Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2016/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 504
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędzia WSA Andrzej Góraj, Asesor WSA Lucyna Staniszewska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi małoletniej A. N. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową B.R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ,,Prezes ZUS’’, ,,Organ’’) z [...] sierpnia 2023 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję wydaną [...] czerwca 2023 r., znak: [...] na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS, po rozpatrzeniu wniosku małoletniej A. N. (dalej: ,,skarżąca’’) reprezentowanej przez opiekuna prawnego B. R. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu A. N., odmówił przyznania żądanego świadczenia.

II. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącej z dnia [...] maja 2023 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku Prezes ZUS na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 504 ze zm.), odmówił przyznania świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia.

Organ zwrócił uwagę, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że skarżąca udokumentowała jedynie 6 lat, 9 miesięcy i 23 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych ojca dziecka, który zmarł w wieku 38 lat.

Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych — wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym — udokumentowano tylko 2 lata, 5 miesięcy i 15 dni tych okresów.

Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 2004-2008, 2008-2012 ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W ocenie Prezesa ZUS w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu ubezpieczenia. Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna. Nadto, Organ podkreślił, że wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny nie wskazuje, aby małoletnie dziecko pozostawało bez niezbędnych środków utrzymania.

2. Pismem z dnia [...] lipca 2023 r. (data wpływu do Organu 12 lipca 2023 r.) skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i przyznanie przez Prezesa ZUS renty rodzinnej w drodze wyjątki po zmarłym ojcu. Opiekun ustawowy małoletniej wskazała, że jest samotną matką z dwiema chorymi córkami. Nie zgadza się z decyzją Prezesa ZUS, ponieważ sama ma chory kręgosłup i czeka na wizytę u neurochirurga, której termin został wyznaczony na 2027 r. Jest pod stałą opieką neurologa, ortopedy i ginekologa z powodu mięśniaków macicy. Opiekun prawny wskazała, że starsza jej córka M. R. ma 24 lata i otrzymuje rentę socjalną z dodatkiem 1945,48 zł choruje od urodzenia na [...]. Rehabilitacja wynosi około 1000 zł jest po operacji artroskopii i musi odbywać rehabilitację, która miesięcznie wynosi 400 zł. Jest też pod stałą opieką endokrynologa, diabetologa, dentysty, ginekologa, okulisty. Wyjeżdża na turnusy rehabilitacyjne, koszt jednego wyjazdu to kwota 8 800 zł na który fundusze zbiera w ramach fundacji. Ze względu na niepełnoletniość A., matka musi zabierać ją ze sobą. Nikt nie pomaga rodzinie finansowo ani w opiece nad córkami. Nadto, rodzina korzysta z wyeksploatowanego samochodu bowiem 25 letniego. Skarżąca korzysta z poradni specjalistycznych: zakaźnej, neurologicznej, alergologicznej i okulistycznej. Skarżąca ukończyła ósmą klasę i dostała się do szkoły mundurowej, co wiąże się z dodatkowymi kosztami, zakupem munduru, butów i książek. Opiekun prawny uzyskuje dochody w wysokości 3490,84 zł w tym środki na A. 193 zł oraz rodzinne 124 zł. Miesięczne wydatki to czynsz 740 zł, prąd 350 zł, gaz 80 zł, paliwo 600 zł, leki 500 zł, nadto spłaca kredyt zaciągnięty na przystosowanie łazienki dla osoby niepełnosprawnej.

3. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] lipca 2023 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej A. N. po zmarłym ojcu A. N., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) utrzymał w mocy decyzję podjętą [...] czerwca 2023 r., znak: [...].

Organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki:

- jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Powołany wyżej art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej może być ponadto zastosowany tylko do sytuacji wyjątkowych, gdy mimo dołożenia wszelkiej staranności zaistniały niemożliwe do przezwyciężenia przeszkody w uzyskaniu świadczenia na ogólnych zasadach.

Prezes ZUS wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie wnioskodawcy - członkowi rodziny po osobie zmarłej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 29 maja 2007 r., sygnatura akt: Il SA/Wa 460/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.

Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 września 2001 r., sygnatura Il SA 1717/01, dostępny w LEX nr 55030).

Organ ponownie wskazał, że z akt sprawy wynika, że udokumentowano 6 lat, 9 miesięcy i 23 dni okresów składkowych i nieskładkowych ojca dziecka, który zmarł w wieku 38 lat.

Przy ustalaniu prawa do świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej brany jest pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia winno wynikać ze szczególnych okoliczności niezależnych od ubezpieczonego i niemożliwych do pokonania (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lutego 2012 r., sygnatura Il SA/Wa 79/12 dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponadto w 10-leciu przed dniem śmierci ojca dziecka, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych – udokumentowano 2 lata, 5 miesięcy i 15 dni tych okresów. Tym samym Prezes ZUS podkreślił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6.11.2007 r., sygnatura Il SA/Wa 1056/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Natomiast, dokumentacja ubezpieczeniowa ukazuje, że od [...].03.2004 r. do [...].09.2008 r., od [...].12.2008 r. do [...].10.2012 r., ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.

Ponadto, Prezes ZUS zwrócił uwagę, że z akt sprawy wynika, że dochód trzyosobowej rodziny wynosi 4863,44 zł (świadczenie pielęgnacyjne, zasiłki z MOPS, alimenty oraz renta socjalna córki). Dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie wynosi 1621,15 zł. Nie został spełniony zatem jeden z koniecznych warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, a mianowicie małoletnie dziecko nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Organ podkreślił, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" - jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku - nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalnej. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2023 r. wynosi 1588,44 zł brutto (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15.11.2012 r., sygnatura I OSK 2248/12; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8.06.2017 r., sygnatura Il SA/Wa 1851/16, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W związku z powyższym, po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej Organ nie mógł przyznać małoletniej A. N. renty rodzinnej w drodze wyjątku.

III. 1. Od ww. decyzji skarżąca reprezentowana przez opiekuna ustawowego wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając ją w całości. Skarżąca wskazała, że brak uprawnień do uzyskania świadczenia przez A. N. był spowodowany szczególnymi okolicznościami mianowicie, mieszkał on w takim rejonie gdzie w tamtych latach, w których zmarły pracował był wysoki poziom bezrobocia. Ponadto, matka małoletniej skarżącej nie miała wpływu na skłonienie ojca dziecka do podjęcia pracy, gdyż rozstali się gdy A. miała zaledwie 3 lata. Odbyło się to przy pomocy policji, bowiem zmarły był agresywny w stosunku do partnerki i córek. Od tego czasu B. R. nie miała kontaktu z A. N.. Skarżąca nie zgadza się, że dochód rodziny wynosi 4863,44 zł, gdyż Magdalena ma swój dochód i sama nim dysponuje to znaczy, że prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Jednak pokrywa ona część opłat za czynsz, wodę, gaz i energię.

2. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. W ocenie Organu nie zostało wykazane, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które ojciec dziecka nie miał wpływu. Dokonana przez Organ analiza sprawy nie wykazała, że wnioskodawczyni udokumentowała zdarzenia zewnętrzne niezależne od woli ojca, których nie można było przewidzieć i im zapobiec. Organ rentowy przeprowadził też w sprawie ponowną analizę sytuacji materialnej. W jej wyniku wskazano, iż dochód przypadający na jednego członka rodziny w wysokości 1 621,15 zł brutto nie pozwala stwierdzić, że Skarżąca pozostaje bez niezbędnych środków do utrzymania. Organ wskazał przestanki jakimi kierował się przy wydawaniu decyzji w celu ustalenia kryterium "niezbędnych środków utrzymania". Jako, że kryterium to nie jest zdefiniowane w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych Organ oparł się na powołanych w treści uzasadnienia decyzji wyrokach Sądu Najwyższego zgodnie z którymi kryterium "niezbędnych środków utrzymania" należy oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która jak wskazano w uzasadnieniu decyzji wynosi od 1 marca 1 588,44 zł. Nadto, Organ przywołał orzecznictwo wskazujące, że sama trudna sytuacja materialna nie może stanowić wystarczającej podstawy przyznania świadczenia w drodze wyjątku (por. wyr. NSA z 29.4.2010 r., I OSK 172/10, Legalis; wyr. WSA w Warszawie z 29.4.2009 r., II SA/WA 1746/08, Legalis; wyr. WSA w Warszawie z 28.11.2007 r., Il SA/WA 1495/07, Legalis czy też wyr. WSA w Warszawie z 29.5.2007 r., II SA/WA 45 9/07, Legalis).

IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

1. W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

2. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

3. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego.

Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

4. Analizując zgromadzony w rozpoznawanej sprawie materiał dowodowy należy podzielić stanowisko organu, że w sprawie nie występuje przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje skarżącą z kręgu osób mogących otrzymać świadczenie w drodze wyjątku. Przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie zawierają definicji powyższego pojęcia. Zachodziła zatem konieczność wypracowania przez organ administracji oraz judykaturę sposobu jego rozumienia.

W ocenie Sądu rację ma organ orzekający, że metodą wyjaśnienia spornego pojęcia powinno być odniesienie się do najniższej kwoty świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym. Uzasadnione jest bowiem twierdzenie, że najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby, przy czym chodzi tu jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu.

Przyjąć zatem należy, że kryterium niezbędnych środków utrzymania to wynik odniesienia sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie do wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty socjalnej lub kryterium dochodowego przewidzianego w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 901). W dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny przy ocenie tej przesłanki zalecał dokonanie porównania sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne, a ponadto z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: z dnia 7 sierpnia 2000 r., sygn. II SA 815/00; 27 września 2006 r., sygn. I OSK 1112/06; 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 121/14 oraz 15 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 56/15, dostępne pod adresem: https://cbois.nsa.gov.pl).

5. W niniejszej sprawie decydujące znaczenie ma okoliczność, że B. R. dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania. Dochód na jednego członka trzyosobowej rodziny skarżącej wynosi 1 621,15 zł brutto nie pozwala stwierdzić, że Skarżąca pozostaje bez niezbędnych środków do utrzymania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym wskazano bowiem, że gospodarstwo domowe składa się z trzech osób. Organ zatem nie mógł czynić odmiennych ustaleń.

Skarżąca wskazuje, że owa kwota ze względu na liczne zobowiązania rodziny jest niewystarczająca a ubiega się ,,nie o pełną rentę, lecz o minimum dopłaty na pokrycie niezbędnych środków utrzymania córki wymagającej stałej opieki lekarskiej.’’, mając na względzie, iż opiekun prawny małoletniej samodzielnie ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania i zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny bowiem nikt nim nie pomaga. Skarżąca musi mieć jednak świadomość, ze renta w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb, lecz jego przyznanie uwarunkowane jest łącznym spełnieniem przesłanek określonych w tym przepisie. Zatem ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna.

Oznacza to że skarżąca dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W przeciwnym razie świadczenie to utraciłoby swój wyjątkowy charakter (por. wyrok NSA z dnia 15 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 143/15). Trudna sytuacja zdrowotna, rodzinna lub majątkowa osoby zainteresowanej w momencie złożenia wniosku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, niepozwalająca na przyjęcie, że osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania, nie może sama w sobie uzasadniać przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Osoba taka może natomiast ubiegać się w ramach szeroko rozumianej pomocy społecznej o przyznanie innego rodzaju świadczeń (por. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2017 r. sygn. akt I OSK 1510/17).

Organ oceniając czy w danej sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń nie można też abstrahować od tego, że świadczenie określone w tym przepisie organ może przyznać tylko "w drodze wyjątku", a więc w sytuacjach zupełnie szczególnych. Wobec powyższego uznać należy, że organ właściwie przyjął, iż po stronie skarżącej nie istnieje wymagana przez ustawodawcę przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Okolicznością niesporną jest bowiem to, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej przewyższa kwotę najniższego świadczenia emerytalnego przyznawanego w trybie zwykłym. Powyższe skutkuje brakiem możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i przyznania jej renty rodzinnej w drodze wyjątku. Z tego względu zarzut skargi dotyczący naruszenia powołanego przepisu nie może odnieść zamierzonego skutku.

6. W przedmiotowej sprawie nie naruszono przepisów procesowych. Organ przeprowadził w niniejszej sprawie postępowanie w sposób prawidłowy, podejmując wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia (art. 7 K.p.a.). W sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył zgromadzony w sprawie materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), zaś podejmując zaskarżoną decyzję należycie ją uzasadnił czyniąc zadość wymogom z art. 107 § 3 w związku z art. 11 K.p.a. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Jakkolwiek wykazany dochód z pewnością nie zaspokaja wszystkich potrzeb życiowych skarżącej, jednakże trudno na gruncie utrwalonego orzecznictwa uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione.

7. Wobec tego należy przyjąć, że stanowisko organu jest prawidłowe. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez pryzmat posiadanych dochodów jest bowiem najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się – jako kryterium głównym – wydatkami, chociażby zdeterminowanymi nawet najbardziej uzasadnionymi potrzebami. Tym niemniej strona skarżąca jako miesięczne wydatki ponoszone na leki i artykuły medyczne małoletniego dziecka wskazała kwotę 70 zł, co nie wpływa znacząco na dochód na osobę w rodzinie.

8. Organ prawidłowo wskazał, że skarżąca nie sprostała obowiązkowi wykazania przesłanki "szczególnych okoliczności" stojących na przeszkodzie w uzyskaniu świadczenia w trybie zwykłym przez zmarłego ojca. Sam fakt, że rodzina utraciła kontakt ze zmarłym nie może być wystarczającą przesłanką do stwierdzenia, że zaistniały takowe okoliczności po stronie A. N..

9. Jednocześnie Sąd zauważa, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia z ponownym wnioskiem o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, jednak tylko w sytuacji, gdyby zmianie uległy okoliczności faktyczne, w szczególności sytuacja materialna skarżącej i jej rodziny.

10. Z tych względów uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zaś zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.