Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 127/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 21 ust. 4c pkt 1 i ust. 4d, § 33 ust. 11 pkt 2, § 33 ust. 10, § 34 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 415
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędzia WSA Anna Strzelec Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 10 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych (PROW 2014-2020) oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. (nr [...]) Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Zamościu z dnia 18 października 2022 r. (nr [...]) o ustaleniu producentowi rolnemu A. P. (dalej jako "skarżący", "producent rolny" lub "strona") kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych, której wysokość ustalona została na łączną kwotę 10 595,91 zł.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy:

W dniu 15 czerwca 2016 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Z. wniosek o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na rok 2016. Następnie strona dokonała zmiany i korekty do wniosku. W rezultacie A. P. ubiegał się o przyznanie tej płatności w ramach wariantów: - 1.1. Rolnictwo zrównoważone do działek rolnych o łącznej powierzchni 28,08 ha; - 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki do działek rolnych o łącznej powierzchni 27,38 ha; - 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne do działek rolnych o łącznej powierzchni 2,99 ha.

Decyzją z dnia 2 czerwca 2017 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Zamościu przyznał skarżącemu z tego tytułu płatność w łącznej wysokości 37 843,33 zł, w tym z tytułu wariantu 1.1 - Rolnictwo zrównoważone kwotę 10 862,45 zł; - w wariancie 4.8 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki kwotę 24 357,82 zł, wynikającą z pomniejszenia płatności w wysokości 1 405,57 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia; - do wariantu 5.4 - Półnaturalne łąki wilgotne kwotę 2 623,06 zł. Przyznał refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej w łącznej wysokości 3 000 zł. Organ pierwszej instancji ustalił również obszar gruntów objęty zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym stanowiący powierzchnię: w wariancie 1.1- Rolnictwo zrównoważone – 28,2 ha; w wariancie 4.8 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka. kszyka, krwawodzioba lub czajki – 26,56 ha; w wariancie 5.4 - Półnaturalne łąki wilgotne - 2,99 ha. Odwołanie od tej decyzji nie zostało uwzględnione przez Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ( decyzja z dnia 25 lipca 2017 r., nr [...]) i decyzja stała się ostateczna.

Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR na wniosek złożony przez A. P., zmienił w trybie art. 155 k.p.a. ostateczną decyzję nr [...] z dnia 25 lipca 2017 r. o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Zamościu z dnia 2 lipca 2017 r. w sprawie przyznania płatności rolno- środowiskowo-klimatycznej na rok 2016 w ten sposób, że: 1) uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Zamościu nr [...] z dnia 2 lipca 2017 r.; 2) umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności w ramach działania rolnośrodowiskowo-klimatycznego w części dotyczącej działki rolnej BR1 o powierzchnia 1,04 ha w wariancie 4.8. oraz umorzył postępowanie w sprawie przyznania tej płatności w części dotyczącej działki rolnej R1 o powierzchnia działki 0,24 ha w wariancie 1.1.; 4) przyznał płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2016 w łącznej wysokości 37 782,44 zł, w tym: w wariancie 1.1. - Rolnictwo zrównoważone w wysokości 10 779,79 zł; w wariancie 4.8 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 24 377,21 zł, wynikającej z pomniejszenia płatności o kwotę w wysokości 1 406.85 zł ze względu na stwierdzone nieprawidłowości i niezgodności oraz zastosowane z tego tytułu zmniejszenia; w wariancie 5.4. - Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 2 625,44 zł, przyznał kwotę przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej w łącznej wysokości 3 000 zł; 5) ustalił obszar gruntów objęty zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym stanowiący w dniu 15 marca 2016 r. powierzchnię: w wariancie 1.1- Rolnictwo zrównoważone – 27, 96 ha; - w wariancie 4.8 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki - 26.56 ha; - w wariancie 5.4 - Półnaturalne łąki wilgotne - 2,99 ha (decyzja z dnia 7 stycznia 2020 r., nr 9003-2019- 000646).

Decyzją z dnia 6 czerwca 2018 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Zamościu przyznał skarżącemu na rok 2017 płatność w łącznej wysokości [...] zł. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu 19 sierpnia 2019 r. stwierdził nieważność tej decyzji. A. P. nie wniósł odwołania od decyzji.

Kolejną decyzją z dnia 24 października 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Zamościu przyznał skarżącemu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2017w łącznej wysokości 34 444,78 zł.

Ponownie Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu 4 października 2021 r. stwierdził nieważność powyższej decyzji.

Na skutek odwołania A. P., Prezes ARiMR wydał decyzję Nr [...], którą uchylił w całości decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR Nr [...] z dnia 4 października 2021 r. i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Zamościu nr [...] z dnia 24 października 2019 r. w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2017.

W związku z nieprawidłowościami stwierdzonymi podczas kontroli na miejscu w kampanii 2017 Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Zamościu wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności przyznanych na podstawie ww. decyzji. W wyniku przeprowadzonego postępowania, organ pierwszej instancji wydał w dniu 21 kwietnia 2022 r. decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych (PROW 2014-2020) i określił kwotę nienależnie pobranych środków finansowych za rok 2017-2019, która wyniosła łącznie 10 595,91 zł.

Po rozpatrzeniu odwołania strony Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją nr [...] z dnia 14 czerwca 2022 r. uchylił powyższą decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR.

W następstwie ponownego rozpoznania sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Zamościu decyzją nr [...] z dni 18 października 2022 r. orzekł o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych (PROW 2014- 2020) w wysokości 10 595,91 zł.

Po rozpoznaniu wniesionego przez A. P. odwołania, decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję organu pierwszej instancji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych.

Wyjaśnił, że art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2157), dalej "ustawa o Agencji" przewiduje wydanie decyzji w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych. Następnie organ powołał art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 69, ze zm.) i wyjaśnił, że określenie "nienależne" odnosi się nie tylko do sytuacji, w której akt stanowiący podstawę prawną przyznania płatności zostanie następnie wyeliminowany z obrotu prawnego na podstawie regulacji krajowych (k.p.a.), ale także do sytuacji, gdy nie zachodziły okoliczności uzasadniające udzielenie płatności na gruncie regulacji unijnych. Przyjmując zatem, że stosowne regulacje wspólnotowe przewidywały przyznanie płatności w wysokości określonej w zależności od zadeklarowanej powierzchni posiadanych gruntów rolnych, a jednocześnie normowały również przypadki, w których płatności nie przyznaje się wskutek stwierdzonych nieprawidłowości we wniosku, to ich przyznanie i wypłacenie rolnikowi wbrew tym unormowaniom powoduje, że są one nienależne.

Materialnoprawną podstawą decyzji stanowiły również przepisy § 33 ust. 11 pkt 2, art. 44 ust. 1 i 2, § 34, § 34a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 415, ze zm. – dalej jako "rozporządzenie" lub "rozporządzenie rolno-środowiskowo-klimatyczne").

W uzasadnieniu organ wskazywał na przeprowadzoną w dniach 20–28 grudnia 2017 r. w gospodarstwie A. P. kontrolę w ramach działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (nr dokumentu: [...]), która wykazała nieprawidłowości dotyczące powierzchni deklarowanych działek rolnych oraz w zakresie przestrzegania wymogów, mające wpływ na ustalenie wysokości kwoty płatności.Przede wszystkim stwierdzono, że posiadany przez rolnika Plan działalności rolnośrodowiskowej jest niekompletny/niezgodny z informacjami przekazanymi we wniosku o przyznanie płatności i załącznikami w zakresie działek rolnych zlokalizowanych na określonych działkach ewidencyjnych i realizowanych na nich określonych wariantów lub pakietów. Kontrolujący wskazali w Raporcie z kontroli kod nieprawidłowości R4. W części 13 raportu "Uwagi raportu KNM" widnieje zapis: "R 4 niezgodność. Beneficjent we wniosku deklaruje działkę BN (2,00 ha) - JPG: BN1-0,49 TUZ (bez pakietu), w pakiecie 5.4 deklaruje tylko BN2 (0,38 ha) i BN3 (1,13 ha). W Planie i Ekspertyzie figuruje działka BN1 (2,00 ha) w pakiecie 5.4. Nie okazano korekty do Planu i Ekspertyzy". Ponadto w pouczeniu zawartym w raporcie umieszczono zapis: W przypadku gdy w raporcie z czynności kontrolnych w "Formularzu kontroli wymogów wspólnych" w ramach choć jednego z wymienionych wyżej wymogów R2 – R10 (za wyłączeniem R 41w), zaznaczona zostanie odpowiedź NIE wówczas rolnik lub zarządca: - uzupełnia lub poprawia ten plan w zakresie wskazanym w ramach wymogu w odniesieniu do którego zaznaczono odpowiedź NIE oraz składa oświadczenie o uzupełnieniu lub poprawieniu tego planu do kierownika biura powiatowego ARiMR najpóźniej w terminie składania wniosków o przyznanie kolejnej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, a w przypadku gdy w ostatnim roku realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego w raporcie z czynności kontrolnych w ramach choć jednego z wymogów R 2 – R 10 (za wyłączeniem R 4 1w) zaznaczona zostanie odpowiedź NIE w terminie do dnia 14 marca ostatniego roku realizacji tego zobowiązania.

Organ przywołał treść § 33 ust. 10 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego zgodnie z którym jeżeli zostanie stwierdzone, że plan działalności rolnośrodowiskowej jest niekompletny lub jest niezgodny z informacjami przekazanymi we wniosku i z załącznikami do zakresie informacji, o których mowa w § 21 ust. 4c pkt 2 lub § 30 ust. 1b pkt 2, lub informacji, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lub 2, lub 4, lub 5 ust. 2 pkt 1 lub 2, lub ust. 3 pkt I lub 2a załącznika nr 3 do rozporządzenia, rolnik lub zarządca uzupełnia lub popraw ten plan (pkt 1) i składa oświadczenie o uzupełnieniu lub poprawieniu tego planu do kierownika biura powiatowego Agencji (pkt 2) - najpóźniej w terminie składania wniosków o przyznanie kolejnej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, a w przypadku gdy w ostatnim roku realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego zostanie stwierdzone, że ten plan jest niekompletny lub jest niezgodny z informacjami przekazanymi we wniosku i z załącznikami do niego w zakresie informacji, o których mowa w § 21 ust. 4c pkt 2, lub informacji, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lub 4, lub ust. 2 pkt 1 lub 2, lub ust. 3 załącznika nr 3 do rozporządzenia - w terminie do dnia 14 marca ostatniego roku realizacji tego zobowiązania.

A. P. składając wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolno - środowiskowo - klimatycznej na rok 2018 nie złożył wymaganego oświadczenia o uzupełnieniu lub poprawieniu planu działalności rolnośrodowiskowej. Jednocześnie organ zaakcentował, że termin ten upłynął w dniu 10 lipca 2018 r., czyli w dniu ostatecznego terminu składania wniosku na rok 2018. W związku z niespełnieniem powyższego warunku prawidłowo organ pierwszej instancji zastosował § 33 ust. 11 pkt 2 rozporządzenie zgodnie z którym, w przypadku niedokonania w terminie czynności (...) o których mowa w ust. 10 płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna za rok, w którym stwierdzono uchybienie, o którym mowa w ust. 10, podlega zwrotowi w części stanowiącej 30% wysokości tej płatności.

Organ wyliczył w wariancie 1.1 Rolnictwo zrównoważone kwotę 3 184,86 zł do zwrotu z tytułu niezłożenia w terminie oświadczenia o uzupełnieniu lub poprawieniu planu za rok 2017. Natomiast w ramach wariantu 4.8 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki kwota do zwrotu z tego tytułu wynosi 6 268,08 zł a w wariancie 5.3 Półnaturalne łąki wilgotne jest to kwota 768 zł.

Również na podstawie protokołu z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni z tytułu realizowanego przez producenta rolnego programu, w wariancie 1.1 organ ustalił rozbieżności pomiędzy danymi zawartymi we wniosku o przyznanie płatności a stanem stwierdzonym na gruncie w wyniku kontroli, dotyczyło to działek rolnych P1 a, C1,K1, J1, X1, X1 Działki te zostały obarczone błędem: kod DR23 Kontrola działki rolnej przeprowadzona została po zbiorze deklarowanej grupy upraw/uprawy i został rozpoczęty proces przygotowania gruntu pod kolejny sezon wegetacyjny i kodem DR50 Granice uprawy wykraczają poza granice działki/działek referencyjnej zadeklarowanych we wniosku oraz kodem DR13+ Zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest większa od powierzchni stwierdzonej, Na działkach rolnych P1a oraz K1 stwierdzono powierzchnię użytkowaną rolniczo większą niż powierzchnia podjętego w dniu 15 marca 2016 r. zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego w ramach poszczególnych działek ewidencyjnych, prawidłowa powierzchnia stwierdzona tych działek wynosiła P1a - 0,52 ha. K1 -0,74 ha. Łączna powierzchnia obszaru wykluczonego z płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach wariantu 1.1 powinna wynieść zatem 0,27 ha zaś powierzchnia stwierdzona do której powinna zostać przyznana płatność na rok 2017 powinna wynieść 27,57 ha. Kwota poprawnej płatności to 10 639,15 zł. Jednakże kwota ta powinna zostać pomniejszona o 22,95 zł. wobec ustalenia przez kontrolerów terenowych, iż dla działki rolnej R1 rolnik nie posiada planu nawozowego, opartego na bilansie azotu oraz chemicznej analizie gleby, określającego dawki N, P. K, Mg i potrzeby wapnowania. Obowiązek taki nałożył na stronę § 4 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego. Organ zastosował zmniejszenia wynikające z § 33 ust. 2 rozporządzenia i w decyzji przedstawił sposób wyliczenia tej kwoty. Prawidłową kwotą płatności w wariancie 1.1 Rolnictwo zrównoważone za rok 2017 powinna być kwota 10 616,20 zł., jednakże stronie wypłacono w tym wariancie 10 658,44 zł w związku z czym do zwrotu jako nienależnie pobrana płatność pozostaje kwota (10 658.44 zł - 10 616,20 zł) 42,24 zł.

Także dla wariantu 4.8 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki kontrolerzy terenowi stwierdzili rozbieżności pomiędzy danymi zawartymi w złożonym wniosku o przyznanie płatności a stanem stwierdzonym w wyniku kontroli, co zostało potwierdzone w raporcie z czynności kontrolnych w zakresie kwalifikowalności powierzchni. Rozbieżności te zarówno organ pierwszej na str. 11-13 decyzji, jak i drugiej instancji str. 11-16 szczegółowo przedstawił w decyzji. Organ odwoławczy przyznał, że powierzchnia użytkowana rolniczo w roku 2017 na działkach rolnych U1, AE1, AP1, BZ1 jest większa niż powierzchnia podjętego w dniu 15 marca 2016 r. zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego w ramach poszczególnych działek ewidencyjnych. Prawidłowa powierzchnia stwierdzona dla tych działek wynosi: U1 – 1,24 ha. AE1 – 0,10 ha. AF1 -0,45 ha. BZ1 – 0,25 ha. W związku z powyższym organ ustalił, że prawidłową stwierdzoną powierzchnią, do której powinna zostać przyznana płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna na rok 2017 w tym wariancie jest 26,43 ha (wykluczenie dotyczyło pow.0,95 ha) a kwota płatności to 22 693, 28 zł., jednakże mając na uwadze art. 19 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 640/2014 powinna ona zostać pomniejszona o 1 631,37 zł. Jednakże kwota 21 061,91 zł powinna zostać jeszcze zmniejszona o 168,30 zł, gdyż w trakcie kontroli ustalono, że strona na działkach rolnych AM1, BK1, BU1 nie pozostawił powierzchni nieskoszenia. Prawidłową więc kwotą płatności którą powinien otrzymać skarżący jest kwota 20 893,61 zł. A. P. wypłacona została w wariancie 4.8 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki kwota 21 226,14 zł. W związku z powyższym, kwota nienależnie pobranych płatności wynosi 332,53 zł.

Natomiast w ramach wariantu 5.4 Półnaturalne łąki wilgotne wypłacona została skarżącemu kwota 2 560,20 zł i nie została potrącona sankcja z tytułu nie pozostawienia na działce rolnej BN3 (powierzchnia stwierdzona 1,12 ha) powierzchni niekoszenia. Różnica pomiędzy kwotą przyznaną i wypłaconą a należną w ramach tego wariantu wynosi 0,20 zł.

Organ wskazał, że łącznie po zsumowaniu wypłaconych nienależnie płatności za rok 2017 z tytułu niezłożenia w terminie oświadczenia o uzupełnieniu lub poprawieniu planu i z tytułu nieprawidłowości w zakresie powierzchni i wymogów realizowanego działania, zwrócona przez rolnika powinna być na podstawie art. 29 ustawy o Agencji w związku z § 33 ust. 2 oraz ust.11 i ust. 15 oraz § 34 i § 34 a rozporządzenia kwota 10 595,91 zł. W przypadku dokonania zwrotu nienależnej płatności, rolnik wpłaca daną kwotę powiększoną o odsetki. Stwierdził jednocześnie, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie zachodziły przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Organy natomiast odstąpiły od żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności za 2016 rok w odniesieniu do kwoty 248,53 zł, wynikającej z niedochowania powierzchni podjętego w dniu 15 marca 2016 r. zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego oraz nieprzestrzegania wymogów wynikających z § 33 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego.

W ocenie organu drugiej instancji w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki wymienione w art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 porządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312. s. 1 z 23.12.1995 r. z późn. zm.). Za datę dopuszczenia się nieprawidłowości, dotyczącej przyznania płatności za rok 2017 w nieprawidłowej wysokości organ uznał datę 10 maja 2017 r., tj. złożenia wniosku o przyznanie płatności. W dniu 16 lipca 2019 r. nastąpiło doręczenie stronie zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Zamościu nr [...] z dnia 6 czerwca 2018 r. w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2022) za rok 2017, zaś w dniu 19 sierpnia 2019 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją nr [...] stwierdził nieważność decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Zamościu z dnia 6 czerwca 2018 r., która została doręczona stronie w dniu 22 sierpnia 2019 r. Tym samym organ uznał, datę 22 sierpnia 2019 r. za pierwsze - przed upływem 4 lat - przerwanie biegu przedawnienia. Natomiast w odniesieniu do daty dopuszczenia się nieprawidłowości polegającej na niezłożeniu przez A. P. w 2018 r. oświadczenia o uzupełnieniu lub poprawieniu planu działalności rolno środowiskowej, organ uznał datę ostatniego dnia na złożenia wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2018, tj. 1 lipca 2018 r. W dniu 31 marca 2022 r. organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej przyznanych A. P.. Zawiadomienie to zostało doręczone w dniu 5 kwietnia 2022 r., co według organu było przerwaniem biegu przedawnienia przed upływem 4 lat od ostatniego przerwania biegu przedawnienia. To oznacza, iż termin przedawnienia biegnie na nowo od dnia 5 kwietnia 2022 r. W konsekwencji organ drugiej instancji zważył, że decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020) została wydana przed upływem 4 lat od dnia ostatniego przerwania biegu terminu przedawnienia a jednocześnie została doręczona przed upływem 8 lat od momentu dopuszczenia się wymienionych nieprawidłowości.

Odnosząc się do zarzutu zawartego w odwołaniu dotyczącego naruszenia art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013, to organ zauważył, że nie odstąpił od ustalenia należności po upływie 18 miesięcy od wykrycia nieprawidłowości, gdyż przepis ten nie dotyczy beneficjenta lecz dotyczy danego państwa członkowskiego. Przywołał orzecznictwo, zgodnie z którym, przepis ten wskazuje na konieczność odzyskiwania przez Polskę każdej kwoty nienależnie/nadmiernie pobranej w ciągu 18 miesięcy od zatwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości (wyrok WSA w Warszawie sygn. V SA/Wa 353/20 i wyrok WSA w Szczecinie I SA/Sz 536/18).

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję skarżący A. P. zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.", poprzez błędne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji;

2. art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 poprzez błędne przyjęcie, że skarżący ma obowiązek zwrotu nienależnej płatności, podczas gdy zachodzą wszystkie przewidziane w tym przepisie przesłanki zwalniające skarżącego od obowiązku takiego zwrotu;

3. naruszenie art. 8 i 9 k.p.a. polegające na naruszeniu przez organy administracji zasady budzenia zaufania obywatela do państwa i prawa, która nakłada na nie obowiązek prowadzenia postępowania w sposób przejrzysty, uczciwy i sprawiedliwa oraz poprzez nie udzielenie skarżącemu przez organ administracji informacji i wskazówek odnośnie właściwego sposobu wypełnienia dokumentacji o płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych (PROW 2014-2020);

4. art. 29 ust. 1 c ustawy o Agencji, poprzez błędną wykładnię pojęcia nienależnie pobranych środków publicznych;

5. zarzut naruszenia art. 29 ust. 1, 1c, i 2 ustawy o Agencji, poprzez błędne zastosowanie, wobec nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego i błędne przyjęcie, że płatności nienależne to należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, co w ocenie organu w przedmiotowej sprawie nastąpiło, podczas gdy w zaskarżonej decyzji organ wskazał, że wina leży po stronie organu, co w konsekwencji wskazuje na wzajemną sprzeczność zasadniczych motywów rozstrzygnięcia;

6. art. 2 Konstytucji i art. 104 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 7, 88, 77 oraz 15 k.p.a. poprzez nierozpoznanie merytoryczne wszystkich zarzutów przedstawionych w odwołaniu przez organ nadrzędny dokonujący kontroli instancyjnej;

7. art. 54 ust 3 lit. a pkt 1 rozporządzenia nr 1306/2013 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008, poprzez błędne przyjęcie, że skarżący ma obowiązek zwrotu nienależnej płatności, podczas gdy zachodzą wszystkie przewidziane w tym przepisie przesłanki zwalniające skarżącego od obowiązku takiego zwrotu - upływ 18 miesięcy od dokonania dopłaty;

8. brak wskazania materialnoprawnej przesłanki rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji. Art. 29 ust. 1, 1c, i 2 ustawy o Agencji, w ocenie skarżącego, nie może stanowić samoistnej podstawy prawnej wydania zaskarżonej decyzji.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.), dalej jako "p.p.s.a.", strona wnosiła o: 1. uwzględnienie skargi i uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia 10 stycznia 2023 r. oraz uchylenie poprzedzającej jej decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Zamościu nr [...] z dnia 18 października 2022 r. oraz o stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu skargi A. P. podniósł, że błąd organu nie mógł zostać wykryty przez skarżącego w zwykłych okolicznościach. Skarżący działał bowiem w zaufaniu do organu, do czego miał prawo, mając na uwadze treść art. 8 § 1 k.p.a. Organy administracji obu instancji naruszyły zasadę budzenia zaufania obywatela do państwa i prawa, która nakłada na nie obowiązek prowadzenia postępowania w sposób przejrzysty, uczciwy i sprawiedliwy. Zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nieuprawnione jest zatem przerzucanie odpowiedzialności za błąd organu na skarżącego, podczas gdy to organ miał obowiązek udzielić skarżącemu informacji i wskazówek odnośnie właściwego sposobu wypełnienia dokumentacji o płatności rolno-środowiskowoklimatycznych (PROW 2014-2020). Skarżący w pełnym zaufaniu do organu kontrolującego uważał, że decyzja z dnia 6 czerwca 2018 r. nie jest obarczona błędami zarówno formalnymi, jak i merytorycznymi, bowiem organy wnikliwie zbadały zasadność, wymiar i podstawę należnych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych na rok 2017.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Z przepisów tych wynika, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów nie wykazała jednak, aby wydane w sprawie decyzje zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Podkreślić należy, że decyzja zaskarżona nie została wydana w ramach postępowania dotyczącego przyznania płatności, lecz w postępowaniu dotyczącym ustalenia kwoty nadmiernie pobranych płatności.

Są to dwa odrębne postępowania.

Celem postępowania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności jest zbadanie, czy pobrana przez rolnika dana kwota płatności stanowi kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków, czy istnieje obowiązek ich zwrotu, a także czy nie wystąpiły przesłanki wykluczające takiego zwrotu.

Tryb i warunki ustalania oraz odzyskiwania kwot nienależnie pobranych płatności rolnych reguluje ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy ( w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji ) środki publiczne:

1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowe, przeznaczone na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków. Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji).

Przepis ten nie uzależnia konieczności wydania decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wypłata. W przypadku zatem stwierdzenia, że w sprawie zachodzą przesłanki do wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych (art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji), nie ma obowiązku uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznających dane płatności (por. wyrok NSA z dnia 12 sierpnia 2016 r.). Decyzja wydana na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji jest decyzją pokontrolną, stwierdzającą pewien obowiązek, na skutek niewłaściwego skorzystania z przyznanego stronie uprawnienia. Na potrzeby wydania takiej decyzji nie trzeba wzruszać (przepisy prawa tego też nie przewidują) wcześniejszej decyzji przyznającej dane uprawnienia. Decyzja o zwrocie nienależnie pobranych płatności obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie z powodu niedotrzymania warunków zobowiązania, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Istotę sporu stanowiła kwestia prawidłowości ustalenia przez organ obowiązku zwrotu pobranych przez skarżącego płatności z tytułu realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego na rok 2017, po pierwsze z uwagi na brak złożenia przez niego oświadczenia o uzupełnieniu lub poprawieniu planu działalności rolnośrodowiskowej we właściwym przewidzianym prawem terminie, do czego jako producent rolny był zobowiązany, a także po drugie, braku uwzględnienia przy wypłacie środków płatności za 2017 r. nieprawidłowej powierzchni i wymogów dla podjętego zobowiązania.

Na gruncie prawa wspólnotowego obowiązek zwrotu pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości pomocy wynika z przepisów rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 2014.227.69 z dnia 31 lipca 2014 r.). Zgodnie z art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014, w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. W omawianym przypadku środki publiczne wypłacone skarżącemu z tytułu realizacji przedsięwzięć rolno-środowisko-klimatycznych za lata 2016-2017 pochodziły ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie, a zatem z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. "a" ustawy o Agencji. Dla ustalenia, czy skarżący był zobowiązany do zwrotu tych środków kluczowe było ustalenie, czy dokonane płatności stanowiły w jakimkolwiek zakresie "płatności nienależne". Przepisy powołanej ustawy nie definiują tego pojęcia, dlatego jego znaczenie wywodzić trzeba z ustalenia warunków i podstaw do przyznania "płatności należnej". W takich okolicznościach płatnością nienależną jest taka płatność, która została przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Płatności nienależne to również te należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie rolnika (producenta rolnego), także wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nieprawidłowej wysokości, czyli sytuacje, w których stwierdzono nawet po przyznaniu płatności jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika, które wpłynęły na ocenę realizacji programu wieloletniego, jakim jest realizacja przez producenta rolnego programu rolno-środowiskowo-klimatycznego. Podejmując się bowiem udziału w tym programie beneficjent z zasady ma świadomość, że jest to program wieloletni, zobowiązujący do prowadzenia działalności rolniczej zgodnie z wymogami w ramach określonych pakietów i wariantów.

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną przyznaje się rolnikowi lub zarządcy, o których mowa w art. 28 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L nr 347 z 20.12.2013 r., str. 487, z późn. zm. – zwanego "rozporządzeniem nr 1305/2013"), jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

2) realizuje zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, o którym mowa w art. 28 ust. 3 rozporządzenia nr 1305/2013 lub art. 7 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym", przez 5 lat - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1-7 lub przez rok - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8 lub 9;

3) spełnia warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

W myśl § 21 ust. 4c pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r., rolnik lub zarządca składa do kierownika biura powiatowego Agencji do dnia 15 lipca roku, w którym podjął zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, kopie stron planu działalności rolnośrodowiskowej, na których: są zawarte informacje, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 2 i 4 załącznika nr 3 do rozporządzenia, z tym że kopie stron, na których są zawarte informacje, o których mowa w ust. 1 pkt 4 załącznika nr 3 do rozporządzenia, zawierają również podpis doradcy rolnośrodowiskowego, przy udziale którego został sporządzony ten plan. Natomiast w przypadku zmiany w planie działalności rolnośrodowiskowej informacji, o których mowa w ust. 1 pkt 4 załącznika nr 3 do rozporządzenia, rolnik lub zarządca składa do kierownika biura powiatowego Agencji do dnia 15 lipca roku, w którym nastąpiła ta zmiana, kopie stron tego planu, na których są zawarte informacje, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 2 i 4 załącznika nr 3 do rozporządzenia, z tym że kopie stron, na których są zawarte informacje, o których mowa w ust. 1 pkt 4 załącznika nr 3 do rozporządzenia, zawierają również podpis doradcy rolnośrodowiskowego, przy udziale którego został sporządzony ten plan (§ 21 ust. 4d powołanego rozporządzenia).

Według § 33 ust. 10 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r., jeżeli zostanie stwierdzone, że plan działalności rolnośrodowiskowej jest niekompletny lub jest niezgodny z informacjami przekazanymi we wniosku i z załącznikami do niego w zakresie informacji, o których mowa w § 21 ust. 4c pkt 2 lub § 30 ust. 1b pkt 2, lub informacji, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lub 2, lub 4, lub 5 lub ust. 2 pkt 1 lub 2, lub ust. 3 pkt 1 lub 2a załącznika nr 3 do rozporządzenia, rolnik lub zarządca:

1) uzupełnia lub poprawia ten plan,

2) składa oświadczenie o uzupełnieniu lub poprawieniu tego planu do kierownika biura powiatowego Agencji,

najpóźniej w terminie składania wniosków o przyznanie kolejnej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, a w przypadku gdy w ostatnim roku realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego zostanie stwierdzone, że ten plan jest niekompletny lub jest niezgodny z informacjami przekazanymi we wniosku i z załącznikami do niego w zakresie informacji, o których mowa w § 21 ust. 4c pkt 2, lub informacji, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lub 4, lub ust. 2 pkt 1 lub 2, lub ust. 3 załącznika nr 3 do rozporządzenia – w terminie do dnia 14 marca ostatniego roku realizacji tego zobowiązania.

W przypadku niedokonania w terminie czynności:

1) o której mowa w § 21 ust. 2 lub ust. 5a pkt 3, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna za realizację pakietu lub wariantu, w ramach którego mają zastosowanie wymogi, o których mowa w § 4 ust. 3 pkt 1 lit. b lub pkt 2, przysługuje rolnikowi lub zarządcy w wysokości zmniejszonej o 50%;

2) o których mowa w ust. 10, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna za rok, w którym stwierdzono uchybienie, o którym mowa w ust. 10, podlega zwrotowi w części stanowiącej 30% wysokości tej płatności;

3) o których mowa w ust. 10a, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna za rok, w którym stwierdzono wystąpienie okoliczności, o której mowa w § 21 ust. 5a, za realizację wariantu, którego ta okoliczność dotyczy, podlega zwrotowi w części stanowiącej 30% wysokości tej płatności (§ 33 ust. 11 rozporządzenia).

W okolicznościach tej sprawy całkowicie prawidłowe były ustalenia organu, że skarżący nie złożył wymaganego oświadczenia o uzupełnieniu lub poprawieniu planu działalności rolnośrodowiskowej w terminie wynikającym z przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r., to jest w terminie składania wniosków o przyznanie kolejnej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2018, a więc do dnia 10 lipca 2018 r.

W aktach administracyjnych znajduje się dowód doręczenia skarżącemu przez Biuro Kontroli na Miejscu Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu 20 kwietnia 2018 r Raportu z Czynności Kontrolnych z przeprowadzonej w gospodarstwie A. P. kontroli w dniach 20-28 grudnia 2017 r. kontroli zasadniczej metodą inspekcji terenowej w zakresie kwalifikowalności powierzchni (k-310 akt administracyjnych). Z raportu tego jednoznaczne wynika iż w ramach wariantu 1.1 w przypadku działki rolnej P1 , skarżący zadeklarował powierzchnię 0,52 ha, natomiast stwierdzona powierzchnia użytkowana rolniczo 0,59 ha. Na działce stwierdzono nieprawidłowości obarczone kodem DR13- Zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest mniejsza od powierzchni stwierdzonej, kodem DR23 Kontrola działki rolnej przeprowadzona została po zbiorze deklarowanej grupy upraw/uprawy i został rozpoczęty proces przygotowania gruntu pod kolejny sezon wegetacyjny oraz kodem DR50 Granice uprawy wykraczają poza granice działki referencyjnej zadeklarowanej we wniosku. Natomiast w przypadku działki rolnej K1 zadeklarowanej na działkach ewidencyjnych o numerach 11/4, 11/5, 11/6 o powierzchni deklarowanej 0,87 ha stwierdzono powierzchnię użytkowaną rolniczo 0,79 ha. Działka została obarczona błędami: kodem DR13+: Zadeklarowana powierzchnia działki rolnej jest większa od powierzchni stwierdzonej, kodem DR23: Kontrola działki rolnej przeprowadzona została po zbiorze deklarowanej grupy upraw/uprawy i został rozpoczęty proces przygotowania gruntu pod kolejny sezon wegetacyjny, kodem DR53 Stwierdzono zmniejszenie zasięgu pola zagospodarowania. Organ pierwszej instancji tej różnicy w powierzchni działek deklarowanych w decyzjach w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na rok 2017 z dnia 6 czerwca 2018 r. i z dnia 24 października 2019 r., nie uwzględnił. Łączna powierzchnia obszaru wykluczonego z płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach wariantu 1.1 wyniosła zatem 0,27 ha. Wyliczona procentowa różnica między powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych kwalifikowanych w ramach tego wariantu a powierzchnią stwierdzoną w czasie kontroli na miejscu wyniosła 0,98%. Zgodnie więc z art. 18 ust. 6 akapit pierwszy Rozporządzenia (UE) nr 640/2014 w przypadku, gdy powierzchnia zadeklarowana (kwalifikowana) we wniosku przekracza powierzchnię stwierdzoną oraz gdy różnica między powierzchnią zadeklarowaną a powierzchnią stwierdzoną wynosi nie więcej niż 3% lub 2 ha, płatność przysługuje do powierzchni stwierdzonej. Prawidłową powierzchnią, do której powinna zostać przyznana płatność wynosi 27,57 ha. Również w decyzjach przyznających płatność na 2017 rok organ pierwszej instancji nie uwzględnił braku dla działki rolnej R1 planu nawozowego. Wypłaconą skarżącemu kwotę 10 658,44 zł z decyzji z dnia 6 czerwca 2018 r. (nr [...]) należało pomniejszyć o prawidłowo wyliczoną do tego wariantu płatność w wysokości 10 616,20 zł. Do zwrotu więc jako płatność nienależna pozostaje kwota 42,24 zł.

Również nieprawidłowo skarżący zadeklarował powierzchnię użytkowaną rolniczo na działkach rolnych Ul, AE1, ATI, BZ1 w wariancie 4.8 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka. kszyka, krwawodzioba lub czajk, gdyż w raporcie z czynności kontrolnych ustalono dla tych działek powierzchnię większą niż powierzchnia podjętego w dniu 15 marca 2016 r. zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego o 0,95 ha. Raport z kontroli zawierał uwagę o nie pozostawieniu przez rolnika powierzchni niekoszenia oraz orzeczono kod nieprawidłowości R_4_8_11. I w tym wariancie organ pierwszej instancji przyznając płatności za 2017 r. w swojej decyzji z dnia 24 października 2019 r. nie uwzględnił tych danych z raportu z kontroli na miejscu i przyznał skarżącemu zawyżoną kwotę płatności o 332,53 zł ( 21 226.14 zł - 20 893,61 zł). Różnica w dokonanej wypłacie w wariancie 5.4 wyniosła 0,20 zł, gdyż organ w powyższej decyzji z dnia 24 października 2019 r nie uwzględnił błędu wynikającego z raportu kodu nieprawidłowości R_5_4_9 dla działki BN3.

Ponadto, w wyżej wymienionym protokole z kontroli stwierdzono, że posiadany przez producenta rolnego plan działalności rolnośrodowiskowej zawiera nieprawidłowości, ponieważ jest niekompletny/niezgodny z informacjami przekazanymi we wniosku i załącznikami w zakresie działek rolnych zlokalizowanych na trzech działkach ewidencyjnych i realizowanych na nich określonych wariantach (kod nieprawidłowości R 4). W części 13. Uwagi raportu uszczegółowiały na czym polega ta nieprawidłowość i potwierdzał brak okazania w trakcie kontroli korekty do Planu i Ekspertyzy.

Kontrola na miejscu – co należy podkreślić – została w niniejszej sprawie przeprowadzona przez dysponujących odpowiednią wiedzą pracowników Biura Kontroli na Miejscu, które następnie dokonało ponownej weryfikacji wyników kontroli. Wskazać należy, że raport z czynności kontrolnych jest - co do zasady - dokumentem urzędowym sporządzanym w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania (art. 76 § 1 i 2 k.p.a.). Stanowi on dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. O wadze takiego raportu świadczy to, że kontrole mogą być przeprowadzane tylko przez określone podmioty. Takim dowodom, jak omawiany raport z kontroli, właśnie z racji przeprowadzania kontroli przez podmioty wyspecjalizowane (dysponujące odpowiednimi warunkami organizacyjnymi, kadrowanymi i technicznymi) i bezstronne - należy co do zasady przypisać przymiot wiarygodności (por. wyrok NSA z dnia 11 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1069/15). Co również istotne, protokół z przeprowadzonej kontroli zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 53 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE. L. z 2014 r. Nr 227, str. 69 z późn. zm.).

Również sam skarżący nie wskazał na czym nieprawidłowości w obliczonej powierzchni działek miałyby polegać oraz nie zaprzeczał iż nie spełnił wszystkich wymogów przewidzianych dla pakietu. Nie zgadzając się z zaskarżoną decyzją, nie podniósł ani na etapie postępowania administracyjnego, w szczególności po otrzymaniu raportu kontroli, ani też w skardze do sądu, poza ogólnymi twierdzeniami, żadnych konkretnych zarzutów, jak również dowodów na poparcie swojego stanowiska. W uzasadnieniu skargi podniósł jedynie, że nie był w stanie wykryć błędu w decyzji o przyznaniu płatności. Twierdzenia te stanowią jedynak jedynie polemikę z ustaleniami organu. Podkreślenia wymaga natomiast, że przewidziany w ustawie o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ciężar dowodzenia faktów mających przemawiać przeciwko ustaleniom organów obciąża skarżącego. Stosownie bowiem do art. 27 ust. 2 ustawy o o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich lata 2014-2020 (Dz. U. z 2022 r., poz. 1234 ze zm. – dalej jako "ustawa PROW"), strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

W tej sytuacji należało uznać, że ustalenia organów w zakresie powierzchni działek są prawidłowe. Co również istotne w pouczeniu zawartym w raporcie z kontroli na miejscu przytoczono treść § 33 ust. 10 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego. Tymczasem skarżący składając wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2018 nie złożył wymaganego oświadczenia o uzupełnieniu lub poprawieniu planu działalności rolnośrodowiskowej w przewidzianym prawem terminie wynikającym z przepisów rozporządzenia, pomimo posiadanych już informacji dotyczącej nieprawidłowości stwierdzonych w planie działalności rolnośrodowiskowej.

Omawiany obwiązek złożenia przez producenta rolnego oświadczenia o uzupełnieniu lub poprawieniu planu działalności rolnośrodowiskowej, jeżeli zostanie stwierdzone, że plan działalności rolnośrodowiskowej jest niekompletny lub jest niezgodny z informacjami przekazanymi we wniosku, jest bezwzględnym obowiązkiem beneficjenta płatności wynikającym z przepisów prawa.

Wymaga przy tym podkreślenia, że płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna przyznawana jest wyłącznie na wniosek zainteresowanego producenta rolnego. Rolnik w pełni odpowiada za treść składanego wniosku o przyznanie płatności oraz zrealizowanie podjętego zobowiązania, niezależnie od tego, czy wniosek wypełnił samodzielnie, czy przy pomocy innych osób. Składając wniosek o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej oraz wnioski kontynuacyjne skarżący podpisał przecież oświadczenie, że znane są mu zasady przyznawania płatności, w tym i terminy składania odpowiednich wniosków oraz wymaganych załączników, a zatem obowiązany był dołożyć należytej i wymaganej staranności w celu sprostania wynikającym z tych zasad wymogom. Przyznawane płatności to przecież pomoc publiczna przyznawana w oparciu o określone kryteria, których spełnienie obciąża wnioskującego o jej przyznanie. Jednocześnie trzeba wskazać, że organ jest bezwzględnie związany treścią wniosku i nie jest uprawniony do samodzielnego korygowania przedkładanych mu dokumentów lub dokonywania czynności, które obciążają beneficjenta płatności.

Termin do złożenia oświadczenia o uzupełnieniu lub poprawieniu planu działalności rolnośrodowiskowe upłynął z dniem 10 lipca 2018 r. Wobec materialnoprawnego charakteru tego terminu bez znaczenia pozostaje to, czy rolnik został we właściwej formie prawidłowo poinformowany o istniejących defektach wniosku, a nawet, czy w ogóle organ dodatkowo wzywał producenta rolnego do usunięcia tych braków w sytuacji, kiedy skarżący w rzeczywistości taką wiedzą już dysponował i obowiązany był dokonać określonej czynności w przewidzianym prawem terminie, czego jednak ewidentnie zaniechał.

W myśl § 33 ust. 11 pkt 2 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego z dnia 18 marca 2015 r., w przypadku niedokonania w terminie czynności (...) o których mowa w ust. 10. płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna za rok w którym stwierdzono uchybienie, o którym mowa w ust. 10 podlega zwrotowi w części stanowiącej 30% wysokości tej płatności.

Natomiast stosownie do treści § 34 ust.1rozporządzenia płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna podlega zwrotowi, jeżeli rolnik lub zarządca nie realizuje całego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej określonych w rozporządzeniu.

Mając na uwadze wskazane regulacje oraz ustalony stan faktyczny uznać należy, że w sprawie niniejszej istnieje – co do zasady – podstawa do wydania decyzji ustalającej wysokość kwoty pobranych płatności przypadających do zwrotu.

Podstawa taka odnosi się w analizowanym przypadku do wypłaconych skarżącemu płatności w związku z wnioskiem kontynuacyjnym złożonym w 2017 r.

W związku z tym, że decyzja z 26 czerwca 2018 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Zamościu przyznająca skarżącemu na rok 2017 płatność została unieważniona zaś decyzja z dnia 24 października 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Zamościu przyznała skarżącemu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2017 bez uwzględnienia nieprawidłowej (zawyżonej) powierzchni zobowiązania i nie uwzględniały braku zachowania wymagań odnośnie posiadania planu nawożenia i pozostawienia nieskoszonej części powierzchni działki rolnej oraz wobec faktu niezłożenia w wymaganym terminie do 10 lipca 2018 r. stosownego oświadczenia organy miały prawo uznać, że wysokość przekazanych na rachunek skarżącego płatności jest nadmierna. Różnica między wypłaconą kwotą a kwotą wynikającą z przedmiotowej decyzji jest płatnością nienależnie pobraną. Podkreślić trzeba, że program rolno-środowiskowo-klimatyczny ma wieloletni charakter i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach.

Płatności pobrane nadmiernie, nienależnie podlegają zwrotowi, niezależnie od tego czy rolnik, który je otrzymał miał świadomość, że mu się nie należą czy też takiej świadomości nie miał. Ustalenie nadmiernie, nienależnie pobranych płatności nie jest uzależnione od zamiaru czy winy beneficjenta w pobraniu płatności, które mu się nie należały. Bez wpływu na ustalenie kwoty nadmiernie, nienależnie pobranych płatności pozostaje sytuacja o której mówi skarżący w skardze tj. zaufania organom Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Argumenty przedstawiane przez skarżącą w toku postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, a następnie w skardze, nie kwestionują ustaleń stanu faktycznego zaskarżonej decyzji, że doszło do nieprawidłowości skutkujących obowiązkiem zwrotu nadmiernie, nienależnie pobranych płatności.

Natomiast zarzuty skargi koncentrują się na zaistnieniu przesłanki uzasadniającej odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, o których mowa w art. 7 ust. 3 Rozporządzenia nr 809/2014. Stosownie do art. 7 ust. 3 Rozporządzenia Nr 809/2014 obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

W tym miejscu warto wskazać na stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 22 listopada 2018 r. (sygn. akt I GSK 2071/18), zgodnie z którym celem określonego w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. przepisu, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tę część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ. Ocenę taką dodatkowo uzasadnia odwołanie się do reguł wykładni językowej. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 stanowi, że nienależna płatność ma zostać dokonana "na skutek" pomyłki organu. Zwrot ten wskazuje, że chodzi tu o takie działanie organu, które jest czynnikiem sprawczym bezpodstawnego przyznania rolnikowi płatności. Przyjąć, zatem należało, że możność wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan, w którym rolnik - przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna.

Sąd podziela w tym zakresie stanowisko organu, że w odniesieniu do płatności wypłaconych w nieprawidłowej wysokości za rok 2017, wydając decyzję za rok 2017 (nr [...] z dnia 24 października 2019 r., pozostającą w obrocie prawnym ) nie uwzględnił prawidłowej powierzchni zobowiązania. Oznacza to spełnienie pierwszej przesłanki wykluczającej obowiązek zwrotu płatności uznanych za nienależnie pobrane, zawartą w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 tj. "płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy". Płatności z tytułu realizacji programu rolno-środowiskowo-klimatycznej przekazane na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów wynikały z pomyłki organu pierwszej instancji. Skutkiem wydania tej decyzji było zrealizowanie płatności w nieprawidłowej wysokości. Odnośnie zaś spełnienia drugiej przesłanki zawartej w przytoczonym powyżej przepisie, tj. iż błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryły przez rolnika, stwierdzić należy, nie została przez stronę spełniona. Pojęcie zwykłych okoliczności należy powiązać z charakterem prowadzonej przez rolnika działalności zawodowej. Nie można porównać osoby wykonywującej działalność zawodowo i na własny rachunek, z osobą dorywczo zajmującą się rolnictwem. W odniesieniu do aktów staranności wymaganych od producenta rolnego można posiłkować się m.in. art. 355 § 2 k.c. Każdy podmiot zawodowo wykonujący swoją działalność powinien podnosić poziom swojej wiedzy i kwalifikacji zawodowych oraz dokładać należytej staranności przy uzyskiwaniu pomocy wspólnotowej. Występując o przyznanie wsparcia finansowego ze środków publicznych dany beneficjent jednocześnie nakłada na siebie obowiązki, których niedochowanie obwarowane jest negatywnymi konsekwencjami. W dziale IX wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej skarżący oświadczył, że zna zasady przyznawania tych płatności i jest świadoma skutków prawnych niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji tego działania. Przede wszystkim jednak zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, pobieranie nienależne lub nadmierne przyznanie płatności lub wypłacenie wnioskowanych płatności do gruntów rolnych, jak również o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, objętej wnioskiem, powstałej w okresie trwania zobowiązania. Obowiązki strony zostały zatem wprost wyartykułowane w treści formularza wniosku. Są jasno wyrażone, w sposób nie budzący wątpliwości co do ich zakresu nawet dla osoby, która nie posiada doświadczenia. Omawiane powinności wynikają z przyjętych uregulowań prawnych w rozporządzeniu rolno-środowiskowo-klimatycznym. W związku z tym skarżący był świadomy, że realizując program rolno-środowiskowo-klimatyczny jest zobowiązany do przestrzegania obowiązków określonych w przepisach regulujących zasady przyznawania tej płatności. Skarżący taką pomyłkę organu mógł samodzielnie zauważać dokonując prostego porównania powierzchni działek rolnych które deklarował w 2016 roku do poszczególnych wariantów z powierzchnią działek rolnych zadeklarowanych przez niego na 2017 rok a także z raportem z kontroli na miejscu przeprowadzonej w dniach 20-28 grudnia 2017 r. w gospodarstwie A. P.. Nie można więc zakwalifikować tego przypadku, jako błędu, który w zwykłych okolicznościach nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta. Nie zaistniały łącznie obie przesłanki określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014. Brak jest zatem podstaw do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w trybie powyżej omawianego przepisu.

Odnośnie zaś wypłaty za rok 2017 płatności w nieprawidłowej (zawyżonej) wysokości odnośnie braku stosownego oświadczenia, to Sąd w całości zgada się z organem, że przekazanie płatności w pełnej wysokości na konto producenta rolnego nie wynikało z pomyłki ARiMR. Organ wydając decyzję na mocy której została zrealizowana płatność kierował się żądaniem strony i jej oświadczeniem. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Zamościu nie mógł przewidzieć, że A. P. składając wniosek o przyznanie płatności na rok 2018, nie złoży wymaganego na podstawie przepisów oświadczenia o uzupełnieniu łub poprawieniu planu działalności rolnośrodowiskowej. W tym zakresie Sąd podziela ocenę organu odwoławczego, że nie może być mowy o pomyłce organu, bowiem to strona nie spełniła warunków określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania rolnośrodowiskowo-klimatycznego objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Błąd ten przy uważnym zapoznaniu się przez stronę z raportem z kontroli powinien być przez stronę zauważony i stosownie do treści § 33 ust. 10 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego A. P. powinien złożyć oświadczenie o uzupełnieniu lub poprawie planu w terminie.

Z przytoczonych względów nieuzasadniony był podniesiony w skardze zarzut, że A. P. działał w zaufaniu do organu, gdyż jak uważał miał do tego prawo wynikające z art. 8 § 1 k.p.a., bowiem przepis ten nakłada na organy obowiązek prowadzenia postępowania w sposób przejrzysty, uczciwy i sprawiedliwy. Przywołany przez stronę art. 9 k.p.a. zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego nie ma w sprawie zastosowania . W tym miejscu wskazać należy, że postępowanie przed organami ARiMR regulowane jest w art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR. Stosownie do tej normy prawnej, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych, rozstrzyganych w drodze decyzji, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81. Zasadniczo zatem w postępowaniu organy ARiMR nie stosują tych przepisów k.p.a., które nakładają na nie obowiązek podejmowania z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy. W postępowaniach tych inicjatywa dowodowa pozostawiona jest, co do zasady, stronie. W ocenie Sądu, nie doszło zatem do zarzucanego naruszenia art. 8, art. 9 k.p.a. z tej przyczyny, że stosowanie tych przepisów zostało wprost wyłączone na podstawie przepisu art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Również wobec powyższych zarzutów wypada przytoczyć ogólną regułą określoną w art. 4 ustawy PROW w myśl której, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Stosownie jednak do art. 27 ust. 1 ustawy PROW, w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie przed wydaniem decyzji administracyjnej umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 27 ust. 2 ustawy PROW).

Z powołanych przepisów wynika zatem, że wprawdzie w postępowaniach dotyczących przyznania płatności producentowi rolnemu organy Agencji stoją na straży praworządności i obowiązane są w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy sprawy, to jednak przewidziano w nich istotne odstępstwa od ogólnych zasad przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego, w szczególności w zakresie obowiązku aktywnego uczestniczenia w tym postępowaniu przez wnioskodawcę dofinasowania, w tym przez nałożenie na taki podmiot bezwzględnego obowiązku przedstawiania odpowiednich dowodów oraz dawania wyjaśnień zgodnie z prawdą. W powołanym wyżej w art. 27 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy PROW zakresie, aktywność organów ARiMR uzależniona jest zawsze od aktywności wnioskującego o płatności producenta rolnego i złożenia przez niego stosownych żądań i należytego ich udokumentowania. Pamiętać należy, że organy ARiMR na podstawie przeprowadzonych kontroli mają prawo i obowiązek zweryfikować przekazane przez rolnika informacje z wniosku, w taki sposób, aby wnioskowane przez rolnika płatności nie zostały przyznane do gruntów, które nie są objęte systemem LIPS/GIS i nie kwalifikują się do płatności. Również weryfikacja taka obejmuje inne wymagania, jakie musi spełnić rolnik przy realizacji takiego zobowiązania wynikające z rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego. Naruszenie warunków realizacji zobowiązania w okresie jego trwania wywołuje dwojakiego rodzaju konsekwencje. Z jednej strony zmniejszenie lub odmowę przyznania płatności za dany rok, w którym zobowiązanie nie jest realizowane, z drugiej także i konieczność zwrotu płatności przyznanych wcześniej w ramach tego samego zobowiązania.

W konsekwencji powyższych rozważań stwierdzić trzeba, że w rozpoznawanej sprawie organy administracji należycie rozpatrzyły zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Bezsporne stwierdzenie zaistniałych nieprawidłowości musiało skutkować w takich okolicznościach obligatoryjnym ustaleniem wysokości nienależnej części płatności, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie uregulowaniami. Organ rozpoznający sprawę szczegółowo wyjaśnił metodykę swojego wyliczenia wysokości nienależnie pobranej płatności, a także reguły jakie obowiązany był uwzględnić przy stwierdzonej nieprawidłowości.

Zdaniem Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skargi, że organ nie odstąpił od ustalenia należności w przypadku, gdy już minęło 18 miesięcy od wykrycia nieprawidłowości. Sąd w całości zgadza się z organem, iż nie został przez niego naruszony art. 54 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013, gdyż przepis ten nie dotyczy beneficjenta lecz danego państwa członkowskiego - Polski. Przepis ten stanowi, że w przypadku jakichkolwiek nienależnych płatności wynikających z nieprawidłowości lub zaniedbań państwa członkowskie występują do beneficjenta o zwrot odnośnej kwoty w - ciągu 18 miesięcy po zatwierdzeniu, a w stosownych przypadkach po otrzymaniu przez agencję płatniczą lub podmiot odpowiedzialny za odzyskiwanie takich płatności sprawozdania z kontroli lub podobnego dokumentu stwierdzającego, że miała miejsce nieprawidłowość. Odpowiednie kwoty zapisuje się w księdze dłużników agencji płatniczej w momencie wystąpienia o ich zwrot. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przychyla się do ugruntowanego w orzecznictwa sądów administracyjnych poglądu, że "Przepisy art. 54 rozporządzenia Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000. (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 odnoszą się do państwa członkowskiego a nie do beneficjenta. Przepisy ust. 1 i 2 nie regulują więc kwestii przedawnienia możliwości dochodzenia od beneficjenta zwrotu nienależnych płatności - co uregulowano w art. 3 rozporządzenia 2988/95 - w szczególności w ust. 1 nie ustanowiono dodatkowego, bardzo krótkiego (18-miesięcznego) terminu wygaśnięcia prawa państwa członkowskiego do odzyskiwania nienależnych płatności. Przepis ten (art. 54 rozporządzenia Nr 1306/2013) nie ustanawia zatem dla beneficjenta normy gwarancyjnej, że po upływie tego terminu zostaje zwolniony od obowiązku zwrotu nienależnych płatności, tym bardziej, że wskazane w przepisie zdarzenia w zasadzie nie odnoszą się do zachowania beneficjenta (naruszenia zasad przyznawania płatności) - na co wskazuje przepis dotyczący przedawnienia, tj. art. 3 ust. 1 rozporządzenia 2988/1995.Przepis ten wskazuje zatem na konieczność odzyskiwania przez Polskę każdej kwoty nienależnie/nadmiernie pobranej w ciągu 18 miesięcy od zatwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 995/19, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 879/17, Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 237/22, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2020 r., sygn. akt V SA/Wa 415/20).

Zdaniem sądu, organy prawidłowo uznały ponadto, że nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1. W niniejszym przypadku skarżąca dopuściła się nieprawidłowości dotyczącej przyznania płatności za rok 2017 w niewłaściwej wysokości, i za datę powstania nieprawidłowości należy uznać datę 10 maja 2017 r. tj. złożenia wniosku o przyznanie tej płatności. Przerwanie biegu 4 letniego przedawnienia nastąpiło w dniu 22 sierpnia 2019 r. kiedy to doręczono stronie skarżącej decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 19 sierpnia 2019 r., nr [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Zamościu z dnia 6 czerwca 2018 r. nr [...] w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za rok 2017.

Natomiast datą dopuszczenia się nieprawidłowości polegającej na niezłożeniu przez skarżącego Oświadczenia o uzupełnieniu lub poprawieniu planu działalności rolno-środowiskowo-klimatycznej, należy uznać datę ostatniego dnia terminu na złożenia wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na rok 2018, tj. 10 lipca 2018 r.

Kolejnym przerwaniem biegu przedawnienia jest data 5 kwietnia 2022 r., wtedy doręczono skarżącemu zawiadomienie z dnia 31 marca 2022 r. o wszczęciu przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Z. postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2022) przyznanych A. P.. Od powyższej daty termin przedawnienia biegnie od początku. Upływ terminu przedawnienia z uwzględnieniem tylko ww. przerwy, nastąpiłby zatem w dniu 31 marca 2026 r. Zaskarżona decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020) skarżącemu została doręczona w dniu 16 stycznia 2023 r., nastąpiło zatem przed upływem 4-letniego terminu przedawnienia, a jednocześnie została doręczona przed upływem 8 lat od momentu dopuszczenia się ww. nieprawidłowości.

Reasumując przypomnieć należy, iż płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne przyznawane są wyłącznie na wniosek rolnika, który dobrowolnie zobowiązany jest przestrzegać wszelkich rygorów w zakresie warunków przyznania płatności (pomocowych środków publicznych) oraz w całym okresie realizacji tego zobowiązania spełniać wszelkie wymogi przewidziane prawem. Przyznawane środki mają bowiem charakter publiczny i służą wsparciu prowadzenia działalności rolniczej, zatem beneficjent pomocy winien dołożyć wymaganej staranności, by ubiegając się o przyznanie pomocy finansowej spełniać przesłanki określone w przepisach prawa oraz zobowiązany jest usunąć w określonym terminie stwierdzone nieprawidłowości, aby nie narażać się na ewentualne sankcje. W interesie skarżącego było zatem szczegółowe zapoznanie się z zasadami przyznawania płatności i przestrzeganie wszystkich reguł. Składając wniosek o płatność skarżący oświadczył przecież, że zasady przyznawania pomocy były mu znane.

W ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, a uzasadnienie ich stanowiska zawarte w pisemnych motywach decyzji organów obu instancji było prawidłowe. Organy ustaliły nie tylko to, czy skarżący pobrał nienależnie płatności, ale również to, czy w sprawie zaistniały przesłanki pozwalające na odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Skarżącemu zapewniono również czynny udział w postępowaniu. Sąd działając z urzędu nie dopatrzył się innego rodzaju naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Z przytoczonych względów stwierdzić należało, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – zobowiązany był skargę oddalić, o czym orzekł w sentencji wyroku.