Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1227/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 64
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur-Selwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Karina Gniewek-Berezowska /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie z dnia 25 maja 2023 r. nr SKO.4110.31.1035.2023 w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krośnie (dalej: "Kolegium", "SKO", "Organ odwoławczy", "Organ II instancji") z 25 maja 2023 r. nr SKO.4110.31.1035.2023 w przedmiocie odmowy zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

W podstawie prawnej decyzji Organ powołał art. 17 pkt 1, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775; dalej: "k.p.a.") oraz art. 14, art. 64 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 901; dalej: "u.p.s.").

Jak wynika z akt sprawy, K. P. (dalej: "Skarżący") wnioskiem z 9 września 2021 r. zwrócił się o zwolnienie go z opłaty za pobyt matki – M. P. w domu pomocy społecznej. Skarżący jako przyczynę uzasadniającą zwolnienie wskazał znaczne obniżenie dochodu związane z zakończeniem prowadzenia działalności gospodarczej, a także wyjaśnił, że aktualnie utrzymuje się wyłącznie z emerytury. Ponadto, jego zdaniem, zwolnienie z opłaty uzasadnia również opieka nad matką, którą opiekuje się wraz z siostrą.

Następnie Burmistrz [...] decyzją z 10 lutego 2023 r. nr MGOPS.5217.1.3.2023.KK, odmówił Skarżącemu zwolnienia z odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...] w kwocie 122.029,19 zł.

W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji wskazał, że Skarżący mieszka w miejscowości [...], w domu jednorodzinnym zajmowanym wspólnie z małżonką. Małżonkowie mają rozdzielność majątkową, a każde z nich prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Skarżący utrzymuje się wyłącznie z emerytury w kwocie 2.485,63 zł miesięcznie. Przypadająca na niego część udokumentowanych wydatków wynosi łącznie 1.451,87 zł miesięcznie, do których należą wydatki z tytułu: opłat za media, opłata za Internet, telefon oraz telewizję, a także rata kredytu hipotecznego. Ponadto Skarżący ponosi nieudokumentowane wydatki na wyżywienie, leczenie oraz środki czystości w kwocie 1.030,00 zł miesięcznie.

Natomiast matka Skarżącego mieszka w [...], gdzie prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Pozostaje pod opieką syna – Skarżącego oraz córki – K. H. Koszty jej utrzymania pokrywane są z jej emerytury. Organ I instancji zwrócił również uwagę na sytuację dochodową Skarżącego z okresu, gdy było prowadzone postępowanie w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt M. P. w domu pomocy. Skarżący prowadził działalność gospodarczą i w 2015 r. osiągnął z tego tytułu roczny dochód w wysokości 232.083,00 zł. Natomiast w 2018 r. Skarżący osiągnął dochód z działalności w kwocie 86.442,39 zł.

Organ I instancji nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających zwolnienie Skarżącego z odpłatności za pobyt matki w DPS. Rozpatrując przedmiotową sprawę, Burmistrz wziął również pod uwagę możliwości finansowe Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], które są ograniczone. Aktualnie ośrodek pomocy pokrywa opłatę za pobyt w domu pomocy dla 25 osób. Plan finansowy obowiązujący na dzień wydania zaskarżonej decyzji przewiduje na ten cel kwotę 950.000,00 zł rocznie. W związku z podwyższeniem kosztów utrzymania mieszkańca w domach pomocy całkowite wydatki ponoszone przez ośrodek na pokrycie opłat za pobyt mieszkańców w domach pomocy w 2023 r. wzrosły do kwoty 8.239,20 zł.

Od powyższej decyzji, Skarżący złożył odwołanie, zaskarżając ww. decyzję w całości. Skarżący wniósł o zwolnienie go z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu odwołania Skarżący wskazał, że od 2020 r. nie prowadzi już działalności gospodarczej, gdyż została ona zamknięta z uwagi na wysokie koszty utrzymania pracowników, agresywną konkurencję oraz pandemię. Aktualnie utrzymuje się wyłącznie z emerytury. [...] Wskazał również, że na przemian z siostrą opiekuje się matką.

Do odwołania Skarżący dołączył: dowód przelewu kwoty 1.901,77 zł tytułem miesięcznej raty kredytu, dowód otrzymania emerytury w miesięcznej kwocie 2.499,63 zł, polisę ubezpieczenia PZU Dom, fakturę za gaz, fakturę za energię elektryczną, decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2023 r., zawiadomienie o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, dowód zapłaty kwoty 64,25 zł tytułem ubezpieczenia na życie, fakturę za dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków oraz fakturę z tytułu opłaty za dostęp do Internetu.

W wyniku rozpoznania odwołania Skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie opisaną na wstępie decyzją z 25 maja 2023 r. nr SKO.4110.31.1035.2023 utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W pierwszej kolejności Kolegium wyjaśniło, że zasady udzielania zwolnień z opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zostały uregulowane w art. 64 u.p.s., który stanowi, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Następnie w treści tego przepisu zostały wymienione przykładowe przesłanki mogące stanowić podstawę zwolnienia. Z kolei w art. 64 pkt 2 u.p.s., jako przesłankę zwolnienia z odpłatności, wskazano wystąpienie uzasadnionych okoliczności, zwłaszcza długotrwałej choroby, bezrobocia, niepełnosprawności, śmierci członka rodziny, strat materialnych powstałych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Przy czym pojęcie "uzasadnionych okoliczności" nie zostało sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykładowe okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania zdarzeń związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Natomiast zwolnienie z opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy oparte jest na uznaniu administracyjnym co oznacza, że organ rozpoznający prośbę o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo.

SKO wskazało, że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem rozpatrzenia i rozstrzygnięcia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krośnie, które decyzją z [...] czerwca 2022 r. nr [...], uchyliło decyzję Burmistrza [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia Skarżącego z odpłatności za pobyt matki w domu pomocy i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji. W uzasadnieniu wydanej decyzji Kolegium wyjaśniło, że wbrew stanowisku Organu I instancji, sprawowanie opieki nad matką może stanowić przesłankę zwolnienia Skarżącego z odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy. Wobec powyższego, Burmistrz ponownie rozpoznając sprawę powinien ustalić: w jaki sposób opieka nad M. P. jest sprawowana przez Skarżącego, czy matka Skarżącego wraz z nim prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe oraz jak w związku ze sprawowaniem opieki nad matką kształtuje się sytuacja finansowa Skarżącego. W ocenie Kolegium zalecenia te zostały wykonane przez Organ I instancji.

Burmistrz [...] decyzją z [...] marca 2020 r. nr [...], ustalił Skarżącemu odpłatność za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Odpłatność ta kształtowała się w następujący sposób:

a) w okresie od 11 sierpnia 2016 r. do 31 sierpnia 2016r. w wysokości 1.422,29 zł,

b) w okresie od 1 września 2016 r. do 31 marca 2017 r. w wysokości 2.073,86 zł miesięcznie,

c) w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 31 marca 2018 r. w wysokości 2.099,11 zł miesięcznie,

d) w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 31 marca 2019 r. w wysokości 2.156,56 zł miesięcznie,

e) od 1 kwietnia 2019 r. w wysokości 2.381,57 zł miesięcznie.

Decyzja ta stała ostateczna i prawomocna.

W dalszej kolejności Burmistrz decyzją z [...] września 2021 r. nr [...], uchylił z dniem [...] kwietnia 2021 r. decyzję własną w przedmiocie ustalenia Skarżącemu opłaty za pobyt matki w domu pomocy. Decyzja ta była podyktowana wydaniem przez Sąd Rejonowy w [...], Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowienia o braku podstaw do dalszego pobytu M. P. w domu pomocy społecznej.

Organ odwoławczy podał, że wobec powyższego łączna kwota odpłatności za pobyt M. P. w domu pomocy obciążająca Skarżącego wynosi 122.029,19 zł.

Kolegium wyjaśniło, że z akt sprawy wynika, że Skarżący ma [...] lat, pozostaje w związku małżeńskim. Mieszka wraz z żoną w domu jednorodzinnym w miejscowości [...]. Małżonkowie prowadzą jednak odrębnie gospodarstwa domowe, co oznacza, że każde z nich prowadzi je samodzielnie. Skarżący w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o zwolnienie z odpłatności (w sierpniu 2021 r.) osiągał dochód z emerytury w kwocie 2.170,88 zł miesięcznie. Natomiast aktualnie osiąga dochód z emerytury w kwocie 2.499,63 zł miesięcznie, o czym świadczy dołączony do odwołania wyciąg bankowy. Z kolei zgodnie z oświadczeniem Skarżącego z 25 sierpnia 2022 r. ponosi on miesięcznie następujące wydatki: 170,65 zł z tytułu opłaty za energię elektryczną; 129,91 zł z tytułu opłat za gaz; 50,01 zł opłata za wodę; 26,00 zł wywóz śmieci; 20,83 zł ubezpieczenie domu; 42,91 zł podatek od nieruchomości; 59,35 zł ubezpieczenie na życie; 100 zł opłaty za telefon Internet oraz telewizję. Łącznie wydatki na media, ubezpieczenie oraz podatki wynoszą 599,66 zł miesięcznie. Skarżący zadeklarował również, że na wyżywienie, środki czystości oraz leczenie ponosi koszty w wysokości 1.030,00 zł miesięcznie.

W ocenie Kolegium wydatki Skarżącego należy uznać za uzasadnione, gdyż związane są z jego utrzymaniem. Do odwołania Skarżący dołączył wyciąg bankowy z 2 marca 2023 r., z którego wynika, że miesięczna rata kredytu hipotecznego, który spłaca wraz z żoną, wynosi 1.901,77 zł, przy czym Skarżącego obciąża połowa tej kwoty, tj. 950,88 zł.

W dalszej kolejności Kolegium wyjaśniło, że przepisy o kryterium dochodowym z art. 8 u.p.s. mają zastosowanie także do spraw o zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy. W jego ocenie nie ma uzasadnionych podstaw do przyjęcia, aby zobowiązania prywatnoprawne Skarżącego, z tytułu kredytu, miały pierwszeństwo w spłacie przed jego zobowiązaniami publicznoprawnymi, tj. opłatą za pobyt matki w domu pomocy. Wobec powyższego raty kredytu hipotecznego nie należy wliczać do wydatków gospodarstwa domowego Skarżącego.

Skarżący wnosił o zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w DPS w związku ze znacznym obniżeniem dochodu związanym z zakończeniem prowadzenia działalności gospodarczej z końcem 2020 r. Uprzednio Skarżący prowadził [...], jednak był zmuszony ją zlikwidować z uwagi na pandemię. Dochody z działalności gospodarczej w roku 2015 r., stanowiące podstawę do ustalenia Skarżącemu odpłatności za pobyt matki w domu pomocy wynosiły 232.083,00 zł. Jednak zdaniem SKO, utrata dochodów nawet znaczna nie stanowi jeszcze uzasadnionych okoliczności, o których mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s. zwłaszcza, że Skarżący nadal posiada stały miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości 2.499,63 zł. Ponadto Skarżący posiada majątek, jest współwłaścicielem działki położonej w miejscowości [...], zabudowanej domem jednorodzinnym o powierzchni ok. 100 m² (Skarżący posiada udział ½, natomiast pozostały udział posiada jego małżonka, z którą skarżący ma rozdzielność majątkową). Okoliczność tę ustalono w oparciu o oświadczenie o stanie majątkowym z 11 sierpnia 2022 r.

Kolegium podało, że Skarżący cierpi na schorzenia w obrębie [...] oraz zwyrodnienia [...]. Dolegliwości te nie wiążą się jednak ze znacznymi wydatkami. Skarżący zadeklarował, że łączne wydatki na żywność, środki czystości i leczenie to kwota ok. 1.030 zł miesięcznie. Jednak pomimo schorzeń Skarżący jest w stanie opiekować się matką. Z kolei matka Skarżącego jest [....], mieszka w [...]. Opiekę nad nią sprawuje na przemian Skarżący wraz z K. H. (córką). Ponadto M. P. od czerwca 2021 r. uczęszcza do Dziennego Domu Pomocy w [...]. Pomoc ta jest realizowana w ramach projektu finansowanego ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego. M. P. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wydatki na utrzymanie pokrywane są z jej emerytury. Skarżący nie wspiera matki finansowo, jego pomoc polega na opiece sprawowanej nad matką w wymiarze około 2 tygodni w miesiącu.

Wobec powyższego, w ocenie Organu odwoławczego, ustalona w toku postępowania sytuacja bytowa, zdrowotna oraz finansowa Skarżącego nie wskazuje, aby zaistniały uzasadnione okoliczności w jego życiu w rozumieniu art. 64 pkt 2 u.p.s., które mogłyby stanowić przesłankę do zwolnienia go w całości z ustalonej odpłatności za pobyt matki w domu pomocy w okresie od dnia 11 sierpnia 2016 r. do dnia 26 kwietnia 2021 r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył K. P. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji, o zasądzenie od Organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, a także o przeprowadzenie dowodu z oświadczenia założonego przez Skarżącego do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w przedmiocie zobowiązania się przez niego do opieki nad jego matką jeszcze przed jej skierowaniem do domu pomocy społecznej i zobowiązanie w tym celu Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] do przedłożenia ww. dokumentu.

Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 64 u.p.s., poprzez brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych mających znaczenie dla sprawy, poprzez:

a) pominięcie podniesionego przez Skarżącego faktu, że jego sytuacja materialno - dochodowo-zdrowotna znaczenie pogorszyła się w stosunku do roku 2015 i roku 2018 z uwagi na zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej z powodu wysokich kosztów utrzymania pracowników, agresywnej konkurencji oraz pandemii SARS-CoV-2 i przeznaczenia posiadanych środków finansowych na pokrycie strat, które w 2020 r. zaczęła przynosić jego działalność gospodarcza (ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej związane z ogłoszonym stanem epidemii; konieczność pokrywania wynagrodzeń pracowników mimo braku obrotów; brak wsparcia z tarcz rządowych; poniesienie znacznych kosztów tj. ok. 430.000,00 zł w związku zakończeniem prowadzenia działalności gospodarczej z tytułu zobowiązań publiczno-prawnych) oraz przejścia na świadczenie emerytalne, a co za tym idzie zaistnienia przesłanek do zwolnienia Skarżącego z odpłatności za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej stypizowanych w przepisie art. 64 ust. 2 i 3 u.p.s.

b) pominięcie przy ocenie możliwości finansowych Skarżącego i rentowności jego działalności gospodarczej, okoliczności sytuacji gospodarczej, pogarszającej się na terenie Rzeczypospolitej Polskiej od 2020 r., która to ma ogromny wpływ na sytuację finansową każdego obywatela, w tym w szczególności dla osób samotnie gospodarujących, w tym także Skarżącego;

c) pominięcie przy ocenie, czy wobec Skarżącego zachodzą przesłanki określone w art. 64 u.p.s. faktu, że Skarżący był przeciwny umieszczaniu swojej mamy w domu pomocy społecznej, że składał w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] oświadczenie, że zaopiekuje się mamą osobiście i że on jako jedyny z czwórki rodzeństwa zobowiązany był do partycypacji w kosztach pobytu w domu pomocy społecznej oraz że od grudnia 2020 r. to Skarżący opiekuję się swoją matką na czym Gmina poczyniła znaczne oszczędności (za okres od grudnia 2020 r. do czerwca 2023 r. to kwota blisko 80.000,00 zł), gdyż aktualnie kwota, którą obowiązany byłby wnosić Skarżący byłaby niewielka i znaczną część kosztów za ewentualny pobyt matki Skarżącego w domu pomocy społecznej pokrywany byłby z budżetu Gminy;

d) nieobiektywne potraktowanie Skarżącego i stwierdzenie, że Skarżący powinien od 2016 r. uwzględniać w swoim życiu możliwość poniesienia opłat za pobyt swojej matki w domu pomocy społecznej, a zatem nie podejmować żadnych rozporządzeń swoim majątkiem, pomimo że nie było w tym czasie żadnej ostatecznej czy prawomocnej decyzji ustalającej ww. opłatę;

e) nieobiektywne potraktowanie Skarżącego i jego sytuacji, poprzez nieuwzględnienie w jego wydatkach kwoty raty kredytu hipotecznego oraz przyjęcie przez Organ II instancji, że nie ma uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że zobowiązania z tytułu kredytu miały pierwszeństwo w spłacie przed jego zobowiązaniami publicznoprawnymi, podczas gdy brak spłat może spowodować utratę miejsca zamieszkania;

f) nieobiektywne potraktowanie Skarżącego i jego sytuacji, poprzez uznanie, że Skarżący jest w stanie spłacić całą należność za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej z emerytury oraz posiadanego majątku, podczas gdy biorąc pod uwagę wysokość emerytury Skarżącego, jego wiek oraz fakt, że posiadany przez niego dom jest przedmiotem współwłasności nie jest obiektywnie prawdopodobne, aby Skarżący był w stanie spłacić ww. należność zwłaszcza, że drugi współwłaściciel domu nie zgadza się na jego sprzedaż, a dodatkowo po uiszczeniu ww. opłaty Skarżący stałby się osobą praktycznie bezdomną;

2. art. 107 § 1 pkt 6 i 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez zaniechanie przez Organ II instancji odniesienia się do powołanych przez stronę faktów w postaci powodów zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej i okoliczności temu towarzyszących, co spowodowało znaczące pogorszenie sytuacji materialno-dochodowej Skarżącego oraz faktu sprawowania opieki nad matką przez Skarżącego po opuszczeniu przez nią domu pomocy społecznej i poczynienia przez to przez Gminę znacznych oszczędności;

3. rażącego naruszenia art. 64 pkt 2 i 3 u.p.s., poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji odmownej w przedmiocie zwolnienia Skarżącego z odpłatności za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej, pomimo że sytuacja Skarżącego wypełnia przesłanki art. 64 pkt 2 i 3 u.p.s. z uwagi na występujące uzasadnione okoliczności - konieczność zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej wobec nadzwyczajnej sytuacji spowodowanej epidemią SARS-CoV-2, sprawowania aktualnie opieki nad matką i utrzymywania się przez Skarżącego jedynie z jednego świadczenia.

W uzasadnieniu skargi Skarżący wyjaśnił, że działalność gospodarczą, tj. prowadzenie [...] rozpoczął w 2012 r. Działalność ta na samym wstępie obciążona była [...] długiem (budynek ok. [...] zł; należności za pobrany towar ok. [...] zł, remont ok. [...] zł), a została przez Skarżącego przejęta z przyczyn rodzinnych (wcześniejszym właścicielem [...] był teść córki Skarżącego [...]). Wskazanych powyżej długów nie udało się do końca spłacić, gdyż dużą część dochodu osiąganego w toku prowadzenia działalności pochłaniały koszty związane z bieżącą działalnością [...]. Skarżący w 2020 r. zakończył prowadzenie ww. działalności, a to z uwagi na bardzo wysokie koszty zatrudnienia personelu, agresywną konkurencję oraz brak obrotu związany z wybuchem pandemii SARS-COV-2 (ograniczenia w prowadzeniu działalności gospodarczej związane z ogłoszonym stanem epidemii, brak wsparcia z tarcz rządowych). Przed zakończeniem prowadzenia działalności Skarżący obowiązany był ponieść dość znaczne koszty tytułem zobowiązań publiczno-prawnych w kwocie ok. 430.000,00 zł, które pochłonęły jego dochody i oszczędności.

W jego ocenie sytuacja jaka od 2020 r. panuje w gospodarce i która zmusiła go do zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej i utrzymywania się z jednego tylko świadczenia jest niewątpliwie sytuacją nadzwyczajną, ma charakter obiektywny, wyjątkowy i uzasadnia jego zwolnienie z odpłatności.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca zwolnienia z odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 64 u.p.s.

Zgodnie z tym przepisem:

Osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zasadą jest obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS. W ramach systemu wsparcia państwo zapewnia opiekę nad osobami jej wymagającymi, niemniej jednak opieka ta jest odpłatna, a obowiązek jej odpłatności spoczywa na najbliższych członkach rodziny. Dopiero w sytuacji gdy brak jest osób obowiązanych do opłacenia należności, bądź gdy zachodzą szczególne okoliczności opieka ta opłacana jest ze środków publicznych. Należy mieć to na uwadze rozpoznając wniosek o zwolnienie z opłat. W konsekwencji bowiem opłatami tymi obciąża się społeczeństwo, które w sposób pośredni tj. poprzez opłacanie podatków pokrywa koszty takiej opieki.

W sprawie nie jest sporne, że w dniu [...] kwietnia 2016 r. Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem sygn. akt [...] orzekł o przyjęciu M. P. do Domu Pomocy Społecznej. W dniu [...] sierpnia 2016 r. Prezydent Miasta [...] wydał decyzję o umieszczeniu M. P. w DPS w [...], w którym podopieczna przebywała od [...] sierpnia 2016 r. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2021 r. , sygn. akt [...] zmienił postanowienie Sądu Rejonowego w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich w ten sposób, że stwierdził brak podstaw do dalszego pobytu uczestniczki M. P. w DPS. Decyzją z [...] września 2021 r., Nr [...] Burmistrz [...] uchylił decyzję, którą ustalono odpłatność osób o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. za pobyt M. P. w DPS. Odpłatność dotyczy zamkniętego okresu od 11 sierpnia 2016 r. do 6 kwietnia 2021 r. Obciążająca Skarżącego z tego tytułu kwota aktualnie wynosi 122.029,19 zł ( decyzja Burmistrza [...] maja 2023 r., Nr [...]).

W związku z umieszczeniem M. P. w DPS wszczęto z urzędu postępowanie w spawie ustalenia odpłatności za pobyt w DPS. Postępowanie toczyło się od 2016 r. Decyzją z [...] marca 2020 r., Nr [...] ustalono odpłatność za pobyt M. P. w DPS dla poszczególnych członków rodziny, w tym Skarżącego od 11 sierpnia 2016 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Kolegium decyzją z [...] czerwca 2020 r. Nr [...], a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 15 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1012/20 oddalił skargę na ostatnio opisaną decyzję. W świetle powyższego kwestia prawidłowości ustaleń dotyczących wysokości ustalonej odpłatności przypadającej na Skarżącego nie budzi wątpliwości. Została poddana, tak kontroli administracyjnej, jak również sądowoadministracyjnej.

Skarżący wniosek o zwolnienie z odpłatności uzasadnia nadzwyczajnymi okolicznościami związanymi z trudną sytuacją na rynku, jaka powstała w 2020 r. w związku z epidemią SARS CoV-2, koniecznością zamknięcia prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, utrzymywaniem się aktualnie wyłącznie z emerytury oraz sytuacją zdrowotną tj. problemami zwyrodnieniowymi stawów i kręgosłupa.

W świetle powołanego na wstępie art. 64 u.p.s. okoliczności te podlegają ocenie przez pryzmat przesłanek wymienionych w pkt 2 tego przepisu tj. uzasadnionych okoliczności, zwłaszcza długotrwałej choroby, bezrobocia, niepełnosprawności, śmierci członka rodziny, strat materialnych powstałych w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

Z niekwestionowanych ustaleń Organów wynika, że na dochód Skarżącego osiągnięty w 2016 r. składały się emerytura w wysokości 1.872,05 zł oraz dochód uzyskany w 2015 r. z działalności gospodarczej opodatkowanej podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z zaświadczeniem Urzędu Skarbowego z 2015 r. Skarżący uzyskał z działalności gospodarczej dochód w wysokości 232.083,00 zł rocznie tj. 19.340,25 zł miesięcznie. Łączny dochód miesięczny gospodarstwa domowego w marcu 2016 r. wyniósł 21.212,30 zł. biorąc pod uwagę kwotę wolną od zajęcia 300 % kryterium dochodowego, Skarżący mógł ponosić maksymalną odpłatność w wysokości 19.310,30 zł. Z kolei z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 21 marca 2019 r. wynika, że Skarżący jest osobą prowadzącą samodzielnie gospodarstwo domowe. W styczniu 2019 r. dochód Skarżącego stanowiła emerytura w wysokości 1.936,78 zł oraz dochód uzyskany w 2019 r. z działalności gospodarczej opodatkowanej podatkiem dochodowym od osób fizycznych w kwocie 86.442,39 zł rocznie tj. 7.203,53 zł miesięcznie. Łączny dochód to kwota 9.140,31 zł. Osiągnięty dochód także przekraczał kwotę 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej o kwotę 7.037,31 zł.

Z kolei według oświadczenia majątkowego z 11 sierpnia 2022 r. Skarżący nie posiada żadnego majątku ruchomego, nieruchomości, oszczędności, przedmiotów wartościowych, korzysta z pożyczonego samochodu, od 2012 r. ma rozdzielność majątkową z żoną. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 2.485 zł, a wskazane przez niego wydatki opiewają na kwotę 2.481,87 zł w związku z czym nie jest w stanie ponieść opłat z tytułu pobytu matki w DPS. Twierdzi jednocześnie, że Organ rozpoznając jego wniosek powinien kierować się aktualną sytuacją majątkową i dochodową, a nie tą, jaka istniała w czasie powstania obowiązku.

Z twierdzeniami Skarżącego należy się po części zgodzić.

Decyzja ustalająca Skarżącemu odpłatność za pobyt matki w DPS została wydana [...] marca 2020 r. Podstawą wydania tej decyzji stanowiły między innymi ustalenia dotyczące dochodu Skarżącego za lata 2016 do 2019 r.

Sytuacja Skarżącego była w tym okresie bardzo dobra, czego Skarżący nie kwestionuje. Uzyskiwane przez niego dochody wystarczyły na pokrycie nawet wielokrotności przypadającej na niego kwoty.

Wniosek o zwolnienie z opłaty złożony w dniu 9 września 2021 r. Skarżący opiera na sytuacji dochodowej w latach: 2020 i 2021 r. Twierdzi, że ta załamała się. Na skutek panującej pandemii, rosnącej konkurencji musiał zaprzestać prowadzenia działalności. Przed zakończeniem działalności obowiązany był ponieść znaczne koszty z tytułu zobowiązań publiczno – prawnych w kwocie około 430.000,00 zł, które pochłonęły jego dochody i oszczędności. Na rozprawie przed Sądem Administracyjnym w dniu 12 grudnia 2023 r. podniósł również, że prowadzona przez niego firma została przejęta za długi, a on został bez żadnego majątku.

Bezsporne jest, że Skarżący nie wykazał istnienia długotrwałej choroby, jako przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, której istnienie rodziłoby po stronie Skarżącego znaczne koszy czy znaczne trudności w życiu codziennym. Skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności a zwyrodnienia [...], na które się powołuje same w sobie nie stanowią dolegliwości, która nakazywałby traktować sytuację Skarżącego jako wyjątkową.

Sąd ma natomiast wątpliwości co do przesłanki dotyczącej strat materialnych powstałych w wyniku zdarzeń losowych. Nie została bowiem do końca wyjaśniona kwestia sytuacji majątkowej Skarżącego na przestrzeni lat: 2020 i 2021 r. istotna z punktu widzenia wniosku.

Organ nie odniósł się w sposób należyty do twierdzeń Skarżącego, które mogły stanowić podstawę ubiegania się o wnioskowana ulgę.

Podkreślić przy tym należy, że to na Skarżącym spoczywa obowiązek wykazania okoliczności, z których chce wywodzić określone skutki prawne, niemniej jednak obowiązkiem Organu, wynikającym z art. 9 k.p.a. było należyte i wyczerpujące informowania Skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Sąd stwierdza, że na żadnym etapie postępowania Organ nie zwracał się do Skarżącego o wyjaśnienie powyższych kwestii, kluczowych z punktu widzenia oceny zasadności wniosku.

W istocie z przedstawionych przez Skarżącego oświadczeń wynika, że utrzymuje się aktualnie wyłącznie z emerytury, która w całości pokrywa wydatki życia codziennego. Nie posiada żadnego majątku, tak ruchomego, jak i nieruchomości, nie ma żadnych oszczędności, mieszka w domu wraz z żoną, z którą prowadzą odrębne gospodarstwo i z którą ma rozdzielność majątkową od 2012 r. Na podstawie tylko tych okoliczności stwierdzić należy, że sytuacja Skarżącego uległa drastycznemu pogorszeniu, w stosunku do sytuacji z daty ustalania obowiązku.

Z ustaleń Organu wynikało że w 2018 r. dochód z działalności gospodarczej wyniósł 86.442,39 zł. W styczniu 2019 r. 9.140,31 zł. Po tym miesiącu brak jest jakichkolwiek ustaleń dotyczących prowadzonej działalności. Organ poprzestał jednie na twierdzeniu Skarżącego, że ten zaprzestał prowadzenia działalności, nie wnikając w sposób zakończenia tej działalności i wynik finansowy tego procesu, istotny z punktu widzenia złożonego wniosku.

Nie można a priori wykluczyć sytuacji tzw., krachu na runku, a ten jak się wydaje próbuje wykazać, Skarżący.

W związku z powyższym powstaje pytanie, na które nie dają odpowiedzi zebrane dowody, co było przyczyną tego, że w 2020 r. Skarżący nie posiadał żadnego majątku i nie prowadził już działalności. Czy stoi za powyższym, podnoszona przez Skarżącego epidemia, która wpłynęła na zadłużenie prowadzonej działalności, konieczność jej zamknięcia, a następnie przejęcie prowadzonej działalności w zamian za długi, co mogłoby świadczyć o wskazanych w przepisie nadzwyczajnych okolicznościach, czy też inne świadome działania, które przeczyłyby ich istnieniu.

Pomocna w tym zakresie może być chociażby analiza treści umowy przejęcia firmy, na którą powołuje się Skarżący, a także analiza dochodów firmy w latach 2019 i 2020 r. W 2020 r. według oświadczenia Skarżącego zakończył prowadzenie działalności. Zatem Organ powinien ocenić kształtowanie się sytuacji dochodowej Skarżącego na przestrzeni lat: 2019 i 2020, a następnie w kontekście zakończenia prowadzonej działalności ocenić, czy wynik finansowy jej zakończenia uzasadnia sytuację dochodową Skarżącego, czy na przestrzeni tych lat dochód malał, jeśli tak, to jak szybko i czy było to do przewidzenia przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą, czy też ewentualna utrata dochodu była nagła, nieprzewidziana i wywołana nadzwyczajnymi okolicznościami.

W ocenie Sądu nie jest wystarczające twierdzenie Kolegium, że utrata dochodów nawet znaczna nie stanowi jeszcze uzasadnionych okoliczności, o których mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s. zwłaszcza w sytuacji gdy Skarżący posiada stały miesięczny dochód z tytułu emerytury w wysokości 2.499,63 zł. Należy pamiętać, że kwota wolna od zajęcia w przypadku odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS wynosi 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj. 2.328 zł. Z kolei odnośnie współwłasności posiadanego majątku tj. nieruchomości położonej w miejscowości [...] zabudowanej domem jednorodzinnym o powierzchni 100 m², Skarżący wyjaśnił, że nie ma zgody drugiego z współwłaścicieli na sprzedaż majątku.

Zatem istotne dla rozpoznania sprawy będzie porównanie sytuacji majątkowej Skarżącego istniejącej w dacie powstania obowiązku z sytuacją aktualną na dzień złożenia wniosku o zwolnienie, a także ustalenie czy Skarżący był w stanie przewidzieć tą sytuację i czy nie miał na nią wpływu.

Sąd zwraca przy tym uwagę, że przy rozpoznawaniu wniosku na podstawie art. 64 u.p.s. Organ powinien rozważyć tak całkowite, jak i częściowe zwolnienie od odpłatności, czego także w decyzji zabrakło.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.