Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1715/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6190 Służba Cywilna, pracownicy mianowani, nauczyciele
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 9a ust. 5
journal: Dz.U. 2019 poz 2215
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela - t.j.
article: art. 279 ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 marca 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 611/21 w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Dolnośląskiego Kuratora Oświaty z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 30 marca 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 611/21 oddalił skargę A. L. na decyzję Dolnośląskiego Kuratora Oświaty z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu [...] sierpnia 2020 r. A. L. (dalej: skarżąca) wniosła do Starosty [...] na podstawie art. 9a ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2019 r. poz. 2215) o nadanie stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego z mocy prawa. Wyjaśniła, że od 1 września 2020 r. podejmuje zatrudnienie w Zespole Szkół im. [...] w [...], jest nauczycielem akademickim, posiada stopień naukowy doktora oraz legitymuje się co najmniej 5 - letnim okresem pracy w szkole wyższej, w tym okresem studiów doktoranckich wliczanym do uprawnień pracowniczych na podstawie art. 208 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r. poz. 85 ze zm.).

Dolnośląski Kurator Oświaty decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] uchylił w całości decyzję Starosty [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w sprawie odmowy nadania wnioskodawczyni stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Kolejną decyzją z dnia [...] lutego 20221 r. nr [...] Starosta [...] ponownie odmówił wnioskodawczyni nadania stopnia nauczyciela mianowanego, gdyż nie legitymowała się ona 5 – letnim okresem pracy w szkole wyższej. Na dzień 1 września 2020 r. staż pracy w charakterze nauczyciela akademickiego wyniósł 3 lata, 8 miesięcy i 1 dzień. Strona ukończyła również studia doktoranckie w wymiarze 4 lat i 4 miesięcy. Jednakże okresu trwania studiów doktoranckich nie można zaliczyć do stażu pracy, wymaganego do nadania stopnia nauczyciela mianowanego na podstawie art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela, ponieważ słuchacze studiów doktoranckich nie są pracownikami.

Wobec wniesienia odwołania Dolnośląski Kurator Oświaty decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji wskazując, że zaliczenie okresu studiów doktoranckich do okresu pracy, z którego wynikają pewne uprawnienia pracownicze nie jest równoważne z okresem pracy rozumianym jako okres zatrudnienia. Staż pracy jest związany przede wszystkim z pozostawaniem w stosunku pracy. Nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem akademickim następuje na podstawie mianowania albo umowy o pracę. Natomiast doktoranci nie byli i nie są obecnie pracownikami szkół wyższych. Nie jest więc możliwe uznanie studiów doktoranckich jako okresu pracy w szkole wyższej i zaliczenie okresu ich trwania do stażu pracy.

A. L. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga nie była zasadna i nie zasługiwała na uwzględnienie.

Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela nauczyciele akademiccy, posiadający stopień naukowy oraz legitymujący się co najmniej 5 – letnim okresem pracy w szkole wyższej, z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole uzyskują stopień nauczyciela mianowanego. Nie jest sporne, że skarżąca w momencie składania wniosku była nauczycielem akademickim i posiadała stopień naukowy doktora. Przedmiotem sporu jest natomiast kwestia zaliczenia do okresu pracy w szkole wyższej okresu odbywania przez skarżącą studiów doktoranckich w szkole wyższej (nie więcej niż 4 lata). Dla nauczycieli akademickich ustanowiono dwa odrębne warunki, których spełnienie umożliwia uzyskanie stopnia nauczyciela mianowanego z dniem nawiązania stosunku pracy. Jest to posiadanie stopnia naukowego oraz odpowiedni okres pracy w szkole wyższej na stanowisku nauczyciela akademickiego. Uzyskanie stopnia naukowego doktora związane jest z pomyślnym ukończeniem studiów doktoranckich i obroną pracy doktorskiej. Natomiast wymagany okres pracy w szkole wyższej powinien być związany z zatrudnieniem na stanowisku nauczyciela akademickiego, a nie na jakimkolwiek stanowisku w szkole wyższej (np. na stanowisku w administracji uczelni wyższej). Obu tych warunków nie należy również łączyć, przez zaliczenie do okresu pracy w szkole wyższej okresu odbywania studiów doktoranckich (nie więcej niż 4 lata), jak żądała tego skarżąca. Zaliczenie bowiem do wymaganego w art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela 5 – letniego okresu pracy w szkole wyższej 4 – letniego okresu studiów doktoranckich umożliwiłoby nadawanie stopnia nauczyciela mianowanego nauczycielom akademickim legitymującym się jedynie rocznym okresem zatrudnienia na stanowisku nauczyciela akademickiego, co stoi w sprzeczności z zapisami art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela. Zatem okres odbywania studiów doktoranckich nie stanowi okresu pracy w szkole wyższej, w szczególności na stanowisku nauczyciela akademickiego, pomimo prowadzenia przez doktoranta zajęć dydaktycznych ze studentami i uczestniczenia w prowadzeniu badań naukowych. Stosownie do art. 116 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nauczyciela akademickiego zatrudnia się na stanowisku profesora, profesora uczelni, adiunkta i asystenta, a zgodnie z art. 117 ust. 1 cyt. ustawy nawiązanie stosunku pracy z pracownikiem uczelni następuje na podstawie umowy o pracę. Odpowiednio, zgodnie z art. 110 ust. 1 i ust. 2 poprzednio obowiązującej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym nauczyciele akademiccy zatrudniani byli na stanowiskach profesora zwyczajnego, profesora nadzwyczajnego, profesora wizytującego, adiunkta, asystenta, starszego wykładowcy, wykładowcy, lektora lub instruktora, a zgodnie z art. 118 ust. 1 tej ustawy nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem akademickim posiadającym tytuł profesora następowało na podstawie mianowania, a z pozostałymi nauczycielami akademickimi na podstawie umowy o pracę.

Wobec powyższego WSA we Wrocławiu uznając zarzuty skarżącej za nieuzasadnione na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła A. L., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie art.174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:

a/ naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 9a ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2215) poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na niewłaściwej ocenie zaliczalności okresu pracy w szkole wyższej, wymaganego do uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego w stosunku do nauczyciela akademickiego posiadającego stopień naukowy doktora w wyniku odbycia studiów doktorskich,

b/ naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 279 ust. 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669 z późn. zm.) poprzez błędne niezaliczenie do okresu pracy w szkole wyższej okresu (4 lat) uczestnictwa skarżącej kasacyjnie w studiach doktoranckich, uwieńczonego uzyskaniem stopnia doktora.

Mając powyższe na uwadze skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie w całości wyroku i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, ewentualnie w razie uznania przez NSA, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona - na podstawie art. 188 p.p.s.a. - o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez NSA, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych oraz zrzekła się rozpoznania sprawy na rozprawie.

Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dolnośląski Kurator Oświaty we Wrocławiu wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na jednej podstawie: naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.).

Stosownie do treści art. 9a ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela nauczyciele akademiccy, posiadający stopień naukowy oraz legitymujący się co najmniej 5-letnim okresem pracy w szkole wyższej z dniem nawiązania stosunku pracy w szkole uzyskują stopień nauczyciela mianowanego. Jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2203), którą ustanowiono art. 9a ust. 5: "zmiana ta ułatwi pozyskiwanie do pracy w szkole nauczycieli akademickich legitymujących się nierzadko wysokim poziomem kwalifikacji i kompetencji oraz znaczącym dorobkiem zawodowym".

Wobec tak skonstruowanej treści przepisu, uzasadnienia projektu ustawy, jego literalna i systemowa wykładnia regulacji prowadzi do dwóch podstawowych wniosków.

Po pierwsze, jego zakresem objęci są nauczyciele akademiccy dotychczas niezatrudnieni w szkole, którzy posiadają stopień naukowy oraz legitymują się co najmniej 5-letnim okresem pracy w szkole wyższej. Po drugie, przepis ten zawiera zupełne przesłanki materialnoprawne do wydania decyzji mającej charakter stricte deklaratoryjny, gdyż potwierdza jedynie fakt uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego z mocy prawa, a dniem uzyskania tego stopnia jest data zatrudnienia w szkole. Decyzja taka wydawana jest poza ramami procedury obowiązującej przy uzyskiwaniu kolejnego stopnia awansu zawodowego przez nauczyciela. Potwierdza ona jedynie uzyskanie stopnia z mocy obowiązujących przepisów (ex lege), przy spełnieniu ustawowych warunków (chodzi tu o warunki wskazane w art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela). Zatem decyzja o nadaniu stopnia nauczyciela mianowanego ma jedynie charakter deklaratoryjny, tj. potwierdzający fakt uzyskania tego stopnia z mocy samej ustawy z dniem zatrudnienia w szkole. Dla ziszczenia się tego skutku – zgodnie z art. 9a ust. 5 Karty Nauczyciela - niezbędne jest spełnienie w dniu nawiązania stosunku pracy w szkole następujących przesłanek: musi to być osoba, która jest nauczycielem akademickim, posiada stopień naukowy oraz legitymuje się co najmniej 5-letnim okresem pracy w szkole wyższej. Same przesłanki nie są kwestionowane przez stronę skarżącą kasacyjnie. Istota sporu wiąże się z rozumieniem ostatniej przesłanki tj. 5-letniego okresu pracy w szkole wyższej. W tym zakresie Skarżąca kasacyjnie odwołuje się do art. 279 ust. 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669 z późn. zm.) poprzez błędne niezaliczenie do okresu pracy w szkole wyższej okresu (4 lat) uczestnictwa w studiach doktoranckich, uwieńczonego uzyskaniem stopnia doktora. Przez okres pracy rozumieć należy okres, w którym pracownik świadczy pracę w ramach stosunku pracy: na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, wyboru lub spółdzielczej umowy o prace. Uzyskanie stopnia naukowego doktora związane jest z pomyślnym ukończeniem studiów doktoranckich i obroną pracy doktorskiej. Natomiast wymagany okres pracy w szkole wyższej powinien być związany z zatrudnieniem w szkole wyższej. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż okres odbywania studiów doktoranckich nie stanowi okresu pracy w szkole wyższej, nawet jeżeli w ich ramach doktorant prowadził zajęcia dydaktyczne ze studentami lub uczestniczył w prowadzeniu badań naukowych (chyba, że był wówczas zatrudniony na umowę o pracę w szkole wyższej).

Jak wynika z brzmienia art. 279 ust. 3 cyt. ustawy osobie, która uzyskała stopień doktora po ukończeniu studiów doktoranckich, o których mowa w ust. 1, okres odbywania tych studiów, nie dłuższy niż 4 lata, zalicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Chodzi tutaj o uprawnienia pracownicze uzależnione od stażu pracy pracownika, który obejmuje nie tylko okresy faktycznego wykonywania pracy, lecz także okresy, w których pracownik tej pracy nie świadczył. Okresy te wynikają wprost z przepisów prawa i dotyczą wszystkich pracowników w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy, tj. uprawnień przewidzianych w przepisach Kodeksu pracy dla wszystkich grup pracowników (np. uprawnienie do określonego wymiaru urlopu wypoczynkowego, uprawnienie do odprawy, uprawnienie do nagrody jubileuszowej).

Natomiast okresu odbywania studiów doktoranckich, w rozumieniu art. 279 ust. 3 Przepisów wprowadzających ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, nie sposób zaliczyć do okresu zatrudnienia, wykonywania zawodu lub określonej pracy itp., sformułowanego jako warunek, od którego spełnienia uzależnione jest zatrudnienie (mianowanie, powołanie) pracownika, czy też np. postępowanie awansowe. Jest to bowiem przesłanka materialnoprawna wynikająca z konkretnej normy prawnej i wskazująca określoną osobistą cechę, którą musi spełniać osoba starająca się o zatrudnienie, mianowanie, powołanie lub np. awans zawodowy.

W konsekwencji nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 279 ust. 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. : Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669 z późn. zm.).

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.