Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 648/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 63 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym

SENTENCJA

Dnia 21 listopada 2024 roku . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski Asesor WSA Marcin Olejniczak Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2024 roku sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 17 lipca 2024 r. znak: KO.4111.138.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Dąbrowice z dnia 17 maja 2024 r., znak: MGOPS 5312.32.2024.MK. MR


UZASADNIENIE

II SA/Łd 648/24

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z 17 lipca 2024 roku (znak: KO.4111.138.2024), po rozpatrzeniu odwołania M. M., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach, działając na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych] w zw. z art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Dąbrowice odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynika, że M. M. 29 kwietnia 2024 roku złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 roku w związku z opieką nad matką J. S., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kutnie z 16 lutego 2024 roku o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie wydane zostało do 28 lutego 2028 roku, a według jego treści nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 20 września 2017 roku.

Ponadto w aktach znajduje się decyzja z 6 lutego 2023 roku (znak: MGOPS.5312.14.2023.OW), którą organ pierwszej instancji przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką w okresie od 12 października 2022 roku do 31 grudnia 2023 roku na podstawie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z 9 grudnia 2019 roku wydanego dla J. S. do 31 grudnia 2023 roku. Decyzją z 18 stycznia 2024 roku (znak: MGOPS 5312.25.2024.MK) organ pierwszej instancji przedłużył ważność wspomnianej decyzji do 30 września 2024 roku, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności dotyczącym J. S..

Burmistrz Miasta i Gminy Dąbrowice decyzją z 17 maja 2024 roku (znak: MGOPS.5312.32.2024.MK odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką J. S..

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał w szczególności, iż przeprowadził w dniu 6 maja 2024 roku wywiad środowiskowy. Organ podniósł, że M. M. nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, renty socjalnej, bądź świadczenia przedemerytalnego, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego oraz nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaprzestała wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od 10 października 2022 roku w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką J. S.. Matka skarżącej jest wdową, mieszka sama, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kutnie z 16 lutego 2024 roku o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie zostało wydane do 29 lutego 2028 roku, z jego treści wynika, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje.

Organ zwrócił uwagę, że J. S. ze względu na stan zdrowia wymaga pomocy osoby drugiej, której podjęła się córka – M. M., co uniemożliwia jej wykonywania pracy zawodowej. Oprócz córki M. M., J. S. posiada jeszcze jedną córkę, L. W., która w 24 kwietnia 2024 roku złożyła oświadczenie, że nie sprawuje opieki nad matką, ponieważ daleko mieszka i pracuje zawodowo. W związku z tym, skarżąca jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad matką; mieszka w bliskim sąsiedztwie, co umożliwia jej sprawowanie całodobowej opieki nad matką.

Powołując się na art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym organ wskazał, że decyzję wydano w oparciu o stan prawny obowiązujący do 31 grudnia 2023 roku. Organ podniósł, iż M. M. uprawniona była do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego od 12 października 2022 roku do 30 kwietnia 2024 roku, z uwagi na nabycie nowego orzeczenia przez J. S., został złożony wniosek dotyczący przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi, że nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność J. S. powstała w wieku powyżej 25 roku życia, organ stwierdził, że niemożliwe jest przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Od powyższej decyzji M. M. w ustawowym terminie odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach wskazując, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie.

Organ odwoławczy powołując się na art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym zauważył, że M. M. nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę na podstawie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z 9 grudnia 2019 roku na okres do 30 września 2024 roku, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności dotyczącym J. S.. Powyższa okoliczność jednak w ocenie Kolegium nie wystarczy do kontynuacji prawa do ww. świadczenia na tzw. starych zasadach, ponieważ nie są spełnione przesłanki, o których mowa w art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. Osoba, nad którą sprawowana jest opieka uzyskała kolejne orzeczenie o niepełnosprawności z 16 lutego 2024 roku, po rozpoznaniu wniosku złożonego do Powiatowego Zespołu w 8 grudnia 2023 roku, a więc de facto osoba wymagająca opieki nie złożyła wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia, tj. po 31 grudnia 2023 roku. Wobec tego w niniejszej sprawie - zdaniem organu odwoławczego - literalne brzmienie art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym wyklucza możliwość przyznania M. M. świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od powyższego odnosząc się podstawy odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w kwestii niespełnienia przesłanki związanej z datą powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki Kolegium wskazało, że jak wynika z wyroku z 21 października 2014 roku (sygn. akt K 38/13) Trybunał Konstytucyjny uznał przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w momencie późniejszym niż wymienione w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W swej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości. Skarżąca zarzuciła organom naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do wszystkich istniejących przepisów prawa, związanego z właściwą terminowością składania wniosku o uzyskanie stopnia niepełnosprawności, co ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznością stanowiska skarżącej.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że powołana przez Kolegium interpretacja literalna przepisu nie powinna być stosowana pomijając pozostałe wykładnie: systemową i celowościową, którymi ustawodawca uzasadnił wprowadzenie spornego przepisu. Zdaniem strony ochrona praw nabytych dla opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy nabyli prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie przepisów dotychczasowych w pełni obejmuje również sytuacje, w których to osoba niepełnosprawna dalej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Mocodawca ograniczając czasowo możliwość "kontynuacji" uprawnienia do świadczeń opiekuńczych wskazał odpowiednio termin tzw. limit upływu czasu, dla którego można stosować do konkretnej sprawy przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 roku. Aby organy mogły sprawnie wyliczyć wyznaczony okres, ustawodawca musiał wskazać moment, od którego będzie on liczony, co nie oznacza, że ustawodawca wprowadził dodatkową regulację dotyczącą terminu, w którym należy wystąpić z wnioskiem do PZON o wydanie nowego orzeczenia. Postanowienie to nie reguluje przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, w zakresie momentu składania przez niepełnoprawne osoby wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności.

Skarżąca podniosła, że rolą organu jest ocena, czy zostały spełnione dwie przesłanki określone w art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym:

- pierwsza, czy wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności został złożony nie później niż w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia,

- a także druga, czy przedmiotowy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31.12.2023 roku został złożony do organu właściwego w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.

Skarżąca zaznaczyła, że w świetle przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - odnosząc się do momentu złożenia kolejnego wniosku o wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dla osoby, która posiada jeszcze aktualne orzeczenie ustawodawca wskazał termin nie wcześniej niż 30 dni przed upływem terminu ważności posiadanego orzeczenia lub w każdej uzasadnionej sytuacji pogorszenia się jej stanu zdrowia.

Dalej skarżąca wskazała, że na gruncie § 15 ust. 1-2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 15 lipca 2003 roku w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności - dalej rozporządzenie, osoba niepełnosprawna posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony może wystąpić z wnioskiem, o którym mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia, o wydanie orzeczenia o ponowne ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, nie wcześniej niż 30 dni przed upływem ważności posiadanego orzeczenia.

Zatem matka skarżącej - osoba niepełnosprawna, której ważność orzeczenia upłynęła przed 31 grudnia 2023 roku ma prawo wnioskować o wydanie kolejnego orzeczenia początkiem grudnia 2023 roku. Mając na uwadze powyższe matka skarżącej składała wnioski do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności o wydanie kolejnych orzeczeń przed upływem ważności bieżącego orzeczenia, zgodnie z powyżej przytoczonym przepisem. Na potwierdzenie tego stanu faktycznego, w załączeniu do skargi złożono wszystkie orzeczenia, które posiada matka skarżącej. Skarżąca ponadto podkreśliła, że jej stan zdrowia jej matki nie zmienił się, nadal wymaga ona całodobowej opieki i wsparcia skarżącej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935) [dalej: ustawa p.p.s.a.]. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z 17 lipca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Dąbrowice z 17 maja 2024 r. odmawiającą przyznania skarżącej M. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką J. S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie obydwu tych decyzji z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę decyzji odmownej organów obydwu instancji stanowiły przepisy art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.) [dalej: ustawa o ,świadczeniach rodzinnych] w nowym brzmieniu, obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. (Dz.U. z 2024 r., poz. 323) oraz art. 63 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1429) [dalej: ustawa o świadczeniu wspierającym].

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. (zob. art. 43 pkt 4 lit. a ustawy z 7 lipca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r.) stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W niniejszej sprawie istotne jest dokładne przedstawienie zaistniałego stanu faktycznego.

Pierwotnie decyzją z 6 lutego 2023 r. organ pierwszej instancji przyznał M. M. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. S. na okres od 12 października 2022 r. do 31 grudnia 2023 r. Jedną z podstaw stwierdzenia spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było orzeczenie o niepełnosprawności z 9 grudnia 2019 r. wydane dla J. S. z terminem ważności do 31 grudnia 2023 r. Ważność tego orzeczenia - zgodnie z brzmieniem ustawy z 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2023 r., poz. 2768) – przedłużono do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne. Ponadto decyzją z 18 stycznia 2024 r. organ I instancji przedłużył ważność decyzji z 6 lutego 2023 r. (przyznającej skarżącej świadczenie pielęgnacyjne) do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne. Skarżąca zatem do 31 grudnia 2023 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne wobec spełnienia ustawowych przesłanek do jego przyznania, co nie jest kwestionowane.

Matka skarżącej – J. S. jeszcze przed upływem ważności wskazanego powyżej orzeczenia – mimo, iż nie miała takowego obowiązku, albowiem wciąż ważność zachowywało dotychczasowe orzeczenie - wystąpiła wnioskiem z 8 grudnia 2023 r. o wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Kutnie wydał nowe orzeczenie o niepełnosprawności z datą 16 lutego 2024 r. Od powyższego skarżąca nie składała odwołania i orzeczenie to stało się ostateczne. W praktyce – mając na uwadze treść i zakres orzeczenia - nowe orzeczenie stanowiło potwierdzenie posiadanej przez matkę skarżącej – J. S. niepełnosprawności i przedłużyło jego ważność do 29 lutego 2028 r.

W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym "W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe". W art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym prawodawca doprecyzował brzmienie art. 63 ust. 1 tej ustawy stanowiąc, że "Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. do 31.12.2023 r.), albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. od 01.01.2024 r.), na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4".

Organy nie kwestionują faktu spełnienia przesłanek ze wskazanego przepisu ust. 1 art. 63. Podnoszą natomiast, że osoba wymagająca opieki złożyła nie złożyła wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia, tj. po 31 grudnia 2023 r. Wobec tego w niniejszej sprawie – w ocenie organów - literalne brzmienie art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym wyklucza możliwość wnioskodawczyni – M. M. świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba wymagająca opieki wystąpiła bowiem o orzeczenie o niepełnosprawności przed upływem terminu ważności poprzedniego orzeczenia, a nie jak stanowi przepis art. 63 ust. 3 w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia.

Wskazany przepis art. 63 ust. 3 stanowi natomiast, że "Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności".

Zasadniczy problem w sprawie dotyczy zatem rozumienia i sposobu interpretacji art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym.

W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, nie sposób zgodzić się z koncepcją Kolegium ściśle literalnego rozumienia przepisu art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. W szczególności w sytuacji, gdy taka jego interpretacja prowadzi do wniosków sprzecznych z założeniami samej ustawy. Należy zatem zastosować inne reguły wykładni.

Wprawdzie proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to jednak nie można się jedynie do nich ograniczać. Pogląd, że dyrektywy funkcjonalne i systemowe mogą prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej nawet w tych sytuacjach, gdy wykładnia językowa prowadzi do rezultatów jednoznacznych jest obecnie dominujący w nauce prawa i orzecznictwie (por. np. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 grudnia 2009 r., I OPS 8/09, M. Zirk-Sadowski, Wykładnia w prawie administracyjnym, System Prawa Administracyjnego. Tom 4 s. 204 i nast., M. Gutowski, P. Kardas, Wykładnia i stosowanie prawa w procesie opartym na Konstytucji, Warszawa 2017 s. 275 i nast. oraz powołana w tych publikacjach literatura i orzecznictwo). Zauważyć także należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnienia wyroku z 10 grudnia 2002 r. (P 6/02, OTK-A 2002/7/91) wskazał, że normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. Należy zatem sięgnąć do zasad wykładni prawa, zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele czy funkcje regulacji prawnej. Sądy winny stosować Konstytucję wprost - kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe - wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją; w pierwszym rzędzie, spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją - zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (zob. uzasadnienie wyroku TK z 8 listopada 2000 r., SK 18/99, OTK 7/00, s.1273).

Wniosek taki zatem, zmierzający do systemowego i celowościowego odczytania spornego przepisu, wywieść można chociażby z treści uzasadnienia projektu ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim w sposób bezpośredni, iż nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Zamiarem ustawodawcy nie było zatem pozbawianie praw już nabytych osób, które do 31 grudnia 2023 r. świadczenie pielęgnacyjne pobierały. Wskazuje na to także jednoznacznie dalsza treść powoływanego uzasadnienia do ustawy, gdzie czytamy "Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego" (por. Uzasadnienie do rządowego projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, druk nr 3130 Sejm RP IX kadencji). W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym.

Naturalnie Sąd dostrzega treść powoływanego przez organy art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, gdzie wskazuje się, iż warunkiem zachowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności.

Zwrócić należy jednak raz jeszcze uwagę na jego brzmienie i odnieść powyższe do realiów, stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy.

Po pierwsze, skarżąca nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę na "starych zasadach" i prawo to przysługiwało jej w dacie 31 grudnia 2023 r. Po drugie, zauważyć należy, iż sporny przepis art. 63 ust. 3 - w ocenie Sądu - miał ograniczyć sytuacje występowania z wnioskami o świadczenie pielęgnacyjne bez ograniczenia terminu do składania wniosków. Stąd też ustawodawca wprowadził zastrzeżenie, że wnioski muszą być złożone w określonym terminie od daty utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności – najpierw wniosek o nowe orzeczenie o stwierdzenie niepełnosprawności, a następnie wniosek o świadczenie pielęgnacyjne). Po trzecie wreszcie zauważyć należy, iż w praktyce orzeczenie dotyczące matki skarżącej faktycznie miało termin ważności do 30 września 2024 r. w związku z ustawowym przedłużeniem terminu jego obowiązywania.

Nie sposób zatem przyjąć za racjonalne założenia, iż w sytuacji (jak w niniejszej sprawie), gdzie skarżąca wystąpiła o orzeczenie o niepełnosprawności przed datą utraty jego ważności, w konsekwencji pozbawiona została prawa do kontynuowania pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem z wnioskiem wystąpiła zbyt wcześnie. W praktyce skarżąca zrobiła więcej niż się od niej wymagało. Winna wystąpić z wnioskiem o ustalenie niepełnosprawności w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od daty utraty ważności dotychczasowego orzeczenia, tymczasem wystąpiła z takowym wnioskiem niejako "na zapas" – przed upływem jego terminu ważności. Raz zatem jeszcze należy podkreślić, iż nie było celem przepisu art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym wykluczenie z kręgu osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne "na starych zasadach" osób które jeszcze przed terminem upływu ważności orzeczenia o niepełnosprawności wystąpiły o nowe orzeczenie.

Dodatkowo zauważyć należy, iż zgodnie z art. 6bb ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jeżeli wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności został złożony w okresie ważności odpowiednio orzeczenia ustalającego niepełnosprawność albo orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności, to zachowuje ono ważność do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej tę ważność.

Warto także zauważy, iż skarżąca formalnie dochowała terminu 3 miesięcy do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, licząc od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W tych warunkach – w ocenie Sądu – doszło do naruszenia przepisu art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym, co miało oczywisty wpływ na wynik sprawy, bowiem błędna wykładnia treści art. 63 ust. 3 powoływanej ustawy ukierunkowała charakter rozstrzygnięcia, tj. utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji z przyjęciem, że odmowa przyznania świadczenia jest zasadna. Wszystko to uzasadniało zakwestionowanie prawidłowości decyzji organu I jak i II instancji i powodowało konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji przede wszystkim uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię art. 63 ust. 3 ustawy o świadczeniu wspierającym. W konsekwencji sprawa powinna zostać rozpatrzona przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie 1 stycznia 2024 r., o ile nie zajdą inne przesłanki wyłączające prawo przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.

ds