Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1173/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1, ust. 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 128, art. 129 § 1 i § 2, art. 132
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Marcin Kamiński AWSA Karina Gniewek–Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2023 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 29 lipca 2022 r. nr SKO 4115.806.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi D.P. (dalej: "skarżąca") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia 29 lipca 2022 r. nr SKO 4115.806.2022 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt", "organ I instancji") z dnia 7 lipca 2022 r. nr 000174/SP/07/2022 odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wydana w następującym stanie faktycznym sprawy;

Wnioskiem z dnia 7 czerwca 2022 r. skarżąca zwróciła się do Wójta o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niezdolną do samodzielnej egzystencji teściową – H.P.

Decyzją z dnia 7 lipca 2022 r., organ I instancji, działając na podstawie m.in. art. 17, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 2, art. 48 ust.3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.; dalej: "u.ś.r.") oraz art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.; dalej: "K.p.a."), odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ I instancji podał, że H.P. na podstawie orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w [...] nr [...] została uznana za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji, przy czym nie da się ustalić daty powstania tej niezdolności.

W toku postępowania ustalono, że H.P. ma 82 lata, jest wdową, ale posiada czwórkę dzieci: W.P., A.P., I.B. oraz J.S., z którymi przeprowadzono wywiady środowiskowe. Na tej podstawie ustalono, że I.B. zamieszkuje wraz z rodziną w J. Wymieniona podejmuje zatrudnienie i nie jest w stanie zaopiekować się matką. Odwiedza mamę co dwa tygodnie. J.S. mieszka i gospodaruje wraz z mężem w J. Oboje pracują zawodowo i nie są w stanie zapewnić opieki H.P. Wymieniona odwiedza matkę w soboty. A.P. zamieszkuje wraz z żoną w J. Pobiera świadczenie rentowe z ZUS. Nie jest w stanie sprawować opieki nad matką ze względu na stan zdrowia - choruje na zwyrodnienie kręgosłupa z uciskiem na rdzeń kręgowy, co powoduje ograniczenie ruchowe. Z kolei W.P. – mąż skarżącej, nie może podjąć się opieki nad matką ze względu na pracę oraz częste wyjazdy służbowe. Jest jedynym żywicielem rodziny, w związku z czym nie może zrezygnować z zatrudnienia.

Ustalono również, że od 2021 r. opiekę nad H.P. sprawuje D.P. Skarżąca w związku z opieką nad teściową nie podejmuje zatrudnienia. Sprawowana opieka obejmuje pomoc w zwykłych czynnościach dnia codziennego, przygotowywanie posiłków, sprzątanie, wizyty lekarskie, podawanie leków. Skarżąca wraz z rodziną zamieszkuje dom jednorodzinny, który został podzielony na dwa mieszkania. Jedno z nich zajmowane jest przez niepełnosprawną H.P. Wymieniona choruje na [...], co powoduje problemy z poruszaniem się oraz trudności z oddychaniem.

W oparciu o powyższe ustalenia, Wójt stwierdził, że skarżąca nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji względem H.P., w związku z czym świadczenie nie może zostać przyznane. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Natomiast synowa nie jest krewną teściowej i nie jest zobowiązana do alimentacji na jej rzecz.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca opisała zakres sprawowanej przez nią opieki nad teściową oraz podniosła, że dzieci H.P. oraz najbliższa rodzina nie są w stanie podjąć się opieki na wymienioną ze względu na miejsce zamieszkania oraz pracę zawodową. Wniosła o zmianę decyzji i przyznanie świadczenia.

W wyniku rozpoznania odwołania, SKO opisaną na wstępie decyzją z dnia 29 lipca 2022 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., adresatem świadczenia pielęgnacyjnego nie jest jakakolwiek osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym, lecz tylko taka, która mieści się w podanym tam katalogu uprawnionych. Jeśli czynności opiekuńczych nie wykonuje matka, ojciec, rodzina zastępcza lub opiekun faktyczny dziecka w rozumieniu art. 3 pkt 14 u.ś.r., to musi to być osoba, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego. W ocenie Kolegium, w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r, jedynie taka osoba może uzyskać rekompensatę w postaci świadczenia pielęgnacyjnego za brak podjęcia zatrudnienia. SKO zaznaczyło, że stosownie do art. 128 K.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Krewnymi w linii prostej są osoby pochodzące jedna od drugiej, tj. wstępni: rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd. oraz zstępni: dzieci, wnuki, prawnuki itd. Z kolei z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka. Powinowatym jest zatem zięć, synowa, teść itp. Uwzględniając powyższe organ odwoławczy stwierdził, że na skarżącej, jako powinowatej, nie ciąży wobec legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności teściowej obowiązek alimentacyjny, o jakim mowa w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – adwokata, zarzuciła organowi naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na wadliwym zrozumieniu treści normy przy zastosowaniu jedynie wykładni językowej bez sięgnięcia do argumentacji wywiedzionych z wykładni systemowej i celowościowej, która pozwala na poszerzenie kręgu uprawnionych do spornego świadczenia również o osoby będące członkami rodziny, ale niezobowiązane do alimentacji czyli spowinowaconych.

Uzasadniając powyższe stanowisko, pełnomocnik skarżącej powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 1292/11, wskazując, że w wyroku tym Sąd opowiedział się za taką wykładnią art. 17 ust. 1 u.ś.r., która umożliwiałaby poszerzenie kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego również o osoby będące członkami rodziny, lecz niezobowiązanymi do alimentacji, w sytuacji, gdy tylko one mogą opiekować się osobą niepełnosprawną, co zdaniem pełnomocnika strony ma miejsce w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zakwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

W rozpatrywanej sprawie kluczowym stało się rozstrzygnięcie, czy w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, oraz która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r.

Przechodząc do istoty sporu na wstępie należy zauważyć, że na tle zarysowanego zagadnienia w orzecznictwie sądowoadministracyjnym istniały rozbieżności, ale było to stosunkowo dawno.

Sytuacja ta doprowadziła do podjęcia w dniu 9 grudnia 2013 r. przez skład 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały o sygn. akt I OPS 5/13 (dostępna w centralnej bazie orzeczeń NSA, dalej w skrócie: "CBOS"), w której stwierdzono, że: "osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych".

W uzasadnieniu tejże uchwały NSA stwierdził m.in., że zarówno w pierwotnej wersji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i w toku kolejnych zmian tej ustawy, świadczenie to przysługiwało członkom rodziny, na których spoczywał w stosunku do osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny.

Pierwotnie świadczenie to przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. o sygn. akt P 27/07 (OTK ZU-A 2008, nr 6 poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. o sygn. akt P 41/07 (OTK ZU-A 2008, nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niesprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki, ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia.

W kolejnych regulacjach prawnych, przyjmowano jednak ten sam wymóg, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia było to, że opiekę sprawuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym, co więcej, mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych, od warunku tego nie odstąpił. W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wprost stwierdzono, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. NSA wywodził, że stosownie do art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, dalej też "k.r.o."). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 k.r.o.). Poza tym zgodnie z art. 617 § 1 tego Kodeksu, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Tak więc krewnymi w linii prostej są zstępni i wstępni - zstępnym jest syn, wnuk, wstępnym - ojciec i dziadek, rodzeństwem zaś osoby mające choćby jednego wspólnego przodka. Synowa nie jest osobą spokrewnioną z teściową, ani w linii prostej ani w bocznej. Jest powinowatą (art. 618 § 1 k.r.o.).

W dalszej kolejności NSA akcentował, że art. 17 ust 1 i art. 17 ust 1a u.ś.r. poprzez odesłanie do przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji.

Zdaniem NSA, które w pełni podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jasna, a ustalenie z nich normy prawnej nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych i jest możliwe przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej. Nie może być zatem uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Poza tym, co także aprobuje Sąd orzekający w tej sprawie, NSA uznał za niedopuszczalne sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, wskazując, że przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP oraz wyrażone na ich gruncie zasady równości wobec prawa oraz pomocy i ochrony osób niepełnosprawnych, nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. Nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje faktyczną opiekę nad osobą niepełnosprawną. Zaznaczyć należy, że przywoływana uchwała została podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., natomiast aktualnie ustawa ta w zakresie omawianych unormowań (tj. art. 17 ust. 1 i ust. 1a) obowiązuje w brzmieniu znowelizowanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), która weszła w życie z dniem 1 lipca 2013 r. Ustawa nowelizująca wprowadziła szereg zmian w zakresie zasad ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jednak zmianie nie uległ zapis uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy niepełnosprawnym a opiekunem, zamieszczony przed nowelizacją w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 17 ust. 1 pkt 2 zmieniony został przez art. 1 pkt 6 lit. a) ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. - Dz.U. z 2011 r. nr 205, poz. 1212, zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 14 października 2011 r.), a obecnie obowiązującym w ust. 1 pkt 4 tego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z tego też względu w ocenie Sądu wyrażony w powołanej uchwale NSA z dnia 9 grudnia 2013 r. pogląd prawny wraz z argumentacją na jego poparcie, zachowuje aktualność również w obecnym stanie prawnym.

Stosownie do obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji brzmienia art. 17 ust. 1 i ust. u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

matce albo ojcu,

opiekunowi faktycznemu dziecka,

osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia łub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z ust. 1a. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, jedynie w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki o której mowa w ust. 1.

Uwzględniając zatem przedstawioną powyżej argumentację, stwierdzić należy, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. W sytuacji gdy ustawodawca wyraźnie wprowadził w wymienionym przepisie wymóg istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i osobą podlegającą opiece, odsyłając w tym zakresie wprost do przepisów przywoływanej ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, to brak takiego obowiązku pomiędzy wnioskodawczynią i osobą, którą się ona opiekuje, wyklucza przyznanie tego świadczenia. Niedopuszczalne jest w tym wypadku stosowanie wykładni rozszerzającej i wbrew przepisom ustawy uzupełnianie zakresu podmiotowego osób uprawnionych. Takie działanie nosiłoby bowiem znamiona zabiegu prawotwórczego, niedozwolonego dla interpretatora tekstu prawnego, który co do zasady jedynie odtwarza normy prawne zawarte w tym tekście, a nie je tworzy lub rozbudowuje.

W niniejszej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych jest bezspornym, iż teściowa skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jest ona wdową i ma czwórkę dzieci.

Organy nie kwestionowały, że skarżąca faktycznie sprawuje opiekę nad swoją niezdolną do samodzielnej egzystencji teściową. Bezspornie jednak skarżąca, będąc synową, nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec teściowej, w związku z czym, nie została spełniona podstawowa przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W świetle powołanego przepisu art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, skoro niepełnosprawna w stopniu znacznym osoba ma dzieci, które legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że te dzieci mają takie orzeczenia, a także stwierdzenia, iż na skarżącej spoczywa obowiązek alimentacyjny. Obowiązek ten, jak wynika z art. 129 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy obciąża zstępnych bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.).

Możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego mogłaby zatem być rozważania dopiero w razie ustalenia, że rzeczywiście, a nie tylko potencjalnie, obciąża ją obowiązek alimentacyjny względem teściowej. To zaś wymagałoby wykazania, że zachodzą wymienione wyżej okoliczności z art. 132 ustawy k.r.o. Niemożność zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu przez osoby zobowiązane w bliższej kolejności w rozumieniu tego przepisu nie może być przy tym utożsamiana z niemożliwością sprawowania opieki, o jakiej jest mowa w art. 17 ust. 1a k.r.o.

Ponadto w świetle uchwały NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. I OPS 2/22 – teza 1 – warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nawet osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Przepis art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przepisem jasnym i należy uznać, że taka była wyraźna wola racjonalnego ustawodawcy. Gdyby wola ustawodawcy była inna, to wyeliminowanoby z tego przepisu określenie "na których ciąży obowiązek alimentacyjny".

Trafnie organy administracji uznały, że skarżącej nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem teściowej. W tej sytuacji, wobec niespełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r., organy administracji nie miały podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Jakkolwiek zrozumiała jest obiektywnie trudna sytuacja skarżącej i osoby niepełnosprawnej, to trzeba podkreślić, że na gruncie niniejszej sprawy organy administracji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia kierowały się ściśle określonymi kryteriami ustawowymi i nie działały w ramach uznania administracyjnego. O przyznaniu prawa do tego świadczenia nie może bowiem przesądzać sam fakt sprawowania opieki faktycznej czy nawet prawnej nad osobą niepełnosprawną, bez istnienia obowiązku alimentacyjnego. Art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyklucza bowiem możliwość rozszerzenia przez organ administracji publicznej kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy w drodze wykładni prokonstytucyjnej, celowościowej, czy systemowej. Sądy administracyjne nie są zaś uprawnione do orzekania o zgodności z Konstytucją RP rozwiązania ustawodawczego, gdyż należy to do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 Konstytucji RP). Nie posiadają także kompetencji do zastępowania ustawodawcy i tworzenia w drodze wykładni nowej normy prawnej, zwłaszcza gdy dokonana wykładnia gramatyczna nie wymaga uściślenia w toku dalszej wykładni. Powyższe nie stoi w opozycji z tym, że wykładni przepisów prawa należy dokonywać zawsze w zgodzie z Konstytucją RP, a przepisy winny być stosowane w sposób nienaruszający zasad konstytucyjnych, lecz w sposób, który umożliwia najpełniejsze urzeczywistnianie norm, zasad i wartości konstytucyjnych, co precyzują wyroki Trybunału Konstytucyjnego.

Sąd nie dopatrzył się żądnych naruszeń powodujących konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.