Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 55/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4 oraz art. 15  par. 1 pkt 4 i  par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 13 października 2023 roku POSTANOWIENIE Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 października 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta O. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta O. a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku z dnia [...] grudnia 2022 r. S. B. dotyczącego tymczasowego schronienia w Schronisku dla Osób Bezdomnych postanawia: wskazać Prezydenta Miasta O. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2023 r. Prezydent Miasta O. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta O. a Prezydentem Miasta Stołecznego W. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S. B. z dnia [...] grudnia 2022 r. o udzielenie tymczasowego schronienia w Schronisku dla Osób Bezdomnych, przy ulicy T. [...] w W.

W uzasadnieniu powyższego wniosku wskazano, że z dokumentacji będącej w posiadaniu Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. wynika, że S.B.od 1995 r. nie posiada stałego ani tymczasowego zameldowania w O. S. B. był zameldowany w O.przy ul. H. [...]od dnia [...] marca 1995 r. do dnia [...] maja 1995r. na pobyt stały. Wcześniej w okresie od dnia [...] lutego 1969 r. do [...] marca 1995 r. miał stały meldunek w P., przy ul. C. [...]. S. B. wskazuje, że w O. przebywał krótko i zameldowany był przez rodzinę byłej żony. Na terenie O. nie koncentrował w żaden sposób swoich interesów życiowych, a jego pobyt w O. miał miejsce w czasie trwania krótkiego małżeństwa. Rozwód nastąpił szybko po zawarciu związku małżeńskiego i to było początkiem kryzysu bezdomności. Prezydent Miasta O. wskazał dalej, iż nie można uznać, że S. B. wiąże z O. zamiar stałego przebywania. Nie utrzymuje bowiem żadnego kontaktu z córką, nie zna jej aktualnych danych osobowych, miejsca zamieszkania, nie uczestniczy w jej życiu, nie wie również czy żyje matka. Od 25 lat pozostaje osobą bezdomną. To z W. jest związany i jak sam wskazuje, nie wyraża zgody na wyjazd z W. i zamieszkanie w innym mieście. W związku z powyższym zastosowanie winien mieć art. 21 § 2 k.p.a., który stanowi, że jeśli nie można ustalić właściwości miejscowej, sprawa należy do organu właściwego miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie postępowania. Skoro właściwość miejscową gminy, zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2021.2268 ze zm.), dalej jako "u.p.s.", ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, to miejscem tym w rozpoznanej sprawie powinno być Miasto W. Organem właściwym do rozpoznania sprawy dotyczącej przyznania S. B. miejsca schronienia w schronisku dla bezdomnych dla i ponoszenie odpłatności za jego pobyt jest Prezydent [...]. S. B. ubiegał się o pomoc w W., natomiast ośrodek pomocy społecznej w W. przekazał powyższą prośbę do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. S.B. nigdy nie nawiązał żadnego kontaktu z Ośrodkiem w O. w celu udzielenia pomocy, nie korzystał z pomocy społecznej tego Ośrodka i nie figuruje w ewidencji osób korzystających z jego pomocy. Obecnie S.B. w dalszym ciągu przebywa w W.

Biorąc powyższe pod uwagę Prezydent Miasta O. uznał, że właściwym organem do udzielenia pomocy S. B. jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Skoro wniosek S. B. o przyznanie tymczasowego miejsca schronienia w schronisku dla osób bezdomnych został złożony w ośrodku pomocy społecznej w W., a więc organem właściwym dla miejsca, w którym nastąpiło zdarzenie powodujące wszczęcie jest Prezydent [...]

W odpowiedzi na powyższy wniosek o rozstrzygnięcie sporu właściwość Prezydent [...] wniósł o uznanie, że organem właściwym do rozpoznania wniosku S. B. z dnia [...] grudnia 2022 r., dotyczącego tymczasowego schronienia w Schronisku dla Osób Bezdomnych, przy ulicy T. [...] w W. jest Prezydent Miasta O.

W uzasadnieniu zajętego w sprawie stanowiska Prezydent [...] wskazał, iż w dniu [...] grudnia 2022 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] wpłynął wniosek S.B. o przyznanie tymczasowego miejsca schronienia w Schronisku dla Osób Bezdomnych przy ul. T. [...] w W. We wniosku została zawarta informacja K.Misji Pomocy Społecznej, która prowadzi ww. Schronisko, żeby dokumentacją z wywiadem środowiskowym przesłać do ośrodka pomocy społecznej w O., z którym ustalano procedowanie sprawy wnioskodawcy. W dniu [...] grudnia 2022 r. podczas wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że S. B. od około 25 lat prowadzi tryb życia osoby bezdomnej. Zainteresowany mieszkał w przestrzeni publicznej W. oraz P. Nie korzystał do tej pory z systemu pomocy społecznej, dlatego nie występuje w Centralnej Bazie Beneficjentów. Weryfikując dane o bezrobociu w Aplikacji Centralnej Rynku Pracy ustalono, że wnioskodawca nie był nigdy zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Również w ewidencji wypłacanych rent i emerytur z ZUS klient nie figuruje. Dlatego brak jakiegokolwiek potwierdzenia, gdzie S. B. przebywał przed trafieniem do schroniska i gdzie znajdowało się jego centrum życiowe. Pracownik socjalny ustalił, że zgodnie z art. 6 pkt. 8 u.p.s. wnioskujący o pomoc społeczna jest osobą bezdomną, ponieważ nie zamieszkuje w żadnym lokalu i nie posiada stałego zameldowania. Weryfikacja w systemie PESEL ujawniła, że ostatnim stałym adresem zameldowania S. B. jest miasto O., ul. H. [...]. Pobyt stały w O. obejmował okres od dnia [...] marca 1995 r. do [...]maja 1995 r. Wcześniej posiadał meldunek stały w P. przy ul. C. [...].

Po przeanalizowaniu powyższej sprawy Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] uznał, że Prezydent [...] nie jest właściwym organem do rozpatrzenia wniosku S. B. o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej i przekazał wniosek wraz dokumentację sprawy administracyjnej do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. Prezydent [...]wskazał nadto, że całkowicie bezprzedmiotowe są rozważania prawne dotyczące miejsca zamieszkania S. B., albowiem przepisy u.p.s. zawierają w tym zakresie własne przepisy procesowe, mające charakter szczególny wobec art. 21 k.p.a. Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie spór o właściwość występuje między Prezydentem Miasta O. i Prezydentem [...], bowiem żaden z tych organów nie uznał się za właściwy do rozpoznania wniosku S. B. o przyznanie tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych. Rozstrzygając ów spór wypada wskazać, iż zgodnie z art. 48 u.p.s. osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona, a udzielenie schronienia następuje przez przyznanie tymczasowego schronienia w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych albo schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi (art. 48a ust. 1 u.p.s.). W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że co do zasady o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach pomocy społecznej decyduje miejsce zamieszkania strony (art. 101 ust. 1 u.p.s.). Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki. W sprawie, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.), zaś w sprawach dotyczących świadczeń wymienionych w art. 37-42 i art. 47-50 u.p.s. w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 103 ust. 3 u.p.s.) (vide: I.Sierpowska: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2009, s. 396; W.Maciejko [w:] W.Maciejko, P.Zaborniak: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2010, s. 402; postanowienie NSA z dnia 13 maja 2011 r., I OW 196/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Z niekontrowersyjnych okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż wnioskujący o pomoc społeczną jest bezdomnym w rozumieniu art. 6 pkt 8 in fine u.p.s., bowiem jest osobą niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Powyższe nie pozwala ustalić właściwości organu administracji na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. Niekwestionowane jest także, iż ostatnim miejscem zameldowania S. B. na pobyt stały było miasto O. Konstatacja faktu bezdomności osoby wnioskującej o pomoc społeczną determinuje sposób ustalenia organu właściwego dla załatwienia jej wniosku o udzielenie tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych. W tym bowiem stanie rzeczy zastosowanie znajduje przepis szczególny – art. 101 ust. 2 u.p.s. Tym samym to Prezydenta Miasta O. uznać należało za organ właściwy do rozpatrzenia ww. wniosku.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. w związku z art. 101 ust. 2 u.p.s., orzeczono jak w sentencji.