Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1090/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Waldemar Śledzik (spr.), Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga A. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych znak [...] z dnia [...] marca 2023r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia (renty z tytułu niezdolności do pracy) w drodze wyjątku

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia [...] marca 2023r. (znak [...]) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej także: Prezes ZUS"; "Organ"), działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 504 - zwana dalej także: "u.e.r."), po rozpoznaniu wniosku A. M. (zwanego dalej także jako: "Strona"; "Skarżący") z dnia [...] lutego 2023 r., orzekł o odmowie przyznania Stronie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Uzasadniając podjętą decyzję Prezes ZUS przytoczył treść art. 83 ust. 1 u.e.r. podnosząc, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Organ stwierdził, że z posiadanej dokumentacji rentowej wynika, że dochód rodziny Strony wynosi [...] zł brutto, a wykazany miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł brutto i jest wyższy od kwoty najniższej emerytury, która od dnia 1.03.2023 r. wynosi 1588,44 zł brutto.

Organ wskazał, że jakkolwiek dochód przypadający na osobę w rodzinie może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych Strony, to jednakże trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Tym samym nie można uznać, że Strona pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania, co w kontekście przywołanego przepisu art. 83 ust. 1 u.e.r. i zawartych tamże przesłanek, w tym w szczególności "nieposiadania niezbędnych środków do utrzymania", obligowało organ do odmowy przyznania świadczenia, który – jak sama nazwa wskazuje – ma charakter "wyjątkowy". Organ podkreślił, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny można bowiem przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, ale tylko tym, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania.

W konsekwencji Prezes ZUS stwierdził, iż brak jest podstaw do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 u.e.r.

Pismem z dnia 20 kwietnia 2023r. Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o:

uchylenie w całości decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2023 r. odmawiającej przyznania mu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku i rozpoznanie sprawy co do istoty poprzez przyznanie renty w drodze wyjątku;

na podstawie art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o uchylenie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] listopada 2022 r. odmawiającej przyznania mu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, znak sprawy: [...];

dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych do niniejszej skargi dokumentów w postaci dokumentacji medycznej na fakt rzeczywistego stanu zdrowia oraz sytuacji majątkowej mojej rodziny, wzrostu kosztów mojego utrzymania w związku z pogorszeniem mojego stanu zdrowia;

zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji:

I. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7 kpa, 77 § I kpa i art. 80 kpa które miało wpływ na wynik sprawy, polegające na:

a) niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego w sprawie i dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez błędne ustalenie przez Organ, że nie spełnia wszystkich przesłanek warunkujących możliwości przyznania mi świadczenia, tj.; błędnym uznaniu iż posiada wystarczające środki utrzymania, co w konsekwencji skutkowało uznaniem przez Organ, że odmowa przyznania mu świadczenia była zasadna,

b) niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego w sprawie i dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego poprzez błędne ustalenie przez Organ średniomiesięcznego dochodu jego żony – A. M. na poziomie zawyżonym poprzez uwzględnieniu przez Organ w wyliczeniu kwoty brutto miesięcznego wynagrodzenia, które w rzeczywistości nie odzwierciedla faktycznego dochodu netto i kwoty posiadanej do dyspozycji,

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. :

- art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504 z późn. zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nie spełnia wszystkich przesłanek warunkujących możliwość przyznania mu świadczenia w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że w października 2022 r. został uznany przez Komisję Lekarską ZUS za całkowicie niezdolnego do pracy. W związku z tym wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] o przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Sprawa była prowadzona przez ZUS pod znakiem: [...]. W dniu [...] listopada 2022 r. otrzymał odmowną decyzję, zaś z motywów rozstrzygnięcia odmownego wynika, że nie spełnił ustawowych obowiązków wynikających z braku wymaganych okresów składkowych oraz nieskładkowych, tj. przesłanek z art. 57 w związku z art. 58 ustawy emerytalnej.

W związku z takim stanowiskiem wym. Organu, w dniu [...] lutego 2023 r. złożył wniosek do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie mu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, który to wniosek został załatwiony negatywnie zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2023 r., z którą to decyzją nie sposób się jednak zgodzić.

Podniósł w szczególności, że jego niezdolność do pracy nie powstała wskutek zdarzenia nagłego, jak wypadek, lecz wynika z wielości jednostek chorobowych z jakimi zmuszony jest zmagać się na co dzień – w wyniku czego został uznany za osobę ze stałym znacznym stopniem niepełnosprawności.

Na powyższą okoliczność przedstawił swoją "historię" choroby wskazując, w szczególności, że w 2005r. przeszedł [...], który wiązał się z koniecznością radioterapii. Ponadto w 2022 r. zdiagnozowano u niego [...] oraz, co dzień, zmaga się z [...], [...], [...] oraz [...]. Przebył też częściową [...] wraz z usunięciem [...] oraz [...], a także zdiagnozowano u niego [...], niedrożność [...], [...].

Do niedawna wymagał też podłączenia do tlenu przez 16 h/ dobę, jednakże z uwagi na pogorszenie się stanu zdrowia, czas podłączenia został zwiększony do 17 h/ dobę. W związku z tą dolegliwością konieczne są również wyjazdy do [...] na wizyty lekarskie. Nie posiada swojego samochodu z żoną, dlatego każdy wyjazd wiąże się z koniecznością wynajęcia samochodu wraz z kierowcą, co oczywiście generuje dodatkowe koszty. Sam aparat tlenowy jest urządzeniem, które potrzebuje stałego podłączenia do prądu. W związku z tym, ostatni rachunek za energię elektryczną za 2 miesiące opiewał na kwotę 784,00 zł. Sytuacji nie poprawia fakt stale rosnących cen energii elektrycznej. Podkreślił, że jest to urządzenie bez którego nie jest w stanie funkcjonować, dlatego też nie można zmniejszyć tych kosztów w żaden sposób.

Dlatego też nie może się zgodzić z twierdzeniem Organu, że "nie pozostaje bez środków do życia", zaś kwota [...] zł brutto na jednego członka rodziny jest wystarczająca do pokrycia niezbędnych potrzeb w opisanej sytuacji. Organ pominął fakt, że iż z racji wielu jednostek chorobowych znacznym wydatkiem dla niego i żony leki, które musi brać, dojazdy do lekarzy czy też wizyty lekarskie. Aktualnie jedynym żywicielem rodziny jest jego żona, a jej wynagrodzenie za pracę w minimalnej wysokości musi pokrywać comiesięczne koszty utrzymania domu i rodziny. Podkreślił, że wskazana przez kwota uzasadniająca odmowę przyznania mu świadczenia, jest "absurdalnie niską stawką", która nie pozwala na godne życie bez zaciągnięcia zobowiązań pożyczkowych u części rodziny i znajomych.

Dlatego też, wskazując na powyższe okoliczności wywiódł, że w jego przypadku zostały spełnione wszystkie wskazane przesłanki, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 u.e.r.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podkreślając, że Skarżący nie skorzystał z możliwości zwrócenia się do Prezesa ZUSU z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy i dlatego wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów dotyczących postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do obowiązującego od dnia 15 sierpnia 2015 r. nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 – zwaną dalej "P.p.s.a.").

Zgodnie z przywołanym art. 119 pkt 2 P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

W niniejszej sprawie wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. złożył Organ, przy braku sprzeciwu ze strony Skarżącego.

Zgodnie z art. 120 P.p.s.a., w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd wskazuje, że na podstawie art. 184 Konstytucji RP, w związku z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. - Dz. U. z 2021 r., poz. 137, zwaną dalej: "P.u.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (oraz odpowiednio na postanowienia).

Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).

Sprawując kontrolę w oparciu o powołane kryterium zgodności z prawem sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania ocenianej decyzji, nie uwzględniając okoliczności, które zaistniały w okresie późniejszym. Należy przy tym podkreślić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008r., sygn. akt II FSK 1665/06, opublikowany - podobnie jak pozostałe przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://cbois.nsa.gov.pl).

Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015r.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (który w nin. sprawie nie ma zastosowania).

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że "niezwiązanie granicami skargi" oznacza, że Sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze (por. wyrok NSA z 28 marca 2018 r., sygn. akt I FSK 1000/16, LEX nr 2486221) z tym, że nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim decyzji administracyjnych.

Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga podlega oddaleniu.

Na wstępie Sąd zauważa, że sformułowane przez Skarżącego zarzuty dotyczące naruszeń prawa procesowego (tj. obrazy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 § k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie i dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego) Skarżący upatruje "w błędnym uznaniu, iż posiada wystarczające środki utrzymania" oraz "błędnym ustaleniu średniomiesięcznego dochodu żony – A. M. na poziomie zawyżonym poprzez uwzględnienie przez Organ w wyliczeniu kwoty brutto miesięcznego wynagrodzenia, które w rzeczywistości nie odzwierciedla faktycznego dochodu netto i kwoty posiadanej do dyspozycji".

Powyższa konstatacja jest o tyle istotna, że Skarżący – zwłaszcza w aspekcie zarzutu odnoszącego się do "błędnego ustalenia średniomiesięcznego dochodu żony" – nie wyjaśnia w skardze na czym to "błędne ustalenie" miałoby polegać poza uznaniem, że organ winien wziąć pod uwagę do "rozliczeń" kwotę netto, a nie brutto tegoż wynagrodzenia.

Analiza skargi i podniesionej w niej argumentacji upoważnia Sąd do przyjęcia, że w gruncie rzeczy chodzi jednak o to, że przyjęty przez Organ dochód przypadający na rodzinę w wysokości [...] zł brutto, mimo iż przekracza kwotę najniższej emerytury, (która od dnia 1 marca 2023r., a więc na dzień wydania zaskarżonej decyzji wynosi 1588,44 zł brutto) jest niewystarczający dla zaspokojenia uzasadnionych potrzeb Skarżącego, gdyż "nie pozwala na zapewnienie wszystkich środków utrzymania, włącznie z tymi związanymi z chorobami" Skarżącego, a zatem Skarżący spełnia przesłankę "nieposiadania niezbędnych środków do utrzymania", o której mowa w przepisie art. 83 ust. 1 u.e.r.

Odnosząc się do takiej argumentacji, Sąd w punkcie wyjścia rozważań wskazuje, że materialnoprawną podstawę wydanych w postępowaniu administracyjnym decyzji stanowi art. 83 ust. 1 u.e.r., który wprowadza do systemu powszechnych świadczeń emerytalnych regulację dopuszczającą odstąpienie od obowiązującej zasady spełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty. Taki charakter regulacji szczególnej, stanowiącej wyjątek od zasady, wymaga zastosowania tylko do "szczególnych okoliczności", które spowodowały, że nie doszło do wypracowania prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach. Podkreślić należy, że ustawa o emeryturach i rentach z FUS nie precyzuje, jak należy rozumieć szczególne okoliczności, zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym.

Wskazana wyżej regulacja ma charakter szczególny albowiem pozwala na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym.

Z treści omawianego przepisu wynikają przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia - co istotne - od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich uniemożliwia jego przyznanie (por. w tej materii wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 2282/16; z dnia 25 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2271/15; z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1205/19 oraz z dnia 12 lipca 2022 r., sygn. akt III OSK 3696/21).

W rozpatrywanej sprawie sporna jest tylko wykładnia jednej z tych trzech przesłanek koniecznych do uzyskania renty rodzinnej w drodze wyjątku, mianowicie, gdy członkowie rodziny ubezpieczonego "nie mają niezbędnych środków utrzymania". Wskazać w tym miejscu należy, że – zdaniem Organu - nie można było przyznać Skarżącemu wnioskowanego świadczenia bowiem średni miesięczny dochód na osobę w rodzinie jest wyższy od kwoty najniższej emerytury.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że przepisy u.e.r. nie zawierają definicji "niezbędnych środków utrzymania" a sposób rozumienia tego pojęcia został wypracowany przez judykaturę. W aktualnie dominującej linii orzeczniczej, którą Sąd w składzie orzekającym w całości akceptuje, przyjmuje się, że przez "niezbędne" środki utrzymania rozumieć należy kwotę brutto najniższego świadczenia emerytalnego przyznawanego w trybie zwykłym. Zauważenia bowiem wymaga, że przepis art. 83 ust. 1 u.e.r. uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku "niezbędnych", a nie "niewystarczających" środków utrzymania. Jak – dla przykładu - wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 lipca 2023 r. (sygn. akt III OSK 1252/22) ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji.

Jakkolwiek wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych wnioskodawcy, jednakże trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Omawiana ocena musi być więc dokonywana przez pryzmat posiadanych dochodów, nie zaś subiektywnych potrzeb wnioskodawcy.

Dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy zatem porównywać sytuację materialną strony ubiegającej się o świadczenie w drodze wyjątku (dochody brutto) z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne – minimalnej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej (brutto) (por. w tej materii wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 292/11, z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OSK 121/14 oraz z dnia 23 lutego 2021 r., sygn. akt III OSK 3029/21).

Dodać należy, że za takim stanowiskiem przemawia także fakt, że ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 u.e.r. przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Nie można bowiem zapominać, że w większości przypadków osoby ubiegające się o świadczenia w drodze wyjątku znajdują się w szczególnej sytuacji. W związku z tym warunki, na jakich przyznawane są tego rodzaju świadczenia muszą opierać się na w miarę przejrzystych i jednakowych dla wszystkich zasadach, a odniesienie się do kwoty najniższego świadczenia wydaje się spełniać takie kryteria. Natomiast takiego obiektywizmu przy ocenie kryterium niezbędnych środków utrzymania nie zapewnia np. kryterium wydatków (zob. w tym zakresie m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2023 r., sygn. akt III OSK 126/22).

Należy w tym miejscu podkreślić, czego zdaje się nie uwzględniać Skarżący, że przedmiotowe świadczenie nie jest świadczeniem o charakterze socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb i ze względu na trudną sytuację materialną podmiotu występującego ze stosownym wnioskiem. Oznacza to, że nawet trudna sytuacja materialna wnioskodawcy nie może uzasadniać przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jeżeli osoba ta ma niezbędne środki utrzymania. Przy czym chodzi tu o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu.

Dlatego też, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, organ – w ocenie Sądu - prawidłowo wywiódł, że nie zostały spełnione przesłanki, określone w art. 83 ust. 1 u.e.r., w tym kwestionowana przez Skarżącego okoliczność "posiadania niezbędnych środków do utrzymania" albowiem z ustaleń faktycznych Organu wynika, że dochód rodziny Skarżącego przekraczał kwotę najniższej emerytury, obowiązującej w dacie orzekania przez organ, a Skarżący argumentacji tej skutecznie nie podważył na dzień wydawania zaskarżonej decyzji.

Jak – co do zasady - trafnie podniósł Organ, dochód przypadający na osobę w rodzinie może nie zaspakajać wszystkich potrzeb życiowych Skarżącego, natomiast powinien pozwalać na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych.

Punktem odniesienia dla oceny dochodów rodziny jest zatem, jak już wyżej stwierdzono, najniższa emerytura, która na datę wydania spornej decyzji wynosiła (od dnia 01.03.2023 r.) 1588,44 zł brutto. Skoro zatem średni dochód rodziny wynosił [...] zł brutto, a wykazany średni miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł brutto, to jest on wyższy od wskazanej kwoty najniższej emerytury.

Sąd oczywiście dostrzega niezwykle trudną sytuację osobistą, rodzinną i przede wszystkim zdrowotną Wnioskodawcy i na tym tle, jak duże są potrzeby finansowe dla zapewnienia "normalnego" funkcjonowania Skarżącego. Tym niemniej Sąd zauważa, że argumentacja ta została – praktycznie biorąc – podniesiona i ujawniona dowodowo dopiero na etapie skargi przed sądem administracyjnym. Tymczasem podkreślenia wymaga, że prawidłowość postępowania dowodowego i właściwych ustaleń faktycznych zależy także od współdziałania zainteresowanego w wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy dla jej prawidłowego jej rozstrzygnięcia, w tym dostarczenia na poparcie swoich racji dowodów.

Z analizy akt sprawy wynika, że Skarżący okoliczności związanych choćby z wydatkami na leczenie i dotyczącymi bieżących kosztów utrzymania przed organem nie ujawnił.

Podkreślenia wymaga, że postępowanie wyjaśniające jest zawsze zdeterminowane przepisami prawa materialnego, które przesądzają o zakresie potrzebnych w sprawie ustaleń. To przepisy prawa materialnego określają przedmiot sprawy, a tym samym zakres postępowania i okoliczności mające znaczenie z punktu widzenia rozpoznania danej sprawy.

W związku z powyższym, podstawowym obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wszechstronne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. To on w toku postępowania wyjaśniającego ma bowiem obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do prawidłowego ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Jest to bowiem warunek sine qua non prawidłowego, a więc zgodnego z istniejącym stanem faktycznym i obowiązującymi przepisami prawa, rozstrzygnięcia sprawy. Na organach prowadzących postępowanie spoczywają zatem dwa obowiązki: po pierwsze – określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego i – po drugie – obowiązek przeprowadzenia niezbędnych dowodów (z urzędu lub wskazanych przez stronę). Wskazane obowiązki organu nie oznaczają jednak i nie przeczą zasadzie, że w postępowaniu wyjaśniającym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie określone skutki prawne.

W sytuacji, kiedy ciężar dowodu spoczywa na stronie postępowania, wypływający z zasady prawdy obiektywnej, obowiązek organu administracji ogranicza się do wezwania jej, aby przedstawiła stosowne dowody na okoliczność, która warunkuje korzystne dla niej rozstrzygnięcie sprawy w stosownym terminie.

Tymczasem, jak już stwierdzono wcześniej, z analizy akt postępowania wynika, że Skarżący kwestii – jak to określa w skardze – "faktycznego stanu zdrowia oraz sytuacji majątkowej rodziny", a w szczególności "wzrostu wydatków" związanych z pogorszeniem stanu zdrowia, w trakcie postępowania nie podnosił. Jak też trafnie zauważył Organ, Skarżący nie skorzystał nawet z prawa do ponownego rozpatrzenia jego sprawy przed Prezesem ZUS, kierując skargę do Sądu z pominięciem tej instytucji.

W świetle zgromadzonego materiału dowodowego uznać więc należy, że organ prawidłowo wywiódł, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w tym "sporna" przesłanka "nieposiadania niezbędnych środków do utrzymania" w związku z przedstawionymi w skardze wydatków na leczenie i utrzymanie rodziny Skarżącego.

Jednocześnie Sąd stwierdza, że nie mógł dopuścić i przeprowadzić dowodu z załączonych do skargi dokumentów i na tym tle "rozpoznać sprawę co do istoty" poprzez "przyznanie renty w drodze wyjątku".

Sąd wyjaśnia, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten reguluje wyjątkową sytuację, w której sąd administracyjny prowadzi dodatkowe postępowanie dowodowe z dokumentu, bowiem - co do zasady i co jest zgodne z istotą sądowej kontroli administracji - sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy. Celem postępowania dowodowego prowadzonego ewentualnie przez sąd na tej podstawie nie jest ponowne, czy też uzupełniające ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej.

Mając na uwadze wskazane kryteria ustawowe oraz fakultatywny charakter omawianej instytucji procesowej, będącej odstępstwem od wyrażonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy, a także charakter wnioskowanych dokumentów Sąd nie znalazł podstaw do dopuszczenia wnioskowanych dowodów, gdyż w ten sposób, praktycznie biorąc, "przejąłby" merytoryczne kompetencje Prezesa ZUS do orzekania w tej sprawie. Tymczasem rolą sądu administracyjnego jest ocena legalności zaskarżonej decyzji.

Końcowo Sąd wyjaśnia, że ponieważ przedmiotowe świadczenie, o które ubiega się Skarżący, ma charakter wnioskowy, Wnioskodawca może ponowić wniosek do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, przedstawiając pełną argumentację przemawiającą za takim świadczeniem.

Reasumując dotychczasowe ustalenia i rozważania, z przyczyn wskazanych w treści nin. uzasadnienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. obowiązany był orzec, jak w wyroku, oddalając skargę.