Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 303/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 12, ust. 1,2,3, art. 83
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska Sędzia WSA Anna Mierzejewska Sędzia WSA Danuta Kania (spr.) Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2015 r. sprawy ze skargi K. K. i I. K. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J. K. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na rzecz małoletnich I. K. i K. K., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2009 r. Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Organ podał też, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie ojciec małoletnich dzieci na przestrzeni 36 lat życia posiada udowodnione 8 lat, 11 miesięcy i 9 dni łącznego okresu ubezpieczenia, okresu składkowego i nieskładkowego. Ponadto organ wskazał, że w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dzieci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano tylko 9 miesięcy i 7 dni tych okresów. Ponadto w latach 1993 - 1995 wystąpiła przerwa w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne, zaś z dniem 10 września 2002 r. ojciec dzieci zaprzestał pobierania zasiłku dla bezrobotnych i do śmierci w dniu [...] grudnia 2011 r., tj. przez ponad 9 lat, nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe.

W konkluzji organ podał, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionej przerwie wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podobnie jak we wniosku o przyznanie tego świadczenia, J. K. nie godząc się z decyzją odmowną Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podała, że jej dzieci nie są w stanie samodzielnie podjąć pracy, mąż jej zaś był osobą cierpiącą na zespół zależności alkoholowej. Wskazała, że był pod opieką sądowo-psychiatryczną, oraz że alkohol zaczął pić już w szkole zawodowej. W 2002 r. rozwiązano z nim umowę o pracę, gdyż w tym czasie już w sposób znaczący nadużywał alkoholu. Od tamtego czasu wielokrotnie próbował podjąć zatrudnienie, lecz bez rezultatu.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wskazał, że przyczyną przerw w ubezpieczeniu ojca dzieci była choroba alkoholowa, jednakże, zdaniem organu, alkoholizm osoby ubezpieczonej nie jest szczególną okolicznością umożliwiającą wypracowanie odpowiedniego okresu ubezpieczenia oraz nie jest zdarzeniem skutkującym niezdolnością do pracy. Pojawienie się tej choroby nie eliminuje bowiem automatycznie z rynku pracy, jakkolwiek może stanowić pewne utrudnienie w zachowaniu stabilności zatrudnienia. Jednakże przyznanie renty z uwagi na alkoholizm oznaczałoby popieranie przez państwo zachowań prowadzących do tej choroby, co w kontekście uregulowań ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości (Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 471 ze zm.) należy uznać za wykluczone. Organ powołał się na wyroki sądów administracyjnych i podał, że negatywnych skutków alkoholizmu zmarły mógł uniknąć w drodze skutecznego leczenia.

Organ wskazał też, że przedstawiona sytuacja materialna małoletnich dzieci jest niewątpliwie trudna, jednakże nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Przedmiotowe świadczenie nie jest bowiem świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione.

Na skutek wniesienia skargi przez I. K. i K. K., reprezentowanych przez J. K., Wojewódzki Sądu Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 stycznia 2014 r. o sygn. akt II SA/Wa 1058/13 uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] i stwierdził, że ww. decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.".

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż Prezes ZUS, będąc związanym regułami procedury administracyjnej, nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie uzasadnił też należycie zaskarżonej decyzji. Uchybienia te, sprowadzające się do naruszenia art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd zauważył, iż ustawa o emeryturach i rentach z FUS w art. 14 określa zasady wydawania orzeczeń lekarskich w zakresie oceny niezdolności do pracy. Wprowadza w ust. 2a i 2d tego artykułu regulacje uprawniające tylko dwa podmioty do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia lekarza orzecznika (orzeczenia I instancji), tj. przyznaje osobie zainteresowanej (wymienionej w orzeczeniu) prawo wniesienia sprzeciwu i upoważnia Prezesa ZUS do wniesienia zarzutu wadliwości orzeczenia. Niezależnie od instancyjnego (zwykłego) trybu weryfikacji orzeczenia organu I instancji, ustawa w ust. 4 powołanego artykułu przyznaje uprawnienia nadzorcze Prezesowi ZUS, które w myśl ust. 5 obejmują: m.in. kontrolę prawidłowości i jednolitości stosowania zasad orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie (pkt 1). Zgodnie zaś z § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy (Dz. U. Nr 273, poz. 2711) nadzór nad wykonywaniem orzekania o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie, w zakresie określonym w ust. 2, Prezes ZUS wykonuje za pośrednictwem naczelnego lekarza Zakładu, zaś w świetle § 13 ust. 1 rozporządzenia, bezpośredni nadzór nad wykonywaniem orzekania o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników w oddziale Zakładu, w zakresie określonym w ust. 2, Prezes ZUS wykonuje za pośrednictwem głównego lekarza orzecznika.

Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w oparciu o przedstawiony stan prawny Sąd zwrócił uwagę na wadliwość orzeczenia lekarza orzecznika z dnia [...] marca 2012 r., jak i orzeczenia Komisji Lekarskiej z dnia [...] marca 2012 r., w których stwierdzono, że zmarły ojciec dzieci miał brak niezdolności do pracy w okresie przed dniem [...] stycznia 2003 r., w sytuacji gdy zmarł on w dniu [...] grudnia 2011 r., w wieku 36 lat. Wadliwość ww. orzeczeń dotyczyła zatem nieprecyzyjnego ustalenia daty niezdolności do pracy.

Z powyższych przyczyn, zdaniem Sądu, zaistniała uzasadniona potrzeba dokonania przez Prezesa ZUS weryfikacji w trybie nadzorczym spornego orzeczenia organu II instancji. Bezsporne ustalenie w oparciu o prawidłowe orzeczenie, czy ojciec dzieci dopiero w dacie śmierci był całkowicie niezdolny do pracy, czy też ta niezdolność datuje się od daty wskazanej w orzeczeniu, tj. od dnia [...] stycznia 2003 r., oraz czy była to niezdolność częściowa czy też całkowita, ma podstawowe znaczenie dla wydania końcowego orzeczenia w sprawie. Inaczej bowiem będzie przedstawiać się stan aktywności zawodowej ojca dzieci, w sytuacji, gdy ojciec dzieci byłby osobą całkowicie niezdolną do pracy, czy nawet częściowo niezdolną do pracy od dnia [...] stycznia 2003 r., tj. gdy miał on 30 lat i posiadał okres ubezpieczenia wynoszący 8 lat, 11 miesięcy i 9 dni.

W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r.

W uzasadnieniu ponownie powołał przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazując, iż w sprawach świadczeń w drodze wyjątku istotne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne było zatem zbadanie, czy w niniejszej sprawie brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.

Organ podał, iż w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ojca dzieci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano zaledwie 9 miesięcy i 7 dni okresów składkowych, przy czym przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności.

Z przedłożonej dokumentacji wynika, iż ojciec dzieci w okresach od dnia [...] czerwca 1993 r. do dnia [...] maja 1995 r. i od dnia [...] września 2002 r. do dnia [...] grudnia 2011 r., tj. do dnia śmierci, nie wykonywał zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. We wskazanych okresach nie była wobec ojca dzieci orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Komisja lekarska ZUS po ponownej analizie dokumentacji medycznej ubezpieczonego orzeczeniem z dnia [...] maja 2014 r. stwierdziła, iż nie można ustalić długotrwałej niezdolności do pracy ojca dzieci przed [...] grudnia 2011 r., tj. dniem zgonu.

Z akt sprawy wynika, iż przyczyną przerw w ubezpieczeniu ojca dzieci była choroba alkoholowa, zaś jak wynika z treści wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wymieniony podejmował bezskuteczne próby leczenia uzależnienia.

Organ wskazał, iż za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie może być uznany długotrwały stan bezrobocia bez wykazanej aktywności zmierzającej do zmiany tej sytuacji, a zwłaszcza spowodowany nadużywaniem alkoholu. Odmienna interpretacja ww. przepisu prowadziłaby bowiem do przyznawania świadczenia w drodze wyjątku jako swoistej rekompensaty wszystkim osobom, które niezależnie od przyczyn braku zatrudnienia, nie wypracowały odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego, a więc i osobom unikającym pracy z powodu nadużywania alkoholu.

Końcowo organ wskazał, iż przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, która jednak nie stanowi jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie to nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2015 r., J. K. - przedstawiciel ustawowy małoletniej I. K. oraz pełnomocnik K. K. - wniosła o jej zmianę poprzez przyznanie prawa do świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nadto wniosła o dopuszczenie dowodu z:

- zeznań świadków: J. B. oraz M. K. na okoliczność, że ubezpieczony spełniał przesłanki zawarte w ww. przepisie,

- opinii biegłego lekarza specjalisty z zakresu [...] na okoliczność, iż choroba alkoholowa ma wpływ na zdolność do pracy (ubezpieczony z uwagi na chorobę alkoholową był całkowicie lub częściowo niezdolny do pracy).

W motywach skargi skarżąca wskazała, iż najistotniejszym argumentem zawartym w zaskarżonej decyzji jest brak udokumentowanego okresu ubezpieczenia ojca dzieci. Organ podaje, że w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci ubezpieczonego zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udokumentowano 9 miesięcy i 7 dni okresów składkowych. Tymczasem, gdyby przyjąć całkowitą bądź nawet częściową niezdolność do pracy ojca dzieci od dnia [...] stycznia 2003 r., kiedy ubezpieczony miał 30 lat i posiadał okres ubezpieczenia wynoszący 8 lat, 11 miesięcy i 9 dni, należałoby uznać, że wypracował on dość duży okres ubezpieczenia.

Zdaniem skarżącej, istota niniejszej sprawy sprowadza się do oceny, czy pomimo tego, że zmarły nie nabył prawa do renty w zwykłym trybie, można przyznać dzieciom rentę rodzinną w drodze wyjątku z uwagi na szczególne okoliczności. Sam fakt choroby alkoholowej ojca, mającej wpływ na nieuzyskanie przez niego uprawnień rentowych w trybie zwykłym, nie może być traktowany jako sankcja wykluczająca dzieci z grona adresatów normy zawartej w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. W tym konkretnym przypadku - uwzględniając stosunkowo długi okres ubezpieczenia ojca dziecka oraz fakt poddawania się przez niego systematycznemu leczeniu - należy przyjąć, że została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności pozwalająca na zastosowanie trybu wyjątkowego.

Skarżąca dodatkowo wskazała, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., bowiem zaskarżoną decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r. wydała ta sama osoba - Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych E. N., która wydała decyzję z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...]. Zaskarżona decyzja jest zatem obarczona wadą, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga analizowana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie, bowiem orzekając ponownie w sprawie Prezes ZUS dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 153 p.p.s.a., co czyni zaskarżoną decyzję wadliwą z powodów poniżej wskazanych.

Zaznaczyć należy, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2015 r. została wydana w następstwie uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - prawomocnym wyrokiem z dnia 10 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1058/13 - decyzji tegoż organu z dnia [...] kwietnia 2013 r.

Przepis art. 153 p.p.s.a. stanowi, iż ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. W świetle powołanego przepisu organ administracji jest zatem obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej i wskazań zawartych w zapadłym wcześniej wyroku bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 1999 r., sygn. akt I SA 1089/99, publ. LEX nr 48019; uchwała NSA z dnia 21 czerwca 1999 r., sygn. akt OPS 4/99, publ. LEX nr 38476).

W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych przez organ oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie znajduje również art. 170 p.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 10 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, iż przyczyną uchylenia decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2013 r. była wadliwość orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2012 r. oraz orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS Oddział w K. z dnia [...] marca 2012 r., z powodu wydania ich z naruszeniem art. 14 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz przepisów rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy. Wskazana wadliwość dotyczyła nieprecyzyjnego ustalenia daty niezdolności do pracy zmarłego ojca dzieci. W ww. orzeczeniach stwierdzono bowiem, że zmarły ojciec dzieci miał brak niezdolności do pracy w okresie przed dniem [...] stycznia 2003 r., w sytuacji gdy zmarł on w dniu [...] grudnia 2011 r., w wieku 36 lat.

Sąd wskazał, iż oparcie odmownego dla strony rozstrzygnięcia na wadliwym orzeczeniu komisji lekarskiej bez wątpienia może mieć wpływ na końcowy wynik sprawy. Z tych względów, zdaniem Sądu, zaistniała uzasadniona potrzeba dokonania przez Prezesa ZUS weryfikacji w trybie nadzorczym spornego orzeczenia organu II instancji. Bezsporne ustalenie w oparciu o prawidłowe orzeczenie, czy ojciec dzieci dopiero w dacie śmierci był całkowicie niezdolny do pracy, czy też ta niezdolność datuje się od daty wskazanej w orzeczeniu, tj. od dnia [...] stycznia 2003 r., oraz czy była to niezdolność częściowa czy też całkowita, ma podstawowe znaczenie dla wydania końcowego orzeczenia w sprawie. Sąd podkreślił, iż przy stosowaniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy ocenie podlega nie sam fakt, lecz przyczyny nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Z tego też powodu istotne staje się ustalenie od kiedy datuje się u zmarłego ojca dzieci częściowa, a następnie całkowita niezdolność do pracy. Inaczej bowiem będzie przedstawiać się stan aktywności zawodowej ojca dzieci, w sytuacji, gdy byłby on osobą całkowicie niezdolną do pracy, czy nawet częściowo niezdolną do pracy od dnia [...] stycznia 2003 r., tj. gdy miał wówczas 30 lat i posiadał okres ubezpieczenia wynoszący 8 lat, 11 miesięcy i 9 dni.

W konkluzji Sąd stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie nie zostały wyjaśnione istotne okoliczności faktyczne warunkujące przyznanie tego świadczenia, a mianowicie stan zdrowia zmarłego ojca dzieci, co skutkowało eliminacją ww. decyzji z obrotu prawnego.

Z akt sprawy wynika, że w następstwie przesłania do organu prawomocnego wyroku z dnia 10 stycznia 2014 r. oraz na skutek wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2014 r., lekarz orzecznik ZUS w dniu [...] kwietnia 2014 r. wydał orzeczenie nr [...] w sprawie D. K. (zmarłego ojca małoletnich dzieci), w którym stwierdził, iż: "nie można ustalić długotrwałej niezdolności do pracy przed [...] grudnia 2011 r.". Orzeczenie tożsamej treści o nr [...] zostało wydane w dniu [...] maja 2014 r. przez Komisję Lekarską ZUS Oddział w K.

W ocenie Sądu, treść ww. orzeczeń pozostaje nadal nieprecyzyjna i jako taka nie pozwala na uznanie, że organ prawidłowo zrealizował wytyczne co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2014 r. Orzeczenia te odnoszą się bowiem wyłącznie do "długotrwałej niezdolności" do pracy zmarłego ojca dzieci wskazując na brak możliwości jej ustalenia przed datą zgonu. Treść orzeczeń nie pozwala natomiast na jednoznaczne, stanowcze zajęcie stanowiska w kwestii całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy ojca dzieci (czy też ewentualnego braku możliwości jej ustalenia) w jakimkolwiek okresie przed dniem [...] grudnia 2011 r. (i po dniu [...] stycznia 2003 r.), a do wyjaśnienia tych właśnie okoliczności obligowały organ wskazania co do dalszego postępowania sformułowane przez Sąd. Sąd bowiem wyraźnie zaznaczył, iż dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie istotne staje się ustalenie od kiedy datuje się u zmarłego ojca dzieci częściową, a następnie ewentualną całkowitą niezdolność do pracy. Nie pozostaje to bowiem bez wpływu na ocenę stanu aktywności zawodowej ojca dzieci, w sytuacji, gdy byłby on osobą całkowicie, czy nawet częściowo niezdolną do pracy przez datą zgonu w dniu [...] grudnia 2011 r.

Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, niezdolną do pracy w rozumieniu tej ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy (ust. 2). Natomiast częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji (ust. 3). Z kolei w myśl art. 14 ust. 1 oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia: (1) daty powstania niezdolności do pracy, (2) trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, (3) związku przyczynowego niezdolności do pracy lub śmierci z określonymi okolicznościami, (4) trwałości lub przewidywanego okresu samodzielnej egzystencji, (5) celowości przekwalifikowania zawodowego - dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Z powyższego wynika, że treść orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, a następnie komisji lekarskiej ZUS, powinna - w oparciu o powyższe przepisy oraz na podstawie dostępnej dokumentacji - w sposób jednoznaczny i precyzyjny wskazywać, czy i w jakim okresie orzekany był niezdolny do pracy - całkowicie lub częściowo, co również podkreślił Sąd w ww. prawomocnym wyroku.

Orzeczenie lekarza orzecznika z dnia [...] kwietnia 2014 r. a także orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS Oddział w K. z dnia [...] maja 2014 r. wymogów tych nie spełniają. Nie pozwalają bowiem na jednoznaczne stwierdzenie, czy i w jakim ewentualnie okresie zmarły ojciec dzieci był częściowo bądź całkowicie niezdolny do pracy przed datą zgonu. Z orzeczeń tych nie wynika również w sposób niewątpliwy, czy powyższe okoliczności, tj. częściowa lub całkowita niezdolność wymienionego do pracy są, czy też nie są, możliwe do ustalenia w świetle dostępnej dokumentacji medycznej. Stwierdzenie, że "nie można ustalić długotrwałej niezdolności do pracy przed [...] grudnia 2011 r." nie daje podstaw do zajęcia jednoznacznego stanowiska, że nie można ustalić ani częściowej ani całkowitej niezdolności do pracy ojca dzieci (choćby krótkotrwałej) przed datą zgonu, na co słusznie zwróciła uwagę skarżąca w treści skargi.

W świetle powyższego, wobec niezrealizowania w sposób pełny i prawidłowy wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 stycznia 2014 r., organ będzie zobligowany do ponownej weryfikacji ww. orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z uwzględnieniem powyżej poczynionych uwag. Kwestią wymagającą wyjaśnienia pozostają bowiem nadal istotne okoliczności sprawy warunkujące prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy przyznania wnioskowanego świadczenia, a mianowicie stan zdrowia zmarłego ojca dzieci w kontekście ewentualnej częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy w okresie poprzedzającym datę zgonu.

Konkludując stwierdzić należy, iż materiał dowodowy w niniejszej sprawie nie został przez organ zebrany i rozpatrzony w sposób pełny i wszechstronny, tj. zgodny z dyspozycją art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a przede wszystkim z wytycznymi wskazanymi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 stycznia 2014 r., co stanowiło przesłankę uchylenia zaskarżonej decyzji, jako co najmniej przedwczesnej.

Zaznaczyć przy tym należy, że Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Wbrew twierdzeniom skarżącej, w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego określona w oraz art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Jak bowiem wynika z akt sprawy, zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2015 r. wydana została z upoważnienia Prezesa ZUS przez Wicedyrektor Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych ZUS – E. N., zaś decyzja poprzedzająca z dnia [...] stycznia 2013 r. - przez Zastępcę Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. – B. P. – działającego również z upoważnienia Prezesa ZUS (stosowne upoważnienia dla ww. osób znajdują się w aktach sprawy). Nie ma zatem podstaw do uznania, że osoba, która w niniejszej sprawie podpisała decyzję ostateczną z dnia [...] stycznia 2015 r., brała udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, tj. decyzji poprzedzającej z dnia [...] stycznia 2013 r.

Końcowo, odnosząc się do zawartego w skardze wniosku, wskazać należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Regulacja zawarta w cytowanym przepisie wskazuje jednoznacznie na dopuszczalność przeprowadzenia przed sądem administracyjnym wyłącznie dowodu uzupełniającego z dokumentów co oznacza, że skarżąca nie może skutecznie wnosić o przeprowadzenie przez Sąd dowodu z zeznań świadków, ani też o podjęcie przez Sąd czynności w celu ustalenia okoliczności faktycznych w zakresie stanu zdrowia zmarłego ojca dzieci.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 153 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na zasadzie art. 152 p.p.s.a. jak w pkt 2 sentencji wyroku.