Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SAB/Gd 43/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
658
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność postępowania
Powołane przepisy: article: art.  286 par.2, art. 149 par. 1 pkt 3 w zw. z art. 149 par. 1 lit. a i par. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 35, art. 36, art. 37 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Alina Dominiak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 lipca 2021 r. sprawy ze skargi N. G. na bezczynność Uczelnianej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w przedmiocie przyznania zapomogi 1. stwierdza, że Uczelniana Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] dopuściła się bezczynności; 2. stwierdza, że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Uczelnianej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] na rzecz skarżącej N. G. sumę pieniężną w wysokości 500 (pięćset) złotych.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 461/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu skargi N.G. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia 2 marca 2020 r., (...) w przedmiocie przyznania zapomogi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Uczelnianej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z dnia 28 października 2019 r.

Orzeczenie powyższe uzyskało przymiot prawomocności od dnia 27 października 2020 r. Odpis prawomocnego wyroku ze stwierdzeniem jego prawomocności został doręczony organowi w dniu 17 listopada 2020 r. W tym samym dniu zwrócono organowi akta administracyjne.

N.G., w dniu 1 marca 2021 r., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Uczelnianej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] z powodu nierozpatrzenia jej wniosku o udzielenie pomocy materialnej w roku akademickim 2019/2020 przez przyznanie zapomogi, po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2020 r. (III SA/Gd 461/20).

Skarżąca wniosła o zobowiązanie organu do wydania decyzji oraz o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa i o przyznanie od organu na rzecz skarżącej maksymalnej sumy pieniężnej przewidzianej w art. 149 § 2 p.p.s.a.

W odpowiedzi na skargę Uczelniana Komisja Stypendialna Uniwersytetu [...] wniosła o jej oddalenie. Wskazała, że decyzją z dnia 10 marca 2021 r. (nr (...)) po rozpatrzeniu wniosku, dotyczącego przyznania zapomogi w roku akademickim 2019/2020 przyznała N.G. zapomogę w październiku 2019 r., w kwocie 2000 zł.

Komisja wyjaśniła, że do zwłoki przy rozpatrywaniu skargi na bezczynność organu doszło przez sytuację epidemiczną w kraju, która na organach administracji (w tym Uczelnianej Komisji Stypendialnej i Odwoławczej Komisji Stypendialnej) i pracownikach administracji uniwersyteckiej wymusiła stosowanie specjalnych obostrzeń – m.in. pracę zdalną, czy zebrania w formie on–line. Dodatkowo sprawę ponownego rozpatrzenia wniosku N.G. komplikował fakt, że nie jest ona już aktywną studentką Uniwersytetu [...]. Zakończyła studia dnia 20 lipca 2020 r. W związku z tym skorzystano z pomocy Centrum Informatycznego Uniwersytetu [...], którego pracownicy znaleźli rozwiązanie pozwalające za pomocą wykorzystywanego sytemu przekazać świadczenie na rachunek studentki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.

Na mocy art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie jako "p.p.s.a." ) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a., to jest mających za przedmiot w szczególności decyzje administracyjne, postanowienia w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a.

W niniejszej sprawie skarżąca zarzuca Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] bezczynność w sprawie wydania decyzji w przedmiocie przyznania jej zapomogi.

Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 478) dalej powoływana jako "ustawa" przewiduje w art. 86 ust. 2 formę decyzji administracyjnej dla przyznania świadczeń o charakterze pomocy finansowej takich jak: stypendium socjalne, zapomoga, stypendium rektora.

Wobec braku odmiennych, szczególnych regulacji zawartych w ustawie należy przyjąć, że do terminu wydania decyzji w przedmiocie wymienionych wyżej form pomocy materialnej przysługującej studentom stosuje się przepisy k.p.a.

Zgodnie z art. 35 § 1 i 2 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki, przy czym niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. W odniesieniu do spraw wymagających postępowania wyjaśniającego przepis art. 35§3 k.p.a. zakreśla termin załatwienia sprawy nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.

Art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. definiuje bezczynność organu jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1.

Skarga na bezczynność stanowi zatem środek prawny mający na celu ochronę praw jednostki poprzez przymuszenie organu do podjęcia żądanego działania, a w następstwie tego, likwidację stanu opieszałości występującą po stronie tego organu. W związku z tym w sprawach, w których przedmiotem badania sądu administracyjnego jest bezczynność organu, sąd kontroluje, czy organ administracji w terminie zakreślonym przepisami prawa procesowego załatwił sprawę, czy też nie.

W myśl art. 286 § 2 p.p.s.a dotyczącego wykonania wyroków sądów administracyjnych termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia organowi akt (...).

Prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2020 r. w sprawie III SA/Gd 461/20 wraz z aktami administracyjnymi został doręczony organowi – Uczelnianej Komisji Stypendialnej w dniu 17 listopada 2020r. Ocena prawna zawarta w uzasadnieniu tego wyroku nie mogła budzić żadnych wątpliwości. Sprawa nie wymagała przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a zatem powinna zostać załatwiona niezwłocznie, tymczasem oczekiwała na załatwienie 4 miesiące aż do 10 marca 2021r.

Za oczywistą należy uznać bezczynność organu w tych okolicznościach sprawy, gdy nie zachodziła konieczność przeprowadzenia jakichkolwiek czynności procesowych, a sprawa powinna zostać załatwiona niezwłocznie po zwrocie akt administracyjnych z sądu.

Orzekając o istnieniu bezczynności organu Sąd na mocy art. 149 p.p.s.a. zobowiązany jest orzec, czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie wskazuje się, że rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Kwalifikacja naruszenia jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 468/13).

Bezczynność Komisji Stypendialnej orzekającej w sprawie z wniosku skarżącej miała charakter rażący, gdyż postępowanie w sprawie trwało już ponad rok, gdy akta powróciły do organu po wydaniu przez sąd wyroku. Mając na względzie socjalny, pomocowy charakter większości świadczeń przyznawanych studentom na podstawie art. 86 ust. 1 i 2 ustawy należy stanąć na stanowisku, że sprawy dotyczące tych świadczeń, a zwłaszcza te, w których postępowanie jest już długotrwałe z uwagi na uchylenie decyzji przez sąd administracyjny, powinny być załatwiane ze szczególną dbałością o sprawność postępowania. Zwłoka w załatwieniu tego rodzaju sprawy może bowiem mieć wyjątkowo dotkliwy skutek dla ubiegającego się o świadczenie socjalne lub zapomogowe studenta. Nie można wykluczyć nawet konieczności przerwania studiów przez studenta będącego w złej sytuacji materialnej, oczekującego nadmiernie długo na załatwienie jego wniosku stypendialnego lub zapomogowego i pozbawionego w ten sposób niezbędnego wsparcia materialnego.

Nie usprawiedliwia organu stypendialnego konieczność działania w trybie zdalnym z uwagi na pandemię COVID 19. Powszechnie znany jest bowiem fakt zdalnego prowadzenia edukacji w szkołach wyższych już od początku pandemii w Polsce czyli od wiosny 2020r. W listopadzie 2020r. zasady funkcjonowania studiów wyższych w trybie zdalnym były już utrwalone i dopracowane. Nie ma żadnego powodu, by usprawiedliwić zatem bezczynność organu stypendialnego w podjęciu decyzji, gdy całą niemal działalność uczelni prowadzona była już od miesięcy w trybie zdalnym. Nie stanowi też usprawiedliwienia trudność w wypłacie skarżącej przyznanej należności. Datą istotną z punktu widzenia oceny bezczynności organu w rozpatrywanej sprawie jest bowiem data wydania decyzji, a nie jej wykonania poprzez wypłatę świadczenia.

Skarżąca domagała się przyznania jej od organu sumy pieniężnej w wysokości przewidzianej przepisem art. 149§2 p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że zastosowanie środków w postaci zasądzenia sumy pieniężnej lub grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, a zatem możliwością, z której sąd powinien skorzystać, jeżeli wymagają tego względy związane ze zwalczaniem i zapobieganiem bezczynności lub przewlekłemu prowadzeniu postępowania przez kontrolowany organ administracji publicznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1727/20).

Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przyznanie skarżącej sumy pieniężnej od organu stypendialnego było uzasadnione w sytuacji, gdy skarżąca zmuszona była do nieuzasadnionego, długotrwałego oczekiwania na rozstrzygnięcie jej wniosku o przyznanie świadczeń mających pomóc jej w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych.

Kwota 500 zł. jest zdaniem sądu kwotą właściwą i adekwatną zarówno w stosunku do skali bezczynności organu, jak i do jego zawinienia. Sąd, miarkując przyznaną sumę pieniężną wziął pod uwagę także i to, że Uczelniana Komisja Stypendialna jest specyficznym organem, który składa się częściowo ze studentów i nie posiada własnego aparatu administracyjnego. Wydaje się także, że przyznanie sumy pieniężnej w takiej wysokości doprowadzić powinno do zrealizowania funkcji prewencyjnej tego środka i może zapobiec powtarzaniu się bezczynności organu i przewlekłości postępowania w przyszłości.

W tym stanie sprawy Sąd orzekł na podstawie art. 149§1 pkt 3 w zw. z art. 149§1 lit. a i §2 p.p.s.a jak w sentencji wyroku. Wobec wydania decyzji przez organ przed wydaniem przez sąd wyroku bezprzedmiotowym było orzeczenie o zobowiązaniu do wydania decyzji w oznaczonym czasie.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.