Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 57/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 24
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego Z. C. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...]listopada 2019 r., w wyniku rozpatrzenia wniosku Z.C. (dalej: "skarżący", "zobowiązany") o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]; dalej także: "Zakład", "organ odwoławczy") na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; dalej "kpa", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300 ze zm.; dalej: "sus") utrzymał w mocy decyzję własną (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...]Oddział w [...]; dalej także: "Zakład", "organ") z [...]września 2019 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z [...]kwietnia 2019 r. skarżący wystąpił o umorzenie należności

z tytułu składek, wskazując, iż zaległości były objęte abolicją i zakwalifikowane do umorzenia, na które nie wyrażono zgody z uwagi na niespełnienie warunku spłaty bieżących zaległości. Podniósł, iż brak możliwości uregulowania składek – zaległości objętych abolicją nastąpił z powodu braku możliwości wniesienia odwołania spowodowanego pobytem za granicą. Niemożność uregulowania składek w terminie była spowodowana uzyskaniem błędnych informacji od pracowników ZUS co do braku konieczności regulowania składek na ubezpieczenie społeczne do czasu zakończenia postępowania sądowego w sprawie rentowej. Powołał się także na trudną sytuację finansową i rodzinną i zdrowotną.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Zakład Ubezpieczeń Społecznych

[...]Oddział w [...]), powołaną na wstępie decyzją z [...]września 2019r. odmówił skarżącemu:

1. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 sus, umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...]zł w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: [...]/2005 r. - [...]/2007 r., [...]/2006 r. - [...]/2006 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: składek – [...]zł,

odsetek [...]zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: [...]/2011 r., [...]/2012 r. - [...]/2012 r., [...]/2013 r. - [...]/2014 r., [...]/2014 r. - [...]/2014 r. w łącznej kwocie [...]zł, w

tym z tytułu: składek – [...]zł, odsetek – [...]zł;

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – za okres: [...]/2005 r. -[...]/2007 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek – [...]zł, odsetek – [...]zł;

oraz

2. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 sus oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: [...]/2005 r. - [...]/2007 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek – [...]zł, odsetek – [...]zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: [...]/2011 r., [...]/2012 r. - [...]/2012 r., [...]/2013 r. - [...]/2014 r., [...]/2014 r. - [...]/2014 r. w łącznej kwocie [...]zł, w

tym z tytułu składek: - [...]zł, odsetek – [...]zł;

c) Fundusz Pracy - za okres: [...]/2005 r. -[...]/2007 r. w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu składek – [...]zł, odsetek – [...]zł.

Organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w powołanych wyżej przepisach, pozwalająca na uwzględnienie wniosku skarżącego. Zauważył, że skarżący zlikwidował działalność gospodarczą [...]sierpnia 2014 r. W okresie jej prowadzenia nie wywiązał się z obowiązku opłacania składek

z tytułu prowadzenia tej działalności, co spowodowało, że stał się dłużnikiem ZUS. Zdaniem organu nie wystąpiły przy tym przesłanki, wskazane w art. 24 sus, stanowiące przeszkodę do dochodzenia tych należności (przedawnienie).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący postawił zarzut błędnego dokonania ustaleń faktycznych sprawy, w tym m.in. poprzez uwzględnienie w dochodzie gospodarstwa domowego dochodów żony, bez uwzględnienia ponoszonych przez żonę wydatków na leczenie ([...] zł miesięcznie). Wskazał, iż żona jest po przebytej w 2018r. operacji [...]oraz cierpi na [...]. Skarżący wskazał także, iż nie uwzględniono wszystkich kosztów eksploatacyjnych (czynsz za mieszkanie, ogrzewanie, światło, zimna woda, gaz) w łącznej kwocie [...]zł. Podniósł, że ze znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia komornika sądowego wynika, że z powodu trudnej sytuacji materialnej skarżącego brak jest możliwości ściągnięcia długu z majątku, a jedynym sposobem są potrącenia ze świadczenia emerytalnego. Wskazał na obciążenia komornicze żony, które przy tak skromnych emeryturach nie dają możliwości spłaty choć części zadłużenia. Skarżący zaznaczył, że przy pomocy rodziny jest w stanie spłacać zadłużenie w kwotach po [...] zł miesięcznie. Zauważył, że w chwili zawarcia układu ratalnego miały zostać wstrzymane wszystkie potrącenia komornicze, natomiast pracownik ZUS nie zaznaczył, że chodzi tylko o zajęcia dokonane przez Zakład. W związku z tym skarżący nie jest w stanie spłacać zaległości w układzie ratalnym, gdyż w takiej sytuacji wraz z małżonką znaleźliby się w strefie skrajnego ubóstwa. Dodał, że nie starał się o pomoc z MOPS, gdyż uwłacza to jego godności. Stara się zaś dysponować środkami tak, aby wystarczało na skromne życie. Wyjaśnił również, że jego stan zdrowia i wiek nie pozwalają na podjęcie dodatkowego zatrudnienia. Zaznaczył, że ustanowiony przez skarżącego pełnomocnik nie został listownie poinformowany o zakończeniu postępowania oraz możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów, gdyż zawiadomienie zostało wysłane na adres skarżącego. Pełnomocnik został powiadomiony telefonicznie i zapoznał się ze zgromadzonym materiałem, jednak sprawa była już po terminie i nie miało to żadnego znaczenia w sprawie. Zaznaczył, że za nieprawidłowe doręczenie zawiadomienia winny jest pracownik Zakładu.

Zakład w wyniku ponownego rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie należności podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i utrzymał w mocy decyzję z [...]września 2019 r. Przypomniał na wstępie dotychczasowy przebieg postępowania

w sprawie. Wskazał na dowody stanowiące podstawę dokonanych ustaleń faktycznych (zob. str. 1 – 4 zaskarżonej decyzji). Następnie, organ odwoławczy przeanalizował przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanej przez skarżącego ulgi, o których mowa w treści art. 28 ust. 2 – 3, art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 sus oraz w treści § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U.

z 2003 r., Nr 141, poz. 1365; dalej: "rozporządzenie"). Podniósł, iż przesłanki całkowitej nieściągalności, wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 sus stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności

z tytułu składek. Dodał, iż dopiero zaistnienie którejkolwiek z nich daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Stwierdził, że nie wystąpiły one w realiach rozpoznawanej sprawy, podobnie jak nie wystąpiły przesłanki umorzenia określone

w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Powstanie zadłużenia nie było bowiem wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia (§ 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Podniósł,

iż wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Wskazał, iż stan zdrowia i zawansowany wiek nie mają wpływu na wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego, z którego Zakład prowadzi skuteczną egzekucję. Przesłanka ta nie została zatem spełniona. W ocenie organu odwoławczego również dokonana analiza sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego nie potwierdziła, aby konieczność uregulowania zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek wraz z należnymi odsetkami za zwłokę, przykładowo w drodze układu ratalnego, uniemożliwiła mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Dodał, że organ publiczny w ramach gospodarowania środkami publicznymi nie może pozwolić sobie na odstąpienie od dochodzenia należnych mu kwot, poprzez skorzystanie z instytucji umorzenia zaległości, w sytuacji gdy zobowiązany ma obiektywną możliwość ich spłacania. Jednocześnie wskazał, że mimo przytoczonej ciężkiej sytuacji życiowej skarżący nie wykazał działań mających na celu poprawienie sytuacji materialnej rodziny chociażby poprzez uzyskanie zasiłków celowych, stałych bądź okresowych, np. na zakup opału, opłat za media lub zakup żywności. Wskazał przy tym, że aktualny dochód w gospodarstwie domowym, na który składa się świadczenie emerytalne skarżącego oraz jego żony wynosi łącznie około [...]zł netto (po potrąceniach), a zatem kształtuje się na poziomie wyższym od ustalonego minimum socjalnego dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego ([...]zł) i wystarcza na pokrycie podstawowych miesięcznie ponoszonych wydatków, tj. czynsz - [...]zł, opłat eksploatacyjnych - [...]zł, koszty związane

z leczeniem [...] zł. W ocenie ZUS wspomniane wydatki nie są jednak nadzwyczajnymi kosztami jakie skarżący musi ponosić. Zakład nie może bowiem umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Dodatkowo, w ocenie Zakładu wskazane wyżej okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i uregulowanie zadłużenia po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek, a brak możliwości ich zapłaty nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem. Organ odwoławczy zwrócił jednocześnie uwagę, że z ustaleń faktycznych wynika, że pod wskazanym we wniosku adresem zameldowany jest również W. C. (pełnoletni syn), który powinien również partycypować w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego. Także, w ocenie Zakładu, posiadane przez skarżącego zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Przepisy, na podstawie których Zakład realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, w szczególności cywilnoprawnych, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.

Ponadto wskazał, że pomimo, iż w przypadku skarżącego zaległości dotyczą składek za okres od czerwca 2005 r. do lipca 2014 r. to nie skorzystał on wcześniej

z możliwości spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego, co spowodowałoby, że dalsze odsetki za zwłokę nie byłyby naliczane. Takie działanie, w ocenie organu odwoławczego może świadczyć, że motywem skarżącego nie była chęć spłaty zadłużenia, a przerzucenie na Skarb Państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej. Organ odwoławczy wskazał, iż faktem jest, że ustalony w sprawie stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną, jednakże brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Umorzenie stanowi bowiem wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania.

Reasumując, Zakład stwierdził, że nie dopatrzył się w sprawie występowania przesłanek przemawiających za uwzględnieniem wniosku skarżącego, mimo iż nie kwestionuje, że obowiązek uregulowania dochodzonych należności może mieć negatywny wpływ na sytuację bytową skarżącego. Jednakże okoliczność ta, w ocenie Zakładu jest niewystarczająca do ich umorzenia (zob. str. 5 – 11 zaskarżonej decyzji).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd"), pełnomocnik skarżącego (radca prawny), występując o zmianę zaskarżonej decyzji na korzyść skarżącego, ewentualnie o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, postawiła zarzuty naruszenia przepisów:

1. postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa poprzez:

a) niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego, polegające na nieustaleniu przez organ, czy skarżący jest w stanie, mając na względzie jego sytuację majątkową, rodzinną i finansową uregulować zadłużenie związane z niespłaceniem składek z tytułu ubezpieczenia;

b) naruszenie art. 7 kpa, tj. zasady prawdy obiektywnej, polegające na zaniechaniu podjęcia przez organ czynności mających na celu dokładne wyjaśnienie sprawy, w szczególności zaniechaniu wyjaśnienia okoliczności związanych dążeniem przez skarżącego do umorzenia należności z tytułu zaległych i nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonego;

c) naruszenie art. 8 kpa, poprzez przeprowadzenie postępowania z naruszeniem zasady pogłębiania zaufania do uczestników postępowania;

d) niewystarczające zbadanie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a polegające na ustaleniu, iż nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności, o jaką wnioskuje skarżący;

2. przepisów prawa materialnego, tj.: art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie przez organ administracyjny, że skarżący nie spełnił przesłanek do umorzenia należności z tytułu zaległych i nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonego, w sytuacji, kiedy całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przemawia za spełnieniem przesłanek z ww. artykułu.

W odpowiedzi na skargę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wystąpił o oddalenie skargi. Zarzuty skargi uznał za nieuzasadnione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn aniżeli w niej podniesione.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r., poz. 2167 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2019r., poz. 2325; dalej: jako "ppsa"), sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak

i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując takiej kontroli w niniejszej sprawie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza prawo procesowe w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej

z obrotu prawnego, tj. treść art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Decyzją

z [...] listopada 2019 r., Zakład utrzymał w mocy decyzję własną o odmowie skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek oraz odsetek za zwłokę, wymienionych szczegółowo w decyzji z [...]września 2019 r., za wskazane w tej decyzji okresy, z których najwcześniejszy dotyczy czerwca 2005 r. a najpóźniejszy lipca 2014 r.

Wskazać w tym miejscu wypada, iż obowiązkiem Zakładu rozpoznającego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek oraz odsetek jest w pierwszej kolejności dokładne ustalenie kwoty nieopłaconych składek wraz z odsetkami. Zakład musi zbadać także, czy należności objęte wnioskiem nie uległy w całości lub w części przedawnieniu oraz wyjaśnić tę kwestię w uzasadnieniu decyzji. Tylko bowiem prawidłowe określenie kwoty zaległych należności pozwala na obiektywną ocenę możliwości ich wyegzekwowania lub dobrowolnej spłaty przez zobowiązanego, a co za tym idzie rozpoznanie wniosku o umorzenie składek bez naruszenia prawa.

Co szczególnie istotne, stwierdzenie przedawnienia należności uniemożliwia prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia tego postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Podkreślić należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2017 r. sygn. akt II GSK 1492/17, LEX Nr 2395891; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi

z dnia 18 lutego 2020 r. sygn. akt III SA/Łd 1035/19, LEX Nr 2786128) wyrażany jest podzielany przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie pogląd, że przedawnienie nie jest przesłanką, zaistnienie której uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości. Fakt przedawnienia może być przedmiotem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

W postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie, przedawnienie jest okolicznością istotną z tego względu, że wniosek o umorzenie przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może bowiem zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu. Stwierdzenie przedawnienia skutkowałoby tym samym koniecznością umorzenia takiego postępowania – jako bezprzedmiotowego. Wskazać także należy, że skoro organ - wydając decyzję w przedmiocie umorzenia zaległości – bada, czy wnioskodawca jest w stanie spłacić istniejące zaległości, to prawidłowa ocena tej kwestii wymaga odniesienia potencjalnych możliwości wnioskodawcy do kwoty istniejących zaległości. Także z tych względów badanie, czy zobowiązanie z tytułu niezapłaconych składek nie uległo przedawnieniu, mieści się w granicach sprawy

w przedmiocie umorzenia należności składkowych.

Skład orzekający przychyla się zatem do stanowiska, że organ orzekając

w zakresie wniosku o umorzenie składek, powinien dokonać ustaleń faktycznych

i powinno to znaleźć wyraz w zaskarżonej decyzji odnośnie do tego, czy nie doszło do przedawnienia części składek (por. wyroki: z dnia 30 stycznia 2013 r. II GSK 2013/11,

z dnia 3 kwietnia 2014 r. II GSK 236/13, z dnia 8 grudnia 2016 r. II GSK 3945/16

– i powołane tam orzecznictwo).

W tym miejscu wskazać wypada, że w myśl art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z dnia

18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz

o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002, Nr 241, poz. 2074), zmieniającym art. 24 ust. 4 i 5 sus, od 1 stycznia 2003 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne,

z zastrzeżeniem ust. 5-5d (art. 24 ust. 4 sus). Zgodnie z art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011, Nr 138, poz. 808) art. 24 ust. 4 sus otrzymał brzmienie: "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6." Na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli

i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) od dnia 1 stycznia 2012 r. zmieniono treść art. 24 ust. 4 sus i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne

z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 sus, którego bieg rozpoczął się przed dniem

1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do

1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (por. wyrok Sąd Apelacyjny

w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1373 t.j.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu

na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych

w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 2018 r., poz. 1433 t.j. ze zm.) w zakresie poboru składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych egzekucji tych składek, wymierzania odsetek za zwłokę oraz dodatkowej opłaty i grzywny z tytułu nieopłacenia składek w terminie stosuje się przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. W myśl zaś art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2019 r., poz. 1482 t.j.) składki na Fundusz Pracy opłaca się za okres trwania obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w trybie i na zasadach przewidzianych dla składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z art. 32 sus m.in. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę

i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Z powyższych przepisów wynika zatem, iż przepisy dotyczące przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne mają zastosowanie także do składek na ubezpieczenie zdrowotne, składek na Fundusz Pracy oraz składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Biorąc pod uwagę terminy płatności składek wynikające z art. 47 sus

(w brzmieniu właściwym dla składek z poszczególnych okresów), terminy przedawnienia składek objętych niniejszym postępowaniem, wskazane

w ww. przepisach, na datę wydania zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ja poprzedzającej – upłynęły.

Art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w poszczególnych ustępach zawiera regulacje o zdarzeniach mających wpływ na bieg terminu przedawnienia. Między innymi w art. 24 ust. 5b sus wskazano, iż bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wpływ na bieg terminu przedawnienia ma także złożenie wniosku o umorzenie nieopłaconych składek w trybie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012, poz. 1551; dalej: "ustawa o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek"). Zgodnie bowiem z art. 1 pkt 15 ww. ustawy, bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulegał zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku

o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13. Na powyższe okoliczności powodujące zawieszenie biegu terminu przedawnienia wskazuje Zakład w decyzji z dnia [...]września 2019 r. Wskazano w tym miejscu bowiem na złożenie przez skarżącego w dniu [...]stycznia 2013 r. wniosku na podstawie ustawy

o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek i datę uprawomocnienia się decyzji o umorzeniu składek ([...]sierpnia 2016 r). W dołączonych do akt sądowych aktach administracyjnych znajduje się jedynie kserokopia decyzji

z dnia [...]października 2015 r. wydanej na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 sus w zw. z art. 1 ust. 13 pkt 2 ustawy o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek, wydana po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia [...]stycznia 2013 r.

w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, która nie została potwierdzona jako zgodna z oryginałem. Brak jest też dokumentów, z których wynikałaby data uprawomocnienia się tej decyzji. W decyzji z dnia [...]września 2019 r. wskazano także na wszczęcie postępowań egzekucyjnych, z jednoczesnym podaniem dat doręczenia tytułów wykonawczych, jednak w aktach administracyjnych brak jest dokumentów potwierdzających doręczenie konkretnych tytułów wykonawczych i dat dokonania tych czynności. Tym samym ustalenia dokonane w decyzji z dnia [...]września 2019 r., poprzedzającej zaskarżoną decyzję w tym istotnym dla rozstrzygnięcia, jak była wyżej

o tym mowa zakresie, nie poddają się weryfikacji. Decyzja zaskarżona zaś w żadnym stopniu nie odnosi się do kwestii przedawnienia, w tym dat wymagalności poszczególnych należności, biegu terminu przedawnienia, okoliczności mających wpływ na ten bieg, jak np. jego zawieszenie, ze wskazaniem i udokumentowaniem okoliczności faktycznych, z których te ustalenia wynikają i podstawy prawnej dokonanej oceny.

W tych okolicznościach zdaniem Sądu Zakład nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w zakresie przedawnienia należności składkowych. Treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji uniemożliwia dokonanie pełnej sądowej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy objęte decyzją należności lub ich część,

w dacie wydawania aktu administracyjnego nie uległy przedawnieniu. Podkreślić należy, że na podstawie decyzji zobowiązany powinien mieć możliwość uzyskania wiedzy

na temat podstaw faktycznych i prawnych rozstrzygnięcia. Prawidłowo ustalony stan faktyczny powinien mieć odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Tymczasem na podstawie treści zaskarżonej decyzji oraz znajdujących się w aktach sprawy dokumentów brak jest możliwości ustalenia okoliczności dotyczących ewentualnego braku przedawnienia objętych decyzją należności lub ich części. Z uwagi na to, iż nie może toczyć się postępowanie o przyznanie ulgi

w stosunku do należności z tytułu składek, które już wygasły, w przypadku złożenia przez zobowiązanego wniosku o umorzenie zaległych składek niezbędne jest ustalenie przez zakład ich wymagalności na dzień wydania decyzji.

Zdaniem sądu rozważania dotyczące zasadności prowadzenia postępowania wobec składek, których okres przedawnienia formalnie upłynął wymagają wskazania okoliczności, które wpłynęły na ich wymagalność w dacie orzekania o zasadności wniosku zobowiązanego, także wówczas, gdy tej kwestii nie podniesiono we wniosku

o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W tym stanie rzeczy Zakład mając na względzie powyższe rozważania i uwagi Sądu, ponownie rozpoznając sprawę, winien dokonać niezbędnych ustaleń faktycznych i wyjaśnić, czy nie doszło do przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz odsetek, objętych zaskarżoną decyzją. Ustaleń Zakład dokona na podstawie dowodów, które zgromadzi w sprawie, a czego wyrazem będzie ich obecność w aktach sprawy. Następnie zgromadzone dowody wszechstronnie rozpatrzy i oceni, czy należności objęte zaskarżoną decyzją istnieją i w jakiej wysokości.

Przesądzenie o istnieniu wymagalnych należności z tytułu składek, umożliwi dopiero merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego o ich umorzenie na podstawie przepisów art. 28 ust. 2, 3, 3a sus oraz rozporządzenia.

Następnie Zakład dokona oceny aktualnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego oraz nie przekraczając granic uznania administracyjnego rozstrzygnie wniosek uwzględniając obowiązujące przepisy prawa.

Mając powyższe na uwadze, sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa, orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 ppsa

w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018, poz. 265 t.j.). Wskazana w punkcie 2 wyroku kwota stanowi wynagrodzenie reprezentującego skarżącego pełnomocnika (radcy prawnego).