Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 803/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Grzelak Sędzia NSA Hanna Kamińska (spr.) Sędzia NSA Piotr Piszczek po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Warmińsko – Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 listopada 2021 r ., sygn. akt I SA/Ol 546/21 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Warmińsko – Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 12 maja 2021 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji ostatecznej w sprawie przyznania płatności i nałożenia sankcji wieloletnich 1. Uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie 2. Zasądza od [...] na rzecz Dyrektora Warmińsko – Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie 460 (słownie: czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 24 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 546/21 po rozpoznaniu sprawy ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Warmińsko – Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARMiR) w Olsztynie z 12 maja 2021r., nr [...] w przedmiocie uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji ostatecznej w sprawie przyznania płatności i nałożenia sankcji wieloletnich w pkt 1 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. W pkt 2 zasądził od organu na rzecz strony 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

[...] – dalej: skarżąca, strona lub spółka - wnioskiem z 20 maja 2016 r. zwróciła się o przyznanie płatności na rok 2016 r. w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zadeklarowana przez Spółkę powierzchnia działek rolnych do Jednolitej Płatności Obszarowej wynosiła [...] ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARMiR w Iławie decyzją z 31 maja 2017 r. przyznał Spółce płatności na rok 2016 w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w tym: JPO w wysokości [...] zł, płatność za zazielenienie w wysokości [...]zł, płatność redystrybucyjną w wysokości [...] zł, a ponadto kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości [...] zł. Decyzja ta stała się ostateczna.

W dniu 4 stycznia 2019 r. do organu I instancji wpłynął wniosek [...] o wypłacenie należnych dopłat obszarowych za okres od 15 września 2009 r. do czerwca 2017 r. do powierzchni [...] ha gruntów rolnych, których nie wykazywał we własnych wnioskach, a objętych w posiadanie na podstawie notarialnej umowy dzierżawy i poddzierżawy nieruchomości rolnej wraz z infrastrukturą (z 15 września 2009 r. repertorium A nr [...]).

Organ I instancji ustalił przy pomocy Zintegrowanego Sytemu Zarządzania i Kontroli, że objęte tą umową grunty rolne nie były deklarowane przez [...] we wnioskach o płatności obszarowe, natomiast o płatności do tych gruntów rolnych występowała Spółka zarówno w latach przed zawarciem umowy dzierżawy, jak i w trakcie jej trwania, do kampanii 2016 r. włącznie.

Kierownik Biura Powiatowego ARMiR w Iławie wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją w sprawie płatności na 2016 r., a następnie decyzją z 8 stycznia 2021 r. organ ten uchylił w całości decyzję w sprawie tych płatności i odmówił Spółce przyznania na 2016 r. JPO nakładając sankcję w wysokości [...] zł oraz przyznał Spółce na 2016 r. płatność za zazielenienie w wysokości [...] zł oraz płatność redystrybucyjną w wysokości [...] zł, a także kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że Spółka poddzierżawiła część własnego gospodarstwa rolnego i w związku z tym od 2010 r., rokrocznie nie spełniając jednego z podstawowych warunków uprawniających ją do otrzymania płatności (brak posiadania poddzierżawionych i deklarowanych do płatności działek ewidencyjnych nr [...] ) o nie występowała.

Orzekając na skutek odwołania strony Dyrektor Warmińsko – Mazurskiego Oddziału Regionalnego ARMiR w Olsztynie decyzją z 12 maja 2021 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że Spółka wyzbyła się większości posiadanego gospodarstwa rolnego (do którego wnioskowała o płatności od 2010 r.) poprzez jego wydzierżawienie i poddzierżawienie w drodze zawartej i przedłużanej do 2016 r. notarialnej umowy sporządzonej w dniu 15 września 2009 r. (repertorium A nr [...]). W ten sposób strona oddała [...] do użytkowania i pobierania pożytków z przekazanych nieruchomości rolnych (zapis § 2 umowy dzierżawy) powierzchnię o łącznym obszarze [...]ha, przekazując tym osobom swój atrybut posiadacza zależnego i przywilej do składania własnych żądań o otrzymanie płatności. Strona nie była ostatecznym posiadaczem zależnym wszystkich deklarowanych we własnych wnioskach gruntów rolnych, bowiem na części z nich działalność rolniczą prowadził niezależny podmiot, który pobierał pożytki, ponosił nakłady i koszty.

Organ II instancji wskazał, że ze względu na wyliczone różnice pomiędzy powierzchnią stwierdzoną ([...]ha) a powierzchnią zadeklarowaną ([...]ha), po ponownym rozpatrzeniu sprawy odmówiono płatności JPO oraz nałożono sankcję wieloletnią. Jako prawidłowe ocenił także przyznanie Spółce płatności na zazielenienie

do powierzchni [...]ha, płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) do powierzchni 27 ha oraz płatności z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej.

Uzasadniając uchylenie decyzji organów obu instancji WSA w Olsztynie podkreślił, że zgodnie z art. 149 § 2 k.p.a., postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania nie tylko co do przyczyn wznowienia ale także co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Nie może przy tym budzić wątpliwości, że wydanie nowego rozstrzygnięcia w sprawie w postępowaniu wznowionym musi być poprzedzone wszechstronnym i wyczerpującym ustaleniem stanu faktycznego sprawy, które – wobec braku regulacji szczególnej - winno być dokonane z uwzględnieniem reguł dowodzenia stosowanych w postępowaniu prowadzonym w trybie zwykłym.

WSA podniósł, że w postępowaniu w sprawie przyznania płatności zastosowanie w tym względzie znajdują, z pewnymi zastrzeżeniami, przepisy k.p.a., a także regulacje zawarte w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1341dalej: ustawa o płatnościach), w świetle którego, w postępowaniach tych organ administracji publicznej:1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 k.p.a. nie stosuje się. Także przepisy k.p.a. statuują szereg obowiązków organu administracji publicznej w dążeniu do prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), a w tym obowiązki związane z zapewnieniem stronie czynnego udziału w czynnościach dowodowych, takie jak: zakomunikowanie stronie faktów znanych organowi z urzędu (art. 77 § 4 k.p.a.), uwzględnienie wniosków dowodowych stron mających znaczenie dla sprawy (art. 78 k.p.a.), zapewnienie stronie możliwości udziału w przeprowadzaniu dowodów oraz wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów (art. 79 i art. 10 k.p.a.). Obowiązku te winny być zrealizowane także w niniejszym postępowaniu wobec podnoszenia przez Spółkę (w odwołaniu od decyzji organu I instancji) zarzutów niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego, czy też wydania decyzji bez zawiadomienia pełnomocnika strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Zarzuty te winny być bowiem odczytane przez organ odwoławczy jako żądania, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 4 ustawy o płatnościach, gdyż przepisy nie wskazują, w jakiej formie strona ma zgłosić żądania dotyczące zapewnienia jej czynnego udziału w każdym stadium postępowania, jak również możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Sąd podkreślił, że organy po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania zaniechały przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego w sprawie. Nie zapewniły także skarżącej możliwości wypowiedzenia się co do dowodów i materiałów zebranych w innej sprawie, tj. w postępowaniu wznowionym w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami ONW na rok 2014. Materiał dowodowy z ww. sprawy został dołączony do akt kontrolowanej sprawy jeszcze przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania. Natomiast po wznowieniu postępowania organ nie wydał żadnego postanowienia o włączeniu tego materiału dowodowego do akt niniejszego postępowania, a także nie zakomunikował stronie, że materiał ten jest mu znany z urzędu. Takie działanie organów stanowi naruszenie zarówno art. 3 ust. 2 pkt 1 i 4 ustawy o płatnościach, jak i art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 77 § 4 k.p.a. i art. 10 k.p.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle bowiem art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Wykazane powyżej naruszenie przez organy reguł dowodzenia powoduje, że wskazywany w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji materiał dowodowy nie może być podstawą ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie. W tym zakresie uprawnione są zatem zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy art. 32 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 40 § 2 k.p.a. oraz 75 k.p.a.

W ocenie WSA stwierdzenie braku materiału dowodowego, który wobec opisanych powyżej uchybień w postępowaniu wyjaśniającym, mógłby stanowić podstawę subsumpcji ustalonego stanu faktycznego sprawy pod normy prawa materialnego, uniemożliwia natomiast Sądowi zajęcie wiążącego stanowiska co do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze. Ocena bowiem, czy w sprawie doszło do przedawnienia stwierdzonej nieprawidłowości, jak również czy skarżąca była podmiotem uprawnionym do przyznania spornych płatności, wymaga uprzedniego ustalenia stanu faktycznego z zachowaniem reguł dowodzenia wymaganych przepisami postępowania.

Dyrektor Warmińsko – Mazurskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Olsztynie, wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku domagając się jego o uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Olsztynie, a nadto o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego. Organ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy z sprawie.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa procesowego mającego wpływ na wynik sprawy, w postaci;

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: p.p.s.a.) polegającego na uchyleniu zaskarżonej decyzji (oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji) w oparciu o wadliwą konstatację, iż organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w postaci:

- art. 149 § 2 kpa poprzez zaniechanie rozpoznania sprawy co do istoty w oparciu o wszechstronnie i wyczerpująco ustalony stan faktyczny (podczas, gdy organy obu instancji odniosły się tak do przyczyny wznowienia, jak i dokonały ponownej weryfikacji spełniania przez Stronę przesłanek uprawniających do przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2016 rozstrzygnęły zatem sprawę co do istoty);

- art. 3 ust. 2 pkt 1 i 4 ustawy o płatnościach w ramachsystemów wsparcia bezpośredniego oraz art. 7 w zw. z 77 § 1, art. 77 § 4, art.10, a ponadto art. 32 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 40 § 2 oraz art. 75 k.p.a. poprzez zaniechanie uwzględnienia żądania strony dotyczącego wypowiedzenia się co do zebranych, materiałów oraz zgłoszonych żądań, zaniechanie formalnego włączenia do akt sprawy materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania dotyczącego płatności ONW za rok 2014 oraz zaniechanie zakomunikowania Stronie faktów znanych organom z urzędu (podczas gdy żądanie, o którym mowa a art. 3 ust. 2 pkt 4 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego nie zostało zgłoszone w toku postępowania, w szczególności nie nosi znamion takiego żądania zarzut sformułowany na etapie postępowania odwoławczego, tym bardziej, iż dotyczył on czynności procesowych przeprowadzonych w ramach innego postępowania administracyjnego oraz w roku 2019, a zatem przed wszczęciem postępowania wznowionego; ponadto — biorąc zwłaszcza pod uwagę podstawę wznowienia - już na etapie postanowienia o wznowieniu postępowania Strona została zawiadomiona o przyczynie wznowienia postępowania z urzędu, a zatem organ I instancji wskazał na istnienie nowych dowodów i okoliczności uzasadniających podjęcie takiej czynności procesowej oraz je skonkretyzował, pouczając jednocześnie Stronę o przysługujących jej uprawnieniach procesowych);

niezależnie od powyższego skarżonym wyrokiem uchylone zostały decyzje organów obu instancji mimo braku jakichkolwiek ustaleń do co wpływu przywołanych wyżej naruszeń na wynik postępowania administracyjnego;

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. polegającego na zaniechaniu dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie wpływu stwierdzonych przez Sąd I instancji naruszeń przepisów postępowania na wynik sprawy, co nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się Sąd I instancji, podejmując zaskarżone orzeczenie.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie organ przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Strona w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze kasacyjnej, bowiem strona przeciwna w terminie czternastu dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej nie wniosła o przeprowadzenie rozprawy.

W świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, której w rozpatrywanej sprawie nie stwierdzono.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować. Granice skargi kasacyjnej wyznaczone są wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Skarżący kasacyjnie organ oparł środek odwoławczy na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny ustosunkowując się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymienionych w osnowie skargi kasacyjnej stwierdził, że zasługują one na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań przypomnieć należy, że niektóre z zasad postępowania określone w Kodeksie postępowania administracyjnego w przypadku postępowań dotyczących przyznania płatności uległy ograniczeniu.

Stosownie do treści art. 3 u.p.r.s.w.b. z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej (ust.1)

Zgodnie z ust. 2 omawianego przepisu w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (ust.3 art. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego).

Ustawodawca w omawianej kategorii spraw uczynił wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. art. 77 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku pomocy finansowej z tytułu wsparcia bezpośredniego obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym, chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak jak tego wymaga art. 7 k.p.a. (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 lutego 2020 r. sygn. akt I SA/Ol 790/19).

Ograniczeniu uległa również realizacja zasad: informowania stron i innych uczestników postępowania (art. 9 K.p.a.) oraz czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 K.p.a.). W przypadku pierwszej z zasad ograniczenie to polega na zobowiązaniu organu do udzielania stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania - i to wyłącznie na żądanie stron, a nie z urzędu. Natomiast w przypadku drugiej z zasad organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie.

Takie rozłożenie ciężaru w postępowaniu dowodowym powoduje, że organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy, ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania strony o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 29 marca 2019 r. sygn. akt I GSK 1369/18; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

W kontekście powyższego chybiona jest argumentacja WSA w Olsztynie, że w sprawie organy naruszyły art. 3 ust. 2 pkt 1 i 4 u.p.r.s.w.b , jak też art. 7 w związku z art. 77 § 1 i § 4 oraz 10 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ zasadnie wskazuje w uzasadnieniu omawianych zarzutów, że niniejsze postępowanie było kolejnym wznowionym postępowaniem, w którym weryfikowano uprawnienia strony do przyzwania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego za 2016 r. W każdym z tych postępowań podstawę do wznowienia postępowania stanowiły okoliczności i dokumenty związane z zawarciem umowy dzierżawy pomiędzy [...]. W postanowieniu o wznowieniu postępowania administracyjnego z urzędu organ I instancji pouczył stronę, że zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. i 73 § 1 k.p.a. stronie przysługuje prawo do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zatem na etapie wznowienia postępowania okoliczności te były komunikowane stronie, łącznie z przysługującym jej uprawnieniami procesowymi wynikającymi z art. 10 § 1 k.p.a. Strona w toku postępowania nie skorzystała z tych uprawnień oraz nie przejawiała inicjatywy dowodowej. Spółka na żadnym etapie postępowania przed organem pierwszej instancji - pomimo, że organ w tym czasie domagał się od strony przedłożenia wielu szczegółowych dokumentów - nie zwracała się do organu by udzielił jej niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Podobnie też nie żądała od organu by zapewnił jej czynny udział w każdym stadium postępowania. Umknęło uwadze Sądowi I instancji, że w postępowaniach prowadzonych na podstawie u.p.r.s.w.b. istotnemu ograniczeniu uległy zasady: informowania stron i innych uczestników postępowania (art.9 k.p.a.) oraz czynnego udziału stron w postępowaniu( art. 10 k.p.a.). Jak już wcześniej wskazano, w przypadku pierwszej w wymienionych zasad ograniczenie to polega na zobowiązaniu organu do udzielenia stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania i to wyłącznie na żądanie stron, a nie z urzędu. W przypadku drugiej zasady organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie. W rozpoznawanej sprawie strona takich żądań nie zgłosiła. Dodatkowo należy wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się, że wykonanie obowiązku, o którym mowa w art. 77 § 4 k.p.a. powinno nastąpić w takim terminie, aby strona przed wydaniem decyzji w ramach przysługującego jej uprawnienia do wypowiedzenia się o zebranych dowodach i materiałach oraz zgłoszonych zadań (art. 10 § 1 k.p.a.) mogła także ustosunkować się do faktów znanych organowi z urzędu (wyrok NSA z 11 maja 1993 r.; V SA 2360-2364/93, publ. K.p.a. Komentarz, wyd. C.H.Beck, Warszawa 1996 s. 367). Ubocznie godzi się też wskazać, że w orzecznictwie sądowym trafnie zauważa się, iż uzasadnieniem dla przewidzianego w art. 77 § 4 k.p.a. obowiązku podania faktów znanych organowi z urzędu do wiadomości strony jest okoliczność, że takie fakty mogą być stronie nieznane (por. wyrok NSA z 13 października 2010 r. , I OSK 771/10). Tymczasem treść umowy dzierżawy i poddzierżawy gruntów rolnych z infrastrukturą sporządzona w formie aktu notarialnego dostarczona przez [...] (przesłanka z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.) była stronie znana, gdyż to [...] była jedną ze stron tej umowy.

Przypomnieć również należy, że zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy stawiająca je strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej wykonanie konkretnych czynności procesowych (por. wyrok NSA z 18 maja 2006 r., II OSK 831/05). Taka sytuacja nie zaistniała w sprawie. W treści skargi istnienie takiego powiązania kauzalnego nie zostało wykazane, ani nawet uprawdopodobnione.

W takiej sytuacji należy stwierdzić, że skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika mogła zaprezentować kontrargumenty i dowody pozwalające podważyć ustalenia organów. Jednakże, co wynika z akt sprawy, w toku postępowania strona nie przejawiała w tym kierunku inicjatywy dowodowej. W tym stanie rzeczy nie można uznać, że strona była pozbawiona możliwości obrony swoich praw. W szczególności pełnomocnik strony mógł zrealizować uprawnienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed wydaniem zaskarżonych decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił także stanowisko organu odwoławczego, że Sąd I instancji nie poczynił jakichkolwiek rozważań czy wytknięte organom uchybienia procesowe miały istotny wpływ na wynik postępowania administracyjnego. Obowiązkiem Sądu uwzględniającego skargę na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., jest bowiem nie tylko wskazanie przepisów proceduralnych, którym organ uchybił, ale również wykazanie prawdopodobieństwa oddziaływania naruszeń przepisów proceduralnych na wynik sprawy administracyjnej podejmowanej w zaskarżonym akcie przez organ (por. wyroki NSA z: 11 stycznia 2006 r., II GSK 332/05, 6 maja 2008 r., I OSK 801/07).

Natomiast zarzut naruszenia przez organy art. 32 w związku z art. 10 § 1, art. 40 § 2 k.p.a. oraz art. 75 k.p.a. nie został w ogóle przez Sąd I instancji wyjaśniony, gdyż Sąd poprzestał jedynie na stwierdzeniu: "Wykazane powyżej naruszenie przez organy reguł dowodzenia powoduje, że wskazany w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji materiał dowodowy nie może być podstawą ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie. W tym zakresie uprawnione są zatem zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy art. 32 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 40 § 2 k.p.a. oraz art. 75 k.p.a.

W tym stanie rzeczy usprawiedliwiony okazał się zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a., przejawiający się w wadliwym uzasadnieniu podstawy prawnej wyroku. Sąd bowiem nie wyjaśnił motywów podjętego rozstrzygnięcia w zakresie istotnego wpływu dostrzeżonych uchybień na wynik spawy, pominął uzasadnienie i wyjaśnienie podstawy prawnej zarzucanego organom naruszenia art. 32 zw. z art. 10 § 1 1 w zw. z art. 40 § 2 k.p.a. oraz art. 75 k.p.a.. Sąd ogólnikowo bowiem wskazał na naruszenie przez organy przepisów postępowania bez gruntownego odniesienia się do okoliczności stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy.

W posumowaniu rozważań, należy wskazać, iż organy, wbrew twierdzeniu Sądu I instancji, nie naruszyły art. 149 § 2 k.p.a. i zgodnie z jego dyspozycją przeprowadziły postępowanie zarówno co do przyczyn wznowienia, jak i dokonały ponownej weryfikacji spełnienia przez stronę przesłanek uprawniających do przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2015, tj. przeprowadziły postępowanie co do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd I instancji zobowiązany do dokonania legalności zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w niniejszym orzeczeniu.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie.

O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b)rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r., w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).