Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 832/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk - Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz - Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi V. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Wójta Gminy W. z dnia 25 sierpnia 2022 r.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 września 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania V. O., od decyzji Wójta Gminy W. nr [...] z dnia 25 sierpnia 2022 r. w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko D. R., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium podniosło, że decyzja odmowna organu I instancji została wydana z uwagi na fakt, iż wnioskodawczyni uprawniona jest do świadczenia o podobnym charakterze w [...] na pierwsze dziecko S. R. do jego trzeciego roku życia, a to stanowi przesłankę negatywną uniemożliwiającą ustalenie jej wnioskowanego prawa.

Od powyższej decyzji, odwołanie złożyła V. O.. Wyjaśniła, że na pierwsze dziecko S. R. otrzymywała pieniądze na [...] (około [...] zł), ale wszystkie świadczenia zostały wstrzymane w związku z wojną. Podniosła, że drugi syn urodził się w S. i nie jest zarejestrowany w [...] i nie pobiera na niego żadnych świadczeń. Dodała, że od momentu urodzenia pierwszego dziecka nie pracuje i nie posiada żadnego źródła dochodu, a w Polsce planuje zostać dopóki nie skończy się wojna.

Kolegium zważyło, że zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U.2022, poz. 583 ze zm.), obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy".

Wskazano, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia rodzicielskiego, oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania, a także zasady weryfikacji decyzji w przedmiocie tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

SKO zgodziło się z organem I instancji, iż w przedmiotowej sprawie zastosowanie będzie miał przepis art. 17c ust. 9 pkt 5 ustawy, zgodnie z którym świadczenie rodzicielskie nie przysługuje , jeżeli: osobom, o których mowa w ust. 1. przysługuje za granica świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W ocenie organu odwoławczego z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że V. O. - obywatelka [...], dnia 27 lipca 2022 r. urodziła drugie dziecko - syna D. R.. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w W. , dnia 10 sierpnia 2022r., do którego dołączyła akt urodzenia dziecka, powiadomienie o nadaniu numeru PESEL oraz oświadczenie z dnia 10 sierpnia 2022r. na okoliczność pobierania przez wnioskującą na pierwsze dziecko do jego trzeciego roku życia, na [...] świadczenia dla dziecka pozostającego pod opieką. Z kolei z oświadczenia z dnia 18 lipca 2022r. złożonego na potrzeby ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego na pierwsze dziecko wynika, że wnioskująca podała, że od urodzenia ([...].) syna S. R. do 3. roku życia dziecka ma wypłacaną na [...] socjalną wypłatę na dziecko, a wypłata następuje każdego miesiąca. Ponadto z ustaleń organu wynika także, iż wnioskująca poinformowała, że na [...] pracuje jako prawnik i pozostaje cały czas w stosunku pracy, ale nie otrzymuje wynagrodzenia. Ostatnie wynagrodzenie za pracę otrzymała w kwietniu 2021 roku. Z adnotacji urzędowej pracownika z dnia 10 sierpnia 2022r. wynika także, iż wnioskująca o świadczenie rodzicielskie poprosiła o zwrot złożonego przez nią oświadczenia, stwierdzając, że nie będzie wykazywała tego, że pracowała na [...].

W tych okolicznościach sprawy Kolegium uznało, iż wnioskująca nie spełnia przesłanek do przyznania jej wnioskowanego prawa do świadczenia rodzicielskiego, ponieważ uprawniona jest do świadczenia o podobnym charakterze na pierwsze dziecko S. R. do jego trzeciego roku życia, a to stanowi przesłankę negatywną uniemożliwiającą ustalenie jej wnioskowanego prawa.

Skargę na powyższą decyzję wywiodła do Sądu V. O. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego - art. 7, 8, 9, 10 i 11 k.p.a., art. 77, 80 oraz art. 107 k.p.a., a także naruszenie przepisów prawa materialnego.

Skarżąca wskazała, że od momentu urodzenia pierwszego dziecka nie pracuje i nie posiada żadnego źródła dochodu. Uciekła przed wojną, nie zna języka ani prawa polskiego, a w Polsce chce zostać dopóki nie skończy się wojna. Skargę w jej imieniu sporządził doradca obywatelski.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022, poz. 329 ze zm.; dalej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia rodzicielskiego na syna.

Materialnoprawną podstawę wymienionych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, dalej jako "u.ś.r."). Świadczenie rodzicielskie, zgodnie z art. 17c ust. 1 u.ś.r., przysługuje:

1. matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2;

2. opiekunowi faktycznemu dziecka w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10 roku życia;

3. rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10 roku życia;

4. osobie, która przysposobiła dziecko, w przypadku objęcia opieką dziecka w wieku do ukończenia 7 roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do ukończenia 10 roku życia.

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 9 u.ś.r., świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli:

1. co najmniej jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w ust. 1 pkt 2 lub 3, otrzymują zasiłek macierzyński lub uposażenie za okres ustalony przepisami Kodeksu pracy jako okres urlopu macierzyńskiego, okres urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego lub okres urlopu rodzicielskiego;

2. dziecko zostało umieszczone w pieczy zastępczej - w przypadku osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 4;

3. osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki;

4. w związku z wychowywaniem tego samego dziecka lub w związku z opieką nad tym samym dzieckiem jest już ustalone prawo do świadczenia rodzicielskiego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

5. osobom, o których mowa w ust. 1, przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca jest obywatelką [...], która pierwsze dziecko urodziła w [...] w dniu [...] r. i do czasu wybuchu wojny, otrzymywała na nie zapomogę w wysokości [...] zł. Drugie dziecko urodziła w S. dnia [...] r. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w W. , dnia 10 sierpnia 2022r.

Organy odmawiając skarżącej przedmiotowego świadczenia wskazały m.in., że z oświadczenia skarżącej z dnia 18 lipca 2022r. złożonego na potrzeby ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego na pierwsze dziecko wynika, że wnioskująca podała, że od urodzenia ([...].) syna S. R. do 3. roku życia dziecka ma wypłacaną na [...] "socjalną wypłatę" na dziecko, a wypłata następuje każdego miesiąca. Oświadczenie zostało spisane przez inspektora M. P. w języku polskim, a podpisane przez skarżącą. Z notatki urzędowej z tego samego dnia sporządzonej przez pracownika organu wynika także, iż wnioskująca oświadczyła, że na [...] pracuje jako prawnik i pozostaje cały czas w stosunku pracy, ale nie otrzymuje wynagrodzenia. Ostatnie wynagrodzenie za pracę otrzymała w kwietniu 2021 roku.

Należy jednak zwrócić uwagę, że wniosek o przyznanie prawa do świadczenia rodzicielskiego skarżąca złożyła 10 sierpnia 2022 r. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie z tego dnia, tym razem napisane osobiście przez skarżącą "(...) cyt. jestem świadoma odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia i oświadczam, co następuje: świadczenie pobierane na syna S. R. na [...] w myśl przepisów [...] ustawy jest to świadczenie i pomoc dla dzieci pozostających pod opieką. Świadczenie pobierane jest do 3 roku życia". Do tego oświadczenia po raz kolejny dołączono adnotację urzędową inspektor M. P. o podobnej treści, co notatka z dnia 18 lipca 2022 r. W notatce tej ponadto wskazano, że "tego samego dnia V. O. wróciła i poprosiła o zwrot oświadczenia, ponieważ stwierdziła, że nie będzie wykazywała tego, że pracowała na [...]". Pomimo tego, organ zignorował wniosek skarżącej.

Zważając na powyższe okoliczności należy zwrócić uwagę organu, że skarżąca jest obywatelką [...], która nie mówi po polsku i nie zna polskiego prawa. Podkreślenia też wymaga, że pierwsze oświadczenie skarżącej z dnia 18.07.2022 r. zostało sporządzone, na poczet zasiłku rodzinnego na pierwsze dziecko, przez urzędnika w języku polskim podpisane jedynie przez skarżącą. Z drugiego z kolei oświadczenia (z dnia 10.08.2022 r.) nie można wywnioskować, iż skarżąca otrzymuje świadczenie z [...], bowiem wskazuje w nim tylko jaki to rodzaj świadczenia. Z akt sprawy nie wynika, by przy składaniu owych oświadczeń obecny był tłumacz. Nie ma też znaczenia dla sprawy, że skarżąca z wyksztalcenia jest prawnikiem.

W tym stanie rzeczy za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy uznać trzeba uchybienie przez organy administracji obowiązkowi zapewnienia skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Z uwagi na podkreślany przez stronę brak należytego rozumienia języka polskiego i brak rozeznania w prowadzonym z jej udziałem postępowaniu administracyjnym, postępowanie dowodowe winno być prowadzone ze szczególną starannością i przy możliwie szerokim podejmowaniu z urzędu koniecznych dowodów, łącznie z ich poszukiwaniem.

Dokonując oceny kontrolowanych decyzji, należy też zwrócić uwagę, że w sprawie nie ustalono dokładnie jaki charakter ma [...] świadczenie. Nie ustalono również czy faktycznie jest pobierane przez skarżącą. W rozpatrywanej sprawie, nie wyjaśniono bezspornie, czy w momencie wydawania decyzji przez organ administracji, skarżącej przysługiwało za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego", ponieważ w związku z wybuchem wojny jak twierdzi skarżąca zawieszono wypłatę świadczenia. Organy nie zadały sobie trudu, by wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy, nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego i nie sprawdzono, jaka jest rzeczywista sytuacja materialna skarżącej.

W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności.

Za bezpodstawne uznać trzeba twierdzenia organu opierające swoje rozstrzygnięcie na podstawie oświadczenia cofniętego przez skarżącą. Obowiązkiem organu w tym zakresie było wyjaśnienie woli wnioskodawczyni przez zwrócenie się o zajęcie wyraźnego stanowiska w związku z cofnięciem oświadczenia oraz udzielenie stronie niezbędnych wskazówek i wyjaśnień w tym zakresie, mając na względzie zasady wyrażone w art. 7-9 k.p.a.

Biorąc pod uwagę powyższe należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 10 i art. 77 § 1 k.p.a. - orzekł jak w sentencji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu administracji będzie przeprowadzenie postępowania dowodowego w przedstawionym zakresie, z uwzględnieniem zaprezentowanych wyżej ocen prawnych. Organ winien, w zależności od okoliczności, rozważyć pomoc tłumacza, by umożliwić skarżącej swobodną, nieskrępowaną wypowiedź.