Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1586/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-02-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1  pkt 4, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 12 września 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/902/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez A. S., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 12 września 2023 r., nr SKO.SR/4111/902/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023, poz. 775 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy Słomniki z dnia 11 lipca 2023 r., znak: GOPS:5222.45.1.2023, w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 1 lutego 2023 r., znak: GOPS:5222.45.2023, Burmistrz Gminy Słomniki odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z dnia 17 kwietnia 2023 r., znak: SKO.ŚR/4111/258/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi.

Decyzją z dnia 11 lipca 2023 r., znak: GOPS:5222.45.1.2023, Burmistrz Gminy Słomniki ponownie odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 18 maja 2010 r. żona skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Niemniej jednak jej niepełnosprawność powstała po 47 roku życia, tak wiec nie istnieje możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji.

Kolegium powołało treść przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśniło, że przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i niepodejmowanie z tego powodu pracy. Celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Kolegium ustaliło, że w niniejszej sprawie skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną. Małżonek niewątpliwie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem jest poza osobami wymienionymi w 1-3 art. 17 ust. 1 (matką, ojcem, opiekunem faktycznym dziecka, rodziną zastępczą) - inną osobą, na której, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny.

Kolegium podkreśliło, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych został wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z dniem 23 października 2014 r. uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Przepis art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić więc podstawy do odmowy przyznania świadczenia. W konsekwencji nie można odmówić skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność żony powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Tak więc oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje z pominięciem tego kryterium.

Kolegium wskazało, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z dnia 18 maja 2010 r., nr [...], na mocy którego żona skarżącego została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawność istnieje od 21 kwietnia 2010 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od października 2008 r. Powyższe oznacza, że spełniona została przesłanka niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Niemniej jednak Kolegium nie przyznało wnioskowanego świadczenia, gdyż uznało, że zakres sprawowanej opieki nie wymaga całodobowej dyspozycyjności.

Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący wykonuje podstawowe obowiązki domowe, tj. pranie, sprzątanie, prasowanie, gotowanie, robienie zakupów, ale wykonuje też czynności samoobsługowe wobec żony, tj. pomoc w utrzymaniu czystości higienicznej (pomoc w kąpieli). Powyższe czynności zajmują, (jak twierdzi skarżący) większość czasu w ciągu dnia. Ponadto skarżący musi stale kontrolować i czuwać przy żonie, czy jej stan zdrowia nie uległ pogorszeniu, z tego względu cały czas musi być w domu. Innymi osobami zobowiązanymi do alimentacji jest syn oraz córka skarżącego. Syn prowadzi oddzielne gospodarstwo i nie mieszka na terenie gminy. Córka wraz z mężem i 13-letnim dzieckiem mieszka pod wspólnym adresem (mieszka na piętrze), ale prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, pracuje zawodowo i nie jest w stanie zapewnić opieki matce.

Zdaniem Kolegium wiele z czynności, wskazanych w wywiadzie środowiskowym wykonywanych przez skarżącego stanowi czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są to takie czynności jak: pranie, sprzątanie, prasowanie, gotowanie, robienie zakupów. W wywiadzie środowiskowym wskazano wprawnie na pomoc przy kąpieli, czy też czuwanie przy żonie, niemniej jednak — zdaniem Kolegium — pomoc tą można uznać za normalną pomoc osoby będącej w związku małżeńskim.

W ocenie Kolegium opieka sprawowana przez skarżącego nie ma charakteru o jakim mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie są to czynności, które wskazują na konieczność sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną żoną - pomoc świadczona przez skarżącego nie wykracza poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w przeciętnym gospodarstwie domowym, a zakres, rodzaj i charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji małżeńskich, jakie powinny występować pomiędzy małżonkami (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia i września 2022 r., sygn. akt l SA/Wa 562/22).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie przepisów:

- art.7 w związku z art.77 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez brak ustalenia okoliczności przemawiających za tym, że skarżący spełnia kryteria do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego i brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji racjonalnych powodów, dla których organ odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie;

- art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne przyjęcie przez organ, że nie zachodzą podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jak również błędną wykładnię przepisu art. 17 cytowanej ustawy dokonaną przez organ w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.

Sąd nie dopatrzył się też takich naruszeń przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – mąż (skarżący), a opieka sprawowana jest nad jego żoną, legitymującą orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z dnia 18 maja 2010 r., nr [...], na mocy którego żona skarżącego została zaliczona do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawność istnieje od 21 kwietnia 2010 r., natomiast niepełnosprawność istnieje od października 2008 r..

Wobec powyższego podkreślić należy, że wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Sądu trafne jest więc stanowisko Kolegium, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych,. Przepis ten nie mógł być samodzielną podstawą do odmowy przyznania skarżącemu prawa do żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Nie ulega też wątpliwości, że pomimo tego, iż Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje wprost istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami, to bezsprzecznie wynikający z art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.) obowiązek wzajemnej pomocy małżonków, w tym obowiązek łożenia na utrzymanie współmałżonka, uzasadnia uwzględnienie tych regulacji przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, obok art. 128 i 129 k.r.o. Z tego też względu w niniejszym przypadku okoliczność istnienia jeszcze innych osób zobowiązanych do alimentacji wobec żony skarżącego, o których wzmiankuje Kolegium, tj. syna i córki z rodziną, schodzi na dalszy plan, skoro w pierwszym rzędzie małżonkowie są wobec siebie zobowiązani do wzajemnej pomocy w utrzymaniu.

Niemniej Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Kolegium, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest jednak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. W konsekwencji prawidłowo uznało Kolegium, że podjęte rozstrzygnięcie o odmowie przyznania skarżącemu żądanego świadczenia odpowiada prawu.

Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie mogło skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji pomimo wskazanej błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy.

Zdaniem Sądu zgodzić się należało z oceną zebranego materiału dowodowego przez Kolegium, że w rozpatrywanej sprawie brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem pracy przez skarżącego a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad niepełnosprawną żoną. Przekonywująca i trafna jest ocena Kolegium, że wiele z czynności, wskazanych w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym, wykonywanych przez skarżącego stanowi czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są to takie czynności jak: pranie, sprzątanie, prasowanie, gotowanie, robienie zakupów. W wywiadzie środowiskowym wskazano wprawdzie na pomoc przy kąpieli, czy też czuwanie przy żonie, ale trafnie Kolegium, że ten zakres pomocy można uznać za normalną pomoc osoby będącej w związku małżeńskim.

Prawidłowo więc oceniło Kolegium, że opieka sprawowana przez skarżącego nie ma charakteru o jakim mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Czynności opiekuńcze skarżącego, które wykonuje przy żonie, wbrew jego twierdzeniom, nie wskazują na konieczność sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawną żoną - pomoc świadczona przez skarżącego nie wykracza bowiem rzeczywiście poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w przeciętnym gospodarstwie domowym, a zakres, rodzaj i charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji małżeńskich, jakie powinny występować pomiędzy małżonkami (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 września 2022 r., sygn. akt l SA/Wa 562/22), jak to zasadnie ujęło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium. Wprawdzie w ustaleniach wskazywanego już wywiadu środowiskowego zapisano także, że żona skarżącego jest po udarze mózgu i jest częściowo sparaliżowana, zaś z odwołania od decyzji organu pierwszej instancji wynika, iż porusza się ona o dwóch kulach, to okoliczności te nie mogły zmienić stanowiska Sądu w kwestii prawidłowej oceny Kolegium tego stanu rzeczy. Skarżący nie zdołał bowiem skutecznie wykazać, że stan zdrowia żony skarżącego rzeczywiście wymaga od niego dyspozycyjności i zwiększonej w związku z tym uwagi, jak starał się przekonać, które powodują, iż nie może on podjąć pracy. Sąd zdaje sobie sprawę z trudności z tym związanych w funkcjonowaniu w życiu codziennym i żony i skarżącego oraz rodziny, niemniej jednak zauważyć należy, że zakres i charakter czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego nie jest jednak tego rodzaju, że wyklucza wykonywanie przez skarżącego jakiejkolwiek pracy zawodowej. Powiązanie podnoszonych przez skarżącego okoliczności stanu zdrowia żony z przedłożonym zaświadczeniem z dnia 18 października 2022 r., biorąc pod uwagę i doświadczenie życiowe i ogólną wiedzę, wskazują niewątpliwie na dysfunkcję organizmu, w tym także układu ruchowego, którego funkcjonowanie ma usprawnić rehabilitacja, lecz nie dają podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia żony skarżącego jest aż taki, że bezsprzecznie nie może ona samodzielnie funkcjonować w życiu bez pomocy osób najbliższych we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Podkreślić należy, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane tylko wówczas, gdy wyczerpane zostały wszelkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. odpowiednio: współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej(a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność tej opieki. Co do zasady czynności takie jak: sprzątanie, odkurzanie, mycie okien, zawieszanie firan, gotowanie, czy robienie zakupów oraz załatwianie spraw urzędowych są tymi, które związane są prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie odznaczają się niczym nadzwyczajnym. Pomoc np. w czynnościach higienicznych, przygotowywaniu posiłków i ich spożywaniu także są wpisane w codzienne funkcjonowanie, czy opiekę współmałżonka, czy pomiędzy członkami rodziny. Niewątpliwie, w zależności od konieczności, wymagają poświęcenia czasu, ale materiał dowodowy niniejszej sprawy nie wskazuje, by absorbowały one skarżącego w takim rozmiarze, że niweczą całkowicie jakąkolwiek jego pracę. Zebrany materiał dowodowy nie potwierdza więc twierdzeń skarżącego o tak absorbujących jego czynnościach opiekuńczych wobec żony, że nie może on podjąć pracy. Ponownie podkreślić należy, że czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna muszą być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Takiego stanu rzeczy skarżący nie przedstawił organom, by mogły one w drodze określonych środków dowodowych ustalić, że stan faktyczny przedstawia się w niniejszej sprawie właśnie w taki sposób, a organy zobowiązane są ustalić istnienie bądź nie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Jak zasadnie akcentuje się w wyrokach sądów administracyjnych, rolą więc organów orzekających w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest weryfikacja samej potrzeby zapewnienia osobie niepełnosprawnej pomocy innych osób (w tej kwestii wiążąco wypowiada się właściwy organ w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności) ale, co istotne i decydujące, weryfikacja zakresu wymagającego rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 398/22). Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że Kolegium miało wystarczające podstawy, do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Nawet bowiem w sytuacji sprzeczności, czy też niewłaściwego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia, decydujące znaczenie ma jego zasadność i prawidłowość. Kolegium mogło więc skorzystać ze swych kompetencji, przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Zdaniem Sądu, nie można więc skutecznie postawić Kolegium zarzutu ani naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych) przez ich błędną wykładnię i zastosowanie. Nie można też Kolegium zarzucić naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, i 77 § 1 k.p.a.), które by skutkowały uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Ratio legis pomocy społecznej, która to, co ponownie podkreślić należy z całą mocą, ma charakter subsydiarny. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, nie sposób pominąć.

Stanowiska Sądu nie mogły tez mienić okoliczności podniesiona na rozprawie. Wydanie orzeczenia przez lekarza orzecznika ZUS niewątpliwie już po wydaniu decyzji załatwiającej niniejszą sprawę nie może mieć znaczenia skoro dla sądu administracyjnego miarodajny jest stan na datę wydania zaskarżonej decyzji. Nie znajduje też potwierdzenia twierdzenie skarżącego jakoby w uprzedniej decyzji kasacyjnej Kolegium stwierdziło, że "...wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały spełnione". Istotnie jest takie stwierdzenie, lecz tak uznał organ pierwszej instancji, a odmiennie, do czego miał w pełni prawo, organ odwoławczy stanowiska tego nie podzielił uznając, że organ pierwszej instancji nie zebrał wystarczającego materiału dowodowego do podjęcia rozstrzygnięcia co do istoty sprawy i musi dokonać ponownych wnikliwych ustaleń co do okoliczności wskazanych przez Kolegium w e wspomnianej decyzji kasacyjnej.

W rozpoznawanej sprawie Kolegium mogło więc, pomimo błędu organu pierwszej instancji w wykładni i zastosowaniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i utrzymać w mocy trafne i odpowiadające prawu rozstrzygnięcie tego organu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w sentencji wyroku.