Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1071/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 marca 2023 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 października 2022 r. nr SKO Gd/3131/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

K. S. (dalej: strona, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: organ odwoławczy, Kolegium) z dnia 10 października 2022 r. nr SKO Gd/3131/22, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Skarszew z dnia 6 maja 2022 r., którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem, R. D.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 25 marca 2022 r. K. S. zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Skarszewach z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Po przeprowadzeniu postępowania w tym zakresie zastępca dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Skarszewach działający z upoważnienia Burmistrza Skarszew, w dniu 6 maja 2022 r. odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad bratem, R. D.

Organ I instancji ustalił, że R. D. legitymuje się orzeczeniem pierwszej grupy inwalidów z dnia 18 stycznia 1988 r. wydanym przez Wojewódzką Komisję lekarską do spraw inwalidztwa i zatrudnienia nr [...]3 w Gdańsku. Cierpi on na choroby narządu wzroku, nie wymaga jednak opieki całodobowej, nie jest osobą leżącą, niesprawną fizycznie w stopniu uzależniającym jego funkcjonowanie od stałej obecności opiekuna, sam się myje, ubiera, je przygotowane posiłki, porusza się sam po mieszkaniu oraz podwórku, nie wymaga częstych wizyt lekarskich. Czynności, jakie skarżąca wykonuje w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem to przygotowywanie posiłków, sprzątanie, kontrolowanie stanu higieny, pranie, prasowanie, robienie zakupów, ogrzewanie domu.

Analizując przebieg zatrudnienia skarżącej wskazano, że ostatnie jej zatrudnienie miało miejsce w okresie od 29 czerwca 2010 r. do 4 stycznia 2011 r. Następnie w dniu 5 stycznia 2011 r. zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. W dniu 27 maja 2014 r. skarżąca na swój wniosek została wykreślona z ewidencji w Powiatowym Urzędzie Pracy. Skarżąca nie podjęła żadnego zatrudnienia z propozycji przedstawionych jej przez Powiatowy Urząd Pracy. Organ podkreślił także, że obowiązek opieki nad niepełnosprawnym R.D. ciąży na wszystkich jego braciach i siostrach, a nie tylko na skarżącej, która ma prawo oczekiwać, że rodzeństwo pomoże w zorganizowaniu opieki nad bratem, tak aby mogła ona bez przeszkód podjąć aktywność zawodową.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 10 października 2022 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że skarżąca ma 59 lat, ma wykształcenie podstawowe, ostatnie jej zatrudnienie miało miejsce 12 lat temu. Zapytana przez pracownika socjalnego, jaką pracę byłaby gotowa podjąć, gdyby nie opiekowała się bratem, odpowiedziała, że nie zastanawiała się nad tym. Są to okoliczności utrudniające znalezienie zatrudnienia, a skarżąca podobnie jak w chwili podjęcia się sprawowania opieki nad bratem kilkanaście lat temu, jak i obecnie, miałaby trudności z podjęciem zatrudnienia, przy czym trudności te wynikały i wynikają z innych przyczyn, aniżeli sprawowanie opieki nad bratem. Jego stan zdrowia i zakres opieki sprawowanej nad nim przez skarżącą nie wyklucza bowiem jednoczesnego wykonywania przez nią pracy zarobkowej. W konsekwencji Kolegium uznało, że nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła Kolegium naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że "niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.". W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu podniesiono, że z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Zdaniem strony nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą bratu nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu wskazanego przepisu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) – zwanej dalej p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z uwagi na zaistnienie sytuacji określonej wskazanym przepisem sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualny tekst jednolity Dz.U. 2022r., poz. 615), zwanej dalej ustawą, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 ustawy, wnioskujący o to świadczenie musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Z przywołanych unormowań wynika jednoznacznie, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 ustawy).

Zauważyć również należy, że przepisu art. 17 ust.1 ustawy nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).

Z ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd stanu faktycznego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że opieka sprawowana przez skarżącą nad bratem, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających brata w jego codziennym funkcjonowaniu nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa we wskazanym przepisie.

Z ustaleń faktycznych wynika, że R. D. jest niewidomy od urodzenia oraz cierpi na niedorozwój umysłowy. Nie wymaga częstych wizyt lekarskich. Niechętnie udaje się do placówek medycznych. Samodzielnie myje się, wykonuje czynności higieniczne, o ile łazienka jest przystosowana do potrzeb osoby niepełnosprawnej, ubiera w przygotowane wcześniej ubrania, spożywa przygotowane posiłki, porusza się po mieszkaniu i po podwórku. Pomocy wymaga przy poruszaniu się w nowym otoczeniu, zakropieniu oczu. Sam nie przygotuje posiłku, nie zrobi zakupów i nie załatwi żadnych spraw urzędowych. Według skarżącej ostatnimi czasy przestał radzić sobie z czynnościami dnia codziennego. Idąc do toalety opiera się o ściany, często strąca przedmioty. Miewa zmienne nastroje, narzeka na zdrowie i swój los. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 12 kwietnia 2022 r. skarżąca podała, że jej zdaniem brat nie może sam zostać w domu, bo przypala garnki lub może zostawić odkręcony i niezapalony gaz.

Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że z akt sprawy nie wynika, aby R. D. pozostawiony bez opieki na pewien czas (w związku z wykonywaniem przez opiekuna pracy) był narażony na zagrożenie życia, zdrowia czy dyskomfort związany z niemożnością zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb. Przeciwnie, jest on w znacznym stopniu samodzielny mimo swojej niepełnosprawności – sam dba o swoją higienę, załatwia potrzeby fizjologiczne, spożywa posiłki, przemieszcza się samodzielnie po znanym otoczeniu. Prawidłowo Kolegium oceniło, że argument, iż brat pozostawiony sam sobie mógłby przypalić garnki lub pozostawić niezapalony gaz miałby znaczenie wówczas, gdyby sam musiał przygotować sobie posiłek. Tymczasem przygotowanie posiłków można zorganizować tak, aby nie kolidowało to z wykonywaniem pracy zarobkowej. Również strącaniu przedmiotów można zaradzić poprzez przeorganizowanie przestrzeni. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika zatem, aby problemy ze wzrokiem brata skarżącej pociągały za sobą konieczność sprawowania nad nim jakiejś szczególnej opieki.

W ocenie Sądu zgodzić należy się z organami, że czynności jakie skarżąca wykonuje w ramach sprawowanej nad bratem opieki nie są na tyle absorbujące, aby uniemożliwiały jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Czynności te głównie związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Część tych prac nie musi być przy tym wykonywana codziennie (np. zakupy, prasowanie, mycie podłóg, realizacja recept). Natomiast czynności wykonywane codziennie, jak przygotowanie posiłków, czy pomoc w zakropieniu oczu, przy odpowiedniej organizacji mogą być wykonywane przed lub po pracy.

Sąd wskazuje, że nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna. Takich okoliczności jednak w sprawie nie stwierdzono, zważywszy na samodzielność brata skarżącej.

Wbrew zarzutom skargi, organy prawidłowo zinterpretowały przepis art. 17 ust. 1 ustawy, zaś ustalony stan faktyczny sprawy, w tym zakres czynności wykonywanych przez skarżącą, nie był sporny, a jedynie został odmiennie oceniony przez skarżącą i organy. Organy wzięły pod uwagę i oceniły wszystkie czynności, wykonywane przez skarżącą wobec brata. Wyciąganie przez organy odmiennych wniosków, niż oczekiwała skarżąca, z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie oznacza, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone przez organy z naruszeniem przepisów proceduralnych. Organy prawidłowo przedstawiły i uzasadniły swoje stanowisko, kierując się także zasadami doświadczenia życiowego.

Z tych wszystkich względów jako prawidłowe Sąd uznał stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad bratem w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną oddalił.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).