Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 615/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 3 października 2023 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 1 lutego 2023 r., znak: SKO -NP-4115-479/22, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez B. P., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 1 lutego 2023 r., znak SKO-NP-4115-479/22, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000), art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy L. z dnia 12 września 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę M. P.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 12 września 2022 r. Wójt Gminy L. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w dniu 18 lipca 2022 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, legitymującą się Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS w N. z dnia 24 października 2000 r., kwalifikującym ją do osób całkowicie niezdolnych do pracy i samodzielnej egzystencji na stałe od sierpnia 2000 r.

Organ ustalił, że skarżący faktycznie sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, a opieka ta polega na pomocy w czynnościach dnia codziennego, tj. przy myciu, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, palenie w piecu, utrzymanie porządku w domu, załatwianiu spraw urzędowych, zakupu leków, towarzyszenie podczas wizyt lekarskich. Matka skarżącego cierpi na chorobę zwyrodnieniową stawu biodrowego lewego, co utrudnia jej poruszanie się - porusza się jedynie po domu, ale samodzielnie wstaje z łóżka, cierpi też na niedosłuch, co utrudnia jej komunikację.

Skarżący oświadczył, że zrezygnował z pracy w gospodarstwie rolnym od 15 lipca 2022 r w celu sprawowania opieki nad matką .

Organ ustalił nadto, że oprócz skarżącego nie ma innych żyjących osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej.

Zdaniem organu pierwszej instancji zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia pracy choćby w ograniczonym rozmiarze przez skarżącego. Nadto niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powyższe przesądziło o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł skarżący.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium, działające jako organ odwoławczy, powołało treść przepisów art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśniło, że rozstrzygniecie organu pierwszej instancji co do zasady jest prawidłowe, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia.

Kolegium ustaliło, że matka skarżącego legitymuje orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z treści Orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS w N. z dnia 24 października 2000 r., Nr akt: 23714/1 wynika, że jest trwale niezdolna do pracy i do samodzielnej egzystencji, a niezdolność ta powstała w sierpniu 2000 r. Orzeczenie to w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. b ustawy oznacza, że w/w legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kolegium podniosło, że organ pierwszej instancji orzekając o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443). W wymienionym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku. Zaprezentowane stanowisko jest jednolite i utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych.

Reasumując, w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że w sprawie niniejszej ustaleniu podlega także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Wyjaśniło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna

Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Kolegium wskazało, że podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że matka skarżącego mieszka ze skarżącym, ma 89 lat, od 2000 r. jest osoba niepełnosprawną w stopniu znacznym, cierpi na chorobę zwyrodnieniową stawu biodrowego lewego, co utrudnia jej poruszanie się - porusza się jednak samodzielnie przy pomocy laski w obrębie domu, sama korzysta z toalety, ze względu na znaczny niedosłuch utrudniona jest z nią komunikacja. Ze względu na wiek i stan zdrowia matka skarżącego wymaga pomocy i opieki w codziennym funkcjonowaniu. Opiekę tę nad nią sprawuje skarżący Opieka ta obejmuje: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej (mycie nóg, rąk i twarzy) 2x dziennie, robieniu zakupów - 3 x w tygodniu, sprzątanie pomieszczeń i palenie w piecu codziennie, mycie naczyń, zmiana butli gazowej, realizacja recept. W godzinach od 7 do 9 rano na pobudce, prowadzeniu do toalety, od 9 do 11 na przygotowaniu posiłków: l i II śniadanie, następnie podawaniu leków, robieniu zakupów, przygotowaniu obiadu, w godzinach od 11 do 13 podaniu obiadu, spaceru, czytaniu jej czasopism. Godziny od 13 do 15 - to czas snu i odpoczynku, palenie w piecu. W godzinach 17 - 19 to czas czytania różnych czasopism, 19 -21 to kąpiele i odpoczynek, a następnie sen i czuwanie nad mamą. W dniu 2 września 2022 r. skrzący oświadczył, że jego matka nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować dlatego sprawuje nad nią opiekę całodobowo i długoterminowo. W ramach sprawowanej opieki pomaga jej przy czynnościach higienicznych, prowadzi ją do toalety, smaruje maściami przeciwbólowymi, codziennie przygotowuje jej ubrania i pomaga się ubrać, pomaga przy wykonywaniu ćwiczeń na rozruszanie stawów, mierzy jej ciśnienie, podje leki, przygotowuje posiłki oraz sprząta, pierze, prasuje, organizuje wizyty lekarskie, opłaca rachunki, załatwia sprawy urzędowe, wychodzi z matką na spacer, czyta jej książki, masuje ją oklepuje, układa do snu. Opieka ta powoduje, że nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia.

Skarżący oświadczył, że z powodu konieczności stałej opieki nad matką 15 lipca 2022 r. zrezygnował z pracy na gospodarstwie rolnym i jest jedyną żyjącą osobą zobowiązaną do alimentacji matki ( rodzeństwo wnioskodawcy zmarło).

W ocenie Kolegium ustalony zakres opieki nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem czynności wykonywane przez skarżącego nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo i wspólnie zamieszkujące ze starszymi rodzicami do alimentacji których są zobowiązane. Czynności wykonywane przez skarżącego wynikają wprost z faktu wspólnego zamieszkiwania z matką oraz z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wykonywanie tych czynności z pewnością nie zajmuje skarżącemu całego dnia i nie uniemożliwia wykonywania tak specyficznej pracy, jak praca we własnym gospodarstwie rolnym.

Nadto z akt sprawy nie wynika aby matka skarżącego była osobą obłożnie chorą (leżącą) i w związku z tym wymagał całodobowej, permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. Matka skarżącego wskazała, iż samodzielnie się porusza ale jest jej coraz ciężej, poruszała się po domu, sama korzysta z toalety.

Jak ustaliło Kolegium, powyższe okoliczności wskazują, że matka skarżącego może sama funkcjonować przez cześć dnia, a skarżący ze względu na charakter pracy w gospodarstwie rolnym może dostosować godziny pracy do konieczności wykonywania czynności opiekuńczych. W konsekwencji w niniejszej sprawie nie występuje związek przyczynowo skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem.

Na marginesie Kolegium zwróciło uwagę, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że stan zdrowia matki skarżącego oraz zakres sprawowanej opieki nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego, a w konsekwencji nie występuje związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki na matka.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącego, zawartym w skardze i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a..

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - syn, a opieka sprawowana jest nad matką, legitymującą się Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS w N. z dnia 24 października 2000 r., kwalifikującym ją do osób całkowicie niezdolnych do pracy i samodzielnej egzystencji na stałe od sierpnia 2000 r.

Z powyższego wynika, że rzeczywiście niepełnosprawność matki skarżącego nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, niemniej jednak zasadnie, zdaniem Sądu, podniosło orzekające w drugiej instancji Kolegium, iż nie mogło to stanowić samodzielnej podstawy do odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia.

Zasadnie zarzuciło Kolegium organowi pierwszej instancji, że ten nie uwzględnił przy interpretacji przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443).

Z całą mocą podkreślić zatem należy, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Trafne były więc uwagi Kolegium w tej kwestii.

Zasadnie stwierdziło też Kolegium, że dla przyznania przedmiotowego świadczenia nie wystarczy sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub równoważnego, gdyż nie jest to warunek wystarczający. Słusznie podkreśliło Kolegium, że ustaleniu podlegają również kwestie związane z tym, czy zostały spełnione pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne.

Każdy przypadek wymaga w tym względzie, rzecz jasna indywidualnej, wnikliwej oceny. Organ musi więc stwierdzić, czy rzeczywiście czynności opiekuńcze przy niepełnosprawnym są tak absorbujące wnioskującego o przyznanie tego świadczenia z uwagi na niepełnosprawność podopiecznego i w związku z tym na jego możliwość samodzielności w życiu codziennym, że wykluczają podjęcie bądź wymuszają rezygnację z zatrudnienia lub jakiejkolwiek pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki.

W ocenie Sądu w realiach niniejszej sprawy, wbrew twierdzeniom skargi, brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnia, czy też rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego, w tym przypadku z pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad chorą matką.

W ocenie Sądu Kolegium dokonało prawidłowej oceny zakresu i charakteru czynności opiekuńczych, jako elementu istnienia bądź nie, związku przyczynowo

- skutkowego.

Stanowiska tego, będącego konsekwencją oceny Kolegium materiału dowodowego, nie są też w stanie zmienić okoliczności związane ze stanem zdrowia wymagającej opieki matki skarżącego. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że matka skarżącego porusza się jednak samodzielnie przy pomocy laski w obrębie domu, sama korzysta z toalety, ze względu na znaczny niedosłuch utrudniona jest z nią komunikacja. Ze względu na wiek i stan zdrowia matka skarżącego wymaga pomocy i opieki w codziennym funkcjonowaniu. Wobec tego za prawidłową uznać należało ocenę Kolegium, że wymaga ona owszem pomocy w funkcjonowaniu, ale zgodzić się należało ze stanowiskiem Kolegium, iż czynności takie jak: pomoc jej przy czynnościach higienicznych, prowadzenie do toalety, smarowanie maściami przeciwbólowymi, codzienne przygotowywanie ubrania i pomoc w ubieraniu się, pomoc przy wykonywaniu ćwiczeń na rozruszanie stawów, mierzenie jej ciśnienia, podawanie leków, przygotowywanie posiłków oraz sprzątanie, pranie, prasowanie, organizowanie wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, wychodzenie z matką na spacer, czytanie jej książek, masowanie jej i oklepywanie, układanie do snu., nie można było uznać, za taki zakres i taki charakter czynności opiekuńczych, który, by uniemożliwiał skarżącemu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie sposób przyjąć, że skarżący stale i nieprzerwanie w rozumieniu ustawy sprawuje osobistą opiekę. Skarżący, działająca w toku postępowania przed organami przez zawodowego pełnomocnika, nie przedstawiła takich okoliczności, które by obrazowały stan zdrowia wymagającej opieki, że jej funkcjonowanie w życiu codziennym w sposób samodzielny nie jest możliwe bez pomocy skarżącego w sposób ciągły i nieprzerwany, a więc taki, który wyklucza podjęcie przez niego jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Żaden z organów, ani też Sąd nie neguje, że skarżący zajmuje się matką, sprząta, gotuje, podaje posiłki, karmi, podaje leki, jednak przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia nie jest za sprawowanie opieki. Podkreślić należy, że świadczenie to jest przyznawane wówczas, gdy wyczerpane zostały wszelkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność tej opieki. Czynności takie jak sprzątanie, gotowanie są tymi, które związane są prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego. Konieczność natomiast pomocy w czynnościach utrzymywania ciała matki w higienie (mycie, zmiana pampersów) wymaga poświęcenia czasu, ale nie w takim rozmiarze, że niweczy to całkowicie jakąkolwiek pracę skarżącego. Wprawdzie skarżący złożył w przewidzianej przepisami formie oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, to zwrócić jednakże należy uwagę, że nie sposób pominąć przy ocenie istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącego z aktywności zawodowej a koniecznością opieki nad matką, okoliczności charakteru pracy w gospodarstwie rolnym. Zasadne jest bowiem stanowisko, podnoszone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że praca w gospodarstwie rolnym charakteryzuje się elastycznością czasu pracy. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. I OPS 5/12, przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. W ocenie Sądu, w zestawieniu ze stwierdzonym stanem zdrowia matki skarżącego, która ma trudności w poruszaniu się i pewnie w wykonywaniu niektórych czynności dnia codziennego, zakresem sprawowanej przez niego opieki – aktywność zawodowa skarżącego w ramach gospodarstwa rolnego, jest jednak wbrew twierdzeniom skarżącego, do pogodzenia z opieką nad matką. Innych okoliczności wskazujących na takie absorbowanie skarżącego niweczących pracę nie przedstawiono.

Przypomnieć należy, że prawo do tego świadczenia może być przyznane tylko wówczas, gdy zaistniały wszystkie przewidziane ku temu przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych pozytywne przesłanki, a jednocześnie nie zachodzi żadna z negatywnych przesłanek wykluczających przyznanie prawa do tego świadczenia.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna muszą być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, że nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Takiego stanu rzeczy skarżący nie przedstawił organom, by mogły one w drodze określonych środków dowodowych ustalić, że stan faktyczny przedstawia się w niniejszej sprawie właśnie w taki sposób.

W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, nie można więc skutecznie postawić Kolegium zarzutu ani naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię i zastosowanie. Nie można też Kolegium zarzucić naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, które by skutkowały uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Zdaniem Sądu nie można postawić Kolegium również zarzutu naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej, poprzez niewłaściwą wykładnię i stosowanie przepisów ustawy, co prowadziłoby do niekonstytucyjnej dyskryminacji. Otóż, istotnie zasada sprawiedliwości społecznej jest jedną z naczelnych zasad ustrojowych Rzeczypospolitej Polskiej. Jako zasada prawa, jest normą prawną, która nakazuje albo zakazuje zrealizowania określonej wartości (M. Kordela, Zasady prawa. Studium teoretycznoprawne, Poznań 2014, s. 102). Stosowanie zasad prawa może doprowadzić do ich kolizji, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Z jednej strony, obowiązująca zasada praworządności z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775; wyrażona także w art. 7 Konstytucji RP), a z drugiej zasada sprawiedliwości społecznej z art. 2 Konstytucji RP. Argumentem przemawiającym za przyznaniem warunkowego pierwszeństwa zasadzie sprawiedliwości społecznej w tym przypadku jest ratio legis pomocy społecznej, która to, co ponownie podkreślić należy z całą mocą, ma charakter subsydiarny. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, nie sposób pominąć. Z takim stanem rzeczy jednak w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia.

Kolegium mogło więc, pomimo błędu organu pierwszej instancji w wykładni i zastosowaniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775) i utrzymać w mocy trafne i odpowiadające prawu rozstrzygnięcie tego organu.

Skarga nie mogła zatem wywrzeć zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w sentencji wyroku.