Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 153/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 336
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 2 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 6 poz 40
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 2 lit. a,c
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie Sędzia SO del. Robert Hałabis, Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Aleksandra Frączkiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu [...] maja 2012 r. sprawy ze skargi E. Sz. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia, że decyzja o przyznaniu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005 wydana została z naruszeniem prawa oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. Nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako ARiMR), po rozpatrzeniu odwołania E. S. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] stwierdzającą, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. Nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r., którą przyznano E. S. płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2005 – wydana została z naruszeniem prawa.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy:

Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w L. przyznał E. S. płatności bezpośrednie do gruntów rolnych za 2005 rok w łącznej kwocie 77189,34 zł, w tym z tytułu jednolitej płatności obszarowej w wysokości 34670,25 zł oraz uzupełniającej płatności obszarowej w wysokości 42519,09 zł. Decyzja została doręczona stronie w dniu [...] lutego 2006 r.

W dniach [...] października i [...] listopada 2007 r. do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR wpłynęły pisma S. K., w których poinformował on Agencję, że od 1998 r. był użytkownikiem (dzierżawcą) działek wskazanych we wniosku E. S. o przyznanie płatności bezpośrednich. Do informacji dołączono kopię umowy dzierżawy jednej z działek o powierzchni 82 ha, zawartej w dniu [...] marca 2004 r. pomiędzy E. S. i S. K.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w L. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z [...] lutego 2006 r.

W wyniku przeprowadzonego w trybie wznowieniowym postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję z [...] sierpnia 2011 r., mocą której stwierdził, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z dnia [...] lutego 2006 r. została wydana z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia stwierdzono, że E. S. nie była w 2005 roku faktycznym użytkownikiem działek ewidencyjnych o numerach [...] w rozumieniu ustawy o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, gdyż nie prowadziła na nich działalności rolniczej, dlatego płatność za ten rok powinna wynosić 0,00 zł. Z uwagi jednak na fakt, że decyzja została skutecznie doręczona stronie w dniu [...] lutego 2006 r., to jej uchylenie nie mogło nastąpić z powodu upływu 5-letniego terminu określonego w art. 146 § 1 k.p.a. Dlatego na podstawie art. 151 § 2 k.p.a. organ ograniczył się do stwierdzenia wydania decyzji z dnia [...] lutego 2006 r. – z naruszeniem prawa.

W toku postępowania odwoławczego, prowadzonego na skutek odwołania wniesionego przez E. S., dołączono protokoły z zeznań świadków znajdujące się w prowadzonym przed Sądem Rejonowym w K. postępowaniu karnym.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z dnia [...] sierpnia 2011 r.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że podstawą wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z [...] lutego 2006 r. był przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., czyli wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, istniejących w dacie wydania ostatecznej decyzji i nie znanych organowi, który ją wydał. W ocenie organu spełnione zostały wszystkie przesłanki wznowienia postępowania. Decyzja z [...] lutego 2006 r. jest ostateczna, a nowe dowody (okoliczności) w sprawie stanowią twierdzenia S. K., według których to on od 1998 r. do listopada 2007 r. był użytkownikiem działek wymienionych we wniosku E. S. o przyznanie płatności oraz dołączona umowa dzierżawy jednej z działek. Okoliczność, że S. K. był użytkownikiem (dzierżawcą) działek objętych wnioskiem istniała w dacie wydania decyzji z 2006 r. i nie była znana organowi, który ją wydał.

W ocenie organu odwoławczego złożona do akt sprawy umowa dzierżawy i oświadczenia S. K. dotyczące użytkowania działek pozostają w sprzeczności z danymi zawartymi we wniosku E. S. o przyznanie płatności.

Powołując się na przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych oraz oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40, z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76, z późn. zm.) organ wywiódł, że istotną kwestią warunkującą przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych jest posiadanie gruntów objętych wnioskiem o przyznanie płatności przez producenta rolnego.

Zdaniem organu pojęcie posiadania użyte w przepisach wskazanych ustaw należy interpretować w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, rozróżniającego posiadanie samoistne i zależne. Dla przyznania płatności nie jest istotny tytuł prawny do nieruchomości, istotne jest tylko, czy wnioskodawca faktycznie włada gruntem (posiada go), przy spełnieniu wymogów kwalifikacyjnych. Organ orzekający o przyznaniu płatności bada, który z podmiotów faktycznie prowadzi działalność rolniczą zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska, w roku kalendarzowym przypadającym na rok ubiegania się o płatność.

Powołując się na poglądy judykatury organ odwoławczy stwierdził, że posiadanie gruntów w ujęciu cywilistycznym jest niewystarczające i nie stanowi wystarczające przesłanki do ubiegania się o płatności. Pojęcie posiadania należy odczytywać w drodze wykładni celowościowej, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych. Posiłkując się odwołaniami do orzecznictwa organ wywiódł, że celem płatności (dopłat) jest dofinansowanie do produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy faktycznie użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów, odnośnie których wnioskują o dopłaty. Wymagało to zbadania, czy osoba ubiegająca się o finansowe wsparcie faktycznie uprawia grunty rolne zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ ustalił, że E. S. była współwłaścicielką działek rolnych, które objęte były jej wnioskiem o przyznanie płatności. Z jej wyjaśnień wynika, że S. K. nigdy nie był samodzielnym użytkownikiem jej gospodarstwa. Umowa pomiędzy skarżącą, a S. K. polegała na tym, że miał on wykonywać konkretne czynności rolnicze za wynagrodzeniem, które na jego prośbę rozliczane było w postaci ilościowo określonych płodów rolnych. Prace opierały się na ustnej umowie zlecenia, a wykonawca nie miał swobody wykonywania zleconych czynności, bowiem pozostawał pod kontrolą i nadzorem co do jakości i ilości określonych zleceń.

Na podstawie zeznań świadków organ ustalił, że na części działek pracował współwłaściciel – T. B., który posiadał część sprzętu potrzebnego do wykonywania prac polowych. Natomiast na pozostałej części, prace polowe wykonywał S. K., któremu płacono płodami rolnymi. Z zeznań świadków, w tym S. K., organ odwoławczy wyciągnął wniosek, że to S. K. faktycznie użytkował sporne działki ewidencyjne w roku kalendarzowym 2005. To on jako dzierżawca decydował o tym, jakie będą zasiewy, nie miał obowiązku przedstawiania właścicielom rozliczeń, jedynie przekazywał im kalkulacje kosztów uprawy zbóż, sam kupował niezbędne nawozy i zatrudniał pracowników do prac polowych. Zabiegi agrotechniczne wykonywane były maszynami rolniczymi, które były własnością S. K. Cała zaś produkcja zbóż była przeznaczana na potrzeby jego gospodarstwa.

Organ odwołał się także do zeznań współwłaściciela gospodarstwa – J. S., który zeznał m.in., że współwłaściciele administrowali nieruchomością, tzn. zajmowali się zarządzaniem gospodarstwem, rozliczaniem prowadzonych w nim prac, obsługą kredytu, kontrolą z banku i Agencji, uczestniczeniem w spisach, a także kontaktami z urzędami.

Na podstawie analizy zgromadzonego materiału dowodowego organ odwoławczy uznał, że E. S. w roku kalendarzowym 2005 nie była posiadaczem (użytkownikiem) działek wskazanych we wniosku o płatności. Wyjaśnienia strony i powoływanych przez nią świadków organ uznał za mało wiarygodne i nie mające potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Nie udowodniono okoliczności, jakoby S. K. wykonywał prace polowe na spornych działkach na zlecenie E. S. Okoliczności tej zaprzecza przedstawiona przez S. K. umowa dzierżawy. Postępowanie karne toczące się przed Sądem Rejonowym w K. Wydział Karny w sprawie sygn. akt [...], dotyczące rzekomego wypełnienia blankietu umowy podpisanego przez E. S. niezgodnie z jej wolą, prowadzone przeciwko S. K., zakończyło się wyrokiem uniewinniającym z dnia [...] lutego 2011 r.

Powołując się na zgromadzony materiał dowodowy organ stwierdził, iż S. K. w związku z podjęciem w roku 2003 decyzji o budowie chlewni i potrzebie wykazania do celów kredytowych powierzchni faktycznie uprawianego areału zwrócił się do małżonków S. o podpisanie umowy dzierżawy. E. i J. S. zgodzili się, z zastrzeżeniem, że umowa może być wykorzystana wyłącznie do celów związanych z uzyskaniem kredytu.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że do istotnych elementów umowy zlecenia należy to, że zleceniobiorca powinien stosować się do wskazanego przez zleceniodawcę sposobu wykonania zlecenia. Z materiału dowodowego wynika zaś, że S. K. nie otrzymał żadnych wskazówek od E. S. co do sposobu korzystania z nieruchomości. Strona nie wskazała dowodów, które potwierdzałyby fakt takich wskazówek, jak i w ogóle zlecania wykonywania prac polowych. Samo twierdzenie strony organ uznał za niewystarczające.

Według organu odwoławczego sporne działki ewidencyjne na podstawie ustnych ustaleń zostały oddane S. K. do użytkowania i pobierania pożytków w zamian za czynsz dzierżawny w postaci płodów rolnych. Zatem osobą, która faktycznie je użytkowała był właśnie S. K. W sprawie nie przedstawiono żadnych dowodów potwierdzających twierdzenia małżonków S. jakoby zlecali wykonywanie prac polowych na spornych działkach. Takie konkluzje znajdują w ocenie organu oparcie w materiałach zgromadzonych w toku postępowania karnego prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w L. w sprawie sygn. [...], dotyczącej m.in. doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem Agencji z tytułu wypłaconych w latach 2004-2006 dopłat bezpośrednich.

Powołując się na poglądy orzecznictwa organ wywiódł, że środki finansowe przewidziane na płatności powinny być kierowane do producentów rolnych bezpośrednio użytkujących grunty rolne. Zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności na rok 2005 działki nie były w tym okresie w posiadaniu (nie były użytkowane) przez E. S., a tym samym wszystkie działki winny zostać wykluczone z wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich za ten rok.

Dlatego w przedmiotowej sprawie wystąpienie nowych okoliczności lub nowych dowodów uzasadniałoby uchylenie decyzji o przyznaniu E. S. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005 w oparciu o przepis art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., jednakże z uwagi na treść przepisu art. 146 § 1 k.p.a. i stwierdzenie upływu przewidzianego tam 5-letniego terminu organ pierwszoinstancyjny należycie stwierdził wydanie decyzji z naruszeniem prawa.

Odnosząc się do argumentów odwołania organ wskazał, że na etapie postępowania odwoławczego odmówiono dopuszczenia dowodu z zeznań zgłoszonych przez skarżącą świadków z uwagi na to, że ich zeznania nie przyczyniłyby się do zmiany rozstrzygnięcia. Natomiast w poczet materiału dowodowego sprawy zaliczono zeznania tych świadków, które złożone zostały w toku postępowania karnego prowadzonego przed Sądem Rejonowym w K. w sprawie sygn. akt [...]. Zeznania te nie wskazują jednak na żadne nowe okoliczności, które nie byłyby już wcześniej znane organowi.

W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] stycznia 2012 r. skarżąca E. S. wnosiła o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zarzuciła organom nieprzeprowadzenie postępowania w całości, poprzez nieprzesłuchanie wszystkich zgłoszonych świadków, błędy w ustaleniach faktycznych, brak odniesienia się do wszystkich zgłoszonych dowodów oraz podważenie przyjętej przez Agencję praktyki do uprawnienia jednej osoby do występowania w imieniu wszystkich zaangażowanych w prowadzenie gospodarstwa rolnego.

Według skarżącej organ przeprowadził dowolną ocenę dowodów poprzez uznanie za wiarygodne tylko tych, które potwierdzały z góry postawioną tezę, że nie była ona użytkownikiem spornych działek. Tymczasem skarżąca była posiadaczem (współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego i uzyskała wpis do ewidencji producentów rolnych. Grunty rolne będące w jej posiadaniu były utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, a ich łącza powierzchnia przekraczała 1 ha. Nie istniała żadna umowa, którą pozbawiałaby skarżącą współposiadania gruntów rolnych. Składając wniosek kierowała się przepisami ustawy, treścią poradników dla wnioskodawców i ustaleniami pomiędzy wszystkimi zaangażowanymi w prowadzenie gospodarstwa, w tym ze S. K.. Od samego początku prowadzenia gospodarstwa ustalone było, że małżonkowie S. zajmują się kwestiami administracyjnymi, co uzasadniało złożenie wniosku o dopłaty, tym bardziej, że przepisy o dopłatach nie wprowadzają wymogu, aby wnioskodawca osobiście wykonywał czynności związane z fizycznymi pracami na polu. Natomiast S. K. nigdy nie był płatnikiem podatku rolnego za działki objęte wnioskiem, nigdy też nie był ich faktycznym użytkownikiem.

Skarżąca zarzuciła, że organ oparł się na sprzecznych z prawdą zeznaniach S. K., który wypełnił wbrew jej woli podpisany przez nią blankiet umowy dzierżawy i wyłudził niezgodne z prawdą poświadczenie podpisów na umowie od Wójta Gminy T., co zostało potwierdzone w postępowaniu karnym. Podpisanie blankietu umowy przez skarżącą nastąpiło na prośbę S. K., który chciał mieć argument do zawarcia porozumienia z innym współwłaścicielem działek (p. B.) odnośnie do ustalenia zasad współpracy przy uprawie działek.

Według skarżącej przywoływana przez organ umowa dzierżawy przedmiotowych działek jest nieważna, gdyż nie została podpisana przez pozostałych współwłaścicieli. Nie może być ona uznana za umowę dzierżawy, gdyż nie obejmuje obowiązku opłacania przez dzierżawcę czynszu. Ponadto umowa dotyczy tylko części działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego (82 ha z łącznej powierzchni 154,09 ha).

W ocenie skarżącej nie istnieją przesłanki podważające fakt, iż to ona wykonywała faktyczne władztwo nad działkami i prowadziła gospodarstwo. To skarżąca płaciła podatek rolny, kupowała nawozy, uczestniczyła w czynnościach dotyczących zniesienia współwłasności, obsługiwała kredyt, uczestniczyła w czynnościach kontrolnych, nadzorowała funkcjonowanie gospodarstwa. Rola S. K. ograniczała się tylko do wykonywania konkretnie oznaczonych prac rolnych w gospodarstwie, za wynagrodzeniem i pod kontrolą właścicieli. S. K. nigdy nie występował o dopłaty bezpośrednie do tych gruntów, ponieważ nie miał do tego prawa.

Skarżąca podniosła także, że zarówno w niniejszej sprawie, jak i sprawach karnych występuje wiele faktów i okoliczności potwierdzających, że S. K. wielokrotnie podawał fałszywe informacje, co podważa wiarygodność jego twierdzeń, na których organ się oparł.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie jest dotknięta wadami prawnymi, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia (stwierdzenia nieważności).

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 – dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Skoro przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. z dnia [...] stycznia 2012 r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z dnia [...] sierpnia 2011 r., który po wznowieniu postępowania w sprawie przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005 stwierdził, iż decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z dnia [...] lutego 2006 r. przyznająca E. S. płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2005 – została wydana z naruszeniem prawa, gdyż nie podlegała uchyleniu z uwagi na upływ 5-letniego terminu przewidzianego w art. 146 § 1 k.p.a., to oceniając legalność decyzji organów obu instancji należy stwierdzić, że decyzje te są zgodne z prawem, gdyż zarzuty podniesione w skardze nie znajdują uzasadnionych podstaw.

Powyższe rozstrzygnięcia wydane zostały po wznowieniu postępowania postanowieniem Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. z dnia [...] grudnia 2007 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Przepis ten stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

Na tej podstawie organ wywiódł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że taką nową istotną dla sprawy okolicznością nieznaną organowi w dacie wydania decyzji z dnia [...] lutego 2006 r., było ustalenie w toku postępowania administracyjnego, że to S. K. użytkował od 1998 r. działki o nr [...], za które przyznane zostały skarżącej E. S. płatności na podstawie złożonego przez nią wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2005.

W ocenie Sądu, analizując argumentację organu i zgromadzony w sprawie materiał dowody należy zgodzić się ze stanowiskiem, że w sprawie niniejszej wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję z dnia [...] lutego 2006 r. [...]. Co za tym idzie należało uznać, iż zaistniały podstawy faktyczne oraz prawne do wznowienia postępowania – na mocy postanowienia z dnia [...] grudnia 2007 r. – a w następstwie, do wydania zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji.

Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych i oddzielnej płatności z tytułu cukru (Dz. U. z 2004 r. Nr 6, poz. 40 z późn. zm.), osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, będącej posiadaczem gospodarstwa rolnego, zwanej dalej "producentem rolnym", przysługują płatności na będące w jej posiadaniu grunty rolne utrzymywane w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska, zwane dalej "gruntami rolnymi".

Warunkiem uzyskania płatności było posiadanie przez producenta rolnego działek rolnych o łącznej powierzchni nie mniejszej niż 1 ha, które kwalifikują się do objęcia płatnościami, przy czym za działkę rolną uważa się zwarty obszar gruntu rolnego, na którym jest prowadzona jedna uprawa, o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego (art. 2 ust. 2 ustawy).

Ze względu na sprzeczne ze sobą twierdzenia E. S. i S. K. oraz wnioski wynikające z innych dowodów, kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy było przesądzenie, czy skarżąca spełniała warunki przyznania płatności sformułowane w § 2 pkt 2 powołanej ustawy, z którego wynika, że płatność bezpośrednia do gruntów rolnych przyznawana jest temu rolnikowi, który spełnia trzy warunki: jest w posiadaniu gruntów rolnych, grunty te utrzymuje w dobrej kulturze rolnej, a ich minimalny obszar wynosi 1 ha.

Pojęcie "posiadania", jak słusznie podniósł organ, nie zostało odrębnie zdefiniowane ustawowo w ramach analizowanej regulacji. Definiuje je ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm., dalej jako "k.c.").

Zgodnie z art. 336 k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Z definicji tej wynika zatem, że posiadaczem rzeczy może być nie tylko właściciel rzeczy, ale także inna osoba, bowiem posiadanie nie jest prawem, lecz stanem faktycznym, na który składają się dwa elementy: faktyczne władztwo nad rzeczą w ścisłym tego słowa znaczeniu (corpus possesionis) oraz wola władania rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi).

Rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. UE L 270 z 21.10.2003 r., str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, str. 269, z późn. zm.), jest osoba (fizyczna lub prawna), która prowadzi działalność rolniczą w znajdującym się na terytorium Wspólnoty gospodarstwie, na które składają się wszystkie jednostki produkcyjne przez tę osobę zarządzane.

Zgodnie z art. 2 lit. c powołanego rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, "działalność rolnicza" oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt dla celów gospodarczych, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnie z ochroną środowiska. Z kolei w przepisach prawa krajowego, to jest rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych wymagań utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej (Dz. U. Nr 65, poz. 600 z późn. zm.), w ramach obowiązku podejmowania określonych działań wymieniono takie czynności jak: uprawę roślin lub ugorowanie gruntów ornych, koszenie okrywy roślinnej i wypasanie zwierząt.

W świetle przywołanych unormowań unijnych i krajowych stwierdzić należy, że płatność bezpośrednia do gruntów przysługuje wyłącznie tej osobie, która niezależnie od tytułu prawnego, faktycznie gospodaruje na zadeklarowanej do płatności nieruchomości (działkach), prowadząc wybraną przez siebie produkcyjną lub hodowlaną działalność, względnie utrzymując je w dobrej kulturze rolnej zgodnie z normami środowiskowymi, przy czym grunt ten dla potrzeb płatności musi mieć minimalny obszar 1 ha (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 164/10).

Należy również pamiętać, że realizacja zadań związanych z udzielaniem pomocy finansowej w zakresie wspierania rozwoju obszarów wiejskich dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych w ramach prowadzonej działalności rolniczej. Aby zostać beneficjentem tej pomocy nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale należy je rolniczo użytkować. Ta właśnie okoliczność powoduje, że organ rozpoznający wniosek pomocowy jest zobowiązany przede wszystkim ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada i użytkuje grunty rolne, których dotyczy wniosek o przyznanie płatności (zob. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt: II GSK 439/09).

Za trafne zatem należało uznać stanowisko organów obu instancji, iż prawo do dopłat do gruntów rolnych przysługiwało w niniejszej sprawie wyłącznie "posiadaczowi" nieruchomości (działek zgłoszonych we wniosku o przyznanie płatności), w potocznym rozumieniu ich faktycznego użytkownika, a ściślej osoby faktycznie z nieruchomości rolniczo korzystającej.

W niniejszej sprawie Agencja prawidłowo uznała, iż posiadaczem działek o numerach ewidencyjnych [...] był w roku 2005 S. K., nie zaś skarżąca.

Istotne znaczenie w tej sprawie miały ustalenia faktyczne dokonane w oparciu o zeznania świadków, gdyż przede wszystkim w oparciu o nie organ ustalił, że część działek zadeklarowanych do przyznania płatności przez skarżącą w rzeczywistości nie znajdowała się w jej posiadaniu w 2005 r., a ustalenie to wyklucza możliwość uzyskania przez nią płatności obejmującej te nieruchomości. Postępowanie w tym zakresie zostało przeprowadzone prawidłowo, w sposób przewidziany przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.

Organ odwoławczy opierając się na licznych dowodach osobowych w postaci zeznań świadków: J. B., S. B., M. B., T. B., S. P., J. T., B. J., W. C., E. M., S. N., M. S., H. Ś., J. F., F. K., J. S., L. K., oraz wyjaśnieniach skarżącej i S. K., prawidłowo ustalił, że skarżąca w 2005 r. nie uprawiła działek nr [...] położonych w województwie l., powiat k., gmina G., w okresie uprawniającym do przyznania wnioskowanych przez nią płatności za 2005 rok.

Z dokonanych ustaleń faktycznych wynika, że skarżąca E. S. zawarła ze S. K. ustną umowę, na podstawie której w 2005 roku użytkował on grunty, których współwłaścicielem była skarżąca. To S. K. prowadził na nich działalność rolniczą i pobierał z niej pożytki. Zarówno E. S. jak i S. K. potwierdzają, że prace polowe wykonywał S. K., jednakże nie zgadzają się co do zakresu tych prac oraz charakteru porozumienia jakie zawarli.

W toku całego postępowania skarżąca kwestionowała przedłożoną przez S. K. umowę dzierżawy z dnia [...] marca 2004 r. wskazując, iż jest ona nieważna z uwagi na fakt, iż brak jest w niej określenia czynszu z tytułu dzierżawy, a ponadto nie podpisali jej wszyscy współwłaściciele działek. Podkreślała również, że za wykonywane w ramach umowy zlecenia prace S. K. otrzymywał wynagrodzenie w postaci płodów rolnych.

W ocenie Sądu powyższe twierdzenia nie znajdują odzwierciedlenia w bardzo obszernym materiale dowodowym sprawy. Dokument pisemnej umowy dzierżawy z dnia [...] marca 2004 r. prawidłowo nie był dla organu przesądzający dla dokonania istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń faktycznych, bowiem organ opierał się przede wszystkim na innych wiarygodnych dowodach.

Wprawdzie ma rację skarżąca, że jej pisemna umowa dzierżawy zawarta ze S. K. dla swej ważności wymagała zgody pozostałych współwłaścicieli nieruchomości, jednak z niewadliwych ustaleń faktycznych organu wynika, że umowa ta nie stanowiła podstawy ustalenia faktycznie władającego nieruchomością uprawnionego do złożenia wniosku o przyznanie dopłat bezpośrednich za rok 2005.

W tym kontekście okoliczności opłacania podatków, obsługi kredytu, czy też wykonywania innych czynności administracyjnych, pozostają bez znaczenia dla oceny uprawnień skarżącej do przyznania płatności i jej kwalifikacji jako "posiadacza" nieruchomości objętych wnioskiem o przyznanie płatności.

To bowiem S. K. decydował o rodzaju upraw na całym areale, o czym świadczą załączone do akt sprawy faktury VAT, prowadził wszystkie prace z wykorzystaniem własnych maszyn oraz wykonywał inne czynności składające się na posiadanie gruntów rolnych w rozumieniu przepisów ustawy, to jest swobodnie dokonywał odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierał plony oraz utrzymywał grunty w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska.

W ocenie Sądu, materiał dowodowy sprawy zebrany zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., oceniony został przez organ stosownie do zasad określonych w art. 80 k.p.a. Ocena ta doprowadziła do uzasadnionego w świetle zebranych dowodów wniosku, że skarżąca faktycznie nie była posiadaczem działek, które objęła wnioskiem o przyznanie płatności na 2005 rok.

Podnoszony przez skarżącą argument dotyczący nieważności pisemnej umowy dzierżawy z [...] marca 2004 r. nie ma w istocie w sprawie niniejszej znaczenia.

Jak już wyjaśniono, posiadanie jest stanem faktycznym i z zasady nie jest ono powiązane z tytułem prawnym do władania nieruchomością wchodzącą w skład gospodarstwa rolnego. Dla jego ustalenia wystarcza przesądzenie istnienia faktycznego władztwa nad rzeczą (nieruchomością), niezależnie od tytułu prawnego.

Organ przyjął, iż S. K. był faktycznym posiadaczem nieruchomości (działek objętych wnioskiem o przyznanie płatności) nie na podstawie kwestionowanej przez skarżącą pisemnej umowy, lecz na podstawie innych dowodów zgromadzonych w sprawie – zeznań świadków, wyjaśnień stron i złożonych dokumentów. Zatem twierdzenia skarżącej co do wadliwości umowy z [...] marca 2004 r. w żaden sposób nie podważają prawidłowości kluczowych dla sprawy ustaleń faktycznych organu.

Nie znalazły również potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym twierdzenia skarżącej, że S. K. był nie posiadaczem gospodarstwa, lecz tylko pracownikiem zatrudnionym przez skarżącą.

Zaakcentować należy, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie zawiera braków, przez co jest kompletny, a dokonana przez organ ocena tego materiału dowodowego przeprowadzona została wszechstronnie i wnikliwie. Organ ustosunkował się do każdego ze zgromadzonych dowodów, czemu dał wyraz w treści uzasadnienia zaskarżonego aktu. Uwzględnił wzajemne powiązania pomiędzy poszczególnymi dowodami i po ich analizie uzyskał nie budzące wątpliwości ustalenia faktyczne i prawne, które Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela.

Chybione są zarzuty skarżącej odnośnie nieprzeprowadzenia w całości postępowania dowodowego poprzez brak przesłuchania wszystkich zgłoszonych przez nią w postępowaniu świadków. Trafnie w tym względzie podnosi organ odwoławczy, że do materiału dowodowego w sprawie dołączono zeznania tych świadków, jakie zostały złożone w postępowaniu karnym toczącym się przed Sądem Rejonowym w K.

Uwzględniając treść przywołanych regulacji prawnych, w szczególności art. 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r., zgodzić należy się z organem, iż wobec ustalenia, że inny producent rolny (S. K.) posiadał i użytkował nieruchomości rolne objęte wnioskiem skarżącej o dopłaty za 2005 rok, niezbędnym było doprowadzenie przez organ do stanu zgodnego z prawem. Okoliczność ta przesądziła o wystąpieniu w niniejszej sprawie przesłanki wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W takim zaś wypadku – wobec upływu terminu określonego w art. 146 § 1 k.p.a. – organ prawidłowo stwierdził wydanie decyzji z dnia [...] lutego 2006 r. z naruszeniem prawa.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.