Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2477/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Skarżony organ: Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 941/23 w sprawie ze skargi M.A. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 21 lutego 2023 r., nr DL.WIPO.412.733.2022/KRo w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w A. z dnia 13 lipca 2022 r. nr 03-115/119/D-ZDP/2022.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 sierpnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 941/23, oddalił skargę M. A. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 21 lutego 2023 r. w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 21 stycznia 2022 r. Komendant Placówki Straży Granicznej w Czeremsze (dalej również: Komendant lub organ pierwszej instancji) wszczął postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu M. A., obywatela [...] (dalej również: skarżący lub cudzoziemiec). Tego samego dnia cudzoziemiec złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. W związku z powyższym, postanowieniem z 21 stycznia 2022 r. Komendant zawiesił postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu.

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z 6 czerwca 2022 r. umorzył postępowanie w sprawie o udzielenie ochrony międzynarodowej, albowiem cudzoziemiec po opuszczeniu ośrodka dla cudzoziemców wyjechał do [...]. W związku z powyższym, w dniu 26 czerwca 2022 r. Komendant wydał postanowienie o podjęciu z urzędu postępowanie w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu.

Komendant Placówki Straży Granicznej w Czeremsze decyzją z 13 lipca 2022 r. zobowiązał skarżącego do powrotu do kraju pochodzenia i zakazał cudzoziemcowi ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen przez okres 5 lat od dnia wykonania decyzji.

Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej również: Szef Urzędu lub organ drugiej instancji), po rozpoznaniu odwołania cudzoziemca, decyzją z 21 lutego 2023 r. uchylił decyzję Komendanta w części dotyczącej zakazu ponownego wjazdu, orzekł o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 5 lat oraz utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części. W uzasadnieniu organ drugiej instancji stwierdził, że w sprawie zachodzą przesłanki zobowiązania do powrotu określone w art. 302 ust. 1 pkt 1, 7 i 10 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r. poz. 2354 ze zm.; dalej: ustawa o cudzoziemcach). Cudzoziemiec dostał się na terytorium Polski, przekraczając granicę w miejscu niedozwolonym, wbrew obowiązującym przepisom, nie legitymując się ważnymi dokumentem podróży oraz wizą lub innym dokumentem uprawniającym do wjazdu i pobytu na terytorium Polski. Od dnia wjazdu, przebywa na terytorium Polski bez wymaganej ważnej wizy lub innego dokumentu uprawniającego do wjazdu i pobytu w Polsce. Dane cudzoziemca figurują ponadto w wykazie cudzoziemców, których pobyt na terytorium Polski jest niepożądany (wpis obowiązuje do [...] r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej również: Sąd pierwszej instancji) oddalając skargę wskazał, że organy administracji prawidłowo uznały, iż w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki do wydania decyzji o zobowiązaniu skarżącego do powrotu. Decyzja w tym przedmiocie jest decyzją związaną. Szef Urzędu o Spraw Cudzoziemców nie mógł więc odstąpić od wydania decyzji zobowiązującej cudzoziemca do powrotu w sytuacji wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, organy obu instancji właściwie przeprowadziły postępowanie dowodowe w sprawie i dokonały prawidłowej oceny materiału dowodowego. Przebieg postępowania nie wskazuje na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. Przyjęta w zaskarżonej decyzji ocena zgromadzonych dowodów została dokonana zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu, niezasadny jest zarzut nieuwzględnienia podstaw do umorzenia postepowania, albowiem należy brać pod uwagę wykładnię systemową, zakładającą możliwy powrót do kraju skarżącego oraz przełożenie się tej decyzji na inne postępowania.

Skargę kasacyjną złożył cudzoziemiec, zaskarżając wyrok w całości i podnosząc zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.; dalej: k.p.a.) poprzez oddalenie skargi, pomimo że:

a) organ drugiej instancji dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego, nie ocenił sytuacji przestrzegania praw człowieka w [...], jak również nie dokonał oceny przesłanki podawanej przez cudzoziemca, czyli obawy przed przymusowym wcieleniem go do wojska [...];

b) organ powinien ocenić materiał dowodowy i ustalić stan faktyczny na dzień wydania decyzji, w tym powinien uwzględnić okoliczności, że z uwagi na panującą wojnę i kryzys humanitarny powroty do [...] zostały wstrzymane, tymczasem Sąd pierwszej instancji pominął tę okoliczność w swoich rozważaniach;

2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że organ nie zgromadził materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie istotnych w sprawie okoliczności faktycznych, a mianowicie aktualnej informacji na temat przestrzegania praw człowieka w [...] na dzień wydania decyzji;

3) art. 151 i art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 78 § 1 i 2 oraz art. 75 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi, pomimo że organ drugiej instancji bezpodstawnie zignorował wnioskowane przez stronę dowody w postaci protokołu przesłuchania skarżącego oraz decyzji Szefa Urzędu z 6 maja 2022 r. o zwolnieniu skarżącego ze strzeżonego ośrodka w Lesznowoli, w sytuacji gdy dotyczyły okoliczności istotnych dla sprawy;

4) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 i art. 81a § 1 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że organ drugiej instancji dokonał arbitralnej i niezgodnej z zasadami doświadczenia życiowego oceny zgromadzonego materiału dowodowego;

5) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi wobec stwierdzenia, że opuszczenie przez skarżącego terytorium Polski nie stanowi podstawy do uznania bezprzedmiotowości postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu i umorzenia tego postępowania, pomimo że opuszczenie terytorium Polski i wjazd na terytorium innego państwa członkowskiego UE powoduje, że brak jest podstaw do wydania przez władze polskie decyzji o zobowiązaniu do powrotu, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu;

Ponadto podniesiono zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj.:

1) art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach w zw. z art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 2 i 4, art. 6 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2008/115/WE z 16 grudnia 2008 r. w sprawie wspólnych norm i procedur stosowanych przez państwa członkowskie w odniesieniu do powrotów nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich (Dz. Urz. UE L Nr 348 s. 98; dalej: dyrektywa powrotowa 2008/115/WE) poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłankę "przebywa lub przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez ważnej wizy lub innego ważnego dokumentu uprawniającego do wjazdu na terytorium i pobytu na nim, jeżeli wiza lub inny dokument są lub były wymagane" należy rozumieć jako spełnioną również wobec osób, które aktualnie nie przebywają na terytorium Polski;

2) art. 356 ust. 1 pkt 1 i art. 348 pkt 1 lit. a i b ustawy o cudzoziemcach w związku z art. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, art. 4 i art. 19 ust. 2 Karty Praw Podstawowych UE, art. 4 ust. 4 lit. b dyrektywy powrotowej 2008/115/WE poprzez ich niezastosowanie i nierozważenie w szczególnie dokładny sposób ryzyka naruszenia wobec skarżącego zakazu stosowania tortur w sytuacji wykonania zaskarżonej decyzji.

Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także umorzenie postępowania w sprawie zobowiązania skarżącego do powrotu, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skarżący oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

1. Skarga kasacyjna zawiera uzasadnione podstawy.

2. Istota zarzutów skargi kasacyjnej sprowadza się do niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji, że zaskarżona decyzja o zobowiązaniu skarżącego do powrotu została oparta na niepełnym materiale dowodowym, który nie zawierał aktualnej informacji na temat przestrzegania praw człowieka w [...] na dzień wydania decyzji w związku z podnoszonymi przez skarżącego obawami związanymi z powrotem do kraju pochodzenia, tj. ryzyka przymusowego wcielenia do armii i zmuszenia do udziału na wojnie w [...] oraz traktowania osób, które unikały przymusowego wcielenia do armii. Od ustalenia tych informacji zależało ewentualne udzielenie zgody na pobyt skarżącego ze względów humanitarnych na podstawie art. 348 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach lub zgody na pobyt tolerowany na podstawie art. 351 ustawy o cudzoziemcach. Zdaniem skarżącego, organ zobowiązany był do oceny materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego na dzień wydania decyzji. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczą również błędnego uznania przez Sąd pierwszej instancji, że opuszczenie przez skarżącego terytorium Polski przed wydaniem decyzji nie stanowi podstawy do uznania bezprzedmiotowości postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu.

3. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu dotyczącego bezprzedmiotowości postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu. Podzielić należy pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1655/23, że art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach w zw. art. 105 § 1 k.p.a., odczytywane w powiązaniu z art. 318 ustawy o cudzoziemcach oraz postanowieniami dyrektywy powrotowej 2008/115/WE, należy interpretować w ten sposób, że postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu cudzoziemca, który w chwili przeprowadzenia kontroli legalności pobytu oraz wszczęcia postępowania przebywał w Polsce nielegalnie, nie staje się bezprzedmiotowe wyłącznie z tego powodu, że cudzoziemiec ten przed wydaniem decyzji opuścił terytorium Polski przekraczając wbrew przepisom prawa granicę wewnętrzną Unii Europejskiej. Naczelny Sąd Administracyjny uzasadniając to stanowisko wskazał, że w art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach jest mowa nie tylko o cudzoziemcu, który przebywa nielegalnie w Polsce, ale również o cudzoziemcu, które przebywał nielegalnie. W świetle art. 318 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, zasadą jest, że w decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu orzeka się o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen oraz określa się okres tego zakazu. Dodał, że zasada orzekania o zakazie ponownego wjazdu w decyzji zobowiązującej do powrotu wynika również z motywu art. 14 oraz art. 11 dyrektywy powrotowej 2008/115/WE. Zakaz ponownego wjazdu pełni istotną funkcję prewencyjną i przyczynia się do realizacji celów dyrektywy powrotowej 2008/115/WE. Z punku widzenia funkcji tego zakazu nie ma znaczenia, czy cudzoziemiec przebywa w Polsce w chwili wydawania decyzji zobowiązującej do powrotu. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że zgodnie z art. 3 pkt 4 dyrektywy 2008/115/WE "decyzja nakazująca powrót" oznacza decyzję administracyjną lub orzeczenie sądowe, w których stwierdza się lub uznaje, że obywatel państwa trzeciego przebywa w państwie członkowskim nielegalnie, oraz nakłada się lub stwierdza zobowiązanie do powrotu. Definicja legalna tego pojęcia wskazuje, że decyzja ta jest wydawana zarówno wtedy, gdy cudzoziemiec przebywa w kraju goszczącym i istnieje konieczność zobowiązania go do powrotu, jak i wówczas, gdy istnieje potrzeba jedynie stwierdzenia, że zaistniały przesłanki do wydania takiej decyzji ("stwierdza zobowiązanie do powrotu"), a zatem potwierdza okoliczności już zaistniałe. Przyjęcie odmiennej wykładni może skutkować w praktyce brakiem możliwości wydania decyzji o zobowiązaniu do powrotu. Cudzoziemiec bowiem wyjeżdżając choćby na krótki czas uniemożliwi skuteczne wydanie rozstrzygnięcia zobowiązującego go do opuszczenia kraju goszczącego oraz orzeczenia o zakazie ponownego wjazdu (por. wyrok NSA z 22 września 2022 r., sygn. akt II OSK 2533/21, CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1655/23, stwierdził również, że przyjęcie stanowiska strony skarżącej o bezprzedmiotowości postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu w razie nielegalnego przemieszczenia się cudzoziemca do innego kraju Unii Europejskiej po wszczęciu postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu, w sposób istotny opóźniłoby realizację celu dyrektywy, tym bardziej, że w razie kolejnego przemieszczenia się przez tego cudzoziemca do innego kraju Unii Europejskiej przed wydaniem ostatecznej i prawomocnej decyzji powrotowej, procedura powrotowa powinna być wszczynana na nowo w kolejnym kraju członkowskim. Konsekwentne przestrzeganie stanowiska strony skarżącej prowadziłoby do tego, że jedynym skutecznym środkiem zapewniającym w takim przypadku realizację dyrektywy 2008/115/WE byłaby detencja cudzoziemca na czas trwania postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu (art. 15 tej dyrektywy). Tymczasem, stosowanie detencji w procedurze powrotowej powinno mieć charakter wyjątku, a nie zasady (zob. też motywy 10, 13 i 16 dyrektywy 2008/115/WE).

W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie wyjazd cudzoziemca z Polski przed zakończeniem postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu nie powodował bezprzedmiotowości postępowania. Wbrew twierdzeniem skarżącego brak było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego. Za niezasadne należy zatem uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące bezprzedmiotowości postępowania w sprawie zobowiązania skarżącego do powrotu.

4. Za uzasadniony należy natomiast uznać zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania polegającego na niedostrzeżeniu przez Sąd pierwszej instancji, że organ nieprawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy oraz nie zgromadził materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie istotnych w sprawie okoliczności faktycznych. W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma okoliczność, że cudzoziemiec wyjeżdżając z Polski złożył [...] wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. Z akt administracyjnych wynika, że organ pierwszej instancji przed wydaniem decyzji z 13 lipca 2022 r. o zobowiązaniu skarżącego do powrotu wiedział, że w dniu 13 czerwca 2022 r. strona [...] wystąpiła z wnioskiem o określenie państwa odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o azyl oraz że Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców w dniu 21 czerwca 2022 r. wydał decyzję o przejęciu odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o nadanie statusu uchodźcy (notatka urzędowa z 26 czerwca 2022 r. – k. 45 akt administracyjnych). Komendant posiadając te informacje nie ustalił natomiast kiedy cudzoziemiec został przekazany do Polski w ramach procedury Dublin III oraz czy złożył oświadczenie o zamiarze dalszego ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 18 ust. 1 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (Dz.U.UE.L. 2013.180.31; dalej: rozporządzenie Dublin III) odpowiedzialne państwo członkowskie na podstawie rozporządzenia Dublin III jest zobowiązane do wtórnego przejęcia, na warunkach ustanowionych w art. 23, 24, 25 i 29, obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca, który wycofał wniosek w trakcie jego rozpatrywania i który złożył wniosek w innym państwie członkowskim lub który przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego bez dokumentu pobytu. Z art. 18 ust. 2 zdanie drugie rozporządzenia Dublin III wynika natomiast, że w przypadkach objętych ust. 1 lit. c, gdy odpowiedzialne państwo członkowskie przestało rozpatrywać wniosek w związku z wycofaniem go przez wnioskodawcę, zanim zapadła w pierwszej instancji decyzja co do istoty, to państwo członkowskie zapewnia by wnioskodawca mógł wystąpić o ukończenie rozpatrywania jego wniosku lub złożyć nowy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, który nie byłby traktowany jako kolejny wniosek przewidziany w dyrektywie 2013/32/UE. W takich przypadkach państwa członkowskie zapewniają ukończenie rozpatrywania wniosku. Stosownie do art. 40 ust. 2 pkt 5 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej uznaje się za wycofany w sposób dorozumiany, w przypadku gdy wnioskodawca opuścił terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Podkreślić również należy, że w art. 28 ust. 2 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2013/32/UE z 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz. Urz. UE.L 2013.180.60; dalej: dyrektywa 2013/32/UE) nałożono na państwa członkowskie obowiązek zagwarantowania wnioskodawcy ponownego prowadzenia umorzonego postępowania albo możliwość złożenia nowego wniosku, który nie będzie podlegał ograniczeniom proceduralnym dla kolejnych wniosków. Takie rozwiązanie znalazło się w art. 40 ust. 6 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony. Zgodnie z tym przepisem jeżeli wnioskodawca oświadczy na piśmie Szefowi Urzędu w terminie 9 miesięcy od dnia wydania decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej, że zamierza w dalszym ciągu ubiegać się o udzielenie tej ochrony, decyzja o umorzeniu postępowania wygasa z mocy prawa z dniem otrzymania przez organ oświadczenia. Złożenie takiego oświadczenie spowodowałoby, że postępowanie w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej zostałoby podjęte na nowo. Spełniona zostałaby zatem przesłanka do zawieszenia postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu. Zgodnie z art. 305 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach postępowanie w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu zawiesza się w przypadku wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej lub udzielenia mu zezwolenia, o którym mowa w art. 176. Stosownie do art. 305 ust. 2 ustawy o cudzoziemcach postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu nie zawiesza się w przypadku, gdy cudzoziemiec złożył kolejny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. Jeżeli skarżący złożył oświadczenie o zamiarze dalszego ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej Komendant miał obowiązek zawieszenia postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu. Powyższe ma istotne znaczenie dla sprawy w przedmiocie zobowiązania skarżącego do powrotu nie tylko dlatego, że zgodnie z art. 305 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu zawiesza się w przypadku wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej, ale również ze względu na treść art. 303 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. Stosownie do tego przepisu w przypadkach, o których mowa w art. 302 ust. 1, nie wszczyna się postępowania w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu, a wszczęte postępowanie w tej sprawie umarza się, jeżeli cudzoziemiec posiada status uchodźcy, korzysta z ochrony uzupełniającej. W świetle powyższych przepisów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja została wydana co najmniej przedwcześnie.

Organ pierwszej instancji wiedząc w dniu 26 czerwca 2022 r. o zastosowaniu wobec skarżącego procedury Dublin III, nie ustalił istotnych w sprawie okoliczności i w dniu 13 lipca 2022 r. wydał decyzję o zobowiązaniu skarżącego do powrotu. Organ drugiej instancji również nie ustalił tej kwestii. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na str. 9 wskazał jedynie, że cudzoziemiec bezpośrednio po zwolnieniu ze strzeżonego ośrodka dla cudzoziemców udał się na terytorium [...], przekraczając przy tym ponownie granicę wbrew przepisom prawa, i na terytorium tego kraju wystąpił z wnioskiem o azyl. Stwierdził również, że cudzoziemiec nie potrzebuje skutecznej ochrony ze strony państwa polskiego, a procedurę uchodźczą potraktował w sposób instrumentalny. Skutkiem decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 21 czerwca 2022 r. o przejęciu odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej jest zobowiązanie do rozpatrzenia takiego wniosku z pełnymi gwarancjami wynikającymi z rozporządzenia Dublin III. Procedura ta ma pierwszeństwo przed postępowaniem w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu. Nie można zatem wydać decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu na podstawie art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, jeżeli w toku tego postępowania wydana została decyzja o przejęciu przez Polskę odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w ramach procedury Dublin III.

W rozpoznawanej sprawie ustalenie wszystkich informacji na temat rozpatrzenia wniosku cudzoziemca o nadanie statusu uchodźcy złożonego [...] było istotne dla prawidłowego rozpoznania sprawy. W świetle powyższego nie można uznać, że organy wywiązały się w należyty sposób z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i kluczowych w rozpoznawanej sprawie okoliczności. Brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego stanowił naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W związku z powyższym za uzasadniony należy uznać zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Za uzasadniony należy również uznać zarzut naruszenia art. 302 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.

5. Z przytoczonych wyżej względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę, którą uwzględnił z przyczyn przedstawionych w uzasadnieniu w ten sposób, że na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w Czeremsze z 13 lipca 2022 r. W toku ponownego rozpoznania sprawy organy uwzględnią ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku.