Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 326/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2023-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 2 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2002 nr 27 poz 271
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów  używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy.
article: art. 30 ust. 2 pkt 1, art. 25 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 8 par. 1, art. 11, art. 15, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Judecki Protokolant St. inspektor sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 18 sierpnia 2023 r., nr SKO.40.1556.2023.śr w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Głuchołaz z dnia 2 lutego 2023 r., nr WS.5212.450.NP.2021, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu na rzecz skarżącego A. P. kwotę 141,45 (sto czterdzieści jeden 45/100) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez A. P. (zwanego dalej skarżącym) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (zwanego dalej również Kolegium lub SKO) z dnia 18 sierpnia 2023 r., nr SKO.40.1556.2023.śr, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Głuchołaz (zwanego dalej organem pierwszej instancji) z dnia 2 lutego 2023 r., nr WS.5212.450.NP.2021, w przedmiocie ustalenia i zobowiązania skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia 28 marca 2022 r., nr [...], SKO uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z dnia 28 grudnia 2021 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego i przyznało mu prawo do tego świadczenia na matkę – K. P. od dnia 1 października 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. w wysokości 1.971 zł miesięcznie, a od dnia 1 stycznia 2022 r. bezterminowo w wysokości 2.119 zł.

Następnie organ pierwszej instancji decyzją z dnia 9 sierpnia 2022 r., nr [...], uchylił w całości decyzję z dnia 17 maja 2022 r. (winno być z dnia 28 marca 2022 r. - dopisek Sądu), nr [...], w sprawie ustalenia skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że w dniu 26 lipca 2022 r. powziął informację, iż dnia 12 lipca 2022 r. matka skarżącego zmarła, a zatem prawo do przedmiotowego świadczenia nie przysługuje.

Zawiadomieniem z dnia 6 września 2022 r. organ pierwszej instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego w związku z opieką nad matką przyznanego skarżącemu decyzją Kolegium nr [...] za okres od 13 lipca 2022 r. do 31 lipca 2022 r.

Decyzją z dnia 2 lutego 2023 r., nr WS.5212.450.NP.2021, Kierownik Wydziału Spraw Społecznych Ośrodka Pomocy Społecznej w Głuchołazach, działający z upoważnienia Burmistrza Głuchołaz, ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 13 lipca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. w łącznej wysokości 1.298,74 zł, która podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie (pkt 1) i zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego ww. wysokości wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie (pkt 2). Rozstrzygnięcie zostało wydane na podstawie art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2023 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, z późn. zm. [na dzień orzekania przez organ odwoławczy - Dz. U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.]), zwanej dalej ustawą. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 30 ust. 8 ustawy oraz podał, że decyzją z dnia 8 sierpnia 2022 r. uchylono decyzję przyznającą skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne ze względu na zaistnienie okoliczności, której nie zgłosił niezwłocznie, tj. zgonu matki w dniu 12 lipca 2022 r. Skarżący pobrał natomiast świadczenie pielęgnacyjne za okres od 13 lipca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. Organ wskazał też sposób wyliczenia kwoty w wysokości 1.298,74 zł, podając, że stanowi ona różnicę między wpłaconym świadczeniem za lipiec 2022 r. a nieprzysługującym za 19 dni (2.119,00 zł : 31 dni x 19 dni = 1.298,74 zł).

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że jest dla niego krzywdząca, bo jest on osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wyjaśnił, że przez ostatnie 5 lat był opiekunem matki, która była osobą niepełnosprawną. Podał, że organ pierwszej instancji wprowadzał go w błąd twierdząc, że świadczenie mu się nie należy, a po wniesieniu odwołania Kolegium przyznało mu to świadczenie. Zaznaczył, że jest bez środków do życia i nie jest w stanie zwrócić czegokolwiek, a już na pewno nie świadczenie, które zostało wydane na pochówek matki.

W wyniku rozpatrzenia odwołania SKO decyzją z dnia 18 sierpnia 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy, podając że dodatkowo ustalił, iż organ pierwszej instancji informację o śmierci w dniu 12 lipca 2022 r. matki skarżącego powziął w dniu 26 lipca 2022 r. (zweryfikowano te dane w rejestrze PESEL). Natomiast skarżący nie poinformował organu o zgonie matki, a świadczenie pielęgnacyjne za lipiec 2022 r. wypłacono w dniu 18 lipca 2022 r. Organ pierwszej instancji podał też, że kwota ustawowych odsetek od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dzień sporządzenia decyzji wynosiła 80,31 zł i przedstawił sposób jej wyliczenia. Dalej Kolegium przytoczyło treść zastosowanych przepisów ustawy, w tym art. 30 ust. 1 i ust. 2 i stwierdziło, że z akt sprawy wynika, iż skarżący miał przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Ponadto skarżący nie poinformował organu o okoliczności zgonu matki, mimo że w decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne był pouczony, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest obowiązany do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie pielęgnacyjne, a niepoinformowanie ww. organu o zmianach mających wpływ na przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może bowiem skutkować uznaniem, że wypłacone stronie świadczenie uznane zostanie za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne, które będzie podlegać zwrotowi. Tym samym strona nie dopełniła obowiązku wynikającego z art. 25 ust. 1 ustawy i organ nie miał informacji o zaistniałych okolicznościach, co skutkowało wypłaceniem skarżącemu w dniu 18 lipca 2022 r. świadczenia pielęgnacyjnego za lipiec 2022 r. w pełnej w wysokości, tj. 2.119,00 zł. W tych okolicznościach SKO stwierdziło, że zaistniała przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy pozwalająca na uznanie wypłaconego skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane. Tym samym zmaterializował się obowiązek jego zwrotu, o którym orzeczono w drodze decyzji administracyjnej. Kolegium wyjaśniło, że obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego obciąża tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia. Zdaniem Kolegium takie pouczenie zostało zawarte w decyzji Kolegium nr [...], stąd strona miała świadomość, że w sytuacji śmierci osoby, nad którą sprawowała opiekę, świadczenie pielęgnacyjne przyznane w związku z opieką nad tą osobą nie przysługuje. Z akt sprawy wynika natomiast jednoznacznie, że skarżący w ogóle nie poinformował organu o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. o zgonie osoby wymagającej opieki. Powyższe oznacza, że skarżący nie dochował postanowień art. 25 ust. 1 ustawy, który w następstwie wiąże się z koniecznością zastosowania art. 30 ustawy. W ocenie Kolegium celem przyznania świadczenia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną możliwe jest tylko i wyłącznie, jeżeli ta osoba żyje i potrzebuje stałego wsparcia oraz pomocy drugiej osoby. Z chwilą śmierci osoby wymagającej opieki brak jest podstaw do sprawowania dalszej opieki i pobierania z tego tytułu świadczenia w postaci świadczenia pielęgnacyjnego przez stronę. Osoba sprawująca opiekę traci więc prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w momencie zaistnienia zdarzeń mających wpływ na przesłanki do jego ustalenia. W przekonaniu Kolegium w stanie faktycznym sprawy strona utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 13 lipca 2022 r. (tj. od następnego dnia po śmierci osoby wymagającej opieki), stąd pobrane od tego dnia świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Kolegium za prawidłowe uznało też wyliczenie przez organ pierwszej instancji kwoty nienależnie pobranego świadczenia i odsetek ustawowych za opóźnienie, odwołując się w tym zakresie do art. 17 ust. 4 i art. 30 ust. 2b ustawy. Końcowo Kolegium podkreśliło, że decyzja o ustaleniu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli stron tego postępowania, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobowiązany jest do określonego działania. Z kolei zawarte w odwołaniu twierdzenia skarżącego dotyczące jego sytuacji materialnej i bytowej mogą stanowić podstawę do zwrócenia się z wnioskiem o zastosowanie jednej z ulg w spłacie ustalonych należności, stosownie do art. 30 ust. 9 ustawy.

W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie i podniósł, że nie naruszył art. 25 ust. 1 ustawy, ponieważ poinformował telefonicznie MOPS w Głuchołazach o zgonie matki. Wiadomość tą przekazał też opiekunce o imieniu A., która została przydzielona przez MOPS do opieki nad matką. Podał, że w dniu 13 lipca 2022 r. podpisał opiekunce datę kiedy była ostatni raz u matki, a ona zobowiązała się przekazać informację o zgonie organowi. Skarżący stwierdził, że nie był świadomy, iż pobiera świadczenie bezprawnie, ponieważ był przekonany, że opiekunka przekazała wiadomość o śmierci matki. Podkreślił, że załatwiał sprawy związane z aktem zgonu i pochówkiem matki. Zarzucił też, że organ powinien sprawdzić przed wypłatą świadczenia czy świadczenie się należy. Zdaniem skarżącego zaistniała sytuacja jest wynikiem braku właściwego przepływu informacji w organie. Końcowo wskazał, że przez kilka lat pomimo opieki nad matką nie pobierał świadczenia na skutek błędów organu, a gdy już je pozyskał to został zobowiązany do jego zwrotu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie skarżący podtrzymał skargę i wnioski w niej zawarte, akcentując, że było podwójne zgłoszenie o zgonie jego mamy. Uczynił to osobiście telefonicznie w dniu zgonu matki, tj. 12 lipca 2022 r., a następnie poinformował o powyższym opiekunkę Panią A. (nie zna nadal jej nazwiska), która to zobowiązała się do powiadomienia ośrodka i ta czynność miała miejsce w dniu 13 lipca 2022 r. Skarżący oświadczył, że podejmował wszystkie czynności, aby pochówek mamy odbył się przed niedzielą. Skarżący wyjaśnił, że jego mamą opiekowały się dwie panie o imieniu A., z tym, że jedna z nich w okresie od stycznia do końca czerwca 2022 r., a druga w okresie od 1 lipca do 13 lipca 2022 r. i tą właśnie drugą opiekunkę powiadomił o zgonie mamy w dniu 13 lipca 20223 r. kiedy to podpisywał jej wykonanie obowiązków. Obie panie były pracownicami pomocy społecznej. Podniósł, że informował opiekunkę o zgonie mamy w obecności konkubiny – I. W. Skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów dojazdu do Sądu z miejscowości P. do Opola i z powrotem. Wyjaśnił, że przyjechał samochodem prywatnym, gdyż nie ma takiego połączenia komunikacją publiczną, które umożliwiałoby mu stawienie się na określoną godzinę w Sądzie. Podał, że samochód ma pojemność silnika 1,6 ([...]), a ilość pokonanych kilometrów to około 61,5 w jedną stronę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm.), nadal zwanej w skrócie P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. - poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że akty te zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W rozpoznawanej sprawie kwestionowane rozstrzygnięcia podjęte zostały na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 cyt. już wcześniej ustawy z dnia 28 listopada 2023 r. o świadczeniach rodzinnych, nadal zwanej ustawą. Zgodnie z tym przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Stosownie zaś do art. 25 ust. 1 ustawy w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.

Na tle wykładni powyższych przepisów ustawy w orzecznictwie utrwalił się pogląd, wedle którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por.m.in. wyrok NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1392/21, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie organy administracji obu instancji uznały, że skarżący w ogóle nie poinformował organu o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. o zgonie osoby wymagającej opieki. Kolegium dodatkowo stwierdziło, że okoliczność ta wynika jednoznacznie z akt sprawy. Ponadto organ stwierdził, że skarżący był prawidłowo pouczony o okolicznościach powodujących ustanie prawa do pobieranego świadczeni, a zatem świadczenie wypłacone w lipcu należy uznać za nienależnie pobrane. W ocenie Sądu stanowisko to jest jednak przedwczesne, ponieważ nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczności sprawy pozwalających na zastosowanie w przypadku skarżącego art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy.

Wobec charakteru popełnionych naruszeń w pierwszej kolejności wskazać trzeba, że przepisy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. nakładają na organy administracji obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej oraz podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych i z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Podkreślić również należy, że ustanowiona w art. 80 K.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 K.p.a. - i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Natomiast niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Z kolei w myśl zasady ustalonej w art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji zobowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny. Zasada ta wiąże się z zasadą przekonywania sformułowaną w art. 11 K.p.a., zgodnie z którą organy powinny wyjaśniać zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwieniu sprawy.

W badanej sprawie, zdaniem Sądu, organy niewątpliwie naruszyły wskazane przepisy, a ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie nie poczyniono bowiem wystarczających ustaleń w kwestii pozyskania przez organ pierwszej instancji informacji o zgonie matki skarżącego. W tej materii organ odwoławczy ograniczył się wyłącznie do wyjaśnień Wydziału Spraw Społecznych Ośrodka Pomocy Społecznej w Głuchołazach z dnia 7 lipca 2023 r., z których wynika tylko data powzięcia tej informacji. Tymczasem skarżący wyjaśnił, że informował telefonicznie organ już w dniu 12 lipca 2022 r. o zgonie matki. Podał również, że w kolejnym dniu, tj. 13 lipca 2022 r. powiadomił opiekunkę matki o jej śmierci, a ta zobowiązała się do przekazania tej informacji do MOPS. Według twierdzeń skarżącego informacje te zostały przekazane do organu jeszcze przed wypłaceniem świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo, że organ pierwszej instancji nie wyjaśnił skąd powziął informację o zgonie, Kolegium nie wezwało skarżącego do złożenia wyjaśnień w tym zakresie i usunięcia wątpliwości w kwestii mającej znaczenie dla ustalenia, czy strona wywiązała się z obowiązku poinformowania organu o śmierci matki. W tej sytuacji za gołosłowny, bo nie znajdujący potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, należy uznać zarzut Kolegium, że skarżący nie poinformował organu o okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność ta z pewnością nie wynika, jak błędnie przyjęło Kolegium, z materiału dokumentacyjnego sprawy. Wprawdzie SKO podjęło próbę dodatkowego wyjaśnienia omawianej kwestii, ale uzyskane w tej mierze wyjaśnienia organu pierwszej instancji należy uznać za niewystarczające w kontekście twierdzeń skarżącego. W ocenie Sądu brak przeprowadzenia prawidłowego postępowania wyjaśniającego odnośnie do okoliczności mogących mieć kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy czyni zasadnym zarzut nierozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy w jej całokształcie. Natomiast, jak trafnie przyjmuje się w utrwalonym już orzecznictwie sądów administracyjnych, wszelkie niejasności czy wątpliwości dotyczące oceny stanu faktycznego nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść strony oraz wywoływać negatywnych skutków w sferze jej praw. Według Sądu bez wyjaśnienia omawianych okoliczności sprawy nie można zgodzić się z organem odwoławczym, że nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" skarżącego i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. Organy obu instancji nie sięgnęły bowiem do dostępnych środków dowodowych, które potwierdziłyby lub wykluczyłyby okoliczności wskazywane przez skarżącego.

Z powyższych względów, zdaniem Sądu, kwalifikacja świadczenia jako nienależnie pobranego nie została w niniejszej sprawie dokonana właściwie, co przemawia za koniecznością uchylenia kwestionowanych decyzji. Obowiązkiem organu jest bowiem dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i rozpoznanie jej w całokształcie na podstawie wyczerpująco zebranego i rozpatrzonego całego materiału dowodowego, stosownie do wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Tymczasem w niniejszej sprawie organy niewątpliwie nie zbadały okoliczności sprawy w omówionym powyżej zakresie, co czyni niemożliwym uznanie, że skarżący pobrał świadczenie "nienależnie". Skoro zatem organy nie dokonały wskazanych ustaleń i oceny, to - zdaniem Sądu - nie ustaliły w sposób prawidłowy stanu faktycznego sprawy. Rzeczą Sądu nie jest natomiast poszukiwanie argumentów przemawiających za zasadnością stanowiska organu. Sądy administracyjne powołane są do kontroli działań organów administracji publicznej, a tym samym nie mogą ich w tych działaniach zastępować. Nadto sąd administracyjny nie jest uprawniony do zastępowania organu w ustalaniu stanu faktycznego sprawy oraz wyjaśnianiu podstaw prawnych wydanego rozstrzygnięcia. W konsekwencji uznać należy, że organy istotnie naruszyły podstawowe zasady procedury administracyjnej, w tym określone w art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80. Natomiast stwierdzone wadliwości - z uwagi na ich charakter oraz skutki - czynią koniecznym uchylenie decyzji organów obu instancji. Dodatkowo Sąd uznał, że wykazane powyżej wadliwości postępowania organów świadczą o naruszeniu zasady budowania zaufania obywateli do działań administracji publicznej. Natomiast Kolegium, akceptując sposób procedowania Burmistrza Głuchołaz oraz przyjmując za prawidłowe poczynione przez ten organ ustalenia, bez ponownego ich zbadania w całokształcie sprawy, naruszyło też zasadę dwuinstancyjności postępowania określoną w art 15 K.p.a. oraz błędnie zastosowało art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 w sentencji wyroku. Natomiast orzeczenie o zwrocie kosztów postępowania, zawarte w pkt 2 sentencji wyroku, uzasadnia art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się zwrot kosztów przejazdu (123 kilometry) do Sądu z użyciem samochodu marki [...] o pojemności silnika 1600 cm³ w kwocie 141,45 zł, obliczonych zgodnie ze stawką 1,15 zł za kilometr przebiegu pojazdu o pojemności skokowej silnika powyżej 900 cm³, wskazaną w § 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz. U. z 2002 r. Nr 27, poz. 271, z późn. zm.).

Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu i wyjaśnią jednoznacznie kwestię poinformowania organu o zgonie matki skarżącego, wzywając w tym celu przede wszystkim stronę, osoby sprawujące opiekę nad K. P. i ewentualnie dalszych świadków ( I. W.) do złożenia stosownych wyjaśnień i zeznań, a w zależności od wyników ich przesłuchania i wyjaśnień podejmą dalsze czynności postępowania dowodowego i stosowne rozstrzygnięcie.