Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 738/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Grzegorz Antas Protokolant: starszy asystent sędziego Adrianna Tarłowska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 633/20 w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 stycznia 2020 r., nr DOiR-I-6270-224/2019/AK w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 września 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 633/20, oddalił skargę M. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 31 stycznia 2020 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: Minister lub organ drugiej instancji) zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. 2018 poz. 2096 ze zm.; dalej: ustawa o obywatelstwie polskim z 2009 r.), utrzymał w mocy decyzję z 10 września 2019 r., którą Wojewoda Mazowiecki odmówił potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez M. C. (dalej: skarżąca lub wnioskodawczyni).

W uzasadnieniu Minister stwierdził, że skarżąca urodziła się [...] jako M. V. córka S. i C. z domu S. Z dniem urodzenia wnioskodawczyni nabyła obywatelstwo [...]. Organ drugiej instancji ustalił, że ojciec skarżącej urodził się [...]r., w miejscowości M., jako ślubny syn B. W. i M. K. Ojciec skarżącej nabył obywatelstwo polskie na podstawie ustawy z 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. z 1920 r. Nr 7 poz. 44; dalej: ustawa o obywatelstwie Państwa Polskiego) i posiadał je w chwili narodzin córki. Z ustaleń organu wynika, że skarżąca nie posiada aktu małżeństwa swoich rodziców. Zwróciła się do odpowiednich archiwów, jednak takiego dokumentu nie odnalazła. Wypis z ewidencji ludności [...] ojca skarżącej wskazuje jego stan cywilny jako "żonaty".

Organ drugiej instancji ustalił również, że matka strony urodziła się w P. w [...] r., jako C. S. Jej rodzice to H. oraz S. Do wybuchu II wojny światowej mieszkała w P. Po wybuchu II wojny światowej uciekła na tereny zajęte przez ZSRR. Po zakończeniu wojny rodzina wróciła do Polski i mieszkała w K. Skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego przez jej matkę. Do akt sprawy zostały dołączone dokumenty z elektronicznej bazy danych Międzynarodowej Służby Poszukiwawczej ITS w Bad Arolsen, z których wynika, że matka skarżącej posługiwała się nazwiskiem W.

Minister stwierdził, że do ustalenia nabycia obywatelstwa polskiego przez wnioskodawczynię, z uwagi na datę jej narodzin, należało zastosować art. 4 pkt 1 i art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, zgodnie z którymi obywatelstwo polskie nabywa się przez urodzenie. Przez urodzenie dzieci ślubne nabywają obywatelstwo ojca, dzieci nieślubne – obywatelstwo matki. Z uwagi na brak aktu małżeństwa rodziców skarżącej, jak również innych wiarygodnych dokumentów, potwierdzających ten fakt, organ uznał, że wnioskodawczyni urodziła się jako dziecko nieślubne. Minister uznał jednocześnie, że materiał dowodowy sprawy nie jest wystarczający do potwierdzenia, że matka strony nabyła obywatelstwo polskie na podstawie ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. W konsekwencji, organ drugiej instancji stwierdził, że skarżąca nie nabyła obywatelstwa polskiego ani po ojcu (jako dziecko nieślubne), ani po matce (wobec braku dowodów na to, że matka takie obywatelstwo posiadała w dniu narodzin córki).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej również: Sąd pierwszej instancji) oddalił skargę M. C.

Za zasadne Sąd pierwszej instancji uznał twierdzenie organów, że przedłożone przez skarżącą dokumenty nie pozwalały uznać, iż jest ona dzieckiem ślubnym. Z przedłożonego aktu urodzenia skarżącej wynika, że jej rodzicami byli S. i C., oraz że nazwisko rodowe jej matki to S. Nie wynika jednak z niego, że rodzice skarżącej byli małżonkami. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wskazanie w akcie urodzenia skarżącej nazwiska rodowego jej matki nie świadczy o tym, że była ona żoną jej ojca. Okoliczność zawarcia małżeństwa przez rodziców skarżącej nie wynika także z [...] wypisu z ewidencji ludności dotyczącego jej ojca. Niewątpliwie akt ten wskazuje, że ojciec wnioskodawczyni był człowiekiem żonatym. Nie wynika z niego jednak kto był jego żoną oraz kiedy małżeństwo zostało zawarte. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w dokumentach zgromadzonych w sprawie nie ma nawet pośrednich informacji, wskazujących na możliwość zawarcia małżeństwa przez rodziców skarżącej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. C., zaskarżając go w całości, zarzucając mu, na podstawie art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie:

1. art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 oraz art. 135 p.p.s.a. poprzez dokonanie ustaleń sprzecznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w szczególności z treścią dokumentu urzędowego, tj. [...] aktu urodzenia skarżącej wskazującego na jej ślubne pochodzenie;

2. art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2224, dalej: ustawa Prawo o aktach stanu cywilnego), polegające na uznaniu, że załączony do akt sprawy odpis aktu urodzenia skarżącej nie stanowi dowodu jej pochodzenia ze związku małżeńskiego doniosłego prawnie, podczas gdy zgodnie z tym przepisem oznaczenie w akcie stanu cywilnego osoby jako urodzonej ze związku małżeńskiego rodziców jest równoznaczne z pozostawaniem przez nich w tym związku w chwili urodzenia dziecka, o ile okoliczność ta nie została skutecznie podważona w postępowaniu sądowym;

3. art. 153 p.p.s.a. poprzez wyrażenie odmiennej oceny prawnej odnośnie do mocy dowodowej aktu urodzenia skarżącej i brak wszechstronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie ustalenia ślubnego pochodzenia skarżącej niż wynikająca z oceny prawnej i pomimo wskazań co do dalszego postępowania wynikających z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2406/13;

4. błędne zastosowanie art. 4 pkt 1 i 2 w zw. z art. 5 i 7 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego poprzez przyjęcie, że skarżąca nie nabyła z chwilą urodzenia obywatelstwa polskiego po ojcu.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, zaskarżonej decyzji oraz utrzymaną nią w mocy decyzji Wojewody Mazowieckiego z 10 września 2019 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przywołała także art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a. W jej ocenie Sąd pierwszej instancji oparł się na braku w aktach sprawy aktu małżeństwa rodziców skarżącej, pomijając bądź odmawiając znaczenia i mocy dowodowej innym dokumentom załączonym na okoliczność wykazania jej ślubnego pochodzenia i nabycia przez nią z chwilą urodzenia obywatelstwa polskiego po ojcu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Wyrażona w zaskarżonym wyroku przez Sąd pierwszej instancji ocena, że skarżąca nie nabyła obywatelstwa polskiego na podstawie ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego jest prawidłowa.

2. Nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 4 pkt 1 i 2 w zw. z art. 5 i 7 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Kwestią wymagającą oceny jest to, czy w chwili narodzin wnioskodawczyni któregokolwiek z jej rodziców posiadało obywatelstwo polskie oraz czy była ona dzieckiem ślubnym. Przy określaniu, czy skarżąca nabyła obywatelstwo polskie zastosowanie mają przepisy ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, obowiązujące w dniu jej narodzin. Zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami wnioskodawczyni mogła nabyć obywatelstwo polskie z mocy prawa wówczas, gdyby urodziła się jako ślubna córka ojca posiadającego obywatelstwo polskie lub nieślubne dziecko matki posiadającej polskie obywatelstwo. Istotne znaczenie ma zatem, które z rodziców skarżącej posiadało obywatelstwo polskie oraz czy strona urodziła się jako dziecko ślubne. W rozpoznawanej sprawie niekwestionowaną okolicznością jest to, że ojciec skarżącej w dniu jej narodzin posiadał obywatelstwo polskie. Oznacza to, że wnioskodawczyni mogła nabyć obywatelstwo polskie, gdyby urodziła się jako dziecko ślubne.

Analiza akt sprawy wskazuje, że organy bezskutecznie wzywały skarżącą do przedłożenia dokumentów potwierdzających, że urodziła się jako dziecko pochodzące z małżeństwa. Nieprzedłużenie przez wnioskodawczynię odpisu aktu małżeństwa jej rodziców uniemożliwia potwierdzenie, że urodziła się ona jako dziecko ślubne. Status obywatelstwa polskiego skarżącej był zatem związany z jej matką, ze wszystkimi tego konsekwencjami prawnymi. Podkreślić należy, że brak informacji o dacie i miejscu zawarcia związku małżeńskiego przez rodziców strony zarówno nie pozwala na potwierdzenie, że była ona dzieckiem ślubnym, ale również na ustalenie prawa, które należy uwzględnić przy ocenie skuteczności zawarcia przez nich związku małżeńskiego.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prawnych międzynarodowych (Dz.U. z 1926 r. Nr 101, poz. 581) forma zawarcia małżeństwa podlega prawu, obowiązującemu w miejscu zawarcia związku małżeńskiego (art. 13 ust. 1), a do ważności małżeństwa, zawartego poza granicami Polski, wystarczy zachowanie formy, przepisanej przez prawa ojczyste obojga małżonków (art. 13 ust. 2). Skoro nie zostało ustalone miejsce zawarcia małżeństwa przez rodziców skarżącej, to w sprawie brak było możliwości ustalenia jakiemu prawu podlegała forma zawarcia tego małżeństwa. Podkreślić należy, że rodzice skarżącej mogli zawrzeć ślub religijny, który nie musiał wywierać skutków cywilnoprawnych. Jeżeli rodzice strony zawarliby ślub religijny, dla uznania, że skarżąca urodziła się jako dziecko ślubne należało wywieść, iż ślub ten wywołał skutek na gruncie prawa cywilnego. Ocena tego skutku powinna nastąpić na podstawie przepisów prawnych obowiązujących w miejscu udzielania ślubu. Dla skuteczności zawarcia związku małżeńskiego istotne znaczenie ma zatem data i miejsce zawarcia małżeństwa. W rozpoznawanej sprawie te informacje nie zostały przez stronę wskazane.

Sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, że okoliczność zawarcia małżeństwa przez rodziców skarżącej nie wynika z [...] wypisu z ewidencji ludności dotyczącego ojca strony. Akt ten wskazuje, że ojciec skarżącej był człowiekiem żonatym. Nie wynika jednak z niego kto był jego żoną. Nie wiadomo też kiedy małżeństwo zostało zawarte.

3. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 3 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, iż z aktu urodzenia skarżącej nie da się wyprowadzić wniosku o jej małżeńskim pochodzeniu. Akty stanu cywilnego stanowią dowód zdarzeń w nich stwierdzonych. W przypadku aktu urodzenia stanowią dowód na okoliczność urodzenia się dziecka w określonym dniu i miejscu i z określonych rodziców, którzy nie muszą pozostawać w związku małżeńskim. Skarżąca czyni nieuprawnione założenie, że nieodłącznym elementem zdarzenia w postaci urodzenia dziecka jest okoliczność związana z zawarciem przez rodziców związku małżeńskiego. Dla stwierdzenia faktu urodzenia nie ma znaczenia, czy rodzice pozostawali lub nie w związku małżeńskim. Dane ojca w akcie urodzenia nie oznaczają, że rodzice dziecka pozostają w związku małżeńskim. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego jeżeli nie stosuje się domniemania, że mąż matki dziecka jest ojcem dziecka, dane ojca zamieszcza się w akcie urodzenia w razie uznania ojcostwa albo sądowego ustalenia ojcostwa. Stosownie do art. 65 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego jeżeli uznanie ojcostwa nastąpiło przed urodzeniem się dziecka lub przed sporządzeniem aktu urodzenia albo gdy uznanie ojcostwa następuje przy sporządzeniu aktu urodzenia, akt urodzenia sporządza się jak dla dziecka, wobec którego zachodzi domniemanie, że pochodzi od męża matki.

Ze znajdującego się w aktach sprawy tłumaczenia aktu urodzenia skarżącej wydanego przez [...] wynika, że jej rodzicami byli S. i C. Wynika również, że nazwiskiem rodowym matki było S. Nie wynika jednak z niego, że rodzice byli małżonkami. Sąd pierwszej instancji słusznie stwierdził, że sam fakt uwidocznienia w tym dokumencie nazwiska rodowego matki, nie świadczy o tym, że była ona żoną ojca skarżącej. W rozpoznawanej sprawie organy i Sąd pierwszej instancji słusznie uznały, że z aktu urodzenia skarżącej nie da się wyprowadzić wniosku o jej małżeńskim pochodzeniu. W świetle powyższego za niezasadne należy uznać również zarzuty naruszenia art. 3 § 1 i 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 i art. 135 p.p.s.a. oraz art. 153 p.p.s.a.

4. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który przytoczyła skarżąca w skardze kasacyjnej i który podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę, że ustawa o obywatelstwie Państwa Polskiego nie wymagała, aby fakt zawarcia małżeństwa mógł być udowodniony tylko aktem stanu cywilnego. Należy więc stosować dla udowodnienia tego faktu ogólne reguły dowodowe określone w przepisach kodeksu administracyjnego to jest art. 75 i następne (tak m.in. NSA w wyrokach z dnia: 17 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 2528/12, Lex 1361631; 8 maja 2015 r., sygn. akt II OSK 2406/13, CBOIS). Okoliczności tej nie kwestionował również Sąd pierwszej instancji (str. 9-10 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Ślubne pochodzenie dziecka może wynikać z innych dowodów niż akt małżeństwa rodziców dziecka. W rozpoznawanej sprawie takie dowody nie zostały jednak złożone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo uznał, że pozostałe załączone przez stronę dowody, w szczególności akt urodzenia wnioskodawczyni i wypis z ewidencji ludności [...] ojca skarżącej, nie pozwalają uznać, że rodzice strony, w chwili jej urodzenia byli małżeństwem. Za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a.

5. Organy słusznie uznały, że skarżąca nie wykazała, iż urodziła się jako dziecko ślubne. W świetle powyższego wnioskodawczyni jako dziecko nieślubne mogłaby nabyć obywatelstwo polskie przez urodzenie wyłącznie wówczas, gdyby w dacie jej narodzin obywatelstwo to posiadała jej matka. Podzielić należy stanowisko organu, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie jest wystarczający do potwierdzenia, że C. S. (matka strony) nabyła obywatelstwo polskie na podstawie ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. We wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego pełnomocnik strony wskazał, że matka wnioskodawczyni urodziła się w P. w [...] roku, jako C. S. Jej rodzice to H. oraz S. Do wybuchu II wojny światowej mieszkała w P. Po wybuchu II wojny światowej uciekła na tereny zajęte przez ZSRR. Po zakończeniu wojny rodzina wróciła do Polski i mieszkała w K. Pomimo wezwań organów pierwszej i drugiej instancji skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających posiadanie obywatelstwa polskiego przez jej matkę. W związku z powyższym należy uznać, że matka skarżącej w chwili jej urodzenia nie posiadała obywatelstwa polskiego, a zatem nie było podstaw do uwzględnienia jej wniosku.

6. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiadało wymogom określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji przedstawił w nim zarówno dotychczasowy przebieg postępowania, jak i stan faktyczny, który przyjął za podstawę wyrokowania. Wskazał także podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz wyjaśnił znaczenie zastosowanych przepisów. Na podstawie uzasadnienia można prześledzić tok rozumowania Sądu, który doprowadził go do podjęcia rozstrzygnięcia.

7. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.