Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 796/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-01-04 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 1,  art. 258 par. 2 pkt 7,
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 1 grudnia 2010 r. skarżący Z. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną S. K. oraz dwiema pełnoletnimi córkami N.K. i M. K. Wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu okresowej renty strukturalnej w wysokości 2.684 zł miesięcznie, żona skarżącego otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości 720 zł, natomiast córki wnioskodawcy nie uzyskują dochodów. Ponadto ze złożonego formularza wniosku wynika, iż skarżący nie posiada majątku. Skarżący posiada dożywotnie prawo użytkowania domu o pow. 100 m2, który wymaga kapitalnego remontu. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że miesięczne koszty utrzymania córki N. K. studiującej w Warszawie wynoszą 2.200 zł. Na koszty te składa się opłata za czesne w wysokości 6.500 zł rocznie, opłata za wynajem mieszkania, opłaty za media, wydatki na pomoce naukowe oraz koszty dojazdów. Pozostałą kwotę dochodu – 1.200 zł, skarżący przeznacza na spłatę kredytu zaciągniętego w SKOK – 350 zł miesięcznie oraz w Kredyt Banku -150 zł. Nadto ponosi miesięcznie opłaty za wodę w wysokości 100 zł oraz z tytułu składki na ubezpieczanie społeczne w KRUS w wysokości 70 zł. Dodatkowo żona wnioskodawcy ponosi koszty spłaty rat kredytu zaciągniętego w SKOK w wysokości 230 zł, spłaca odsetki od limitu kredytowego w wysokości powyżej 30 zł miesięcznie oraz ponosi wydatki na zakup lekarstw w kwocie powyżej 50 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, iż po opłaceniu wszystkich wydatków na utrzymanie rodziny pozostaje mu kwota 220 zł miesięcznie. Podkreślił, że żyje poniżej minimum "egzystencjalnego". Stwierdził, że przedstawione we wniosku okoliczności potwierdzają trudną sytuację materialną wnioskodawcy i stanowią pozytywna przesłankę do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zauważył, że odmowa przyznania prawa pomocy oznaczałaby brak możliwości dochodzenia swych praw przed sądem i brak zaufania do sądu.

Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, referendarz sądowy może zażądać od strony złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszej sprawie z możliwości tej skorzystano i wystosowano do strony wezwanie z dnia 9.12.2010 r. W wezwaniu tym zwrócono się o złożenie dodatkowych oświadczeń w terminie siedmiu dni takich jak:

a) wyciągów i wykazów z rachunków bankowych z kont i lokat posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie sześć miesięcy,

b) odpisów dokumentów dotyczących ponoszonych kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem gospodarstwa domowego, potwierdzających wysokość spłacanych rat kredytów, pożyczek wraz z określeniem celu, na który zostały zaciągnięte powyższe zobowiązania,

c) oświadczenia o posiadanych nieruchomościach i ruchomościach w okresie od 01.01.2008 r. do 1.12.2010 r.

d) odpisu zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2009,

e) przedłożenie innych dokumentów, oświadczeń mogących potwierdzić w ocenie skarżącego trudną sytuację materialną i życiową.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 17 grudnia 2010 r. stwierdził, że podtrzymuje swój wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stwierdził, iż na formularzu wniosku PPF wykazał dochody swoje jak i żony. Podkreślił, iż jego żona nie jest zobowiązana do opłacania składek na KRUS, jak i nie ma obowiązku do wykazywania własnego dochodu, ujawniania wyciągów, wykazów z rachunków bankowych. Powołując się na ustawę o ochronie danych osobowych wskazał, iż bez zgody współmałżonki nie ma prawa ujawniać danych osobowych, nie ma też wglądu do jej rachunków bankowych. Stwierdził, iż nie posiada kont i lokat bankowych. Podniósł, iż ponosi wysokie koszty utrzymania córki N. K. na studiach. Wskazał, że córka M. K. nie pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Przy czym stwierdził, iż z dochodu w wysokości 1.200 zł po opłaceniu rat kredytów zaciągniętych przez wnioskodawcę i jego żonę w łącznej kwocie 800 zł, opłaceniu kosztów zakup leków ok. 50 zł, opłaceniu rachunku za wodę w wysokości 100 zł, oraz za gaz w wysokości 50 zł na utrzymanie pozostaje skarżącemu i jego żonie kwota 200 zł.

W ocenie wnioskodawcy żądanie dodatkowych oświadczeń dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej jest niezgodne z prawem. Odnosząc się do wezwania z dnia 9.12.2010 r. w punktach oświadczył , iż:

a) nie posiada lokat, a konto posiada wyłącznie z uwagi na obowiązek przekazywania renty na rachunek bankowy i w związku z tym nie posiada wyciągów bankowych,

b) odnosząc się do punku "b" wezwania oświadczył, iż złożył wiarygodne oświadczenie o spłacie zobowiązań i pożyczek w wykazanych bankach,

c) nie posiada odpisu zeznania podatkowego za rok 2009, gdyż takich zeznań nie składa,

d) wykazał we wniosku, iż posiada służebność mieszkania,

e) złożone oświadczenia w ocenie wnioskodawcy potwierdzają trudną sytuację materialną i życiową.

Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje:

Na mocy art. 243 §1 w związku z art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U Nr 153, poz. 1270, dalej p.p.s.a. ) Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie całkowitym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do pkt 2 §1 art. 246 ustawy Sąd przyznaje prawo pomocy w zakresie częściowym, w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym stosownie do art. 245 § § 2 p.p.s.a. obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika.

Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę przedstawionych we wniosku okoliczności przemawiających, zdaniem strony, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu tj. dostarczenia wszelkich dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących jej sytuacji majątkowej, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów procesu we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.

Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny (referendarz sadowy) może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Zatem wezwanie na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma na celu jedynie umożliwienie Sądowi (referendarzowi sądowemu) obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny jej stanu finansowego i możliwości płatniczych w ramach przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. uprawniających do przyznania prawa pomocy.

Biorąc pod uwagę ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy zauważyć należy, iż złożone przez wnioskodawcę oświadczenia zarówno w formularzu wniosku PPF, w udzielonej odpowiedzi na wezwanie z dnia 14 grudnia 2010 r. nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Należy stwierdzić, że wnioskodawca nie odniósł się do wezwania z dnia 9.12.2010 r. W przedstawionym piśmie z dnia 17 grudnia 2010 r. powielił wyjaśnienia przedstawione na formularzu wniosku PPF. Nie przedstawił dokumentów mogących uwiarygodnić wysokość ponoszonych wydatków czy to w postaci rachunków za media czy też potwierdzeń spłat rat kredytów. Nie wyjaśnił również na jakie cele zaciągał zobowiązania kredytowe. Wnioskodawca nie przedłożył także wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Należy stwierdzić, iż w sytuacji gdy wnioskodawca nie dysponuje takim wyciągami jest możliwość uzyskania ich w odpowiedniej placówce bankowej. Skarżący odmówił również przedłożenia wyciągów z rachunków posiadanych przez żonę. Zauważyć przy tym należy, że skarżący wraz z żoną oraz studiującą córką prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Odnosząc się do utrwalonej linii orzecznictwa w tym przedmiocie stwierdzić należy że "z przepisu art. 246 p.p.s.a. wywieść można obowiązek wykazania nie tylko sytuacji majątkowej strony, ale również sytuacji majątkowej jej rodziny. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 23 i 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 Kodeks rodzinnego i opiekuńczy (dalej: k.r.o.) małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania. Zarówno konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze stroną ubiegającą się o prawo pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym jest zatem niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 P.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony, będącej osobą fizyczną powinno zawierać dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym. Na stan majątkowy strony niewątpliwie ma zaś również wpływ stan majątkowy i dochody jej rodziny (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2009 r. sygn. akt II FZ 382/09, niepubl., postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2008 r. o sygn.akt II FZ 146/08, niepubl.). Stąd też brak przedstawienia na wezwanie referendarza sądowego stosowych oświadczeń oraz odpisów dokumentów uniemożliwiło ocenę złożonego przez skarżącego wniosku i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Rozpoznając wniosek skarżącego w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy bada się całokształt sytuacji życiowej w jakiej znajduje się strona. Na całokształt sytuacji materialnej skarżącego składa się również sposób gospodarowania posiadanymi zasobami pieniężnymi jak i majątkiem.

Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że wysokość uzyskiwanego dochodu przez wnioskodawcę i pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym małżonkę oraz studiującą córkę w wysokości ok. 3.400 zł umożliwia wnioskodawcy opłacenie niezbędnych kosztów związanych z wniesieniem skargi do sądu w tym wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Niewątpliwie obciążenie finansowe związane z utrzymaniem studiującej córki jest znaczące. Jednakże pomimo ponoszenia tak znaczących kosztów utrzymania studiującej córki skarżący jak i jego małżonka posiadają zdolność kredytową co potwierdza fakt zaciągnięcia kilku zobowiązań kredytowych i ich spłaty. Tym samym uznać można, że w przypadku braku aktualnie wolnych środków pieniężnych skarżący może zaciągnąć kredyt lub pożyczkę na opłacenie zarówno kosztów postępowania sądowego jak i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika.

Odnosząc się do spłacanych przez skarżącego i jego żonę zobowiązań kredytowych w wysokości ok. 800 zł miesięcznie (zgodnie z oświadczeniem skarżącego) stwierdzić również należy, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się koszty postępowania sądowego. Nadto zauważyć należy, że niezgodne z art. 84 Konstytucji byłoby przerzucenie ciężaru ponoszenia kosztów postępowania na Budżet Państwa tym samym na ogół społeczeństwa w sytuacji gdy wnioskodawca spłaca zobowiązania cywilnoprawne. Takie działanie godziłoby w art. 84 Konstytucji zgodnie z którym "Każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych". Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu orzeczenia z dnia 11.12.2001 r. sygn. akt SK 16/00 podkreślił, że zgodnie z art. 84 Konstytucji RP każdy ma obowiązek świadczeń podatkowych na rzecz Państwa, a to oznacza równoczesne ograniczenie prawa dysponowania należącymi do niego środkami pieniężnymi, w szczególnych wypadkach prowadzące nawet do umniejszenia substancji jego majątku. Powyższe orzeczenie można odnieść również do kosztów sądowych, które odpowiednio jak świadczenia podatkowe stanowią zobowiązania publicznoprawne.

W sytuacji zatem gdy wnioskodawca, nie przedłożyć żądanych dokumentów i nie dołożył należytej staranności w ich dostarczeniu, tym bardziej, że skarżący w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności jego sytuacji materialnej i rodzinnej, akcentując te z nich, które mają świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej, np. wysokość wydatków na utrzymanie studiującej córki, ignorując natomiast wezwanie do udokumentowania pełnej wysokości wydatków, czy też określenia celu zaciągnięcia zobowiązań kredytowych brak było podstaw do uznania, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu.

Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji