Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 587/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Dnia 20 kwietnia 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Mariola Kowalska sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. R., J. R., K. R. i C. S. od punktu pierwszego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 października 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 798/21 w sprawie ze skargi Z. R., J. R., K. R., C. S., S. K., P. K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 29 kwietnia 2021 r., znak: WS-VI.7534.3.189.2020.BK w przedmiocie odmowy zwrotu części nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 12 października 2021 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z. R., J. R., K. R., C. S., S. K., P. K. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 29 kwietnia 2021 r., znak: WS-VI.7534.3.189.2020.BK w przedmiocie odmowy zwrotu części nieruchomości - I. skargę oddalił w zakresie skarżących Z. R., J. R., K. R., C. S.; II. umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym skargi S. K., P. K..

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Decyzją z 28 października 2020 r. Starosta O. orzekł o odmowie zwrotu na rzecz Z. R., J. R., K. R., C. S., S. K. i P. K. niewydzielonej części nieruchomości położonej w O., obręb ewidencyjny P., oznaczonej obecnie jako działka nr [...] o pow. 0,1511 ha (w granicach dawnej działki nr [...] o pow. 0,2972 ha, przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 11 lutego 1972 r. o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu), stanowiącej własność Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji spółka z o.o. z siedzibą w O..

Wojewoda Małopolski decyzją z 29 kwietnia 2021 r., po rozpatrzeniu odwołania Z. R., J. R., K. R., C. S., S. K. i P. K., utrzymał w mocy ww. decyzję Starosty. W uzasadnieniu wskazał, że decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie, wydaną na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, wywłaszczono na cele budowy Zakładu Uzdatniania Wody w P. działkę nr [...], stanowiącą własność S. G., syna W. i K. Pismem z 30 października 2018 r. wniosek o zwrot części działki nr [...], w granicach działki nr [...], złożyła H. R. Stanowiąca przedmiot postępowania nieruchomość odpowiada obecnie części działki nr [...] i stanowi własność Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Spółka z o.o. z siedzibą w O. na podstawie umowy przeniesienia własności zawartej w formie aktu notarialnego z 30 maja 2001 r., pomiędzy Przedsiębiorstwem, a czterema jednostkami samorządu terytorialnego, tj. Gminami O., B., B. i K., które przysługujące im wówczas prawo własności nabyły na podstawie decyzji komunalizacyjnej Wojewody Katowickiego z 8 czerwca 1995 r. W związku z powyższym organ stwierdził, że władanie ww. nieruchomością zostało przeniesione na podmiot trzeci względem jednostek samorządu terytorialnego, a tym samym rzeczona nieruchomość nie podlega zwrotowi. Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Spółka z o.o. z siedzibą w O. - pomimo że jedynymi jej udziałowcami są gminne jednostki samorządu terytorialnego - jest samodzielnym podmiotem prawa, a nieruchomości wniesione do spółki są jej wyłączną własnością. Tymczasem zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest możliwy jedynie w przypadku, gdy aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ odwoławczy wyjaśnił na tym tle, że nie może zostać zwrócona nieruchomość, której właścicielem w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot nie jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego.

Od powyższej decyzji Wojewody Małopolskiego złożono skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Organ odwoławczy wniósł w odpowiedzi o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. W uzasadnieniu wskazał, że stanowiąca przedmiot postępowania nieruchomość nie należy obecnie do Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego, lecz stanowi własność Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Spółka z o.o. z siedzibą w O. na podstawie umowy przeniesienia własności zawartej w formie aktu notarialnego z 30 maja 2001 r., pomiędzy tym przedsiębiorstwem, a czterema jednostkami samorządu terytorialnego, tj. Gminami O., B., B. i K., które przysługujące im wówczas prawo własności nabyły na podstawie decyzji komunalizacyjnej. Sąd I instancji za słuszne uznał stanowisko organów, że w świetle art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie Dz. U. z 2020 r., poz. 1990, dalej: u.g.n.), prawnie skuteczne może być jedynie roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wobec Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, jeśli władają one tą nieruchomością. Skoro w przedmiotowej sprawie własność nieruchomości została przeniesiona na spółkę prawa handlowego, to wydanie decyzji o zwrocie tej nieruchomości nie jest dopuszczalne.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Sąd I instancji wskazał na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OPS 3/14 gdzie wyrażono tezę, iż "podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 u.g.n.". W uzasadnieniu tej uchwały NSA zwrócił uwagę, że "roszczenie poprzedniego właściciela o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, która nie została użyta na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w przypadku jej wcześniejszego zbycia przez wywłaszczyciela, nie może być zrealizowane w naturze, ale nie oznacza to pozbawienia w ogóle jakichkolwiek praw wywłaszczonego. Oznacza to tyle, że roszczenie to nie może być zrealizowane w drodze restytucji własności na podstawie aktu administracyjnego".

Sąd I instancji nie zgodził się z przedstawioną w skardze argumentacją zmierzającą do wykazania, że skoro jedynymi udziałowcami spółki, która stała się właścicielem wywłaszczonej nieruchomości są jednostki samorządu terytorialnego, to zwrot nieruchomości jest możliwy, ponieważ stanowi ona nadal publiczne mienie komunalne. W tym względzie podzielił stanowisko organu, że utworzone Przedsiębiorstwo Wód i Kanalizacji w O. stanowi spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, która posiada osobowość prawną oraz własny majątek. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jako osoba prawna jest samodzielnym podmiotem praw i obowiązków, zarówno cywilnoprawnych, jak i publicznoprawnych. Fakt, iż udziałowcami spółki są jednostki samorządu terytorialnego nie sprawia, że mienie tej spółki ma charakter publiczny, stanowi ono bowiem wyłączną własność tej spółki, a nie – jak wywodzono w skardze – własność jednostki samorządu terytorialnego. Jednostki samorządowe przenosząc własność nieruchomości na utworzoną spółkę, utraciły ostatecznie prawo własności co do tej nieruchomości, a co za tym idzie prawo do bezpośredniego ingerowania w zarząd tą nieruchomością.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli Z. R., J. R., K. R. i C. S. wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz o zasądzenie kosztów postępowania wedle norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a w zw. z art. 229 a contrario w zw. z 136 ust. 3 w zw. z art. 216 u.g.n. w zw. z art. 201 § 4 i art. 201 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r.- Kodeks spółek handlowych (dalej jako: "k.s.h.) - poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji administracyjnych w sytuacji niezastosowania wyżej powołanych przepisów, pomimo ziszczenia się faktycznych podstaw ku temu, co w efekcie doprowadziło do błędnego uznania, iż w odniesieniu do spornej nieruchomości nie zachodzi wyjątek przewidziany w art. 229 u.g.n., i że w konsekwencji skarżącym nie przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości z uwagi na okoliczność, iż własność tejże została przeniesiona na podstawie umowy przeniesienia własności zawartej w formie aktu notarialnego z 30 maja 2001 r. pomiędzy spółką Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Spółka z o.o. z siedzibą w O. (dalej jako: "Spółka") a czterema jednostkami samorządu terytorialnego, co w ocenie Sądu oraz Organów obu Instancji stanowić miałoby o zbyciu ww. nieruchomości przez jednostkę samorządu terytorialnego na rzecz podmiotu trzeciego (i prywatnego) - i w konsekwencji utratę władztwa nad ww. podmiotami, oraz poprzez odstąpienie od badania podstaw do badania, czy ww. nieruchomość nie jest zbędna na cele wywłaszczenia, podczas gdy:

a) przeniesienie własności ww. nieruchomości przez Gminy: O., B., B. i K. nastąpiło na mocy umowy przeniesienia własności zawartej w formie aktu notarialnego z 30 maja 2001 r., ujawnione zostało w księdze wieczystej ww. nieruchomości z dniem 22 sierpnia 2001 r., podczas gdy ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. - z czego wynika, iż przeniesienie własności zostało ustanowione i ujawnione w księdze wieczystej ponad 3 lata po wejściu w życie ww. ustawy, wobec czego roszczenie o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. przysługuje skarżącym, zaś art. 229 u.g.n. nie znajduje w niniejszym zakresie zastosowania, stąd wszelkie przesłanki dot. zwrotu nieruchomości stanowione w ww. ustawie winny podlegać zbadaniu i omówieniu przez Sąd i Organy Administracyjne;

b) ww. jednostki samorządu terytorialnego posiadają w przedmiotowej Spółce 100% udziałów, co oznacza iż posiadane przezeń mienie stanowi w dalszym ciągu faktycznie mienie publiczne, co z kolei stanowi o realizacji przesłanek z art. 136-138 u.g.n., albowiem prowadzenie i reprezentacja spraw ww. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością należy do zarządu, który to organ wybierany jest z kolei przez wspólników Spółki, a więc niniejszym wyłącznie ww. jednostki samorządu terytorialnego, które mają więc w dalszym ciągu wyłączny, realny wpływ na organizację ww. Spółki oraz jej sprawy majątkowe, włącznie z bezpośrednim czerpaniem dochodów z działalności ww. Spółki - zatem przyjęcie stanowiska przeciwnego w świetle tych konkretnych okoliczności faktycznych prowadziłoby do usankcjonowania stanu obejścia prawa polegającego na zaniechaniu zwrotu nieruchomości niewykorzystanej na cele wywłaszczenia w sytuacji rzeczywistego utrzymywania przez jednostki wyłącznego władztwa nad rzeczoną nieruchomością,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 2 w zw. z art. 216 u.g.n. - poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji administracyjnych w przypadku, gdy okoliczności faktycznie niniejszej sprawy przemawiają za uznaniem spełnienia ustawowych przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co zostało w części ustalone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, a mianowicie w sytuacji gdy:

a) przez ponad 40 lat nie został na ww. nieruchomości zrealizowany cel wywłaszczenia, tj. budowa Zakładu Uzdatniania Wody, i nie podjęto celem powyższego żadnych działań, w tym chociażby posadowienia urządzeń służących ww. Zakładowi;

b) ww. nieruchomość stanowi mienie komunalne a więc znajduje się faktycznie we władaniu publicznym i wykorzystywana jest na cele publiczne inne niż cel wywłaszczenia;

c) Spółka podejmowała działania celem sprzedaży ww. nieruchomości, co wskazuje na całkowitą zbędność tejże na jakiekolwiek cele publiczne, prowadząc jedynie do wzbogacenia się ww. Gmin jako wyłącznych dysponentów majątku tejże Spółki kosztem pokrzywdzenia majątkowego skarżących

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a w zw. z art. 138 ust. 1 u.g.n. a contrario - poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji administracyjnych w przypadku, gdy pomimo zaistnienia ku temu podstaw nie zastosowano ww. unormowania, w konsekwencji czego błędnie przyjęto, iż w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie bliżej nieustalona "faktycznie negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości nie zapisana wprost w przepisach art. 136-138 u.g.n.", w myśl której nie może zostać zwrócona nieruchomość, której właścicielem aktualnie nie jest Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego, podczas gdy w niniejszej sprawie przedmiotowa nieruchomość z racji objęcia 100% udziałów w formalnie władającej nią Spółką przez jednostki samorządu terytorialnego stanowi mienie komunalne a więc publiczne, i w świetle ww. okoliczności faktycznie pozostaje we własności oraz władaniu jednostek samorządu terytorialnego;

5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a w zw. z art. 43 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (dalej jako: "u.s.g.") - poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji administracyjnych w sytuacji błędnego niezastosowania ww. unormowania i w konsekwencji przyjęcia, iż ww. Spółka nie stanowi mienia jednostek samorządu terytorialnego, tj. mienia komunalnego a zarazem stanowi "podmiot inny niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego", w sytuacji gdy jedynymi wspólnikami ww. Spółki są jednostki samorządu terytorialnego - Gminy B., Gminy K. oraz Gminy O., stąd spółka ta stanowi część mienia komunalnego tychże Gmin, jako że: " Majątek spółki z ograniczona odpowiedzialnością, w którym gmina jest 100% udziałowcem, jest mieniem komunalnym (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2004 r., sygn. akt I SA/Kr 1288/01, Lex nr 134875).", przy jednoczesnym ustaleniu przez tutejszy Wojewódzki Sąd Administracyjny;

6) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. i art. 135 P.p.s.a w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 roku o gospodarce komunalnej (dalej jako: "u.g.k") poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji administracyjnych w oparciu o błędne uznanie, iż spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, której jedynymi wspólnikami są jednostki samorządu terytorialnego, utworzona w sferze użyteczności publicznej, stanowi podmiot prywatny, tj. inny niż Skarb Państwa, czy też jednostka samorządu terytorialnego, w sytuacji gdy jednostki samorządu terytorialnego mogą tworzyć takowe podmioty kapitałowe i zarządzać nimi dalej w sferze imperium;

II. naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy, a dokładnie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. przez zaniechanie zgromadzenia i rzetelnej, wszechstronnej oceny relewantnego w sprawie materiału dowodowego wszelkich czynności, w tym zebrania kompletnego materiału dowodowego służącego dokładnemu wyjaśnieniu sprawy, a to zaniechanie uwzględnienia, iż 100% udziałów w przedmiotowej Spółce a więc i wszelką decyzyjność w odniesieniu do zarządu i spraw majątkowych ww. Spółki posiadają wyłącznie ww. Gminy - jednostki samorządu terytorialnego, co przemawia za uznaniem, iż brak jest niniejszym władztwa prywatnego nad ww. Spółką, zaś tutejszy Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie ustalił, iż aktualnie sporna nieruchomość nie znajduje się już we władztwie jednostek samorządu terytorialnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji sp. z o.o. z siedzibą w O. wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Spór dotyczy możliwości odmowy zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 u.g.n. wobec zbycia jej przez jednostkę samorządu terytorialnego po dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W tej kwestii, z uwagi na rozbieżności w orzecznictwie, podjęta została uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 3/14 (patrz: ONSA i wsa 2015/5/82), w której sformułowano tezę, że o ile spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art. 136 ust. 1 i 2 tej ustawy.

W istocie bowiem roszczenie o zwrot w razie zaistnienia przesłanek z art. 136 ust.3 u.g.n. przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego,

Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił w uchwale, że brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego( Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego) oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna, zgodnie z zasadą "nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet".

Z tej przyczyny znaczenia prawnego mieć nie może pominięcie w art. 136 u.g.n., jako przesłanki zwrotu nieruchomości, stwierdzenia, iż Skarb Państwa, czy jednostka samorządu terytorialnego jest aktualnie (nadal) właścicielem nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu przywołanej uchwały rozważył także zagadnienie możliwości podważenia czynności prawnej, w wyniku której jednostka samorządu terytorialnego utraciła tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, co do której zgłoszono roszczenie o zwrot. Przyjął, że prawo własności "nowego" właściciela pozostaje w kolizji z prawem do zwrotu nieruchomości wywłaszczonego właściciela. Uznał, że rozwiązanie tej kolizji należy do sądu powszechnego, z uwzględnieniem zasady państwa prawa i sprawiedliwości społecznej oraz zasady stabilności stosunków prawnych. Jeżeli nowy właściciel nabył swoje prawo w dobrej wierze, to korzysta z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, możliwość podważenia czynności prawnej, na mocy której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciły władztwo nad nieruchomością, nie ma bezpośredniego znaczenia w sprawie administracyjnej o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli w aktualnym stanie prawnym nieruchomość nie jest własnością Skarbu Państwa (jednostki samorządu terytorialnego) i z tego powodu nie może być zwrócona. To, czy poprzedni właściciel (jego spadkobierca) podejmie działania w celu podważenia czynności prawnych, które spowodowały przeniesienie własności nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, z tego powodu, że zostały naruszone jego prawa, zależy od jego woli.

Odnosząc się do okoliczności niniejszej sprawy w pierwszej kolejności wyjaśnić należało, że przepis art. 269 § 1 P.p.s.a. nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Nie budzi wątpliwości Sądu Odwoławczego, że rację miał Sąd I instancji przyjmując, że przeniesienie prawa własności spornej działki na rzecz Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji spółka z o.o. w O. skutkowało koniecznością przyjęcia, że doszło do przekazania mienia na rzecz osoby trzeciej, przeciwko której roszczenie o zwrot nie być może zrealizowane.

Powyższej oceny nie zmienia fakt, iż przeniesienie prawa własności do części dawnej działki nr [...] nastąpiło na rzecz Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji spółka z o.o. w O., w której jedynymi udziałowcami są cztery jednostki samorządu terytorialnego(tu: gminy).

Mienie należące do tej spółki ma wprawdzie w takim przypadku charakter mienia komunalnego w rozumieniu art. 43 u.s.g., nie oznacza to jednak, że udziałowcom spółki, mimo że są nimi jednostki samorządu terytorialnego(tu: gminy), przysługuje prawo własności do składników majątku spółki, która jest odrębnym od nich podmiotem prawa.

Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji spółka z o.o. w O. jest odrębnym od jednostek samorządu terytorialnego podmiotem mienia komunalnego, inną niż gminy osobą prawną.

Przepis art. 1a u.g.k. do jednostek samorządu terytorialnego zalicza gminę, powiat oraz województwo, a nie inne podmioty mienia komunalnego, o których mowa w art. 43 u.s.g.

To czy spółka z o.o. z udziałem jednostki samorządu terytorialnego utworzona została dla realizacji zadań użyteczności publicznej, czy działalności wykraczającej poza te działania, o których mowa art. 10 u.g.k. nie ma wpływu na ocenę, że jako osoba prawna jest samodzielnym podmiotem praw i obowiązków zarówno cywilnoprawnych jak i publicznoprawnych.

Spółka prowadzi działalność w sposób samodzielny, jest autonomiczna w zakresie podejmowanych decyzji, zarówno co do spraw wewnętrznych, w tym organizacyjnych, jak i co do czynności prawnych i faktycznych dokonywanych na rynku.

Potwierdzeniem odrębności spółki jest także art. 49 u.s.g., który stanowi że gmina nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania innych gminnych osób prawnych, a te nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania gminy.

Oddziaływanie jednostki samorządu terytorialnego na spółkę jako udziałowca jest zapewnione przez środki nadzoru właścicielskiego, w tym możliwość określania przedmiotu działalności i innych elementów stanowiących materię statutową, a także swobodę w zakresie obsady personalnej organów spółki.

Nie może to mieć jednak wpływu na postrzeganie spółki jako samodzielnego podmiotu praw i obowiązków, odrębnego od gmin.

W świetle powyższych rozważań niezasadnym okazał się zarzut naruszenia art. 229a, art. 216 u.g.n. oraz art. 201 § 4 i art. 201 § 1 k.s.h.

Stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w obecnym składzie pozostaje w zgodzie nie tylko z poglądem, jaki zawarto w uzasadnieniu cytowanej uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, ale także z osądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawartym w wyroku z 20 sierpnia 2015 r.(sygn. akt. I OSK 2747/13). W wyroku tym przyjęto, że niezasadne jest roszczenie o zwrot nieruchomości wobec spółki akcyjnej z jednym akcjonariuszem - jednostką samorządu terytorialnego, między innymi z tego powodu, że skierowano je wobec osoby trzeciej.

Identyczne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w prawomocnym wyroku z dnia 17 grudnia 2020 r., który wydany został w sprawie II SA/Bk 190/20 względem spółki z o.o., w której jedynym udziałowcem była gmina.

Wbrew stanowisku autora kasacji w sprawie nie naruszono przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 P.p.s.a w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a.

Materiał dowodowy zgromadzono w stopniu dostatecznie wyjaśniającym niezbędne okoliczności, w tym fakt że Gminy: K., B., O., B. są udziałowcami Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji spółka z o.o. w O..

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.