Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1637/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7 , 77
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz (spr.) Sędziowie: WSA Piotr Fronc Asesor WSA Anna Kopeć Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Migda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2024 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 października 2023 r., znak DSE3-K0918-D19570-24/23 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi L. K. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca) jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 6 października 2023 r. nr DSE3-K0918-D19570-24/23 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W stanie faktycznym sprawy skarżąca pismem z 7 maja 2022 r. wniosła o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych z tytułu działalności w opozycji antykomunistycznej przed 1980 r., w ramach NSZZ IRz "Solidarność" po 13 grudnia 1981 r., a także u Chrześcijańskich Liberałów M. D. i w Komitecie Opieki nad Kopcem Józefa Piłsudskiego. Wskazała, że od 1974 r. działała razem z mężem w opozycji antykomunistycznej. Na dowód powyższego przedłożyła oświadczenia A. M. i A. K. (byłego męża skarżącej).

Decyzją z 26 sierpnia 2022 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej stwierdził, że skarżąca nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Za pismem z 25 listopada 2022 r. Szef UdSKiOR otrzymał od archiwum IPN kopie materiałów dotyczące skarżącej. Za pismem z 23 stycznia 2023 r. skarżąca przedstawiła kolejne oświadczenia świadków – M. K. i K. G.. Skarżąca wskazała również, jak podała, nazwiska osób, które mogą potwierdzić jej działalność, jednak których miejsca pobytu nie może ustalić.

W toku dalszego postępowania organ przesłuchał, jako świadków, A. M., A. K., K. G., zaś wezwana M. K. nie stawiła się na przesłuchanie.

Na wniosek organu, [...] Wojewódzka Rada Konsultacyjna do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych zaopiniowała wniosek skarżącej. Rada uchwałą z 30 maja 2023 r. wniosek zaopiniowała negatywnie.

Za pismem z 6 lipca 2023 r. skarżąca przedłożyła płytę DVD z nagraniami ze spotkań z lat 80 XX w. Przedstawiła również spis taśm wideo, które posiada.

Decyzją z 21 lipca 2023 r. nr DSE3-K1022-D19570-22D/23 organ odmówił potwierdzenia wnioskowanego statusu. Organ wskazał, że decyzja Prezesa IPN potwierdza, iż nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania przedmiotowego statusu. Jak podał organ, wnioskodawczyni wskazała we wniosku, że pomagała mężowi w prowadzonych przeciwko niemu sprawach sądowych. Następnie pomagała w tworzeniu i działalności NSZZ IRz "Solidarność". Po 13 grudnia 1981 r. prowadziła działalność opozycyjną w ramach NSZZ IRz "Solidarność", Chrześcijańskich Liberałów M. D., Komitetu Opieki nad kopcem Józefa Piłsudskiego. Wnioskodawczyni wskazała, że została zatrzymana w 1982 r., gdy była w mieszkaniu R. B. (działaczki NSZZ IRz "Solidarność") oraz w 1985 r. podczas składania kwiatów w imieniu Komitetu Opieki nad Kopcem Piłsudskiego. Świadek A. M. w swoim oświadczeniu pisemnym wskazał, że wnioskodawczyni prowadziła działalność antykomunistyczną od dnia ogłoszenia stanu wojennego, współpracowała z grupą Chrześcijańskich Liberałów skupionych wokół M. D. i podziemnego pisma "13", organizowała kolportaż podziemnej prasy i wydawnictw książkowych - np. "Duch nadchodzącego czasu" Mirosława Dzielskiego. Świadek A. K. w swoim oświadczeniu pisemnym wskazał, wnioskodawczyni prowadziła działalność opozycyjną w latach 1971-1989, początkowo działała poza strukturami, od 1980 r. prowadziła działalność w ramach NSZZ IRz "Solidarność", Komitetu Opieki nad Kopcem Józefa Piłsudskiego, grupy Liberałów Krakowskich M. D. i następnie Krakowskiego Towarzystwa Przemysłowego. Świadek K. G. w swoim oświadczeniu pisemnym wskazała, że zna Panią L. K. jako działacza podziemia niepodległościowego. Świadek wskazała, że Wnioskodawczyni kolportowała prasę i wydawnictwa książkowe, była związana z ruchem Chrześcijańsko-Liberalnym M. D.. Świadek M. K. w swoim oświadczeniu pisemnym wskazała, że poznała skarżącą na początku stanu wojennego w 1982 r. w Duszpasterstwie Ojców [...] w K. . Świadek otrzymywała od niej ulotki oraz prasę (z Krakowa, Szczecina, Gdańska, Warszawy). Wnioskodawczyni otrzymywała ww. materiały od zegarmistrza-kuriera. Skarżąca prowadziła działalność opozycyjną przez cały stan wojenny do tzw. wyborów kontraktowych. Wnioskodawczyni działała u Chrześcijańskich Liberałów M. D. - od nich otrzymywała pismo "13", udzielała się w parafii ks. K. J., od którego otrzymywała taśmy (VHS) z nagraniami politycznymi i rozrywkowymi. Wnioskodawczyni przynosiła również nielegalne ówcześnie książki "Duch nadchodzącego czasu" Mirosława Dzielskiego. Świadek wskazała, że wnioskodawczyni była aresztowana za działalność w Komitecie Opieki nad Kopcem Piłsudskiego, w 1982 r. komuniści podwyższyli wnioskodawczyni oraz jej mężowi podatek dochodowy o 1000% w stosunku do roku 1981.

A. M., przesłuchany z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznał do protokołu, że skarżąca brała udział w spotkaniach organizowanych przez pana D. , na które byli zapraszani znani opozycjoniści, świadek kontaktował się z wnioskodawczynią również prywatnie. Skarżąca rozprowadzała pisma i książki, gazetki "Solidarności", książkę M. Dzielskiego "Duch nadchodzącego czasu". Świadek wskazał, że na spotkaniach było sprzedawane pismo "13" - wydawane przez pana D. . Świadek nie miał wiedzy od kogo wnioskodawczyni otrzymywała ulotki. Świadek wskazał, że przynajmniej raz w miesiącu się spotykali i wymieniali materiałami opozycyjnymi. Wnioskodawczyni współpracowała z: B. C., A. P., H. W., L. K., T. S., L. J., G. Ł., P. K., N. , A. B., S. K., J. K., S. K.. Świadek wskazał, że wie z opowieści, że represji doznawał A. K., więc wnioskodawczyni była uczestnikiem wizyt SB w latach 70. Świadek wskazał również, że A. K. był szefem "Solidarności" rzemieślniczej i na pewno wnioskodawczyni pomagała jego osobie w tej działalności. Wnioskodawczyni prowadziła działalność do końca lat 80., do czasu okrągłego stołu.

A. K., przesłuchany z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznał do protokołu, że wnioskodawczyni rozpoczęła działalność w latach 70. Świadek wskazał, że był wzywany na badania psychiatryczne, dzięki interwencji wnioskodawczyni zmienili termin wizyty i świadek trafił do lekarza, który wystawił mu dobrą opinię. A. K. oświadczył, że wnioskodawczyni współdziałała w Solidarności Rzemieślniczej co skutkowało podniesieniem podatku o 1000%. Ponadto świadek wskazał, że 13 grudnia ostrzegali innych by nie szli na umówione zebranie. Wnioskodawczyni rozdawała ulotki po sklepach, kioskach - namawiające do strajkowania. Następnie świadek oraz wnioskodawczyni związali się z Liberałami Chrześcijańskimi z M. D.. Wnioskodawczyni rozpowszechniała materiały antykomunistyczne: pismo "13", książka "Duch nadchodzącego czasu", wydawnictwa Solidarności Robotniczej, materiały z ROPCiO. Wnioskodawczyni w latach 70. roznosiła "Biuletyny katyńskie", brała również druki od kolegi świadka. Kolportaż był nieregularny - raz do trzech razy w miesiącu. Wnioskodawczyni brała udział w spotkaniach, na które były zapraszane osoby z podziemia. Spotkania odbywały się raz na miesiąc. Świadek wskazał również, że wraz z wnioskodawczynią zostali zatrzymani, gdy odwiedzili działaczkę ROPCiO. Zostali również zatrzymani, gdyż wnioskodawczyni podniosła okrzyk "Niech żyje Reagan" podczas składania wieńca. A. K. oświadczył, że mieli rewizje w mieszkaniu w latach 70. Wnioskodawczni współpracowała z panem D. , G. Ł., K. , A. M., T. S., W. P., P. J., braćmi K., K., A. M., p. W. P. M., p. P. , panem C. oraz ze świadkiem. Wnioskodawczyni prowadziła działalność do końca lat 80.

K. G., przesłuchana z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznała do protokołu, że zna wnioskodawczynię od 1984 r. Poznały się w klubie. Świadek wskazała, że wnioskodawczyni działała w organizacji Chrześcijańsko-Liberalnej. Świadek miała szwagra, który był w "Solidarności" w firmie transportowej. K. G. przekazywał mu materiały antykomunistyczne otrzymane od wnioskodawczyni. Były to ulotki z opisem rzeczywistości, "Robotnik", "Hutnik", "Solidarność Małopolska". Materiały były przekazywane podczas spotkań np. w kawiarenkach - lata 1984-1987, średnio raz w tygodniu. Potem spotkania miały miejsce raz na kwartał w rejonie Rynku Głównego. Świadek nie miała wiedzy na temat represji doznanych przez wnioskodawczynię. Świadek ówcześnie nie znała osób, z którymi współpracowała wnioskodawczyni.

Jak podał organ, zgodnie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej "Działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.". Zgodnie natomiast z art. 3 osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, póz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których

mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. póz. 1075),

zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała

uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji

widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W ocenie organu wnioskodawczyni nie przestawiła jednoznacznych dowodów, które wskazywałyby, że prowadziła przez minimum 12 miesięcy w zorganizowanych strukturach lub we współpracy z nimi zagrożoną odpowiedzialnością karną działalność, o której mowa w art. 2 ustawy. Należy podkreślić, że działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. "Działalność" bowiem wymaga, po pierwsze aktywności -czynnego udziału, po drugie zaś "działalność" we wskazanym tu rozumieniu musi być świadoma tzn. zachowania osoby muszą zmierzać do odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, a więc być wyrazem rzeczywistych opozycyjnych przekonań Wnioskodawcy. Walka o niepodległość i suwerenność państwa z natury rzeczy nosi także cechy działania politycznego związanego z długofalowymi i zorganizowanymi działaniami o charakterze niepodległościowym i nie ograniczającymi się do krótkotrwałego protestu społecznego. Informacje zawarte w opisie działalności wnioskodawczyni oraz oświadczenia i zeznania świadków dowodzą jedynie sporadycznej aktywności strony, uczestnictwa w spotkaniach, pomocy mężowi np. w przekazywaniu informacji. Świadkowie wskazują, że wnioskodawczyni działała w ramach: NSZZ IRz "Solidarność", Chrześcijańskich Liberałów M. D., Komitetu Opieki nad Kopcem Józefa Piłsudskiego. Jednakże sama przynależność do takich organizacji nie może stanowić potwierdzenia prowadzenia aktywnej, politycznej działalności opozycyjnej, zaś świadkowie nie wskazali na żadne konkretnie działania jakie miała podejmować wnioskodawczyni w ramach przynależności do wspomnianych organizacji. Świadkowie wspominają o kolportażu jednak brak jest wiarygodnych informacji o prowadzeniu przez stronę działalności opozycyjnej w sposób zorganizowany określony w art. 2 cytowanej ustawy. Samo wskazanie przez świadków, że skarżący kolportował prasę czy inne materiały bez podania konkretnych informacji nie jest wystarczające do potwierdzenia, że skarżący faktycznie powadził działalność na rzecz Polski. Ponadto, wskazano że wnioskodawczyni pozyskiwane materiały rozdawała głównie po uroczystościach w sklepach i kioskach. Taki sposób kolportażu nielegalnych materiałów jest jednakże mało prawdopodobny. Działanie takie było zagrożone odpowiedzialnością karną, do kary pozbawienia wolności włącznie, dlatego też normą było przekazywanie materiałów wyłącznie zaufanym osobom, co nie odbywało się w miejscach publicznych lub np. wykorzystując skrytki czy punkty kolportażu w prywatnych mieszkaniach. Dlatego mało prawdopodobnym jest rozprowadzanie nielegalnych materiałów propagandowych jawnie i w miejscu publicznym, zwłaszcza w ramach stałej i zorganizowanej działalności.

Jak zaznaczył organ, bez wątpienia strona w podziemnej działalności antykomunistycznej spełniała określone czynności. Jednak były one głównie pomocnicze i w żaden sposób nie można uznać, że stanowiły one przejaw faktycznie działalności niepodległościowej o której mowa w art. 2 omawianej ustawy. Przede wszystkim należy wskazać, że zachowanie osoby ubiegającej się o status działacza opozycji antykomunistycznej zarówno podmiotowo, jak i przedmiotowo, musiało zmierzać do odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a zatem aby osoba taka w okresie swej działalności miała świadomość tego, że swoim postępowaniem wzmacnia działania prowadzące do odzyskania niepodległości i suwerenności Polski.

Dalej organ stwierdził, że z oceny zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że strona nie doznała represji z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zatrzymania do 48 h nie stanowią represji w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podkreśliła, że organ nie dał wiary świadkom i tego nie uzasadnił. Dodała, że wszystkie struktury, z którymi pracowała w podziemiu, były zorganizowane. Do pisma załączyła serię zdjęć z lat 80. XX w. z opisami. Z kolei w piśmie z 29 września 2023 r. skarżąca podkreśliła swoją aktywność dowodową.

Decyzją z 6 października 2023 r. organ utrzymał w mocy decyzję z 21 lipca 2023 r. Organ wskazał, że nie neguje postawy skarżącej, mające na celu wyraz sprzeciwu wobec ówcześnie panującego systemu oraz możliwości podejmowania przez skarżącą działań w kierunku przywrócenia w Polsce niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, jednak działalność określona w art. 2 ustawy to nie jakikolwiek przejaw aktywności. Nie każda działalność opozycyjna i nie każda represja z powodów politycznych jest przez prawodawcę uznawana za podlegającą ustawie. Organ podzielił stanowisko wyrażone w decyzji I instancji. Wskazał, że skarżąca prowadziła jedynie sporadyczną aktywność, uczestniczyła w spotkaniach i pomagała mężowi. Sama przynależność do wskazanych organizacji nie może stanowić potwierdzenia prowadzenia aktywnej, politycznej działalności opozycyjnej. Świadkowie nie wskazali na żadne konkretne działania, jakie miała podejmować wnioskodawczyni. Jeśli zaś chodzi o represje, to przepisy ustawy ściśle określają o jakie represje chodzi i skarżąca nie doznała represji określonych tymi przepisami.

W skardze na powyższą decyzję skarżąca podniosła zarzuty naruszenia:

– art. 7 k.p.a. art.77 k.p.a,, i art. 107 k.p.a. poprzez: odmowę dania wiary zeznaniom świadków A. M.. K. G.. A. K., jak również przedłożonego oświadczenia M. K. w szczególności co do czasookresu i postaci działalności skarżącej w wymienionych w uzasadnieniu organizacjach, bez wskazania uzasadnienia takiej decyzji. Pominięcie w ustalonym stanie faktycznym przedłożonych przez skarżącą materiałów świadczących o skali i rodzaju jej zaangażowania. Pominięcie w uzasadnienie decyzji okoliczności wskazanych w zeznaniach świadka A. K., jak również dokumentu z dnia 12.09.1975 roku (świadectwo pracy z [...]", załącznik do pisma z 23.01.23 r.), iż do rozwiązania stosunku pracy doszło w związku z działalnością opozycyjna skarżącej i świadka. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji wyjaśnienia na czym ma polegać "zorganizowana działalność" w sytuacji braku przyjęcia, iż działalność skarżącej nie miała charakteru zorganizowanego. Wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji orzeczenie WSA w Warszawie odnosi się do sytuacji gdzie "Z oświadczeń świadków - zdaniem Sądu - nie wynika, w jakim okresie skarżący prowadził działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności (nie podano nawet przybliżonego okresu), jaka to była działalność i na czym konkretnie polegała, a także nawet jakie ulotki, gazety czy inne materiały były przez skarżącego przewożone do dalszego ich kolportowania, bądź jakie zakazane gazety posiadał. Świadkowie nie podali czy skarżący działał w ramach zorganizowanej struktury i jakiej, ewentualnie na czyje zlecenie działał. Samo wskazanie przez świadków, że skarżący kolportował prasę czy inne materiały bez podania konkretnych informacji nie jest wystarczające do potwierdzenia, że skarżący faktycznie prowadził działalność na rzecz Polski. Z uwagi na to, że oświadczenia te były zbyt ogólne, pozbawione jakikolwiek szczegółowych informacji na temat działalności skarżącego organ słusznie uznał, że nie mogą one stanowić dokumentu na potwierdzenie spełnienia przesłanki z art. 2 ustawy." Natomiast skarżąca przy pomocy świadków i przedłożonej dokumentacji wykazała tak czasookres swojej działalności, z jakim organizacjami współdziałała i jaką konkretnie prasę kolportowała.

– art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych poprzez przyjęciem, ze prowadzenie działalności poprzez kolportaż prasy, w tym Biuletynów Katyńskich

– art. 3 ust. 3 pkt d) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych poprzez błędną subsumpcję stanu faktycznego i przyjęcie, że rozwiązanie umowy o pracę ze skarżącą przez "[...]" nie było związane z działalnością antykomunistyczną.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W ocenie skarżącej materiał dowodowy jest szeroki i świadczy o działalności antykomunistycznej skarżącej. Tak świadkowie, jak i przedłożone w sprawie dokumenty w swojej szczegółowości potwierdzają z jakimi organizacjami skarżąca współpracowała, na czym polegała jej działalność oraz z jaką częstotliwością (patrz zeznania świadków). Organ nie wskazał, dlaczego powyższe dokumenty uznał za niewystarczające, a w konsekwencji jaki rodzaj działalności jest działalnością antykomunistyczną w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy.

Skarżąca podkreśliła, że organ nie odniósł się do okoliczności wynikającej z dokumentu w postaci świadectwa pracy z 12.09.1975 roku oraz zeznań świadka A. K., iż do zakończenia stosunku pracy doszło wskutek obecności funkcjonariuszy UB.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie miał na uwadze, co następuje.

Materialnoprawną podstawą zapadłych w sprawie decyzji były przepisy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 388; dalej: ustawa).

Zgodnie z art. 2 ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (ust. 1), przy czym do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (ust. 2).

W myśl art. 3 tej ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177 oraz z 2022 r. poz. 375, 1259 i 1283), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W zakresie kwalifikacji przedstawionych przez skarżącą okoliczności z punktu widzenia art. 3 ustawy, tj. w zakresie uznania skarżącej za osobę represjonowaną z powodów politycznych w rozumieniu ustawy, zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Organ trafnie zaznaczył, że ustawa wymienia enumeratywnie rodzaje represji, których przeżycie uprawnia do przyznania umawianego statusu. Zatrzymania nie dłuższe niż 48 godzin, na które powołuje się skarżąca, nie należą do ustawowego katalogu represji, co wynika jednoznacznie z art. 3 pkt 1 lit a) ustawy, gdzie wprost mowa o "okresie dłuższym niż 48 godzin". Z kolei w zakresie rozwiązania umowy o pracę, które miało mieć związek z działalnością opozycyjną skarżącej, należało zauważyć, że twierdzenia skarżącej są gołosłowne – w przedłożonym przez skarżącą świadectwie pracy (k. 115 akt administracyjnych) wskazano jednoznacznie, że stosunek pracy został rozwiązany na wniosek samej skarżącej i nawet mąż skarżącej – wbrew jej twierdzeniom – nie potwierdził, że skarżąca została zwolniona z pracy z powodów, o których mowa w art. 3 pkt 3 lit. d) ustawy. Skarżąca nie podniosła również przeżycia innego rodzaju represji, o których mowa w art. 3 ustawy. Należało zatem stwierdzić, że żadna z przesłanek uznania skarżącej za osobę represjonowaną z powodów politycznych nie została wykazana, co prawidłowo uczynił organ. W tym zakresie zarzuty skargi okazały się niezasadne.

Istota sporu sprowadza się natomiast do oceny prawidłowości zastosowania art. 2 ustawy, dotyczącego statusu działacza opozycji antykomunistycznej.

W tej materii Sąd zwrócił uwagę, że przynależność skarżącej do powoływanych przez nią organizacji nie jest przez organ kwestionowana. Organ twierdzi jednak, że sama przynależność nie jest wystarczająca, a działalność skarżącej była sporadyczna i obejmowała jedynie pomoc mężowi, zaś świadkowie nie podali konkretnie, jakie działania miała podejmować wnioskodawczyni. Zgodzić się należy z organem, że sama przynależność do organizacji opozycyjnej nie wypełnia przesłanek, o których mowa w art. 2 ustawy. W zaskarżonej decyzji słusznie zwrócono uwagę, że nie każda działalność przejawiająca niezadowolenie czy też sprzeciw wobec panującego w latach 80-tych XX wieku reżimu politycznego może być uznana za działalność działacza opozycji komunistycznej w rozumieniu art. 2 ustawy. Organ zaprezentował prawidłową wykładnię art. 2 ust. 1 ustawy. Powodem uwzględnienia skargi jest natomiast brak odniesienia się przez organ do wszystkich okoliczności faktycznych, które mogą być istotne dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy administracyjnej.

Zdaniem Sądu nie jest bowiem tak, że świadkowie nie podali konkretnie, jakie działania podejmowała skarżąca w ramach swojej aktywności opozycyjnej. Szczególną uwagę Sąd zwrócił na kwestię kolportażu nielegalnych materiałów przez skarżącą. W decyzji I instancji organ przyznał, że kolportaż nielegalnych materiałów był działaniem zagrożonym odpowiedzialnością karną, do kary pozbawienia wolności włącznie. Z tej perspektywy należało szczególnie pochylić się nad akcentowaną przez skarżącą aktywnością w tym zakresie oraz zeznaniami świadków, które miały tę działalność potwierdzać. W zeznaniach A. K. (k. 167 akt administracyjnych) świadek zeznał, że "przez pewien czas wydawaliśmy ulotki", "wydawaliśmy regularnie 13tkę", "p. L. pobrała też wydawnictwa Solidarności robotniczej. P. L. przekazywała dalej materiały gdzie tylko mogła. W latach 70-tych roznosiła Biuletyny Katyńskie". Dalej świadek wskazał od kogo żona brała materiały, jak były one przewożone i że kolportaż miał miejsce jeden, dwa, trzy razy w miesiącu. Ponadto podał, że "mieliśmy też materiały do kolportażu z ROPCiO". Świadek A. M. zeznał (k. 156), że "ona rozprowadzała pisma i książki, gazetki "Solidarności", książka M. Dzielskiego "Duch nadchodzącego czasu" (...) Pisma, ulotki były przekazywane na mieszkaniach. Na spotkaniach było rozprowadzane-sprzedawane pismo "13" wydawane przez p. Dzielskiego". Świadek wskazał, że nie wie od kogo skarżąca otrzymywała ulotki. Dodał, że "wymienialiśmy albo odsprzedawaliśmy tytuły, do których mieliśmy dostęp. Przynajmniej raz w miesiącu się spotykaliśmy i wymienialiśmy". Dalej M. K. w oświadczeniu z 17 stycznia 2023 r. (k. 130) wskazała, że skarżąca "Przynosiła (...) nielegalne wówczas pismo "13 grudnia", a potem przemianowane na 13-tkę". "Udzielała się w parafii ks. K. J. (...) przynosiła nielegalne wydawnictwa (...) nielegalne wtedy książki (Duch nadchodzącego czasu pana Mirosława Dzielskiego itp.)". Zaś K. G. w zeznaniach na k. 176 podała, że "Spotykałyśmy się w najróżniejszych miejscach, umawiałyśmy się np. w kawiarenkach przy winie, ona mi dawała materiały a ja to dawałam szwagrowi. To były ulotki (...) np. Robotnik, Hutnik, Solidarność Małopolska. Te nasze spotkania trwały od 1984 r. do 1987 r. – w tym czasie średnio raz w tygodniu. (...) Potem spotykałyśmy się raz na kwartał w rejonie rynku głównego".

Z powyższej perspektywy należy ocenić, że wszyscy świadkowie jednomyślnie zeznali o kolportażu przez skarżącą poligraficznych materiałów opozycyjnych. Nie sposób przejść do porządku dziennego nad konkluzją organu o braku podania przez świadków "konkretnych informacji". Zwrócić należy uwagę, że w zeznaniach świadków pojawiają się konkretne tytuły, które miała kolportować skarżąca, w tym spójnie występują u różnych świadków: pismo "13-tka" i książka "Duch nadchodzącego czasu" oraz wydawnictwa Solidarności. W zeznaniach świadków można również odnaleźć informacje o częstotliwości i regularności kolportażu, zakresie czasowym kolportażu, a także sposobie przekazywania materiałów i miejscach ich przekazywania. Tym samym nie można stwierdzić, jak to uczynił organ, że brak jest konkretnych informacji o kolportażu ulotek. Wymienione wyżej fragmenty zeznań świadków, istotne dla stwierdzenia przesłanek z art. 2 ustawy, organ pozostawił bez analizy zarówno w decyzji I instancji, jak i decyzji II instancji. Wyjątkiem jest fragment rozważań w decyzji I instancji o niewiarygodności kolportowania materiałów w sklepach i kioskach, jako miejscach publicznych (k. 201). W zeznaniach A. K. (k. 167) jest co prawda informacja, że skarżąca "rozdawała ulotki po sklepach, kioskach informujące by strajkować", lecz powyższe nie wyczerpuje form działalności skarżącej, o której wspominają świadkowie (np. kolportaż w mieszkaniach). Do pozostałych faktów dotyczących kolportażu i podnoszonych w zeznaniach organy się nie ustosunkowały.

Przez brak oceny tej części materiału dowodowego organ naruszył art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 K.p.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ usunie te uchybienia i odniesie się do zeznań świadków w powołanym zakresie w kontekście przesłanek z art. 2 ustawy, w tym oceni, czy wiarygodne są twierdzenia skarżącej o kolportażu materiałów opozycyjnych, czy ten kolportaż odbywał się w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi i czy odbywał się w przedziale czasowym, o którym mowa w powołanym wyżej przepisie. W razie potrzeby organ pozyska wypowiedzi świadków w odpowiedzi na konkretne pytania uszczegóławiające dotychczas złożone zeznania w zakresie kolportażu materiałów przez skarżącą. Zdaniem Sądu najistotniejsze mogą być zeznania byłego męża skarżącej, który jako osoba najbliższa skarżącej w tamtym okresie, a poza tym osoba o statusie działacza opozycji antykomunistycznej, może dysponować najbardziej szczegółowymi informacjami. Wskazaniem Sądu jest także, aby w ponownym postępowaniu organ odniósł się również, w kontekście możliwości prowadzenia działalności, do otoczenia rodzinnego skarżącej, tj. okoliczności godzenia ewentualnej regularnej działalności opozycyjnej z opieką nad liczną rodziną, tj. pięciorgiem dzieci (dwoje własnych i troje w rodzinie zastępczej).

Kolejno godzi się zaakcentować, że istotną okolicznością sprawy, którą organ zbył milczeniem, jest wskazanie ponadto przez skarżącą innych osób, które mogłyby potwierdzić działalność opozycyjną skarżącej, a co do których skarżąca nie dysponuje ich adresem. Skarżąca podała listę czternastu takich osób w piśmie z 23 stycznia 2023 r. (k. 135 akt administracyjnych). Skarżąca w tym zakresie niewątpliwie przejawiła inicjatywę dowodową ukierunkowaną na wykazanie zorganizowanego charakteru jej działalności opozycyjnej, tj. na potwierdzenie istotnej okoliczności sprawy. Nie biorąc pod uwagę powyższej inicjatywy skarżącej organ naruszył art. 77 § 1 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ powinien ustosunkować się do tych twierdzeń skarżącej, tj. powinien wyjaśnić na czym polegała współpraca skarżącej z tymi osobami, czy tylko na spotkaniach towarzyskich czy na działalności w ramach zorganizowanych struktur, dalej powinien rozważyć czy osoby te mogą dysponować informacjami istotnymi z perspektywy rozstrzygnięcia sprawy oraz czy organ może dysponować adresem wskazanych osób, a w szczególności czy jest możliwe wezwanie do złożenia zeznań tych osób, których współpraca ze skarżącą została potwierdzona przez świadków w niniejszym postępowaniu. Osoby takie jak G. Ł., A. B., p. K. , P. M., A. M. i W. P. pojawiają się bowiem zarówno w wykazie skarżącej, jak i w zeznaniach A. M. i A. K.. Organ rozważy również sprawdzenie posiadania uprawnień działacza opozycji antykomunistycznej przez wymienione osoby i analizę czy w dostępnych organowi aktach tych osób są informacje na temat działalności skarżącej, tak, jak organ uczynił to w przypadku akt byłego męża skarżącej.

W tym kontekście Sąd zauważył, że w notatce z 8 lutego 2023 r. na karcie 137 akt administracyjnych organ wskazuje, że akta męża skarżącej, będące w dyspozycji organu, nie potwierdzają działalności opozycyjnej skarżącej. Należy stwierdzić, że wnioski takie nie poddają się kontroli Sądu, skoro zostały wyprowadzone przez organ z dokumentów, których nie ma w aktach niniejszej sprawy. Zgodnie z art. 133 § 1 P.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Brak w aktach sprawy dokumentów, na podstawie których organ formułuje wniosek o niespełnieniu ustawowych przesłanek przez skarżącą oznacza, że organ nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w tym zakresie, czym naruszył art. 77 § 1 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ powinien dołączyć do akt niniejszej sprawy akta męża skarżącej, na podstawie których formułuje wnioski istotne dla rozstrzygnięcia niniejszego postępowania. Czynność ta jest tym bardziej ważna, że w oświadczeniu z 30 kwietnia 2022 r. były mąż skarżącej zaznaczył, że w jego aktach "są dokumenty świadczące o działalności mojej a także mojej małżonki".

Wymaga końcowo podkreślenia, że na tym etapie postępowania, przed uzupełnieniem materiału dowodowego i jego oceny, Sąd nie formułuje w żadnym razie ocen przesądzających rozstrzygnięcie sprawy w kierunku stanowiska skarżącej lub stanowiska organu ( poza kwestią bycia represjonowaną z powodów politycznych). Powyższe uwagi dotyczą jedynie właściwego zakończenia postępowania dowodowego.

Reasumując, zasadne okazały się zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a., co spowodowało uchylenie decyzji zaskarżonej i ją poprzedzającej, jako obarczonych tymi samymi wadami, o czym Sąd orzekł działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; P.p.s.a.).