Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 127/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
Hasła tematyczne: Czystość i porządek
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 379, art.380
journal: Dz.U. 2020 poz 1219
law: Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska.
article: art. 5 ust. 1 pkt 3b, art. 10 ust.2, 3, art. 6
journal: Dz.U. 1996 nr 132 poz 622
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 15 grudnia 2023 r., znak: SKO.41/6682/OD/2023 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy S. z 6 listopada 2023 r., znak: IOŚ.6232.2.2023; II. zasądza na rzecz skarżącej M. W. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 15 grudnia 2023 r., znak: SKO.41/6682/OD/2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 5 i art. 6 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2021 r. poz. 888, dalej: u.c.p.g.), art. 379 i art. 380 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2022 r. poz. 2556), rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 14 stycznia 2002 r. w sprawie określenia przeciętnych norm zużycia wody (Dz. U. Nr 8, poz. 70), a także rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1225), po rozpoznaniu odwołania M. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Serniki z 6 listopada 2023 r., znak: IOŚ.6232.2.2023 umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie gromadzenia i pozbywania się nieczystości ciekłych z działki nr [...] położonej w miejscowości N. [...].

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że skoro nie zostało wykazane, aby na spornej nieruchomości dochodziło do nieprawidłowego gromadzenia i pozbywania się nieczystości ciekłych, to niemożliwe było wydanie decyzji nakładającej na właścicieli nieruchomości jakiekolwiek obowiązki, bowiem są one realizowane przez nich zgodnie z przepisami ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. W ocenie Kolegium ponowne postępowanie w sprawie przeprowadzone przez organ I instancji, uruchomione na wniosek M. W. oparty o okoliczności, z których mogło wynikać, że doszło do zmiany stanu faktycznego sprawy, wykazało, wbrew jej stanowisku, brak przesłanek do wydania decyzji w trybie przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Organ odwoławczy przytoczył treść art. 5 ust. 1 pkt 3b tej ustawy, z którego wynika, że właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez pozbywanie się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych oraz nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi. Stosownie zaś do art. 5 ust. 6 ustawy nadzór nad realizacją tych obowiązków sprawuje wójt, burmistrz lub prezydent miasta, który w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku (art. 5 ust. 7).

Kolegium wyjaśniło, że w przywołanym przepisie obowiązek nałożony na wójta, obejmujący kontrolę realizacji zgodnego z przepisami pozbywania się zebranych na terenie nieruchomości nieczystości ciekłych, powinien mieć charakter rzeczywisty i obiektywny. Zgodnie z dyrektywami postępowania wyrażonymi w szczególności w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. organ ten w sytuacji uzyskania informacji o braku właściwej realizacji obowiązku nałożonego na właściciela nieruchomości powinien podjąć wszelkie działania zmierzające do zweryfikowania jego realizacji. Dopiero kompleksowa kontrola obowiązku daje podstawę do stwierdzenia jego realizacji albo wydania decyzji w trybie art. 6 ust. 7 w zw. z ust. 5a u.c.p.g.

Kolegium ustaliło, że właściciele nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] korzystają z usług Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej L. w zakresie wywozu z tej nieruchomości nieczystości ciekłych. Nieruchomość zamieszkana jest przez dwie osoby. Ponadto organ w aktach sprawy zgromadził dowody opłacenia usług wywozu nieczystości ciekłych od 1 lipca 2021 r. do 29 marca 2023 r., z których wynika, że na nieruchomości wykonano 10 usług asenizacyjnych na łączną ilość 21 m3. Z materiału dowodowego wynika również, że w tym samym okresie pobrano 33 m3 wody. W toku postępowania ustalono także, że nieruchomość wyposażona jest w szczelny zbiornik bezodpływowy o pojemności 3 m3, którego pojemność jest adekwatna do potrzeb mieszkańców tej nieruchomości. Z akt sprawy wynika także, że stan techniczny zbiornika nie był kwestionowany przez organy nadzoru budowlanego, a fakt pozbywania się nieczystości ciekłych do innych zbiorników czy też pomieszczeń nie został potwierdzony. W aktach sprawy zgromadzono wyniki postępowań organu nadzoru budowlanego, obejmującego także kwerendę stanu technicznego budynków i urządzeń na przedmiotowej nieruchomości, z których wynika, że twierdzenia skarżącej o niezgodnym z obowiązującymi przepisami pozbywaniu się nieczystości ciekłych nie są prawdziwe i nie znajdują potwierdzenia w ustaleniach organów. Prowadzenie w nieskończoność (od kilku lat) postępowania w sprawie nie znajduje, w opinii Kolegium, żadnego uzasadnienia. Skarżąca po prawomocnym zakończeniu postępowania ponownie sformułowała nieprawdziwe wnioski, dążąc do wzruszenia orzeczenia niezawisłego sądu administracyjnego.

Kolegium wskazało, że na nieruchomości prowadzone są uprawy ogrodnicze, które wymagają podlewania. Źródłem ich zaopatrzenia w wodę jest instalacja wodociągowa, która również służy do celów bytowych. W opinii Kolegium aktualny materiał dowodowy potwierdza ustalenia dokonane przez organ I instancji, które należy uznać za wiarygodne. W części pobierana woda jest używana do prowadzonych upraw ogrodniczych, a jej zużycie nie przekracza przeciętnych norm, a nawet jest zdecydowanie niższe. Przyjęte normy zużycia wody na jednego mieszkańca z uwagi na ich korelację z regularnymi odbiorami nieczystości ciekłych przez wykwalifikowany podmiot także uznać należy za wiarygodne. Zatem fakt istnienia niewielkiej dysproporcji między zużyciem wody a ilością utylizowanych ścieków znajduje uzasadnienie w świetle zgromadzonego materiału dowodowego i nie jest wynikiem niezgodnego z obowiązującymi przepisami gospodarowania odpadami ciekłymi na przedmiotowej nieruchomości. Twierdzenia skarżącej odnośnie do nieprawidłowego gospodarowania odpadami ciekłymi nie wynikają przy tym z rzeczywistych i racjonalnych dowodów, a jedynie przypuszczeń, które nie zostały w żaden sposób potwierdzone. Przy tym w świetle przepisów postępowania organy administracji nie mają obowiązku poszukiwania takich dowodów, w sytuacji, gdy ze zgromadzonych przez nie dowodów stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w sposób całościowy.

W związku z powyższym Kolegium uznało, że wobec braku wystąpienia niezgodnego z prawem gospodarowania nieczystościami ciekłymi na przedmiotowej nieruchomości niemożliwe było wydanie decyzji nakładającej jakiekolwiek obowiązki na właścicieli nieruchomości ponad te, które są przez nich realizowane zgodnie z przepisami ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, a zatem w sprawie wystąpiła bezprzedmiotowość, która warunkowała umorzenie postępowania. W ocenie Kolegium nie było również podstaw do oparcia rozstrzygnięcia na normie art. 363 ustawy Prawo ochrony środowiska, bowiem w sprawie nie mamy do czynienia z negatywnym oddziaływaniem na środowisko.

W skardze na tę decyzję M. W. zarzuciła:

1) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 81 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na oparciu zaskarżonej decyzji na ustaleniach faktycznych, które z uwagi na brak wypowiedzenia się przez skarżącą (pozbawioną w istocie prawa do czynnego udziału w postępowaniu), co do treści tych ustaleń oraz poprzedzających je dowodów, nie mogą być uznane za udowodnione i nie mogą stanowić podstawy faktycznej zaskarżonej decyzji (organ I instancji pozbawił Skarżącą prawa do czynnego udziału w sprawie, zaś organ II instancji uchybienie to "przeoczył");

2) naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego oraz wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, skutkujące nieuzasadnionym przyjęciem, że:

a/ działka nr [...] jest wyposażona w szczelny zbiornik bezodpływowy o pojemności 3 m3",

b/ "stan techniczny zbiornika nie był kwestionowany przez organy nadzoru budowlanego",

c/ "fakt pozbywania się nieczystości ciekłych do innych zbiorników czy też pomieszczeń nie został potwierdzony",

d/ "na nieruchomości prowadzone są uprawy ogrodnicze, które wymagają podlewania",

e/ "w części pobierana woda jest używana do prowadzonych upraw ogrodniczych, a jej zużycie nie przekracza przeciętnych norm",

f/ "fakt istnienia niewielkich dysproporcji między zużyciem wody a ilością utylizowanych ścieków znajduje uzasadnienie w świetle zgromadzonego materiału dowodowego",

g/ "nieruchomość (działkę nr [...]) zamieszkują dwie osoby";

3) naruszenie art. 7 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 86 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zaniechanie przez organy dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów wnioskowanych przez skarżącą w piśmie z 20 kwietnia 2023 r., tj. badania szczelności całej instalacji kanalizacyjnej istniejącej na działce nr [...], w tym zbiornika bezodpływowego, zeznań strony i świadków oraz oględzin m. in. działki nr [...], podczas gdy chociażby przesłuchanie wskazanych przez M. W. osób, jak i dokonanie oględzin było bez wątpienia w niniejszej sprawie nieodzowne, pozwoliłoby bowiem na wyjaśnienie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności: czy na nieruchomości faktycznie prowadzone są jakiekolwiek uprawy i jaki jest ich rozmiar (co pozwoliłoby zweryfikować czy deklarowane przez A. K. zużycie wody na ten cel jest adekwatne i uzasadnione), a także, ile osób faktycznie zamieszkuje na tej nieruchomości, zwłaszcza w okresie wakacji letnich - od czerwca do sierpnia;

4) naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego przez organ II instancji oraz zaaprobowanie przez Kolegium niepodjęcia tych czynności i działań przez Wójta Gminy Serniki, w szczególności zaś zaniechanie ustalenia w sposób miarodajny okoliczności w postaci: szczelności całej instalacji kanalizacyjnej - w tym zbiornika bezodpływowego - istniejącej na działce nr [...] według stanu na dzień orzekania (ustalenia w tej materii poczyniono na podstawie - jak przypuszcza skarżąca - dowodów z postępowania zakończonego w 2021 r. - jednak w niniejszym postępowaniu żadnych czynności dowodowych w tej materii nie przeprowadzono), jak również faktu oraz realnych rozmiarów prowadzonej rzekomo na działce nr [...] produkcji rolnej/ogrodniczej i hodowli zwierząt;

5) naruszenie art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. oraz art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej decyzji organu II instancji, w szczególności brak wskazania dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co jest o tyle istotne, że chociażby w zakresie aktualnego stanu technicznego zbiornika bezodpływowego na działce nr [...] nie przeprowadzono żadnych czynności dowodowych: ponadto żaden z organów nie odniósł się do dokumentu w postaci wydruku z Geoportalu Infrastruktury Informacji przestrzennej (geoportal.gov.pl) prezentującego dane z bazy uzbrojenia terenu (GESUT);

6) naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, mimo iż zachodziły warunki do uchylenia decyzji Wójta Gminy Serniki z dnia 6 listopada 2011 r.

Mając na względzie podniesione zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, uchylenie w całości decyzji Wójta Gminy Serniki z 6 listopada 2023 r. oraz zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z wnioskiem skarżącej i wobec braku ze strony organu żądania przeprowadzenia rozprawy sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Norma art. 5 ust. 1 u.c.p.g. nakłada na właścicieli nieruchomości szereg obowiązków dotyczących utrzymania czystości i porządku na nieruchomości. Jednym z nich jest wskazany w art. 5 ust. 1 pkt 3b u.c.p.g. obowiązek pozbywania się zebranych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych oraz nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi.

Nadzór nad realizacją obowiązków określonych w art. 5 ust. 1 u.c.p.g. sprawuje wójt (art. 5 ust. 7 u.c.p.g.).

W myśl art. 5 ust. 7 u.p.c.g. w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1-4 powołanej ustawy wójt wydaje decyzję nakazującą ich wykonanie. Przepis ten nie dotyczy jednak obowiązków wymienionych w art. 5 ust. 1 pkt 3-3b ustawy, co umknęło organom obu instancji.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 u.p.c.g. właściciele nieruchomości, którzy pozbywają się z terenu nieruchomości nieczystości ciekłych, wykonując obowiązek określony w art. 5 ust. 1 pkt 3b, są obowiązani do udokumentowania w formie umowy korzystania z usług wykonywanych przez gminną jednostkę organizacyjną lub przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych lub gminną jednostkę organizacyjną lub przedsiębiorcę odbierającego odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, wpisanego do rejestru działalności regulowanej, o którym mowa w art. 9b ust. 2 - przez okazanie takich umów i dowodów uiszczania opłat za te usługi.

W myśl art. 6 ust. 5a u.c.p.g. wójt kontroluje:

1) posiadanie umów, o których mowa w ust. 1;

2) zgodność postanowień umów, o których mowa w ust. 1 pkt 2, z wymaganiami określonymi w regulaminie oraz ze sposobem określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 4a ust. 1;

3) dowody uiszczania opłat za usługi, o których mowa w ust. 1, lub inny sposób udokumentowania wykonania obowiązków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3b.

Stosownie zaś do treści art. 6 ust 7 u.c.p.g. wójt wydaje z urzędu decyzję, w której ustala:

1) obowiązek uiszczania opłat za odbieranie odpadów komunalnych lub opróżnianie zbiorników bezodpływowych lub osadników w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków;

2) wysokość opłat wyliczonych z zastosowaniem stawek, o których mowa w ust. 2;

3) terminy uiszczania opłat, o których mowa w pkt 1;

4) sposób i terminy udostępniania pojemników, zbiorników bezodpływowych lub osadników w instalacjach przydomowych oczyszczalni ścieków w celu ich opróżnienia lub worków w celu ich odebrania.

Zgodnie z art. 10 ust. 2 u.p.c.g., kto nie wykonuje obowiązków wymienionych w art. 5 ust. 1 ustawy, podlega karze grzywny. Postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 2 art. 10 toczy się według przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 10 ust. 3 u.p.c.g.).

Przytoczone przepisy określają szereg obowiązków właścicieli nieruchomości dotyczących utrzymania czystości i porządku, ciążących na nich z mocy samego prawa oraz zadania gminy w tym zakresie. Jednym z tych obowiązków, nałożonym w art. 5 ust. 1 pkt 3b tej ustawy na właścicieli nieruchomości, jest pozbywanie się zebranych na terenie nieruchomości nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi. Sposób wywiązania się przez właścicieli nieruchomości z tego obowiązku został uściślony w art. 6 ust. 1 tej ustawy, zgodnie z którym właściciele nieruchomości obowiązani są wykazać wykonywanie obowiązku określonego w art. 5 ust. 1 pkt 3b przez okazanie umowy dotyczącej korzystania z usług zakładu będącego gminną jednostką organizacyjną lub przedsiębiorcy posiadającego zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych, jak też dowodów płacenia za takie usługi. Art. 6 ust. 1 u.p.c.g. przewiduje zatem jedynie formę i sposób dokumentowania przez właściciela nieruchomości wykonywania obowiązków ciążących na nim z mocy ustawy, tj. z mocy art. 5 ust. 1 pkt 3b. Obciąża właściciela ciężarem dowodu wykazania, że zbiornik bezodpływowy jest opróżniany, w celu uniknięcia sankcji, o której mowa w art. 6 ust. 7 u.c.p.g. Sankcją tą jest wszczęcie z urzędu postępowania administracyjnego i wydanie przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) decyzji ustalającej obowiązek uiszczania opłat za opróżnianie zbiorków bezodpływowych, wysokość opłat, terminy ich uiszczania, sposób i terminy udostępniania urządzeń lub zbiorników celu ich opróżniania, tj. decyzji wskazanej w art. 6 ust. 7 u.c.p.g.

Wójt nie ma natomiast kompetencji do wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego, jak też do wydania decyzji w przedmiocie pozbywania się nieczystości ciekłych w sposób niezgodny z przepisami ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminie, tj. decyzji nakazującej wykonanie obowiązku (art. 5 ust. 8 u.c.p.g.). Uprawniony jest jedynie do wydania decyzji, o których mowa w art. 6 ust. 7 u.c.p.g. W myśl ust. 6 art. 5 ustawy wójt pozostaje co prawda organem sprawującym nadzór nad realizacją przez właścicieli nieruchomości obowiązków określonych w ust. 1-4 art. 5 u.c.p.g., jednak nie ma kompetencji do wydawania decyzji merytorycznej zobowiązującej do wykonania obowiązku, jak też decyzji umarzającej postępowanie ze względu na jego bezprzedmiotowość spowodowaną uznaniem zrealizowania obowiązku w kwestii pozbywania się przez właścicieli nieruchomości nieczystości ciekłych z terenu ich nieruchomości, tj. w kwestii obowiązku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3b u.c.p.g. Wynika to wprost z art. 5 ust. 8 tej ustawy.

Nie oznacza to, że niewykonywanie przez właściciela nieruchomości nałożonego w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminie obowiązku pozbywania się nieczystości ciekłych z terenu nieruchomości nie jest sankcjonowane prawnie. Art. 10 ust. 2 u.c.p.g. przewiduje karę grzywny orzekaną w postępowaniu wykroczeniowym, wobec tego, kto nie wykonuje obowiązków wymienionych w art. 5 ust. 1, czyli także obowiązku pozbywania się zebranych na terenie nieruchomości nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy i przepisami odrębnymi (pkt 3b).

W rozpoznawanej sprawie postępowanie administracyjne prowadzone przez Wójta Gminy Serniki, zainicjowane zostało wnioskiem M. W., w którym zażądała sprawdzenia prawidłowości odprowadzania nieczystości płynnych z działki nr [...], w tym szczelności zbiornika na te nieczystości. Wprawdzie organ I instancji zgromadził dowody na to, że właścicielka działki nr [...] posiada umowę nr [...] na wywóz nieczystości ciekłych z tej nieruchomości zawartą w dniu 1 sierpnia 2018 r. z PGK L.. Ponadto organ w aktach sprawy zgromadził dowody opłacenia usług wywozu nieczystości ciekłych, które dokumentują wywóz nieczystości za okres od 30 lipca 2021 r. do 29 marca 2023 r. w ilości łącznej 21 m3, ale uczynił to w związku ze skargą dotyczącą niedopełnienia obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 3b u.c.p.g., a nie pod rygorem wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie wydania decyzji, o której mowa w art. 6 ust. 7 tej ustawy. Argumentacja zawarta w uzasadnieniach rozstrzygnięć organów obu instancji (w uzasadnieniu postanowienia Kolegium z 16 sierpnia 2023 r., znak: SKO.41/4842/OD/2023, wydanego po rozpoznaniu zażalenia M. W., uchylającego postanowienie Wójta Gminy Serniki z 21 lipca 2023 r., znak: IOŚ.6232.01.2019 odmawiające wszczęcia na wniosek M. W. postępowania w sprawie gromadzenia i pozbywania się nieczystości ciekłych z nieruchomości nr [...], w uzasadnieniu decyzji Wójta Gminy Serniki z 6 listopada 2023 r., znak: IOŚ.6232.2.2023 umarzającej jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie gromadzenia i pozbywania się nieczystości ciekłych z działki nr [...] położonej w miejscowości N. [...], a także w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji) świadczy o tym, że postępowanie organów nakierowane było na ustalenie, czy właściciele działki nr [...] realizują obowiązek, o którym mowa w art. 5 ust.1 pkt 3b u.c.p.g., tj. czy nieczystości ciekłe na działce nr [...] są technicznie prawidłowo odprowadzane.

Decyzją z 6 listopada 2023 r. Wójt Gminy Serniki umorzył postępowanie w sprawie gromadzenia i pozbywania się nieczystości ciekłych z działki nr [...] położonej w miejscowości N. [...]. Wprawdzie w podstawie prawnej decyzji powołał m.in. art. 5 ust. 1 pkt 3a i 3b oraz ust. 6 i ust. 8 u.c.p.g., jednak analiza uzasadnienia tej decyzji wskazuje, że organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające i w jego rezultacie uznał brak nieprawidłowości w kwestii gromadzenia i pozbywania się nieczystości ciekłych na działce nr [...], w konsekwencji czego umorzył postępowanie.

Organ pierwszej instancji wypowiedział się merytorycznie w kwestii realizacji przez właściciela działki nr [...] obowiązku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3b u.c.p.g. (ocenił wykonanie tego obowiązku), umarzając postępowanie jako bezprzedmiotowe z tej właśnie przyczyny. Organ I instancji w decyzji z dnia 6 listopada 2023 r. wypowiedział się zatem w zakresie, w jakim, ze względu na niebudzącą wątpliwości regulację ust. 8 art. 5 u.c.p.g., nie przysługiwała mu kompetencja do prowadzenia postępowania wyjaśniającego i wydania decyzji.

Ten sam błąd popełnił organ drugiej instancji, również wypowiadając się merytorycznie co do braku przesłanek nałożenia przez wójta na właścicieli działki nr [...] obowiązku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3b u.c.p.g. z powodu prawidłowego wykonania tego obowiązku.

Wadliwość stanowiska organów w powyższym zakresie polega na tym, iż nie dostrzegły, że sprawa pozbywania się nieczystości ciekłych w sposób zgodny z przepisami ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nie jest, wobec ustanowienia dla niej odrębnego trybu postępowania, rozstrzygana w trybie decyzji administracyjnej (art. 5 ust. 8 w zw. z ust. 7 u.c.p.g.), a wójt gminy legitymowany jest jedynie do wszczęcia z urzędu postępowania w celu wydania decyzji, o której mowa w art. 6 ust. 7 u.c.p.g. w przypadku nieudokumentowania przez właściciela nieruchomości, w sposób o jakim mowa w 6 ust. 1 ustawy, realizacji obowiązku z art. 5 ust. 1 pkt 3b.

Ponadto skarżąca we wniosku o wszczęcie postępowania w niniejszej sprawie zażądała od organu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w trybie art. 363 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2022 r. poz. 2556 ze zm., dalej: P.o.ś.), zgodnie z którym wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać osobie fizycznej, której działanie negatywnie oddziałuje na środowisko, wykonanie w określonym czasie czynności zmierzających do: 1) ograniczenia negatywnego oddziaływania na środowisko i jego zagrożenia; 2) przywrócenia środowiska do stanu właściwego.

Zwrot normatywny: "negatywne oddziaływanie" zakłada, że mamy do czynienia z ujemnymi dla środowiska konsekwencjami prowadzenia określonej działalności. Działalnością wywierającą negatywny wpływ na środowisko będzie zatem naruszenie obowiązujących standardów korzystania ze środowiska. Oznacza to, że jeżeli na skutek działań osób fizycznych, niewykonujących działalności gospodarczej, doszło np. do zanieczyszczenia wód, gleby, atmosfery, czy przekroczenia dopuszczalnych norm natężenia hałasu, to organ wykonawczy gminy będzie zobowiązany do wydania decyzji nakładającej obowiązek wykonania w określonym czasie czynności zmierzających do ograniczenia negatywnego oddziaływania na środowisko (tak m.in. wyrok WSA we Wrocławiu z 18 kwietnia 2023 r., II SA/Wr 832/22). Przykładem takich działań jest odprowadzanie do gleby nieczystości ciekłych.

Tymczasem organ pierwszej instancji w ogóle nie powołał się na tę regulację i nie odniósł się do żądania skarżącej, zaś Kolegium stwierdziło jedynie, że "stan faktyczny sprawy nie uzasadniał oparcia rozstrzygnięcia na przepisach art. 363 Prawa ochrony środowiska, bowiem w sprawie nie mamy do czynienia z negatywnym oddziaływaniem na środowisko".

To stanowisko jest co najmniej przedwczesne.

W sprawie istotne znaczenie ma okoliczność, że Kolegium postanowieniem z 16 sierpnia 2023 r., znak: SKO.41/4842/OD/2023, wydanym po rozpoznaniu zażalenia M. W., uchyliło postanowienie Wójta Gminy S. z 21 lipca 2023 r., znak: [...] odmawiające wszczęcia na wniosek M. W. postępowania w sprawie gromadzenia i pozbywania się nieczystości ciekłych z nieruchomości nr [...].

W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wskazało, że "w przypadku przedmiotowej nieruchomości zbiornik bezodpływowy powinien być mieć pojemność, która umożliwi przyjęcie wskazanej ilości odpadów ciekłych lub być opróżniany z odpowiednią częstotliwością. Ze zgromadzonych dowodów - umowy i dowodów opłacania usług wynika, że opróżnianie zbiornika na nieczystości ciekłe na działce nr [...] w minimalnym zakresie powinno następować częściej niż wynika to ze zgromadzonych przez organ faktur. Przy tym nie można uznać za wiarygodne, bez przeprowadzenia badania szczelności zbiornika, że przeciętne, dwuosobowe gospodarstwo domowe zamiast 12 m3 wody w okresie dwumiesięcznym, zużyło jedynie [...] tej ilości. Kolegium uznało, że "z całą pewności materiał dowodowy wskazuje, że na przedmiotowej nieruchomości mogło i w dalszym ciągu może dochodzić do pozbywania się nieczystości ciekłych powstających w gospodarstwie domowym w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami. W konsekwencji może mieć to wpływ nie tylko na kwestię odpowiedzialność wynikającej z przepisów u.p.c.g., ale również przepisów dotyczących ochrony środowiska".

W związku z powyższym Kolegium sformułowało dla organu pierwszej instancji wytyczne, uznając, że przede wszystkim ustalenia wymaga faktyczna pojemność zbiornika bezodpływowego znajdującego się na przedmiotowej nieruchomości, następnie ustalenie, od kiedy ten zbiornik jest użytkowany i ewentualnie jak była prowadzona gospodarka odpadowa przed wyposażeniem nieruchomości w ten zbiornik. Ponadto Kolegium uznało za konieczne dokonanie ustaleń, czy znajdujący się na nieruchomości zbiornik jest szczelny oraz czy właściciel nieruchomości nie pozbywa się nieczystości ciekłych w sposób niezgodny z prawem.

Organ pierwszej instancji, wbrew stanowisku zawartemu w uzasadnieniu decyzji umarzającej postępowanie, nie wykonał wytycznych Kolegium zawartych w postanowieniu z 16 sierpnia 2023 r., a Kolegium, wydając zaskarżoną decyzję, te uchybienia bezkrytycznie zaakceptowało.

Organ pierwszej instancji wprawdzie ustalił, że zbiornik na działce nr [...] jest użytkowany od 2017 r., jednak uzasadnienie decyzji pierwszoinstancyjnej nie zawiera żadnych ustaleń co do tego, jak była prowadzona gospodarka odpadowa przed wyposażeniem nieruchomości w ten zbiornik. To uchybienie nie zostało przez Kolegium dostrzeżone.

W końcu, co najistotniejsze, organ pierwszej instancji nie podjął żadnych czynności dowodowych w celu ustalenia, czy znajdujący się na nieruchomości zbiornik jest szczelny oraz czy właściciel nieruchomości nie pozbywa się nieczystości ciekłych w sposób niezgodny z prawem. Powołał się jedynie na ustalenia w tym zakresie poczynione w 2019 r., zaś Kolegium te ustalenia zaaprobowało. Tymczasem w sprawie niezbędne jest przeprowadzenie oględzin instalacji kanalizacyjnej na działce nr [...], w tym oględzin przedmiotowego zbiornika. Nie sposób uznać zasadności twierdzenia organu pierwszej instancji, że przeprowadzenie kontroli obejmującej rozkopanie działki nr [...] w celu udowodnienia funkcjonowania dodatkowego systemu odprowadzania cieków z budynku mieszkalnego znajdującego się na wskazanej działce jest zbyt daleko idącym naruszeniem i ingerencją organu administracji publicznej w prawo własności skarżonej strony. Jako dowód w sprawie należy dopuścić każdą czynność, która przyczyni się do jej wyjaśnienia, w tym oględziny miejsca lub rzeczy (art. 7 k.p.a.).

Nie ma przy tym znaczenia, że szczelność zbiornika na działce nr [...] była przedmiotem postępowania administracyjnego prowadzonego na przestrzeni lat 2019-2021, które zostało umorzone, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 1 marca 2022 r., (II SA/Lu 922/21) oddalił skargę na rozstrzygnięcie umarzające postępowanie jako bezprzedmiotowe. Niniejsza sprawa nie jest bowiem kontynuacją sprawy zakończonej wskazanymi decyzjami i wyrokiem, ale sprawą nową, zainicjowaną kolejnym wnioskiem M. W.. Nie można zatem podzielić stanowiska Kolegium, że "skarżąca po prawomocnym zakończeniu postępowania ponownie sformułowała nieprawdziwe wnioski, dążąc do wzruszenia orzeczenia niezawisłego sądu administracyjnego". Nie sposób bowiem dążyć do wzruszenia orzeczenia niezawisłego sądu administracyjnego w innej sprawie niż zakończona tym orzeczeniem.

W związku z powyższym Sąd uchylił zarówno zaskarżoną decyzję, jak i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w związku z art. 135 p.p.s.a. jako wydane z naruszeniem norm prawa materialnego, tj. art. 7 ust. 8 u.c.p.g. poprzez jego niezastosowanie i dokonanie merytorycznej oceny sprawy w sytuacji, gdy powołany przepis wyłącza kompetencję organu gminy w tym zakresie oraz art. 363 ust. 1 Prawa ochrony środowiska poprzez jego niezastosowanie, a także z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ pierwszej instancji zastosuje wyżej wskazaną ocenę prawną Sądu, którą jest związany na podstawie art. 153 p.p.s.a. Organ przeprowadzi postępowanie dowodowe dla ustalenia, czy instalacja kanalizacyjna, w tym zbiornik na nieczystości ciekłe, na działce nr [...], są szczelne, a tym samym, czy negatywnie nie oddziałują na środowisko. W tym celu organ przeprowadzi oględziny tej instalacji, w tym zbiornika, i dokona analizy zużycia wody na działce nr [...] w stosunku do ilości odprowadzanych ścieków, odniesie się do wniosków dowodowych skarżącej, a następnie wyda rozstrzygnięcie w oparciu o dyspozycję art. 363 ust. 1 P.o.ś.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi w kwocie 200 zł, zostało wydane na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 p.p.s.a.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji.