Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 218/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 88 ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 2022 poz 574
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer (spr.), Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2023 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu Medycznego w K. z dnia 23 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] Uniwersytetu Medycznego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 200 złotych (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 23 stycznia 2023 r., nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w K. (dalej: OKS) utrzymała w mocy decyzję z 22 listopada 2022 r., nr.[....] Uczelnianej Komisji Stypendialnej [...] w K. (dalej: UKS) w sprawie odmowy przyznania B. K. (dalej: Skarżąca), studentce 4 roku jednolitych studiów magisterskich na kierunku Fizjoterapia w Wydziale [...] w S. prawa do pobierania w roku akademickim 2022/2023 stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 86 ust. 1 pkt. 2 i 3, art. 87 i 88 ustawy z 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 574 z późn. zm.; dalej: p.s.w.n.), art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.; dalej: k.p.a.), Regulaminu przyznawania świadczeń dla Studentów [...]w K., stanowiącego Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr [...] Rektora [...] w K.z dnia 18 lipca 2022 r. oraz Zarządzenia Nr [...] z dnia 22 listopada 2022 r. Rektora [...] w K. w sprawie: ustalenia wysokości świadczeń dla studentów w roku akademickim 2022/2023

Rozstrzygnięcie nastąpiło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżąca 11 stycznia 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości na rok akademicki 2022/2023.

Decyzją z 22 listopada 2022 r. UKS odmówiła Skarżącej prawa do pobierania w roku akademickim 2022/2023 stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości.

Od tej decyzji Skarżąca wniosła odwołanie.

W jego uzasadnieniu wskazała, że przez okres 3 lat studiów stypendium socjalne w zwiększonej wysokości było jej głównym źródłem utrzymania. Stypendium pokrywało koszty wynajmu pokoju ze względu na znaczną odległość od miejsca stałego zamieszkania do Uczelni oraz zakupu pomocy naukowych potrzebnych do edukacji.

Jego brak pozbawia ją możliwości dalszego studiowania ze względów finansowych. Rodziców Skarżącej nie stać na utrzymanie dwóch studiujących córek (młodsza siostra rozpoczęła studia w G.).

W złożonym odwołaniu Skarżąca załączyła kserokopię postanowienia Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. (dalej GOPS) nr [...] z 2 września 2022r. o odmowie wydania żądanego zaświadczenia oraz oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej wskazujące wszystkie źródła utrzymania rodziny, tj. z wykazanych dochodów opodatkowanych i nieopodatkowanych, z dochodów z gospodarstwa rolnego ojca, ze stypendium socjalnego oraz świadczeń społecznych "Dobry Start 300+" i zdrowotnych "zasiłek chorobowy" matki.

Na podstawie dokonanej ponownej analizie akt sprawy OKS stwierdziła, że UKS prawidłowo obliczyła dochód wykazany przez Skarżącą tj. łączny roczny dochód rodziny wynosi 15 098,02 zł, co daje dochód miesięczny na jednego członka rodziny w wysokości 314,54 zł.

OKS odmówiła waloru dowodowego dołączonego przez Skarżącą do wniosku o stypendium socjalne postanowieniu GOPS z 2 września 2022 r. o odmowie wydania zaświadczenia o żądanej treści - potwierdzającego sytuację materialną i dochodową Skarżącej i jej rodziny. Wynika z niego, że GOPS nie dysponuje danymi a strona domagała się tego zaświadczenia ze względu na swój interes prawny.

Wobec przedstawienia ww. dokumentu oraz oświadczenia Skarżącej o źródłach dochodu rodziny OKS wezwała Skarżącą do uzupełnienia dowodów w sprawie poprzez dostarczenie dokumentu potwierdzającego dochód z gospodarstwa rolnego.

W odpowiedzi Skarżąca przesłała korektę oświadczenia członka rodziny o wysokości dochodu niepodlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym do ojca Skarżącej, w którym wykazano kwotę 8 880,00 zł z tytułu "sprzedaż bezpośrednia produktów z gospodarstwa" oraz dokonano korekty powierzchni gospodarstwa rolnego o powierzchni przeliczeniowej 2,2865 ha.

W takich okolicznościach OKS uznała, że Skarżąca nie udokumentowała innych źródeł utrzymania rodziny w sposób rzetelny i wiarygodny, a także nie wskazała dodatkowych okoliczności mogących stanowić podstawę do zmiany decyzji.

W skardze Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości.

Wskazała, że z powodu niskiego dochodu rodziny w 2021 roku (314,54 zł miesięcznie na osobę w rodzinie) wnioskowała o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w roku akademickim 2022/2023. UKS odmówiła przyznania tego stypendium. Natomiast OKS w swojej decyzji powołała się na § 14 ust. 3 i 4 Regulaminu z którego wynika, że UKS odmawia przyznania stypendium socjalnego studentowi, którego miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej tj. 600,00 zł jeżeli nie dołączy do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej, (...) o sytuacji dochodowej i majątkowej swojej i rodziny.

Starając się o wyżej wymienione zaświadczenie, w terminie poprzedzającym okres składania wniosków o stypendium, Skarżącej GOPS odmówił wystawienia tego dokumentu. Ta okoliczność miała wpływ na odmowę przyznania Skarżącej świadczenia socjalnego, ponieważ postanowienie o odmowie wydania zaświadczenia zostało uznane jako dokument, który nie spełnia podstawowego waloru dowodowego tj. nie zawiera żadnych informacji na temat sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i jego rodziny.

Skarżąca podkreśla, że nie jest jej winą, że GOPS wystawił złe zaświadczenie. Wnioskowała dokładnie o takie zaświadczenie, jakiego wymagała Uczelnia. Do jej obowiązków nie należy znajomość najnowszych podstaw prawnych i dokumentów jakie może mi wystawić taki organ jak GOPS. Jedynym celem i obowiązkiem Skarżącej jest ukończenie studiów dziennych i uzyskanie tytułu magistra fizjoterapii, by móc pracować w zawodzie i leczyć ludzi. Ogromną stratą i błędem byłoby przerwanie studiów na 4 roku, a bez wsparcia finansowego z Uczelni Skarżąca będzie do tego zmuszona.

Po otrzymaniu ostatecznej decyzji, z której wynika, że powodem nieprzyznania stypendium było niedostarczenie odpowiedniego pisma z GOPS, 30 stycznia 2023 r. Skarżąca ponownie złożyła wniosek o wydanie zaświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej rodziny. Według placówki GOPS, aby takie zaświadczenie mogło być mi wydane, konieczne było złożenie wniosku o udzielenie zapomogi celowej pieniężnej. Pracownicy GOPS przeprowadzili wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono stan dochodowy i majątkowy mojej rodziny. W dniu 13 lutego 2023 r. Skarżąca otrzymała zaświadczenie o nr [...], z którego wynika, że dochód na osobę w rodzinie za miesiąc grudzień 2022 wyniósł 1007,46 zł. W dochód było wliczone stypendium socjalne siostry Skarżącej, którego z kolei UKS nigdy nie wliczała do dochodu. Wymienione w zaświadczeniu dwa samochody osobowe, które są w posiadaniu rodziców Skarżącej, to Opel Astra z 1993 r. i Peugeot Partner z 1999 r., który służy ojcu Skarżącej jako narzędzie pracy.

W odpowiedzi na skargę OKS podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wniosła o oddalenie skargi.

W uzasadnieniu podniesiono, że z materiału dowodowego zgormadzonego w ramach postępowania o przyznanie świadczenia, wysokość miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie Skarżącej wynosiła 314,54 zł i tym samym nie przekraczała kwoty uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne określonej zarządzeniem Rektora nr [...]. Jednocześnie kwota, o której mowa powyżej była niższa od kwoty uzależniająca przyznanie świadczenia od przedstawienia zaświadczenia, o którym mowa w art. 88 ust. 4 p.s.w.n.

Podstawą wydania decyzji odmownej przez UKS było nieprzedstawienie przez Skarżącą zaświadczenia, o którym mowa w art. 89 ust. 4 p.s.w.n. Skarżąca dołączyła postanowienie GOPS z 2 września 2021 roku w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej rodziny. Powodem był fakt niefigurowania wnioskodawcy w danym okresie w ewidencji świadczeniobiorców GOPS.

OKS podkreśliła, że warunkiem przyznania świadczenia socjalnego, stosownie do art. 88 ust. 5 p.s.w.n. jest wykazanie, że przyczyny niedołączenia do wniosku zaświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej są uzasadnione oraz jednoczesne udokumentowanie źródła swojego utrzymania. Powyższy warunek nie został przez Skarżącą spełniony, a zatem decyzja UKS nie naruszała przepisów prawa i była uzasadniona w świetle zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Do odwołania Skarżąca dołączyła oświadczenie dotyczące źródeł utrzymania, wskazując m.in. na nieprzedstawione uprzednio w sprawie dochody z gospodarstwa rolnego. Wobec powyższego pismem z 19 grudnia 2021 roku Skarżąca została wezwana do przedstawienia dokumentów potwierdzających dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na wezwanie Skarżąca przedłożyła oświadczenie o uzyskiwanych dochodach ze sprzedaży produktów z gospodarstwa rolnego. OKS podkreśliła, że te dochody nie zostały uwzględnione w oświadczeniu składanym wraz z wnioskiem, a ponadto poza własnym oświadczeniem Skarżąca nie dołączyła żadnych innych dowodów potwierdzających uzyskiwanie dochodu oraz jego wysokości. W tym stanie rzeczy OKS doszedł do przekonania, iż Skarżąca nie udokumentowała w sposób wiarygodny i rzetelny źródła utrzymania rodziny, uznając samo oświadczenie Skarżącej za niewystarczające. Swoje stanowisko w tej kwestii OKS oparła o art. 88 ust. 5 p.s.w.n. Co więcej, składane przez Skarżącą oświadczenia w ramach postępowania administracyjnego nie było konsekwentne, a wskazane źródła dochodu pochodzące rzekomo ze sprzedaży produktów z gospodarstwa rolnego Skarżąca przedstawiła dopiero w wyniku wezwania OKS, modyfikując tym samym uprzedni złożone oświadczenie. Takie działanie Skarżącej dawało podstawę do uznania przez OKS, iż samo oświadczenie Skarżącej nie jest wiarygodne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Natomiast według art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja OKS 23 stycznia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję UKS z 22 listopada 2022 r. w sprawie odmowy przyznania Skarżącej, studentce 4 roku jednolitych studiów magisterskich na kierunku Fizjoterapia w Wydziale [...] w S. prawa do pobierania w roku akademickim 2022/2023 stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji.

W wyniku kontroli zgodności z prawem decyzji organów obu instancji Sąd doszedł do przekonania, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Rozpoznawana sprawa dotyczy stypendium socjalnego, o którą to pomoc materialną, stosownie do art. 86 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 87 ust. 1 p.s.w.n., ubiegała się Skarżąca.

Odmowa stypendium socjalnego w roku akademickim 2022/2023 nastąpiła - jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji - z uwagi na to, że Skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej, o którym mowa w art. 88 ust. 4 p.s.w.n. oraz nie udokumentowała źródeł utrzymania rodziny.

Tak zakreślony przedmiot skargi jest objęty kognicją sądów administracyjnych na podstawie art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Natomiast sprawa przyznania stypendium - niezależnie od tytułu prawnego jego przyznania - spełnia kryteria sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Nie budzi bowiem wątpliwości, że jest to sprawa podwójnie indywidualna, a więc skierowana do oznaczonego podmiotu zewnętrznego wobec uczelni wyższej, dotyczy ona uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego akt dotyczy jest określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego i aktach wewnętrznych organów uczelni. Orzecznictwo sądowe tak sądów administracyjnych jak i Trybunału Konstytucyjnego od wielu już lat przyjmuje dopuszczalność kognicji sądów administracyjnych na podjęte w wyniku przeprowadzonych postępowań rozstrzygnięcia w tzw. sprawach "studenckich", w tym także w sprawach stypendiów, opłat za usługi edukacyjne czy skreślenia z listy studentów (np. wyrok NSA z dnia 22 maja 2013 r., I OSK 265/13; wyrok NSA z dnia 21 marca 2007 r., I OSK 2032/06; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 lipca 2009 r., IV SA/Wr 109/09; uchwała NSA z dnia 13 października 2003 r., OPS 5/03; wyrok NSA O/Wr z dnia 12 stycznia 2000 r., II SA/Wr 981/99; wyrok NSA z dnia 2 września 2011 r., I OSK 1049/11; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 kwietnia 2014 r., II SA/Po 944/13; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 marca 2012 r., II SA/Bk 221/12; wyrok WSA w Łodzi z 5.08.2014 r., III SA/Łd 488/14)

Stan faktyczny sprawy administracyjnej został ustalony zgodnie z kodeksowymi regułami określania prawdy obiektywnej (art. 77 i art. 80 k.p.a.), co pozwalało na zastosowywanie wobec Skarżącej właściwych przepisów prawa materialnego. Sąd przeprowadził też dowód z załączonych do skargi kopii dokumentów.

Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w rozpatrywanej sprawie doszło na naruszenia przepisów prawa materialnego i proceduralnego, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Swoje rozstrzygnięcie OKS oparła na treści art. 88 ust. 4 p.s.w.n., zgodnie z którą rektor, komisja stypendialna albo odwoławcza komisja stypendialna odmawia przyznania stypendium socjalnego studentowi, którego miesięczny dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty określonej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268, z późn. zm.), jeżeli do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego nie dołączy wydanego przez ośrodek pomocy społecznej albo przez centrum usług społecznych zaświadczenia o korzystaniu w roku złożenia tego wniosku ze świadczeń z pomocy społecznej przez niego lub przez członków jego rodziny. Z kolei według art. 88 ust. 5 p.s.w.n. w przypadku gdy student, o którym mowa w ust. 4, lub członkowie jego rodziny nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, rektor, komisja stypendialna albo odwoławcza komisja stypendialna może przyznać temu studentowi stypendium socjalne, jeżeli udokumentował źródła utrzymania rodziny.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, OKS na podstawie złożonych przez Skarżącą dokumentów przyjęła, że dochód netto na członka jej rodziny wynosił 314,54 zł. W tej sytuacji warunkiem przyznania Skarżącej stypendium socjalnego było, stosownie do treści art. 88 ust. 4 p.s.w.n., dołączenie do wniosku o przyznanie stypendium zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej Skarżącego lub jego rodziny. Z akt postępowania wynika, że Skarżąca takiego zaświadczenia nie złożyła, przedkładając postanowienie Kierownika GOPS z 2 września 2021 r. Temu dokumentowi OKS odmówiła posiadania waloru dowodowego, ponieważ nie zawierała żadnych informacji na temat sytuacji dochodowej i majątkowej Skarżącej i jego rodziny, a wymóg przedstawienia takich danych określony został w art. 88 ust. 4 p.s.w.n.

Zauważyć jednak należy, że trudno oczekiwać od właściwego organu pomocy społecznej wydania zaświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej rodziny, która z pomocy tego ośrodka nie korzysta. Okoliczność tę potwierdza zresztą Skarżąca w toku rozprawy sądowej w dniu 18 października 2023 r. Nie jest przecież możliwe wydanie zaświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej rodziny Skarżącej, gdy organ pomocy społecznej nie zna sytuacji rodzinnej wnioskodawcy, a przy tym nie ma nawet prawnego obowiązku jej badania.

Stąd też w realiach rozpoznawanej sprawy zastosowanie znajdował art. 88 ust. 5 p.s.w.n., ponieważ przyczyny niedołączenia przez Skarżącą do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i jego rodziny, o którym mowa w art. 88 ust. 4 ustawy, były uzasadnione.

Przystępując do rozpoznania sprawy Sąd wskazuje naruszenie art. 15 k.p.a i to stwierdzone uchybienie Odwoławczej Komisji Orzekającej już jest podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji. Zasada dwuinstancyjności – bo to ona jest ustanowiona w przytoczonej regulacji prawnej stanowi, że postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Z zasady dwuinstancyjności, określonej w art. 15 k.p.a, wynika obowiązek dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, po raz pierwszy przez organ I instancji, a następnie w II instancji. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Rz 257/23). Z zasady dwuinstancyjności płyną dla strony fundamentalne uprawnienia, których w praworządnym państwie nie powinna być ona pozbawiona. Do uznania, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego została zrealizowana, nie wystarcza przy tym samo stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni. Konieczne jest też, by rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję, postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone (por. wyrok WSA w Poznaniu z 28 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 166/23). Zasada ta ma odzwierciedlenie w dalszych normach procedury administracyjnej, mowa tu o przepisach m.in. art. 136 i art. 138 k.p.a. wyznaczających kompetencje organu odwoławczego.

Tymczasem w niniejszej sprawie de facto rozpatrywana była wyłącznie przez Odwoławczą Komisję Dyscyplinarną, ponieważ Uczelniana Komisja Dyscyplinarna w ogóle nie podjęła czynności związanych z ustaleniem dochodu rodziny. W uzasadnieniu decyzji odmownej poprzestała na stwierdzeniu, że cyt. "do złożonego wniosku nie zostało dołączone zaświadczenie o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i jego rodziny oraz nie zostały udokumentowane źródła utrzymania rodziny, które pozwoliłyby organowi na ocenę Jego rzeczywistej sytuacji materialnej - uznać należało, że student nie wykazał podstaw do przyznania prawa do pobierania stypendium socjalnego i orzeczono jak w sentencji." Dopiero OKS wzywając pismem z 19 grudnia 2022 r. Skarżącą do dostarczenia dokumentu potwierdzającego dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego przeprowadziła w tym zakresie postępowanie wyjaśniające. W oparciu o dowody uzyskane z przeprowadzonego przez siebie postepowania wydała rozstrzygnięcie, co stanowi naruszenie art. 15 k.p.a.

Dokonując kontroli prawidłowości działania organów orzekających w sprawie należy dostrzec naruszenie przed UKS uznania administracyjnego w stosowaniu art. 88 ust. 5 p.s.w.n. Jak bowiem wynika z jego treści, w przypadku gdy student, o którym mowa w ust. 4, lub członkowie jego rodziny nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej (...) komisja stypendialna może przyznać temu studentowi stypendium socjalne, jeżeli udokumentował źródła utrzymania rodziny. Według NSA uznania administracyjnego nie można rozumieć jako dowolności organu w rozstrzygnięciu sprawy. Organ nie jest zwolniony z obowiązku przeprowadzenia pełnych i precyzyjnych ustaleń co do stanu faktycznego i oceny, czy okoliczności sprawy odpowiadają przesłankom udzielenia wnioskowanej pomocy. Uzasadniając wybór rozstrzygnięcia uznaniowego organ musi przedstawić jasną i przekonującą argumentację, zarówno co do faktów, jak i prawa. Uznając, że strona znajduje się w sytuacji, w której możliwe jest przyznanie pomocy w trybie wskazanym w ustawie, na organie ciąży obowiązek należytego wyjaśnienia, dlaczego w ramach uznania administracyjnego odmawia jednak jej udzielenia bądź udziela w wysokości niższej niż oczekiwana przez stronę (wyrok NSA z 8 stycznia 2016 r., sygn.. akt I OSK 1334/14). Organ administracji, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swoich uprawnień, ma obowiązek: wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, wysłuchując strony w trakcie postępowania, a przed wydaniem decyzji rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Co więcej, podjęte przez niego ustalenia muszą znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia (decyzji administracyjnej). Fakultatywność i uznanie administracyjne nie oznacza bowiem pełnej dowolności i nie może prowadzić do urzędniczej samowoli (por. wyrok WSA w Poznaniu z 23 lipca 2014 r., sygn. akt II SA/Po 332/14). Tymczasem orzekająca w sprawie jako organ I instancji UKS w żaden sposób nie wyjaśniła, dlaczego – w ramach uznania administracyjnego - zrezygnowała z zastosowania możliwości, jakie daje art. 88 ust. 5 p.s.w.n. Nie wyjaśniła tego także orzekająca jako organ II instancji OKS, która poprzestała jedynie na sprawozdawczym przedstawieniu dołączonych przez Skarżącą dokumentów i zawartych w nich informacji. Nie dokonała ich oceny co do wiarygodności i faktycznego udokumentowania innych źródeł utrzymania rodziny. Przedmiotowa argumentacja została zawarta dopiero w odpowiedzi na skargę.

Sąd w rozpoznawanej sprawie stwierdził także naruszenie art. 8 k.p.a. Stanowi on, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. (art. 8 § 2 k.p.a.). Za naruszające tę zasadę uznać należy niewątpliwie m.in. takie działania organów administracji publicznej, które polegają na zmienności poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, ze wskazaniem tej samej lub bardzo zbliżonej podstawy prawnej decyzji i bez bliższego uzasadnienia tej zmiany (wyrok NSA z 15 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 15/20). Zakaz ten nie ma charakteru bezwzględnego, co oznacza, że organ może od niego odstąpić, winien jednak wykazać uzasadnioną przyczynę, dla której tak czyni. Składając wniosek o załatwienie sprawy, strona powinna mieć bowiem możliwość przewidywania wydania takiego samego rozstrzygnięcia w takich samych okolicznościach i w takim samym stanie prawnym (wyrok WSA w Opolu z 24 stycznia 2023 r.,sygn. akt II SA/Op 303/22). Na rozprawie sądowej 18 października 2023 r. Skarżąca zeznała, że jest studentką 4 roku studiów. Co roku starając się o stypendium socjalne składała te same dokumenty i uzyskiwała stypendium socjalne. Dopiero w roku akademickim 2022/2023 okazało się, że są one niewłaściwe i odmówiono jej tego świadczenia, nie wyjaśniając dlaczego. Natomiast z akt administracyjnych nie wynika, dlaczego organ zmienił sposób załatwienia sprawy i ocenę dostarczonych dokumentów.

Dodatkowo wskazać należy że OKS, rozpoznając sprawę ponownie w trybie odwoławczym, nie dostrzegło naruszenia przez UKS art. 79a k.p.a. Jeżeli bowiem jedyną przyczyną odmowy przyznania stypendium socjalnego był fakt, że Skarżąca nie przedłożyła stosownego zaświadczenia ośrodka pomocy społecznej albo centrum usług społecznych o korzystaniu w roku złożenia tego wniosku ze świadczeń z pomocy społecznej przez Skarżącą lub przez członków jej rodziny, to powinien poinformować Skarżącą o możliwości złożenia takiego orzeczenia. Celem przepisu art. 79a k.p.a. jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach - nie korzysta z takiej możliwości. Zaniechanie stosownego pouczenia skarżącego przez organy zasadniczo godzi w jego interes prawny i faktyczny, naruszając jednocześnie zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) przez pominięcie istotnego dla sprawy materiału dowodowego oraz podważając zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jednostek do organów władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.) (wyrok WSA w Kielcach z 21 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Ke 304/23). W realiach niniejszej sprawy brak udzielenia Skarżącej przed wydaniem zaskarżonej decyzji informacji, że warunkiem pozytywnego załatwienia jego wniosku jest przedłożenie przedmiotowego zaświadczenia należy uznać również za naruszenie przez UKS wynikającego z art. 9 k.p.a. obowiązku udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa. W kontrolowanej sprawie jest to o tyle istotne, że gdyby organy poinformowały Skarżącego o konieczności przedłożenia stosownego zaświadczenia, to byłoby ono przez Skarżącą złożone. Świadczy o tym fakt, że Skarżąca uzyskała je już po wydaniu decyzji przez OKS, co stwierdził sam organ w odpowiedzi na skargę.

Niezależnie, w rozpoznawanej sprawie uzasadnienia decyzji wydanych w obu instancjach nie czynią zadość wymogom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Rola i znaczenie uzasadnienia było wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi sądów administracyjnych. Uzasadnienie stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część tego aktu. Obowiązek jego sporządzenia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Powinny one być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy (wyrok WSA w Warszawie z 7 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1245/08; por. wyrok WSA w Gliwicach z 25 sierpnia 2023 r. sygn. II SA/Gl 649/23). Zadaniem uzasadnienia faktycznego jest wskazanie faktów i dowodów, które legły u podstaw wydania decyzji. W rezultacie, powinno ono zawierać ustosunkowanie się do tych faktów i dowodów, które przemawiają za podjętym rozstrzygnięciem, lecz także do tej części faktów i dowodów, którym organ administracji nie przyznał mocy dowodowej przy podejmowaniu decyzji. Ograniczenie się w uzasadnieniu decyzji do stwierdzenia istotnych rozbieżności w materiale dowodowym, bez ich wyliczenia, a następnie próby wyjaśnienia, stanowi istotne naruszenie przepisów prawa (por. wyrok NSA z 13 grudnia 1988 r., II SA 497/88, ONSA 1989, Nr 2, poz. 68 oraz G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan - Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II. Komentarz do art. 104-269, wyd. III, publ. LEX 2010).

Wobec powyższego, zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości, że obie wydane w sprawie decyzje nie zostały należycie i prawidłowo umotywowane. Organ I instancji ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, że wobec nie złożenia zaświadczenia o sytuacji dochodowej i majątkowej studenta i jego rodziny oraz braku udokumentowane źródła utrzymania rodziny, student nie wykazał podstaw do przyznania prawa do pobierania stypendium socjalnego. Także Organ II instancji stwierdził że Skarżąca nie udokumentowała innych źródeł utrzymania rodziny w sposób rzetelny i wiarygodny, a także nie wskazała dodatkowych okoliczności mogących stanowić podstawę do zmiany decyzji nie dokonując oceny dostarczonych przez Skarżąca dokumentów. Decyzje organów obydwu instancji w sposób jaskrawy naruszają powołany wyżej art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy nie odniósł się przy tym w ogóle do zarzutów podniesionych w odwołaniu.

Nieco bliższe wyjaśnienia co do motywów zaskarżonej decyzji zawarte zostały dopiero w odpowiedzi na skargę. Nie mogą one jednak sanować wskazanych wyżej uchybień. W świetle bowiem art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. uzasadnienie decyzji stanowi jej integralny, niezbędny element (poza przypadkami wskazanymi w art. 107 § 4 i § 5 k.p.a. które nie mają w sprawie miejsca) i to tam organ powinien wyjaśnić w sposób jasny, szczegółowy i wyczerpujący motywy swojego rozstrzygnięcia. Nie można więc tolerować sytuacji, w której dopiero w odpowiedzi na skargę organ próbuje bliżej wyjaśnić, czym w istocie kierował się przy wydaniu zaskarżonej decyzji. Ponadto w realiach rozpoznawanej sprawy także i te wyjaśnienia, zdaniem Sądu, nie są wystarczające.

Skarga musiała więc wywrzeć zamierzony skutek.

Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może uchylić ją, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane będą rozpoznać sprawę z uwzględnieniem wskazań Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł, na podstawie art. 200 p.p.s.a. Na koszty te składał się wpis od skargi w wysokości 200 zł.