Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 773/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2024 roku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi V. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 21 lipca 2023 roku, nr SKO Gd/4136/23 w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

V. R. (dalej jako: skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej jako: SKO) z 21 lipca 2023 r., nr SKO Gd/4136/23, w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji wydanej w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Prezydent Miasta Gdyni (dalej jako: Prezydent) - decyzją z 9 czerwca 2020 r. odmówił przyznania V. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad ojcem – H. S., powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej "u.ś.r.".

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku - decyzją z dnia 28 września 2020 r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium uznało wprawdzie, że motywy, jakimi kierował się Prezydent, nie były prawidłowe w świetle treści wyroku Trybunatu Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), jednak wnioskodawczyni nie spełnia również innych przesłanek przyznania świadczenia, określonych w art. 17 u.ś.r., w szczególności brak jest związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Organ odwoławczy stwierdził też, że skoro żona ojca skarżącej nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, to zachodzi też przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z przepisów art. 17 ust. 5 u.ś.r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, rozpoznając skargę V.R. na wyżej opisaną decyzję Kolegium, wyrokiem z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1142/20, uchylił zaskarżalną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 9 czerwca 2020 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny - po rozpoznaniu skargę kasacyjną wniesionej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku od powyższego wyroku, wyrokiem z 8 lutego 2022 r. sygn. akt I OSK 1035/21, uchylił wyrok Sądu I instancji i oddalił skargę. Zdaniem NSA nielegitymowanie się przez M. S., żonę H. S., orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności było okolicznością bezsporną, co skutkuje uznaniem, że stan faktyczny w tym zakresie spełniał hipotezę przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. i pozwalał - przy zastosowaniu reguł wykładni językowej - na odmowę przyznania świadczenia na tej podstawie. Dopóki bowiem wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na ojca nie wykaże, iż jej matka (żona H. S.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, samo powoływanie się na zaawansowany wiek matki czy jej zły stan zdrowia nie stanowią wystarczającej podstawy do wyłączenia zastosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Wnioskiem z dnia 9 stycznia 2023 r. V. R., powołując się na art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", wniosła o wznowienie postępowania administracyjnego prowadzonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku i zakończonego decyzją z dnia 28 września 2020 r., nr SKO Gd/2799/20. Skarżąca wyjaśniła, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał w dniu 28 listopada 2022 r. orzeczenie uznające M. S. za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Choć orzeczenie wydane zostało ponad dwa lata po wydaniu decyzji przez Kolegium i 9 miesięcy po zakończeniu postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, to niezdolność do samodzielnej egzystencji małżonki niepełnosprawnego H. S. uznana została za istniejącą w dniu 1 marca 2020 r., a więc na pół roku przed wydaniem decyzji z dnia 28 września 2020 r. nr SKO Gd/2799/20. Decyzja Kolegium wydana była z pominięciem tej okoliczności, zatem uzasadnione jest wznowienie postępowania w celu wydania decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od marca 2020 r., tj. od miesiąca, w którym stwierdzono niepełnosprawność M.S.

Jak wskazała skarżąca, chociaż Kolegium nie miało możliwości ustalenia w momencie wydania decyzji, że małżonka osoby niepełnosprawnej jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, ponieważ w momencie orzekania przez Kolegium orzeczenie ZUS nie istniało, to jednak art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie zawiera rozgraniczenia między okolicznościami, których istnienie mogło być stwierdzone w momencie orzekania a okolicznościami, których istnienie stwierdzone zostało po wydaniu decyzji, lecz z mocą wsteczną. Uznać zatem należy, że orzeczenie lekarza orzecznika ZUS - stwierdzające istnienie niepełnosprawności od marca 2020 r. -potwierdza, iż w dniu wydania decyzji, tj. w dniu 28 września 2020 r., istniały istotne dla sprawy okoliczności, które były nieznane Kolegium. Strona dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania w dniu doręczenia orzeczenia o niepełnosprawności M. S., a więc w dniu 9 grudnia 2022 r., zatem zachowany został termin określony w art. 148 § 1 k.p.a., który w związku z art. 57 § 4 k.p.a. mija z dniem 9 stycznia 2023 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku - postanowieniem z 13 czerwca 2023 r. - wznowiło postępowanie w tej sprawie, a następnie - decyzją z 21 lipca 2023 r., nr SKO Gd/4136/23, odmówiło uchylenia decyzji własnej z 28 września 2020 r., nr SKO Gd/2799/20, w przedmiocie odmowy przyznania V. R. świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że nie ma podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

W ocenie Kolegium nie ma wątpliwości, że na dzień wydania decyzji nr SKO Gd/2799/20 z dnia 28 września 2020 r. M. S., żona osoby wymagającej opieki, nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie stwierdzające, że żona niepełnosprawnego ojca skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, traktowane na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zostało bowiem wydane w dniu 28 listopada 2022 r., a to, że z jego treści wynika, iż data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji istniała na dzień 1 marca 2020 r., nie może być rozumiane jako nowa okoliczność faktyczna lub nowy dowód istniejący w dniu wydania decyzji i nieznany organowi, który wydał decyzję. Z treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jednoznacznie wynika, że wyłączenie zaistnienia przesłanki negatywnej może mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdy małżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Taka sytuacja w sprawie nie miała miejsca, gdyż orzeczenie wydano dopiero w dniu 28 listopada 2022 r. Nie wystąpiła zatem przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca domagała się uchylenia decyzji Kolegium z 21 lipca 2023 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, zarzucając Kolegium naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie prowadzące do błędnego uznania, że dla uniknięcia zaistnienia tej negatywnej przesłanki, konieczne byłoby legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez małżonka osoby niepełnosprawnej w dniu orzekania przez Kolegium w spawie SKO Gd/2799/20 oraz poprzez błędne uznanie, że orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji małżonka osoby niepełnosprawnej z mocą wsteczną, po wydaniu decyzji w sprawie SKO Gd/2799/20, nie stanowi podstawy do uznania, iż przesłanka ta odpadła, umożliwiając przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 1 marca 2020 r. na czas nieokreślony w postępowaniu wznowieńiowym.

W uzasadnieniu wskazano m.in., że zgodnie z orzecznictwem sądowym konstytutywne akty prawa mogą mieć skutek zarówno na przyszłość od momentu wydania, jak również mogą oddziaływać na rzeczywistość prawną z mocą wsteczną, stwierdzając istnienie pewnych uprawnień czy okoliczności od daty poprzedzającej dzień orzekania czy nawet złożenia wniosku o podjęcie pewnego rozstrzygnięcia.

Choć w niniejszej sprawie Kolegium nie miało możliwości ustalenia w momencie wydania decyzji z 28 września 2020 r., że małżonek osoby niepełnosprawnej jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, ponieważ w momencie jej wydania orzeczenie ZUS nie istniało, to jednak art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. nie zawiera rozgraniczenia między okolicznościami, których istnienie mogło być stwierdzone w momencie orzekania a okolicznościami, których istnienie stwierdzone zostało dopiero po wydaniu decyzji, lecz z mocą wsteczną. Uznać zatem należy, iż orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające istnienie niepełnosprawności od marca 2020 r. potwierdza, iż w dniu wydania decyzji, tj. w dniu 28 września 2020 r., istniały istotne dla sprawy okoliczności, które były nieznane organowi, który wydał decyzję.

Chybiony jest, zdaniem skarżącej, pogląd Kolegium w zakresie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., na podstawie której organ uznał, iż dla uchylenia decyzji konieczne byłoby legitymowanie się orzeczeniem wydanym przed dniem wydania decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie rygorystyczne podejście nie bierze pod uwagę celu omawianej regulacji, a więc zapewnienia, ażeby to małżonek osoby niepełnosprawnej, jeśli sam nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, był osobą w pierwszej kolejności uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, tak samo jak jest on osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną alimentacyjnie wobec swojego współmałżonka na podstawie art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sam fakt posiadania orzeczenia o niepełnosprawności, jako dokumentu potwierdzającego dany stan rzeczy, nie ma znaczenia w sytuacji, w której niepełnosprawność tę orzeczono z mocą wsteczną, obejmującą swym zakresem okres trwania postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą bowiem jest ustalenie, że współmałżonek osoby niepełnosprawnej jest w odpowiednim zakresie niepełnosprawny (tzn. w stopniu znacznym) i aby stan ten trwał w okresie możliwego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej alimentacyjnie w dalszej kolejności.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniesiono o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku. Jeżeli natomiast sąd nie dopatrzy się wskazanych naruszeń prawa, oddala skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd dokonywał kontroli legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 21 lipca 2023 r., którą odmówiono - we wznowionym postępowaniu administracyjnym - uchylenia ostatecznej decyzji Kolegium z dnia 28 września 2020 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym ojcem. W postępowaniu wznowieniowym organ rozważał, czy powoływana przez stronę okoliczność, iż żona niepełnosprawnego H. S., nad którym skarżąca sprawuje opiekę, w dniu wydawania decyzji Kolegium z dnia 28 września 2020 r. była niezdolna do samodzielnej egzystencji, stanowi nową okoliczność lub nowy dowód istniejący w dniu wydania decyzji ostatecznej, nieznaną organowi, której zaistnienie uzasadnia uchylenie w trybie wznowieniowym wydanej decyzji ostatecznej. Zdaniem Kolegium, wskazane okoliczności nie świadczą o "legitymowaniu się" przez małżonka osoby niepełnosprawnej orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wykluczałoby przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadniałoby uchylenie decyzji ostatecznej o odmowie przyznania tego świadczenia i stanowiło podstawę do przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie Sądu stanowisko to jest prawidłowe.

Podstawą prawną kontrolowanej decyzji był art. 151 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej jako "k.p.a." w związku z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej "u.ś.r.".

Zgodnie z art. 145 § 1 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:

dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

decyzja wydana została w wyniku przestępstwa;

decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27;

strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu;

wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję;

decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu;

7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd

odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2);

8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.

Na mocy art. 147 k.p.a. inicjatywa wszczęcia postępowania wznowieniowego następuje z urzędu lub na żądanie strony. Przy czym wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz art. 145a-145b następuje tylko na żądanie strony. Z uwagi na wnioskowy charakter wznowienia postępowania ustawodawca przewidział, że podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (art. 148 § 1 k.p.a.). natomiast termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (art. 148§2k.p.a.).

Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, które stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 1 i 2 k.p.a.). Także odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (art. 149 § 3 i 4 k.p.a.). Jak przewiduje zaś art. 150 § 1 k.p.a. organem administracji publicznej właściwym w sprawach wydania postanowienia o wznowieniu postępowania prowadzenia tego postępowania bądź postanowienia o odmowie wznowienia, jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. Jeżeli jednak przyczyną wznowienia postępowania jest działalność organu , który wydał decyzję w ostatniej instancji, o wznowieniu postępowania rozstrzyga organ wyższego stopnia, który równocześnie wyznacza organ właściwy co do rozstrzygnięcia sprawy (art. 150 § 2). Przy czym zasada ta nie dotyczy przypadków, gdy decyzję w ostatniej instancji wydał minister, a w sprawach należących do zadań jednostek samorządu terytorialnego - samorządowe kolegium odwoławcze (art. 150 § 3 k.p.a.).

Natomiast art. 151 k.p.a. zawiera katalog rozstrzygnięć możliwych do wydania po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego, a mianowicie: 1) organ odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, albo

2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

W przypadku, gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. W sprawach tych przepisów o milczącym załatwieniu sprawy nie stosuje się (art. 151 § 2 i 3 k.p.a.).

W tej sprawie strona jako przesłankę wznowienia wskazała istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, tj. istnienie w dniu wydania decyzji z dnia 28 września 2020 r., stanu trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji M.S. - żony niepełnosprawnego H. S., nad którym skarżąca (córka) sprawuje opiekę, stwierdzonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wydanym w dniu 28 listopada 2022 r. orzeczeniu uznającym M. S. za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Kwestia ta miała znaczenie dla sprawy, albowiem zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie procedowania przez organy wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym; Dz.U. 2023 r., poz. 1429), prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługiwało, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki wnioskodawcy orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub równoważnym), przy spełnieniu przesłanek pozytywnych i braku innych przesłanek negatywnych, uzasadniało przyznanie przedmiotowego świadczenia.

Jak natomiast wynika z okoliczności tej sprawy, wnioskodawczyni sprawowała opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, który pozostawał w związku małżeńskim z matką strony – M. S. Fakt ten co do zasady stanowił przesłankę do odmowy przyznania stronie świadczenia, chyba że zostałoby wykazane, że współmałżonka osoby wymagającej opieki w chwili orzekania przez organy legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uwagi na to, że na etapie procedowania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne nie przedłożono orzeczenia stwierdzającego znaczny stopień niepełnosprawności żony osoby niepełnosprawnej podlegającej opiece wnioskodawczyni, zaszła przesłanka negatywna do wydania decyzji pozytywnej dla strony. Takie orzeczenie zostało natomiast przedłożone wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania, gdzie wskazano, że stan niezdolności do samodzielnej egzystencji M. S., zrównywany w swych skutkach ze stanem znacznej niepełnosprawności (art. 5 pkt 1a ustawy z dnia z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych; Dz.U. z 2024 r., poz. 44), istnieje od dnia 1 marca 2020 r. Zdaniem skarżącej, choć zostało to stwierdzone dopiero orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia 28 listopada 2020 r., to stanowi nową okoliczność istniejącą w dniu wydania decyzji SKO z dnia 28 września 2020 r. nieznaną organowi wydającemu tę decyzję.

Rozważając więc, czy w zaskarżonej obecnie decyzji Kolegium z dnia 21 lipca 2023 r. organ ten prawidłowo ocenił kwestię zaistnienia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazać należy na wstępie, że zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - brzmienie przepisu przed dniem 1 stycznia 2024 r.), innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Stanowisko i argumentację NSA wyrażone w przytoczonej uchwale wiąże wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych i dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne zobowiązane są je respektować (art. 269 § 1 p.p.s.a.), podobnie zresztą jak pozostali uczestnicy postępowania przed sądami administracyjnymi.

Podejmując uchwałę tej treści NSA zauważył, że z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Zdaniem NSA, stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Również sprawiedliwość społeczna oznacza nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.

Natomiast, odnośnie przesłanki wznowieniowej z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. należy wyjaśnić, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż przez "nową okoliczność istotną dla sprawy" należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na inne rozstrzygnięcie sprawy. Musi mieć zatem charakter prawotwórczy z punktu widzenia zastosowanego przepisu prawa materialnego. Ponadto, "nowe dowody" i "nowe okoliczności" muszą mieć charakter obiektywny, co oznacza, że ich ujawnienie nie daje podstaw do ustalania, czy i z jakich powodów nie były one znane organowi uprzednio. Jednocześnie taka "nowa, istotna okoliczność" musi istnieć w dniu wydania decyzji ostatecznej i nie może być znana organowi, który ją wydał. Przesłanka ta będzie miała też co do zasady zastosowanie również w sytuacji, gdy dokument, czy opinia, które powstały po wydaniu decyzji ostatecznej, potwierdzą jednoznacznie istnienie przed ich wydaniem owych nowych okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt II SA/GI 1145/23, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Mając na uwadze zarówno powołaną uchwałę NSA, jak i przedstawione rozumienie pojęć "nowe okoliczności" i "nowe dowody" Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że fakt, iż w dniu wydawania decyzji ostatecznej z dnia 28 września 2020 r., żona osoby niepełnosprawnej podlegającej opiece skarżącej (ojca) nie była w stanie samodzielnie funkcjonować, co potwierdziło orzeczenie lekarza orzecznika z 28 listopada 2020 r., nie stanowił "nowej okoliczności", nieznanej organowi w chwili orzekania, która stanowiłaby podstawę do uchylenia decyzji ostatecznej na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Wprawdzie niewątpliwie z ww. orzeczenia wynika, że w dniu wydania decyzji ostatecznej istniał stan niezdolności do samodzielnej egzystencji M. S., lecz w rozważanym wypadku należy mieć na uwadze, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. okolicznością wyłączającą negatywną przesłankę przyznania świadczenia (pozostawanie przez osobą podlegającą opiece w związku z małżeńskim) jest nie to, że małżonek osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki sam jest w takim stanie, który właściwe organy uznają za upoważniający do orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym czy też za niezdolność do samodzielnej egzystencji, na mocy art. 5 pkt 1a ustawy o rehabilitacji zawodowej zrównaną w skutkach ze znacznym stopniem niepełnosprawności, lecz to, iż małżonek legitymuje się stosownym orzeczeniem w tym zakresie. Kluczowe jest zatem "legitymowanie się", czyli - jak podkreślał to NSA w cytowanej powyżej uchwale, zaistnienie faktu o charakterze instytucjonalnym, co należy rozumieć jako sytuację, w której istnieje dokument sankcjonujący prawnie stan niepełnosprawności danej osoby. Dopiero od momentu jego powstania można wywodzić z tego faktu określone skutki. Zatem to owo orzeczenie dopiero sankcjonuje stan znacznej niepełnosprawności (bądź niezdolności do samodzielnej egzystencji zrównany z tym stanem), która co do zasady występuje wcześniej, niż wydane zostaje orzeczenie przez lekarza orzecznika. Dokument ten jest zatem kluczowym dowodem na gruncie całej ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjmując odmienne rozumienie zwrotu "legitymuje się orzeczeniem" doszłoby do wypaczenia sensu uregulowań u.ś.r., które odnoszą się do tego pojęcia (m.in. art. 3 pkt 9, pkt 15, art. 5 ust. 2, art. 13, art. 16 ust. 2 pkt 2 i ust. 3). Sens także utraciłyby przepisy ustawy o rehabilitacji zawodowej, dotyczące orzekania o stopniu niepełnosprawności, a do których odwołuje się u.ś.r., gdyż przy innej wykładni do przyznania różnorakich świadczeń pomocowych wystarczyłoby de facto zaistnienie samego stanu niepełnosprawności, choć nie byłoby jasne, na jakiej podstawie stan ten miałby zostać ustalony i przez kogo, a także jak miałby zostać udokumentowany.

Dlatego też, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, dla wystąpienia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w kontekście art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., niezbędne jest, aby w dacie wydawania decyzji ostatecznej w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, o którego przyznanie ubiega się dziecko osoby niepełnosprawnej (tj. inna osoba, na której zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny), małżonek osoby niepełnosprawnej legitymował się, a więc posiadał w sensie prawnym dokument stanowiący orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub równoważny na mocy art. 5 rehabilitacji zawodowej) wydany przez uprawniony podmiot. Organy administracji działają bowiem w granicach i na podstawie prawa, natomiast przepisy u.ś.r., w tym art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, wymagają - dla przyznania ustanowionych w ustawie świadczeń - posiadania przez daną osobę - w chwili orzekania przez organy, dokumentu/orzeczenia lekarza orzecznika ZUS stwierdzającego określony stan zdrowia, a nie tylko istnienia tego stanu.

Prawidłowo więc, zdaniem Sądu, uznało Kolegium w zaskarżonej decyzji, że przeprowadzone postępowanie wznowieniowe nie dało postaw do stwierdzenia, iż w odniesieniu do sytuacji skarżącej wystąpiła okoliczność wyłączająca przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W rozważanym wypadku istnienie od dnia 1 marca 2020 r. stanu niezdolności M.S. do samodzielnej egzystencji, a więc istnienie tego stanu także w dacie wydawania decyzji ostatecznej z dnia 28 września 2020 r., lecz stwierdzonego dopiero orzeczeniem lekarza orzecznika w dniu 28 listopada 2020 r., nie stanowiło więc nowej okoliczności istniejącej w dniu wydania tej decyzji, a nieznanej organowi, istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy. Jeszcze raz podkreślić bowiem trzeba, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wiąże określone w nim skutki prawne dopiero z wydaniem stosownego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenia z nim równoważnego. Zatem, aby niepełnosprawność małżonka osoby podlegającej opiece wypełniała ww. przepis, a w postępowaniu wznowieniowym mogła zostać uznana za nową okoliczność, to konieczne jest, by fakt ten istniał w dniu wydania decyzji ostatecznej w sensie instytucjonalnym, prawnym, a nie wyłącznie obiektywnym. W konsekwencji oznacza to, że w dacie wydawania decyzji ostatecznej musi istnieć już takie orzeczenie, o którym organ orzekający nie ma jedynie wiedzy. Natomiast powoływane w niniejszej sprawie orzeczenie lekarza orzecznika z dnia 28 listopada 2020 r. niewątpliwie nie istniało w dacie orzekania przez Kolegium w przedmiocie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Z tych względów Sąd ocenił, że wydanie decyzji na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. było w tej sprawie zasadne. W kontrolowanej sprawie nie zostały też naruszone reguły postępowania dowodowego, a postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Rozstrzygnięcie sprawy w trybie wznowieniowym poprzedzone zostało prawidłowo wydanym na podstawie 149 § 1 k.p.a. postanowieniem Kolegium z dnia 13 czerwca 2023 r. o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Kolegium z dnia 28 września 2020 r. W toku postępowania wznowieniowego skarżąca miała zapewniony czynny udział. Ustalenia poczynione w ramach kontrolowanego postępowania wynikają ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wszystkie istotne kwestie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak również spełnia ona wszelkie inne wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Oceny tej nie zdołały zaś podważyć zarzuty skargi.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, jako niezasadną.

Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, orzekając na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., gdyż wniosek w tej sprawie zgłosiła strona skarżąca, a organ w wyznaczonym terminie nie zgłosił sprzeciwu.