Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SAB/Gl 69/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6219 Inne o symbolu podstawowym 621
659
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność organu  - art.149 par.1a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 37  par. 1, 3 i 8
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 53 par. 2b i art. 52 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi U. R., B. R. na Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie w przedmiocie przewlekłości i bezczynności prowadzonego postępowania 1) stwierdza bezczynność i przewlekłe prowadzenia postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie i że miały one miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 2) umarza postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy w terminie, 3) przyznaje od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie 3000 zł (słownie: trzy tysiące), 4) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (słownie: sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z 27 lutego 2007 r. (wpłynęło do organu 2 marca 2007 r. U. i B. R. (R.), dalej określani jako Skarżący, skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji "urzędu Miasta w C." nr [...]. Powołali się na podstawę prawną z art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.

Do wniosku dołączyli kserokopię decyzji z 6 stycznia 1993 r. o numerze wskazanym we wniosku.

Pismem z 1 czerwca 2007 r. Kolegium zawiadomiło skarżących o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do 30 czerwca 2007 r. z uwagi na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego. Kolejnym pismem z 27 czerwca 2007 r. zawiadomiono Skarżących o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy do 20 lipca 2007 r. Wreszcie pismem z 31 marca 2008 r. zawiadomiono Skarżących o kolejnym przedłużeniu terminu załatwienia sprawy, na ich wniosek, do 15 maja 2008 r. W aktach postępowania administracyjnego brak informacji o kolejnych przedłużeniach terminu załatwienia sprawy.

Następnie pismami z 16 lipca 2019 r., 27 stycznia 2020 r. i 8 kwietnia 2021 r. Skarżący zwrócili się do SKO w Częstochowie z prośbą o poinformowanie ich o wyniku wszczętej przez nich sprawy. Wreszcie pismem z 6 kwietnia 2022 r. skierowali za pośrednictwem organu ponaglenie adresowane do Ministra Administracji i Cyfryzacji.

W dniu 13 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wydało decyzję [...], w której odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] wydanej w dniu 25 marca 1993 r. przez Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym województwa [...], utrzymującej w mocy decyzję nr [...] wydaną w dniu 6 stycznia 1993 r. przez Prezydenta Miasta C. o opróżnieniu lokalu i przydzieleniu lokalu — pomieszczenia zastępczego.

W piśmie z 28 grudnia 2022 r. Skarżący wystąpili o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu kategorycznie wskazali, że wniosek o stwierdzenie nieważności odnosił się do decyzji z 6 stycznia 1993 r. nr [...]. Ponieważ SKO odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z 25 marca 1993 r. sygn. [...], tym samym wniosek dotyczył innej decyzji.

W dniu 13 lutego 2023 r. decyzją [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, uchyliło decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z 13 grudnia 2022 r. nr [...] i umorzyło postępowanie w sprawie.

Kolejną decyzją z 16 lutego 2023 r. Kolegium odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta C. z 6 stycznia 1993 r. nr [...].

W dniu 20 stycznia 2023 r. Skarżący złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na przewlekłość i bezczynność postępowania przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Częstochowie w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta C. [...] z 6 stycznia 1993 r. Domagali się także zasądzenia na ich rzecz odszkodowania oraz zwolnienia ich z kosztów sądowych.

W uzasadnieniu skargi podkreślili, ze w latach 2007 – 2022 wielokrotnie zwracali się pismami do SKO w Częstochowie, na które nie otrzymywali żadnych odpowiedzi.

Na poparcie swojego stanowiska odwołali się do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego zacytowanych w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wniosło o jej oddalenie.

Podkreśliło, ze że do 22 września 2022 r., a więc do dnia kiedy strony przedłożyły ostatnią partię dokumentów, w tym kserokopię wyroku NSA z 14 marca 1995 r. sygn. akt SA/Ka 949/94, tutejszy organ nie miał żadnej wiedzy dotyczącej toczących się w latach 1993 — 1995 postępowań zarówno przed Kolegium Odwoławczym przy Sejmiku Samorządowym województwa częstochowskiego jak i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z informacji które Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie uzyskało od Prezydenta Miasta C. (pismo [...] z dnia 20 kwietnia 2022 r.) wynika, że w siedzibie organu pierwszej instancji nie figurują żadne dokumenty dotyczące decyzji nr [...] wydanej w dniu 6 stycznia 1993 r. przez Prezydenta Miasta C. o opróżnieniu lokalu i przydzieleniu lokalu — pomieszczenia zastępczego. Akta te były objęte kategorią archiwalną B5, które przechowywane są tylko przez 5 lat, a następnie niszczone. Żadnych dokumentów dotyczących postępowań o sygn.: [...] oraz [...] , toczących się przed Kolegium Odwoławczym przy Sejmiku Samorządowym województwa [...] nie posiada również Archiwum Zakładowe [...] Urzędu Wojewódzkiego (pismo [...] z 24 października 2022 r.). W odpowiedzi na zapytanie wystosowane przez SKO w Częstochowie, Archiwum Państwowe w C. poinformowało, że nie odnaleziono w jego zasobach jednostek archiwalnych (teczek) zawierających akta spraw toczących się przed Kolegium Odwoławczym przy Sejmiku Samorządowym województwa [...] (pismo [...] z dnia 21 października 2022 r.). W tym samym piśmie Archiwum Państwowe wskazało, że w dniu 27 listopada 2009 r. do Archiwum Państwowego wpłynął wniosek z SKO w Częstochowie z prośbą o wyrażenie zgody na brakowanie dokumentacji niearchiwalnej znajdującej się w archiwum zakładowym. Ze spisu dokumentów przeznaczonych do zniszczenia wynika, że wśród nich znajdowały się akta spraw rozpatrzonych w 1993 r.

Ustosunkowując się do skargi na przewlekłość postępowania i bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta C. [...] z dnia 6 stycznia 1993 r., wskazuję co następuje.

Odnosząc się do kwestii złożonego w dniu 6 kwietnia 2022 r. przez Skarżących ponaglenia na SKO kierowanego do Ministra Administracji i Cyfryzacji, SKO zauważyło, że na podstawie art. 37 § 8 w związku z art. 37 § 3 pkt 2 K.p.a. w przypadku stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości organ prowadzący postępowanie niezwłocznie załatwia sprawę oraz zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności lub przewlekłości, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości w przyszłości. Regulacja dotyczy tych organów, które w hierarchii organów administracji publicznej nie mają organu wyższego stopnia. Z tego właśnie powodu w ustawie znalazło się opisane wcześniej rozwiązanie, a także wyłączenie stosowania przepisów art. 37 § 4, 6 i 7 K.p.a. nakazujących min. przekazanie bez zbędnej zwłoki ponaglenia organowi wyższego stopnia, nie później jednak niż w terminie siedmiu dni od dnia jego otrzymania.

Kolegium przyznało, że w niniejszej sprawie wielokrotnie dokonywało przedłużenia postępowania, ale zawsze czyniło to na wniosek stron, które wskazywały na potrzebę przedstawienia dodatkowych dowodów (dokumentów) mających potwierdzić ich stanowisko w przedmiocie toczącej się sprawy. Fakt ten zresztą potwierdzają Skarżący w składanych później pismach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Na wstępie wskazać trzeba na art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1364) – dalej jako P.p.s.a., zgodnie, z którym to przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.). Na wskazanej podstawie prawnej Sąd rozpoznał niniejszą sprawę.

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje m.in. rozpatrywanie skarg na bezczynność organów. W takich przypadkach kontroli poddany jest brak aktu lub czynności w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie w określonym przez prawo terminie. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność nie mają znaczenia powody, dla jakich akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, jak również, czy bezczynność organu spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością organu.

Warunkiem wniesienia skargi na bezczynności organu, w świetle art. 53 § 2b P.p.s.a. jest uprzednie wniesienie ponaglenia do właściwego organu. Pismem z 6 kwietnia 2022 r. Skarżący wystosowali ponaglenie do Ministra Administracji i Cyfryzacji za pośrednictwem Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Trafnie organ w odpowiedzi na skargę zauważył, że zgodnie z art. 37 § 3 pkt 2 ponaglenie wnosi się do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia. W odniesieniu do samorządowych kolegiów odwoławczych nie ma organu wyższego stopnia. Dlatego w świetle art. 37 § 8 K.p.a w przypadku, o którym mowa w § 3 pkt 2, przepisów § 4, 6 i 7 nie stosuje się. W razie stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości organ prowadzący postępowanie niezwłocznie załatwia sprawę oraz zarządza wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych bezczynności lub przewlekłości, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających bezczynności lub przewlekłości w przyszłości.

W aktach administracyjnych brak informacji o sposobie załatwienia przez organ ponaglenia Skarżących. Nie zmienia to jednak faktu, ze zostało ono wniesione ostatecznie do właściwego organu. Czemu Kolegium nie zaprzeczyło. Zatem warunki formalne wniesienia skargi zostały przez Skarżących spełnione.

Dalej należy zwrócić uwagę, na dwie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące przewlekłości w prowadzeniu postepowania administracyjnego i bezczynności organu prowadzącego takie postępowanie.

Zgodnie z uchwałą z 22 czerwca 2020 r. sygn.. akt II OPS 5/19 wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto zgodnie z uchwałą z 7 marca 2022 r. sygn.,. akt II OPS 1/21 skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w jego toku, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W treści uchwały z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt: II OPS 5/19, jak i w jej uzasadnieniu, podobnie jak w uchwale z 22 czerwca 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny wiąże skutek w postaci przeszkody w merytorycznym rozpoznaniu przez sąd administracyjny skargi na bezczynność (co należy również odnieść do przewlekłości) z samym faktem "wydania decyzji" ("skarga na bezczynność jest skargą na naruszający prawo stan postępowania administracyjnego, w którym mimo upływu określonego prawem terminu właściwego dla załatwienia indywidualnej sprawy, rozstrzygnięcie nie zostało wydane"). Pogląd wiążący ustanie stanu bezczynności (lub przewlekłości) z faktem załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej poprzez wydanie decyzji, postanowienia albo innego aktu lub podjęcie czynności jest poglądem dominującym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym i w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpatrującego tę sprawę, jest poglądem trafnym (zob. np. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2019 r., II OSK 3747/18, wyrok NSA z dnia 8 maja 2019 r., I FSK 1401/17, wyrok NSA z dnia 11 lutego 2011 r., I FSK 198/10). W orzecznictwie tym zasadnie podnosi się, że "(...) Celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności, jednakże bez przesądzenia o treści, czy skutkach tych działań. Poza zakresem kontroli Sądu pozostaje prawna poprawność czynności załatwiających żądanie. Oznacza to, że Sąd nie wnika w merytoryczną i procesową poprawność czynności, a bierze pod uwagę jedynie sam fakt, czy w danej sprawie została dokonana czynność lub czy z innych powodów organowi nie można zarzucić stanu bezczynności. (...)" (wyrok NSA z dnia 21 marca 2019 r., I OSK 1295/17).

Obowiązek odrzucenia skargi wynika wprost z treści uzasadnienia uchwały II OPS 1/21, w której Sąd stwierdził, że "za inną przyczynę niedopuszczalności skargi, nawet w okolicznościach uprzedniego złożenia ponaglenia do organu administracji w toku postępowania administracyjnego, należałoby uznać okoliczność braku przedmiotu skargi w chwili jej wniesienia rozumianego, jako przewlekłość niedającą się usunąć ze względu na rozstrzygnięcie sprawy przez organ administracji w sposób kończący postępowanie administracyjne. Nie jest już bowiem możliwe osiągnięcie celu skargi, którym jest rozstrzygnięcie sprawy, skoro organ dokonał już takiego rozstrzygnięcia. W konsekwencji powyższego, na etapie dokonywania przez sąd oceny istnienia przedmiotu skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, nie ma żadnego znaczenia, czy przed jej wniesieniem zostało złożone ponaglenie, o którym mowa w art. 37 § 1 Kp.a. w zw. z art. 52 § 1 i 2 P.p.s.a. Jeżeli bowiem sąd ustali brak przedmiotu zaskarżenia w postaci ustania przewlekłości postępowania administracyjnego wskutek wydania rozstrzygnięcia przez organ administracji, to nie może dokonywać oceny spełnienia kolejnych warunków dopuszczalności wniesienia skargi, skoro sama skarga jest niedopuszczalna z powodu braku przedmiotu zaskarżenia". Wyjaśnił także: "Przewlekłość postępowania administracyjnego, jako stan faktyczny, nie jest stanem ciągłym, lecz ma swój kres w chwili rozstrzygnięcia sprawy przez organ. Po rozstrzygnięciu sprawy przez organ, nawet jeżeli rozstrzygnięcie to nastąpi po upływie terminu wyznaczonego w przepisach obowiązującego prawa, przewlekłość postępowania pozostaje stanem historycznym, czyli takim, który istniejąc w przeszłości, nie może być uznany w procedurze sądowoadministracyjnej za nadal podlegający ocenie w kontekście celu tej procedury, tj. przeciwdziałania opieszałości organu w wydaniu rozstrzygnięcia, skoro organ wydał już takie rozstrzygnięcie". Jednocześnie należy podkreślić, że uznanie takiej skargi na przewlekłość za niedopuszczalną, nie zamyka skarżącemu drogi do zaskarżenia ewentualnej przewlekłości organu zaistniałej w późniejszym czasie, w sytuacji gdy stan ten znów byłby aktualny.

W dniu 13 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wydało decyzję [...], w której odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] wydanej w dniu 25 marca 1993 r. przez Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym województwa [...] , utrzymującej w mocy decyzję nr [...] wydaną w dniu 6 stycznia 1993 r. przez Prezydenta Miasta C. o opróżnieniu lokalu i przydzieleniu lokalu — pomieszczenia zastępczego.

Z kolei decyzją z 13 lutego 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, uchyliło decyzję swoja decyzję z 13 grudnia 2022 r. nr [...] i umorzyło postępowanie w sprawie.

Wreszcie decyzją z 16 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wydało postanowienie nr [...], którym na podstawie art. 61a 5 1 w związku z art. 157 § 1 i § 2 K.p.a., odmówiło wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] wydanej w dniu 6 stycznia 1993 r. przez Prezydenta Miasta C. o opróżnieniu lokalu i przydzieleniu lokalu - pomieszczenia zastępczego.

W ocenie Sądu, z powyższej sekwencji zdarzeń wynika, że pierwszą decyzją załatwiającą wniosek Skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta C. z 6 stycznia 1993 r. była decyzja z 16 lutego 2023 r. Ta zaś została wydana już po wniesieniu przez Skarżących skargi do sądu administracyjnego. Dlatego Sąd uznał, że skarga była dopuszczalna.

Przechodząc do meritum sprawy należy wskazać, że zgodnie z art. art. 149 § 1 P.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy (...):

1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;

2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;

3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Z kolei z art. 149 § 1a P.p.s.a. wynika, że jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Podkreślenia wymaga, w nawiązaniu do wyżej przytocoznych uchwał NSA, że o ile przepisy prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiują pojęcia "bezczynności", to pojęcie to zostało zdefiniowane przez doktrynę i orzecznictwo. Generalnie z bezczynnością mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął postępowania w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Istota skargi na bezczynność polega na tym, że sąd uwzględniając taką skargę, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa lub stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu (art. 149 § 1 P.p.s.a.). Instytucja skargi na bezczynność ma zatem na celu doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

Z kolei w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania sąd administracyjny kontroluje, co do zasady, tok i poprawność czynności organu, ich właściwe natężenie, koncentrację materiału dowodowego, prawidłowość i celowość z punktu widzenia rozstrzygnięcia. Przewlekłość w prowadzeniu postępowania administracyjnego występuje wówczas, gdy podejmowane przez organ czynności procesowe nie charakteryzują się niezbędną koncentracją, względnie mają charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. Przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania administracyjnego zaistnieje wówczas, gdy będzie mu można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, by skończyło się ono w rozsądnym terminie. Innymi słowy, z przewlekłością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy postępowanie to trwało dłużej niż było to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne do rozstrzygnięcia sprawy. W piśmiennictwie prawniczym dotyczącym omawianej regulacji pod pojęciem "przewlekłego prowadzenia postępowania" rozumie się sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny, poprzez podejmowanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywaniu czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest w bezczynności (zob.: J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012), ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (zob.: B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011).

W wyniku rozpoznawania skargi na przewlekłość Sąd bada, czy postępowanie organu prowadzone było w sposób prawidłowy z punktu widzenia wymogów efektywności i to bez względu na to, czy sprawa została zakończona wydaniem decyzji przed wydaniem orzeczenia przez Sąd, czy nie. Sąd dokonuje oceny postępowania przed organem administracji, a ściślej działań organu pod kątem prawidłowego zastosowania przepisów postępowania.

Zgodnie z art. 35 § 1. K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki.

Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania - § 3 art. 35 K.p.a.

Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu - § 5 art. 35 K.p.a.

Regulacja dotycząca doręczeń hybrydowych nie ma zastosowania w sprawie.

Zgodne z art. 133 § 1 P.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy i ewentualnie dowodów przeprowadzonych na rozprawie. Jak stwierdził Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z 1 lutego 2008 r. sygn.. akt I OSK 1548/06 (opubl. CBOiS) akta sprawy, o których mowa w art. 133 § 1 P.p.s.a. i art. 54 § 2 Pp.p.s.a. oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie, której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Należy zatem przyjąć, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał prowadząc postępowanie zakończone co do zasady orzeczeniem zaskarżonym do sądu. W rozpatrywanej sprawie akta w procedowanej przez organ, do dnia wniesienia skargi do sadu administracyjnego, sprawy.

Ponadto przepisy nie nakładają na sąd obowiązku zgromadzenia kompletnych akt postępowania w sprawie toczącej się przed nim, a tylko dokonanie oceny na podstawie akt przesłanych przez organ, a wyjątkowo uzupełnianych dodatkowymi istotnymi dowodami.

Z przesłanych sądowi akt sprawy wynika, że Skarżący wniosek inicjujący postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z 6 stycznia 1993 r. złożyli 2 marca 2007 r., co potwierdza prezentata na kserokopii odpisu wniosku. Tej okoliczności nie neguje organ

Zawiadomienie o wszczęciu postępowania z 1 czerwca 2007 r. jednocześnie przedłużało termin rozpatrzenia sprawy do 30 czerwca 2007 r. Już wówczas przedłużenie zostało dokonane z naruszeniem terminu dwóch miesięcy określonego w art. 35 § 1 K.p.a. Już w tym momencie organ popadł w bezczynność.

Termin załatwienia sprawy przedłużono z uwagi na konieczność zgromadzenia materiału dowodowego w sprawie. Następnie pismem z 26 czerwca 2007 r. zawiadomiono Skarżących o przedłużeniu na ich wniosek terminu załatwienia sprawy do 20 lipca 2007 r. Także w celu uzupełnienia materiału dowodowego.

Kolejne zawiadomienie o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy nosi datę 31 marca 2008 r. W aktach brak wniosków stron, brak wezwania Skarżących przez organ do przedłożenia jakichkolwiek dowodów i na jaką okoliczność. Brak jest śladów poszukiwania akt sprawy z 1993 r. bezpośrednio po wniesieniu wniosku inicjującego postępowanie w sprawie. Brak jest wezwania stron do przedłożenia posiadanych przez nie dokumentów. Tymczasem z korespondencji z Archiwum Państwowym – pismo z 21 października 2022 r. wynika, ze w 2007 r. akta jeszcze istniały i były w posiadaniu organu.

Brak jest również jakiejkolwiek odpowiedzi na pisma Skarżących z 16 lipca 2019 r., 27 stycznia 2020 r. i 8 kwietnia 2021 r., które jak wynika z kserokopii ich odpisów wpłynęły do organu, co potwierdzają zamieszczone na odpisach prezentaty. Dopiero ponaglenie z 6 kwietnia 2022 r. wywołało reakcję organu i prośbę o przedstawienie posiadanych przez Skarżących dokumentów oraz ich poszukiwanie u Prezydenta Miasta C. i w Archiwum Państwowym.

W świetle powyższych faktów nie budzi wątpliwości Sądu, że organ dopuścił się bezczynności i przewlekłości w prowadzeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem Skarżących z 2 marca 2007 r. i to z rażącym naruszeniem prawa. Bowiem rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 149 § 1a P.p.s.a., jest taki stan, w którym bez żadnej wątpliwości można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12). Taki stan rzeczy zaistniał rozpoznawanej sprawie. Nawet jeśli strony postępowania wnosiły o przedłużenie jego trwania, co nie wynika wprost z akt, brak stosownych wniosków stron, to nie zwalniało organu z obowiązku wezwania ich do przedłożenia dowodów lub pouczenia o możliwości zawieszenia postępowania. Przerwanie procedowania w sprawie nie jest formą jej prowadzenia uregulowaną w Kodeksie postępowania administracyjnego.

W myśl art. 149 § 2 P.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, Sąd może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. Suma pieniężna jest jednym z dwóch (obok grzywny) środków o charakterze finansowym, które mogą być orzeczone w razie uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Przy tym decyzja o ich zastosowaniu, w tym wybór konkretnego środka (grzywna, suma pieniężna albo oba te środki łącznie) należy do sądu (por. wyroki NSA: z 8 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 1314/16 i z 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1506/16 - CBOSA). Zatem zasądzenie na podstawie 149 § 2 P.p.s.a. sumy pieniężnej od organu - podobnie jak i nałożenie na organ grzywny - jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu (por. wyroki NSA: z 3 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 1695/16 i z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1685/17 - CBOSA).

Suma pieniężna, jak wynika z wyżej przytoczonej regulacji, ma zrekompensować, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbek jakiego doznał skarżący na skutek przewlekłego działania organu administracji. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 19 lipca 2016 r. sygn. akt I OZ 705/16 (CBOSA), suma pieniężna, o której mowa w 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 P.p.s.a., stanowi "szczególnego rodzaju zadośćuczynienie za stan bezczynności organu". W związku z tym nie ulega wątpliwości, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym skarżący powinien nawiązać do uszczerbku wywołanego bezczynnością lub przewlekłością postępowania (por. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 3271/19, z 23 września 2020 r. sygn. akt I OSK 434/20).

Skarżący w skardze domagali się przyznania im odszkodowania. Przy czym nie sprecyzowali wysokości żądanej kwoty. Niewątpliwie tak długi okres załatwiania sprawy, brak aktywności organu w dążeniu do załatwienia sprawy, pozostawienie Skarżących w niepewności prawnej przez tak długi okres, przemawiają za uwzględnieniem wniosku. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a . zasądził na rzecz Skarżących sumę 3000 złotych.

Ponieważ po wniesieniu skargi organ wydał decyzję z 16 lutego 2023 r. Sąd w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. W pozostałym zakresie orzekł na podstawie art. 149 § 1 pkt 3, § 1,a § 2 P.p.s.a. orzekła jak w sentencji.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.