Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 256/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3 art. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 388
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 stycznia 2024 r. nr DSE3-K0918-D19562-35/24 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

J. S. (dalej jako "strona", "skarżący", "wnioskodawca"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 stycznia 2024 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej.

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 12 maja 2022 r. skarżący wystąpił do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej również jako "organ") o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 388 – dalej jako "u.d.o.a.", "ustawa").

W toku postępowania organ zwrócił się do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 u.d.o.a., o treści zgromadzonych dokumentów dotyczących wnioskodawcy. W odpowiedzi z dnia 20 września 2022 r. Instytut Pamięci Narodowej poinformował, że w wyniku szczegółowej kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu nie odnaleziono dokumentów zawierających informacje potwierdzające działalność opozycyjną strony lub doznane przez nią represje, o których mowa w art. 2 lub 3 ustawy.

Decyzją z dnia 8 listopada 2022 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona wystąpiła do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ na podstawie art. 5 ust. 6 ustawy zwrócił się o zaopiniowanie wniosku strony do Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Sprawy Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w L. W uchwale z dnia 14 lipca 2023 r. Rada jednogłośnie, negatywnie zaopiniowała wniosek strony o potwierdzenie przedmiotowego statusu.

Pismem z dnia 15 marca 2023 r. strona przedstawiła pisemne oświadczenia złożone na urzędowym druku przez M. J. oraz J. P.

Postanowieniem z dnia 31 marca 2023 r. organ dopuścił dowód z przesłuchania świadków: M. J., J. P. oraz R. W.

Zawiadomieniem z dnia 21 lipca 2023 r. organ zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania wyjaśniającego, możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów.

W odpowiedzi na zawiadomienie wraz z pismem z dnia 14 sierpnia 2023 r. skarżący przedstawił pisemne oświadczenia złożone na urzędowym druku przez Z. K. oraz K. K.

Wskazane osoby zostały przesłuchane w charakterze świadka w dniu 8 grudnia 2023 r.

Decyzję z dnia 17 stycznia 2024 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzją z dnia 8 listopada 2022 r. odmawiającą skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ stwierdził, że strona nie spełniła przesłanek określonych w art. 2 lub art. 3 u.d.o.a. Wyjaśnił, że jako podstawę do przyznania statusu opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, strona wskazała, że reprezentowała poglądy antykomunistyczne co uniemożliwiono jej kontynuowanie edukacji w technikum. Wnioskodawca wskazał, że w maju 1981 r. wstąpił do NSZZ "Solidarność" i miał podjął działalność opozycyjną m.in. kolportując ulotki. Po ogłoszeniu stanu wojennego. Prowadził utajnioną działalność w postaci zawieszenia kapliczki z krzyżem w zakładzie pracy. W połowie lat 80. XX w. był członkiem zarządu komisji zakładowej, w lipcu 1989 r. był wybrany zastępcą przewodniczącego. W tym czasie również miał zajmować się kolportażem prasy i ulotek, uczestnictwem w spotkaniach opozycyjnych. Pod koniec lat 80. XX w. w związku z organizacją zebrań miał być inwigilowany.

Organ stwierdził, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, iż strona prowadziła działalności w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, przez co najmniej 12 miesięcy, o której w art. 2 u.d.o.a.

Organ podał, że strona przedłożyła na potwierdzenie okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej, oświadczenie świadka M. J. z dnia 5 października 2022 r. Powyższym oświadczeniem świadek potwierdził, iż w okresie od wprowadzenia stanu wojennego do 4 czerwca 1989 r. strona była działaczem opozycyjnym na terenie ziemi Biłgorajskiej. Po zwróceniu się przez Szefa Urzędu do Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej ds. Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych Rada przesłała do Urzędu korespondencję strony zawierającą dodatkowe oświadczenia R. W., M. J. oraz J. P. Organ wskazał, że postanowił dopuścić dowód z przesłuchania świadków i w dniu 20 czerwca 2023 r. R. W., uprzedzony o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań wskazał do protokołu, iż prowadził działalność opozycyjną w rejonie Zamojskim i nie ma wiedzy na temat działalności opozycyjnej strony.

Organ podał, że M. J. w swoich zeznaniach z dnia 20 czerwca 2023 r. wskazał, iż strona współpracował z nim oraz ks. E. M., ks. Z. K. i ks. S. Według wiedzy świadka strona miał również zakładać komitety obywatelskie w Biłgoraju i Terespolu. Świadek w swoich zeznaniach nie był w stanie podać jakichkolwiek szczegółów dotyczących działalności strony. M. J. stwierdził, iż strona pomagała w działalności podziemnej. Organ wskazał ponadto, że w trakcie prowadzonego postępowania dokonano również przeglądów akt administracyjnych postępowania o przyznanie M. J. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W powyższych aktach brak jest jednak jakiejkolwiek wzmianki o działalności strony wraz z ww. świadkiem.

Organ stwierdził, że świadek J. P. w złożonych zeznaniach wskazał, iż zna stronę od 1983 r. a o jego zaangażowaniu "w sprawy antykomunistyczne" wie od osób postronnych. O kolportażu ulotek, który miał być prowadzony przez stronę, świadek również dowiedział się od osób trzecich oraz podejrzewał o to skarżącego z uwagi na to, iż widział ulotki pozostawione na terenie dworca PKS Biłgoraju, gdzie pracował skarżący jako dyspozytor. Ponadto świadek wiedzę na ten temat posiadał od strony, która sama mu o tej działalności powiedziała. J. P. zeznał, że skarżący angażował się w działania podziemnych struktur przykościelnych, ale szczegółów tych działań nie zna.

Zdaniem organu analizowane pod kątem przyznania omawianego statusu, oświadczenia świadków również nie są wystarczającym dowodem na potwierdzenie prowadzenia przez stronę zorganizowanej działalności opozycyjnej czy też we ścisłej współpracy z organizacją antykomunistyczną. Organ podał, że świadek R. W. wprost wskazał, że nie ma wiedzy na temat działalności opozycyjnej strony a pozostali świadkowie nie podali żadnych szczegółów działalności strony. Wskazał, że wiedza części świadków o rzekomej działalności wnioskodawcy nie pochodziła z bezpośredniej z nim współpracy. Była to wiedza pochodząca od innych osób, oparta na ich domniemaniu. Z zeznań części świadków wynika jedynie, że w większości słyszeli pogłoski i oceny innych formułowane na temat działalności wnioskodawcy. Oświadczenia i zeznania świadków dowodzą też, że bezpośrednia współpraca z wnioskodawcą była incydentalna i ograniczała się do pojedynczych zdarzeń.

Następnie organ wskazał na zeznania świadków: Z. K. i K. K. Wskazano, że K. K. w protokole przesłuchania z dnia 8 grudnia 2023 r. zeznał, iż z panem S. poznał się z uwagi na kontakty zawodowe i w okresie od 1984 r. do 1987 r. przy okazji spotkania w restauracjach przekazywał stronie biuletyn i ulotki. Do takich spotkań, wedle oświadczenia świadka, miało dochodzić może raz na dwa miesiące bądź raz w miesiącu i zazwyczaj ulotek było zaledwie kilka sztuk około 2-3. Świadek wskazał, że wiedza o tym pochodzi bezpośrednio z relacji samego wnioskodawcy, wie też, że miał on organizować spotkania solidarnościowe w Tereszpolu i związku z tym miał problemy z milicja. O powyższej okoliczności świadek nie ma wiedzy w bezpośredni sposób. Również Z. K. w złożonych zeznaniach potwierdził, iż wiedzę na temat działalności strony posiada od samego wnioskodawcy. Z uwagi na to że wnioskodawca pracował na terenie dworca PKS świadek przy okazji swoich podróży z pracy do domu widywał się ze stroną i wtedy czasem otrzymywał "materiały solidarnościowe" do zapoznania się - około 2-3 sztuk. Świadek potwierdził również, iż strona brała udział w spotkaniach i mszach patriotycznych, na które została przez stronę zapraszana i w których czasem brała udział. Wnioskodawca również zwrócić się miał do świadka o przechowanie "materiałów solidarnościowych" przez niego gdyż obawiał się, że może dojść u niego w domu do rewizji. Świadek wskazał przechowywał materiały przekazane przez stronę około dwóch lat a objętość przekazanych materiałów to były dwa kartony po papierze. Z protokołu przesłuchania wynika również, że świadek wiedzę o tworzeniu struktur opozycyjnych przez stronę również posiada z opowiadań samego zainteresowanego. W ocenie Szefa Urzędu wskazane zeznania świadków również nie dają podstaw do potwierdzenia omawianego statusu, bowiem świadkowie nie mają bezpośredniej wiedzy na temat działalności prowadzonej przez stronę, a opisane okoliczności nie wskazują na prowadzenie przez wnioskodawcą działalności opozycyjnej określonej w art. 2 ustawy.

Organ podał, że również kwerenda archiwalna przeprowadzona w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej nie potwierdziła okoliczności działalności opozycyjnej Wnioskodawcy bądź podlegania przez nią represjom.

W ocenie organu strona nie przedstawiła dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy. We wniosku o przyznanie przedmiotowego statusu strona wskazała, że miała problemy z kontynuowaniem nauki. W niniejszej sprawie, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie da się wykazać udziału strony w wystąpieniu wolnościowym w związku z którym miałby doświadczyć podnoszonych represji jak również relegowania strony z uczelni wyższej lub innej szkoły. Wskazano, że ratio legis przepisu z art. 3 pkt. 3 lit. e ustawy dotyczy relegowania z uczelni wyższej lub innej szkoły na skutek wzięcia udziału w wystąpieniu wolnościowym.

Strona nie przedłużyła, a w toku prowadzonego postępowania nie ustalono, iż wnioskodawca doznał represji określonych przepisami ustawy.

W ocenie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Strona nie wykazała, ani w toku postępowania nie udało się ustalić, by strona prowadziła działalność opozycyjną w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub podlegała którejkolwiek z represji ujętych w art. 3 ww. ustawy.

W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu na jego koszt kosztów postępowania zarzucił błędną ocenę zebranych w sprawie dowodów. Skarżący podniósł, że przedstawionymi dokumentami oraz dowodami z zeznań świadków przedstawił spełnienie warunków określonych w art. 2 i 3 ustawy. Podkreślił, że świadkowie: M. J. trzy razy, J. P. dwa razy poświadczyli na piśmie antykomunistyczną działalność strony i w tym zakresie zeznawali do protokołu przed pracownikiem organu. Również świadkowie: K. K. i Z. K. dali pisemny dowód działalności strony na druku urzędowym, a także w zeznaniach przez organem. Skarżący podkreślił, że wszyscy świadkowie składali oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. Nie zgodził się również ze stanowiskiem Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Sprawy Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w L., zarzucając jej członkom brak obiektywizmu.

Skarżący wskazał, że do jego indywidualnych działań antykomunistycznych można zaliczyć czyny: jego społeczny sprzeciw w szkole w 1973 r. oraz zawieszenie Krzyża w 1982 r. , które zagrożone były odpowiedzialnością karną i bez znaczenia jest czy były popełnione indywidualnie czy w grupie.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa, które czyniły koniecznym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego aktu stanowią przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu wspomnianych 12 miesięcy nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ustawy).

Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 ustawy, jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1882), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Zgodnie zaś z art. 4 u.d.o.a., status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (pkt 1) i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (pkt 2).

Z treści przepisów wynika, że status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy i tylko wówczas, gdy nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej stanowiły dużą dolegliwość (por. wyr. WSA w Lublinie z dnia 7 grudnia 2017 r., II SA/Lu 806/17, opubl. CBOSA). Podnieść również należy, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 u.d.o.a.. Dlatego też sama działalność w strukturach opozycyjnych nie stanowi samoistnej przesłanki do uznania osoby za działacza opozycji lub osoby represjonowanej.

W niniejszej sprawie przedmiot sporu dotyczy kwestii, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie skarżący spełnił ustawowe przesłanki dla wnioskowanego przez siebie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W ocenie skarżącego okolicznościami uzasadniającymi jego wniosek o przyznanie tego statusu mają być: uniemożliwienie kontynuowania edukacji w technikum za poglądy antykomunistyczne, wstąpienie w maju 1981 r. do NSZZ "Solidarność" i podjęcie działalność opozycyjnej m.in. poprzez kolportaż ulotek i prasy, uczestnictwem w spotkaniach opozycyjnych po ogłoszeniu stanu wojennego prowadzenie utajnionej działalności w postaci zawieszenia kapliczki z krzyżem w zakładzie pracy, w połowie lat 80 XX w. bycie członkiem zarządu komisji zakładowej, w lipcu 1989 r. bycie wybranym zastępcą przewodniczącego, a w związku z organizacją zebrań miał być inwigilowany.

Natomiast odmawiając stronie skarżącej potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych organ wskazał, że materiał dowodowy zebrany w sprawie nie potwierdza antykomunistycznej działalności strony określonej powołaną ustawą. W ocenie organu, materiał ten nie pozwala stwierdzić, że strona prowadziła działalność opozycyjną, jak również by podlegała represjom, o których mowa w ustawie.

Zdaniem Sądu ocena ta jest przedwczesna.

W tym kontekście przede wszystkim należy wskazać, że poddanie przez ustawodawcę postępowania w sprawach prowadzonych na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej reżimowi procedury administracyjnej nakłada na organ - zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej i podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Ponadto, ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach, wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a., i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Powyższy przepis wyraźnie nakazuje, aby organ podał i omówił w uzasadnieniu decyzji istotne dla rozstrzygnięcia fakty oraz dowody. Natomiast niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji. Tylko przeprowadzenie postępowania we wskazany sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Ponadto organ powinien tak prowadzić postępowanie, aby pogłębiać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Podkreślić przy tym należy, że uzasadnienie jest obowiązkowym składnikiem decyzji administracyjnej mającym na celu wyjaśnienie podjętego rozstrzygnięcia.

Należy zwrócić uwagę, że przepis art. 2 ust. 1 ustawy mówi o prowadzeniu działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z tymi strukturami. W świetle wyraźnego brzmienia wskazanego przepisu działaczem opozycji antykomunistycznej jest nie tylko osoba, która prowadziła tę działalność w ramach zorganizowanych struktur, ale także osoba, która współpracowała z organizacjami (mniej lub bardziej sformalizowanymi) dla osiągniecia tego celu.

Zastrzeżenia Sądu w niniejszej sprawie budzi brak wnikliwości organu w ocenie zeznań świadków i pozyskanych od nich informacji na temat szczegółów istotnych z punktu widzenia przesłanek z art. 2 ust. 1 ustawy. Należy zwrócić uwagę, że świadkowie: M. J. i J. P. pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań złożyli oświadczenia dużo bardziej obszerne i szczegółowe wypowiedzi na temat działalności skarżącego, niż do protokołu przed organem. Zeznania wymienionych osób powinny być ocenione w ich całokształcie. W swoich zeznaniach J. P. (k. 76v akt adm.) wskazywał, że "1985 i 1986 r. SB przeprowadzała w moim domu rewizję w poszukiwaniu pism postsolidarnościowych. Szukanych materiałów SB nie znalazła u mnie, bo miałem je w różnych miejscach, część u J. S. w T. – K.. W latach 1987 r. – 1989 r. J. S. był działaczem konspiracyjnym w organizacjach przykościelnych w B. i T. – K. Ja w tym okresie przekazywałem Mu ulotki "Solidarności Walczącej". Wiem, że te pisma rozprowadzał w pracy m.in. na Dworcu Autobusowym w Biłgoraju.". Wymieniony posiada status działacza opozycji antykomunistycznej. Natomiast świadek M. J. wskazywał (k. 72v akt adm.), że wnioskodawca "wiosną 1983 r. włączył się do działalności konspiracyjnej pod moim przewodnictwem jako członek zdelegalizowanej Solidarności w PKS Biłgoraj.". Wymieniony świadek również posiada status działacza opozycji antykomunistycznej.

W ocenie Sądu organ dokonał pobieżnej analizy zeznań świadków przesłuchanych w sprawie i których oświadczenia znajdują się w aktach sprawy. Nie można zdyskredytować wiarygodności danych podawanych przez świadków, jeżeli ich wiedza na temat części działalności wnioskodawcy nie pochodzi z bezpośredniej współpracy z nim. Świadkowie: M. J., J. P. ,K. K. wskazują w swoich oświadczeniach na konkretne okoliczności, które zostały przez organ pominięte, bądź ocenione w sposób pobieżny. Wymienione osoby posiadają status działacza opozycji antykomunistycznej, w związku z tym w razie wątpliwości co do działalności wnioskodawcy organ winien porównać działania tych osób z działaniami antykomunistycznymi podejmowanymi przez skarżącego. Pozwoli to na obiektywną ocenę działań podejmowanych przez stronę w porównaniu z działaniami wymienionych świadków posiadających status działacza antykomunistycznego. Co prawda organ dokonał analizy akt postępowania administracyjnego dotyczących M. J., ale pod kątem współpracy ze skarżącym.

Podkreślić należy, że organ jako gospodarz postępowania, dopuszczając dowód z przesłuchania świadków, powinien dążyć do tego, aby ta czynność procesowa przyczyniła się w jak największym stopniu do wyjaśnienia (ustalenia) stanu faktycznego. Należy wziąć także pod uwagę, że od wydarzeń z lat 1980 - 1989 ubiegłego wieku minęło już ponad 40 lat, co mogło skutkować zatarciem się szczegółów niektórych zdarzeń w pamięci świadków. Postępowania w przedmiocie potwierdzenia statusu osoby prowadzącej działalność opozycyjną nie są postępowaniami łatwymi, głównie ze względu na upływ czasu, ale także i z tego względu, że działalność opozycyjna prowadzona była w konspiracji, bowiem ujawnienie groziło sankcjami karnymi. Stąd postępowanie powinno być prowadzone wyjątkowo starannie i wnikliwie, aby nie doprowadzić do pokrzywdzenia osób, które o potwierdzenie statusu się ubiegają. Przesłuchania ujawnionych w toku postępowania świadków powinny zostać przeprowadzone z należytą starannością. Należy także mieć na uwadze, jak w niniejszej sprawie, że poszczególni świadkowie są w zaawansowanym wielu i danego dnia ze względu na stan zdrowia mogą nie być w dyspozycji by złożyć zeznania, bądź złożyć je w sposób bardzo ogólny. W związku z tym organ powinien nie tylko oprzeć swoje ustalenia na zeznaniach świadków złożonych do protokołu, ale także wziąć pod uwagę i ocenić oświadczenia złożone na piśmie. Sąd podkreśla, że ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być wyczerpująca i winna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę postępowania. Organ winien wskazać, którym dowodom przyznaje moc dowodową, a którym odmawia wiarygodności i z jakich przyczyn. Należy także wskazać, że opinia Rady Konsultacyjnej nie ma przesądzającego znaczenia, gdyż nie ma ona dla organu charakteru wiążącego, a ostateczna ocena materiału dowodowego należy zawsze do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jako organu wydającego decyzję administracyjną rozstrzygającą sprawę co do istoty. Rada Konsultacyjna jest organem kolegialnym i podejmuje opinie kolegialnie, w związku z tym niezasadne są zarzuty skarżącego co do poszczególnych członków tego organu.

W tym miejscu wymaga ponownego przypomnienia że postępowanie administracyjne w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej (art. 2) lub osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 3 ustawy), toczy się według reguł procesowych zdefiniowanych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego z odpowiednimi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W postępowaniach tych - jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 4 września 2002 r., sygn. akt V SA 3115/01 na tle sprawy kombatanckiej, co jednak zdaniem Sądu trafne jest również w odniesieniu do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej - których tłem są złożone procesy historyczne, odległe w czasie fakty i zmienne oceny, należy dołożyć szczególnej staranności, aby postępowanie administracyjne przez swoją sprawność i poprawność przekonywało o bezstronności organów administracyjnych, a przez to w korzystny sposób kształtowało świadomość oraz kulturę prawną obywateli, czego wymaga art. 8 k.p.a. W toku postępowania ciężar dowodu został przeniesiony na wnioskodawcę, to jednak organ nie został zwolniony z podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Jako dowód organ powinien dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków. Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu (art. 86 k.p.a.). Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego, organ powinien ocenić czy dana okoliczność została udowodniona. Wyniki poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego ustaleń powinny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Tylko bowiem w ten sposób ocena dowodów może być sprawdzona w toku instancji i w postępowaniu przed sądem administracyjnym.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone z naruszeniem powyższych zasad i przepisów i to w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim organ nie ocenił w sposób wnikliwy zgromadzonych dowodów tj. zeznań oraz oświadczeń świadków przyjmując niezasadnie, że posiadają oni wiedzę o działalności strony z opowiadań samego zainteresowanego. Tak przeprowadzona ocena dowodów nosi znamiona dowolnej, co stoi w kolizji z przepisami prawa procesowego. Resumując powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana bez dostatecznego rozważenia i oceny materiału dowodowego, co świadczy o naruszeniu omówionych wyżej zasad i przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stwierdzenie wskazanych uchybień obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. (pkt I sentencji). O zwrocie kosztów orzeczono w pkt II sentencji na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Nie przesądzając ostatecznego kierunku rozstrzygnięcia w sprawie, organ w toku ponownego prowadzenia postępowania szczegółowo przeanalizuje oraz oceni zeznania i oświadczenia świadków, a w razie wątpliwości co do działalności opozycyjnej wnioskodawcy zadba o ich wyjaśnienie. Rozważy również zasadność przesłuchania strony. Ponadto przeprowadzi dowód z dokumentów znajdujących się w aktach spraw świadków posiadających status działaczy opozycji antykomunistycznej, którzy mówią o działalności strony, i porówna działalność tych osób z prowadzoną przez wnioskodawcę. Następnie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego dokona pełnej i wnikliwej oceny zebranego materiału dowodowego, co będzie stanowiło podstawę wydania decyzji odpowiadającej przepisom prawa, którą wyczerpująco uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.