Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 384/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2010-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 51 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2006 nr 156 poz 1118
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.), Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 04 lutego 2010 r. sprawy ze skargi N. O. i M. O. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi T. M. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego M. O. wykonane na zasadzie prawa pomocy; 3. przyznaje adwokatowi M. Z. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 309,80 (trzysta dziewięć złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącej N. O. wykonane na zasadzie prawa pomocy.-


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. P. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w B., na podstawie art. 138 § 1 pkt kpa oraz art. 51 ust. 1 pkt 2 i art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. nr 156, poz. 1118 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego Powiatu Grodzkiego w B. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] wydaną w przedmiocie nakazania inwestorowi podniesienie wysokości wylotu komina o minimum 0,70 m w odniesieniu do wylotu uprzednio wymurowanego komina w celu doprowadzenia robót budowlanych związanych z przebudową i remontem budynku gospodarczego usytuowanego na działkach nr geod. 377/2 i 378/1 w B. przy ul. H. [...] do stanu zgodnego z prawem.

U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia:

Postępowanie w sprawie robót budowlanych prowadzonych w przedmiotowym budynku gospodarczym zostało wszczęte na wniosek N. i M. O. z dnia 8 września 2008 r. – sąsiadów inwestora. W dniu 19 września 2008 r. powiatowy organ nadzoru budowlanego dokonał oględzin w terenie i stwierdził, że w w/w budynku gospodarczym usytuowanym jedną ścianą przy granicy z działką sąsiednią inwestor w ramach samowoli budowlanej wykonał komin spalinowo –wentylacyjny, ściankę działową z otworem drzwiowym, powiększył istniejące otwory okienne, zlikwidował jeden otwór drzwiowy, wejście do budynku oraz zmniejszył pozostałe otwory drzwiowe.

Wobec powyższego postanowieniem z dnia [...] września 2008 r. w trybie przepisów art. 50 ust. 1 pkt 1 wstrzymano prowadzone roboty budowlane. Z uwagi na to, że do organu I instancji w dniu 21 października 2008 r. wpłynęło pismo wnioskodawców informujące o tym, że inwestor w dalszym ciągu wykonuje roboty, nadzór budowlany dokonał w dniu 23 października 2008 r. kontroli obiektu i stwierdził, że rzeczywiście roboty budowlane pomimo ich wstrzymania były nadal prowadzone. Inwestor dokonał osadzenia okna zewnętrznego o wym. 0,90 x 0,90 m w uprzednio przygotowanym otworze, drzwi wewnętrznych w boksie końcowym nr 4, oraz wykonał tynki i posadzki betonowe w boksach nr 1, 2 i 3. Dlatego też decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. powiatowy inspektor nadzoru budowlanego nakazał inwestorowi w trybie art. 50a prawa budowlanego doprowadzenie przedmiotowego budynku gospodarczego do stanu poprzedniego.

Od decyzji tej odwołał się inwestor. Organ odwoławczy decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. uchylił kwestionowaną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu podano, że błędnie nakazano doprowadzenie budynku do stanu poprzedniego, bez możliwości zalegalizowania elementów obiektu wykonanych przed wstrzymaniem robót budowlanych.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ I instancji postanowieniem z dnia [...] lutego 2009 r., w trybie art. 81c ust.2 i ust. 3 prawa budowlanego zobowiązał inwestora do przedłożenia opinii technicznej opracowanej przez osobę uprawnioną, w zakresie wykonanych robót budowlanych. Wskazano, że przy sporządzaniu opinii należy w szczególności ocenić prawidłowość i zgodność robót budowlanych związanych w wykonaniem komina spalinowego z Polskimi Normami i wiedzą techniczną oraz dokonać analizy oddziaływania emisji spalin na warunki użytkowe budynków istniejących na działkach sąsiednich. Po dostarczeniu przez inwestora wymaganej opinii organ I instancji decyzją z dnia [...] marca 2009 r., na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 prawa budowlanego, nakazał inwestorowi wykonanie czynności faktycznych, polegających na podwyższeniu wylotu komina.

Odwołanie od tej decyzji wnieśli N. i M. O. Organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję i stwierdził, że niewątpliwym w sprawie pozostaje fakt, że prace remontowo - budowlane w przedmiotowym budynku wykonano w ramach samowoli budowlanej (inwestor zgłoszenia tych robót dokonał w dniu 22 września 2008 r. a więc dopiero w dniu wstrzymania przez nadzór budowlany prowadzonych robót budowlanych – dowód: postanowienie z dnia [...] września 2008 r. organu administracji architektoniczno – budowlanej). Nadmieniono przy tym, że Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] października 2008 r. wniósł sprzeciw przyjęcia zgłoszenia dotyczącego wymiany stolarki okiennej i drzwiowej, naprawy kominów wentylacyjnych i dymowych, docieplenia elewacji omawianego budynku gospodarczego.

Organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na to iż komin został wykonany przed wstrzymaniem robót to w odniesieniu do niego nie miał zastosowania art. 50a prawa budowlanego. Z opracowanej przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane opinii technicznej wynika, że został on wykonany zgodnie z Polską Normą PN 89/B-10425 "Przewody dymowe, spalinowe i wentylacyjne murowane z cegły. Wymagania techniczne i badania przy odbiorze" oraz wiedzą techniczną. Spełnia wymagania zawarte w pkt 3 w/w Polskiej Normy, a konstrukcja budynku w stanie istniejącym nie budzi zastrzeżeń. Zgodnie z § 142 ust. 1 i 2 warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie - rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. przewody dymowe powinny być wyprowadzone ponad dach na wysokość zabezpieczającą przed niedopuszczalnym zakłóceniem ciągu. Wymaganie ust. 1 uznaje się za spełnione, jeżeli wyloty przewodów kominowych zostaną wyprowadzone ponad dach w sposób określony Polską Normą dla kominów murowanych. W przedmiotowej sprawie inwestor faktycznie wyprowadził komin z cegły klinkierowej, zlokalizowany przy kalenicy dachu, ponad połać dachu ok. 90 cm. Wyprowadzenie komina ponad dachem zapewnia właściwy ciąg. Według Polskiej Normy na dachu o kącie nachylenia do 12 stopni, a z takim przypadkiem mamy do czynienia, wylot komina powinien znajdować się co najmniej 60 cm ponad poziom kalenicy budynku. W omawianym przypadku dach jednospadowy pokryty jest papą przeciwwodną i styka się z analogicznym dachem jednospadowym budynku gospodarczego na działce skarżących. Jak wynika z opinii technicznej odległość przedmiotowego komina od istniejących otworów okiennych w budynku mieszkalnym na działce skarżących wynosi 10, 30 m. W/w norma budowlana - pkt 3.3.2.1 (Przewody dymowe) wskazuje, iż "przy usytuowaniu komina obok elementu budynku stanowiącego przeszkodę, dla prawidłowego działania przewodów, ich wyloty powinny znajdować się ponadto ponad płaszczyzną wyprowadzoną pod kątem 12 stopni w dół od poziomu najwyższej przeszkody (zasłony) dla kominów znajdujących się w odległości od 3 do 10 m od tej przeszkody przy dachach stromych". Polska Norma Budowlana reguluje przypadki, gdy przeszkoda znajduje się w odległości minimum 1,5 m do 10,0m. W tej konkretnej sprawie najbliższa przeszkoda - dach budynku mieszkalnego skarżących od omawianego komina, jak wyżej wykazano, znajduje się w odległości 10,3 m, stąd stwierdzono, że wymogi w/w normy są spełnione. Jedynie dla zapewnienia i polepszenia ciągu komina oraz mając na uwadze zarzuty skarżących o niemożliwości otwierania okien, oraz zawarte uzgodnienie z inwestorem, że zobowiązuje się on do podniesienia wysokości komina o ok. 70 cm, a autor opracowanej opinii technicznej akceptuje ten fakt organ odwoławczy nie zakwestionował nałożonego zaskarżoną decyzją obowiązku. Ustosunkowując się do zarzutu skarżących, iż wydobywający się dym z istniejącego komina będzie uniemożliwiał skarżącym otwarcie okien z mieszkania wyjaśniono, że omawiana w/w Polska Norma Budowlana ogranicza się jedynie do regulacji prawnych zapewniających prawidłowy ciąg komina, a nie odnosi się do zadymienia. Obowiązujące przepisy prawa budowlanego wraz z przepisami wykonawczymi kwestii zadymienia nie regulują.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., na podstawie art. 51 ust. 3 pkt 1 prawa budowlanego powiatowy organ nadzoru budowlanego stwierdził wykonanie przez inwestora obowiązku nałożonego decyzją z dnia [...] marca 2009 r.

Decyzję organu odwoławczego do sądu administracyjnego zaskarżyli N. i M. O. i podnieśli, że nie zgadzają się na usytuowanie komina na granicy ich działki. Zdaniem skarżących w przepisach prawa budowlanego powinna być regulacja dotycząca zachowania odległości trzech metrów od granicy albo dotycząca wyrażenia zgodny przez sąsiadów na budowanie po granicy. Pełnomocnik skarżącej w piśmie procesowym złożonym na rozprawie w dniu 4 lutego 2010 r. dodatkowo podniósł, że w istocie nie zostało w sposób wyczerpujący ustalone kiedy został wykonany komin w pomieszczeniu nr 3. Wskazując na powyższe uchybienia wniesiono o uchylenie kwestionowanej decyzji oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że przepisy wykonawcze do prawa budowlanego nie normują odległości komina od granicy działki sąsiedniej, a obowiązująca ustawa – Prawo budowlane nie wymaga zgody sąsiadów na lokalizację komina przy granicy działki sąsiedniej. Obowiązujące warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie jedynie określają wymiary przekroju, sposób prowadzenia przewodów dymowych, stwarzając potrzebny ciąg.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zarzuty i argumenty w niej podniesione nie podważają legalności kwestionowanej decyzji.

Przedmiot zaskarżenia w przedmiotowej sprawie stanowi decyzja wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego wydana na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 i art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. nr 156, poz. 1118 ze zm.), utrzymująca w mocy decyzję powiatowego inspektora nadzoru budowlanego wydaną w przedmiocie nakazania inwestorowi podniesienie wysokości wylotu komina o minimum 0,70 m w odniesieniu do wylotu uprzednio wymurowanego komina w celu doprowadzenia robót budowlanych związanych z przebudową i remontem budynku gospodarczego usytuowanego na działkach nr geod. 377/2 i 378/1 w B. przy ul. H. [...] do stanu zgodnego z prawem.

W rozpoznawanej sprawie bezspornym pozostaje fakt, że inwestor prowadził roboty budowlane przy remoncie i przebudowie w/w obiektu budowlanego w ramach samowoli budowlanej (bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia). W wyniku przeprowadzonych oględzin w dniu 19 września 2008 r. stwierdzono, że inwestor wykonał komin spalinowo – wentylacyjny, ściankę działową z otworem drzwiowym, powiększył istniejące otwory okienne, zlikwidował jeden otwór drzwiowy, wejście do budynku oraz zmniejszył pozostałe otwory drzwiowe.

W sytuacji samowoli budowlanej ustawodawca przewidział, przy spełnieniu określonych warunków, możliwość zalegalizowania wykonanych robót budowlanych. Legalizacja następuje po przeprowadzeniu postępowania naprawczego o którym mowa w art. 50 – 51 prawa budowlanego.

Zgodnie z przepisem art. 50 ust. 1 pkt 1 ustawy w przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 lub w art. 49b ust. 1 właściwy organ wstrzymuje postanowieniem prowadzenie robót budowlanych wykonywanych bez wymaganego pozwolenia na budowę albo zgłoszenia. W postanowieniu tym można nałożyć obowiązek przedstawienia, w terminie 30 dni od dnia doręczenie postanowienia, inwentaryzacji wykonanych robót budowlanych lub odpowiednich ocen technicznych bądź ekspertyz (ust. 3). Postanowienie to traci ważność po upływie 2 miesięcy od dnia doręczenia, chyba że w tym terminie zostanie wydana decyzja o której mowa w art. 50a pkt 2 albo w art. 51 ust. 1 (ust.4). Przepis art. 50a pkt 2 stanowi, że właściwy organ w przypadku wykonywania robót budowlanych - pomimo wstrzymania ich wykonywania postanowieniem o którym mowa w art. 50 ust. 1 - nakazuje, w drodze decyzji, rozbiórkę części obiektu budowlanego wykonanego po doręczeniu postanowienia albo doprowadzenie obiektu budowlanego do stanu poprzedniego. Natomiast zgodnie z regulacją zawartą w art. 51 ust. 1 ustawy organ przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania powyższego postanowienia, w drodze decyzji:

1. nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego albo

2. nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania, albo

3. w przypadku istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę - nakłada, określając termin wykonania, obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego, uwzględniającego zmiany wynikające z dotychczas wykonanych robót budowlanych oraz - w razie potrzeby - wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem; przepisy dotyczące projektu budowlanego stosuje się odpowiednio do zakresu tych zmian (art. 51 ust. 1 ustawy).

Po upływie terminu lub na wniosek inwestora, właściwy organ sprawdza wykonanie obowiązku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i wydaje decyzję o stwierdzeniu wykonania obowiązku albo w przypadku niewykonania obowiązku - nakazującą zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego (ust. 3 pkt 1 i 2).

W przedmiotowej sprawie organ nadzoru budowlanego przeprowadził postępowanie naprawcze, które przebiegało następująco:

- postanowieniem z dnia [...] września 2008 r. w trybie przepisów art. 50 ust. 1 pkt 1 prawa budowlanego wstrzymano prowadzenie robót budowlanych,

- następnie w wyniku stwierdzenia, że inwestor w dalszym ciągu wykonuje roboty (dowód: wyniki kontroli z dnia 23 października 2008 r.) decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nakazano inwestorowi w trybie art. 50a prawa budowlanego doprowadzenie przedmiotowego budynku gospodarczego do stanu poprzedniego,

- decyzja ta została uchylona decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. z uwagi na to, że błędnie nakazano doprowadzenie budynku do stanu poprzedniego, bez możliwości zalegalizowania elementów obiektu wykonanych przed wstrzymaniem robót budowlanych,

- po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji postanowieniem z dnia [...] lutego 2009 r. w trybie art. 81c ust.2 i ust. 3 prawa budowlanego zobowiązał inwestora do przedłożenia opinii technicznej,

- po dostarczeniu wymaganej opinii decyzją z dnia [...] marca 2009 r., na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 prawa budowlanego, nakazano inwestorowi wykonanie czynności faktycznych, polegających na podwyższeniu wylotu komina,

- zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. utrzymano w mocy decyzję organu I instancji,

- decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., na podstawie art. 51 ust. 3 pkt 1, powiatowy organ nadzoru budowlanego stwierdził wykonanie przez inwestora obowiązku nałożonego decyzją z dnia [...] marca 2009 r.

W ocenie Sądu organy nadzoru budowlanego przeprowadziły postępowanie naprawcze zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Legalności działania organów nie podważają zarzuty podniesione w skardze a dotyczące bezprawnego usytuowania komina na granicy działki skarżących i związanych z tym uciążliwości polegających na braku możliwości otwierania okien z powodu nadmiernego zadymienia. W pierwszej kolejności podnieść należy, że wbrew temu co podnosi pełnomocnik skarżącej, z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że komin został wykonany przed wydaniem postanowienia dotyczącego wstrzymania prowadzenia robót budowlanych. Wynika to z protokołów kontroli z dnia 19 września 2008 r., przeprowadzonej przed wstrzymaniem robót w którym stwierdzono, że inwestor wykonał komin spalinowo – wentylacyjny oraz z protokołu kontroli z dnia 23 października 2008 r., przeprowadzonej na skutek pisma skarżących dotyczącego tego, że inwestor w dalszym ciągu wykonuje roboty, w którym stwierdzono, że po wstrzymaniu wykonywania robót inwestor dokonał osadzenia okna zewnętrznego o wym. 0,90 x 0,90 m w uprzednio przygotowanym otworze, drzwi wewnętrznych w boksie końcowym nr 4, oraz wykonał tynki i posadzki betonowe w boksach nr 1, 2 i 3. Powyższe oznacza, że komin został wykonany przed wstrzymaniem robót a co za tym idzie zasadnie w stosunku do niego wdrożono procedurę legalizacyjną określoną w art. 51 ust. 1 pkt 2 prawa budowlanego. Organy w celu doprowadzenia robót budowlanych związanych z przebudową i remontem przedmiotowego budynku gospodarczego do stanu zgodnego z prawem nałożyły na inwestora obowiązek podniesienie wysokości wylotu komina o minimum 0,70 m. Obowiązek ten został nałożony tylko i wyłącznie jedynie dla zapewnienia i polepszenia ciągu komina w celu uwzględnienia zarzutów skarżących o niemożliwości otwierania okien z uwagi na zadymienie. Nadmienić bowiem należy, że z opracowanej opinii technicznej, sporządzonej przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane, wynika, że komin wykonany został zgodnie z Polską Normą PN 89/B-10425 oraz wiedzą techniczną. Spełnia wymagania zawarte w pkt 3 w/w Polskiej Normy, a konstrukcja budynku w stanie istniejącym nie budzi zastrzeżeń. Spełnione przy tym zostały wymagania określone w § 142 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. nr 75, poz. 690 ze zm.). Regulacja ta stanowi, że przewody kominowe powinny być wyprowadzone ponad dach na wysokość zabezpieczającą przed niedopuszczalnym zakłóceniem ciągu (ust. 1). Wymaganie powyższe uznaje się za spełnione, jeżeli wyloty przewodów kominowych zostaną wyprowadzone ponad dach w sposób określony Polską Normą dla kominów murowanych (ust. 2).

Kompetencja organów nadzoru budowlanego obejmuje doprowadzenie wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, ale w aspekcie tylko i wyłącznie przepisów prawa administracyjnego. W przedmiotowej sprawie, jak wykazano powyżej komin został wykonany zgodnie z obowiązującymi przepisami mającymi charakter regulacji administracyjnej (ustawa - Prawo budowlane, przepisy wykonawcze do tej ustawy jak i z Polską Normą). Przepisy te w szczególności przepisy rozdziału 5 zatytułowanego "Przewody kominowe" rozporządzenia z dnia 12 kwietnia 2002 r. nie normują kwestii związanej z odległością komina od granicy działki sąsiedniej, a nadto przepisy prawa budowlanego nie wymagają zgody sąsiadów na lokalizację komina przy granicy działki sąsiedniej. Obowiązujące warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie jedynie określają wymiary przekroju, sposób prowadzenia przewodów dymowych i ich wysokość.

W konkluzji podać należy, że usytuowanie komina na granicy z działką sąsiednią może być zgodne z prawem z punktu widzenia prawa administracyjnego, co nie oznacza, że jednocześnie nie narusza praw pozostałych właścicieli. Naruszenie tych praw może być jednak dochodzone na podstawie przepisów prawa cywilnego przed sądem powszechnym.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionym z urzędu adwokatom, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 w/w ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności adwokata w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22% stawki w kwocie 52,80 zł. i w przypadku adwokata skarżącej również opłatę skarbową w wysokości 17 zł.