanych w decyzji, bez wskazania na tę okoliczność dowodów,

8. art. 15 w zw. z art. 136 § 1 K.p.a. poprzez przekroczenie kompetencji w zakresie przeprowadzenia uzupełnienia postępowania dowodowego, czynienia nowych ustaleń faktycznych i oceny z naruszeniem zasady dwuinstancyjności,

9. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 6 K.p.a. poprzez nieuzasadnione ustalenie, że koniecznym do uzyskania pomocy publicznej w ramach sprawy jest posiadanie własnego sprzętu agrotechnicznego i samodzielne jego użytkowanie, na co nie wskazuje żaden przepis,

10. art. 80 K.p.a. w zw. z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez uznanie, że sprawowanie przez tę samą osobę funkcji członka zarządu w kilku spółkach i dzielenie tego samego adresu siedziby przesądza o stworzeniu sztucznych warunków,

II. przepisów prawa materialnego:

1. art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż skarżąca podjęła działania chcąc pozyskać korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, gdyż stworzyła sztuczne warunki, podczas gdy strona takiego zamiaru nie miała i realizowała jako samodzielny podmiot cele określone w prawie wspólnotowym i powinna uzyskać płatności;

2. art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że warunki wymagane do uzyskania wnioskowanych płatności zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami prawodawstwa i nałożenie przewidzianej w nim sankcji pomimo braku zaistnienia przesłanek, podczas gdy skarżący nie stworzył sztucznych warunków wymaganych do uzyskania płatności i realizował jako samodzielny podmiot cele określone w rozporządzeniu nr 1307/2013,

3. art. 4 ust. 1 lit. a-c rozporządzenia nr 1307/2013 poprzez przyjęcie niezgodnej ze sformułowaną w tych przepisach definicją rolnika i działalności rolniczej w celu uzasadnienia postawionej tezy o niespełnieniu przez stronę kryterium faktycznego użytkowania deklarowany gruntów rolnych,

4. art. 12 i art. 305 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (dalej: K.s.h.) w zw. z art. 60 rozporządzenia nr 1306/20134 poprzez brak rozróżnienia praw i obowiązków udziałowca i wspólnika spółki od spółki, brak dostrzeżenia, że strona posiada osobowość prawną i jest podmiotem swoich praw i obowiązków oraz, że udziałowiec nie odpowiada za zobowiązania spółki

5. § 2 ust. 1 rozporządzenia nr 1305/2013 poprzez jego niezastosowanie i odmowę przyznania płatności, podczas gdy spółka posiada status rolnika,

6. art. 2 lit. a) rozporządzenia nr 2019/2091 poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżącej nie można przypisać statusu gospodarstwa rolnego stanowiącego oddzielną jednostkę pod względem technicznym, ekonomicznym, posiadającą własne odrębne kierownictwo, gdy z dokumentów wynika samodzielność funkcjonalna strony,

7. art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez jego błędne zastosowanie i odmowę przyznania płatności mimo braku stworzenia sztucznych warunków, braku zamiaru uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii,

8. art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 poprzez jego błędne zastosowanie i odmowę przyznania płatności, podczas gdy strona nie stworzyła sztucznych warunków i nie uzyskała korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia,

9. art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 39 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w zw. z art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013 poprzez błędną wykładnię i pominięcie, że skarżąca przyczynia się do wykonania celów wspólnej polityki rolnej w szczególności poprzez:

- zwiększaniu wydajności rolnictwa przez wspieranie postępu technicznego i racjonalny rozwój produkcji rolnej – spółka wprost spełnia ten warunek uprawiając i utrzymując w dobrej kulturze posiadane grunty oraz zatrudniając usługodawców, którzy korzystają z coraz nowszych maszyn,

- zapewnienie w ten sposób odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie – spółka zatrudnia usługodawców, którzy zatrudniają osoby wychowane na wsi, które są operatorami maszyn rolniczych, za pracę na gruntach skarżącej otrzymują wynagrodzenie, a to poprawia poziom życia ludności wiejskiej,

- stabilizację rynków – dzięki produkcji ekologicznej zwiększa się dostępność produktów i zmniejsza ryzyko braku,

- zagwarantowanie bezpieczeństwa dostaw – j.w.,

- zapewnienie rozsądnych cen w dostawach dla konsumentów – zwiększenie produkcji ekologicznej objętej certyfikatami, które posiada skarżąca wpływa w pełni c, d e, (wprowadzenie do obrotu żywności ekologicznej stabilizuje rynek, wpływa na dostępność dostaw oraz zwiększa konkurencyjność rozsądnych cen);

10. art. 16 § 3 K.p.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie jest podmiotem samodzielnie funkcjonującym, choć wynika to z ostatecznej decyzji o nadaniu jej statusu producenta rolnego.

Mając na uwadze wskazane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz dopuszczenie dowodu z: decyzji dla skarżącej za rok 2017, decyzji dla M. K. za rok 2013, artykułu D. Ł.-K., na okoliczność, że podjęta przez organ analiza jest nierzetelna i naznaczona zbytnią uznaniowości, co wpływa na prawo strony do otrzymania płatności.

W odpowiedzi Dyrektor OR ARiMR wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Na rozprawie Sąd nie stawił się nikt; stwierdzono prawidłowe zawiadomienie o terminie rozprawy. Sąd na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.) połączył do wspólnego rozpoznania i oddzielnego rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt III SA/Po 602/23, III SA/Po 603/23 i III SA/Po 604/23. Sąd oddalił wnioski o przeprowadzenie dodatkowych dowodów zawartych w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd według wskazanych powyżej zasad kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że wydano ją zgodnie z prawem.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy skarżąca R. sp. z o.o. wspólnie ze wskazanymi przez organ Agencji osobami fizycznymi i prawnymi (spółkami z o.o.) sztucznie stworzyła warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami. Spór w tym zakresie powstał na gruncie dochodzonych w roku 2016 przez skarżącą spółkę jako rolnika samodzielnie prowadzącego gospodarstwo rolne płatności rolnośrodowiskowych. Organ ARiMR przyjął, że płatności te uznać należy za korzyść uzyskaną w wyniku stworzenia sztucznych warunków, co implikuje jego zdaniem konieczność odmowy ich przyznania.

Zmierzając do oceny, czy stanowisko organu odwoławczego jest prawidłowe powołania wymagają przepisy prawa materialnego stanowiące podstawę prawną przyznawania wnioskowanych przez skarżącą płatności rolnośrodowiskowych.

Wyjaśnienia wymaga, że przyznawanie płatności rolnośrodowiskowych uregulowano w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 487 ze zm., dalej: rozporządzenie 1305/2013) oraz w ustawie z 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 349), dalej: u.w.r.o.w.

Stosownie do art. 14 ust. 1 u.w.r.o.w. pomoc jest przyznawana osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, jeżeli są spełnione warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 u.w.r.o.w., w tym w rozporządzeniu 1305/2013, w przepisach tej ustawy oraz w przepisach wydanych na podstawie jej art. 45 ust. 1 pkt 1.

Zgodnie z § 2 ust. 1 r.r.ś. płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, z późn. zm.), zwanemu dalej "rolnikiem", jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, zwanych dalej "działkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolnośrodowiskowym", obejmujące wymogi wykraczające ponad podstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Z kolei zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. 6 rozporządzenia nr 1307/2017 gospodarstwo rolne oznacza jednostkę wykorzystywaną do działalności rolniczej i zarządzaną przez rolnika, a sama działalność rolnicza obejmuje m. in. uprawę produktów rolnych i utrzymywanie użytków rolnych w stanie nadającym się do uprawy.

Przechodząc do rozważań nad kwestią zastosowania przez organ ARiMR w niniejszej sprawie klauzuli dotyczącej przypadków obchodzenia prawa wskazać należy, że klauzula ta ujęta została w przepisach unijnych. Stosownie do art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 549 ze zm., (dalej: rozporządzenie 1306/2013) bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa (zob. także art. 11 ust. 4 oraz art. 41 ust. 7 rozporządzenia 1307/2013).

Problematyka klauzuli dotyczącej obchodzenia prawa była już przedmiotem rozstrzygnięć i rozważań Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Zgodnie z jego utrwalonym orzecznictwem podmioty nie mogą powoływać się na normy prawa unijnego w celach nieuczciwych lub stanowiących nadużycie (zob. m.in. wyrok z 12 maja 1998 r., w sprawie C-367/96 Kefalas i in., dostępny na stronie internetowej: https://curia.europa.eu). Przy interpretacji regulacji przewidującej klauzulę dotyczącą przypadków obchodzenia prawa pomocnym jest posiłkowanie się – co uczynił organ odwoławczy - wyrokiem TSUE z 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12 Słynczewa siła (publ. CURIA), który odnosi się do uprzednio obowiązującego art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011, tj. przepisu o zbliżonym brzmieniu do aktualnego art. 60 rozporządzenia 1306/2013, a który określał, że nie naruszając przepisów szczegółowych, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. W wyroku tym TSUE stwierdził, że art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. Wymaga to zatem zaistnienia po pierwsze ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty (element obiektywny), a po drugie, woli uzyskania korzyści wynikających z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (element subiektywny - pkt 29 cytowanego wyroku, por. wyrok TSUE z 21 lipca 2005 r. w sprawie C-515/03 Eichsfelder Schlachtbetrieb, pkt 39, publ.: CURIA). Z powołanego orzeczenia TSUE wynika, że zaistnienie subiektywnego elementu może zostać również wzmocnione przez dowód zmowy mogącej przyjąć postać zamierzonej koordynacji pomiędzy różnymi inwestorami ubiegającymi się o pomoc w ramach systemu wsparcia, w szczególności, gdy projekty inwestycyjne są identyczne lub gdy istnieje więź geograficzna, ekonomiczna, funkcjonalna, prawna lub personalna pomiędzy tymi projektami (pkt 41 wyroku). Nie można jednak odmówić finansowania projektu, gdy dana inwestycja może mieć inne uzasadnienie niż tylko płatność w ramach systemu wsparcia (pkt 42, por. wyrok TSUE z 21 lutego 2006 r., w sprawie C-255/02 Halifax, pkt 75, publ.: CURIA).

Podkreślenia wymaga, że w najnowszym orzecznictwie dotyczącym wykładni art. 60 rozporządzenia 1306/2013, tj. w wyroku z 7 kwietnia 2022 r., w sprawie C-176/20 (publ.: CURIA) TSUE wyjaśnił, że ze sztucznymi warunkami w rozumieniu tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy "z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania". W wyroku tym Trybunał nie odwołał się już do kierunkowego działania wnioskodawcy, a więc do wyłącznego celu jego działania. Oznacza to, że obecny pogląd został złagodzony w porównaniu do poprzedniego wyroku TSUE z 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12, gdzie o sztucznym tworzeniu warunków można było mówić jedynie wówczas, gdy wyłącznym celem działania wnioskodawcy było uzyskanie nienależnej pomocy.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że Dyrektor OR ARiMR prawidłowo - na podstawie wyczerpująco zebranego i przeanalizowanego materiału dowodowego - uznał, że skarżąca działająca wraz z innymi spółkami i osobami fizycznymi (opisanymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji), wyczerpała przesłanki z art. 60 rozporządzenia 1306/2013 względem płatności rolnośrodowiskowych. Wprawdzie skarżąca ubiegając się o płatności te formalnie spełniła wymogi do ich uzyskania, lecz warunki te zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami wynikającymi z powyżej przywołanych przepisów unijnych.

W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo przyjął, mając na względzie całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ocenionego w zgodzie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego, że chociaż skarżąca oraz pozostałe wymienione przez ten organ podmioty formalnie tworzą samodzielne gospodarstwa, a więc gospodarstwa mające określonego zarządcę i własny numer ewidencyjny, to jednak były one w stanie na 2016 r. ze sobą ściśle powiązane.

W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 4 u.PROW z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000), chyba że ustawa stanowi inaczej. Przepis art. 27 ust. 1 u.PROW określa zaś, że w postępowaniu w sprawie przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Z powyżej opisanymi obowiązkami procesowymi organu administracji publicznej koreluje uregulowany w art. 27 ust. 2 u.PROW obowiązek strony oraz innych osób uczestniczących w postępowaniu przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Przy czym w zdaniu drugim tego przepisu ustawodawca zastrzega, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Oznacza to, że w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, odmiennie aniżeli w ogólnym postępowaniu administracyjnym, większy ciężar dowodowy spoczywa na stronie ubiegającej się o płatności.

W ocenie Sądu wbrew zarzutom skargi Dyrektor OR ARiMR nie zignorował środków dowodowych prezentowanych przez stronę, a wszechstronnej oceny zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków, o których mowa w art. 60 rozporządzenia 1306/2013, dokonał na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego. Dołączenie do akt sprawy materiałów dowodowych opisujących gospodarstwa rolne innych osób m.in. M. K., M. K., H. C., K. K., R. S., K. L. i E. G. oraz powołanych przez ww. osoby spółek (wym. powyżej) miało na celu zobrazowanie istoty i charakteru powiązań osobowych i techniczno – ekonomicznych tychże podmiotów, w tym skarżącej spółki. Co istotne skarżąca miała możliwość zapoznać się z tym materiałem, o czym organy Agencji wielokrotnie zawiadamiały pełnomocnika strony. Skarżąca jednakże nie wykazała aktywności procesowej przejawiającej się przedłożeniem dowodów na okoliczność samodzielnego prowadzenia gospodarstwa rolnego i swej niezależności jako rolnika. Jawią się zatem jako gołosłowne zarzuty strony naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania – art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2 oraz art. 80 w zw. z art. 11 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Zarzuty te tym bardziej wydają się niezasadne, jeśli weźmie się pod uwagę, że organy Agencji owe powiązania ww. podmiotów w 2016 r. badały celem ustalenia, czy warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z płatności bezpośrednich zostały sztucznie stworzone. Ponadto przepis art. 75 § 1 K.p.a. zezwala, by jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Sąd nie podziela również oceny naruszenia przez organ odwoławczy przepisów art. 15 w zw. z art. 136 § 1 K.p.a. poprzez przekroczenie dopuszczalnych granic przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów w sprawie i podjęcia w oparciu o nie ustaleń i dokonania oceny w sprawie.

Wskazać należy, że w ramach prowadzonego postępowania odwoławczego Dyrektor OR ARiMR ograniczył się do włączenia (postanowieniem z 11 kwietnia 2023 r.) do sprawy dowodów z: wniosku D. G. o przyznanie płatności na rok 2017 oraz materiału dowodowego zgromadzonego w tym postępowaniu, a także wniosku D. G. o przyznanie płatności na rok 2018. Ponadto organ pismem z 11 kwietnia 2023 r. zawiadomił pełnomocnika strony w trybie art. 10 K.p.a. o możliwości zapoznania się z zebranymi dowodami i możliwości złożenia wyjaśnień oraz zgłoszenia żądań (doręczono 24.04.2023 r.). Kolejno pismem z 11 maja 2023 r. organ zawiadomił pełnomocnika strony o zakończeniu postępowania i ponownie o możliwości wypowiedzenia się (art. 10 § 1 K.p.a.). Zawiadomienie to doręczono 31 maja 2023 r. Strona reprezentowana przez pełnomocnika nie skorzystała z uprawnienia ustosunkowania się do uzupełnionego materiału dowodowego.

Sąd wyjaśnia, że organ II instancji może dokonywać szerszych ustaleń faktycznych aniżeli w ramach I instancji, jeżeli jest to niezbędne do dokonania ostatecznej prawidłowej oceny zasadności wniosku skarżącej o płatność. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania organ odwoławczy jest kompetentny wyłącznie do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części naruszałoby zawartą w art. 15 K.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie wystąpiła, albowiem – jak wskazano wyżej - organ odwoławczy przeprowadził wyłącznie uzupełniające postępowanie dowodowe. Właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy. Działanie organu odwoławczego nie ma zatem charakteru jedynie kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym. Organ odwoławczy ma bowiem obowiązek skontrolowania sprawy w jej całokształcie i wydania orzeczenia według stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania swej decyzji. W rozpoznawanej sprawie uzupełniające postępowanie dowodowe, prowadzone również na skutek aktywności strony skarżącej, doprecyzowało kwestie dotyczące kreowania sztucznych warunków. Zgodnie z treścią art. 136 § 1 k.p.a. organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Ograniczenie postępowania dowodowego przeprowadzanego w postępowaniu odwoławczym nie wyłącza dopuszczalności nowych dowodów i nowych okoliczności faktycznych. Z zasady prawdy obiektywnej wypływa dla organu odwoławczego obowiązek uwzględnienia tych "nowości", chyba że prowadzą one do nowej sprawy. Jeżeli w wyniku ujawnienia nowych okoliczności faktycznych zachodzi potrzeba przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części, organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchyla decyzję organu I instancji i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia. W tej ostatniej sytuacji powinien jednak szczegółowo uzasadnić, dlaczego nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego we własnym zakresie, względnie dlaczego nie zlecił przeprowadzenia tego postępowania organowi pierwszej instancji na podstawie art. 136 § 1 K.p.a. Tym samym organ odwoławczy powinien wyczerpująco wyjaśnić w uzasadnieniu decyzji, że decyzję I-instancyjną wydano z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Jedynie więc w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną. W innych przypadkach K.p.a. wymaga wydania decyzji merytorycznej, tj. albo utrzymania decyzji organu I instancji w mocy, albo jej uchylenia i albo orzeczenia co do istoty sprawy albo umorzenia postępowania w sytuacji zaistnienia takich podstaw. W rozpoznawanej sprawie organ prawidłowo wydał decyzję merytoryczną. Przy czym zakres rozstrzygnięcia sprawy decyzją odwoławczą był wyznaczony zakresem rozstrzygnięcia sprawy decyzją organu I instancji. Organ odwoławczy nie zmienił rodzaju sprawy, a zatem w postępowaniu odwoławczym została rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa. Organ odwoławczy nie orzekł w zakresie innym niż to uczynił przed nim organ I-instancyjny. Oznacza to, że Dyrektor OR ARiMR nie naruszył zasady dwuinstancyjności rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I GSK 2090/18, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu rację miał organ II instancji, iż opisane wydarzenia, które miały miejsce w roku 2016, tj. w roku, w którym skarżąca spółka ubiegała się o płatności, stanowiły próbę dostosowania wzajemnych relacji pomiędzy wszystkimi ww. podmiotami, aby uzyskać maksymalne wnioskowane dofinansowanie. Podmioty te, pomimo istnienia pomiędzy nimi wykazanych przez organ ARiMR powiązań, zwłaszcza o charakterze osobowym, ekonomicznym oraz funkcjonalnym, wystąpiły do ARiMR z oddzielnymi wnioskami o przyznanie płatności na rok 2016, działając formalnie jako samodzielni rolnicy.

Wbrew zarzutom skargi, w celu uzasadnienia odmowy przyznania płatności skarżącej spółce, organ II instancji zobowiązany był do przedstawienia w uzasadnieniu decyzji bardzo szczegółowych rozważań dotyczących całego procesu tworzenia sztucznych warunków i opisu działania wszystkich podmiotów zaangażowanych w ten proces. W wyczerpującym i obszernym uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał szczegółowo na powiązania organizacyjne, personalne i ekonomiczne spółki R. z osobami fizycznymi rodziny K. M. K., siostrami M. K. – R. S., K. K., K. L., M. K. (ojcem M. K.), B. M. (drugą żoną M. K.), H. C. (żoną M. K.), E. G. (matką rodzeństwa K., B. O. (wspólnik wielu nw. spółek), D. G. (pracownikiem M. K.) i A. J. (kuzynem rodzeństwa K. i pełnomocnikiem strony i innych podmiotów), a także z utworzonymi przez część z tych osób spółek z o.o., (R. , F., P., Gospodarstwo Rolne M., E., K., A., E., A., K. , T., T., G., Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowe A., P., E., B., R., E., E., E., A., R. , A., Przedsiębiorstwo L., A., N., U., F., H., S., R., S., D., S., O. oraz P. ).

Zdaniem Sądu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał prawidłowo i wyczerpująco na przesłanki uzasadniające tezy o tworzeniu sztucznych warunków:

- powiązania osobowe pomiędzy podmiotami (osobami fizycznymi i spółkami - przede wszystkim chodzi o osobę M. K. i jego małżonki H. C.),

- formalnie odrębne gospodarstwa prowadzone przez wskazane podmioty były ze sobą ściśle powiązane (prawnie, organizacyjnie, ekonomicznie itd.),

- pozorne wydzielenie gruntów o areale gwarantującym uzyskanie maksymalnych dopłat,

- faktyczne zarządzanie wydzielonymi gruntami przez grupę osób ( przede wszystkim przez M. K.),

- wykonywanie prac agrotechnicznych przy użyciu tego samego parku maszynowego,

- położenie deklarowanych przez wszystkie podmioty działek w połączeniu z (częściowym) brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami.

Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze odnośnie okoliczności i czasu powstania spółki R., Dyrektor OR wyjaśnił m. in., że zarejestrowano ją w 2004 r. w woj. [...], w gm. B., m. S.. Udział całościowy w niej należał do A. sp. z o.o., której wówczas udziałowcami byli B. M., I. O. i B. O. (prezes zarządu spółki 24.11.2004 r. - 30.06.2005 r.). Następnie prezesem zarządu spółki był w okresie 30.06.2005 r. - 5.09.2006 r. A. J., posiadając całościowy udział w spółce. Od 5.09.2006 r. do 10.06.2011 r. całościowym właścicielem R. sp. z o.o. została I. O., a prezesem zarządu przy jednoosobowej reprezentacji był B. O. (do 22.06.2012 r.). W 2011 r. udziały w spółce nabyli: K. L. i R. S.. I. O. 22.03.2012 r. zbyła udziały M. K., który do 28.11.2014 r. był prezesem spółki. Od 2012 r. każdy członek zarządu mógł reprezentować spółkę, a jej siedzibę przeniesiono do O. . ul. [...]. W dniu 28.11.2014 r. udziały w spółce nabyły K. K. i H. C., która pozostaje nadal prezesem spółki. Powyższe świadczy jednoznacznie o istniejącym w 2016 r. powiązaniu osobowym skarżącej spółki z rodziną K., w szczególności małżeństwem M. K. i H. C..

Ustalono, co jest bezsporne, że spółka posiada grunty własne i dzierżawione. Grunty własne to działki położone w K. Z. oraz działki w obr. Z. nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]. W 2016 r. spółka zadeklarowała do płatności działki w woj. [...] nr [...] - obr. J., gm. J. S.; nr [...] obr. S. gm. L.; nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obr. Z., gm. K. ; nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obr. G. G., gm. L., nr [...], obr. S., gm. L., nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obr. G., gm. L., nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] obr. P. , gm. L., nr [...], [...], [...] obr. O., gm. Z., nr [...], obr. R., gm. Ś., nr [...] obr. [...] gm. W..

Wyjaśniono, czego strona skutecznie nie kwestionuje, że jej działalność była ukierunkowana na działalność ekologiczną - uprawiała grunty w systemie ekologicznym, a także zlecała produkcję efektywnych mikroorganizmów. Ustalono na podstawie zebranych dowodów, co również jest bezsporne, że R. w 2016 r. zatrudniała 2 pracowników – małżeństwo M. K. i H. C. (prezes zarządu). Z zaświadczenia z 29.01.2020 r. wynika, że spółka zatrudniała i zatrudnia: M. K. (umowa o pracę od 01.09.2012 r. – nadal), M. F. (umowa o pracę na okres 04.01.-31.03.2013 r., H. C. (umowa o pracę od 02.05.2013 r. – nadal), M. K. (umowa o pracę na okres 13.11.-31.12.2017 r.) oraz A. K. (umowa o pracę od 01.10.2018 r. – nadal). Zakres obowiązków M. K. związany był z produkcją i sprzedażą efektywnych mikroorganizmów (poszukiwanie rynków zbytu i promocja), a do obowiązków prezesa spółki należało dopilnowanie wszelkich spraw związanych z pracami na polach (zabiegi agrotechniczne, wnioski rolnicze itp.), a także prace związane z produkcja roślinną. Spółka posiadała park maszynowy i korzystała z usług agrotechnicznych osób trzecich na zasadach barterowych (wykoszenie za plony), co potwierdzają:

- oświadczenia R. B., P. K. i P.J. (z 30.09.2015r. i z 30.09.2016r.), J. S. (z 30.09.2015r.), S. W. (z 30.01.2020r.),

- potwierdzenie wykonania usług prezesa zarządu J. sp. z o.o. – R.B. (z 30.01.2020 r.) i

- umowa barterowa na l. 2014-2019 zawarta z J. B. z 4.05.2014 r.

Spółka zawarła też umowę z B. sp. z o.o., która zachęciła skarżącą do wejścia w 5-letni program rolnośrodowiskowy. Spółka posiadała zobowiązanie kredytowe do 2012 r. na zakup gruntów rolnych (umowa nr [...]).

Zważywszy na związek ze spółką małżeństwa M. K. i H. C. należy wskazać, że organ odwoławczy zasadnie wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, na podstawie zebranych dowodów, jak kształtowała się również działalność rolnicza tychże osób na przestrzeni lat do roku 2016, którego sprawa dotyczy.

M. K. rozpoczął działalność rolniczą w 2003 r. rejestrując gospodarstwo rolne pod adresem – ul. [...], O. [...] (adres do korespondencji: ul. [...], O. [...]). Jak sam wyjaśnił, dział, które stanowiły jego własność w l. 2006-2015 kupował, sprzedawał, dzierżawił i brał w dzierżawę od wielu podmiotów, w tym od Skarbu Państwa. Zatrudniał w swoim gospodarstwie 2 pracowników – D. G. i jego ojca R. G.. W zakresie swych obowiązków mieli oni wykonywać wszelkie zlecone im prace np. polowe, transport sprzętu, naprawy maszyn i sprzętu rolniczego. Nadto, prace polowe na deklarowanych przez M. K. gruntach oprócz pracowników, wykonywały podmioty zewnętrzne. Potwierdzeniem tego są liczne umowy barterowe. M. K. posiadał liczny park maszynowy, który był wykorzystywany w jego gospodarstwie oraz użyczany jego rodzeństwu i powiązanym osobom. Uzyskane z gruntów produkty rolne M. K. oddawał wielu rolnikom za darmo lub w ramach barteru. W 2016 r. zadeklarował do płatności działki położone w woj. [...] obr. O., obr. P. , obr. K. , obr. S. , obr. Ś., obr. S. , obr. B. , obr. S., obr. S. , obr. R., obr. W., a także w woj. [...] obr. S. , w woj. [...] obr. Ł. i w woj. [...] obr. N. .

Z kolei H. C., małżonka M. K., zarejestrowała gospodarstwo rolne przy ul. [...], Z. , [...] K. , z adresem do korespondencji: ul. [...], [...] O. . Jej pełnomocnikiem (do 16.03.2017 r.) był jej małżonek. Wyjaśniła w toku postępowania, że jej głównym celem było prowadzenie rentownego i dochodowego gospodarstwa rolnego. Grunty wskazane we wniosku na 2016 r. częściowo były jej własnością, a częściowo dzierżawione od innych podmiotów prawnych i osób fizycznych. Nie wyjaśniła jednak do kogo należały. Nie posiadała własnego parku maszynowego, a w pracach polowych korzystała z usług firm zewnętrznych i współpracowała z lokalnymi rolnikami przy wykaszaniu łąk i pastwisk na podstawie umów barterowych. Do wniosku o płatności na rok 2016 zgłosiła działki położone: w woj. [...] obr. S. , obr. N. , obr. S. , w woj. [...] obr. Ś. , w woj. [...] obr. Z. , obr. P. , obr. D. , P. , S. , G. , B. .

Sąd w tym miejscu pragnie zwrócić uwagę, że skarżąca w żaden sposób nie zakwestionowała ustaleń organu odwoławczego co do charakteru i powiązań poszczególnych osób i spółek związanych z rodziną M. K., szczegółowo przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zarzuty strony ogniskują się wokół tezy, że organ II instancji nie wykazał, by skarżąca spółka stworzyła w 2016 r. sztuczne warunki celem uzyskania korzyści z otrzymania płatności.

Tymczasem organ analizując zebrany materiał dowodowy wykazał, że gospodarstwa rolne ww. osób fizycznych i spółek, w tym spółki R., są ze sobą wzajemnie powiązane, a zależności te wynikają łącznie ze stosunku pracy, pokrewieństwa i powinowactwa, udzielonych pełnomocnictw, wspólnego tworzenia spółek i zawieranych umów. Strona nie zakwestionowała skutecznie ustaleń organu, że pracodawcą D. G. był M. K. - mąż H. C.- prezesa zarządu skarżącej spółki. Wspólnym pełnomocnikiem spółek i powiązanych osób (D. G., M. K., jego sióstr: R. S., K. K. i K. L., matki M. K. – E. G., ojca M. K. - M. K., jego żony – B. M. oraz siostry tej ostatniej – A. M. – był w 2016 r. A. J. – kuzyn M. K., a B. O. był wspólnikiem wielu szczegółowo przedstawionych przez organ spółek.

Organ szczegółowo przedstawił genezę rejestracji poszczególnych gospodarstw rolnych ww. osób i spółek związanych z rodziną Państwa K. (l. 2004-2014), w tym skarżącej spółki (06.05.2005 r.), co wiązało się z uzyskaniem przez te podmioty prawne i osoby własnych numerów indywidualnych, dzięki którym każde z nich mogło odrębnie starać się o przyznanie tego samego rodzaju płatności.

Zdaniem Sądu prawidłowe i niezbędne ustalenia organu odnosiły się do powiązań rodzinnych, osobistych wskazanej wyżej grupy podmiotów (w tym skarżącej) oraz ich udziałów w spółkach prawa handlowego. Na uwagę zasługuje, że H. C. jako prezes zarządu R. sp. z o.o. 18 listopada 2019 r. zeznała, że spółka posiada własny sprzęt rolniczy (ciągnik rolniczy [...], kosiarkę, [...] – wg. załącznika środków trwałych), ciągnik [...] typu [...], który został sprzedany po pracach polowych w 2015 r. (w zał. faktura). Jak organ odwoławczy przypomniał, wskazała ona, że po analizie ekonomicznej kosztów, w uzgodnieniu z udziałowcami, została podjęta decyzja o sprzedaży ww. ciągnika i przyjęto rozwiązanie, że będziemy korzystać z prac rolników indywidualnych i wyspecjalizowanych firm, unikając kosztów eksploatacji, napraw, garażowania sprzętu itd. Również i ta okoliczność – jak prawidłowo przyjął Dyrektor OR wskazuje na brak samodzielności w prowadzeniu odrębnego gospodarstwa rolnego. Działki zadeklarowane przez skarżącą stanowiły część dużego gospodarstwa rolnego zarządzanego przez udziałowców powołanych ww. spółek, w tym spółki R..

Podkreślenia wymaga przy tym, że organ odwoławczy wyjaśnił, iż sytuacja powiązań pomiędzy ww. osobami i spółkami uległa zmianie w 2017 r., kiedy to m.in. odwołano pełnomocnictwa A. J.. Odwoływanie się zatem przez skarżącą do okoliczności, iż spółce w 2017 r. przyznano poszczególne płatności jest niezasadne. Sąd podkreśla przy tym, że równocześnie prawomocnie rozstrzygnięte zostały sprawy odmowy przyznania poszczególnych płatności na rok 2015 (w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności ONW i płatności rolnośrodowiskowych) – patrz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I GSK 2090/18, I GSK 2091/18 i I GSK 2092).

W ocenie Sądu prawidłowo organ w uzasadnieniu szczegółowo przeanalizował powiązania pomiędzy tymi podmiotami i odniósł je konkretnie do dochodzonych płatności. Wyjaśnił przy tym, że działalność skarżącej i części pozostałych spółek i osób fizycznych opierała się przede wszystkim na zlecaniu osobom trzecim czynności agrotechnicznych na zasadach umów barterowych. Lokalni rolnicy, którzy czynności te wykonywali mieli prawo zebrać plon (siano), a strona i inne powiązane osoby i spółki otrzymywali z tego tytułu płatności. Powyższe znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawił poszczególne umowy barterowe, m.in. wskazując, że skarżąca zawierała takie umowy na wykoszenie oraz wywiezienie ściętej trawy poza teren działek (do wykorzystania własnego) przy wykorzystaniu własnego sprzętu rolniczego (z J. B., R. B., P. K., P. J., J. S.). Umowy barterowe z A. S. zawierał zaś w imieniu własnym i w imieniu spółki R. M. K. – będący pracownikiem spółki, udziałowcem i mężem prezesa zarządu spółki – H. C.. Podobne czynności M. K. podejmował również w imieniu spółki T.. Na uwagę zasługuje, że M. K. zeznał 13.06.2016 r., że w posiadaniu poszczególnych spółek i osób fizycznych jest ok. 4 tys. ha gruntów, z tym znaczna część dzierżawiona jest od ANR. Wskazał, iż zebrane plony czasem były sprzedawane, ale najczęściej rolnicy zabierali je w ramach wynagrodzenia za świadczone usługi, czasem oddawaliśmy je za darmo. Niekiedy logistyka była zbyt kosztowna by zwozić, przechowywać i dalej odsprzedać. Wysoko to było przekalkulowane celem uzyskania dochodów i tam, gdzie nie było to opłacalne nie sprzedawaliśmy. Powyższe również wskazuje, że powiązane gospodarstwa rolne były ukierunkowane w 2016 r. na uzyskanie płatności. Ów mechanizm działania ujawnił M. K. już w 2013 r. w trakcie przesłuchania w Prokuraturze Rejonowej w L. (z 23.12.2013 r.). Wskazał wówczas, że pierwsze spółki utworzono w 2007 r. pod kątem dopłat. Były też inne spółki założone w 2003 r., które także posłużyły do ubiegania się o dopłaty. Następowało to sukcesywnie i w miarę kolejne grunty przechodziły na zgłoszenia o dopłaty poprzez spółki. Te dopłaty można było z powodzeniem zgłaszać nasze spółki. Zeznania te potwierdziła małżonka M. K. – B. M. zeznając (21.03.2014 r.), że jej mąż zaczął wprowadzać dzierżawy na spółki, co miało na celu ominięcie ograniczeń hektarowych co do osób fizycznych przy zgłaszaniu wniosków o dopłaty. Powyższe potwierdził M. K. zeznając (w BP ARiMR [...] 13.06.2016 r.), że w tamtym czasie w biurze Agencji doradzano im tworzenie spółek występujących o płatności, wskazując, że to nie są sztuczne twory. Banki dla dywersyfikacji ryzyka nie chciały dawać kolejnych kredytów na mnie czy na siostrę, ale zalecały założenie nowych spółek, na które byłyby udzielane kredyty i zakupywane grunty. Dywersyfikacja ryzyka była drugim powodem – jak zeznał M. K. - obok tego, że nie było przepisów odnośnie tworzenia sztucznych warunków. Wskazał, że te spółki są kolejno wygaszane, kiedy nie muszą już działać, zamykamy ich działalność.

Sąd przyjmuje argumentację organu II instancji, który uznał, że zawieranie licznych umów barterowych przez część powiązanych ze skarżącą kapitałowo i osobowo osób fizycznych oraz podmiotów prawnych wskazuje na brak zainteresowania produkcją rolniczą. Ustaloną regułą było zbywanie plonów bezgotówkowo wykonawcom koszenia – lokalnym rolnikom. Produkcja rolnicza nie stanowiła zatem potencjalnego źródła przychodów, lecz – jak to trafnie ujął organ odwoławczy – swoisty koszt ponoszony przez powiązane ze sobą podmioty. Co przy tym istotne, dopłaty w różnych schematach były lub miały być jedynymi przychodami tychże powiązanych ze sobą osób fizycznych i spółek. To one więc stanowiły ekonomiczny cel funkcjonowania omawianych gospodarstwo rolnych. Zjawisko to w przypadku użytków zielonych, gdzie co do zasady posiadacz nie decyduje o strukturze upraw czy zabiegów agrotechnicznych, o tyle budzi wątpliwość co do faktycznego użytkowania, że producent rolny, w tym wypadku skarżąca spółka, nie odnosi korzyści z plonów (inny podmiot zbiera plony i czerpie z niego korzyści), a jedyną korzyść stanowią płatności uzyskiwane z Agencji.

W ocenie Sądu zarzuty skargi dotyczące błędnego ustalenia stanu faktycznego oraz błędnej oceny materiału dowodowego stanowią jedynie polemikę z ustaleniami organów Agencji. Organy swe ustalenia dotyczące 2016 r. oparły na danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym oraz w Zintegrowanym Systemie Zarządzania i Kontroli.

Organ odwoławczy trafnie posłużył się również zeznaniami złożonymi w latach wcześniejszych (2012 i 2014), opisując schemat powiązań pomiędzy ww. osobami i spółkami za lata wcześniejsze, co wynikało z charakteru przedmiotowej sprawy, aspektów poruszanych przez powiązane osoby w licznych pismach i miały na celu zaprezentowanie genezy i procesuj tworzenia sztucznych warunków mających na celu uzyskanie korzyści z płatności przyznawanych przez Agencję.

Jak wskazał TSUE w wyroku z 7 kwietnia 2022 r. w sprawie C-176/20 SC Avio Lucos SRL przeciwko Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură – Centrul judeţean Dolj, Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură (APIA) – Aparat Central (pkt 72) pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku ustalenia zaistnienia trzech przesłanek: po pierwsze stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności, po drugie wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania takich korzyści i po trzecie wykazanie sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia. W ramach badania elementu subiektywnego (zamiaru) organ posiada kompetencję do badania okoliczności związanych z powstaniem grupy producentów, a ponadto takie badanie może podejmować przed dokonaniem płatności oceniając, czy nie stworzono w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Organ może zatem oceniać zamiar stanowiący element towarzyszący czynnościom na etapie zawiązywania grupy oraz składania wniosków o płatność. Wobec tego to na ten moment należy rozważać intencje poszczególnych członków przyszłej grupy producentów, jak i oceniać okoliczności towarzyszące zawiązaniu danej grupy, które to okoliczności mogą wskazywać na sztuczne stworzenie warunków dla uzyskania wsparcia niezgodnie z celami systemu wsparcia (por. wyrok NSA z 28 marca 2017 r., sygn. akt II GSK 138/17, publ: j.w.). Tak dokonana ocena powinna być przeprowadzona z uwzględnieniem całokształtu okoliczności mogących świadczyć o zamiarach beneficjenta, w tym także tych, które pojawiły się już po zawiązaniu grupy i po wystąpieniu z wnioskiem o dokonanie płatności (por. wyrok NSA z 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt I GSK 1313/18, publ. j.w.).

W związku z powyższym Dyrektor OR ARiMR zebrawszy wszechstronnie materiał dowodowy zobowiązany był do wskazania w zaskarżonej decyzji podmiotów (spółek), w których powiązane osoby pełniły funkcje zarządcze lub były wspólnikami. Miało to na celu ujawnienie rozmiarów powiązań osobowo-organizacyjnych tychże osób i spółek. Nadto wyjaśniono, że ubieganie się o pomoc przez te same osoby, nie tylko jako osoby fizyczne, lecz również w ramach kilkudziesięciu spółek kapitałowych, należy postrzegać jako skierowane na ominięcie kwotowego limitu dofinansowania w różnych schematach pomocowych przysługujących jednemu beneficjentowi.

W ocenie Sądu zakończone postępowanie wyjaśniające organów Agencji wykazało, że skarżąca ubiegając się o płatności, choć formalnie spełniła wymogi do ich uzyskania, to okoliczności te zostały sztucznie stworzone. Prawidłowo uznano, że chociaż strona oraz pozostałe wymienione przez ten organ podmioty, formalnie tworzą samodzielne gospodarstwa, to jednak gospodarstwa te pozostają ze sobą ściśle powiązane. Ułatwiało to deklarowanie działek w taki sposób, aby możliwe było ominięcie limitów dotyczących płatności istotnych w niniejszej sprawie. Dzięki temu wszystkie opisane podmioty, w tym skarżąca spółka, uzyskaliby płatności w łącznej wysokości większej niż gdyby taka koordynacja deklaracji nie nastąpiłaby. Proceder ten ułatwiał również ograniczony i bliski stronie krąg osób zajmujących się gospodarstwami rolnymi ww. osób i podmiotów. Wszystkie wskazane osoby fizyczne w różnych konfiguracjach oraz podmioty prawne są od siebie zależne, a przez to współpracują ze sobą. Ma to miejsce zarówno w zakresie istnienia elementów obiektywnych, jak i subiektywnych, o których mowa w przytoczonym wyżej wyroku TSUE z 12 września 2013 r., w sprawie C-434/12. Działania opisanych wyżej osób fizycznych oraz jednostek prawnych (ich współdziałanie w różnych sferach) miało na celu obejście przepisów ustanawiających limity pomocy finansowej. Mamy bowiem do czynienia z gospodarstwem o rozproszonej formie prowadzonym w formie wielu jednostek produkcyjnych zarządzanych przez tą samą grupę osób.

Sąd jest również zdania, że jeżeli te same osoby są wspólnikami wielu spółek i jednocześnie członkami zarządu tychże spółek (jak ustalono, a czego skarżąca skutecznie nie podważyła), to nie może być mowy o samodzielności i niezależności każdej z nich. Stwierdzić należy, że jest to typowy przykład na tworzenie formalnych warunków, mających pozorować niezależność podmiotów i osób.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że jawi się niezrozumiały i gołosłowny zarzut skargi naruszenia art. 12 i art. 305 § 1 K.s.h. w zw. z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 poprzez brak rozróżnienia praw i obowiązków udziałowca i wspólnika spółki od spółki, brak dostrzeżenia, że strona posiada osobowość prawną i jest podmiotem praw i obowiązków, a także, że udziałowiec nie odpowiada za zobowiązania spółki. Po pierwsze w skardze nie wyjaśniono na czym miałoby polegać naruszenie przez organ odwoławczy powyższych przepisów. Po wtóre zaś stwierdzić należy, że tak organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak i organ I instancji w decyzji z 22 listopada 2022 r. przedstawili precyzyjnie stan udziałów spółki R. oraz innych powiązanych spółek (na rok 2016), ale również – co istotne - okoliczności obiektywnie wskazujące na podporządkowaniu funkcjonowania skarżącej interesom całej stanowiącej de facto jedno gospodarstwo rolne, grupy podmiotów powiązanych, jak również okoliczności świadczące o braku prawnych cech pozwalających na przypisanie skarżącej statusu "rolnika" (art. 4 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia nr 1307/2013). Skarżąca nie wykazała przyczyn, dla których była prowadzona działalność rolnicza w formie wielu odrębnych podmiotów gospodarczych, powiązanych ze sobą osobowo, organizacyjnie i ekonomicznie. Spółka nie zakwestionowała skutecznie stanowiska organu, że zaprezentowane w zaskarżonej decyzji osoby fizyczne i podmioty prawne ściśle ze sobą współpracowały nie tylko w obrębie tzw. konfiguracji osobowych, ale również pomiędzy wskazanymi grupami, wobec tego nie były odrębnymi gospodarstwami rolnymi, a działania te były ukierunkowane jedynie na pobieranie dopłat do gruntów rolnych. Tymczasem Dyrektor OR wykazał, że na 43 powiązane spółki H. C. była prezesem zarządu w 4 z nich (w tym R., jej mąż M. K. w 16 spółkach, B. M. w 3 spółkach pełniła tę funkcję, K. K. w 1 spółce, a E. G. w 2. Nadto w zarządach tychże spółek pełniły te same osoby: M. K., K. K., H. C., K. L., R. K. (S. ) i E. G., co świadczy o powiązaniach zarządczych podmiotów.

Wymaga w tym miejscu przypomnienia, że wypełnieniu celu wsparcia poprzez zapewnienie konkurencyjności w sensie indywidualnym służyło wprowadzenie dofinansowania dla podmiotów prowadzących działalność rolniczą. Konkurencyjność w sensie szerszym zapewnić miał natomiast mechanizm zmniejszający wsparcie dla producentów gospodarujących na większym areale poprzez prowadzenie ograniczeń kwot wsparcia oraz ograniczeń powierzchni upraw do których przysługują płatności. Wprowadzenie takich mechanizmów kształtowania płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. Wprost do takich celów odwołano się również w punkcie 13 preambuły do rozporządzenia 1307/2013 (powołano wyżej). Dlatego też zasadna jest konstatacja organu odwoławczego, że osiągnięcie korzyści wynikających z obejścia przepisów wprowadzających do systemu wsparcia modulacje i stawki degresywne, pozostaje w sprzeczności z celami systemu wsparcia, do których należy zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej oraz poprawy konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa poprzez wspieranie restrukturyzacji, rozwoju i innowacji. Marginalnie zaznaczyć należy także, że skoro systemy płatności dla rolników są tak skonstruowane, że do tych samych gruntów (działek) można otrzymać płatności na postawie różnych tytułów prawnych, to oceniając działania polegające na utworzeniu przez te same osoby kilka odrębnych podmiotów należy mieć na uwadze całokształt możliwych płatności, a nie każdą z nich oddzielnie.

Słusznie również Dyrektor OR ARiMR wyjaśnił, że prawo nie zabrania prowadzenia działalności gospodarczej w formie wielu spółek z tymi samymi udziałowcami. Jednak w sytuacji, gdy prawo ustala pewne ograniczenia (tu: limity powierzchniowe) lub cele, dla których ta pomoc jest przyzwana, organ ma prawo i wręcz obowiązek badać tak powody, dla których powstały określone podmioty (spółki), w skład których wchodzą osoby ze sobą powiązane oraz analizować przyczyny ubiegania się o określone płatności i sposób prowadzenia przez te podmioty działalności rolniczej. Samo przyznanie skarżącej mocą ostatecznej decyzji administracyjnej statusu producenta rolnego nie podważa uznania działań osób wskazanych w zaskarżonej decyzji za działania mające na celu uniknięcie w 2016 r. skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów przysługujących w ramach wsparcia bezpośredniego oraz płatności z innych tytułów. Zgodzić należy się ze stanowiskiem judykatury, że wpis do rejestru producentów dokonywany w oparciu o przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2015 r. poz. 807) nie ma znaczenia konstytutywnego. Nie dlatego rolnik jest producentem rolnym, że został wpisany do rejestru, lecz dlatego, że spełnia warunki określone w przepisach prawa materialnego. Dokonanie wpisu ma charakter czynności materialno-technicznej i nie wywołuje skutków takich, jakie wywołują decyzje administracyjne (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GSK 540/09, publ.: j.w.). Tym samym istnienie wpisu uznać można co najwyżej jako przyczynę powstania wzruszalnego za pomocą innych dowodów domniemania zgodności z rzeczywistym stanem faktycznym, takiego jakie odnosi się do dokumentów urzędowych (por. wyrok WSA w Gliwicach z 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gl 117/14, publ.: j.w.). W związku z powyższym nie można uznać, że fakt, iż skarżąca na moment wydania zaskarżonej decyzji posiadała status producenta rolnego determinuje niemożność badania, czy łącznie z innymi zarejestrowanymi producentami rolnymi nie stworzyła wraz z innymi podmiotami sztucznych warunków, o których mowa w art. 60 rozporządzenia 1306/2013. W związku z powyższym zarzut naruszenia art. 16 § 3 K.p.a. uznać należało za niezasadny.

Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo uznał i wyczerpująco uzasadnił stworzeniu sztucznych warunków w celu maksymalizacji płatności również przez sposób zgłoszenia do płatności polegający na odpowiednim rozdzieleniu deklaracji na powiązane ze sobą spółki i osoby tak, by wsparcie dla wnioskodawców nie było objęte limitami. Przejawem tego było powstrzymanie się przez M. K. oraz członków jego rodziny od zadeklarowania do płatności własnych gruntów i zadeklarowanie ich przez inne podmioty w oparciu o zawarte liczne umowy dzierżawy, co zostało szczegółowo przedstawione przez organ odwoławczy na str. 53 i 54 decyzji.

Co istotne również analiza położenia geograficznego zadeklarowanych przez omawiane podmioty do płatności działek pozwoliło ustalić, że grunty te zlokalizowane są na terenie łącznie 8 województw: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Gospodarstwa te były rozproszone – położone na terenach różnych obszarów administracyjnych. Poszczególne zaś działki były sukcesywnie w kolejnych latach deklarowane przez różne powiązane podmioty. Przykładowo – jak wykazano – dochodziło do przekazania działek między poszczególnymi osobami i spółkami (w tym również skarżącą). Działki nr [...] położone w woj. [...], w obrębie O. były zadeklarowane w 2010 r. przez R. sp. z o. o., a w latach 2014-2015 i 2016 przez M. K.. Działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] położone w woj. [...], w obrębie B. były w latach 2005-2011 deklarowane przez spółkę R., a w latach 2013-2014 i 2016 r. przez R. sp. z o. o. (s. 56 zask. dec.). Owo przekazywanie działek miało na celu dostosowanie deklarowanych powierzchni do założeń określonych programów; grunty leżały często w różnych województwach, wobec czego ich przekazywanie nie miało uzasadnienia ekonomiczno-technologicznego; co więcej, na położonych obok siebie gruntach, mających formalnie różnych posiadaczy, prowadzono te same uprawy rolne (nie było naturalnych granic między działkami). Jak wykazał Dyrektor OR owo przekazywanie gruntów pomiędzy powiązanymi podmiotami nie miało charakteru incydentalnego, lecz stanowiło mechanizm służący uzyskaniu maksymalnych kwot w ramach wnioskowanych płatności tj. dostosowanie powierzchni do założeń określonych programów.

Co więcej – jak trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy - nie miało ekonomiczno-technologicznego uzasadnienia deklarowanie działek położonych w różnych odległych od siebie obrębach. Przykładowo działki położone w obr. G. (woj. [...] deklarowały w 2016 r. spółki: R., R. , i E. G., a w 2015 r. R. , R. S. i R. . Działki w obr. P. w 2016 r. deklarowała skarżąca, D. G., spółki z o.o.: O. , E., R. , a w 2015 r. – te same podmioty, poza spółką E. . Zarówno w 2015 r., jak i w 2016 r. działki w obrębie J. deklarowała skarżąca i D. G., a w obrębie O. – skarżąca i M. K.. W obrębie R. do płatności w 2015 r. działki zadeklarowali: M. K., R., R. S., a w 2016 r. – M. K., Gosp. Rolne M. sp. z o.o. oraz E. sp. z o.o. Działki w obr. W. w 2015 r. zadeklarowali: M. K., R., R. S., a w 2016 r. – M. K., R. i E. sp. z o.o. Ekonomicznym uzasadnieniem deklarowania gruntów w taki sposób przez powiązane ze sobą podmioty było uniknięcie zadeklarowania gruntów przez jeden lub nawet kilka większych podmiotów i tym samym brak zakwalifikowania się do przyznania pomocy ze względu na przekroczenie limitów, bądź zastosowaniem stawek degresywnych (ONW, płatności rolnośrodowiskowe, multiplikacja otrzymanej płatności redystrybucyjnej).

Słusznie organ II instancji odwołał się do normatywnych pojęć "gospodarstwa rolnego" i "gospodarstwa" zawartych w art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego ui Rady (WE) nr 1166/2008 z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej (...) [Dz.U.UE.L. z 2008.321.14 z dnia 2008.12.01] wskazując, że oznaczają one wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną. Współdziałanie osób fizycznych i spółek polegających na zakupie gruntów przy pomocy kredytów preferencyjnych, wydzierżawianie gruntów osobom trzecim przy ich jednoczesnym zarządzaniu oznaczałoby konieczność przyznania płatności z ominięciem przepisów modulujących. Jest to niedopuszczalne bowiem – jak organ odwoławczy przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – nie wszystkie utworzone gospodarstwa faktycznie objęły w posiadanie działki i stały się odrębnymi producentami rolnymi. Okoliczność, że wszystkie wymienione podmioty (spółki i osoby fizyczne) wspólnie zarządzały deklarowanymi gruntami oznacza, że korzyścią miało być uzyskanie płatności do wszystkich wymienionych przez organ gospodarstw rolnych płatności w różnych schematach pomocowych.

Wprawdzie skarżąca formalnie spełniła wymogi ubiegania się o przedmiotowe płatności, to jednak wraz z innymi podmiotami stworzyła strukturę podmiotów powiązanych, co świadczy o braku samodzielności prowadzonego przez skarżącą gospodarstwa rolnego.

W związku z powyższym Sąd podziela stanowisko organów Agencji, że bezpośrednim efektem podjętych przez wszystkie wymienione wyżej podmioty działań, w tym skarżącą, miało być uzyskanie płatności bezpośrednich, rolnośrodowiskowych oraz ONW, z pominięciem ograniczeń wprowadzonych przepisami regulującymi poszczególne płatności rolne, efektem czego byłoby uzyskanie płatności w zawyżonej wysokości.

Sąd tym samym nie podziela zarzutu naruszenia przez Dyrektora OR ARiMR art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95 oraz art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, jak i zarzutu naruszenia art. 39 ust. 1 TFUE. Dla oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunku nie ma znaczenia to, że skarżąca formalnie mogła wykazać się posiadaniem gruntów rolnych uprawianych rolniczo, ani to, że posiadała wyodrębnione organizacyjno-prawnie gospodarstwo. Nie wyklucza to bowiem uczestniczenia w sztucznie stworzonym mechanizmie pozyskiwania płatności. Podejmowane przez wskazane wyżej podmioty czynności prawne i faktyczne, mimo że bezpośrednio nie były objęte zakazem prawnym, to zmierzały do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo.

W orzecznictwie TSUE uznaje się, że takie zachowanie nie może być objęte ochroną prawną i może być odpowiednio sankcjonowane (por. wyrok TSUE z 16 marca 2006 r. w sprawie C-94/05 Emsland-Stärke GmbH przeciwko Landwirtschaftskammer Hannover; pkt 52-53, publ.: CURIA). Wbrew więc twierdzeniom skarżącej, ocena gospodarstwa rolnego musi obejmować, w sytuacjach budzących wątpliwości, nie tylko okoliczności związane bezpośrednio z jego funkcjonowaniem, ale również te, które wskazują na jego pozycję na rynku rolnym, jego relacje (powiązania) gospodarcze, organizacyjne z innymi podmiotami występującymi na tym rynku. Ocena ta powinna również uwzględniać charakter zadań, jakie mogą być finansowane z budżetu UE na rozwój obszarów wiejskich (na podstawie krajowych planów strategicznych rozwoju obszarów wiejskich) i powinna niewątpliwie łączyć się z oceną dokonywaną w pozostałych płatnościach rolnych i obowiązujących w danym okresie rozliczeniowym modulacji.

Z okoliczności sprawy wynika, że na przestrzeni kilku lat – co opisał szczegółowo organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - tworzone były gospodarstwa rolne, względem których były składane odrębne wnioski o przyznanie różnych płatności rolnych, z pominięciem ograniczeń finansowych, jakie wynikają z przepisów unijnych regulujących wsparcie finansowe dla rolnictwa UE. W tej sytuacji istniała podstawa do odmówienia przyznania wnioskowanej płatności, ze względu na sztuczne stworzenie warunków do jej uzyskania. Zasadniczym celem wsparcia jest bowiem pomoc w przeprowadzeniu restrukturyzacji rolnictwa i poprawy warunków gospodarowania i życia na terenach wiejskich oraz pomoc w ochronie środowiska naturalnego przed dalszą jego degradacją. Wsparcie to jest oparte na mechanizmie mającym na celu stopniowe obniżanie płatności dla rolników na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, a także na zasadzie zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Powołane wyżej przepisy prawa krajowego i unijnego sprzeciwiają się przyznaniu płatności podmiotom, których zasadniczym celem podejmowanych działań jest dążenie do uzyskania jak największej płatności, a nie realizacja jednego z celów polityki rolnej. Można założyć, że gdyby nie było takiego wsparcia finansowego ze strony Państwa czy UE, to działalność byłaby prowadzona na mniejszą skalę. Z tego względu nie ma uzasadnienia dla prowadzenia gospodarstwa rolnego na własnych i wydzierżawianych gruntach (łącznie 37 działek), położonych w różnych, często odległych od siebie, obszarach ewidencyjnych, w sytuacji, gdy strona zatrudniała 2 osoby, które również prowadziły działalność rolniczą w powiązaniu z wieloma innymi rolnikami. Mimo więc, że wydzierżawianie gruntów rolnych, czy też powierzenie wykonania prac rolnych innemu podmiotowi są prawnie dopuszczalne, to słusznie zostały skonfrontowane z przepisami regulującymi mechanizm przyznawania płatności, które wykluczają przyznawanie płatności podmiotom, które ukrywając faktyczny sposób i zakres prowadzonej działalności, de facto nie prowadzą działalności rolniczej opartej na zasadzie swobody i konkurencyjności, a więc nie spełniają zasadniczego kryterium pozwalającego na przyznanie jakiejkolwiek pomocy nie tylko w zakresie rolnictwa (por. wyrok NSA z 16 czerwca 2021 r., sygn. akt II GSK 1912/18, publ.: j.w.).

Czynności prawne wspólnego zarządzania przejawiające się w tworzeniu spółek, nowych projektów w celu zakupu nowych gruntów dzięki kredytom preferencyjnym oraz wydzierżawianiu przez wskazane przez organ osoby fizyczne i spółki swoich gruntów lub przekazywaniu ich osobom trzecim, pozwoliło na uzyskanie większych korzyści majątkowych również w ramach innych działań wspierających rolników, a realizowanych przez ARiMR, tj. płatności ONW i rolnośrodowiskowych. Miały one zatem charakter pozorny i stanowiły jedynie formalny tytuł, nie tylko do zakupu gruntów, ale i do ubiegania się o płatności w różnych schematach pomocowych do określonego areału, gwarantującego uzyskanie jak najwyższego dofinansowania. Działanie takie zatem jest sprzeczne z celami prawa wspólnotowego i ma na celu ich ominięcie. To bowiem M. K. wraz z siostrami - K. L., K. K. i R. S., z żoną - H. C., kuzynem - A. J., matką - E. G., ojcem – M. K., drugą żoną ojca – B. M., a także z B. O. zarządzali wzajemnie nie tylko swoimi gospodarstwami rolnymi, ale i spółek utworzonych przez ww. osoby w różnych konfiguracjach osobowych, jak i działkami ewid. wskazanymi do płatności przez skarżącą w 2016 r. Grunty zgłoszone do płatności przez te osoby i spółki nie stanowiły odrębnych i samodzielnych gospodarstw, niepowiązanych ekonomicznie, czy technologicznie.

Umowy dzierżawy gruntów miały w istocie charakter fikcyjny. Ich celem miało być pozyskanie większej kwoty płatności przez właścicieli gruntów (w tym przewyższających kwotę z art. 11 ust. 1 rozporządzenia 1307/2013). Właściciele gospodarstwa rolnego o dużym areale ubiegający się o dopłaty uzyskują je w ograniczonym zakresie bowiem, co powyżej zostało stwierdzone, zastosowanie znajdują limity powierzchniowe, czy stawki degresywne. Zawierając zaś fikcyjne umowy dzierżawy, jak w niniejszej sprawie, uzyskują rzekomy czynsz dzierżawny, który de facto pochodzi z uzyskanych przez rzekomego dzierżawcę dopłat. Te zatem okoliczności faktyczne w sposób jednoznaczny potwierdzają stworzenie sztucznych warunków pomiędzy skarżącą i wskazanymi podmiotami. Nie budzi przy tym wątpliwości, zważywszy na przywołane na wstępie niniejszego uzasadnienia przepisy unijne, że stworzenie powyższych sztucznych warunków pozostaje w sprzeczności z wynikającymi z tych przepisów celami płatności.

Powyższe pozwala bez cienia wątpliwości stwierdzić, co prawidłowo uczynił zresztą organ ARiMR, że doszło do stworzenia wskazanych sztucznych warunków w sprzeczności z celami sektorowego prawodawstwa rolnego. Jednocześnie maksymalizacja korzyści finansowych w różnych schematach pomocowych realizowanych przez ARiMR była zamierzona przez podmioty tworzące sztuczne warunki, w tym również skarżącą. Wynika to nie tylko z przedstawionych już powiązań pomiędzy tymi podmiotami, lecz ponadto znajduje potwierdzenie w pozostałym zgromadzonym materiale dowodowym.

Tym samym Sąd uznaje, że organ odwoławczy wykazał, że miały miejsce elementy obiektywne i subiektywne świadczące o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do otrzymania płatności (zgodnie z treścią wyroku TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12). Wskazane bowiem przez organ okoliczności: - powiązania osobowe pomiędzy podmiotami (osobami fizycznymi i spółkami); - formalnie odrębne gospodarstwa prowadzone przez wskazane podmioty były ze sobą ściśle powiązane; - pozorne wydzielenie gruntów o areale gwarantującym uzyskanie maksymalnych dopłat; - faktyczne zarządzanie wydzielonymi gruntami przez grupę osób; - wykonywanie prac agrotechnicznych przy użyciu tego samego parku maszynowego; - położenie deklarowanych przez wszystkie podmioty, w tym skarżącej działek w połączeniu z (częściowym) brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami – świadczą o sztucznym stworzeniu warunków wymaganych do uzyskania płatności, zaś z materiału dowodowego wynika ponadto, że działania skarżącej i pozostałych podmiotów miały powodować uniknięcie zastosowania limitów powierzchniowych.

Dlatego Sąd nie podzielił zarzutów skargi tak w zakresie naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego wskazywanych w skardze.

Organ ARiMR z urzędu przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu zbadania kwestii stworzenia przez skarżącą sztucznych warunków, w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył tak zgromadzony materiał dowodowy, w tym ten dostarczony przez skarżącą, a na podstawie jego całokształtu ocenił wskazane powyżej okoliczności faktyczne, co przedstawił w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Ocena organu ARiMR jest racjonalna, logiczna i spójna, a co najważniejsze znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Skarga i zawarte w niej twierdzenia stanowią w istocie wyłącznie polemikę z tak dokonaną oceną, jednakże przez sam fakt niezgadzania się z nią przez skarżącej nie można wysnuć wniosku o istotnym naruszeniu przez organ ARiMR przepisów procesowych w rozważanym zakresie.

Sąd na rozprawie oddalił wniosek skarżącej o dopuszczenie dowodów z dokumentów (decyzji dot. płatności dla skarżącej za rok 2017 r., decyzji dot. płatności dla M. K. za rok 2013 oraz artykułu D. Ł.-K.) mając na względzie, że dowody te nie są niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie, a także, iż zakończone postępowanie administracyjne prowadzone było na tyle długo, że strona mogła po wielokroć skorzystać z możliwości złożenia dowodów. Jednocześnie odnosząc się do kwestii przyznania skarżącej płatności na rok 2017 oraz M. K. na rok 2013 należy podnieść, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia mają okoliczności odnoszące się do roku 2016, bowiem to za ten rok skarżąca ubiega się o przyznanie płatności. Dla rozstrzygnięcia nie mają znaczenia decyzje wydane w innych sprawach, w których organ przyznał wnioskowane płatności. Zgodnie bowiem z art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane przez P.p.s.a. środki jedynie w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga.

Stwierdzając zatem, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.