Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 100/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 16
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie sędzia NSA Julia Szczygielska (spr.), sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, , Protokolant st. sekretarz sądowy Dorota Hurman, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 września 2016 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. na rzecz skarżącego W. P. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzją z dnia [...] listopada 2015r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu odwołania W. P. od decyzji Wójta Gminy D. z dnia [...] października 2015r., Nr [...] odmawiającej w/w przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką W. P. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie Kolegium oparło na następujących ustaleniach faktycznych i prawnych:

Wnioskiem z dnia 30 maja 2015 r. W. P. wystąpił do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką – W. P. (ur. [...] r.), legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] września 2012 r., Nr [...], wydanym na stałe, w którym stwierdzono brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności (pkt. IV) oraz ustalono istnienie znacznego stopnia niepełnosprawności od lipca 2012 r. (pkt V).

Opisaną na wstępie decyzją, organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką – W. P., wskazując, że matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym od lipca 2012 r., oraz że nie można ustalić, od kiedy powstała u niej niepełnosprawność. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W odwołaniu od tej decyzji W. P. wyraził niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia, wnosząc o jego uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, z uwagi na bezsporny stan faktyczny oraz fakt uznania przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (K 38/14) przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Strona powołała się również na orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym przyjęto zapatrywanie, że bezpośrednim skutkiem ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego jest derogowanie fragmentu przepisu art. 17 ust. 1b, co oznacza brak podstaw do jego stosowania.

Kolegium nie podzieliło zarzutów odwołania i powołując się w szczególności na przepis art. 17 ust.1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015r., poz. 114 ze zm.), stwierdziło, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie m.in. przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy. Przepis ten uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności. I tak świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Ponieważ załączone przez stronę orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki - nie wskazuje daty powstania u W. P. (ur. [...] r.) niepełnosprawności, stwierdzając jedynie, że znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od lipca 2012 r., jak również z uwagi na to, że orzekanie o niepełnosprawności i stopniach niepełnosprawności należy do kompetencji powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności, a wydane przez nie orzeczenia mają walor decyzji i nie podlegają weryfikacji przez organ pierwszej instancji, którego obowiązkiem w sprawie o świadczenia rodzinne uzależnione od niepełnosprawności jest wyłącznie przeprowadzenie dowodu z ostatecznego orzeczenia powiatowego (wojewódzkiego) zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, iż strona nie spełnia warunków uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikających z przepisu art. 17 ust. 1b ustawy.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, Kolegium zauważyło, że istotnie przepis art. 17 ust. 1b ustawy był przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z art. 32 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Jednakże w ocenie Kolegium, wyrok ten nie spowodował pozbawienia mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 1b ustawy. W wyroku tym Trybunał odniósł się bowiem wyłącznie do interpretacji przepisu art. 17 ust. 1b ustawy (jednej z możliwych, stanowiącej treść w przepisie tym nie wyrażoną). Zgodnie z intencją samego Trybunału, "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa" (pkt. 8 uzasadnienia).

Podkreślić należy, stwierdziło dalej Kolegium w uzasadnieni zaskarżonej decyzji, że ze względu na okoliczność, iż w praktyce orzeczniczej Trybunału Konstytucyjnego nie tylko pojawiają się wyroki zawierające w sentencji prostą formułę: zgodny lub niezgodny z Konstytucją, ale także wyroki, których sentencja, poza wskazaniem konkretnego fragmentu aktu normatywnego (sformułowania lub zwrotu) zawiera jeszcze inne uszczegółowiające elementy mające charakter treści normatywnych (tzw. wyroki interpretacyjne oraz wyroki dotyczące "pominięcia ustawodawczego"), zastosowanie przepisu art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania, w powiązaniu z odpowiednimi regulacjami ustawowymi nie zawsze jest sprawą oczywistą. Przykładem takiego wyroku jest właśnie trybunalskie orzeczenie dotyczące konstytucyjności art. 17 ust.1b ustawy. Wyrok ten, ze względu na sformułowanie jego sentencji, nie należy do tzw. wyroków prostych, w przypadku których Trybunał posługuje się formułą: "art. x jest zgodny/ niezgodny z art. y Konstytucji". Nie jest to także wyrok zakresowy, czyli taki, w którym "zakres" jest wskazany poprzez przywołanie określonego fragmentu przepisu prawnego (słowa lub wyrażenia) /por. R. Babińska - Górecka, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w dziedzinie ubezpieczenia społecznego, Difin 2014, s. 46, 89 i n/.

Z uwagi na to, że - jak podkreśla sam Trybunał w uzasadnieniu swego wyroku - Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych: uznać należy, że wyrok ten nie skutkuje pozbawieniem mocy obowiązującej przepisu (wyrok o niezgodności), który legł u podstaw zaskarżonej decyzji. Trybunał zakwestionował zróżnicowanie w obrębie opiekunów osób dorosłych, nie mniej jednak opowiedział się jednocześnie za utrzymaniem istniejącego już w ustawie preferencyjnego traktowania opiekunów niepełnosprawnych dzieci. Jednocześnie - jak stwierdził Trybunał Konstytucyjny w innym wyroku, "polskiemu systemowi kontroli konstytucyjności nie jest szerzej znana instytucja określana jako sentenze addittive. Jest to sytuacja, gdy nie orzekając o niekonstytucyjności przyznającego jakieś świadczenia dla pewnej grupy osób (a więc unikając «równania w dół»), orzeczenie jednocześnie w wiążący sposób wskazuje na konieczność rozciągnięcia tego unormowania na kategorie osób w przepisie pominięte (« równanie w górę»), o ile w samej konstytucji można dopatrzeć się prawa osób pominiętych do jednakowego traktowania w danym zakresie z populacją objętą normowaniem ustawowym" (wyrok w sprawie K 41/01). Stąd też - zdaniem Kolegium - w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 października 2014 r. Trybunał wskazał, że "wykonanie niniejszego wyroku wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Trybunał nie przesądza, jaki model ustalenia świadczeń dla tych opiekunów należy przyjąć. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak i uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa (...). Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki" (pkt 8 uzasadnienia). Dopuszczalność pominięcia przez organy rozpatrujące niniejszą sprawę przepisu art. 17 ust. 1b ustawy - jako skutku wyroku Trybunału Konstytucyjnego - nie zależy zaś od skonstatowania faktu, że wyrok taki, zgodnie z przepisem art. 190 Konstytucji, jest ostateczny i ma moc powszechnie obowiązującą, lecz od ustalenia, czy wyrok ten powoduje zmianę normatywną w kontrolowanej regulacji prawnej, która stanowi podstawę do wydania rozstrzygnięcia w konkretnej sprawie (por. R. Babińska - Górecka, Skutki prawne orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w dziedzinie ubezpieczenia społecznego, op. cit., s. 257).

Tym samym, z powodów wyżej wskazanych, Kolegium nie podziela stanowiska wyrażonego przez sądy administracyjne w przywołanych przez stronę w odwołaniu orzeczeniach. Reasumując, jeżeli zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, a powołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego, nie spowodował pozbawienia mocy obowiązującej przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, to organy obu instancji nie mogły w tym przypadku nie zastosować jego treści.

Mając na względzie powyższe, Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło, jak na wstępie.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł W. P., zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (dalej jako: uośr) poprzez jego nieuzasadnione zastosowanie w sprawie, a tym samym błędne przyjęcie, że organ I instancji zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy przepis ten na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygnatura K 38/13, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (i w dniu 23 października 2014 r., w tym zakresie utracił moc obowiązującą), w związku z czym nie mógł on stanowić podstawy rozstrzygnięcia w stosunku do skarżącego, a tym samym nie mógł on być zastosowany w przedmiotowej sprawie. Zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b uośr stanowi jednocześnie zdaniem skarżącego naruszenie art: 190 ust. 1 oraz ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez odmowę uznania powszechnie wiążącej mocy wyroków Trybunału Konstytucyjnego oraz naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez wydanie rozstrzygnięcia na podstawie nieobowiązującej normy prawnej.

Niezależnie od powyższych zarzutów skarżący podniósł, że organ II instancji nie odniósł się do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niepowiadomienie o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, a w konsekwencji tego pozbawienie go możliwości wypowiedzenia się w stosunku do tych dowodów przed wydaniem decyzji w sprawie.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy D.;

2) zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, skarżący podkreślił, że z uwagi na to, że tylko w świetle art. 17 ust. 1b uśr - data powstania niepełnosprawności matki skarżącego W. P. mogła mieć w sprawie znaczenie, rzeczywistym przedmiotu sporu jest to, czy w sprawie przepis ten znajduje zastosowanie i jaki wpływ na jego stosowanie ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się więc do ustalenia, czy na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, opiekunom osób niepełnosprawnych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 uośr, pomimo że niepełnosprawność osoby, nad którą opieka miałaby być sprawowana, powstała po zakończeniu nauki w szkole, bądź też po ukończeniu przez tę osobę 18 roku życia. Innymi słowy ustalenia wymaga, w jaki sposób obiektywny stan niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b oraz ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego wpłynął na sytuację prawną opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

Skarżący wskazał, że w tym względzie organ I instancji nawet nie dostrzegł istnienia tego problemu, zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze, nie podzielając jednocześnie orzecznictwa sądów administracyjnych, uznało, że ani niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b uośr ani powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie mają znaczenia prawnego dla podjętego rozstrzygnięcia.

W dalszej części obszernego uzasadnienia, skarżący na poparcie swojego stanowiska przywołał w tym względzie poglądy doktryny oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazujące na niedopuszczalność stosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie uznanym przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny.

Niezależnie od wskazanych powyżej argumentów skarżący wskazał, że decyzja organu I instancji wydana została na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy, zatem z powołaniem się na fakt, że niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała w okresach w przepisie tym wskazanych). Okoliczność powyższa (a mianowicie data, od której niepełnosprawność ta istnieje) nie została przez organy dowiedziona. Innymi słowy organy oparły swoje rozstrzygnięcie na przeświadczeniu (skąd inąd nieudowodnionym), że moment powstania owej niepełnosprawności nie mieści się w zakresach czasowych wskazanych w spornym przepisie. Tymczasem na podstawie zaświadczenia, które znajduje się w aktach sprawy nie da się ustalić, kiedy niepełnosprawność powstała (a zatem nie można wykluczyć, że powstała ona w tym okresie o którym mowa w art. 17 ust. 1b uośr). W rozpoznawanej sprawie skarżący wywiązał się ze swej powinności przedłożenia orzeczenia o niepełnosprawności . Należy zatem stwierdzić, że z racji braku wskazania w tym orzeczeniu daty powstania niepełnosprawności matki skarżącego, nie może on (jako strona) ponosić negatywnych konsekwencji, skoro nie jest to wynikiem jego prawnego zaniechania. W tej sytuacji ciężar przedsięwzięcia czynności procesowych ukierunkowanych na ustalenie daty wskazanej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 powinien bowiem zostać przerzucony na organ administracji publicznej. Nieuczynienie powyższego stanowi naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. obligujących organy administracji do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, jak również w sposób wyczerpujący zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powinnością organów było poinformowanie skarżącego o potrzebie przedłożenia uzupełniającej dokumentacji medycznej poświadczającej czas powstania niepełnosprawności u jego matki, z jednoczesnym pouczeniem, że zaniechanie powyższego będzie implikowało merytoryczne rozstrzygnięcie w sprawie. W ten sposób organy prawidłowo zrealizowałyby wynikającą z art. 9 k.p.a. zasadę należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Powyższemu organy w przedmiotowej sprawie jednak uchybiły.

Podsumowując skarżący stwierdził, że organy obu instancji dopuściły się rażącego naruszenia prawa materialnego i procesowego, odmawiając zastosowania wiążącego je wyroku Trybunału Konstytucyjnego i w konsekwencji czyniąc podstawą rozstrzygnięcia normę nieobowiązującą z uwagi na jej niekonstytucyjność. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł jak we wstępie.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się nadto do zarzutu naruszenia przez organ I instancji przepisu art.10 k.p.a., podkreśliło, że uchybienie przez organ powinnościom wynikającym z tego przepisu nie miało wpływu na wynik sprawy, gdy zaś skarżący nie wykazał, iż przedmiotowe uchybienie uniemożliwiło mu dokonanie konkretnych czynności procesowych mogących mieć znaczenie na rozpoznanie i rozstrzygniecie sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Działając w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647), w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zwaną dalej p.p.s.a. (t.j. Dz.U. z 2016r., poz. 718), Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza.

Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. - nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego, materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Przeprowadzona w powyższym zakresie kontrola wykazała, że tak zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 pkt.1 lit.a i b p.p.s.a., co powoduje, że decyzje te podlegają usunięciu z obrotu prawnego.

Niesporne jest w niniejszej sprawie, że materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, zwaną dalej u.oś.r. (Dz.U. z 2015r., poz.114 ze zm.), a przede wszystkim przepis art.17 ust. 1b ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia

lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z akt sprawy niewątpliwie wynika, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką W.P., przyjęło za organem pierwszej instancji, iż nie zostały spełnione przesłanki z cyt. wyżej art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż przedłożone przez stronę orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki skarżącego nie wskazuje daty powstania niepełnosprawności, stwierdzając jedynie, iż znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od lipca 2012r.

Jednocześnie w obu wydanych decyzjach powołano się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym - jak zaznaczył organ odwoławczy - stwierdzono wprawdzie, że "Art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 (o świadczeniach rodzinnych - dop. Sądu) w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji", jednak przepis ten jest nadal obowiązujący, a z uzasadnienia tego wyroku wynika, że poprawienie stanu prawnego w kwestionowanym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Kolegium jednocześnie akcentowało, że organy stosujące prawo, szczególnie w przypadku wyroków zakresowych, są związane nie tylko sentencją orzeczenia, lecz także tymi wszystkimi tezami uzasadnienia, które określają skutki prawne orzeczenia dla obrotu prawnego.

Stanowisko to zakwestionował skarżący, podnosząc, że zastosowany w sprawie przepis jest niekonstytucyjny, a orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

W tych okolicznościach należało rozstrzygnąć, jakie skutki prawne dla rozpoznawanej sprawy wywołał przedstawiony wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

Rozważania rozpocząć należy od art. 190 ust. 1 Konstytucji R.P., który stanowi, że wszystkie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, zaś art. 190 ust. 3 Konstytucji stanowi, że wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Powszechnie obowiązująca moc orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego oznacza związanie nimi wszystkich sądów, także Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. J. Trzciński, Orzeczenia interpretacyjne Trybunału Konstytucyjnego, "Państwo i Prawo" 2002, z. 1, s. 6). Według poglądów prezentowanych w doktrynie, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dzielą się na afirmatywne - stwierdzające konstytucyjność oraz negatywne - stwierdzające niekonstytucyjność zakwestionowanego aktu prawnego. Orzeczenie afirmatywne nie ma wpływu na byt badanego aktu prawnego, natomiast orzeczenie negatywne powoduje utratę mocy prawej danego aktu lub normy, bądź potrzebę wprowadzenia takich zmian ustawowych, które doprowadzą do stanu zgodnego z Konstytucją (J. Trzciński, Orzeczenia...; Z. Czeszejko –Sochacki, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego: pojęcie, klasyfikacja i skutki prawne, PiP 2000, z.12. s.20),

Z kolei zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego wydano prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczną decyzję administracyjną lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonym w innych przepisach właściwych dla danego postępowania.

Zważyć należy, że w sentencji w/w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (wyrok opublikowany 23 października 2014 r. w Dz.U. z 2014, poz.1443), Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził, że art. 17 ust. 1 b u.ś.r. - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji R.P.

W świetle powyższego Sąd nie podzielił dokonanej przez Kolegium interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Istotne jest bowiem, że z cyt. wcześniej sentencji tegoż wyroku T.K. z dnia 21 października 2014r. - wynika, że we wskazanym zakresie Trybunał stwierdził niekonstytucyjność omawianego przepisu. Oznacza to, że jego dalsze stosowanie wraz z normą prawną uznaną za niekonstytucyjną prowadzi do niedopuszczalnego - z punktu widzenia zasady równości - ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych. Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy odnośnie treści w nim ujętej, ponieważ zakwestionowana norma została ostatecznie wyeliminowana z systemu prawnego. Co istotne, komentowany przepis - zmodyfikowany orzeczeniem TK - w dopełnieniu z ust. 1 art. 17 ustawy może być stosowany.

Zasadnie zatem zarzucił skarżący, że w jego konkretnej sprawie orzekające organy działały wadliwie, bo wydając decyzję na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy, nie uwzględniły zmiany stanu prawnego, czyli wyeliminowania z porządku prawnego niekonstytucyjnego fragmentu tego przepisu.

Także w ocenie Sądu, świadczy to o naruszeniu przez organ pierwszej i drugiej instancji prawa materialnego, przy czym naruszenie to ma istotne znaczenie dla treści podjętych decyzji. Jednocześnie dostrzec należy, że zarówno w zaskarżonej decyzji, jak i w decyzji organu I instancji nie rozważano, czy skarżący spełnia pozostałe, obowiązujące go warunki przyznania świadczenia, o jakich mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uzasadniając stanowisko o braku wpływu omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego na sytuację skarżącego, Kolegium powołało się przede wszystkim na przedstawiony wyżej fragment jego uzasadnienia, dotyczący skutków wyroku. Jednak zdaniem Sądu, treść uzasadnienia wyroku nie może modyfikować jednoznacznej treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny.

Za trafnością powyższego stanowiska Sądu, przemawia także orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdzie choćby w uzasadnieniu wyroku z dnia 6 lipca 2016 r. Sygn. akt I OSK 223/16, NSA stwierdził, że, cyt.: "odwoływanie się do treści uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2014 r. nie ma znaczenia prawnego, ponieważ uzasadnienie to zawiera jedynie argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie zastępuje jednak tego rozstrzygnięcia, jak również brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia."

Również w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz w wyroku z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16 - Naczelny Sąd Administracyjny wyraził podobny pogląd.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko, że organ pierwszej i drugiej instancji odmawiając skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej na podstawie art. 17 ust. 1 b u.ś.r. - dokonały błędnej wykładni tego przepisu.

Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a i b" p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a także jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Wykazano powyżej, że organy obu instancji - w świetle treści komentowanego orzeczenia TK - wadliwie zastosowały wobec skarżącego przepis prawa materialnego, zaś naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Natomiast podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego określone są w przepisach art. 145 § 1, art. 145a § 1 oraz art. 145b § 1 k.p.a. Pośród okoliczności wymienionych w tych przepisach należy zwrócić uwagę na art. 145a § 1 k.p.a. wedle którego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją R.P , umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja . Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, ponieważ wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn.akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w zakresie zakwestionowanym przez Trybunał stanowił podstawę orzekania przez organy obu instancji.

W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b oraz art. 135 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach oparte zostało na przepisie art. 200 p.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku i sprowadzają się do uwzględnienia przy ponownym rozpatrywaniu sprawy ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz przedstawionej przez Sąd oceny prawnej, a następnie rozważenia, czy skarżącemu przysługuje wnioskowane świadczenie, mając na względzie przepis art.17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

H.B. 3.10.2016 r.