Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 162/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 162
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski (sprawozdawca) asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 1 marca 2023r., nr 2801-IEW.4123.6.2023 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie na rzecz skarżącego P. Z. kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie (dalej jako Naczelnik) 16 września 2022r. wydał decyzję w sprawie orzeczenia odpowiedzialności podatkowej P. Z. (dalej jako strona, wnioskodawca, skarżący) jako członka zarządu W. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości z siedzibą w O., solidarnie wraz ze Spółką za: zaległość podatkową Spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2016 r. i odsetki za zwłokę od tej zaległości, zaległość podatkową Spółki z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za grudzień 2016 r. i odsetki za zwłokę od tej zaległości, zaległości podatkowe Spółki z tytułu podatku od towarów i usług za marzec, kwiecień, lipiec 2017 r., sierpień, wrzesień 2017 r. i odsetki za zwłokę od tej zaległości. Decyzja Naczelnika została doręczona 6.10.2022 r. w trybie określonym w art. 150 § 4 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2021 r., poz. 1540 z zm., dalej jako O.p.).

Przesyłką pocztową nadaną 20 grudnia 2022 r. strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania wraz z odwołaniem od decyzji Naczelnika z 16.09.2022 r. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że strona nie wniosła odwołania od decyzji w terminie nie ze swojej winy. Strona nie otrzymała żadnego z dwóch wymaganych prawem awiz - zawiadomień o pozostawieniu w placówce pocztowej adresowanej do strony przesyłki listowej. Tym samym strona nie była świadoma, że jakakolwiek przesyłka adresowana do niej oczekuje na odbiór.

Ponadto strona wskazała, że nawet gdyby uznać, że doręczenie spornej decyzji było prawidłowe strona nie miała możliwości, aby odebrać przesyłkę listową zawierającą przedmiotową decyzję, z uwagi na aspekty zdrowotne. Jak bowiem podał wnioskodawca od około 10 lat znajduje się w sytuacji życiowej powodującej obniżenie nastroju, aktywności, niepokój, lęk z objawami somatycznymi, natłok przykrych myśli i obaw o przyszłość, zaburzenia snu, obniżenie zdolności koncentracji, uwagi. W okresie wydania i próby doręczenia spornej decyzji nastąpiło u strony nasilenie choroby. Pod wpływem kolejnego bodźca stresogennego doszło do zaostrzenia ww. objawów w stopniu bardzo znacznie utrudniającym normalne funkcjonowanie. Na poparcie swojego stanowiska wnioskodawca przedstawił zaświadczenie lekarskie lekarza specjalisty - psychiatry z 20 grudnia 2022 r. W ocenie strony jej stan psychiczny uniemożliwiał dokonanie żadnych formalnych czynności takich jak wizyta w placówce pocztowej i odbiór kierowanej do niej korespondencji. Aktywność wnioskodawcy w okresie nasilenia choroby sprowadzała się jedynie do niezbędnych czynności życia codziennego. Niewątpliwie zatem spełniona została przesłanka do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania polegająca na uprawdopodobnieniu braku winy w niedochowaniu terminu.

O wydaniu decyzji strona dowiedziała się dopiero po analizie doręczonych 13 grudnia 2022 r. dokumentów związanych z prowadzonym wobec strony postępowaniem egzekucyjnym. W dniu 19 grudnia 2022 r. pełnomocnik strony udał się do Urzędu Skarbowego w Olsztynie celem zapoznania się z aktami sprawy i w toku tej czynności zapoznał się z treścią spornej decyzji. W związku z powyższym, mając na uwadze treść art. 162 § 2 O.p., niniejszy wniosek złożony został w ustawowym terminie. Mając na uwadze treść art. 162 § 1 O.p., strona wnosząc wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania jednocześnie, dopełniła czynności, do których obliguje art. 162 § 2 O.p. zdanie drugie, tj. złożyła odwołanie od spornej decyzji.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie ( dalej jako organ, Dyrektor) postanowieniem z 1 marca 2023 r, odmówił stronie przywrócenia terminu do złożenia odwołania od decyzji Naczelnika z 16.09.2022 r.

W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 163 § 1, art. 162 § 1 i 2 O.p. wskazując, że dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie:

- uchybienie terminowi,

- złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie,

- dopełnienie czynności, dla której termin jest przewidziany oraz

- uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi.

W niniejszym przypadku doszło do uchybienia terminu, gdyż z akt sprawy wynika że, decyzja z 16 września 2022r. została przez pocztę dwukrotnie awizowana w dniach: 22.09.2022 r. i 30.09.2022 r., po czym 7.10.2022 r. została zwrócona organowi I instancji z uwagi na niepodjęcie w terminie. Doręczenie decyzji, zgodnie z art. 150 O.p., nastąpiło zatem w dniu 6.10.2022 r. Bieg terminu do wniesienia odwołania rozpoczął się 7.10.2022 r. i zakończył się 20.10.2022 r. Odwołanie od powyższej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia zostało sporządzone i nadane w polskiej placówce pocztowej 20.12.2022 r. Tym samym, odwołanie z 20.12.2022 r. zostało złożone po ustawowym 14-dniowym terminie, o którym mowa w art. 223 § 2 pkt 1 O.p. Dodatkowo postanowieniem z 1 marca 2022r., Dyrektor stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika z 16 września 2022 r.

Zdaniem Dyrektora wnioskodawca wypełnił też drugą przesłankę, gdyż jak podała sama strona wiedzę o wydanej decyzji Naczelnika z 16.09.2022 r., powzięła dopiero po analizie doręczonych jej w dniu 13 grudnia 2022 r. dokumentów związanych z prowadzonym wobec niej postępowaniem egzekucyjnym. W dniu 19 grudnia 2022 r. pełnomocnik strony udał się do urzędu skarbowego celem zapoznania się z aktami sprawy i w toku tej czynności zapoznał się z treścią spornej decyzji. W ocenie organu pełną wiedzę o ww. decyzji strona pozyskała 19.12.2022 r. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji strona nadała 20.12.2022 r. Zatem składając odwołanie w dniu 20.12.2022 r. strona dokonała tej czynności w terminie, tj. w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi.

Trzecią przesłanką wynikająca z art. 162 O.p. jest obowiązek strony do dopełnienia czynności, dla której był określony jest termin. Jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu, strona złożyła odwołanie z 20.12.2022 r. od decyzji Naczelnika z 16.09.2022 r., tym samym dopełniając czynności, dla której termin był przewidziany.

Przechodząc do oceny czwartej przesłanki jaką jest uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania Dyrektor wskazał, że jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Jakiekolwiek niedbalstwo zainteresowanego w zasadzie dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. We wniosku strona powołała się na nasilenie choroby, które uprawdopodobniła załączając zaświadczenie lekarskie. Z przesłanego zaświadczenia lekarskiego lekarza specjalisty psychiatry z 20 grudnia 2022 r. wynika, że od ok. 10 lat strona znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, reagując obniżeniem nastroju i aktywności, niepokojem, lękiem z objawami somatycznymi, natłokiem przykrych myśli i obaw o przyszłość, zaburzeniami snu, obniżeniem zdolności koncentracji uwagi. W okresie od lipca do października b.r. pod wpływem kolejnego poważnego bodźca stresogennego doszło do zaostrzenia w/w objawów w stopniu znacznie utrudniającym funkcjonowanie strony. Z zaświadczenia wynika również, że strona wymagała leczenia psychiatrycznego w trybie ambulatoryjnym, które podjęła. Zdaniem organu choroba np. depresja, nawet poświadczona zaświadczeniem lekarskim nie jest okolicznością wystarczającą do uprawdopodobnienia braku winy. Trzeba bowiem uprawdopodobnić, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności procesowej oraz że nie istniała możliwość posłużenia się w dopełnieniu czynności w terminie inną osobą. W ocenie Dyrektora wnioskodawca w istocie wskazał jedynie na istnienie przeszkody. Jednak w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że przeszkody tej, przy dołożeniu starań możliwych w danej sytuacji, nie można było przezwyciężyć. Wnioskodawca choruje od 10 lat, nie jest więc to choroba nagła, której nie mógł on przewidzieć. Nadto zaświadczenie lekarskie nie potwierdza choroby uniemożliwiającej dokonanie czynności (np. wyznaczenie pełnomocnika do odbioru korespondencji, napisanie odwołania). Z zaświadczenia nie wynika aby strona wymagała pomocy osób trzecich w codziennym funkcjonowaniu, oraz że jej stan ograniczał normalne funkcjonowanie w znacznym stopniu. Z zaświadczenia wynika jedynie, że normalne funkcjonowanie strony w okresie kiedy została wydana i doręczona decyzji było utrudnione. Tym samym zdaniem organu w okresie kiedy objawy choroby się nasiliły, strona mogła powołać pełnomocnika do odbioru decyzji, tak aby nie zaniedbać spraw, prowadzonych przed organem pierwszej instancji. Tym bardziej, że strona miała świadomość o toczącym się postępowaniu, bowiem odebrała osobiście przesyłkę z postanowieniem Naczelnika z 14.07.2022 r. o wszczęciu postępowania w sprawie orzeczenia odpowiedzialności podatkowej oraz zawiadomienie organu pierwszej instancji z 18.08.2022 r. z art. 200 O.p.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Dyrektora, powyższe okoliczności podnoszone przez wnioskodawcę nie stanowią przesłanki uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.

Od powyższego postanowienia skargę do sądu wywiódł skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika doradcę podatkowego, wnosząc o jego uchylenie w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucając naruszenie art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 O.p., poprzez dokonanie błędnej oceny zebranego materiału dowodowego, co doprowadziło do naruszenia art. 162 § 1 i § 2 O.p. poprzez jego nieuzasadnione niezastosowanie w sprawie pomimo zaistnienia przesłanek obligujących organ do przywrócenia terminu do złożenia odwołania.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że skarżący zgadza się z organem, że w niniejszym przypadku doszło do ziszczenia się przesłanki złożenia przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, dokonano czynności, dla których termin byt przewidziany i doszło co do zasady do uchybienia terminowi. Co prawda skarżący nie zgadza się w pełni z zaistnieniem w niniejszej sprawie ostatniej z wskazywanych przesłanek, a wniosek o przywrócenie terminu złożony został z ostrożności procesowej. Skarżący bowiem w odrębnym postępowaniu podnosi brak skutecznego doręczenia spornej decyzji, co skutkuje brakiem wywołania jakichkolwiek skutków prawnych, w tym również rozpoczęcia biegu terminu do złożenia odwołania. Na potrzeby niniejszego postępowania skarżący jednakże przyjmuje stan faktyczny opisany przez organ, tj. wskazujący na uchybienie terminowi do wniesienia odwołania.

Główną istotą sporu w toku niniejszego postępowania jest zaistnienie przesłanki uprawdopodobnienia braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi.

W ocenie skarżącego z przedstawionego przez niego zaświadczenia lekarskiego wynika w sposób wyraźny, że w okresie od lipca do października 2022 r. pod wpływem kolejnego poważnego bodźca stresogennego doszło do zaostrzenia objawów choroby w stopniu bardzo znacznie utrudniającym funkcjonowanie. Ponadto z zaświadczenia wynika, że stan zdrowia skarżącego był na tyle poważny, że wymagał on leczenia psychiatrycznego w trybie ambulatoryjnym. Zatem ocena stanu faktycznego dokonana przez organ w zakresie uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu terminowi jest nieprawidłowa i przejawia cechy dowolności, w znacznym stopniu wykraczające poza zasadę swobodnej oceny dowodów. Nadto

skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Dyrektora, że przedłożone zaświadczenie lekarskie nie potwierdza choroby uniemożliwiającej dokonanie czynności, oraz że nie wynika z niego, że skarżący wymagał pomocy osób trzecich w codziennym funkcjonowaniu oraz że jego stan ograniczał normalne funkcjonowanie w znacznym stopniu.

Skarżący wskazał również, że Dyrektor w żaden sposób nie odniósł się do kwestii prawidłowości doręczenia przesyłki zawierającej sporną decyzję. Skarżący zdaje sobie sprawę, że ocena samej skuteczności doręczenia rozpatrywana jest w odrębnym postępowaniu, jednakże wady doręczenia mogą stanowić przesłankę uprawdopodobniającą brak winy skarżącego w niedochowaniu terminu i w takim aspekcie okoliczność ta została powołana we wniosku o przywrócenie terminu. Okoliczność ta nie została jednakże w żaden sposób oceniona przez organ. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z uchybieniem przepisów dotyczących doręczeń uregulowanych w rozdziale 5 działu IV O.p. Z akt sprawy wynika, że przesyłka zawierająca sporną decyzję była dwukrotnie awizowana - w dniu 22 września 2022 r. oraz w dniu 30 września 2022 r., natomiast z uwagi na niepodjęcie w terminie została zwrócona do nadawcy w dniu 7 października 2022 r. Skarżący wskazał jednakże, że nie otrzymał żadnego z dwóch wymaganych prawem awiz - zawiadomień o pozostawieniu w placówce pocztowej adresowanej do niego przesyłki listowej. Skarżący nie był świadomy, że jakakolwiek przesyłka oczekuje na odbiór. W miejscu zamieszkania skarżącego nigdy nie zostało pozostawione awizo informujące o spornej przesyłce. W tej sytuacji należy uznać, że skarżący nie miał żadnych szans na skuteczne złożenie odwołania od przedmiotowej decyzji, gdyż z uwagi na błędy operatora pocztowego, nie miał żadnej informacji, że operator jest w posiadaniu przesyłki poleconej zawierającej sporną decyzję. Niewątpliwie zatem uchybienia operatora pocztowego spowodowały uchybienie przez skarżącego terminowi do wniesienia odwołania. Przedmiotowa okoliczność również stanowi przesłankę uprawdopodobniającą brak winy skarżącego w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz.259 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania Sąd doszedł do przekonania, że organ nieprawidłowo ocenił, że nie wystąpiła przesłanka do przywrócenia terminu. Skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu, natomiast okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu dają podstawy do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione. Przy czym podkreślić należy, że Sąd nie podzielił w całości argumentacji skargi o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.

Stosownie do treści art. 162 § 1 i 2 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.

Z przywołanej regulacji prawnej wynika, że przywrócenie terminu może nastąpić, jeżeli łącznie występują następujące przesłanki: został złożony wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przeszkody uniemożliwiającej dochowanie terminu, dopełnienie (wraz z wnioskiem) czynności, dla której był ustanowiony termin oraz brak winy w uchybieniu terminu.

W tym miejscu wskazać należy, że skarżący co prawda uznał na potrzeby niniejszego postępowania, że doszło do naruszenia terminu jednakże podnosi argumenty odnoszące się także do prawidłowości doręczenia przesyłki zawierającej sporną decyzję. Wskazując, że zdaje sobie sprawę, że ocena samej skuteczności doręczenia rozpatrywana jest z odrębnym postępowaniu, jednakże wady doręczenia mogą stanowić przesłankę uprawdopodobniającą brak winy skarżącego w niedochowaniu terminu.

Sąd rozpoznający sprawę nie podziela powyższej argumentacji strony skarżącej. Jak bowiem wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które niniejszy Sąd w pełni podziela, przedmiotem oceny w postępowaniu o przywrócenie terminu jest właściwe odniesienie stanu faktycznego do przesłanek uprawniających organ do przywrócenia stronie postępowania terminu procesowego, który został przez nią uchybiony w niezawiniony sposób. Zatem punktem wyjścia umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu jest przyjęcie, że termin ten został uchybiony. Brak skutecznego doręczenia decyzji przez organ oznacza natomiast, że termin do złożenia odwołania w ogóle nie rozpoczął biegu. Wymogi logiki i ekonomiki procesowej nakazują przyjąć, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 O.p., jest na osi czasu etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. niezależnie od tego, kiedy wniosek został złożony (po wniesieniu odwołania, czy jednocześnie z nim). Zgodnie bowiem z art. 162 § 1 i § 2 O.p. podanie o przywrócenie terminu składa się po jego uchybieniu (ustaniu przyczyny uchybienia), przy czym takie przywrócenie następuje "w razie uchybienia terminu" (o ile strona uprawdopodobni brak winy w uchybieniu). Tym samym argumenty skarżącego o braku skutecznego doręczenia odwołania przeczą założeniom, na których opiera się wniosek o przywrócenie terminu. W postępowaniu w przedmiocie przywrócenia terminu nie można bowiem skutecznie kwestionować prawidłowości doręczenia decyzji. Brak skutecznego doręczenia decyzji powoduje, że bieg terminu do wniesienia odwołania w ogóle nie rozpoczyna się, a w konsekwencji nie może on zostać przekroczony i tym samym przywrócony, stosownie do art. 162 § 1 O.p. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2021 r. sygn. akt IIFSK 2427/20).

Biorąc po uwagę powyższe wskazać należy, że w niniejszym przypadku trzy przesłanki nie stanowią sporu pomiędzy stronami tj. doszło do uchybienia terminowi, został złożony wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni, dokonano czynności, dla której termin był przewidziany. Sąd w pełni podziela to stanowisko stron w związku z czym nie ma potrzeby głębszej analizy zaistnienia tych przesłanek.

Spór sprowadza się więc do oceny zaistnienia lub nie braku winy w uchybieniu terminu.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się, jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego, obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych.

W ocenie Sądu, okoliczności sprawy oraz załączone do wniosku o przywrócenie terminu zaświadczenie lekarskie lekarza specjalisty psychiatry (k. 6 akt administracyjnych) uprawdopodabniają, że skarżący bez własnej winy uchybił terminowi do wniesienia odwołania.

Przede wszystkim z zaświadczenia lekarskiego z 20 grudnia 2022 r. wynika jednoznacznie, że u badanego stwierdzono objawy reakcji na ciężki stres – zaburzenia adaptacyjne o obrazie lękowo – depresyjnym. Badany od ok. 10 lat znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, na co reaguje obniżeniem nastroju i aktywności, niepokojem, lękiem z objawami somatycznymi, natłokiem przykrych myśli i obaw o przyszłość, zaburzeniami snu, obniżeniem zdolności koncentracji uwagi. W okresie od lipca do października 2022 r. pod wpływem kolejnego poważnego bodźca stresogennego doszło do zaostrzenia w/w objawów w stopniu bardzo znacznie utrudniającym funkcjonowanie badanego. Obecnie badany wymaga leczenia psychiatrycznego w trybie ambulatoryjnym i podjął je.

Ponadto, jak wyjaśniał skarżący, nie miał możliwości, aby odebrać przedmiotową decyzję z uwagi na aspekty zdrowotne potwierdzona zaświadczeniem lekarskim. Skarżący wskazał, że w okresie wydania i próby doręczenie spornej decyzji nastąpiło zaostrzenie objawów, a co za tym idzie skarżący nie był w stanie dokonywać żadnych formalnych czynności takich jak wizyta w placówce pocztowej i odbiór kierowanej do niego korespondencji.

Zdaniem Sądu, mając na uwadze powyższe okoliczności, nie można zgodzić się z Dyrektorem, że ze wskazywanego zaświadczenia lekarskiego nie wynika, że skarżący wymagał pomocy osób trzecich w codziennym funkcjonowaniu, oraz że jego stan ograniczał mu normalne funkcjonowanie w znacznym stopniu. Podobnie Sąd nie podziela stanowiska organu, że z zaświadczenia wynika jedynie, że normalne funkcjonowanie skarżącego w okresie kiedy została wydana i doręczona decyzji było utrudnione, zaś w okresie kiedy objawy choroby się nasiliły skarżący mógł powołać pełnomocnika do odbioru decyzji, tak aby nie zaniedbać spraw, prowadzonych przed organem pierwszej instancji.

Zaznaczyć należy, że uprawdopodobnienie jest instytucją o wiele mniej restrykcyjną od udowodnienia i oznacza, że strona powinna jedynie w sposób wiarygodny uzasadnić okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w terminie, bez konieczności wykazywania ich w sposób ostateczny. Wymóg uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu nie jest tożsamy z wymogiem udowodnienia wszystkich okoliczności faktycznych, przemawiających za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu. Uprawdopodobnienie istnienia przesłanki braku winy jest więc środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

21 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FZ 238/09; z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I OZ 745/11; z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 992/12).

Przy ocenie zawinienia, bądź też jego braku, Sąd bierze pod uwagę czynnik obiektywny, rozpatrując czy strona dołożyła staranności, jakiej wymagać można od osoby dbającej w sposób należyty o swój interes prawny. Przede wszystkim Sąd stoi na stanowisku, że nie tylko nagła choroba może stanowić okoliczność stanowiącą o braku winy w uchybieniu terminowi, a w konsekwencji, że choroba, na którą cierpi skarżący, z uwagi na jej przewlekłość, nie usprawiedliwiała złożenia odwołania po terminie. O ile pogląd ten, powszechnie akceptowany w orzecznictwie należy podzielić, to nie jest on adekwatny w stosunku do chorób psychicznych, których objawy mogą wiązać się z utratą możliwości rozpoznania przez osobę chorą sytuacji, w której się znajduje oraz pokierowania swoim postępowaniem, a więc wyłączyć zawinienie (brak zawinienia), które jest przesłanką przywrócenia terminu (por. postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 945/16).

Z przedłożonego przez skarżącego zaświadczenia lekarskiego jednoznacznie wynika, że w okresie od lipca do października 2022 r. u skarżącego doszło do zaostrzenia w/w objawów w stopniu bardzo znacznie utrudniającym funkcjonowanie badanego. Obecnie badany wymaga leczenia psychiatrycznego w trybie ambulatoryjnym i podjął je. Jak wynika z akt sprawy decyzja z 16 września 2022r. została przez pocztę dwukrotnie awizowana w dniach: 22.09.2022 r. i 30.09.2022 r., po czym 7.10.2022 r. została zwrócona organowi I instancji z uwagi na niepodjęcie w terminie. Doręczenie decyzji, zgodnie z art. 150 O.p., nastąpiło w dniu 6.10.2022 r. Bieg terminu do wniesienia odwołania rozpoczął się 7.10.2022 r. i zakończył się 20.10.2022 r. Porównanie tych terminów z orzeczeniem lekarskim lekarza psychiatry wskazuje, że w zarówno doręczenie zastępcze decyzji w trybie art. 150 O.p., jak również upływ terminu do złożenia odwołania miało miejsce w czasie zaostrzenia objawów choroby psychicznej w stopniu bardzo znacznie utrudniającym funkcjonowanie skarżącego.

Jak podkreśla się w orzecznictwie kryterium należytej staranności może być zawodne przy ocenie zachowania osoby chorej psychicznie (por. wyroki NSA z 21 lipca 2016 r. sygn. akt II FSK 1784/14, z 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt I FSK 1756/15, z 27 października 2017 r. sygn. akt I FSK 233/16, wyrok WSA w Gliwicach z 28 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 916/17).

Zdaniem Sądu stanowisko organu nie uwzględnia wpływu choroby skarżącego, której organ nie kwestionuje, na jego procesy poznawcze i decyzyjne. Tymczasem, jak już wskazywano skarżący we wniosku powołał okoliczności swojej choroby. Należy mieć na uwadze, że choroba skarżącego nie jest chorobą, której objawy wpływają jedynie na fizyczną możliwość dokonania czynności procesowej w terminie. Trzeba mieć bowiem też na względzie, że nagłość dolegliwości, mogącą świadczyć o braku winy strony w niedokonaniu czynności procesowej w terminie, może dotyczyć nie tylko całości choroby jako takiej, ale również nasilenia objawów choroby przewlekłej (jej zaostrzenia) w danym/konkretnym terminie. Choroba skarżącego, a właściwie jej nasilenie nie jest możliwe do przewidzenia a zatem skarżący nie ma realnego wpływu na ich wystąpienie a tym samym nie jest w stanie im zapobiegać.

Zdaniem Sądu, powołane przez skarżącego i stwierdzone przez lekarza psychiatrę zaburzenia adaptacyjne o obrazie lękowo-depresyjnym mają właśnie charakter nieprzewidywalny i niezależny od woli człowieka.

Z zaświadczenia lekarskiego wynika, że w okresie od lipca do października 2022 r. doszło do takiego nasilenia objawów chorobowych u skarżącego, że koniecznym było podjęcie leczenia psychiatrycznego w trybie ambulatoryjnym, które skarżący podjął.

Powyższe uprawdopodabnia, że ówczesny stan zdrowa skarżącego mógł uniemożliwiać mu należyte kierowanie swoimi sprawami, w tym monitorowanie korespondencji od organu podatkowego lub skorzystanie z pomocy osób trzecich i powołanie pełnomocnika do odbioru decyzji. W tym zakresie, w ocenie Sądu, nie można stawiać skarżącemu zarzutu nienależytego dbania o swoje interesy.

Jak już wskazywano powyżej przywrócenie terminu jest instytucją procesową, której zastosowanie uzależnione jest m.in. od uprawdopodobnienia przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu, a zatem nie wymaga udowodnienia istnienia faktu. Prawdopodobieństwo inaczej niż udowodnienie jest środkiem dowodowym, który nie musi dawać pewności, lecz tylko uwiarygodniać twierdzenia o jakiejś okoliczności faktycznej. Jeżeli skarżący powołuje się na zły stan zdrowia związany z przewlekłą chorobą psychiczną, potwierdzoną zaświadczeniem wydanym przez lekarza specjalistę - psychiatrę, to można przyjąć, że uprawdopodobnił on brak swojej winy w uchybieniu terminu dla dokonania czynności procesowej. Zły stan zdrowia psychicznego skarżącego może być wystarczającą przesłanką do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu.

W konsekwencji, zdaniem Sądu, spełniona została przesłanka z art. 162 § 1 O.p., tj. skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania. Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że Dyrektor naruszył art. 162 § 1 O.p., w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. W ocenie Sądu organ dokonał niewłaściwej wykładni prawa i oceny okoliczności mających wpływ na terminowe wniesienie przez skarżącego środka odwoławczego oraz nieprawidłowo wywiódł, że w tej sprawie nie został uprawdopodobniony brak winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Skarżący, jak to wyżej Sąd wskazał, nie mógł ze względu na stan zdrowia przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, usunąć przeszkody w postaci zabezpieczenia się przed uchybieniem terminu a nadto w terminie ustawowym tylko dzięki temu, że korzystał z pomocy osoby trzeciej, złożył wniosek o jego przywrócenie załączając odwołanie od decyzji. Dlatego też Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a uchylił zaskarżone postanowienie.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 w zw. z § 4 p.p.s.a. Na ich wysokość w kwocie 597 zł składa się kwota: 1781 zł uiszczonego wpisu od skargi, opłata od pełnomocnictwa procesowego w wysokości 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł ustalone zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018 r., poz. 1687).

Dyrektor ponownie rozpatrując wniosek skarżącego z dnia 20 grudnia 2022 r. uwzględni przedstawione przez Sąd uwagi dotyczące przywrócenia terminu do złożenia odwołania.