Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 483/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a i 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 września 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 06 czerwca 2023 r. ([...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania M. S., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy C. z 22 maja 2023 r. ([...]) o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

W dniu 24 kwietnia 2023 r. M. S. (dalej też jako "Wnioskodawczyni" lub "Skarżąca") złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w C. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią, M. M. (ur. [...].; zwaną też dalej "Babcią"), legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym 16 marca 2023 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P..

Przywołaną wyżej decyzją z 22 maja 2023 r. Burmistrz Gminy C. (dalej jako "Burmistrz" lub "organ I instancji") odmówił Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad Babcią, wyjaśniając w uzasadnieniu - z powołaniem się na art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach pielęgnacyjnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.; dalej w skrócie "u.ś.r.") - że w kręgu osób zobowiązanych do opieki nad niepełnosprawną ze względu na obowiązek alimentacyjny są osoby bliższe niż, będąca jej wnuczką, Wnioskodawczyni - a mianowicie dzieci niepełnosprawnej - co uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia. Ponadto z dołączonego do wniosku orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność Babci. Zatem nie jest spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 stwierdził niezgodność tego przepisu z Konstytucją, jednak skutkiem tego wyroku nie jest uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r. ani powstanie prawa opiekunów osób niepełnosprawnych do świadczeń.

W odwołaniu od opisanej decyzji Burmistrza, Wnioskodawczyni wskazała, że jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad Babcią - a to z uwagi na fakt, że syn Babci, M. M., przebywa w zakładzie karnym, a córka Babci, M. N., pracuje.

Utrzymując w mocy ww. decyzję Burmistrza - przywołaną na wstępie decyzją z 06 czerwca 2023 r. - SKO wyjaśniło w uzasadnieniu, że babcia Wnioskodawczyni ma syna i córkę, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W świetle powyższego uprawnienie Wnioskodawczyni do świadczenia pielęgnacyjnego może być rozpatrywane jedynie w odniesieniu do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Następnie omówiwszy regulacje art. 128, art. 129 § 1 i 2 oraz art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 ze zm., dalej w skrócie "k.r.o."), SKO doszło do wniosku, że ciążący na Skarżącej obowiązek alimentacyjny wobec Babci obciąża ją w dalszej kolejności, gdyż Babcia ma dzieci, które niewątpliwie są zobowiązane do alimentacji przed Skarżącą. Skarżącej przysługiwałoby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyby dzieci Babci nie były w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu, przy czym nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ale także o brak możliwości dostarczania przez nie środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Z powołaniem się na wybrane orzeczenia sądów administracyjnych SKO wskazało m.in., że:

- uregulowanie prawne, zgodnie z którym osobie innej niż spokrewniona w pierwszymi stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu;

- skoro dzieci niepełnosprawnej nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, obowiązek alimentacyjny nie może przejść na jej wnuczkę;

- faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdy w relacji rodzinnej znajdują się osoby zobowiązane do świadczeń alimentacyjnych przed skarżącą.

W konkluzji SKO stwierdziło, że skoro w niniejszej sprawie wymagająca opieki babcia Skarżącej ma syna i córkę, którzy nie mogą sprawować opieki nam matką - ponieważ córka pracuje zawodowo, a syn przebywa w zakładzie karnym - ale którzy nie posiadają orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, to już ta okoliczność przesądza o braku możliwości przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO, M. S. stwierdziła, iż to prawda, że jej dziadkowie, M. i Z. M., mają dwoje żyjących dzieci, jednak ich córka, M. N., opiekuje się już swoim ojcem, który też ma orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ograniczone możliwości ruchowe i znaczne problemy z pamięcią. Córka często zabiera go do swojego domu, by mieć pod stałą kontrolą, jednak nie wystąpiła z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne na niego. Z kolei syn Babci, M. , od lipca 2019 r. przebywa w zakładzie karnym, dlatego opiekę nad Babcią przejęła Skarżąca i robi to od kilku lat – wcześniej razem ze swoją matką (M. N.), lecz po udarze dziadka – matka zajęła się nim, a Skarżąca – Babcią.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 18 sierpnia 2023 r., stanowiącym polemikę z odpowiedzią na skargę, Skarżąca stwierdziła, że "podważa w całości uzasadnienie" tej odpowiedzi. Podkreśliła, że mając na względzie pogarszający się stan zdrowia dziadków Skarżącej, jedna osoba, czyli ich córka M. N., nie jest w stanie opiekować się obydwojgiem rodziców. Dlatego Skarżąca "na dzień dzisiejszy" nie jest w stanie wrócić do pracy i pozostawić Babci bez opieki. Do pisma załączono kserokopie dokumentacji medycznej Babci.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV tut. Sądu z 10 sierpnia 2023 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm.; dalej w skrócie "u.COVID-19"), w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r., o czym strony zostały powiadomione pismami z 11 sierpnia 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wypada zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie art. 15 zzs4 ust. 1 u.COVID-19 w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. zarządzenia Przewodniczącego Wydziału.

Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 06 czerwca 2023 r. ([...]), utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy C. z 22 maja 2023 r. ([...]) odmawiającą przyznania M. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią, M. M..

Materialnoprawną podstawę obu ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach pielęgnacyjnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, z późn. zm.; w skrócie "u.ś.r.").

Wypada zauważyć, że choć organy obu instancji zgodnie odmówiły Skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak organ I instancji uczynił to z powołaniem się na dwie przyczyny (podstawy), zaś SKO ograniczyło się do jednej, nie wypowiadając się w ogóle na temat drugiej ze wskazanych przez Burmistrza podstaw odmowy.

Oto bowiem organ I instancji przesłanek orzeczonej odmowy dopatrzył się - po pierwsze - w treści art. 17 ust. 1a u.ś.r. oraz fakcie występowania osób bliższych stopniem pokrewieństwa względem niepełnosprawnej Babci (a mianowicie jej dzieci), niż Wnioskodawczyni (jej wnuczka), na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Po drugie, powołał się na "niespełnienie warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności", o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Z kolei SKO ograniczyło się jedynie do wskazania i omówienia pierwszej z ww. podstaw odmowy, stwierdzając, że istnieje "zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności w sytuacji istnienia osób zobowiązanych w pierwszej kolejności" i że dopiero ustalenie obiektywnych okoliczności uniemożliwiających zrealizowanie takiego obowiązki przez zobowiązanych w pierwszej kolejności pozwoliłoby na przyznanie takiego świadczenia osobom zobowiązanym alimentacyjnie w dalszej kolejności. Jednak takie okoliczności, zdaniem SKO, w niniejszej sprawie nie zachodzą.

Skarga zawiera polemikę z tym stanowiskiem SKO. Natomiast w piśmie procesowym z 18 sierpnia 2023 r. Skarżąca odniosła się do obu ww. podstaw odmowy - opartych na unormowaniach art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r

W związku z tym należy w pierwszej kolejności zaznaczyć, że Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela, wyrażaną obecnie powszechnie w orzecznictwie sądowym, ocenę prawną o niemożności upatrywania w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. bezwzględnej przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako zstępnej (w niniejszej sprawie: wnuczce) dorosłej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki. We wskazanym przez Burmistrza wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13 (OTK-A 2014, nr 9, poz. 104) Trybunał orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W świetle tego orzeczenia organy administracji publicznej nie powinny brać pod uwagę tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona dopiero w dorosłym życiu (po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.). Sąd w niniejszym składzie akceptuje, obecnie praktycznie jednolitą linię orzeczniczą sądów administracyjnych, pojmujących konsekwencje prawne zakresowej niekonstytucyjności ww. przepisu jako niemożność upatrywania w jego treści przeszkody dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi dorosłej osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność stwierdzona została po ukończeniu 18. czy 25. roku życia. Zróżnicowanie wiekowe wprowadzone w art. 17 ust. 1b u.ś.r. godziło w normatywnie określoną zasadę równości obywateli wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Honorowanie przepisu w dotychczasowym brzmieniu byłoby nie do pogodzenia z modelem i funkcją ochrony praw jednostki, realizowaną przez sądy administracyjne, którym przyznaje się kompetencje do bezpośredniego stosowania Konstytucji RP w przypadku usunięcia z porządku prawnego fragmentu przepisu. Zasygnalizowanie w uzasadnieniu ww. wyroku TK potrzeby działań legislacyjnych ma charakter postulatywny, a nie normatywny (wiąże sentencja wyroku). Jeśli sądy administracyjne, kierując się sugestią Trybunału Konstytucyjnego zawartą w pkt 8. uzasadnienia omawianego wyroku, stosowałyby przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dotychczasowym brzmieniu, a ustawodawca nadal nie wykonywałby zaleceń trybunalskich – co, notabene, ma miejsce po dziś dzień – jednostki, których prawa zostały naruszone treścią przepisu, zostałyby pozbawione efektywnej ochrony prawnej (por. wyrok WSA z 05.02.2020 r., II SA/Gl 1373/19, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie "CBOSA").

Z tych względów stanowisko organu I instancji upatrujące jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie zasługiwało na uwzględnienie – co SKO niezasadnie pominęło milczeniem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, pomimo wyraźnego przywołania tego przepisu w odwołaniu.

Jednakże mimo tego uchybienia, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż w ocenie Sądu w kontrolowanej sprawie wystąpiła inna z podstaw wyłączających możliwość przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia - zgodnie wskazana przez organy obu instancji.

Oto bowiem w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ("k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Regulację te dopełnia art. 17 ust. 1a u.ś.r., stanowiąc, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W kontrolowanej sprawie jest poza sporem, że rodzice osoby wymagającej opieki (rodzice Babci) nie żyją, a więc spełniony jest wymóg z pkt 1 powyżej. Jednakże nie został spełniony wymóg z pkt 2, gdyż są osoby spokrewnione z niepełnosprawną w pierwszym stopniu (córka i syn Babci), które nie są małoletnie ani nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Okoliczność, że osoby te z określonych powodów nie mogą sprawować opieki nad swoją matką (babcią Skarżącej) - gdyż syn przebywa w zakładzie karnym, a córka pracuje oraz, jak deklaruje Skarżąca, opiekuje się swoim ojcem - jest w tej sprawie pozbawiona prawnej doniosłości. I nie chodzi w tym przypadku nawet o to, że - jak stwierdziło SKO - pozostawanie w zatrudnieniu przez córkę niepełnosprawnej nie stanowi "obiektywnej okoliczności", której wystąpienie mogłoby skutkować przejściem obowiązku alimentacyjnego na wnuczkę niepełnosprawnej.

Godzi się bowiem w tym miejscu zauważyć, że odwołanie się przez SKO na tle art. 17 ust. 1a u.ś.r. do przesłanek "obiektywnie uniemożliwiających sprawowanie opieki" nad niepełnosprawnym członkiem rodziny przez osobę spokrewnioną z nią w pierwszym stopniu, stanowi nawiązanie do przebrzmiałego już sporu o właściwy sposób wykładni ww. przepisu, który zaowocował ukształtowaniem się w orzecznictwie dwóch stanowisk, w sposób odmienny odnoszących się do tego, pod jakim warunkiem osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w sytuacji, gdy są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu. Jedno z tych stanowisk bazowało na poglądzie, że warunkiem koniecznym jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 1a pkt 2 in fine u.ś.r. W ramach zaś drugiego stanowiska uznawano, że legitymowanie się takim orzeczeniem przez wymienione osoby nie jest konieczne, jeżeli te osoby z przyczyn obiektywnych nie mogą realnie podjąć się opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W takiej sytuacji przyjmowano, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane osobie sprawującej faktycznie opiekę, zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby takiej opieki wymagającej.

Referowany spór przecięła uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22 (ONSAiWSA z 2023 r., nr 1, poz. 2) - niezasadnie pominięta w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji - w świetle której warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że kwestią wymagającą wyjaśnienia nie jest znalezienie optymalnego rozwiązania normatywnego (co należy do ustawodawcy), ale rozstrzygnięcie, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Jak bowiem podkreślił NSA, rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii dopuszczalności odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisu i stosowania go z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle za zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W pozostałych przypadkach zastrzeżenia co do rozwiązań ustawowych mogą nosić jedynie charakter postulatów de lege ferenda pod adresem ustawodawcy, ewentualnie realizowanych na drodze inicjatywy ustawodawczej za pośrednictwem uprawnionych podmiotów. Po dokonaniu dalszej, obszernej, wszechstronnej i przekonywającej analizy art. 17 ust. 1a u.ś.r. skład siedmiu sędziów NSA orzekł, że - jak to już wyżej wskazano - warunkiem niezbędnym przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w dalszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).

Przytoczona uchwała składu siedmiu sędziów NSA jednoznacznie przesądziła, że na gruncie aktualnego brzmienia art. 17 ust. 1a u.ś.r. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż osoba spokrewniona z nią w pierwszym stopniu, w sytuacji, gdy krewny pierwszego stopnia nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub innym równoważnym), jest wykluczone, gdyż stanowiłoby działanie sprzeczne z prawem. W konsekwencji nie jest już więc dopuszczalne badanie innych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na ustalenie możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu, w tym badanie ewentualnego występowania przeszkód "obiektywnych".

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że nadanie przez ustawodawcę tzw. ogólna moc wiążąca uchwał (konkretnych i abstrakcyjnych) Naczelnego Sądu Administracyjnego nie pozwala na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego konkretnej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony NSA. Wobec tego należy stwierdzić, że podjęcie uchwały (tu: abstrakcyjnej) przez poszerzony skład NSA ma ten skutek, że swoiście wiąże ona sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.

Przepis ten, pośrednio, nie pozwala również organom administracji rozstrzygnąć danej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony NSA. Jak bowiem trafnie objaśniono to w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2008 r. o sygn. P 57/07 (OTK-A 2008, nr 10, poz. 178): "Jednym z rudymentów zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa jest to, że obywatel może zakładać, że treści obowiązującego prawa są dokładnie takie, jak to zostało ustalone w orzecznictwie przez sądy" (tak też uchwała NSA z 15.06.2011 r., I OPS 1/11, ONSAiWSA 2011, nr 5, poz. 95). Podjęcie zaś uchwały przez poszerzony skład NSA (tu: uchwały o sygn. akt I OPS 2/22) stanowi jedną z najistotniejszych form ujednolicenia orzecznictwa sądowego.

Uzupełniająco wypada zauważyć, że również w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłych już po wydaniu omawianej uchwały NSA konsekwentnie stwierdza się, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (por. wyroki NSA z 20.04.2023 r., I OSK 1847/21 i I OSK 1952/21, CBOSA).

Przenosząc powyższe uwagi na grunt kontrolowanej sprawy, należy stwierdzić, że skoro niepełnosprawna w stopniu znacznym babcia Skarżącej ma dzieci, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to z uwagi na jednoznaczne brzmienie art. 17 ust. 1a u.ś.r. oraz treść (sentencję) cytowanej uchwały NSA o sygn. akt I OPS 2/22, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej, jako spokrewnionej w dalszym (drugim) stopniu z osobą wymagającą opieki (Babcią), nie było dopuszczalne. I to zasadniczo bez względu na powody, jakie uniemożliwiają sprawowanie opieki nad niepełnosprawną Babcią przez jej dzieci.

Odnosząc się jeszcze, dla pełni wywodu, do podniesionej dopiero w skardze okoliczności, że córka niepełnosprawnej Babci opiekuje się już swoim również niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem (mężem Babci, dziadkiem Skarżącej), wypada zauważyć, że w orzecznictwie sądowym został wyrażony pogląd, zgodnie z którym zakresem ww. uchwały NSA o sygn. akt I OPS 2/22 nie są objęte sytuacje, gdy to nie stan zdrowia jest przeszkodą w sprawowaniu opieki, ale okoliczność, że opiekę taką osoba uprawniona w bliższej kolejności sprawuje już nad innym członkiem rodziny legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, wobec którego jest ona osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności. Pogląd ten dotyczy jednak zasadniczo sytuacji, gdy w związku z taką opieką, osoba zobowiązana w pierwszej (bliższej) kolejności do alimentacji osoby niepełnosprawnej uzyskała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad owym innym członkiem rodziny, a przynajmniej spełnia wymogi do uzyskania takiego świadczenia (por. wyrok WSA z 11.05.2023 r., IV SA/Po 216/23, CBOSA).

Taka sytuacja nie zachodzi jednak w kontrolowanej sprawie, gdyż matka Skarżącej, nawet jeśli rzeczywiście opiekuje się swoim niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem (co w kontrolowanej sprawie zostało podniesione dopiero w skardze), to z pewnością nie czyni tego w warunkach uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z tą opieką, gdyż – co bezsporne (a w szczególności przyznane przez samą Skarżącą) - nadal pracuje, a więc nie doszło w jej przypadku do rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Końcowo trzeba podkreślić - w ślad za wywodami zawartymi w omawianej uchwale NSA o sygn. akt I OPS 2/22 - że "świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. Być może, w przypadku analizowanych regulacji dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, przyjęte aktualnie rozwiązanie regulujące kolejność dostępu poszczególnych osób do świadczenia, nie jest optymalne z punktu widzenia interesów świadczeniobiorców. Kwestią wymagającą rozstrzygnięcia [...] nie jest jednak znalezienie optymalnego rozwiązania normatywnego, ale rozstrzygnięcie, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Podkreślenia bowiem wymaga, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W pozostałych przypadkach zastrzeżenia co do rozwiązań ustawowych mogą nosić jedynie charakter postulatów de lege ferenda pod adresem ustawodawcy, ewentualnie realizowanych na drodze inicjatywy ustawodawczej za pośrednictwem uprawnionych podmiotów. [...] Wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych. Ustawodawca świadomy zadań administracji publicznej w zakresie ochrony i opieki nad rodziną, które wynikają z Konstytucji RP, określił katalog rodzinnych świadczeń opiekuńczych, do których zaliczył: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne to świadczenia rodzinne adresowane do opiekunów, którzy nie podejmują pracy zarobkowej lub rezygnują z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenia dla opiekunów zostały ukształtowane w sposób, który zapewnia szerokie możliwości roztoczenia opieki nad osobą niepełnosprawną przez członków rodziny, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. O specjalny zasiłek opiekuńczy, przy spełnieniu przesłanek dochodowych, skutecznie ubiegać się może każda osoba, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje pracy zarobkowej lub rezygnuje z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Natomiast w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r."

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.