Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 150/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy: article: art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. sp. z o.o. sp. k. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1766/23 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1766/23 w sprawie ze skargi K. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 16 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2015 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie w całości, 2) przywrócić termin do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 23 maja 2024 r. (sygn. akt III SA/Wa 1766/23), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. (dalej: strona, skarżąca) przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 1766/23.

Sąd pierwszej instancji wezwał stronę do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej o brakującą kwotę (uprzednio wpis uiszczono w niepełnym wymiarze) w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej, a wezwanie doręczono pełnomocnikowi strony 9 kwietnia 2024 r. – zatem termin do uzupełnienia braku upłynął 16 kwietnia 2024 r.

Pełnomocnik strony będący adwokatem dnia 22 kwietnia 2024 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu na dokonanie czynności załączając dowód uiszczenia brakującej wpłaty od skargi kasacyjnej (dokonanej tego samego dnia). We wniosku wskazano, że strona uiściła wpis a zarazem złożyła wniosek sześć dni po terminie, a powodem uchybienia było nagłe pogorszenie się stanu zdrowia jedynego członka zarządu komplementariusza spółki, który był uprawniony do reprezentacji skarżącej oraz wskazano, że nie było możliwości zlecenia opłacenia wpisu od skargi kasacyjnej innej osobie. Do wniosku załączono:

- zaświadczenie lekarskie z 19 kwietnia 2024 r., zgodnie z którym E. P. (jedyny członek zarządu komplementariusza spółki) doświadczyła "10-dniowego epizodu rwy kulszowej prawostronnej, trwającego od 9 kwietnia 2024 r. z obecnością objawów naciągowych, cechami podrażnienia korzeni nerwowych i zaburzeniami czucia na obwodzie kończyny dolnej prawej (...) stan kliniczny obarczony dużymi dolegliwościami bólowymi, w stopniu znacznym upośledza możliwość swobodnego poruszania się i samodzielnego funkcjonowania" – na okoliczność zaistnienia nagłej choroby w dniach od 9 do 19 kwietnia 2024 r. uniemożliwiającej kontrasygnatę polecenia przelewu księgowej, a następnie dokonanie autoryzacji płatności w systemie bankowym, ponieważ z uwagi na ograniczenie nadużyć, wyłącznie członek zarządu jest upoważniony do autoryzacji przelewów, a spółce wydano jedno urządzenie autoryzacyjne;

- oświadczenie księgowej spółki –K. S. z 22 kwietnia 2024 r., z którego wynika, że zgodnie z regulacjami wewnętrznymi spółki, do wykonania przelewu księgowy potrzebuje pisemnej kontrasygnaty osoby uprawnionej (E. P.) na dokumencie księgowym;

- korespondencję e-mail od pełnomocnika strony z 10 kwietnia 2024 r., z której wynika, że tego dnia Kancelaria powiadomiła mailowo E. P. o wezwaniu sądowym i jego treści;

- aktualny wypis z KRS spółki – na okoliczność zmiany w zarządzie komplementariusza spółki i faktu istnienia jednego członka zarządu.

W odniesieniu do tych okoliczności Sąd pierwszej instancji, odmawiając przywrócenia terminu, skonstatował, że spółka dopuściła się zaniedbania, a zawarte we wniosku argumenty nie uprawdopodabniały braku winy spółki w uchybieniu terminowi. Sąd podniósł, że spółka jako profesjonalny podmiot uczestniczący w obrocie gospodarczym powinna liczyć się z nieobecnościami członka zarządu komplementariusza zarówno w wyniku planowanych, jak i nieplanowanych nieobecności, a w standardzie wymogu należytej staranności mieści się również obowiązek właściwego zorganizowania obsługi biurowo-administracyjnej, wobec czego nie można mówić w sprawie o braku winy strony. Co za tym idzie, spółka powinna była zadbać o prawidłową organizację i np. upoważnić inną osobę do dokonywania przelewów na wypadek nagłych sytuacji. Dodatkowo, zdaniem Sądu pierwszej instancji, pełnomocnik spółki nie wykazał, że zakres prokury faktycznie uniemożliwiał prokurentowi dokonanie płatności, a z KRS nie wynika, że zakres udzielonej prokury samoistnej jest ograniczony.

Zażalenie wniosła skarżąca spółka, zaskarżając wyżej opisane postanowienie w całości i wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj.:

- art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 P.p.s.a. poprzez ich błędną wykładnię skutkującą przyjęciem przez Sąd, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na uchybienie terminu bez jej winy, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że niedotrzymanie terminu do uiszczenia wpisu było od niej niezależne, wynikało z nadzwyczajnej przyczyny – nagłej choroby jedynego członka zarządu Pani E. P. uprawnionej do odbioru wiadomości mailowych, autoryzacji i wykonania przelewów zgodnie z polityką przyjętą w spółce,

- art. 87 § 2 P.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem Sąd nie uwzględnił uprawdopodobnionych przez skarżącą okoliczności wskazujących na fakt, że obieg dokumentacji w spółce pełni kluczową rolę w organizacji pracy, minimalizacji błędu oraz ma na celu uniknięcie nadużyć, jednak nie można przewidzieć wszystkich losowych przypadków i zdarzeń, a instytucja przywrócenia terminu ma dłużyć właśnie do naprawienia skutków nadzwyczajnych, niedających się przewidzieć, takich jak nagła choroba.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.

W kwestii spornej Naczelny Sąd Administracyjny przychylił się bowiem do racji leżących po stronie spółki. W okolicznościach tego konkretnego przypadku, odmiennie niż oceniono w zaskarżonym postanowieniu, spółka dostatecznie uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminowi.

W świetle art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. przywrócenie terminu uzależnione jest od uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu oraz wykonania czynności, której termin został uchybiony. Wymóg uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, w rozumieniu art. 87 § 2 P.p.s.a., nie jest tożsamy z wymogiem udowodnienia wszystkich okoliczności faktycznych, przemawiających za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu. W orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym wobec dowodu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Instytucja uprawdopodobnienia jest dalece mniej rygorystyczna niż udowodnienie danej okoliczności i w ujęciu praktycznym oznacza, że podmiot zobowiązany powinien jedynie w sposób wiarygodny uzasadnić okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w terminie, bez konieczności wykazywania ich w sposób ostateczny (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R.Hauser, M. Wierzbowski, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2017, str. 515-516).

Przedstawiając zaświadczenie lekarskie i rozwijając w zażaleniu informacje dot. przebiegu choroby jedynego członka zarządu komplementariusza spółki uprawdopodobniono, że stan jego zdrowia mógł mieć wpływ na niedokonanie czynności w terminie. Istotnym był przy tym stan zdrowia członka zarządu w ostatnim dniu do dokonania czynności procesowej, jako że strona nie miała prawnego obowiązku dokonywania takiej czynności wcześniej, ani przewidzenia nagłego zachorowania. Wespół z tymi okolicznościami należało zaś oceniać informacje przedstawione w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu. Mianowicie, że jedyny członek zarządu był jednocześnie jedyną osobą upoważnioną do zlecania i zatwierdzania przelewów oraz jako jedyny posiadał urządzenie do ich autoryzacji.

Należy podkreślić, że argumentacja spółki jest spójna w zakresie chęci przeciwdziałania nadużyciom poprzez upoważnienie jedynie członka zarządu do zlecania przelewów, a także w związku z posiadaniem tylko jednego urządzenia do ich autoryzacji - posiadanie go przez osobę uprawnioną, a nie np. powierzenie go osobie nieuprawnionej. Co na marginesie wynika ze standardów grupy kapitałowej, do której spółka należy.

Strona podniosła we wniosku, że choroba była nagła i nie do przewidzenia, stopień jej dolegliwości znaczny, a chory wymagał pomocy osób trzecich i opieki przy wykonywaniu podstawowych czynności. Należy uznać taką argumentację za spójną z diagnozą, bowiem z doświadczenia życiowego wynika, że wskazana jednostka chorobowa wiąże się z bardzo silnym natężeniem bólu, mogącym otępiać i uniemożliwiać normalne funkcjonowanie, którego natężenie - co prawda może rozwijać się różnie u różnych pacjentów, ale w każdym przypadku - wiąże się z silnym bólem. Taki stan uzasadnia również uzyskanie zaświadczenia lekarskiego wstecznie, co nie jest prawem zabronione.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że za brakiem winy w uchybieniu może przemawiać choroba, ale nie każda, a wyłącznie taka, która miała nagły i obłożny charakter, obiektywnie uniemożliwiająca podjęcie działań albo wyręczenie się inną osobą – co według NSA miało miejsce w niniejszej sprawie.

Natomiast prokurent (ujawniony w KRS), według wewnętrznych regulacji spółki, odpowiedzialny był za zapewnienie ciągłości produkcji, nie posiadał dostępu do poczty elektronicznej (na adres której pełnomocnik wysłał skan wezwania sądowego do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej), ani nie posiadał urządzenia do autoryzacji przelewów.

Spółka podniosła, że w wyniku dołączenia do grupy przedsiębiorstw zmieniła charakter z firmy rodzinnej, na bardziej sformalizowaną wewnętrzną strukturę, w związku z tym niemożliwe było poproszenie domowników o dokonanie autoryzacji przelewu - przez jedyną uprawnioną do tego osobę.

Odnosząc się do stanowiska Sądu pierwszej instancji dotyczącego prokury i braku wykazania jej ograniczenia w KRS, należy zauważyć, że owszem - spółka nie wykazała dokumentów na potwierdzenie wewnętrznych ustaleń spółki w zakresie roli prokurenta, ale fakt posiadania jednego urządzenia do autoryzacji przelewów i fizycznego posiadania go przez jedną osobę – inną niż prokurent - jest okolicznością faktyczną, którą powołuje spółka i która jest spójna z całą argumentacją strony o roli Pani E. P. w spółce. Zwrócić należało uwagę, że wedle art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W niniejszej sprawie spółka złożyła wniosek o przywrócenie terminu i dokonała czynności do której była wzywana w terminie 3 dni od ustania przyczyny, a zatem nie dążyła do przeciągania terminu "na ostatnią chwilę" dochowując staranności w wykonaniu zobowiązania. W realiach sprawy nie było zatem powodu, aby podważać wiarygodność przedłożonej przez pełnomocnika strony dokumentacji i twierdzeń z nią związanych.

W konsekwencji uznać należało, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie niezasadnie odmówił spółce przywrócenia terminu do uzupełnienia opłaty sądowej. Strona podanymi we wniosku o przywrócenie terminu okolicznościami (i rozwiniętymi w zażaleniu) uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu. W sprawie wniosek złożono w ustawowym terminie do jego wniesienia. Przy tym dokonano czynności, której uchybiono, na dowód czego przedstawiono potwierdzenie uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał uchylenie - na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. - kwestionowanego postanowienia Sądu pierwszej instancji oraz - w oparciu o art. 86 § 1 P.p.s.a. - orzekł o przywróceniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.

Odnosząc się z kolei do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie na rzecz spółki zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem art. 203 i art. 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji.