Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1127/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 7, 77, 75, 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/1409/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej koszty postępowania w kwocie 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych).


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w decyzji z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr SKO.Śr/4111/1409/2022 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia 24 października 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania B. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad A. K. (ur. 16.11.1950 r.).

W podstawie prawnej decyzji wskazano art 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej też jako u.ś.r.), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczenia rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., póz. 1466), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Ww. decyzją z dnia 24 października 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawcy – B. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem A. K., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu decyzji podano, że z uwagi na treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych brak jest podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z niespełnionym kryterium wiekowym powstania niepełnosprawności niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia.

W odwołaniu od powyższej decyzji B. K. zarzuciła naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r o świadczeniach rodzinnych poprzez pominięcie derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osoba starszą na przesłance wieku powstania niepełnosprawności. Podała także, że od lat opiekuje się ciężko chorym ojcem liczącym obecnie 71 lat. Odwołująca podkreśliła, że jest jedyną osobą z grona najbliższych A. K., która od lat udziela mu wsparcia i opiekuje się nim. Żona A. K. nie jest w stanie udzielić mu adekwatnych do jego potrzeb: opieki, pomocy i wsparcia gdyż jest również osobą zaliczoną do kręgu osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności i podobnie jak A. K. wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Syn A. K. – K. - prowadzi od lat odrębne gospodarstwo domowe zamieszkując wraz z żoną i nieletnimi dziećmi w innym województwie. Z uwagi na swoją sytuacje osobistą nie jest w stanie zabezpieczyć ojcu pomocy i opieki.

Pismem z dnia 21 lutego 2023 r. odwołująca wyjaśniła, że A. K. nie wykonuje żadnej czynności samodzielnie. Potrzebuje pomocy w prowadzeniu higieny osobistej, myciu, ubieraniu, przewijaniu (jest osobą leżącą, nie korzysta z toalety), robieniu zakupów, paleniu w piecu, przygotowaniu posiłków, karmieniu (ww. nie spożywa posiłków samodzielnie, kiedy ma lepszy dzień potrafi utrzymać kubek z napojem). W związku z zawansowaną cukrzycą zachodzi konieczność ciągłej kontroli poziomu cukru we krwi oraz podawaniu insuliny.

W zakresie możliwość włączenia się w opiekę brata odwołująca się wskazała, że kiedy zamieszkiwał z rodziną w R. to opiekował się wraz ze swoją żoną ojcem. Aktualnie prowadzi odrębne gospodarstwo domowe zamieszkując wraz z żoną i nieletnimi dziećmi w innym województwie. Z uwagi na sytuacje osobistą nie jest w stanie zabezpieczyć ojcu pomocy i opieki. Pracuje na kopalni w systemie zmianowym, jest jedynym żywicielem rodziny. Jego żona nie pracuje zawodowo, opiekuje się dziećmi i prowadzi dom.

W kolejnym piśmie z dnia 20 marca 2023 r. odwołująca wyjaśniła, że we wrześniu 2021 r., przeprowadziła się do domu swoich rodziców, sama, mąż wraz z dwójką dorosłych synów pozostał w miejscu dotychczasowego wspólnego zamieszkiwania. Obaj synowie pracują zawodowo, są osobami dorosłymi planującymi założenie własnych rodzin. Nie są w stanie regularnie pomagać w opiece nad dziadkiem. Mąż również nie jest w stanie podjąć się regularnej opieki nad teściem.

Organ odwoławczy w ww. decyzji z dnia 20 kwietnia 2023 r. utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy.

Kolegium uznało, że kwestionowane rozstrzygnięcie zasadniczo odpowiada prawu, pomimo błędnego zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia przez odwołującą, a koniecznością opieki nad osobą wymagającą opieki, albowiem zakres opieki nie wyklucza podjęcia zatrudnienia.

Kolegium nie neguje, że A. K. ze względu na schorzenia i niepełnosprawność powinien w miarę możności mieć stałą opiekę i pomoc w czynnościach dnia codziennego takich jak: przygotowanie posiłków, robienie zakupów, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich. Jednak do czynności typowo opiekuńczych spośród wymienionych przez odwołującą można zaliczyć przygotowywanie lekarstw, pomoc w utrzymaniu higieny. Natomiast takie czynności jak: przygotowywanie posiłków, wykupywanie lekarstw, zapewnienie transportu do lekarzy, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującej. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

W ocenie SKO, na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można więc przyjąć, że odwołująca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, zatem nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ma być trwała. Organ II instancji zaznaczył, że uwzględnić należy okoliczność, że A. K. mieszka razem z małżonką, która co prawda legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, ale z materiału dowodowego nie wynika, aby istniały przeciwskazania do włączenia małżonki w opiekę na A. K. w formie pełnienia nadzoru. Tym samym na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż odwołująca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, a to oznacza, iż nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która jak już wcześniej wspomniano ma być trwała.

W podsumowaniu stwierdzono, że w niniejszej sprawie barak jest związku przyczynowego miedzy rezygnacją z pracy, a koniecznością opieki nad A. K. W ocenie Kolegium, odwołująca byłaby wstanie podjąć zatrudnienie choćby na 1/2 etatu. Powyższe oczywiście nie oznacza, że jest to łatwe. Na gruncie niniejszej sprawy uwzględnić należy także okoliczności, iż B. K. ma jeszcze brata, na którym w równym stopniu spoczywa obowiązek alimentacji w stosunku do ojca. Obowiązek alimentacyjny może być spełniony przez wypłatę odpowiednich środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, a nie tylko przez osobiste świadczenie. W wyjaśnieniach odwołująca nie przedstawiła żadnych obiektywnych okoliczność uniemożlwiający włączenie się brata w opiekę nad ojcem. W ocenie Kolegium, dwójka dorosłych pracujących ludzi winno być wstanie tak się zorganizować, aby zapewnić opiekę ojcu i pogodzić tą opiekę z pracą. Okoliczności przywołane przez odwołującą nie mogą świadczyć o braku możliwości wykonania przez brata obowiązku alimentacyjnego wobec ojca. Jak wynika z materiału dowodowego brat wraz z rodziną przed przeprowadzką zajmował się ojcem. Żona brata nie pracuje, a więc miałby obiektywne możliwość włączenia się w opiekę nad teściem. Nie można na gruncie przedmiotowego postępowania pominąć również okoliczności, iż rodzina odwołującej - mąż wraz z dwoma dorosłymi pracującymi synami mieszka niedaleko. Organ odwoławczy uznał, że rodzina winna być wstanie zapewnić opiekę A. K. własnymi siłami i środkami bez konieczności rezygnacji kogokolwiek z zatrudnienia, co oczywiście nie oznacza że to będzie łatwe. Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzime ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną.(...)

Na wyżej opisaną decyzję Kolegium skargę złożyła B. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U.2023.775, dalej "k.p.a.") poprzez:

- niewystarczające i pobieżne przeprowadzenie postępowania dowodowego oraz błędne ustalenie, że A. K. nie wymaga stałej obecności opiekuna, a stan jego zdrowia nie jest na tyle poważny, aby wykluczał podjęcie pracy przez skarżącą, błędne ustalenie, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad ojcem przez skarżącą a niepodejmowaniem przez nią pracy zarobkowej;

- błędne ustalenie, że skarżąca nie przedstawiła żadnych obiektywnych okoliczności uniemożliwiających włączenie brata w opiekę na ojcem, podczas gdy wyraźnie wskazała, iż brat mieszka w innym województwie, jest jedynym żywicielem rodziny pracuje w systemie zmianowym, w związku z czym nie jest w stanie podjąć się opieki nad ojcem,

- niewyjaśnienie wszystkich, okoliczności sprawy w szczególności faktu czy K. K. ma możliwość sprawowania bezpośredniej opieki nad ojcem,

- niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez skarżącą i realnych możliwości sprawowania opieki przez K. K. nad niepełnosprawnym ojcem w zakresie wymaganym stanem zdrowia A. K., a przez to nieuprawnione uznanie, że "sytuacja osobista K. K. jest wystarczająca by mógł on włączyć się w opiekę nad ojcem co stanowi przeszkodę w nabyciu przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego".

2) art 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na:

- przyjęciu, że posiadanie przez A. K. - poza opiekującą się nim skarżącą - także syna K. K., objętego w myśl przepisów prawa rodzinnego obowiązkiem alimentacyjnym, uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, a K. K. winien sfinansować opiekę nad ojcem ze swoich środków, podczas gdy w sytuacji występowania kilku osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane jednej z nich, o ile tylko osoba ta spełnia warunki wskazane w art. 17 u.ś.r.,

- pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy oraz przyjęciu, że faktyczne sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż A. K. ma syna, na którym jako spokrewnionym w pierwszym stopniu spoczywa obowiązek alimentacyjny oraz że posiada żonę mogącą się włączyć w opiekę, podczas gdy żona legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (z uwagi na fakt bycia osobą niedowidzącą), a syn w związku ze swoją sytuacją osobistą (zamieszkiwanie w innym województwie, praca zmianowa, bycie jedynym żywicielem rodziny) nie ma możliwości podjęcia się opieki nad ojcem,

- przyjęciu, że brak jest związku przyczynowego miedzy rezygnacją z pracy skarżącej a koniecznością opieki nad A. K. albowiem zakres opieki w powiązaniu z sytuacją rodzinną nie ma charakteru tego rodzaju żeby zmuszał skarżąca do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej, podczas gdy przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepozostawanie w zatrudnieniu osoby zdolnej do pracy bez względu na okoliczności tego stanu rzeczy.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza A. w całości.

W odpowiedzi na skargę SKO domagało się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Na wstępie wskazać należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w zaskarżonej decyzji prawidłowo zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącemu żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; aktualny publikator Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Organ II instancji wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo podniósł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Organ odwoławczy przyjął, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie istnienia bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniu przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r., wskazać bowiem należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Dlatego w każdej sprawie organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nad osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. m.in. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, czy wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r. I OSK 275/21).

Wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ta, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawia się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji może liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. (wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19; wyrok NSA z 14 września 2017 r., sygn. akt I OSK 695/17, wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Podkreślenia wymaga, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawierają definicji legalnej "sprawowania opieki", a wyznaczenie jego zakresu znaczeniowego jest kluczowe w stosowaniu art. 17 ust. 1 tej ustawy. Aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Według NSA przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20). Jednocześnie ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 w/w ustawy opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej (wyrok NSA z 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). Posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. wyrok NSA z 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności.

W przedmiotowej sprawie organy orzekające w sprawie odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu I instancji było w zakresie zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy wadliwe, co słusznie dostrzegł i uzasadnił organ odwoławczy.

Przechodząc do kontroli rozstrzygnięcia Kolegium, ustalenia wymaga, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

W przedmiotowej sprawie nie budziło wątpliwości organów, że skarżąca jest osobą zobowiązaną do alimentacji swojego ojca. Wymagający opieki A. K. ma żonę, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (k. 18 a.a.), córkę, którą jest skarżąca oraz syna – K. K.

W sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez ojca skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanego 15 lutego 2021 r. (k. 19 a.a.).

W aktach administracyjnych zalega oświadczenie, z którego wynika, iż skarżąca pracowała do sierpnia 2021 r. (oświadczenie skarżącej k. 14 a.a.). W odwołaniu (k. 35 a.a.) skarżąca podała, że musiała zrezygnować we wrześniu 2021 r. z zatrudnienia. Z powyższego wynika, że rezygnacja z zatrudnienia nastąpiła około pół roku później od daty wydania orzeczenia o niepełnosprawności A. K.

Istotne dla rozstrzygnięcia tej sprawy jest przede wszystkim to, czy w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (15 września 2022 r.), skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem.

Zdaniem Sądu na gruncie niniejszej sprawy SKO niedostatecznie wykazało brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, a niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia. Stan faktyczny sprawy co do stanu zdrowia ojca skarżącej i zakresu opieki sprawowanej przez skarżącą ustalony został na podstawie wywiadu środowiskowego z 26 września 2022 r. W wywiadzie tym wskazano, że w zakres opieki, który sprawuje skarżąca wobec ojca obejmuje: czynności higieniczne, przygotowywanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich, realizacja recept, zakupy, sprzątanie, pranie, gotowanie oraz palenie w piecu (k. 6 v a.a.). W oświadczeniu z dnia 26 września 2022 r. skarżąca podała, że robi zakupy, sprząta, robi pranie i pali w piecu (k. 8 a.a.). z kolei w odwołaniu z 7 listopada 2022 r. wskazano na zaawansowaną cukrzycę, która wymaga ustawicznej kontroli poziomu cukru we krwi oraz kilkukrotnego podawania insuliny w ciągu doby (k. 35 a.a.). Wynikający z akt sprawy zakres i charakter opieki sprawowanej przez skarżącą nad ojcem znalazł odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 21 lutego 2023 r. skarżąca podała też m.in., że ojciec "nie przemieszcza się już po domu. Jeszcze kilka miesięcy temu z pomocą dwóch silnych osób był stawiany obok łóżka i zachęcany do wykonania kilku kroków. Jednak po tym jak kilkakrotnie upadł, przy próbach takiego przeprowadzania, nie zostaje już stawiany (...) samodzielnie nie jest w stanie usiąść na łóżku." (k. 45 v. a.a.). W oświadczeniu z dnia 15 września 2022 r. skarżąca wskazała, że ojciec jest osobą leżącą. Powyższe wymagało zweryfikowania przez organ administracyjny również przez pryzmat faktu, że korespondencja kierowana do skarżącej w toku postępowania administracyjnego była odbierana przez ojca skarżącej (zwrotne potwierdzenie odbioru z 17 i 21 października 2022 r., k. 3, 5 a.a.) oraz przez matkę skarżącej (k. 59 a.a., zwrotne potwierdzenie odbioru z 10 maja 2023 r.). Tym bardziej wymaga podkreślenia, że w wywiadzie środowiskowym wskazano, że A. K.1 nie może się opiekować mężem z uwagi na problemy ze wzrokiem i poruszaniem się.

Nadto w zgromadzonym materiale dowodowym nie wykazano dostatecznie, że brat skarżącej może wspomagać skarżącą w sprawowaniu opieki nad ojcem, a wszelkie wyrażone w tym zakresie stanowisko organu II instancji jest gołosłowne. Nie stwierdzono, jaka jest sytuacja zawodowa i zdrowotna brata skarżącej i czy choćby z tych względów może on zaangażować się w pomoc przy opiece nad ojcem. Wyjaśnienia skarżącej w tym zakresie również są gołosłowne. W oświadczeniu z 15 września 2022 r. skarżąca wskazała, że jej brat mieszka poza A., nie jest w stanie zająć się ojcem, gdyż pracuje i posiada własną rodzinę. Kwestia ta ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i wymagała ustalenia.

Wobec powyższego naruszone zostały w sprawie przepisy prawa procesowego, tj. art. 7 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 75 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., co miało wpływ na rozstrzygnięcie.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mającego wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22, czy wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22). W stosunku do brata skarżącej wymagało ustalenia czy nie zachodzą obiektywne przeszkody w możliwości wsparcia skarżącej w opiece nad ojcem w wybranej formie.

Sąd uważa za trafny pogląd, że praca zawodowa czy zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowi obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że dzieci niepełnosprawnego nie są w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 354/23). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu.

Powołując się na stanowisko WSA w Krakowie, zawarte w wyroku z dnia 10 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 267/23, należy w tym miejscu wskazać, że "konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z obowiązku ustalenia przez organ faktu "konieczności" rezygnacji z zatrudnienia lub "niemożliwości" jego podjęcia (a nie jedynie – rezygnacji z zatrudnienia czy jego niepodejmowania), a po drugie z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej (zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości). Przyznanie zatem świadczenia pielęgnacyjnego powinno uwzględniać ww. zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka (rodzina) nie może poradzić sobie sama. Interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga także odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1). (...) "opieka nie musi przybrać formy jedynie osobistego świadczenia, co wiązałoby się z potrzebą przebywania w pobliżu osoby potrzebującej stałej lub długotrwałej opieki przez każde dziecko, gdyż może być to także wsparcie finansowe. Takie rozwiązanie pozwoliłoby na zapewnienie opieki także przez osobę trzecią, co również niwelowałoby potrzebę rezygnacji z zatrudnienia przez osoby ubiegające się o świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem Sądu, słuszne jest stanowisko WSA w Krakowie wyrażone w wyroku z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt. III SA/Kr 598/23 zgodnie z którym "W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma częściowy obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba [...]".

Wykonując ustawę o świadczeniach rodzinnych organ ma obowiązek zbadać, zgodnie z wymogami k.p.a., spełnienie zarówno pozytywnych, jak i negatywnych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uwzględnienie innych osób zobowiązanych alimentacyjnie w równym stopniu co skarżąca w stosunku do niepełnosprawnego ojca nie jest zatem nową przesłanką niewymaganą ww. ustawą, ale okolicznością istotną dla oceny podstawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (na równi z jego niepodejmowaniem) z powodu konieczności opieki. Skoro bowiem opieka może być sprawowana bądź zapewniona przez dwie (bądź więcej osób) nie ma konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia przez kogokolwiek. Sąd podziela pogląd NSA zawarty w wyroku z dnia 24 sierpnia 2023 r. I OSK 1575/22, że "zarówno konieczność trwałej i nieprzerwanej opieki nad niepełnosprawnym łącząca się ze stałą obecnością w domu czy kontakt z innymi dziećmi, które mogą przynajmniej częściowo uczestniczyć w sprawowaniu opieki, mogą być okolicznościami pozwalającymi na prawidłową ocenę wystąpienia zależności pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym a możliwością podjęcia czy kontynuowania pracy zarobkowej".

Podsumowując, w sytuacji bowiem, gdy żyje rodzeństwo osoby, która podejmuje się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i są oni wszyscy w równym stopniu zobowiązani alimentacyjnie, to może okazać się, że nie ma konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Zauważyć należy, że w przypadku, gdy na rodzeństwie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego rodzica, to mogą oni tak podzielić zakres wykonywanych czynności, że żadne z nich nie będzie zmuszone do rezygnacji z pracy zarobkowej, a w związku z tym nie zostanie spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r. (tak WSA w Krakowie w wyroku z dnia 24 sierpnia 2023 r., sygn. II SA/Kr 159/23).

Powyższe stanowi odpowiedź na zarzuty skargi, której autor prezentuje odmienne w powyższej kwestii stanowisko.

Sąd nie przeprowadził dowodu z dołączonych do skargi dokumentów. Dołączona do skargi dokumentacja lekarska została wydana po wydaniu zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie i nie mogła stanowić elementu oceny legalności zaskarżonej decyzji przez Sąd. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do rozpatrzenia sprawy, w tym ustalania stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a więc rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę stanowisko przedstawione w niniejszym wyroku. Uwzględni zatem konieczność pozyskania dodatkowych informacji indywidualizujących sytuację rodzinną (w tym zdrowotną i finansową) brata skarżącej, a pozyskane dane oceni przez pryzmat występowania (lub niewystępowania) obiektywnych uwarunkowań mogących wykluczać możliwość udziału tej osoby w opiece świadczonej przez skarżącą. W ocenie Sądu, uwzględnienie tej ostatnio wskazanej kwestii pozwoli realnie ocenić skalę zaangażowania opiekuńczego skarżącej, w tym konieczny na to czas rzutujący na możliwość zawodowego zarobkowania. Dopiero rzetelne ustalenie i ocena wskazanych okoliczności, przy dokładnym ustaleniu sytuacji brata skarżącej, da możliwość wiarygodnego wypowiedzenia się organowi administracji, czy ewentualna pomoc ze strony tej osoby jest w ogóle możliwa i czy potencjalny rozmiar tej pomocy, pozwoli skarżącej podjąć efektywnie pracę choćby w minimalnym wymiarze, bez jednoczesnego uszczerbku dla podlegającego jej opiece ojca. Następnie w oparciu o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego organ ustali czy spełnione są przesłanki świadczenia pielęgnacyjnego, podjętą decyzję uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Reasumując, sądowoadministracyjna kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że SKO w Krakowie zaniechało dokonania kompleksowych ocen tej sprawy, co uzasadniało przyjęcie naruszenia art. 80 k.p.a., przy jednoczesnym ukształtowaniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia z naruszeniem art. 7, art. 75 i art. 77 § 1 k.p.a. W konsekwencji Sąd uchylił tę decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ten ostatnio wskazany organ nietrafnie oparł swe rozstrzygnięcie na błędnej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Podstawą prawną orzeczenia Sądu był art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634; dalej p.p.s.a.).

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. w art. 205 § 2 p.p.s.a. Stosownie do tych przepisów, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje stronie skarżącej od organu, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, co obejmuje także wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika reprezentującego skarżącą. Wysokość tego wynagrodzenia ustalona została w oparciu o par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2023 r., poz. 1935).