Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 38/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Skarżony organ: Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi T. sp. z o.o. z siedzibą w T. na zarządzenie pokontrolne W. Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 16 listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie wyeliminowania naruszeń oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zarządzeniem pokontrolnym z 16 listopada 2022 r. Nr [...] W. Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska (dalej również jako WWIOŚ), działając na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 1070 ze zm. - dalej u.I.O.Ś.) oraz ustaleń kontroli przeprowadzonej od 12 kwietnia 2022 r. do 27 maja 2022 r. w T. Sp. z o.o. (dalej również jako Skarżąca lub Spółka), obejmującej działalność prowadzoną na terenie oczyszczalni ścieków w T. , udokumentowanej protokołem kontroli nr [...], zarządził:

1. Podjąć skuteczne działania mające na celu zapewnienie ochrony wód bezpośredniego (Kanału P. ) i pośrednich odbiorników ścieków (rowu [...] i S. ), a także Jeziora K. , przed zanieczyszczeniem w wyniku wprowadzania do Kanału P. nieodpowiednio oczyszczonych ścieków komunalnych z oczyszczalni ścieków w T. , a także podjąć skuteczne działania mające na celu niepowodowanie negatywnych zmian w ww. ciekach w wyniku wprowadzania do nich ścieków komunalnych z tej oczyszczalni. Termin realizacji, niezwłocznie.

2. Przestrzegać wszystkich warunków posiadanego pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód (aktualnie: usługi wodne) w zakresie wprowadzania oczyszczonych ścieków komunalnych z oczyszczalni w T. do wód. Termin realizacji, na bieżąco.

3. Zapewnić właściwą eksploatację urządzeń oczyszczalni ścieków w T. . Termin realizacji, na bieżąco.

4. Wyniki pomiarów ilości i jakości ścieków wprowadzanych do wód sporządzać na prawidłowo wypełnionym i zgodnym z obowiązującymi przepisami formularzu przesyłanym do organu właściwego w sprawach pozwoleń wodnoprawnych (Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w P.) oraz do właściwego organu Inspekcji Ochrony Środowiska (W. Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska). Termin realizacji na bieżąco, w terminach ustawowych.

W. Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska wyznaczył również termin przesłania pisemnej informacji o zakresie podjętych i zrealizowanych działań, służących wyeliminowaniu wskazanych w zarządzeniu naruszeń, na dzień 16 grudnia 2022 r.

Na podstawie ustaleń kontroli przeprowadzonej przez upoważnionego inspektora WIOŚ w dniach od 12 kwietnia 2022 r. do 27 maja 2022 r. w Spółce obejmującej działalność prowadzoną na terenie oczyszczalni ścieków w T. , stwierdzono nieprawidłowości w zakresie przestrzegania wymagań ochrony środowiska. Pismem z dnia 17 czerwca 2022 r. Spółka przesłała zastrzeżenia do protokołu kontroli nr W. , do których szczegółowo odniósł się tut. Organ kontroli w piśmie z dnia 24 czerwca 2022 r., znak: [...], w wyniku czego uznano te zastrzeżenia za bezzasadne lub pozostające bez wpływu na ustalenia kontroli. W związku z powyższym W. Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska zarządził w punktach 1-4 usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, które w dalszej części uzasadnienia szczegółowo opisał, wskazując m.in., że:

Ad. 1. Na podstawie ustaleń kontroli wywnioskowano, że odprowadzane ścieki z kontrolowanej oczyszczalni przynajmniej okresowo nie były oczyszczone w stopniu wymaganym przepisami, co stanowiło istotne zagrożenie dla jakości wody w bezpośrednim i pośrednich odbiornikach ścieków, a także potencjalnie jakości wody w Jeziorze K. . Kontrolowana Spółka, pomimo wiedzy uzyskanej w trakcie poprzedniej kontroli, udokumentowanej protokołem nr [...], o przepływie wody z Kanału P. do rowu [...] i dalej w kierunku Jeziora K. , nie podjęła wystarczających działań, możliwych do zrealizowania w stosunkowo krótkim terminie, w celu zagwarantowania odprowadzania do środowiska ścieków spełniających wymagania prawne, na co miała wpływ. Trwałe odtworzenie wododziału między Kanałem P. a rowem [...] leżało bowiem poza bezpośrednim wpływem kontrolowanej Spółki, natomiast rozbudowa kontrolowanej oczyszczalni to proces długofalowy, którego realizacja, ze względu na wzrastające obciążenie hydrauliczne i ładunkowe instalacji, powinna być zrealizowana odpowiednio wcześniej. W niniejszej sprawie szczególnie istotne było ustabilizowanie procesu oczyszczania ścieków na eksploatowanej obecnie części instalacji, poprzez regularne prowadzenie kontroli jakości ścieków przemysłowych, wprowadzanych do urządzeń kanalizacyjnych kontrolowanej Spółki, kontroli przestrzegania przez podmioty w zlewni oczyszczalni zakazu wprowadzania do kanalizacji sanitarnej wód opadowych lub roztopowych, a ponadto prowadzenie specjalistycznego nadzoru procesu technologicznego w celu identyfikacji i wyeliminowania jego zakłóceń, które licznie zostały udokumentowane w okazanym zeszycie eksploatacji instalacji. Działania te T. Sp. z o.o. podjął praktycznie dopiero po rozpoczęciu kontroli, kiedy w wyniku wykonania przez osoby trzecie prowizorycznej blokady przepływu wody w rowie [...], nieodpowiednio oczyszczone ścieki nie przedostawały się już do Jeziora K. . W piśmie tut. Organu z dnia 24.06.2022 r" znak: [...], szczegółowo odniesiono się do zastrzeżeń sformułowanych przez T. Sp. z o.o. w zakresie wszystkich zagadnień mających związek ze stwierdzonym w toku kontroli niezapewnieniem ochrony wód przed zanieczyszczeniem na podstawie wyników badań zleconych przez Organ kontroli, a zwłaszcza kwestii niereprezentatywności miejsca poboru próbek, braku zbadania wskaźnika tlen rozpuszczony, braku poboru próbki ścieków surowych, braku poboru każdorazowo próbek średnich dobowych ścieków, nieuwzględnienia innych źródeł zanieczyszczeń oraz stanu odbiornika ścieków, a także nietypowego udokumentowania poboru próbki ścieków z dnia 3.05.2022 r., uznając je za pozostające bez wpływu na ustalenia kontroli. Zgodnie z art. 78 pkt 2 lit. b i c ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 2233, ze zm. – dalej p.w.), ścieki wprowadzane do wód lub do ziemi w ramach zwykłego korzystania z wód albo usług wodnych powinny być oczyszczone w stopniu wymaganym przepisami ustawy i nie mogą m.in. powodować w tych wodach formowania się osadów lub piany. Ponadto w myśl art. 83 ust. p.w. wprowadzający ścieki do wód lub do ziemi są obowiązani zapewnić ochronę wód przed zanieczyszczeniem, w szczególności przez budowę i eksploatację urządzeń służących tej ochronie. Użyte w tym przepisie sformułowanie "w szczególności" oznacza, że katalog działań, jakie powinien podjąć podmiot wprowadzający ścieków do wód lub do ziemi nie został ograniczony, choć musi prowadzić do zapewnienia ochrony wód. Biorąc pod uwagę ustalenia przywołanych wyżej oględzin oraz wyników badań prób wody i ścieków, T. Sp. z o.o. naruszyła ww. przepisy.

Ad. 2. Decyzją z dnia 20 grudnia 2012 r" znak: [...], Starosta P. udzielił T. Sp. z o.o. pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód (aktualnie: usługi wodne) w zakresie wprowadzania oczyszczonych ścieków komunalnych z oczyszczalni w T. do wód (Kanału P. w km 24+010), obowiązującym od dnia 01.01.2013 r. do dnia 31.12.2022 r. Według informacji uzyskanej w Starostwie Powiatowym w P. ww. decyzja stała się ostateczna dnia 14.01.2013 r. Warunki pozwolenia w zakresie ilości ścieków określono następująco:

Qh max — 520 m3/h;

Qd śr = 4875m3/d;

Qd max — 6100 m3/d;

Qr max = 2 226 500 m3/r.

Decyzją z 14 czerwca 2022 r., znak: [...] Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej Wód Polskich w P. orzekł o uchyleniu w całości decyzji Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w P. z dnia 18 marca 2022 r" znak: [...], odmawiającej cofnięcia T. Sp. z o.o. bez odszkodowania pozwolenia wodnoprawnego, udzielonego Spółce decyzją Starosty P. z dnia 20.12.2012 r., znak: [...], a także orzekł o ograniczeniu bez odszkodowania ww. pozwolenia wodnoprawnego w zakresie wykreślenia z pkt ll.l.b decyzji warunków wprowadzania ścieków komunalnych do wód, określonych jako minimalny procent redukcji wskaźników zanieczyszczeń.

Według okazanego podczas kontroli dobowego rejestru ilości ścieków oczyszczonych za 2021 r. i okres od stycznia do kwietnia 2022 r w okresie objętym kontrolą (od 01.07.2021 r. do 16.05.2022 r.) doszło dnia 23.08.2021 r. do przekroczenia maksymalnej dobowej ilości odprowadzonych ścieków (6100 m3/d), gdyż tego dnia odprowadzono do środowiska aż 7338 m3 ścieków. Powyższe ustalenia świadczą, że kontrolowana Spółka dnia 23.08.2021 r. nie przestrzegała pkt II.1.a decyzji Starosty P. z dnia 20.12.2012 r" znak: [...], udzielającej jej pozwolenia wodnoprawnego na usługi wodne w zakresie wprowadzania oczyszczonych ścieków komunalnych do wód.

Przestrzeganie warunków decyzji udzielającej pozwolenia wodnoprawnego, do posiadania której podmiot był zobowiązany zgodnie z art. 389 pkt 1 p.w., w związku z art. 35 ust. 3 pkt 5 tej ustawy, jest obowiązkiem jej adresata, podobnie jak przestrzeganie przepisów prawa powszechnie obowiązującego.

Ad. 3. W dniach 12-13.04.2022 r. przeprowadzono oględziny m.in. części instalacji do oczyszczania ścieków komunalnych. Dnia 13.04.2022 r, według wskazań widocznych na monitorze komputera w dyspozytorni oczyszczalni ścieków w T. , w komorze tlenowej stężenie tlenu rozpuszczonego wynosiło w początkowej części komory 2,55-2,84 mg O2/I, a w końcowej części komory 1,6-1,64 mg O2/I. Jedna z sond temperatury i pH na wyjściu z komory tlenowej pokazywała błędną wartość 32,4°C (ścieki w komorze nie mogły mieć tak wysokiej temperatury).

Dnia 12.04.2022 r. w części otwartej komory pomiarowej ścieków oczyszczonych widać było grubą warstwę jasnej piany unoszącej się na powierzchni ścieków, która była gaszona za pomocą wody technologicznej z węża ogrodowego przymocowanego w górnej części komory. Wewnętrzne i zewnętrzne ściany otwartej części komory zabrudzone były zaschniętym osadem, który według wyjaśnień przedstawicieli kontrolowanej Spółki był zaschniętą pianą.

Dnia 04.05.2022 r. dokonano oględzin m.in. części instalacji do oczyszczania ścieków komunalnych. Ścieki w komorze tlenowej (nitryfikacji) były intensywnie napowietrzane. Na powierzchni ścieków w miejscach słabszego napowietrzania unosiła się niewielka, cienka warstwa kremowej piany. W końcowej części jednego z ciągów technologicznych widać było unoszący się na powierzchni cienki brązowo-szary kożuch o powierzchni kilku m2. Osad czynny był koloru brązowo-szarego. W komorze odgazowania osad czynny sedymentował słabo, również słabo widoczne było formowanie się kłaczków.

Według wskazań widocznych na monitorze komputera w dyspozytorni oczyszczalni, w komorze tlenowej stężenie tlenu rozpuszczonego wynosiło w początkowej części komory 1,22-1,68 mg O2/I, a w końcowej części komory 1,15-1,19 mg O2/I, więc było wyraźnie niższe niż dnia 13.04.2022 r. Jedna z sond temperatury i pH na wyjściu z komory tlenowej pokazywała nieprawidłowe wartości: temperatury 32,0°C i odczynu 9,8 (ścieki w komorze nie mogły mieć tak wysokiej temperatury i odczynu).

Na powierzchni ścieków w osadniku wtórnym przed deflektorem unosiła się cienka, porozrywana warstwa flotującego osadu koloru jasnobrązowego. Między deflektorem a przelewem pilastym widać było poderwany z dna jasnobrązowy, rozrzedzony osad, który przedostawał się do odpływających ścieków. Odpływające do korytka ścieki były wizualnie mętne, a na ich powierzchni widać było niewielką ilość luźnej, jasnej piany. W części otwartej komory pomiarowej ścieków oczyszczonych widać było na około połowie powierzchni ścieków warstwę kremowo-brązowej, zwartej piany, a na drugiej połowie zalegał brązowy kożuch.

Dnia 16.05.2022 r. dokonano ponownych oględzin części instalacji do oczyszczania ścieków komunalnych. W części otwartej komory pomiarowej ścieków oczyszczonych widać było grubą warstwę kremowo-brązowej piany unoszącej się na powierzchni ścieków.

Podczas kontroli pozyskano rejestr awarii, obejmujący okres od czerwca 2021 r. do początku maja 2022 r., sporządzony na podstawie zapisów z zeszytu eksploatacji.

Z zestawienia tego wynikało, że w analizowanym okresie wielokrotnie występował w komorach nitryfikacji spadek stężenia tlenu rozpuszczonego (2.06.2021 r., 21.06.2021 r., 16.07.2021 r., 18.07.2021 r., 21-22.07.2021 r., 10.08.2021 r., 27.08.2021r., 16.09.2021 r., 22-23.09.2021 r., 28.09.2021 r., 11.10.2021 r., 25.10.2021 r., 26.10.2021 r., 21.11.2021 r., 24.11.2021 r., 30.11.2021 r. 3.12.2021 r., 10.12.2021 r., 07.01.2022 r., 18.03.2022 r., 25.03.2022 r., 23.04.2022 r., 26.04.2022 r., 05.05.2022 r.), awarie istotnych urządzeń dla procesu oczyszczania ścieków, np. awaria sterownika głównego, zaniki napięcia, samoczynne wyłączenia dmuchaw i mieszadeł (8.06.2021 r., 4.10.2021 r., 7.10.2021 r., 8.10.2021 r., 10.10.2021 r., 21.10.2021 r., 26.12.2021 r., 4.04.2022 r.), obserwowane były zjawiska wskazujące na dopływ ze ściekami substancji toksycznych dla osadu czynnego, wymagające np. dostawy zdrowego osadu czynnego do bioreaktora czy ograniczenie dostaw ścieków dowożonych (3.06.2021 r., 15.06.202r., 19.06.202r., 16.09.202r., 15.01.2022 r., 13.03.2022 r., 23.03.2022 r., 7.04.2022 r., 9.04.2022 r.). Dnia 16.05.2022 r. przesłuchano kierownika oczyszczalni ścieków w T. , z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań lub zatajenie prawdy, na okoliczność nadzoru nad eksploatacją oczyszczalni ścieków w T. i działań podejmowanych w celu zapobiegania oraz usuwania zakłóceń technologicznych na tej instalacji. Przesłuchiwana zeznała, że jako kierownik kontrolowanej oczyszczalni ścieków zarządza zespołem 8 osób (pracownicy fizyczni), którzy obsługują oczyszczalnię. Przy obecności w pracy ma osobisty kontakt z podległymi pracownikami, a oprócz tego kontakt telefoniczny i e-mailowy. Zawartość zeszytu eksploatacji oczyszczalni i zakres zawartych tam danych została ustalona przez przesłuchiwaną, która kontroluje ten zeszyt codziennie. W przypadku zajścia zdarzeń typu brak łączności wizualizacji pracy urządzeń na komputerze pracownicy mają obowiązek natychmiast poinformować przesłuchiwaną nawet poza godzinami pracy. Sytuacje takie jak nagły spadek zawartości tlenu jest odnotowywany w zeszycie przez pracowników i przesłuchiwana dowiaduje się o tym po zapoznaniu się z zeszytem. Czasami sama zamieszcza zapisy w zeszycie eksploatacji i dotyczą one np. ograniczenia dowozu ścieków dowożonych w przypadku przeciążenia oczyszczalni, czy regulacji natleniania ścieków. Praca dmuchaw jest powiązana z zadaną średnią natlenienia ścieków ze wszystkich 4 sond tlenowych. Dopływ ścieków na oba ciągi technologiczne nie jest równomierny (ścieżka dopływu ścieków do bioreaktora nie rozkłada się dokładnie równomiernie do obu ciągów technologicznych), co wynika z konieczności obniżenia poziomu ścieków w komorze rozdziału ze względu na uciążliwość zapachową. Z tego względu konieczna jest czasem ręczna korekta nastawy dmuchaw. Gdy z testu sedymentacyjnego osadu wynika, że osad źle sedymentuje lub flotuje, to podejmowane są działania np. wspomaganie prasy prasą mobilną lub dozowane są do ścieków środki poprawiające sedymentację, np. CR 154 (przed osadnikiem wtórnym) lub środki bentonitowe F500 (do komór tlenowych), a także dowóz zdrowego osadu czynnego z zewnętrznej oczyszczalni ścieków. Oprócz tego kontrolowana Spółka stosuje preparaty chemiczne w postaci PIX113, PAX18 i pożywkę mineralną, w skład której wchodzi źródło węgla organicznego. Wykonywane są również analizy mikrobiologiczne osadu czynnego, zlecane do firmy BIOM. Wcześniej, ze względu na pandemię, było to trochę ograniczone. Problemy z sedymentacją osadu występujące na przełomie kwietnia i maja br. według przesłuchiwanej były spowodowane poważnym zatruciem osadu czynnego dopływającymi ściekami przemysłowymi. Ilość ścieków dowożonych jest na tyle mała, że nie powinna spowodować takiego pogorszenia jakości osadu czynnego. Dnia 29.04.2022 r. kontrolowana Spółka pobrała dodatkową próbkę kożucha z osadnika wtórnego. Próbka została zbadana na zawartość ekstraktu eterowego oraz substancji ropopochodnych. Wyniki wykazały bardzo wysoką zawartość substancji organicznych ekstrahujących się eterem naftowym. Kożuch z osadnika wtórnego był zbierany za pomocą WUKO i przewożony bezpośrednio do komory stabilizacji osadu. Do tej pory zdarzały się małe podtrucia osadu, natomiast ostatnio było to bardzo nasilone. Nie udało się Spółce ustalić sprawcy, choć pracownicy są wyczuleni podczas czyszczenia przepompowni i sieci na nietypowe objawy typu zaleganie kożucha czy nadmiar osadów. Aktualnie Spółka wykonuje cały czas analizy sedymentacyjne osadu, żeby nadzorować rozwój mikrobiologii osadu czynnego, w tym obecność bakterii nitkowatych. Zostały już wysłane pisma do podmiotów dostarczających ścieki przemysłowe, które mają pozwolenia wodnoprawne na wprowadzanie ścieków do urządzeń kanalizacyjnych Spółki, o planowanych kontrolach i prowadzone są rozmowy z akredytowanymi laboratoriami o wycenę kosztów pobierania próbek.

Protokół z przesłuchania kierownika oczyszczalni ścieków w T. z dnia 16.05.2022 r., znak: [...], załączono pod nr [...] do protokołu kontroli nr [...].

Do ww. protokołu z przesłuchania załączono wyniki analizy biologicznej osadu czynnego 1/05/2022, z których wynikała bardzo wysoka liczebność bakterii nitkowatych w osadzie czynnym, co skutkowało wystąpieniem zjawiska puchnięcia osadu i upośledzeniem jego sedymentacji. Zbadana biocenoza osadów była słabo zróżnicowana i świadczyła o braku stabilizacji procesu oczyszczania ścieków. Stwierdzono na podstawie przeprowadzonych analiz mikroskopowych, że dopływające ścieki niosły ze sobą wysoki ładunek zanieczyszczeń, co przeciążyło osad czynny. Zalecono strącanie wstępne preparatem PIX113, rozważenie stosowania preparatu F500, ograniczenie usuwania osadu nadmiernego i wykonywanie systematycznego badania mikroskopowego osadu. W szczegółowej analizie bakterii nitkowatych (2/BN/05/2022) wykryto bardzo dużą liczebność mikroorganizmów typu 021N (80%), a także typu 0041/675 (10%) i Nostocoida limicola (10%), których rozwojowi sprzyja przeciążenie oczyszczalni ściekami bogatymi w węglowodany oraz tłuszcze, bądź dopływ ścieków gnijących. Jak z kolei wynikało ze sprawozdania z badań nr [...], próbki kożucha z powierzchni pobranego dnia 29.04.2022 r. przez kontrolowaną Spółkę (według ustnych informacji z powierzchni ścieków w osadniku wtórnym), zbadane medium zawierało bardzo wysokie stężenie substancji organicznych ekstrahujących się eterem naftowym (tłuszcze) w ilości 499 mg/l. Fakt wystąpienia przez kontrolowaną Spółkę do dostawców ścieków przemysłowych dokumentowało załączone pismo z dnia 6.05.2022 r., skierowane do podmiotu K. Sp. z o.o. z siedzibą w T. , w którym zapowiedziano prowadzenie w najbliższym czasie regularnych kontroli ilości i jakości ścieków wprowadzanych do urządzeń kanalizacyjnych T. Sp. z o.o.

W pkt 1.10 protokołu kontroli nr [...] dokonano oceny zgromadzonego w trakcie czynności kontrolnych materiału dowodowego, z którego wynikało, że T. Sp. z o.o. nie podjęło z odpowiednim wyprzedzeniem działań krótkoterminowych, mających na celu ustabilizowanie procesu oczyszczania ścieków na eksploatowanej obecnie części instalacji, poprzez regularne prowadzenie kontroli jakości ścieków przemysłowych, wprowadzanych do urządzeń kanalizacyjnych kontrolowanej Spółki, kontroli przestrzegania przez podmioty w zlewni oczyszczalni zakazu wprowadzania do kanalizacji sanitarnej wód opadowych lub roztopowych, a ponadto prowadzenie specjalistycznego nadzoru procesu technologicznego w celu identyfikacji i wyeliminowania jego zakłóceń, które licznie zostały udokumentowane w okazanym zeszycie eksploatacji instalacji. Działania te T. Sp. z o.o. podjął praktycznie dopiero po rozpoczęciu kontroli, kiedy w wyniku wykonania przez osoby trzecie prowizorycznej blokady przepływu wody w rowie [...], nieodpowiednio oczyszczone ścieki nie przedostawały się już do Jeziora K. . Prowadzona w okresie objętym kontrolą rozbudowa oczyszczalni ścieków w T. , bez przeprowadzenia działań dodatkowych w zlewni ścieków (zwiększenie retencji ścieków w trakcie intensywnych lub długotrwałych opadów deszczu, ograniczenie dopływu ze ściekami substancji toksycznych dla pożądanych mikroorganizmów osadu czynnego), a także bez zwiększenia nadzoru nad przebiegiem procesu technologicznego, nie będzie gwarantować stabilności procesu oczyszczania ścieków komunalnych w przyszłości, a trwałe odtworzenie wododziału na rowie [...] przekieruje jedynie odprowadzane, okresowo nieodpowiednio oczyszczone, ścieki komunalne do zlewni rzeki [...], zamiast do Jeziora K. .

W myśl art. 145 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2021 r. poz. 1973, ze zm. – dalej p.o.ś.), prowadzący instalację oraz użytkownik urządzenia są obowiązani do zapewnienia ich prawidłowej eksploatacji, polegającej w szczególności na podejmowaniu odpowiednich działań w przypadku powstania zakłóceń w procesach technologicznych i operacjach technicznych lub w pracy urządzeń ochronnych ograniczających emisję, w celu ograniczenia ich skutków dla środowiska, które w przypadku oczyszczalni ścieków w T. już wystąpiły (zostały opisane w adnotacji pkt 1 niniejszego zarządzenia).

Powyższe oznacza, że T. Sp. z o.o. powinna nie tylko podejmować doraźne działania w razie wystąpienia zakłóceń w procesach technologicznych, ale w myśl zasady prewencji, o której mowa w art. 6 ust. 1 p.o.ś., z odpowiednim wyprzedzeniem podjąć takie działania, które będą zapobiegać występowaniu sytuacji stanowiących zagrożenie dla utrzymania poziomu emisji zgodnie z obowiązującymi przepisami.

W ocenie WWIOŚ opisane wyżej wyniki oględzin oraz ocena okazanych dokumentów świadczą o uchybieniach w zakresie eksploatacji urządzeń oczyszczalni ścieków mających gwarantować niepowodowanie negatywnych skutków dla środowiska, a więc kontrolowana Spółka zobowiązana została niniejszym zarządzeniem do podjęcia wszelkich niezbędnych działań, zwłaszcza o charakterze prewencyjnym, mających na celu utrzymanie prawidłowej eksploatacji urządzeń oczyszczalni.

Ad 4. W okresie objętym kontrolą T. Sp. z o.o. przekazywał do WWIOŚ wyniki pomiarów ścieków komunalnych na formularzu, którego wzór został określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 20 stycznia 2020 r. w sprawie formy i układu przekazywanych wyników pomiarów ilości pobranych wód podziemnych i wód powierzchniowych oraz ilości i jakości ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi (Dz. U. poz. 144). Porównując przekazane formularze z obowiązującymi przepisami oraz okazanymi sprawozdaniami z badań jakości ścieków stwierdzono, że zawierają one te same błędy, które stwierdzono podczas poprzedniej kontroli, udokumentowanej protokołem nr [...]: w pkt 2 nie wpisano nazwy podmiotu, a jako oznaczenie urządzenia wodnego podano oczyszczalnię ścieków zamiast wylotu ścieków do Kanału P. , w pkt 3 błędnie podano charakterystykę urządzeń do oczyszczania ścieków (brak wzmianki o pogłębionym usuwaniu biogenów), błędnie podano RLM aglomeracji, nie podano nazwy i kodu jednolitych części wód (JCWP). Aktualnie obowiązujące uregulowania w zakresie przekazywania wyników pomiarów ilości jakości ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi zostały zawarte w art. 304 p.w., który w ust. 1 nakazuje przekazywanie tych wyników do organu właściwego w sprawach pozwoleń wodnoprawnych, tj. do Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w P. (w terminie do dnia 1 marca każdego roku za rok poprzedni), a także do właściwego organu Inspekcji Ochrony Środowiska, tj. do WWIOŚ (w terminach zależnych od częstotliwości wykonywania pomiarów). Wyniki pomiarów ilości i jakości ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi należy przekazywać na formularzu, którego wzór został określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 20 stycznia 2020 r. w sprawie formy i układu przekazywanych wyników pomiarów ilości pobranych wód podziemnych i wód powierzchniowych oraz ilości i jakości ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi, w sposób kompletny i zgodny ze stanem faktycznym, czemu niewątpliwie uchybiła kontrolowana Spółka.

T. Sp. z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na zarządzenie pokontrolne WWIOŚ zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego, które miały wpływ na wynik sprawy i poskutkowały wydaniem zaskarżonej decyzji, w tym w szczególności:

1. art. 12 ust. 1 pkt 1 u.i.o.ś. przez wydanie zarządzenia pokontrolnego na podstawie ustaleń kontroli przeprowadzonej nieprawidłowo i niezgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego, w tym w szczególności przeprowadzonej z naruszeniem:

. art. 9 ust. 1c u.i.o.ś. poprzez przeprowadzenie kontroli interwencyjnej, podczas gdy według wiedzy Skarżącej brak było podstaw uprawniających Organ do jej przeprowadzenia określonych w art. 9 ust. 1c u.i.o.ś.;

. art. 9b ust. 2 u.i.o.ś. w zw. z art. 49 ust. 1 z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 162 ze zm. - dalej jako prawo przedsiębiorców) - poprzez niedoręczenie Spółce lub jej pracownikowi prawidłowo sporządzonego upoważnienia do przeprowadzenia kontroli oraz dopuszczenie do przeprowadzenia kontroli osób niewymienionych w upoważnieniu;

. art. 9a ust. 1 i 2 u.i.o.ś. w zw. z art. 49 ust. 3 Prawa Przedsiębiorców - poprzez nieuzasadnione przedłużenie czasu trwania kontroli i brak uzasadnienia tej okoliczności na piśmie;

. art. 9a ust. 1 i 2 u.i.o.ś. w zw. z art. 10 ust. 1 i 2 Prawa przedsiębiorców - przez jego niezastosowanie i w konsekwencji rozstrzygnięcie wątpliwości faktycznych na niekorzyść Skarżącej, przejawiające się w zaniechaniu zebrania w sposób wyczerpujący całego niezbędnego w sprawie materiału dowodowego oraz jednocześnie w uznaniu nieznajdującym oparcia w materiale dowodowym, że wyłącznym źródłem zanieczyszczeń powodującym masową obecność sinic w Jeziorze K. jest Spółka;

. § 5 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków, a także przy odprowadzaniu wód opadowych lub roztopowych do wód lub do urządzeń wodnych (Dz. U. poz. 1311 - dalej jako rozporządzenie) - poprzez dokonanie poboru próbek oczyszczonych ścieków w miejscu niereprezentatywnym dla jakości tych ścieków, wbrew treści aktualnego pozwolenia wodnoprawnego, a następnie na poczynienie ustaleń kluczowych dla sprawy w oparciu o wyniki tych próbek, przez co wyniki analiz nie są w niniejszej sprawie miarodajne;

. § 2 pkt 4 rozporządzenia - poprzez oparcie ustaleń kontroli na wynikach badań próbek ścieków oczyszczonych stanowiących próbki jednorazowe, niestanowiących reprezentatywnych próbek złożonych proporcjonalnie do przepływu powstałych ze zmieszania próbek pobieranych ręcznie lub automatycznie w odstępach co najwyżej dwugodzinnych, proporcjonalnych do przepływu, w okresie doby, przez co wyniki analiz nie są w niniejszej sprawie miarodajne;

. art. 403 ust. 2 pkt 3 p.w. - przez pominięcie, że w pozwoleniu wodnoprawnym posiadanych przez Skarżącą określono dopuszczalną ilość ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi w ujęciu rocznym, natomiast w ujęciu dobowym - jedynie ich średnią ilość, a co za tym idzie przekroczenie tej wartości w ujęciu dobowym nie stanowi naruszenia posiadanego pozwolenia wodnoprawnego przez Skarżącą.

2. art. 11 ust. 2 u.i.o.ś. przez bezpodstawne pominięcie w całości umotywowanych zastrzeżeń zgłoszonych przez skarżącą do protokołu i lakoniczne ustosunkowanie się do tych zastrzeżeń.

3. art. 12 ust. 1 pkt 1 u.i.o.ś. przez wydanie zarządzenia pokontrolnego w momencie, gdy było to bezprzedmiotowe z uwagi na nałożenie na Skarżącą obowiązków, które Spółka realizowała przed wszczęciem kontroli i realizuje je w dalszym ciągu.

Spółka wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego z dnia 29 sierpnia 2022 r. i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę W. Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonym zarządzeniu pokontrolnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia w tym przedmiocie.

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 - dalej p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (pkt 4) – przy czym jest poza sporem, że takimi aktami są m.in. zarządzenia pokontrolne wydawane przez organy Inspekcji Ochrony Środowiska (zob. np. wyrok NSA z 02.06.2009 r., II GSK 1009/08, ONSAiWSA 2010, nr 5, poz. 86). Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przechodząc do oceny zasadności samej skargi wskazać należy, przedmiotem niniejszego postępowania była ocena legalności zarządzenia pokontrolnego W. Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska wydane w związku z kontrolą przeprowadzoną od 12 kwietnia 2022 r. do 27 maja 2022 r. w T. Sp. z o.o., obejmującej działalność prowadzoną na terenie oczyszczalni ścieków w T. , udokumentowanej protokołem kontroli nr [...].

W świetle art. 2 ust. 1 pkt 1 u.I.O.Ś.) do zadań tej służby należy kontrola podmiotów korzystających ze środowiska w rozumieniu p.o.ś., w zakresie m.in.: przestrzegania przepisów o ochronie środowiska (lit. a), przestrzegania decyzji ustalających warunki korzystania ze środowiska oraz przestrzegania zakresu, częstotliwości i sposobu prowadzenia pomiarów wielkości emisji i jej wpływu na stan środowiska (lit. b), przestrzegania przepisów o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (lit. j), a także przestrzegania przepisów ustawy o odpadach (lit. l) Wyżej wymienione zadania kontrolne wykonuje Główny Inspektor Ochrony Środowiska, Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska oraz upoważnieni przez nich inspektorzy Inspekcji (art. 9 ust. 1d u.I.O.Ś.).

Szczególne uprawnienia inspektorów przy wykonywaniu kontroli zostały określone w art. 9 ust. 2 u.I.O.Ś. Z kolei z art. 11 u.I.O.Ś. wynika, że z czynności kontrolnych inspektor sporządza protokół, którego jeden egzemplarz doręcza kierownikowi kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowanej osobie fizycznej, przy czym kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej (odpowiednio: kontrolowana osoba fizyczna) może wnieść do protokołu umotywowane zastrzeżenia i uwagi. W razie odmowy podpisania protokołu przez kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowaną osobę fizyczną, inspektor czyni o tym wzmiankę w protokole, a odmawiający podpisu może w terminie siedmiu dni przedstawić swoje stanowisko na piśmie właściwemu organowi Inspekcji (art. 11 ust. 3 u.I.O.Ś.).

Zgodnie z art. 12 ust. 1 u.I.O.Ś. na podstawie ustaleń kontroli Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska może: 1) wydać zarządzenie pokontrolne do kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoby fizycznej; 1a) wydać na podstawie odrębnych przepisów zalecenia pokontrolne; 2) wydać na podstawie odrębnych przepisów decyzję administracyjną; 3) wszcząć egzekucję, jeżeli obowiązek wynika z mocy prawa lub decyzji administracyjnej.

Zgodnie z uwagami poczynionymi na wstępie, sądowa weryfikacja zarządzenia pokontrolnego – tak, jak i innych aktów z zakresu administracji publicznej – prowadzona być może wyłącznie pod względem jego legalności, czyli zgodności z prawem. Badanie legalności zarządzenia oznacza zasadniczo konieczność sprawdzenia, czy w świetle przepisów prawa i w ustalonym stanie faktycznym istniały podstawy do jego wydania – zarówno w wymiarze prawnomaterialnym, jak i proceduralnym. Należy jeszcze podkreślić, że przy ocenie legalności zarządzenia pokontrolnego organów Inspekcji nie mogą znaleźć wprost zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż takie zarządzenia nie są wydawane w trybie określonym w k.p.a. (por. wyrok NSA z 02.06.2009 r., II GSK 1009/08, ONSAiWSA 2010, nr 5, poz. 86). Otwartą pozostaje natomiast kwestia, czy w odniesieniu do tych zarządzeń pokontrolnych możliwe jest stosowanie określonych przepisów k.p.a. "odpowiednio" (per analogiam). Zarówno część orzecznictwa, jak i doktryny możliwość taką zdaje się dopuszczać (por. np.: postanowienie WSA z 05.11.2009 r., II SA/Po 745/09, CBOSA; T. Czech, op.cit., s. 99). W każdym razie w orzecznictwie utrwalone jest już stanowisko, że do zarządzeń pokontrolnych, o jakich mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 u.IOŚ, nie stosuje się przepisów k.p.a., gdyż jest to postępowanie odrębne (zob. wyroki NSA: z 18.01.2011 r., II OSK 2036/09; z 21.06.2012 r., II OSK 723/12; por. też wyroki NSA: z 06.05.2014 r., II OSK 2893/12; z 08.03.2022 r., III OSK 936/21; dostępne w CBOSA). Z pełnych gwarancji procesowych, wynikających z przepisów k.p.a., strona skarżąca będzie mogła skorzystać, jeśli w związku z naruszeniami wytkniętymi w zarządzeniu pokontrolnym lub na skutek jego niewykonania (niezastosowania się do zawartych w nim wskazań) zostanie wszczęte jakiekolwiek postępowanie kończące się decyzją administracyjną (por. wyrok NSA z 08.03.2022 r., III OSK 936/21, CBOSA).

Niepodleganie procedury kontrolnej wprost wymogom k.p.a. nie zwalnia organu IOŚ z obowiązku rzetelnego wyjaśnienia przed wydaniem zarządzenia pokontrolnego wszystkich prawnie relewantnych okoliczności faktycznych danej sprawy. W sprawach, w których dochodzi do wydania aktu administracyjnego o charakterze władczym, ale nie w procedurze normowanej przez k.p.a., obowiązek wnikliwego wyjaśnienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia da się wyprowadzić w szczególności z przywołanych wyżej zasad: legalizmu oraz demokratycznego państwa prawnego. Z tej ostatniej wynika bardziej szczegółowa zasada ochrony zaufania obywatela do państwa oraz stanowionego i stosowanego przez nie prawa, której konsekwencją musi być z kolei uznanie, że działanie organu władzy publicznej, mieszczące się w prawem przyznanym obszarze kompetencji, ale noszące znamiona arbitralności i niepoddające się kontroli oraz nadzorowi, nie może być uznane za zgodne z prawem. Obowiązek działania zgodnego z prawem, w połączeniu z zasadą zaufania, stwarza po stronie organów władzy publicznej obowiązek uzasadniania ich rozstrzygnięć, które to uzasadnienie musi odnosić się do konkretnego rozstrzygnięcia i nie może być jedynie pozorne. Powyższe oznacza, że choć w postępowaniu zakończonym wydaniem zarządzenia pokontrolnego nie stosuje się wprost przepisów k.p.a., to jednak organ IOŚ, wydając takie zarządzenie, musi w jego uzasadnieniu wykazać, że działa w granicach prawa, z czego wynika, że jego rozstrzygnięcie nie może być arbitralne, czy też oparte na nieprawdziwych podstawach faktycznych. Prawidłowe zarządzenie pokontrolne musi zatem spełnić wymogi funkcjonalnie zbliżone do tych wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. (por. wyrok NSA z 15.11.2018 r., II OSK 1853/18, CBOSA – zawierający analogiczne uwagi w odniesieniu do, wydawanego również poza ramami k.p.a., zarządzenia zastępczego wojewody).

W ocenie Sądu zaskarżone zarządzenie pokontrolne wszystkim tym wymogom czyni zadość, jego treść zarządzenia koresponduje z ustaleniami poczynionymi w protokole kontroli a zarzuty skargi nie podważają legalności zarządzenia pokontrolnego w tym zakresie. Wbrew zarzutom skargi, zarządzenie to odpowiada prawu i to także w zakresie przyjętych za jego podstawę ustaleń faktycznych, bazujących na ustaleniach kontroli wyczerpująco opisanych i należycie udokumentowanych w Protokole kontroli, mającym status dokumentu urzędowego (zob. np.: wyrok NSA z 17.04.2021 r., II OSK 133/11, CBOSA; Ustawa o Inspekcji Ochrony Środowiska. Komentarz, pod red. E.K. Czech, Warszawa 2021, art. 11 Nb 6; por. też wyrok NSA z 14.07.2004 r., OSK 601/04, CBOSA), ze wszystkimi wynikającymi z tego skutkami procesowymi (zob. m.in.: B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2021, art. 76 Nb 7; A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska i in., Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2020, uw. 7 do art. 76; T. Ereciński [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Tom 1, pod red. T. Erecińskiego, Warszawa 2016, uw. 19 do art. 244; por. też np. wyroki NSA: z 03.03.2011 r., II OSK 389/10; z 27.11.2014 r., II OSK 1142/13 i II OSK 1142/13; z 30.08.2017 r., II GSK 1147/17; dostępne w CBOSA).

W tym miejscu należy podkreślić, że orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego upowszechnia się stanowisko, zgodnie z którym: "Sąd administracyjny nie bada legalności ustaleń faktycznych ujętych w protokole kontroli. Wówczas przedmiotem kontroli nie byłoby bowiem zarządzenie pokontrolne, ale dokument w postaci protokołu kontroli. Z powyższych względów do procedury wydawania zarządzeń pokontrolnych nie stosuje się przepisów k.p.a. odnośnie ustalenia stanu faktycznego i uzasadnienia, zarówno w stosunku do czynności kontrolnych, jak i wydania zarządzenia pokontrolnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. II OSK 723/12, LEX nr 1219173; z dnia 30 lipca 2019 r., sygn. II OSK 1706/18, LEX nr 2736821) [...]. Zarządzenie pokontrolne, w przeciwieństwie do decyzji wymierzającej karę za naruszenie środowiska, ma formę niejako sygnalizacyjną i adresat takiego zarządzenia w zakreślonym terminie jest zobowiązany do wyjaśnienia jakie działania w związku z tym zarządzeniem podjął. Mogą się one jednak sprowadzać do wyrażenia przekonania o braku konieczności podejmowania przez dany podmiot konkretnych działań, z podaniem stosownej argumentacji za tym przemawiającej" (zob. wyrok NSA z 29.04.2022 r., III OSK 1091/21, CBOSA).

Odnosząc się szczegółowo do zarzutów skargi, należy stwierdzić, że chybiony okazał się zarzut wytykający naruszenie art. 9 ust. 1c u.I.O.Ś., które miało polegać na przeprowadzeniu kontroli interwencyjnej bez umocowania w ustawie. Przywołany przepis stanowi, że: "Przez kontrole interwencyjne rozumie się kontrole przeprowadzane w związku z rozpatrywaniem skarg i interwencji dotyczących zanieczyszczenia środowiska lub podejrzenia wystąpienia takiego zanieczyszczenia, wystąpienia poważnych awarii lub w celu przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia." Kontrole interwencyjne - wraz z kontrolami przeprowadzanymi "na wniosek organów administracji publicznej lub podmiotów, o ile przepisy szczególne przewidują możliwość występowania z takim wnioskiem" - składają się na kontrole pozaplanowe (art. 9 ust. 1b u.I.O.Ś.), stanowiące swoiste przeciwieństwo kontroli planowych, które "planuje się, uwzględniając potrzebę zapewnienia systematycznej oceny zagrożeń życia i zdrowia ludzi oraz środowiska, w szczególności wynikających z działalności podmiotów korzystających ze środowiska, i ustala w planach kontroli" (art. 9 ust. 1a u.I.O.Ś.). Z akt sprawy wynika, że wnioski obywateli o interwencję stały się podstawą do podjęcia oraz kontynuowania czynności kontrolnych. Powyższe zostało skarżącemu wyjaśnione w piśmie z 2.06.2022 r. znak: [...], skierowanym do Skarżącej w odrębnym postępowaniu (zał nr. 7 do akt). W piśmie tym zostały wyszczególnione pisma stanowiące podstawę do rozpoczęcia kontroli interwencyjnej obejmującej oczyszczalnię ścieków w T. oraz poinformowano o braku możliwości udostępnienia wniosków o interwencję pochodzących od podmiotów prywatnych. Zaznaczyć należy również, że rozstrzygnięcie WWINB z dnia 27 czerwca 2022 r. nr [...] w sprawie odmowy udostepnienia części wnioskowanych informacji o środowisku i jego ochronie, w zakresie skarg złożonych przez podmioty publiczne, ze względu na niepoinformowanie w wyznaczonym terminie o wyborze sposobu i formy udostępnienia żądanych dokumentów, jako w pełni prawidłowe i zgodne z prawem, ocenił Główny Inspektor Ochrony Środowiska w swojej ostatecznej decyzji z dnia 30 sierpnia 2022 r., znak: [...]

W zarzutach Skarżąca odwołała się do przepisów Prawa przedsiębiorców, zgodnie z którymi czynności kontrolne mogą zostać dokonane co do zasady po doręczeniu przedsiębiorcy upoważnienia do przeprowadzenia kontroli (art. 49 ust. 1 Prawo przedsiębiorców), art. 49 ust. 7 ustawy Prawo przedsiębiorców zawiera zaś wyliczenie elementów koniecznych, jakie powinny znaleźć się w upoważnieniu do przeprowadzenia kontroli. W wyliczeniu tym umieszczono także (w pkt 8) wymóg wskazania imienia i nazwiska oraz podpisu osoby udzielającej upoważnienia z podaniem zajmowanego stanowiska lub funkcji. Artykuł. 49 ust. 8 tej ustawy stanowi, że dokument który nie spełnia powyższych wymagań, nie stanowi podstawy do przeprowadzenia kontroli. Również przepisy u.I.O.Ś. zawierają szczególną regulację dotyczącą kontroli. Zgodnie z art. 9b ust. 1 u.I.O.Ś. czynności kontrolnych inspektor dokonuje po okazaniu legitymacji służbowej oraz doręczeniu upoważnienia do dokonania kontroli, a stosownie do art. 9b ust. 2 u.I.O.Ś. kontrolę przedsiębiorcy przeprowadza się po okazaniu legitymacji służbowej oraz doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli. Zgodnie z art. 9c ust. 1 u.I.O.Ś. w kontroli prowadzonej przez inspektora mogą uczestniczyć inni pracownicy Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska lub wojewódzkiego inspektoratu ochrony środowiska upoważnieni przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska lub wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska. Mając powyższe na uwadze, jak słusznie wskazał WWIOŚ w odpowiedzi na skargę, A. T. faktycznie brała udział we wszystkich czynnościach kontrolnych, jednak będąc pracownikiem Wydziału Inspekcji WIOŚ niebędącym inspektorem Inspekcji Ochrony Środowiska, ich nie prowadziła, o czym świadczą odpowiednie zapisy w każdym protokole oględzin sporządzonym w ramach przedmiotowej kontroli, jak również tabela na str. 2 protokołu kontroli nr [...]. Osoba ta została wymieniona również w upoważnieniu do kontroli nr [...] z dnia 11.04.2022 r., znak: [...], razem z pozostałymi osobami biorącymi udział w kontroli, niebędącymi inspektorami, lecz w tym przypadku będącymi pracownikami p. oddziału Centralnego Laboratorium Badawczego Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, pobierającymi próbki wody i ścieków. Z kolei wskazana przez Skarżącą D. S.-B. nie uczestniczyła w żadnych czynnościach kontrolnych w ramach kontroli działalności prowadzonej na terenie oczyszczalni ścieków w T. , dlatego nie została wymieniona w upoważnieniu do kontroli. Z akt wynika, że w/w osoba dnia 3.05.2022 r. jako inspektor Inspekcji Ochrony Środowiska, pełniła dyżur interwencyjny i podjęła działania w celu rozpoznania zgłoszenia odprowadzania osadu z wylotu ścieków pochodzących z oczyszczalni ścieków w T. . Z tych czynności (niebędących jednak czynnościami kontrolnymi) został spisany protokół oględzin załączony pod nr [...] do protokołu kontroli nr [...]. Próbka ścieków została pobrana dnia 3.05.2022 r. (w dzień wolny od pracy) przez dyżurnego inspektora Inspekcji Ochrony Środowiska, w celu zabezpieczenia dowodu popełnienia przestępstwa lub wykroczenia przeciwko środowisku, dlatego pobór ten nie był objęty akredytacją laboratorium badawczego (p. oddział Centralnego Laboratorium Badawczego Głównego Inspektora Ochrony Środowiska nie pracuje w dni ustawowo wolne od pracy) i nie został udokumentowany tak jak inne pobrane podczas kontroli próbki, w tym nie sporządzono protokołu poboru próbki, a sprawozdanie nr [...] różni się od pozostałych sprawozdań z badań.

Tak samo nie można zgodzić się z zarzutem, że naruszono art. 9a ust. 1 i 2 u.I.O.Ś. w zw. z art. 49 ust. 3 Prawa Przedsiębiorców poprzez nieuzasadnione przedłużenie czasu trwania kontroli i brak uzasadnienia tej okoliczności na piśmie. Wskazać należy bowiem, że kontrola na terenie oczyszczalni ścieków w T. prowadzonej przez Skarżącą, rozpoczęła się dnia 12.04.2022 r., a przewidywany termin zakończenia miał przypaść na 13.05.2022 r. Organ przedłużył przewidywany czas trwania kontroli do dnia 27.05.2022r. ze względu na konieczność oczekiwania na wyniki badań próbek wody i ścieków pobranych w ramach kontroli, a także uzupełnienia materiału dowodowego. Z akt wynika, że po tej dacie nie prowadzono już czynności kontrolnych na terenie oczyszczalni ścieków prowadzonej przez Skarżącą, lecz prowadzono wyłącznie analizę zgromadzonych dowodów i sporządzano protokół kontroli. W tym miejscu zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 9a ust. 2 u.I.O.Ś., do kontroli pozaplanowych przedsiębiorców nie stosuje się m.in. przepisu art. 55 Prawa przedsiębiorców, a więc również przepisów art. 55 ust. 1 i 3 tej ustawy, zgodnie z którymi przedłużenie czasu trwania kontroli jest możliwe jedynie z przyczyn niezależnych od organu kontroli i wymaga uzasadnienia na piśmie doręczonym przedsiębiorcy.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia § 5 ust. 4 rozporządzenia wskazać należy, iż zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. Nr 137, poz. 984, ze zm.), na podstawie którego Starosta P. udzielił Skarżącej pozwolenia wodnoprawnego (decyzja z 20.12.2012 r. znak: [...]), próbki ścieków bytowych i komunalnych, dopływających i odpływających z oczyszczalni ścieków, w zakresie wskaźników określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia, należy pobierać stale w tym samym miejscu, w którym ścieki dopływają do oczyszczalni lub są wprowadzane do wód lub do ziemi, a jeżeli to konieczne - w innym miejscu reprezentatywnym dla ilości i jakości tych ścieków. Oznacza to, że w pierwszej kolejności próbki ścieków powinny być pobierane na wylocie ścieków do wód lub do ziemi, a dopiero w dalszej kolejności mogą być pobierane w innym reprezentatywnym dla ilości i jakości ścieków miejscu, co wpisuje się w ogólny cel regulacji prawnych w zakresie ochrony środowiska, gdzie zasadnicze znaczenie ma opomiarowanie tych zanieczyszczeń, które faktycznie trafiają do środowiska. Analogiczne przepisy znajdują się w obecnie obowiązującym rozporządzeniu (§ 5 ust. 1 pkt 2). Tym niemniej wskazać należy, że w pkt 1.9 na str. 14 protokołu kontroli nr [...], przy okazji opisywania wyników badań jednorazowych próbek ścieków pobranych dnia 12.04.2022 r. z komory pomiarowej ścieków oczyszczonych na kontrolowanej oczyszczalni (nr [...]) i z wylotu ścieków oczyszczonych z kontrolowanej oczyszczalni do Kanału P. w miejscowości G. (nr [...]), zawartych w sprawozdaniu nr [...], "obie te próbki udowodniły, że jakość ścieków odpływających z oczyszczalni jest podobna w obu punktach poboru próbek, tzn. jakość ścieków zbadanych w komorze pomiarowej ścieków oczyszczonych na terenie kontrolowanej oczyszczalni ścieków odpowiada jakości ścieków zbadanych przy wylocie tych ścieków do Kanału P. w miejscowości G.. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż wbrew zarzutom skargi w protokole kontroli zawarto informacje o innych źródłach zanieczyszczeń, dlatego nie znajduje potwierdzenia zarzut skargi przypisywanie w zaskarżonym zarządzeniu wyłącznego sprawstwa w zagrożeniu istotnym obniżeniem jakości wody w Jeziorze K. . Z ustaleń kontroli wynika jednak dodatkowy dopływ ładunku zanieczyszczeń, pochodzący z nieodpowiednio oczyszczonych ścieków komunalnych z kontrolowanej oczyszczalni, był przyczyną powstania zagrożenia istotnym obniżeniem jakości wody w Jeziorze K. .

W zakresie zarzutu dotyczącego naruszenia § 2 pkt 4 rozporządzenia wskazać należy (na co zwrócił również uwagę WWIOŚ w odpowiedzi na skargę), że należy zwrócić uwagę na różnicę pomiędzy pomiarami jakości ścieków wykonywanymi przez organ Inspekcji Ochrony Środowiska podczas kontroli działalności gospodarczej podmiotu korzystającego z wód (wprowadzającego ścieki do wód lub do ziemi) a pomiarami jakości ścieków, do których wykonywania są zobowiązane podmioty wprowadzające ścieki do wód lub do ziemi, o których mowa w art. 101 ust. 1 p.w. Inspektor Inspekcji Ochrony Środowiska, zgodnie z art. 9 ust. 2 pkt 2 u.I.O.Ś., podczas kontroli może dokonywać niezbędnych pomiarów lub badań, w tym pobieranie próbek, w celu ustalenia na terenie kontrolowanej nieruchomości, w obiekcie lub jego części, stanu środowiska oraz oceny tego stanu w świetle przepisów o ochronie środowiska, a także warunków wykonywania działalności wpływającej na środowisko indywidualnie określonych w decyzjach administracyjnych. W przypadku wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi ustawodawca wskazał jednak w art. 285 p.w., że właściwy organ Inspekcji Ochrony Środowiska stwierdza przekroczenie określonych w pozwoleniu wodnoprawnym albo pozwoleniu zintegrowanym warunków wprowadzania ścieków do wód lub do ziemi, o których mowa w art. 283 ust. 1, dokonując oceny wyników pomiarów dotyczących ilości, stanu i składu ścieków albo minimalnego procentu redukcji substancji zanieczyszczających w procesie oczyszczania ścieków, prowadzonych przez podmiot obowiązany do ich prowadzenia, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2. Takim podmiotem jest, podmiot wprowadzający ścieki do wód lub do ziemi. Powyższe oznacza, że niedopuszczalne jest dokonywanie oceny spełniania wymogów pozwolenia wodnoprawnego lub zintegrowanego w zakresie jakości ścieków w oparciu o wyniki badań wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, nawet pobieranych jako próby średnie dobowe. Dlatego też w odniesieniu do pkt 1 zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego WWIOŚ wbrew zarzutom skargi nie powołuje się na naruszenie warunków pozwolenia wodnoprawnego, lecz jedynie na nieprzestrzeganie wymogu określonego w art. 83 ust. 1 p.w., tj. obowiązku zapewnienia ochrony wód przed zanieczyszczeniem.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 403 ust. 2 pkt 3 p.w. stwierdzić należy, że zarzut ten w istocie dotyczy pkt 2 zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego, w którym nakazano przestrzegać wszystkich warunków posiadanego pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód (aktualnie: usługi wodne) w zakresie wprowadzania oczyszczonych ścieków komunalnych z oczyszczalni w T. do wód. W tym zakresie WWIOŚ ustalił, że decyzją z 20 grudnia 2012 r. znak: [...], Starosta P. udzielił Skarżącej pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód (aktualnie: usługi wodne) w zakresie wprowadzania oczyszczonych ścieków komunalnych z oczyszczalni w T. do wód (Kanału P. w km 24+010), obowiązującym od dnia 01.01.2013 r. do dnia 31.12.2022 r. Warunki pozwolenia w zakresie maksymalnej dobowej ilości odprowadzonych ścieków (Qd max) ustalono na poziomie 6100 m3/d. Z analizy okazanego podczas kontroli dobowego rejestru ilości ścieków oczyszczonych za 2021 r. i okres od stycznia do kwietnia 2022 r w okresie objętym kontrolą (od 01.07.2021 r. do 16.05.2022 r.) wynika, że w dniu 23.08.2021 r. doszło do przekroczenia maksymalnej dobowej ilości odprowadzonych ścieków (tego dnia odprowadzono do środowiska 7338 m3 ścieków). Powyższe ustalenia w sposób oczywisty potwierdzają, że kontrolowana Spółka tego dnia nie przestrzegała decyzji Starosty P. udzielającej jej pozwolenia wodnoprawnego na usługi wodne w zakresie wprowadzania oczyszczonych ścieków komunalnych do wód. Powoływanie się w tym zakresie na treść art. 403 ust. 2 pkt 3 p.w., który nie przewiduje ustalenia pozwoleniu wodnoprawnym maksymalnej dobowej ilości odprowadzonych ścieków jest całkowicie bezzasadne, gdyż przepis ten w dacie wydania pozwolenia wodnoprawnego nie obowiązywał. Pozwolenie wodnoprawne, udzielone Spółce decyzją Starosty P. z dnia 20.12.2012 r., znak: [...], zostało wydane w innym stanie prawnym, gdy obowiązywała jeszcze ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121), która w art. 128 ust. 1 pkt 4 nie ograniczała możliwości wskazania w pozwoleniu wodnoprawnym maksymalnego przepływu dobowego ścieków.

Końcowo, odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, stwierdzić należy, że za nie znajdujący potwierdzenia uznać należy pominięcie umotywowanych zastrzeżeń zgłoszonych przez skarżącą do protokołu i lakoniczne ustosunkowanie do tych zastrzeżeń. Przeczy temu już tylko treść samego zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego posiadającego obszerne uzasadnienie w zakresie wszystkich dostrzeżonych uchybień, w którym organ odniósł się do wszystkich zastrzeżeń zgłoszonych przez Skarżącą. Za nieznajdujący potwierdzenia w zaskarżonym zarządzeniu pokontrolnym uznać należy także zarzut art. 12 ust. 1 pkt 1 u.i.o.ś. przez wydanie zarządzenia pokontrolnego w momencie, gdy było to bezprzedmiotowe z uwagi na nałożenie na Skarżącą obowiązków, które Spółka realizowała przed wszczęciem kontroli i realizuje je w dalszym ciągu. Z protokołu kontroli wynika bowiem, okres objęty kontrolą obejmował daty graniczne od 1.07.2021 r. do 16.05.2022 r. i to tego okresu dotyczą stwierdzone nieprawidłowości, będące podstawą wydania zaskarżonego aktu. W skardze na potwierdzenie faktu, że Spółka jeszcze przed przeprowadzeniem kontroli podejmowała działania mające na celu zapewnienie prawidłowego działania instalacji do oczyszczania ścieków, wskazywała m.in. na działania dotyczące konserwacji Kanału P. (wykoszenie skarp, wykoszenie i hakowanie dna) i wykonanie tymczasowego wododziału na rowie [...] Z przeprowadzonej kontroli wynika, jednak że Spółka zaniechała wykonywania działań krótkoterminowych, które realnie mogły wpłynąć na ustabilizowanie pracy oczyszczalni ścieków, a tym samym na zapewnienie ochrony wód przed zanieczyszczeniem. Powyższych ustaleń w żaden sposób nie zmieniają także ustalenia zawarte w decyzji Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w P. z 1.12.2022 r. znak: [...], wydanej po wydaniu zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego, gdyż opisują one działania podjęte przez T. Sp. z o.o. i inne jednostki (np. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie) już po zakończeniu kontroli, której ustalenia były podstawą do wydania zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego.

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w całości oddalił.