Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 618/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2022 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 1 kwietnia 2022 r. nr SKO.405.ŚR.478.228.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi D. K. (dalej: "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z dnia 1 kwietnia 2022 r. nr SKO.405.ŚR.478.228.2022, wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że w dniu 14 stycznia 2022 r. skarżący zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "Organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jego niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – J. K.

Decyzją z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania Skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji podał, że J. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a Skarżący wykonuje cześć czynności opiekuńczych nad niepełnosprawna matką. Niemniej w ocenie Organu I instancji opieka sprawowana przez Skarżącego nie nosi cechy stałości w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.", warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W toku postępowania ustalono bowiem, że Skarżący opiekuje się niepełnosprawną około 5 – 6 godzin dziennie, pomagając przy karminie, zmianie pieluch, zakupach, przygotowaniu posiłków i karmieniu oraz raz w tygodniu podczas kąpieli matki. Noce Skarżący spędza w domu ze swoją rodziną. Ponadto ustalono, że opiekę nad matką sprawuje również brat Skarżącego – M., wykonując czynności opiekuńcze w godzinach popołudniowych.

Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji argumentując, że zakres spracowanej przez niego opieki nad matką oraz ojcem, również legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności, uniemożliwi podjęcie zatrudnienia. Wbrew twierdzeniom Prezydenta, opieka nad niepełnosprawną matką angażuje Skarżącego w większą część dnia. Fakt powrotu na noc do swojego domu nie świadczy zaś zdaniem Skarżącego o niespełnieniu przesłanki określonej art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Decyzją z dnia 1 kwietnia 2022 r. nr SKO.405.ŚR.478.228.2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Prezydenta Miasta [...].

Kolegium wskazało, że w toku postępowania odwoławczego zwróciło się do Organu I instancji o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, celem uzupełnienia materiału dowodowego. Na jego podstawie oraz mając na uwadze pozostałe dokumenty znajdujące się aktach ustalono, że Skarżący zmienia matce pieluchę w nocy oraz wykonuje poranną toaletę, pomaga w przygotowaniu posiłków i robieniu zakupów. Brat Skarżącego sprawuje natomiast opiekę nad matką wieczorami w nocy, w soboty, niedziele i święta. Powyższe ustalenia stoją w sprzeczności z twierdzeniami Skarżącego. Co nie miej istotne, Skarżący sam potwierdził, ze nie zajmuje się mieszkaniem niepełnosprawnej, ponieważ te czynności wykonują jego ojciec i brat. Tym samym Organ I instancji prawidłowo przyjął, ze skarżący nie spełnia określonego art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunku sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zakres opieki Skarżącego nie wyklucza podjęcia zatrudnienia. Tym bardziej, że Skarżący poprzednio wykonywał pracę zarobkową w wymiarze 1/8 etatu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, D. K. wniósł o poddanie kontroli Sądu zaskarżonej decyzji. Skarżący zakwestionował ustalenia dokonane przez organy podnosząc, że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia oraz jej kwalifikację jako opieki doraźnej.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się częściowo zasadna, przez co została przez Sąd uwzględniona.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

O uwzględnieniu skargi zadecydowały błędy Organu związane z nieprawidłowościami dotyczącymi zebranego w sprawie materiału dowodowego na temat zakresu sprawowania opieki przez stronę skarżącą oraz czasu dotychczasowego zatrudnienia, czyli uchybienia przepisom art. 7 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Na mocy zaskarżonej do WSA decyzji SKO zaakceptowało rozstrzygnięcie i związane z nim ustalenia Organu I instancji na temat braku podstaw faktycznych i prawnych pozwalających na przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności wynika, że matka skarżącego J. K. urodzona [...] jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 października 2020 r. W tym miejscu warto też dodać, iż mąż osoby niepełnosprawnej i ojciec skarżącego sam wymaga opieki, skoro według orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 18 października 2019 r. jest trwale niezdolny do samodzielnej egzystencji – art. 3 pkt 21 lit. b u.ś.r.

Według SKO nie została spełniona ustawowa przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. bowiem Skarżący nie jest pozbawiony możliwości wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej, bowiem z dokonanych ustaleń wynika, że D. K. opieka nad chorą mamą zajmuje w ciągu dnia 5 - 6 godzin dziennie; ponadto opieka ta jest sprawowana wspólnie z bratem M. K.

Odnosząc tą ocenę Organu do znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego wyjaśnić przyjdzie, iż w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest możliwe jeżeli potencjalnie uprawniony wnioskodawca (osoba znajdująca się w katalogu osób uprawnionych do świadczenia) sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w sposób stały lub długotrwały. Ten wniosek wypływa z tej części powołanej regulacji prawnej, która wskazuje na niezbędne elementy dołączanego do wniosku orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w postaci wskazania konieczności wykonywania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Określony przepisami ustawy czas wykonywania opieki powinien uniemożliwiać wnioskodawcy podjęcie bądź kontynuowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W świetle aktualnego orzecznictwa przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (tak słusznie WSA w Łodzi w wyroku z dnia 25 sierpnia 2022 r. o sygn. II SA/Łd 229/22, LEX). W praktyce ten sposób wykładni powinien przekładać się na obowiązek organu ustalenia w toku postępowania nie tylko rodzaju realizowanych czynności opiekuńczych ale także ich wymiaru czasowego i odniesienia go do dotychczasowego czasu wykonywanego zatrudnienia, jeżeli wnioskodawca deklaruje że zrezygnował z pracy aby opiekować się członkiem rodziny. Opieka sprawowana w sposób sporadyczny w ciągu dnia, jak również w wybrane dni tygodnia, nie będzie spełniać wymaganego prawem kryterium czasowego, wymagającego w istocie wykazania związku przyczynowego pomiędzy świadczeń opieki a zaniechaniem dotychczasowego zarobkowania. Jednocześnie, dokonując wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można wymagać od stron wnioskujących, aby bezwzględnie wykazywały taki zakres opieki, który wyklucza jakąkolwiek inną aktywność osobistą wynikająca z potrzeby niezbędnej regeneracji. Natomiast jeżeli opiekunowi pomimo sprawowania opieki pozostaje w ciągu dnia czas umożliwiający zatrudnienie w dotychczasowym wymiarze i jednocześnie czas na potrzebny odpoczynek, to oznaczać to będzie że opieka nie ma charakteru długoterminowego, a tym bardziej stałego, jak wynika to z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Z działań orzeczniczych SKO i Organu I instancji wynika, że skarżący nie sprawuje stałej opieki na swą matką. Nie można zaprzeczyć, że wyłaniający się z przesłanych do WSA akta sprawy obraz działań opiekuńczych skarżącego nie wypełnia cechy stałości, czyli gotowości zaspokajania potrzeb niepełnosprawnego przez 24 h na dobę w każdy z dni tygodnia. Z oświadczenia M. K. – brata skarżącego - z dnia 16 marca 2022 r., wynika bowiem, że nie ma go w domu w godzinach od 9.00 do 17.00, czyli przez 8 h w ciągu doby w czasie przed i popołudniowym. Brat skarżącego sprawuje opiekę na matką po godzinie 17.00, a także w ciągu dni wolnych od pracy, niedziele i święta. Z kolei według wyjaśnień skarżącego, opiekę nad matką zaczyna od zmiany pieluch, podaje leki na [....], na [...], przeciwbólowe, codziennie kupuje produkty żywnościowe, zapewnia opiekę lekarską, przygotowuje posiłki. Pomaga w praniu, sprzątaniu jak również w kąpieli. Nie ulega też wątpliwości, że pomoc udzielana jest także niepełnosprawnemu Ojcu, który także zamieszkuje z niepełnosprawną matką. W/w oświadczył także, że opieka zajmuje mu w sposób ciągły około 6 godzin dziennie. Natomiast w godzinach nocnych opieki nie sprawuje. Przebywa wówczas w domu z własną rodziną. Opiekę nad matką wykonuje po powrocie do domu jego brat, co następuje po godzinie 17.00. Twierdzenia wnioskodawcy oraz jego brata współgrają z ustaleniami pracownika socjalnego. Według SKO okoliczności pozostawania w pracy nie pozbawiały Skarżącego zdolności do sprawowania częściowej opieki nad matką np. przed lub po godzinach wykonywania pracy. W ten sposób Organ zinterpretował wykonywanie przez D. K. pracy zarobkowej na 1/8 etatu do dnia 13 stycznia 2022 r.

Zdaniem WSA, Kolegium nieprawidłowo uznało na podstawie wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz aktualnie zgromadzonych dowodów, że skarżący ma możliwość podjęcia zatrudnienia w dotychczasowym wymiarze 1/8 etatu i sprawowania opieki. Organ założył jedynie, że dotychczasowa praca realnie wykonywana była w czasie 5 godzin tygodniowo – 1 godzina dziennie. Nie przeprowadzono jednak koniecznych w tej sytuacji ustaleń na temat rzeczywistego czasu zatrudnienia skarżącego począwszy od chwili nawiązania stosunku pracy do jego zakończenia. Organ założył co prawda, że dotychczas wykonywana przez stronę praca zajmowała mu 5 godzin tygodniowo, co dawało 1 godzinę dziennie, jednak brakuje w tych rozważaniach bardziej dokładnych ustaleń przy uwzględnieniu faktu zatrudnienia także na pełny etat. Organ nie dostrzegł, że według świadectwa pracy zatrudnienie M. K. nie miało zawsze charakteru niepełnego, tj. na 1/8 etatu. Otóż z informacji uzupełniających, jakie zawarto w świadectwie pracy w pkt 8 świadectwa pracy wynika, że w/w był zatrudniony w podanych tam czasookresach także na pełny etat (np. od 1 czerwca 2020 r. do 28 lutego 2021 r.). Pokrywałoby się to z twierdzeniami strony o stopniowym pogarszaniu się stanu zdrowia matki i w związku z tym dostosowywaniem czasu wykonywanej u brata pracy z obowiązkiem opieki, co ostatecznie mogło spowodować rezygnację z zatrudnienia. Dlatego tym bardziej konieczne było zbadanie za pomocą adekwatnych środków dowodowych czy modyfikowanie czasu pracy wynikało z powiększania się obszaru czynności opiekuńczych nad matką i wynikającym z tego zakończeniem stosunku pracy. Na chwilę obecną akta sprawy potwierdzają, że opieka skarżącego wykonywana nad matką w ciągu dnia w godzinach od 9.00 do 17.00, poza dniami wolnymi od pracy oraz świętami jest na tyle intensywna i długoterminowa, że w praktyce skutecznie uniemożliwia stronie podjęcie stałego zatrudnienia i to w wymiarze pozwalającym realnie uzyskać środki utrzymania. Godziny wykonywania opieki w dni powszednie tj. od 9.00 do 17.00, potwierdzają zdaniem Sądu twierdzenia skarżącego o tym, że nie jest w stanie podjąć stałej aktywności wymagającej codziennego i stałego zaangażowania w pracę. Zatem nieprzeprowadzenie wyjaśnień w kierunku czasu poświęcanego dotychczasowej pracy na pełny etat jak i 1/8 etatu świadczy o nieprawidłowym zastosowaniu w sprawie przepisów K.p.a. o postępowaniu wyjaśniającym, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem nie wykluczono w sposób jednoznaczny, że skarżący zrezygnował z pracy w celu sprawowania długoterminowej opieki nad swą niepełnosprawną matką.

W związku z tymi brakami postępowania dowodowego zadaniem Organu w ponownie prowadzonym postępowaniu będzie wyjaśnienie czy czas poświęcany na pracę na 1/8 etatu pozwalałby na wykonywanie aktualnie sprawowanej opieki w rozmiarach czasowych podawanych przez skarżącego i jego brata. Odpowiedzi na te pytania pozwolą na bardziej jednoznaczną ocenę spełnienia przez stronę przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Bez wypełnienia powyższych wytycznych wydane w sprawie decyzje ponownie będą wadliwe, co spowoduje naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej – art. 8 § 1 K.p.a.

Wyłożone motywy zadecydowały u uwzględnieniu skargi na podstawie art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. O kosztach postępowania przed WSA nie orzekano z uwagi na ich brak.