Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1021/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 39 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA. Arkadiusz Blewązka Protokolant sekretarz sądowy Dominik Więckowski po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 2238/19 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z dnia 20 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 31 stycznia 2020 r. (sygn. akt I SA/Wa 2238/19) - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a") – oddalił skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z dnia 20 sierpnia 2019 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy w [...] z dnia 10 lipca 2019 r. nr [...] o odmowie ustalenia na rzecz skarżącego prawa do świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego na opłacenie zadłużenia za energię elektryczną.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, A.K. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a w zw. z art. 39 § 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej -polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji, że sytuacja bytowa oraz postawa skarżącego nie daje podstaw do przyznania zawnioskowanego zasiłku celowego, kiedy to skarżący jest osobą samotną zobowiązaną do świadczeń alimentacyjnych na niepełnoletnie dzieci, a z uwagi na zły stan zdrowia nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej,

2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1c) p.p.s.a. - poprzez niedopełnienie przez WSA obowiązku rozpoznania skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie w granicach skargi, nierozpoznanie w pełnym zakresie wszystkich okoliczności sprawy, które zostały błędnie ocenione to jest:

• możliwości udzielania pomocy skarżącemu przez jego dzieci większym stopniu niż to czynią do tej pory,

• stanu zdrowia skarżącego a przez to możliwości zarobkowych,

co w konsekwencji doprowadziło do błędnego rozpoznania istoty sprawy, zwłaszcza poprzez nieuprawnione i dowolne przyjęcie przez Sąd l instancji, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, a które to koszty nie zostały pokryte w całości ani w części.

Ponadto skarżący wnosił o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Odpowiedź na skargę nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w w/w skardze.

Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego, w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a w zw. z art. 39 § 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej oraz na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, do których skarżący zaliczył: art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1c) p.p.s.a. Zdaniem składu orzekającego, zarzuty te nie były uzasadnione a ponadto zarzut materialnoprawny nie został także w pełni poprawnie określony. Po to zaś - w przypadku sporządzania skargi kasacyjnej – ustawodawca ustanowił przymus adwokacko-radcowski ( art. 175 § 1 p.p.s.a.), aby zapewnić m. in. formalną poprawność konstrukcji tego rodzaju pisma procesowego. Skarga kasacyjna jest bowiem środkiem odwoławczym, który cechuje wysoki stopień sformalizowania (vide: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" pod red. prof. Romana Hausera i prof. Marka Wierzbowskiego, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2011 r. str. 595). Z uwagi bowiem na zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego, określony w przytoczonym wyżej przepisie art. 183 § 1 p.p.s.a., Sąd ten nie ma możliwości rozpoznawania sprawy w jej całokształcie a jedynie w granicach zawartych w zarzutach skargi kasacyjnej. To zaś oznacza, że zarzuty kasacyjne muszą być określone w sposób dokładny. Tymczasem w rozpoznawanej zaś sprawie, opierając zarzut na podstawie ustawy materialnoprawnej, w postaci ustawy o pomocy społecznej, autor skargi kasacyjnej pominął zarówno datę ustawy jak i miejsce jej publikacji. Zgodnie natomiast z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a., skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przez przytoczenie podstaw kasacyjnych należy zaś rozumieć wskazanie określonych przepisów prawa, czyli autor skargi kasacyjnej winien w tym wypadku wymienić nie tylko konkretne przepisy zawarte w danym akcie prawnym, a których naruszenia – jego zdaniem - dopuścił się Sąd I instancji, ale i określić także datę wydania tego aktu i jego miejsca publikacji.

W związku z powyższym, wyjaśnić należy, że rozpoznając przedmiotową skargę kasacyjną, skład orzekający oceniał ją w kontekście ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w wersji obowiązującej w dacie orzekania przez organ, to jest w wersji opublikowanej w Dzienniku Ustaw z 2018 r. poz. 1508). W związku zaś z tym, że zarzuty obrazy prawa materialnego były w tym przypadku ściśle powiązane z zarzutami procesowymi, powyższe uzasadniało łączne ich rozpoznanie.

Przedmiotowa sprawa dotyczyła skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z dnia 20 sierpnia 2019 r. utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy w [...] z dnia 10 lipca 2019 r. o odmowie ustalenia skarżącemu zasiłku celowego na opłacenie zadłużenia za energię elektryczną. Decyzja ta miała zatem charakter uznaniowy a w związku z tym istotne w tym przypadku było, czy organ, wydając w/w decyzję, nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Jak wynikało z treści zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, organy ustaliły, że A.K. miał [...] lat, był po rozwodzie i mieszkał samodzielnie w domu jednorodzinnym, dwukondygnacyjnym, składającym się z czterech pokoi z kuchnią, o powierzchni [...] m2. W trakcie wywiadu środowiskowego skarżący oświadczył, że użytkuje jeden pokój, kuchnię i łazienkę. Stwierdzono też, że mieszkanie było zadbane i wyposażone w podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego (lodówka, pralka automatyczna, ekspres do kawy, kuchenka mikrofalowa, czajnik elektryczny, ponadto urządzenie wielofunkcyjne to jest: drukarka, skaner i fax oraz dwa telewizory i komputer). Dom był ogrzewany kominkiem i grzejnikami elektrycznymi. Na posesji znajdował się też budynek gospodarczy, w którym strona trzymała opał, kosiarkę do trawy i drobny sprzęt ogrodniczy. Dom i reszta nieruchomości tworzyła siedlisko ([...]), które od wielu lat stanowiło centrum życiowe skarżącego. Nieruchomość ta była aktualnie własnością syna skarżącego – D. K., który odziedziczył ją z mocy testamentu babki, to jest matki A.K. - Z. K..

Ponadto organy podkreśliły, że podczas wywiadu skarżący oświadczył, iż nie leczy się u lekarzy specjalistów a tylko, mając bóle kręgosłupa, przyjmuje z tego powodu leki przeciwbólowe. Posiadał przy tym z pierwszego małżeństwa dwoje dorosłych dzieci: syna – D. i córkę a z drugiego – dwie córki (K. i M.), na które miał zasądzone po 500 zł /mies. tytułem alimentów.

Od syna A. K. otrzymywał pomoc w postaci rzeczowej (utrzymanie w/w domu, opłacanie energii elektrycznej, zakup drewna opałowego, zakup jedzenia oraz jedzenia dla psów), którą D. K.wycenił na kwotę 670 zł/mies.

W zaskarżonej decyzji podkreślono także, że na podstawie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 17 czerwca 2019 r. i złożonych przez stronę oświadczeń, zostało ustalone, iż w miesiącu maju 2019 r. (poprzedzającym złożenie wniosku) wnioskodawca nie pracował dorywczo a źródłem jego utrzymania była emerytura w wysokości [...] zł. Z kwoty tej potrącono kwotę [...] zł tytułem egzekucji komorniczej (a która to kwota nie była jednak zobowiązaniem alimentacyjnym). Skarżący zapłacił bowiem alimenty w łącznej kwocie [...] zł, na którą to kwotę składały się m. in. (podlegające odliczeniu od dochodu) alimenty bieżące w wysokości [...] zł. Oznaczało to, że w maju 2019 r. skarżący posiadał dochód w wysokości [...] zł. Kwota ta zaś przekraczała kryterium dochodowe dla osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe, która wynosiła 701 zł. Tego rodzaju sytuacja nie kwalifikowała więc wnioskodawcy do udzielenia mu pomocy w formie zasiłku celowego.

Zdaniem organów, wnioskodawca nie spełniał też przesłanek do przyznania mu specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Organy zwracały bowiem w tym miejscu uwagę na fakt, że skarżący otrzymuje pomoc zarówno ze strony rodziny, to jest: syna – D., najstarszej córki oraz drugiej byłej żony (opłaca mu telefon komórkowy), jak i otrzymuje stale pomoc z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]. W styczniu 2019 r. skarżący otrzymał zasiłek celowy na opłacenie energii w kwocie 500 zł oraz zasiłek okresowy, tak, że w sumie otrzymał pomoc w wysokości 700 zł. Decyzją z dnia 22 marca 2019 r. przyznano także skarżącemu kolejną pomoc w formie zasiłku celowego na uregulowanie opłat za energię w wysokości 270 zł a którą to kwotę wypłacono w kwietniu 2019 r. Poza tym, inną decyzją przyznano mu 30 zł na uregulowanie opłat za wodę. Skarżący środków tych jednak nie przeznaczył zgodnie z celem, na jaki je otrzymał, czym doprowadził do powstania zadłużenia zarówno na energię elektryczną jak i za wodę. Ponadto w czerwcu 2019 r. A.K. przyznano zasiłek celowy w kwocie 1000 zł na opłacenie energii elektrycznej. Kwota ta nie została dotąd wypłacona, gdyż decyzja ta nie uzyskała waloru ostateczności bo strona wniosła od niej odwołanie.

Jak podkreślał przy tym Wójt Gminy [...], powołując się w tej mierze na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażone w wyroku z dnia 12 kwietnia 2018 r. (sygn. akt I SA/Wa 89/19), (cyt.): "A. K. od kilku lat nie podejmuje zatrudnienia, choć jest to osoba operatywna i przedsiębiorcza, skoro prowadził przez wiele lat działalność gospodarczą na własny rachunek. Zachowanie skarżącego ujawnia to, że chciałby zapewnić utrzymanie ze świadczeń pomocy społecznej, ponieważ koncentruje swą aktywność i wysiłek na składaniu wniosków o tego rodzaju pomoc finansową."

W rezultacie Kolegium oceniło więc, że skarżący pomimo, że samotnie zamieszkuje, to jednak nie jest osobą samotną. Praktycznie całą kwotę otrzymywanej emerytury przeznacza dla młodszych córek tytułem spłaty bieżących i zaległych alimentów, nie pozostawiając sobie żadnej kwoty a jednocześnie każdego miesiąca składa wnioski do ośrodka pomocy społecznej o przyznanie mu stosownych świadczeń na: uregulowanie bieżących i zaległych należności za energię elektryczną, wodę, zasiłek okresowy i inne potrzeby np. okulary progresywne, oczekując, że GOPS w [...] będzie w całości regulować jego zobowiązania. Tymczasem, możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej nie pozwalają na przyznanie świadczeń w wysokości, w jakiej byłoby to konieczne dla zaspokojenia potrzeb w żądanej przez stronę kwocie. Nie jest jednak tak że każda osoba, nawet spełniająca warunki przyznania pomocy społecznej, tę pomoc musi uzyskać w żądanej przez nią wysokości i na każdy cel.

Kolegium podkreśliło także w tym miejscu, że skarżący posiadał dwoje dorosłych dzieci, na których ciążył wobec niego obowiązek alimentacyjny i to one w pierwszej kolejności były obowiązane do świadczenia pomocy na jego rzecz. Skarżący mógłby też zwrócić się do Sądu o obniżenie kwoty zasądzonych alimentów na wówczas na nieletnie, a obecnie pełnoletnie córki lub o całkowite zniesienie obowiązku tych świadczeń. Był również uprawniony do żądania od syna zachowku. W ten sposób zapewniłby sobie środki na bieżące utrzymanie i opłacania rachunków z otrzymanej emerytury.

Organ zwrócił też uwagę, że skarżący nie starał się własnym działaniem poprawić swojej sytuacji finansowej, gdyż nie podejmował żadnej, nawet dorywczej pracy, choć podczas wywiadu nie podał, aby przyjmował jakieś leki na stałe (jedynie leki przeciwbólowe z powodu bólów kręgosłupa) ani nie leczył się w żadnej poradni specjalistycznej. W związku z tym, skoro pomoc społeczna pełni jedynie funkcję wspomagania osób i rodzin w rozwiązywaniu trudności życiowych, w tym materialnych, ale niekoniecznie służy zaspokajaniu ich potrzeb w całości, to osoba ubiegająca się o udzielenie jej takiej pomocy, winna podjąć własne działania w kierunku poprawy swojej sytuacji materialnej. Zainteresowany winien mieć świadomość, że wsparcie organu pomocy społecznej nie może polegać na wyrównaniu wszystkich niedostatków nawet o charakterze elementarnym.

Ostatecznie więc organ przyjął, że wobec uzyskiwanych dochodów przez skarżącego, nie można było przyjąć, że znajdował się on w okolicznościach szczególnie dotkliwych, które uzasadniałyby przyznanie mu żądanego świadczenia.

Pogląd ten podzielił następnie Sąd Wojewódzki, stwierdzając, że organy administracji, poddając należytej ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione było udzielenie skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Tym samym, organy, wydając zaskarżone decyzje, nie naruszyły przepisów: art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Odwołując się zaś do utrwalonego w tej materii orzecznictwa, Sąd Wojewódzki w szczególności podkreślił, że podziela w pełni pogląd zaprezentowany w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2010 r. (sygn. akt I OSK 116/10, LEX nr 594935), iż (cyt.): "w sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej - kryteria ustawowe sformułowane w art. 2 - 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W ramach takiej kontroli nie mieści się badanie samego uznania administracyjnego (por. ww. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1457/08). Byłoby to bowiem przyjęcie przez sąd administracyjny roli kolejnego organu rozstrzygającego sprawę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można podzielić poglądu o konieczności wskazania, w każdym przypadku, w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie zasiłku celowego, precyzyjnie możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Taki obowiązek nie wynika z norm art. 39 ust. 1 i 2 i art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, art. 3 ust. 4 tej ustawy, czy też art. 107 § 3 k.p.a. To samo odnosi się do ilości środków finansowych, jakimi dysponuje organ pomocy społecznej w skali miesiąca na potrzeby związane z przyznawaniem zasiłków celowych, wysokości zasiłków udzielanych na jednego uprawnionego i ilości osób korzystających w danym miesiącu z tej formy pomocy. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych w przedmiocie pomocy społecznej, nie może sięgać do okoliczności z zakresu celowości wydatkowania świadczeń z pomocy społecznej. Taka kontrola byłaby bowiem sprzeczna z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W sprawach z zakresu pomocy społecznej, rozstrzyganych na zasadzie uznania administracyjnego, jak już powiedziano wyżej, kryteriami wyboru rozstrzygnięcia powinny być cele i zadania pomocy społecznej, a nie subiektywne oczekiwania osób uprawnionych, zmierzające do obarczenia organów pomocy społecznej pełnym zakresem obowiązków przejęcia całkowitej opieki finansowej i życiowej nad osobą dotkniętą jedną z form niedostatku, określonych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej. Mając na uwadze dotychczas powiedziane, podzielić zatem należało słuszny pogląd Sądu, iż brak jest przepisów, z których wynikałby obowiązek organu udowadniania kosztów związanych z jego działalnością. Jeszcze raz zatem powtórzyć przyjdzie, iż wobec kontrolnych uprawnień Sądu, ograniczonych tylko do legalności decyzji, kontrola możliwości finansowych organu, jak również sposobu rozdysponowywania środków wykraczałaby poza kognicję Sądu wyznaczoną przepisem art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1398/09)".

Sąd I instancji wskazał także, iż powyższy pogląd został następnie podtrzymany w orzecznictwie, w tym w wyroku z dnia 9 czerwca 2017 r. (sygn. akt I OSK 2762/16, LEX nr 2339641), w którym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał dodatkowo, że (cyt.): "Nie jest rzeczą sądu administracyjnego kontrola dysponowania środkami przez organy pomocy społecznej, w sytuacji, gdy strona nie w pełni jest usatysfakcjonowana wartością przyznanych jej świadczeń. Sąd administracyjny nie ma prawnych instrumentów, by prowadzić społeczno - ekonomiczną analizę sposobu dystrybucji przez organ pomocy społecznej środków, którymi organ ten dysponuje".

Mając zatem powyższe na względzie, Sąd I instancji uznał, że w kontrolowanej sprawie nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego, ani do żadnych innych naruszeń prawa, które skutkowałyby usunięciem z obrotu prawnego decyzji organów obydwu instancji. Decyzje te zostały bowiem oparte na należytych ustaleniach stanu faktycznego i niewadliwym zastosowaniu instytucji uznania administracyjnego. Stosując tę instytucję, organ prawidłowo ocenił zakres niezbędnego wsparcia dla skarżącego w świetle rzetelnie ustalonej jego sytuacji, a także w kontekście możliwości finansowych udzielenia pomocy.

Z tym stanowiskiem nie zgodził się skarżący, który w skardze kasacyjnej twierdził, że zaskarżony wyrok w sposób istotny naruszał art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1c) p.p.s.a., gdyż - wbrew poglądowi Sądu I instancji - organy przekroczyły granice uznania administracyjnego. Wskazywano w tym miejscu na błędną ocenę: możliwości udzielania pomocy skarżącemu przez jego dzieci w większym stopniu niż czyniły to do tej pory oraz na kwestie związane ze stanem zdrowia skarżącego.

Ponadto w skardze kasacyjnej jej autor zarzucił Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie art. 39 § 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej polegające na (cyt.): "przyjęciu przez Sąd I instancji, że sytuacja bytowa oraz postawa skarżącego nie daje podstaw do przyznania zawnioskowanego zasiłku celowego, kiedy to skarżący jest osobą samotną zobowiązaną do świadczeń alimentacyjnych na niepełnoletnie dzieci, a z uwagi na zły stan zdrowia nie jest wstanie podjąć pracy zarobkowej".

W ocenie składu orzekającego, nie można było zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508), dalej: u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, który może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Po myśli jednak art. 8 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91 przysługuje, osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty stanowiącej kryterium dochodowe dla tego rodzaju osoby.

Jak ustaliły organy, po odliczeniu kwoty bieżących alimentów, które obciążały stronę skarżącą, miesięczny dochód skarżącego, w stosunku do którego była oceniana jego sytuacja majątkowa, wynosił [...] zł. ([...]zł emerytura - [...] zł alimenty bieżące). W związku z tym zaś, że w skardze kasacyjnej nie zostały zakwestionowane ustalenia faktyczne, dotyczące wysokości uzyskiwanego przez skarżącego dochodu, skład orzekający był w tym przypadku zobowiązany do przyjęcia - jako wiążącego – w/w ustalenia faktycznego. W rezultacie, skoro kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej w tym okresie czasu wynosiło zaś 701 zł, to tym samym, zarzut obrazy prawa materialnego, w postaci błędnego niezastosowania art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. musiał być uznany za nieusprawiedliwiony. Niezależnie bowiem, czy skarżący zgadzał się czy też nie z treścią uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz motywami podanymi w zaskarżonej decyzji, świadczenie w postaci zasiłku celowego, nie mogło być mu przyznane z powodu przekroczenia wspomnianego kryterium dochodowego.

W przedstawionej sytuacji jedynym świadczeniem, które mogłoby być potencjalnie przyznane A. K., było świadczenie, mające oparcie w art. 41 pkt 1 u.p.s. W myśl bowiem tego przepisu, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przepis ten jednak nie został objęty skargą kasacyjną. W świetle zaś jego treści, argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej, która towarzyszyła zarzutom procesowym, nie miała racji bytu. Inne są bowiem przesłanki przyznania zasiłku celowego a inne muszą być jeszcze spełnione przy ubieganiu się o przyznanie specjalnego zasiłku celowego. W przypadku bowiem świadczenia unormowanego w art. 41 pkt 1 u.p.s., warunkiem do jego otrzymania jest bowiem nie tylko wykazanie konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, ale zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Pojęcie to nie jest wprawdzie zdefiniowane ustawowo, ale jak przyjmuje się zgodnie w orzecznictwie sadowoadministracyjnym, chodzi w tym przypadku o sytuację nadzwyczajną, wyjątkową. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 października 2020 r. (sygn. akt I OSK 1242/20, LEX nr 3082226), przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku" występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o świadczenie pomocy społecznej ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych.

Oceniając zatem w tym kontekście treść decyzji zaskarżonej do Sądu Wojewódzkiego, z całą pewnością należało stwierdzić, że nie naruszała ona przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Stan faktyczny, jaki zaistniał w niniejszej sprawie, nie uprawniał bowiem organ do wyciągnięcia wniosku, iż zachodziła w tym przypadku sytuacja, która można było określić jako nadzwyczaj drastyczną. W szczególności nie świadczył o tym, także podnoszony w uzasadnieniu skargi kasacyjnej fakt, że skarżący otrzymał skierowanie na rehabilitację do kliniki MSWiA w Ciechanowie.

O tym, że skarżący miałby się znajdować w sytuacji szczególnie wyjątkowej, nie świadczył także fakt, że uzyskiwał on już pomoc od rodziny. Z faktu tego nie wynika bowiem to, że pomoc ta nie mogłaby być zwiększona albo też, iż nie mógłby on ubiegać się o zmniejszenie jego obowiązków alimentacyjnych w stosunku do dwóch młodszych córek.

Nie bardzo też było wiadome było na czym miałoby polegać w niniejszym przypadku naruszenie przez Sąd Wojewódzki art. 134 § 1 p.p.s.a. Przepis ten stanowi bowiem, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Sąd Wojewódzki nie przekroczył zaś granic rozpoznawanej sprawy a ocenę swoją wszechstronnie uzasadnił.

Oparcie natomiast wyroku na art. 151 p.p.s.a. uwarunkowane było jedynie wynikami kontroli zaskarżonej decyzji.

W tej sytuacji, biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie i – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Rozpoznawana sprawa była wolna od opłat sądowych. O przyznaniu wynagrodzenia dla adwokata działającego z urzędu orzeka zaś sąd wojewódzki.