Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 380/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lipca 2024 r. sprawy ze skargi D. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 lutego 2024 r., sygn. akt SKO Gd/5340/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej D. F. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 1 marca 2023 r. D. F. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Prezydenta Miasta Gdańska (dalej: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. B.

Decyzją z 28 sierpnia 2023 r. Prezydent, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie prawa do wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał m.in., że M. B. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe, nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 30 września 2022 r.

Opierając się na odpowiedzi udzielonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") Prezydent podał, że Wnioskodawczyni była zatrudniona do 28 lutego

2023 r., natomiast renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy została Stronie przyznana od 27 stycznia 2023 r.; renta została przyznana po raz pierwszy do 28 lutego 2025 r.; ponadto ZUS wskazał, że od 3 sierpnia 2021 r. Wnioskodawczyni jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i nie pobierała świadczenia rehabilitacyjnego.

Odwołując się do ustaleń wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji wskazał, że w ramach opieki nad matką Strona wykonuje wiele codziennych czynności m.in. pomaga przy kąpieli, higienie osobistej, pielęgnacji ciała, zmianie pieluchomajtek, umawia wizyty lekarskie, kupuje i podaje leki, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe; opieka nad matką zajmuje większość doby. Prezydent podał, że M. B. nie jest w stanie funkcjonować bez dozoru i pomocy innej osoby; samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z przyłóżkowej toalety z drobną pomocą, myje twarz, ręce, przyjmuje podane leki; porusza się na wózku inwalidzkim, nie chodzi samodzielnie; może zostać sama w domu na około godzinę; przyjmuje leki na zakrzepicę, nadciśnienie, zapalenie dróg moczowych. Opieką nad matką sprawuje głównie Strona, czasami pomaga jej mąż, nie ma innych osób sprawujących opiekę. Stan zdrowia M. B. uległ pogorszeniu około 2 lata temu, aktualnie przechodzi domową rehabilitację co drugi dzień po 1,5 godziny. Zwrócono uwagę, że z załączonych kart informacyjnych leczenia szpitalnego wynika, iż w lutym 2022 r. M. B. nakazem administracyjnym była skierowana na oddział COVID "SO" (pierwotnie przywieziona do KOR z powodu zawrotów głowy, niestabilnego ciśnienia tętniczego), natomiast w grudniu 2022 r. do KOR z powodu bólu żeber.

Zdaniem organu pierwszej instancji z zebranego materiału dowodowego wynika,

że rezygnacja Wnioskodawczyni z zatrudnienia zbiega się w czasie z ustaleniem prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, które poprzedzone było pobieraniem świadczenia rehabilitacyjnego (decyzja ZUS o przyznaniu renty). Oceniając oświadczenie Strony, że opiekę nad matką sprawuje od wielu lat Prezydent podniósł, że nie wskazuje na to przeprowadzone postępowanie, nie potwierdzają dokumenty.

Organ pierwszej instancji przyznał, że u.ś.r. nie zawiera definicji sprawowania opieki, jednak z treści art. 17 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa; nie może to być tym samym opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Prezydent podkreślił, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie ma charakteru uznaniowego, do jego uzyskania należy spełniać łącznie wszystkie przesłanki określone w art. 17 u.ś.r., przy jednoczesnym braku przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 5 tej ustawy.

Podsumowując organ pierwszej podniósł, że zakończenie przez Stronę zatrudnienia nie wskazuje na powiązanie z koniecznością zapewnienia opieki matce, ponadto osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

i nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 12 lutego

2024 r. utrzymało ją w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, przytoczył treść przepisów art. 17 ust. 1 i 5 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. i od 1 stycznia 2024 r.) oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. wskazując następnie, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) - dalej: "u.ś.w.", którego celem jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Kolegium podało, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w.

w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa

w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ odwoławczy wskazał, że emerytura lub renta jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy,

że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury lub renty.

Kolegium podniosło następnie, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę lub rentę winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury lub renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.) - dalej: "u.e.r.f.u.s.". Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.).

Organ odwoławczy powtórzył, że emerytura lub renta jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17

ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Zdaniem Kolegium istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta lub rencisty, wynikająca

z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury lub renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy podał, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję

o wstrzymaniu wypłaty emerytury lub renty.

Kolegium zwróciło uwagę, że w niniejszej sprawie wobec Wnioskodawczyni

w okresie od 1 marca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. nie powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ wstrzymanie wypłaty renty nie nastąpiło od 1 stycznia 2024 r.; Strona zapewne nadal otrzymuje rentę zgodnie z decyzją ZUS z 10 marca 2023 r.

W ocenie organu odwoławczego Wnioskodawczyni nie może otrzymywać jednocześnie renty oraz świadczenia pielęgnacyjnego w postaci "uzupełniającej" zgodnie

z jej wnioskiem. Z akt sprawy wynika, że wypłata tego świadczenia nie została też zawieszona od najbliższego terminu płatności. W związku z tym do Strony zastosowanie mają przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.

Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie Strona nie nabyła praw do świadczenia pielęgnacyjnego nadal na matkę na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., bo w styczniu i lutym 2024 r. została jej jeszcze wypłacona renta. Tym samym nie ma do Wnioskodawczyni zastosowania ochrona praw nabytych wskazana w art. 63 ust. 1 u.ś.w.

Końcowo organ odwoławczy wskazał, że przepisy u.ś.r. obowiązujące od 1 stycznia 2024 r. przewidują przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jedynie opiekunom osób niepełnosprawnych, które nie ukończyły 18 lat. Także z uwagi na to, że M. B. przekracza ww. wiek Kolegium orzekło o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia i tym samym o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

W skardze na decyzję organu odwoławczego D. F., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez Skarżącą renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

W oparciu o tak sformułowany zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji

w całości, zwrot kosztów przedmiotowego postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że wyrokiem z 26 czerwca 2019 r. w sprawie

SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny (dalej: "TK") orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis ten w zakresie wskazanym w wyroku TK traci moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Wskazano, że powyższy wyrok został ogłoszony

w Dzienniku Ustaw z 8 lipca 2019 r. pod pozycją 1257 i wszedł w życie z dniem 9 stycznia 2020 r. Skarżąca podała, że jako osoba chcąca sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką i wnioskująca z tego powodu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia legitymuje się ustalonym prawem do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zdaniem strony skarżącej osoba, w stosunku do której orzeczona została częściowa niezdolność do pracy cały czas obiektywnie pozostaje zdolna do podjęcia zatrudnienia, choć w niepełnym zakresie. Podejmując się sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny może tym samym pozbawić się potencjalnej możliwości zatrudnienia, czy wykonywania innej pracy zarobkowej. Brak jest więc podstaw prawnych do wykluczenia z możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego osób,

w stosunku do których została orzeczona częściowa niezdolność do pracy i które legitymują się z tego tytułu prawem do renty.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych strona skarżąca podniosła, że z uwagi na brak jakiegokolwiek innego przepisu szczególnego regulującego sytuację prawną osób sprawujących opiekę, które mają ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w zakresie przysługiwania im uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, jak też przepisów uzależniających przyznanie tego świadczenia od sytuacji majątkowej osoby uprawnionej, względnie braku osiągania przez nią dochodów ze źródeł innych niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa bądź źródła wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r., uznać należy, że osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach ogólnych, tj. po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Podniesiono, że Skarżąca spełnia wszelkie przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, tj. jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny oraz nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem Skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca,

w którym złożyła wniosek zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. i podlega ona ochronie praw nabytych wynikającej z art. 63 ust. 1 u.ś.w.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 12 lutego 2024 r. utrzymująca

w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z 28 sierpnia 2023 r. odmawiającą D. F. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. B.

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), która

w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do renty (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.).

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,

a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r.

sygn. akt I OSK 1148/20 wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy

w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, lecz analiza uzasadnień wydanych w sprawie decyzji daje asumpt do przyjęcia, że ich rozstrzygnięcia uwarunkowane były ustaleniem odmiennych przesłanek negatywnych.

Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że w sprawie brak jest związku czasowego pomiędzy rezygnacją przez Stronę z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką (niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Prezydent ocenił również, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność matki Skarżącej, zgodnie

z wydanym względem niej orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się

w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie.

Organ odwoławczy przyjął natomiast, że skoro Skarżąca nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., bo w styczniu i lutym 2024 r. została jej wypłacona renta, to nie ma do niej zastosowania ochrona praw nabytych wskazana w art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429).

Odnosząc się w pierwszej kolejności do argumentacji zaprezentowanej przez Prezydenta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.), nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej.

W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skoro w powołanym wyroku została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu u.ś.r. z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych, według którego wyrok z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która

z dniem 23 października 2014 r. została przez TK ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. wyroki NSA: z 29 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 40/20, z 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 479/16, z 10 listopada 2016 r. sygn. akt I OSK 1512/16).

Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji było zatem w analizowanym zakresie a limine wadliwe.

Odnosząc się do kwestii akcentowanego przez organ pierwszej instancji związku czasowego w zakresie "powiązania" momentu rezygnacji przez Stronę z zatrudnienia

z podjęciem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką należy wskazać, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna,

tj. odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia

pielęgnacyjnego (w niniejszej sprawie D. F. złożyła wniosek o przyznanie tego świadczenia 1 marca 2023 r.). Należy również zaznaczyć, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego niepodejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. W judykaturze akcentuje się, że nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (zob. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20).

Przechodząc do oceny stanowiska organu odwoławczego należy wskazać, że organ ten słusznie zauważył, iż od 1 stycznia 2024 r. weszły w życie przepisy u.ś.w. (z wyjątkiem przepisów wyraźnie wskazanych w art. 71 tej ustawy). Kolegium trafnie wskazało także na brzmienie art. 63 ust. 1 u.ś.w., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne

i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. u.ś.r. - przypisek Sądu) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia

31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Powyższa regulacja była podstawą dla przyjęcia przez organ odwoławczy, że skoro Skarżąca nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., bo w styczniu i lutym 2024 r. została jej wypłacona renta, to nie ma do niej zastosowania ochrona praw nabytych wskazana w art. 63 ust. 1 u.ś.w.

Powyższe stanowisko należy uznać za nieprawidłowe. Kolegium błędnie bowiem założyło, że w niniejszej sprawie należy zastosować przepisy u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.

W ocenie Sądu przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy interpretować w ten sposób,

że jeżeli w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ odwoławczy ustali, że zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą spełniał przesłanki rezygnacji

z zatrudnienia lub jego niepodejmowania w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną, jak również do 31 grudnia 2023 r. spełnione zostały wszystkie inne warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego według przepisów obowiązujących do tej daty, to przyjąć należy, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało na dzień złożenia wniosku, zatem do dnia

31 grudnia 2023 r.

Ponadto, na możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.", a zatem - przyjmując, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według dotychczasowego brzmienia art. 17 u.ś.r. powstało, czy też mogło powstać przed

1 stycznia 2024 r. - na konieczność rozstrzygania sprawy na podstawie dotychczasowych przepisów, wprost wskazuje treść art. 63 ust. 2 u.ś.w., stanowiąc, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane,

z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

Wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych uznać należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza w danej sprawie spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, najpóźniej na dzień 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w. (zob. wyroki: WSA

w Poznaniu z 20 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 109/24 i WSA w Olsztynie z 30 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 912/23). Poza tym wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu u.ś.w., w którym wskazano na to, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24).

Należy podkreślić, że decyzji organu odwoławczego należy stawiać wszystkie wymagania wynikające z podstawowych zasad postępowania administracyjnego

i szczegółowych reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego). Wyczerpujące odniesienie się przez organ administracji (tak pierwszej, jak i drugiej instancji) do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy jest istotne

z punktu widzenia podstawowych zasad postępowania administracyjnego. W stosunku do decyzji administracyjnej wskazuje się ustawowo na konieczność respektowania zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), zasady prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), zasad należytego informowania stron i przekonywania, tj. wyjaśniania przesłanek podjętych rozstrzygnięć (art. 9 i art. 11 k.p.a.), z którymi wiążą się wymogi w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego, rozstrzygnięcia i motywowania stanowiska organu (m.in. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107

§ 1 i 3 k.p.a.). Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy obejmujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia, ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne, co powinno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia (zob. wyrok NSA z 3 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 4906/21).

Z uwagi na wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest co do zasady takim samym aktem stosowania prawa jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (zob. wyrok NSA z 30 października 2019 r. sygn. akt II OSK 3040/17).

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Zasadnicze zastrzeżenia budzi sposób wykładni i zastosowania w niniejszej sprawie przepisów prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 1 (z pominięcie brzmienia ust. 2) u.ś.w. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r., co w tych warunkach miało wpływ na wynik sprawy, gdyż spowodowało brak poczynienia ustaleń faktycznych oraz dokonania oceny okoliczności sprawy na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 i 5 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium zastosuje przepisy u.ś.r.

w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. dokonując oceny przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a tej ustawy z uwzględnieniem wniosków płynących z przywołanego

w skardze wyroku TK z 26 czerwca 2019 r. w sprawie SK 2/17 (OTK-A 2019/36).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r.,

poz. 1964), zasądzając od Kolegium na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 3 akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]