Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 687/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 74f par. 1, art. 74e par. 2, par. 3, art. 74d par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 2291
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska (spr.) Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Cezary Pryca Protokolant Anna Zapała po rozpoznaniu w dniu 28 września 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 stycznia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1728/19 w sprawie ze skargi B. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od B. Z. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 stycznia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 1728/19 oddalił skargę B.Z. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego podjętą 2 kwietnia 2019 r., nr DZP-II.628.137.2019 w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Komisja Egzaminacyjna nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie uchwałą nr [...] z [...] października 2018 r. stwierdziła, że B.Z. (dawniej: M.) uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego złożonego w dniach [...] września 2018 r.

W uzasadnieniu uchwały podano, że zdająca otrzymała z projektu pierwszego aktu notarialnego oraz z projektu odmowy dokonania czynności notarialnej albo uzasadnienia jej dopuszczalności ocenę dostateczną, zaś z projektu drugiego aktu notarialnego ocenę niedostateczną. Zgodnie z treścią art. 74f § 1 ustawy – Prawo o notariacie (Dz.U. z 2017 r. poz. 2291 – dalej: Prawo o notariacie), oznaczało to negatywny wynik egzaminu.

Skarżąca wniosła odwołanie.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego uchwałą z [...] kwietnia 2019 r., na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 Prawa o notariacie w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 – dalej: k.p.a.), utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę uznając, że wystawienie oceny niedostatecznej za projekt drugiego aktu notarialnego było całkowicie uzasadnione.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia podała, że w projekcie naruszono przepisy kodeksu spółek handlowych, ustawy o samorządzie gminnym, w szczególności dotyczące wymaganych zgód organu stanowiącego gminy i dotyczące skarbnika gminy, ustawy o gospodarce komunalnej, w szczególności poprzez brak znajomości zasad powoływania w spółce komunalnej zarządu, a także nie wypełniono bezwzględnych obowiązków notariusza określonych w art. 80 § 1 i 2 ustawy Prawo o notariacie, a to przez brak zabezpieczenia praw i słusznych interesów stron oraz sporządzenie projektu aktu notarialnego w sposób niezrozumiały i nieprzejrzysty.

Komisja Egzaminacyjna drugiego stopnia szczegółowo odniosła się do poszczególnych zarzutów zdającej i stwierdziła, że brak jest jakichkolwiek podstaw do podwyższenia oceny i w konsekwencji do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę B.Z. uznał, że zaskarżona uchwała nie narusza prawa. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że Komisja II stopnia jako komisja odwoławcza szczegółowo odniosła się do zarzutów odwołania, a w przypadku niektórych zarzutów przeprowadziła obszerne wywody merytoryczne. Uchwała zapadła po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy, a jej uzasadnienie jest zgodne z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu podniesienie przez Komisję II stopnia nowych zarzutów, niewskazanych przez Komisję Egzaminacyjną, stanowiło dodatkową argumentację przemawiającą za utrzymaniem wystawionych uprzednio ocen z zaskarżonej części egzaminu notarialnego. Sąd zgodził się z organem, że zaproponowany przez skarżącą sposób rozwiązania kazusu, pomimo trafności kilku argumentów zawartych w odwołaniu wskazuje na to, że szereg zasadniczych kwestii w omawianym zadaniu skarżąca rozwiązała wadliwie. Organ wyważył pozytywne i negatywne elementy ocenianej pracy, czego wyrazem jest treść uzasadnienia zaskarżonej uchwały. Sąd nie dopatrzył się naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego ani prawa materialnego i w jego ocenie błędy popełnione przez skarżącą uzasadniały wystawienie oceny niedostatecznej.

B.Z. na podstawie art. 173, art. 174, art. 175 § 1 oraz art. 176 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; dalej: p.p.s.a.) zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji w całości.

Strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:

- prawa procesowego to jest naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art 3 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwą kontrolę legalności zakwestionowanej przez skarżącą uchwały w przedmiocie wyniku egzaminu notarialnego;

- art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. art 80 k.p.a. w związku z art 145 §1 pkt 1] lit. c] p.p.s.a., a to poprzez zaakceptowanie przez WSA naruszenia prawa procesowego przez organ, objawiające się niepodjęciem wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, braku rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, skutkującego pominięciem istotnych okoliczności wskazujących na podejmowanie prawidłowych czynności w rozwiązaniu zadania z II dnia egzaminu przez skarżącą oraz ustaleniem, że określone, a wymienione w uzasadnieniach ocen cząstkowych wady dyskwalifikują pracę skarżącej w stopniu umożliwiającym wystawienie ocen niedostatecznych, a także poprzez zaakceptowanie przez sąd administracyjny błędnego przyjęcia przez organ, że rozwiązanie zadania zawiera w istocie jedynie uchybienia uzasadniające negatywną ocenę, wskutek braku rozważenia także okoliczności wskazujących na spełnienie przez skarżącą kryteriów poprawności rozstrzygnięcia rozwiązywanego zadania;

- art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 145 §1 pkt 1] lit. c] p.p.s.a., a to poprzez zaakceptowanie przez WSA naruszenia prawa procesowego przez organ objawiające uznaniem, że sporządzone przez członków Komisji uzasadnienie wystawionych ocen cząstkowych budzi zaufanie skarżącej co do jego poprawności i bezstronności;

- prawa materialnego:

- błędną wykładnię art. 74 § 3 Prawa o notariacie w związku z art. 74 d § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawa o notariacie w związku z art. 74e § 2 Prawa o notariacie, skutkującą zaakceptowaniem przez WSA braku uwzględnienia stopniowalności ocen i rozważenia, że popełnione błędy nie wyłączają zasadności przyjęcia spełnienia kryteriów oceny pozytywnej z rozwiązania zadania, a rozwiązanie zadania uzasadnia przyjęcie spełnienia kryteriów pozytywnej oceny rozwiązania zadania - w tym kontekście nie uwzględniono i nie poddano ocenie istotnych okoliczności na korzyść skarżącej, a mianowicie, że skarżąca właściwie rozpoznała problem z zadania, podjęła w zdecydowanej większości trafne czynności oraz niedostosowanie przyjętej ustawą skali ocen do zaproponowanego sposobu rozwiązania zadania egzaminacyjnego, a tym samym nieuwzględnienie i nieokreślenie stopnia, w jakim sporządzona praca egzaminacyjna z drugiego dnia egzaminu notarialnego powinna odpowiadać ocenie pozytywnej;

- błędną wykładnię art. 74e § 2 Prawa o notariacie skutkującą zaakceptowaniem dokonania oceny pracy egzaminacyjnej z drugiego dnia egzaminu notarialnego bez należytego odniesienia jej do celu przeprowadzenia tego egzaminu, wskazanego w treści art. 74 § 3 Prawa o notariacie, który polega na sprawdzeniu przygotowania osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza i w konsekwencji wystawienie oceny niedostatecznej z tej części egzaminu na podstawie podniesionych w uzasadnieniach ocen cząstkowych błędów, które nie uzasadniały wystawienia takiej oceny w pięciostopniowej skali ocen przewidzianej w art. 74d § 3 Prawa o notariacie;

- art. 74 § 3 Prawa o notariacie w związku z art. 74d § 3 Prawa o notariacie w związku z art. 74e § 2 Prawa o notariacie, a to poprzez brak uwzględnienia stopniowalności ocen i rozważenia, że popełnione błędy nie wyłączają zasadności przyjęcia spełnienia kryteriów oceny pozytywnej z rozwiązania zadania, a rozwiązanie zadania uzasadnia przyjęcie spełnienia kryteriów pozytywnej oceny rozwiązania zadania - w tym kontekście nie uwzględniono i nie poddano ocenie istotnych okoliczności na korzyść skarżącej, a mianowicie, że skarżąca właściwie rozpoznała problem z zadania, podjęła w zdecydowanej większości trafne czynności oraz niedostosowanie przyjętej ustawą skali ocen do zaproponowanego sposobu rozwiązania zadania egzaminacyjnego, a tym samym nieuwzględnienie i nieokreślenie stopnia, w jakim sporządzona praca egzaminacyjna z drugiego dnia egzaminu notarialnego powinna odpowiadać ocenie pozytywnej.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości wyroku Sądu pierwszej instancji i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny, a także zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania. Ponadto skarżąca złożyła oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami.

Stosownie do art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jeżeli chodzi o formułowanie zarzutów skargi kasacyjnej podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy strona skarżąca zarzuca naruszenie prawa materialnego, czy naruszenia przepisów postępowania, czy też oba te naruszenia łącznie. Konieczne jest przy tym wskazanie konkretnych przepisów naruszonych przez sąd, z podaniem numeru artykułu, paragrafu, ustępu, punktu. Obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest nie tylko podanie, który z przepisów został naruszony, ale także przyporządkowanie go do odpowiedniej podstawy kasacyjnej. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno szczegółowo określać, do jakiego, zdaniem skarżącego, naruszenia przepisów prawa doszło i na czym to naruszenie polegało, a w przypadku zarzucania uchybień przepisom procesowym należy dodatkowo wykazać, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że do autora skargi kasacyjnej należy wykazanie i uzasadnienie, że wojewódzki sąd administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego, bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. Podkreślenia wymaga, że sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa materialnego zawsze powinno łączyć się z wyjaśnieniem, na czym polegało wadliwe odczytanie przez sąd pierwszej instancji znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego należy wykazać, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada (lub nie odpowiada) stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej. W tym przypadku autor skargi kasacyjnej musi podać dlaczego konkretny przepis prawa materialnego nie miał (lub miał) zastosowania w sprawie (por. wyroki NSA: z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15; z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1342/15; z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2668/15).

Zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno konkretnie określać, do jakiego naruszenia przepisów prawa doszło i na czym to naruszenie polegało. Przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie regulują wprawdzie wprost warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, jednak należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co z kolei oznacza, że musi ono zawierać argumenty skoncentrowane na "usprawiedliwieniu" przytoczonych podstaw kasacyjnych (por.: wyroki Naczelny Sąd Administracyjny: z 5 sierpnia 2004 r., FSK 299/04 z glosą A. Skoczylasa OSP 2005, Nr 3, poz. 36; z 12 października 2005 r., I FSK 155/05; z 23 maja 2006 r., II GSK 18/06; z 4 października 2006 r., I OSK 459/06, czy z 24 września 2021 r., I GSK 290/21, z 23 października 2015 r., II FSK 1985/13, z 20 lipca 2017 r., II GSK 1413/16, z 12 grudnia 2019 r., II OSK 292/18, z 22 października 2021 r., II GSK 879/21, z 11 marca 2022 r., I OSK 1428/21 oraz z 23 czerwca 2022 r., III OSK 4860/21).

Wobec związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, prawidłowe (tzn. jasne i nie budzące wątpliwości) sformułowanie zarzutów kasacyjnych jest warunkiem niezbędnym dla uznania, że zarzut jest usprawiedliwiony.

W przypadku skargi kasacyjnej, będącej kwalifikowanym środkiem odwoławczym, czytelność sformułowanego w niej komunikatu jest istotna z tego powodu, że ustawa wiąże powstanie określonych skutków procesowych nie tylko z samym wniesieniem tego pisma (jak w przypadku skargi czy też zażalenia), ale także z jego treścią (por. wyrok NSA z 13 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1445/17).

Poczynienie powyższych uwag o charakterze ogólnym było konieczne z uwagi na sposób w jaki została zredagowana skarga kasacyjna.

W tym miejscu należy przypomnieć, że skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym skierowanym przeciwko wyrokowi sądu pierwszej instancji (art. 173 § 1 p.p.s.a.), a wobec tego podniesione w niej zarzuty powinny zostać skierowane pod adresem wojewódzkiego sądu administracyjnego i wykazywać uchybienia w jego argumentacji odnoszącej się do mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, bądź błędnego przeprowadzenie kontroli postępowania przez organ, którego działanie lub zaniechanie było przedmiotem zaskarżania. Tymczasem w zarzutach naruszenia przepisów postępowania - art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 8, art, 11 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skarga kasacyjna w istocie odnosi się do Uchwały Nr 71/2018 z 16 października 2018 r. podjętej przez Komisję Egzaminacyjną nr 2 do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w Warszawie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego i stanowią polemikę z ustalonym przez ten organ wynikiem egzaminu notarialnego, wyrażającą się w krytycznej ocenie uzasadnienia ocen cząstkowych wystawionych przez egzaminatorów. Przedmiotem skargi do WSA w Warszawie skarżąca uczyniła natomiast Uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, a wobec tego zarzuty skargi kasacyjnej powinny odnosić się do procesu sądowej kontroli oraz oceny zgodności z prawem wspomnianej uchwały dokonanej przez Sąd pierwszej instancji.

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania są wadliwe także dlatego, że skarżąca nie wykazała wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy, w szczególności, że podniesione uchybienia mogły mieć istotny wpływ na ten wynik. Jak już wspomniano wykazanie wspomnianego wpływu stanowi istotny element zarzutu naruszenia przepisów postępowania, a jego brak powoduje, że podniesione uchybienie już tylko z tej przyczyny nie może być uznane za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną. Podkreślenia wymaga, że nawet w przypadku gdy sąd pierwszej instancji dopuści się naruszenia przepisów postępowania to naruszenia te, o ile nie zostanie wykazane przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, że mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie przynoszą oczekiwanego przez stronę rezultatu w postaci uwzględnienia skargi kasacyjnej. Przez istotny wpływ na wynik sprawy należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym podniesionym w zarzucie skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie orzeczeniem. Wspomniany związek przyczynowy chociaż nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Strona skarżąca powinna więc wykazać, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju, że kształtowały lub współkształtowały treść rozstrzygnięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2162/13, 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2084/13, 10 października 2014 r., sygn. akt II OSK 793/13).

Już tylko z podanych wyżej przyczyn omawiane zarzuty nie mogły przynieść skutku oczekiwanego przez skarżącą

Z kolei zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez niewłaściwą kontrolę legalności zakwestionowanej przez skarżącą uchwały w przedmiocie wyniku egzaminu notarialnego w ogóle nie został uzasadniony, co uniemożliwiło Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu jego merytoryczną kontrolę.

Jak już wspomniano podniesienie zarzutu błędnej wykładni prawa materialnego wymaga od autora skargi kasacyjnej wykazania i uzasadnienia, że wojewódzki sąd administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego, bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. Sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przepisu prawa materialnego zawsze powinno łączyć się z wyjaśnieniem, na czym polegało wadliwe odczytanie przez sąd pierwszej instancji znaczenia treści przepisu, a następnie konieczne jest podanie właściwego, zdaniem skarżącego, rozumienia naruszonego przepisu.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 74 § 3 w związku z art. 74d § 3 w związku z art. 74e § 2 Prawa o notariacie, jednak zarzuty te nie zostały uzasadnione w opisany powyżej sposób. Argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej nie nawiązuje do wykładni powołanych przepisów dokonanej przez Sąd pierwszej instancji, nie wyjaśnia dlaczego była ona nieprawidłowa oraz jakie, zdaniem skarżącej, jest właściwe rozumienie naruszonych przepisów. Tego rodzaju wady formalne skargi kasacyjnej uniemożliwiały uwzględnienie omawianych zarzutów.

Niezależnie od dotychczasowych uwag należy zauważyć, że w sprawach takich jak rozpoznawana, przy wykładni przepisów regulujących przeprowadzenie egzaminu notarialnego, jak i rozpoznawanie odwołań od wyników tego egzaminu należy mieć na względzie cel ustanowienia wspomnianych uregulowań. Odwołując się do orzecznictwa NSA należy podkreślić, że w świetle regulacji art. 17 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 74 § 3 Prawa o notariacie, ustanowienie egzaminów ma za cel zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osób dopuszczanych do wykonywania zawodu, tutaj: notariuszy, będącego zawodem zaufania publicznego. Egzamin zawodowy, stanowi formę sprawdzenia, czy kandydat do tego zawodu nabył umiejętności i wiedzę wymaganą do jego wykonywania. Ustawodawca postawił wysokie wymagania w zakresie egzaminu zawodowego notariusza, a gwarancje obiektywnej i prawidłowej oceny egzaminacyjnej zostały zawarte zarówno w przepisach ustawy - Prawo o notariacie, jak i w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Dz. U. z 2016 r. poz. 45). Komisja egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, rozpoznając odwołanie w zakresie kwestionowanej części egzaminu, ma obowiązek obiektywnego sprawdzenia przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (por. wyroki NSA z: 6 lutego 2024 r., sygn. akt II 1233/20; 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GSK 601/21; 22 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 293/13; 17 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 602/13).

Podkreślenia wymaga, że praca egzaminacyjna musi spełniać wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 Prawa o notariacie, co oznacza, że praca musi spełniać podstawowe wymogi formalne, zdający musi zastosować właściwe przepisy prawa i poprawnie je zinterpretować, a problem - co do istoty - musi być trafnie rozstrzygnięty. Tylko praca spełniająca powyższe kryteria może uzyskać pozytywną ocenę. Natomiast skala ocen, wynikająca z art. 74d § 3 Prawa o notariacie, pozwala na uwzględnienie stopnia spełnienia wymienionych kryteriów oraz wszystkich zalet i wad zaproponowanego rozwiązania zadania egzaminacyjnego. Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu oraz komisja odwoławcza muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez zdającego. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że popełnienie przez zdającego nawet jednego błędu może przekreślić jego szanse na otrzymanie oceny pozytywnej (por. wyrok NSA z 9 maja 2017 r. sygn. akt II GSK 2527/15). Ocenę taką mogą powodować także inne wady, a w szczególności ich wielość i istotność, uzasadniające uznanie, że projekt aktu nie spełnia podstawowych wymogów formalnych albo zastosowano w nim niewłaściwe przepisy lub niepoprawnie je zinterpretowano albo zaproponowano nieprawidłowe rozstrzygnięcie problemu.

Należy podkreślić, że rozwiązanie zadania nawet poprawne pod względem formalnym może uzyskać ocenę negatywną wobec merytorycznych błędów popełnionych przez zdającego, świadczących o braku dostatecznej wiedzy kandydata, niepozwalających na uznanie, że jest on przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza. Stanowi to bowiem istotę egzaminu notarialnego, którego pozytywny rezultat otwiera dostęp do wykonywania zawodu. Celem egzaminu notarialnego jest bowiem sprawdzenie wiedzy osoby aplikującej do wykonywania wysoko kwalifikowanego zawodu notariusza oraz tego, czy jest ona odpowiednio przygotowana do samodzielnego dokonywania czynności notarialnych. Stąd też jej praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie wymienione w art. 74e § 2 Prawa o notariacie kryteria.

Sąd pierwszej instancji, w ramach kontroli legalności zaskarżonej uchwały, powinien zatem ocenić, czy Komisja Egzaminacyjna II stopnia wypełniła obowiązek szczegółowego wykazania stwierdzonych wad kontrolowanej pracy egzaminacyjnej oraz obowiązek uzasadnienia swojego stanowiska w odniesieniu do każdej z tych wad, w kontekście realizacji przez osobę egzaminowaną kryteriów, którymi przy ocenie pracy powinni kierować się egzaminatorzy oraz znaczenia stwierdzonych uchybień dla oceny kontrolowanej pracy egzaminacyjnej przy uwzględnieniu skali ocen, o której mowa w art. 74d § 3 Prawa o notariacie.

W orzecznictwie wskazuje się, że kryterium, zgodnie z którym egzaminatorzy oceniają pracę, jest obiektywne, bowiem stanowi je przepis prawa, w związku z czym należy przyjąć, że w zakresie odnoszącym się do kwestii oceny, czy przyjęte przez zdającego rozwiązania są prawidłowe, nie ma żadnego "luzu decyzyjnego". Praca egzaminacyjna, która spełnia wymagania określone przepisami prawa musi być bowiem oceniona pozytywnie. Natomiast w zależności od tego, w jakim stopniu praca spełnia wskazane wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny, korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Oceny oraz ich indywidualizowanie stanowią wyraz indywidualnego podejścia specjalistów, którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy. Jakkolwiek wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają pewien element subiektywny, to jednak z uwagi na to, że zgodnie z art. 71f § 1 w związku z art. 74 § 1 i art. 71b § 1 Prawa o notariacie, członkami komisji są osoby, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przeprowadzenia egzaminu, a zgodnie z art. 74e § 3 Prawa o notariacie, każdy z członków komisji wystawia samodzielnie ocenę cząstkową wraz z uzasadnieniem, zaś ostateczną ocenę stanowi średnia ocen wystawionych przez obu egzaminatorów, uznać należy, że ocena końcowa nie jest dowolna. W podobny sposób działa również komisja II stopnia, która dokonuje oceny, biorąc pod uwagę zasadność zarzutów w świetle przepisów prawa (art. 74h Prawa o notariacie i przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie komisji II stopnia).

Sprawdzane prace egzaminacyjne stanowią zatem materiał dowodowy, który oceniany jest przez egzaminatorów według zasady swobodnej oceny dowodów, ale przy zastosowaniu ściśle określonych w ustawie kryteriów oceny.

Każda praca oceniana jest indywidualnie, a jej walory i wady oceniane są przez ekspertów, aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych przesłanek, ustalić, czy kandydat na notariusza posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji dokonał kompleksowej oceny zaskarżonej uchwały, biorąc pod uwagę, że praca egzaminacyjna musi spełniać jednocześnie wszystkie kryteria wymienione w art. 74e § 2 Prawa o notariacie.

Podkreślić należy, że z akt sprawy wynika, że dwaj egzaminatorzy oceniający w I instancji projekt drugiego aktu notarialnego, w pisemnych opiniach wskazali na liczne wady i braki sporządzonego aktu, przy czym obaj uznali, że praca skarżącej winna być oceniona na ocenę niedostateczną. Uzasadnienie oceny niedostatecznej przez egzaminatorów zawierało omówienie zasadniczych braków tej pracy w postaci naruszenia poszczególnych przepisów prawa. Organ odwoławczy ustosunkował się do zarzutów odwołania i nie będąc związany ich treścią, był uprawniony do oceny innych błędów zawartych w tej pracy negatywnie ocenionej przez egzaminatorów, które nie zostały wyeksponowane w pisemnym uzasadnieniu oceny egzaminacyjnej. Stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia został przez organ odwoławczy dodatkowo uzupełniony szczegółową analizą wszystkich istotnych elementów ocenianego projektu aktu notarialnego. Zaskarżona uchwała Komisji II stopnia została poddana pełnej i kompleksowej analizie przez Sąd pierwszej instancji, zarówno w zakresie spełnienia wymogów formalnych, jak i merytorycznych przez omówienie poszczególnych uchybień i błędów popełnionych przez skarżącą.

Sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw do kwestionowania negatywnej oceny egzaminu notarialnego, mając na względzie obszerne uzasadnienie tej oceny i prawidłowe odniesienie się organu odwoławczego do zarzutów skarżącej. W związku z tym Sąd ten słusznie uznał za prawidłowe stanowisko Komisji egzaminacyjnej II stopnia, że praca skarżącej – projekt drugiego aktu notarialnego - nie spełnia w stopniu wystarczającym kryteriów wymienionych w art. 74e § 2 Prawa o notariacie, co uniemożliwiało uzyskanie przez skarżącą oceny pozytywnej z tej części egzaminu notarialnego.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a.