Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 494/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 września 2024 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 26 lutego 2024 r., nr SKO Gd/5231/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 26 lutego 2024 r., nr SKO Gd/5231/23, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W dniu 26 maja 2022 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad matką – Z. J., legitymującą się wydanym w dniu 28 marca 2022 r. na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Prezydent Miasta Starogard Gdański decyzją z dnia 8 lipca 2022 r. odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazując, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej przed ukończeniem 25 roku życia, a także, że rozmiar oraz zakres opieki nie jest stały i nie wymusza na skarżącej całkowitej rezygnacji z aktywności zawodowej. Decyzja ta została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 22 maja 2023 r. a sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezydent Miasta Gdańska decyzją z dnia 27 lipca 2023 r., nr OPR.ŚR.5233.001696.2.07.2022.2023, wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.), odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Uzasadniając wydaną decyzję, organ wskazał, że niewątpliwie skarżąca jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki i w sprawie nie występują przeciwwskazania wymienione w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto, matka skarżącej jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną, wymagającą pomocy w codziennym funkcjonowaniu.

Jednakże, zdaniem organu, rezygnacja przez skarżącą z zatrudnienia nie została wymuszona wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką a zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad matką oraz czas na nią poświęcany nie wyklucza całkowicie możliwości podjęcia przez skarżącą aktywności zawodowej, nawet w wymiarze kilku godzin dziennie.

Organ wskazał przy tym, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. W orzeczeniu o niepełnosprawności jako symbol przyczyny niepełnosprawności podano 02-P - choroby psychiczne i 11-1 inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego. W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawna wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie a także, że niepełnosprawna wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Wskazano także, że skarżąca posiada wykształcenie zasadnicze zawodowe, a z Urzędu Pracy wyrejestrowała się z dniem 20 października 2008 r. Skarżąca, jak oświadczyła, nie pracuje od około 2,5 roku a wcześniej pracowała za granicą jako opiekunka osób starszych. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 czerwca 2022 r. skarżąca oświadczyła, że: podaje matce tabletki, mierzy jej cukier, ciśnienie, awaryjnie podje zastrzyk z insuliny, robi śniadania i kolacje. Obiady skarżąca gotuje u siebie i przynosi je matce. Nadto, skarżąca robi zakupy, sprząta i pierze, załatwia również sprawy medyczne i wizyty lekarskie dla matki. Matka skarżącej porusza się samodzielnie, sama się ubiera i dba o higienę. Nadto, sama spożywa posiłki i wychodzi z psem na spacer. Ponadto, podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 czerwca 2023 r. ustalono, że skarżąca nie mieszka wraz z matką, która jest wdową a brat skarżącej zmarł. Nadto podczas wywiadu, skarżąca oświadczyła, że matka ma początki choroby Alzheimera. Ustalono przy tym, że matka skarżącej porusza się samodzielnie, sama wykonuje poranną toaletę (wymaga pomocy przy kąpieli), sama spożywa posiłek (wymaga przypomnienia o zjedzeniu posiłku) i sama zmienia ubranie (wcześniej przygotowane). Ponadto, nie jest osobą pampersowaną. Matka zostaje sama w domu i skarżąca jest wtedy pod telefonem. Skarżąca także zabiera matkę do siebie na działkę. W zależności od potrzeby skarżąca zostaje u matki na noc. Matka skarżącej wychodzi sama z domu, np. na spacer z psem. Obecnie matka skarżącej korzysta z rehabilitacji, na którą zawozi ją skarżąca autobusem albo mąż skarżącej samochodem. Pracownik organu wskazał przy tym, że w jego opinii zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką głównie opiera się na prowadzeniu gospodarstwa domowego a za rok skarżąca nabędzie prawo do emerytury, także naturalnym jest fakt nieposzukiwania zatrudnienia. Pracownik socjalny stwierdził również, że nie ulega wątpliwości, że matka skarżącej jest osobą w podeszłym wieku i schorowaną, wymagającą pomocy w codziennym funkcjonowaniu, jednak zakres tej pomocy i opieki oraz czas na nią poświęcany nie wyklucza całkowicie możliwości podjęcia przez skarżącą aktywności zawodowej, nawet w wymiarze kilku godzin dziennie. Jednocześnie, organ zaznaczył, że skarżąca pomimo wezwania nie dostarczyła dokumentów potwierdzających zatrudnienie za granicą, jak i nie dołączyła aktualnego zaświadczenia lub dokumentacji medycznej potwierdzającej stan zdrowia matki oraz dokumentów potwierdzających konieczność interwencji odpowiednich służb, tj. straży pożarnej i pogotowia ratunkowego, kiedy matka zapadła w śpiączkę cukrzycową w 2021 r.

Po rozpatrzeniu wniesionego przez skarżącą odwołania, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 26 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium podzieliło bowiem stanowisko organu I instancji o braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą z zatrudnienia a opieką sprawowaną przez nią nad matką.

Kolegium wskazało przy tym, że ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia lekarskiego z dnia 13 stycznia 2022 r. wynika, że u matki skarżącej rozpoznano zespół otępienny nieokreślony - podejrzenie choroby Alzheimera, niedoczynność tarczycy, alergie, kamicę nerkową, bóle kręgosłupa, wiele lat temu usunięto jej drogi rodne. Od miesiąca nastąpiło nasilenie nieokreślonego zespołu otępiennego (narastanie zaburzeń pamięci, okresowa utrata orientacji, np. chora wyjdzie w nocy na korytarz/klatkę w bloku w piżamie i nie potrafi zrozumieć co się dzieje i dlaczego jest na korytarzu w środku nocy). W dniach od 16 lipca do 4 sierpnia 2021 r. matka skarżącej była hospitalizowana w Oddziale Chirurgii Ogólnej - leczenie operacyjne z powodu niedrożności zrostowej przewodu pokarmowego. Z zaświadczenia z dnia 10 sierpnia 2022 r. wynika, że następuje "otępienie w chorobie Alzheimera" oraz, że matka skarżącej wymaga stałej opieki i nadzoru osób drugich lub trzecich.

Nadto, Kolegium wskazało, że w dniu 6 czerwca 2022 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy. Podczas wywiadu skarżąca oświadczyła, że przychodzi do mamy codziennie, czasami 3 razy dziennie, bądź zostaje na noc, gdy sytuacja tego wymaga. Matka skarżącej choruje na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, demencję starczą, ma podejrzenie Alzheimera. W zeszłym roku przeszła operację jelita, wcześniej miała operację biodra, tarczycy, nerek, jest po usunięciu macicy. Skarżąca przygotowuje i podaje matce leki, prowadzi jej gospodarstwo domowe, pilnuje mierzenia cukru i ciśnienia, w razie potrzeby podaje insulinę, przygotowuje i podaje posiłki, załatwia sprawy medyczne. Matka skarżącej ma problemy z pamięcią i o wszystkim trzeba jej przypominać i przypilnować. Samodzielnie się porusza i dba o higienę, tylko w razie pogorszenia stanu zdrowia skarżąca pomaga matce się umyć, matka skarżącej sama się ubiera, spożywa posiłki, wychodzi na spacery. W zeszłym roku zapadła w śpiączkę cukrzycową - potrzebna była interwencja policji i straży pożarnej. Skarżąca oświadczyła, że opiekuje się matką od 2,5 roku i w związku z tym zrezygnowała z aktywności zarobkowej tj. opieki nad osobami starszymi za granicą. W ocenie pracownika socjalnego, matka skarżącej jest osobą starszą, schorowaną. Samodzielnie się porusza i pozostaje sama w domu (mieszka sama z pieskiem). Fizycznie jest sprawna w miarę jak na swój wiek, głównym problemem są zaniki pamięci, demencja i pojawiający się Alzheimer. W ocenie pracownika socjalnego nie jest niezbędna całodobowa obecność innej osoby a opieka nad matką powinna wynikać z własnego poczucia moralności. Matka skarżącej samodzielnie się porusza, wychodzi z pieskiem na spacer, sama się ubiera, spożywa posiłki, nie jest pampersowana, dba o własną higienę. Pomoc polega na przypilnowaniu leków, mierzeniu cukru i ciśnienia, przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, praniu i sprzątaniu, wspólnych wizytach lekarskich i dotrzymaniu towarzystwa. Skarżąca i jej mąż są pod telefonem, i mieszkają blisko co umożliwia szybki dostęp do matki w razie potrzeby. W czasie wywiadu matka skarżącej była sama w mieszkaniu, otworzyła pracownikowi socjalnemu drzwi i zaprosiła go do środka. Po wyjaśnieniu celu wizyty zadzwoniła do córki która przybyła w ciągu 10 minut. W czasie oczekiwania matka skarżącej logicznie rozmawiała, podane przez nią fakty znalazły potwierdzenie w toku wywiadu. Pamiętała gdzie mieszka i pracuje syn, i gdzie sama kiedyś pracowała.

Kolegium wskazało także, że pismem z dnia 30 maja 2023 r. wezwano skarżącą do przedłożenia aktualnej dokumentacji medycznej jej matki oraz materiałów i wyjaśnień dotyczących wcześniejszej aktywności zarobkowej. W odpowiedzi, skarżąca przedstawiła ponownie kopię zaświadczenia lekarskiego z dnia 13 stycznia 2022 r., niekompletną kartę leczenia szpitalnego matki z 2021 r. związaną z operacją układu pokarmowego, wynik badania radiologicznego z dnia 16 marca 2022 r. (nie zawierającego żadnej diagnozy lecz wyłącznie opis) oraz 2 karty medycznych czynności ratunkowych w dniach 8 i 9 września 2021 r. (śpiączka cukrzycowa na skutek przyjęcia wieczorem nadmiernej ilości insuliny - podano dożylnie glukozę). Nadto, przy piśmie z dnia 19 września 2023 r. skarżąca przedstawiła kolejne, niemal jednobrzmiące zaświadczenie z dnia 14 września 2023 r. Skarżąca nie przedstawiła natomiast żadnych dodatkowych materiałów dotyczących jej wcześniejszej aktywności zarobkowej i jej ustania.

Ponadto, Kolegium wskazało, że podczas kolejnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 czerwca 2023 r. ustalono dodatkowo, że matka skarżącej ma coraz większe problemy z pamięcią, słabiej chodzi, boli ją kręgosłup. Ustalono też, że matka skarżącej nie jest osobą leżącą lub ubezwłasnowolnioną. Nadal mieszka sama, wychodzi na spacery z psem. Jest samodzielna w zakresie samoobsługi, wymaga tylko pomocy przy myciu. Nie jest pampersowana, porusza się samodzielnie, obecnie korzysta z rehabilitacji, na którą dojeżdża samochodem z zięciem lub autobusem z córką. Opieka skarżącej nad matką obejmuje czynności wykonywane w określonych porach dnia i obejmuje: przygotowanie posiłków, podanie leków, przygotowanie odzieży (którą matka skarżącej nakłada i zdejmuje samodzielnie), prowadzenie gospodarstwa domowego, dotrzymywanie towarzystwa (matka skarżącej większość czasu spędza u córki w mieszkaniu lub na działce, na spoczynek udaje się do swojego mieszkania, bywa że skarżąca nocuje u matki).

Mając to na uwadze, Kolegium stwierdziło, że pewne czynności związane z utrzymaniem higieny, podawaniem posiłków i leków wykonywane są w określonych porach, np. rano i wieczorem. Czynności dnia codziennego, takie jak pranie, sprzątanie czy gotowanie są wykonywane również przez osoby pracujące, które wykonują je we wczesnych godzinach porannych czy późnych godzinach wieczornych i nierzadko dotyczy to osób, które jednocześnie pracują zawodowo i opiekują się domownikami wymagającymi wsparcia i opieki (np. dziećmi). Przy sprawnej organizacji czasu, niewątpliwie możliwe byłoby pogodzenie obowiązków zawodowych i domowych, szczególnie w przypadku podjęcia pracy zarobkowej w niepełnym wymiarze czasu lub w trybie zdalnym. Nadto, skarżąca w tym roku osiągnie wiek emerytalny a zasady doświadczenia życiowego wskazują, że osoby w takim wieku, które od dawna nie są aktywne zarobkowo, nie poszukują źródeł zarobkowania lecz czekają na przyznanie własnego świadczenia emerytalnego. Co do zasady nie są również w stanie jej podjąć. Skarżąca posiada wykształcenie zawodowe i w przeszłości pracowała wyłącznie fizycznie. Z kopii decyzji ZUS z dnia 26 września 2016 r. w sprawie ustalenia kapitału początkowego wynika, że skarżąca posiada 11 lat, 2 miesiące i 8 dni okresów składkowych, 6 dni okresów nieskładkowych oraz 3 lata, 1 miesiąc i 24 dni opieki nad dzieckiem. Deklaruje, że pracowała jako opiekunka osób starszych za granicą lecz tego nie udokumentowała, od 2020 r. nie pracowała. Co więcej podała, że utrzymuje się wyłącznie z wynagrodzenia męża.

Podsumowując, Kolegium wskazało, że w żadnej mierze nie neguje tego, że skarżąca wspierała i nadal wspiera swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu. Matka skarżącej z racji wieku i stanu zdrowia oczywiście takiego wsparcia potrzebuje. Kolegium podkreśliło przy tym, że wskazywana u matki skarżącej choroba Alzheimera nie została stwierdzona wprost żadnym dokumentem - istnieje tylko jej podejrzenie, a z akt sprawy nie wynika aby matka skarżącej była zupełnie niesamodzielna, stanowiła zagrożenie dla siebie i swojego otoczenia, aby nie mogła pozostać sama w domu i nie mogła zostać spuszczona z oka choćby na chwilę.

We wniesionej do Sądu skardze skarżąca wniosła o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez: zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia; zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego;

b) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a pogorszającym się stanem zdrowia jej matki, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) -zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 26 lutego 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Starogard Gdański z dnia 27 lipca 2023 r., jest zgodna z prawem.

Postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone przez organy z zachowaniem przepisów prawa procesowego, a rozstrzygnięciu podjętemu w zaskarżonej decyzji, tj. odmowie przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego, nie można skutecznie postawić zarzutu wydania go z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390) - zwanej dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przy tym, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, przepis ten, jak słusznie uznało Kolegium, winien być, interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika zatem, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że skarżąca, jako córka, jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Bezsporne jest również, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki i pomocy osób drugich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jednakże, w ocenie Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, jak słusznie oceniły orzekające w sprawie organy, aby czynności opiekuńcze sprawowane przez skarżącą nad matką uniemożliwiały jej podjęcie zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W każdej zaś sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną w sposób rzeczywisty uniemożliwia wnioskodawcy podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym, samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidulanej sprawie.

Dlatego też, w każdym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15 - dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 229/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie nie wynika zaś, aby zaangażowanie skarżącej w konieczną i niezbędną opiekę nad jej matką mogło być przeszkodą w podjęciu przez skarżącą jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

Z całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym z przeprowadzonego dwukrotnie w toku postępowania wywiadu środowiskowego, wynika, że matka skarżącej jest w dużym zakresie osobą samodzielną: mieszka sama, porusza się samodzielnie, w tym wychodzi sama z psem na spacery, sama się ubiera i dba o higienę. Nadto, sama spożywa posiłki.

Z kolei, skarżąca w związku z opieką nad matką wykonuje następujące czynności: podaje matce leki, mierzy jej cukier, ciśnienie, w miarę potrzeby podaje jej zastrzyk z insuliny, przygotowuje posiłki, robi zakupy, sprząta, pierze, załatwia sprawy medyczne i wizyty lekarskie dla matki. Skarżąca jeździ wraz z matką autobusem na rehabilitację ale czasami na rehabilitację zawozi matkę mąż skarżącej.

W ocenie Sądu, z dokonanych w toku postępowania ustaleń wynika, że matka skarżącej nie wymaga nieprzerwanej opieki. W świetle stwierdzonego zakresu samodzielności matki skarżącej nie można stwierdzić, aby schorzenia matki i wynikające z nich potrzeby objawiały się w sposób wymagający stałej nieprzerwanej opieki czy też nadzoru skarżącej. Nadto, z dokonanych ustaleń nie wynika aby zakres i rozmiar czynności wykonywanych przez skarżącą w związku z opieką nad matką rzeczywiście uniemożliwiał skarżącej podjęcie zatrudnienia choćby na część etatu. Niezbędne czynności wykonywane przez skarżącą w związku z opieką nad matką nie wypełniają skarżącej całego dnia, a wręcz ograniczają się do pory porannej i wieczornej. Skarżąca nie wykonuje przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałyby ją nieustannie i wymagały ciągłej obecności przy niej w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową.

Dlatego też, w świetle okoliczności niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, orzekające organy prawidłowo stwierdziły, że nie zachodzi związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Z uwagi na powyższe, nie kwestionując i nie deprecjonując pomocy świadczonej matce przez skarżącą, za uzasadnione należało uznać stwierdzenie orzekających w sprawie organów, że jej zakres nie usprawiedliwia całkowitej bierności zawodowej skarżącej.

Mając to na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a. na zgodny wniosek stron.