Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 645/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 122
journal: Dz.U. 2021 poz 1082
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
article: Art. 7, 77 par. 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit.a  i c, art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Tadeusz Kiełkowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 listopada 2023 r. sprawy ze skargi G. Spółka Jawna w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Tarnowie z dnia 20 lutego 2023 r., sygn. akt SKO.E/4106/36/2022 w przedmiocie odmowy dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Tarnowie na rzecz G. Spółka Jawna w G. 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. III.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez G. Spółka jawna w G., zwaną dalej stroną skarżącą, decyzją z dnia 20 lutego 2023 r., sygn. akt SKO.E/4106/36/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, działając na podstawie art. 122 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r., poz. 1082, zwanej dalej Prawem oświatowym), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 30 listopada 2022 r. nr [...] o odmowie dofinansowania stronie skarżącej kosztów kształcenia młodocianego pracownika K. K.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 30 listopada 2022 r. nr [...] Wójt Gminy G., odmówił stronie skarżącej dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji stwierdził, że nie zostały spełnione wszystkie warunki określone w treści w art. 122 Prawa oświatowego albowiem strona skarżąca nie jest rzemieślnikiem w rozumieniu ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r., poz. 1267, zwanej dalej ustawą o rzemiośle), gdyż nie wszyscy wspólnicy spółki posiadają kwalifikacje zawodowe wymagane dla wspólników spółki jawnej, aby można uznać za rzemieślnika w rozumieniu ustawy, podczas gdy młodociany zdał egzamin czeladniczy, a nie egzamin zawodowy.

W odwołaniu od tej decyzji strona skarżąca podniosła, że przedłożyła dokumenty potwierdzające kwalifikacje zawodowe drugiego wspólnika. Spółka przedłożyła wszelkie dokumenty wymagane art. 122 Prawa oświatowego. Z treści art. 122 ust. 7 Prawa oświatowego nie wynika żaden obowiązek przedłożenia przez stronę dokumentów, które by potwierdzały, czy posiada ona w momencie składania wniosku przymiot rzemieślnika w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o rzemiośle. Pojęcie rzemieślnika obowiązuje od 1 stycznia 2020 r., a kształcenie młodocianego rozpoczęło się 1 września 2019 r.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium powołało treść przepisów art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego oraz ust. 7 tego przepisu.

W analizowanej sprawie, jak wskazało Kolegium, umowa o pracę pomiędzy "G." Spółka jawna a K. K. została zawarta w dniu 1 września 2019 r., zastosowanie mają zatem do niej przepisy obecnie obowiązujące, które weszły w życie właśnie w dniu 1 września 2019 r.

W dniu 31 sierpnia 2022 r. młodociany pracownik zdał egzamin czeladniczy w Izbie Rzemieślniczej oraz Małej i Średniej Przedsiębiorczości w T., co zostało potwierdzone stosownym zaświadczeniem.

Do wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika ww. dokumenty zostały załączone, a ponadto załączono oświadczenie o wielkości otrzymanej pomocy de minimis wraz z wykazem pomocy i formularzami, wypis KRS spółki, świadectwo ukończenia studiów podyplomowych przez G. G. w zakresie diagnostyka pojazdów samochodowych - budowa, eksploatacja, naprawa, zaświadczenie o ukończeniu przez G. G. kursu pedagogicznego praktycznej nauki zawodu. W toku postępowania G. G. przesłał ponadto swój dyplom mistrzowski w zawodzie mechanika pojazdów samochodowych z dnia 16 listopada 2022 r. ponadto dyplom ukończenia studiów inżynierskich przez M. S. z dnia 16 lipca 2015 r. o specjalności mechatronika pojazdów samochodowych na kierunku mechatronika na PWSZ w N. z suplementem do dyplomu, świadectwo ukończenia technikum w zawodzie technik mechatronik M. S., dyplom M. S. potwierdzający kwalifikacje zawodowe w zawodzie technik mechatronik, zaświadczenia ukończenia przez ww. kursu pedagogicznego dla instruktorów praktycznej nauki zawodu.

W rozpoznawanej sprawie, z uwagi na fakt, że młodociany pracownik zdał egzamin czeladniczy, kwestią sporną i wymagającą dogłębnej analizy jest kwestia spełnienia, czy też niespełnienia przez wnioskodawcę, którym jest "G." Spółka jawna, wymogu posiadania przymiotu rzemieślnika. Jak bowiem Kolegium wskazało, w sytuacji zawarcia umowy z młodocianym pracownikiem w celu przygotowania zawodowego - z dniem 1 września 2019 r., zastosowanie znajdują wprost przepisy które z tym dniem weszły w życie, a które Kolegium przytoczyło na wstępie niniejszego uzasadnienia. Warunkiem zatem przyznania dofinansowania kształcenia pracownika młodocianego w przypadku zdania przez niego egzaminu czeladniczego - zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy o rzemiośle, jest zatrudnienie go w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - w okresie poprzedzającym egzamin. Definicja rzemieślnika w odniesieniu do spółki jawnej została zawarta w ustawie o rzemiośle. Przepis art. 2 ust. 1 pkt 3 tej ustawy stanowi, że rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez spółkę jawną z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, wszystkich wspólników i ich pracy własnej - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Zawodowe kwalifikacje, o których mowa z tym przepisie, wymienione w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3 wskazanej ustawy to kwalifikacje potwierdzone dyplomem mistrza w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła (pkt 2) lub świadectwo czeladnicze albo tytuł robotnika wykwalifikowanego w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła (pkt 3).

W toku postępowania strona przesłała do organu pierwszej instancji wyłącznie dyplom mistrza w zawodzie mechanik pojazdów samochodowych uzyskany przez G. G., brak jest natomiast jednego z wymienionych w tym przepisie dokumentu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe w rzemiośle drugiego ze wspólników, to jest M. S., pomimo przekazania przez ww. świadectw ukończenia szkół i kursów, nie stanowią one bowiem ani dyplomu mistrza, ani świadectwa czeladniczego ani też tytułu robotnika wykwalifikowanego w zawodzie odpowiadającym rodzajowi rzemiosła w zakresie którego odbywało się przygotowanie zawodowe młodocianego pracownika. Tymczasem definicja spółki jawnej jako rzemieślnika nie budzi wątpliwości, albowiem przepis art. 2 ustawy o rzemiośle jasno precyzuje, że przesłanką uznania tej formy działalności gospodarczej za rzemieślniczą jest wykorzystanie zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, wszystkich wspólników i ich pracy własnej. W sytuacji zatem kiedy jeden ze wspólników nie posiada kwalifikacji o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3 ustawy o rzemiośle, spółka nie może zostać uznana za rzemieślnika.

Podsumowując, mając na uwadze fakt, że wnioskująca spółka nie jest rzemieślnikiem w rozumieniu ustawy o rzemiośle, a młodociany pracownik, z którym spółka zawarła w dniu 1 września 2019 r. umowę o pracę zdał egzamin czeladniczy wymagany w przypadku zatrudnienia młodocianego pracownika w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, dofinansowanie nie może zostać przyznane z uwagi na nie spełnienie warunku określonego w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję strona skarżąca zarzuciła Kolegium naruszenie przepisów: - art. 122 ust. 1 pkt 1 i 2, Prawa oświatowego, polegające na błędnym zastosowaniu przepisu art. 122 ust. 1 pkt 1 i 2 w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 2245 ze zm.), w sytuacji gdy z uwagi na brak przepisów przejściowych w tym zakresie, w sprawie należało zastosować art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego w wersji obowiązującej przed dniem wejścia w życie tej nowelizacji, tj. przed dniem 1 września 2019 r., gdyż umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego w formie nauki zawodu pomiędzy młodocianym K. K. a ówczesną spółką G. Spółka jawna w G., została wprawdzie formalnie zawarta w pierwszym dniu obowiązywania znowelizowanych przepisów, tj. w dniu 1 września 2019 r. i z tym dniem w spółce tej rozpoczęto kształcenie pracownika w zawodzie mechanik pojazdów samochodowych, natomiast w dacie zawarcia tej umowy spółka nie była zobligowana przepisami prawa do posiadania przymiotu rzemieślnika, a dodatkowo strony w umowie ustaliły, że młodociany na zakończenie nauki zawodu ma obowiązek przystąpić do egzaminu czeladniczego, przez co takie działanie organu w konsekwencji doprowadziło do odmowy przyznania stronie skarżącej dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika i niniejszym stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji w całości.

- naruszenie innych przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy

w postaci:

1. art. 7 i 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), poprzez niewyjaśnienie i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w szczególności polegające na braku ustalenia zasadności i możliwości spełnienia przez stronę skarżącą przesłanki posiadania przymiotu "rzemieślnika" jako warunku sine qua non przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, w oparciu o dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych, które rozstrzygając sprawy z zakresu dofinansowania kosztów kształcenia młodocianych pracowników, stosowało wykładnię rozszerzającą, kierując się zasadą sprawiedliwości społecznej oraz stosując normę względniejszą w sytuacji, gdy zmiany przepisów były mniej korzystne dla pracodawcy, przy jednoczesnym braku przepisów przejściowych w tym zakresie,

2. art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie w rozstrzygnięciu organu zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania administracyjnego do obowiązującego prawa ze względu na nieuzasadnione odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym,

3. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji. które to naruszenie doprowadziło do uchybienia przepisom postępowania administracyjnego i mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wobec powyższych zarzutów strona skarżąca wniosła o:

1. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

2. rozważenie zastosowania art. 135 wskazanej co dopiero ustawy i uchylenie również decyzji organu pierwszej instancji (w przypadku niestosowania art. 145a § 1 tej ustawy),

3. na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ww. ustawy zwrot kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowił przepis art. 122 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r., poz. 1082, zwanej dalej Prawem oświatowym).

Art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego, w brzmieniu obowiązującym do 31 sierpnia 2019 r., stanowił, że pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.

Od 1 września 2019 r., treść art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego uległa zmianie i brzmiała, że pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:

a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r., poz. 1267),

b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy;

3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.

W rozpoznawanej sprawie zasadniczą kwestią sporną było to, czy pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo zatrudniona u pracodawcy posiadała kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania i w konsekwencji, czy został spełniony warunek przyznania dofinansowania określony w przepisie art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego.

Mając na względzie przytoczone powyżej regulacje Prawa oświatowego słusznie zauważyło Kolegium, że z dniem 1 września 2019 r. w treści przepisu art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego nastąpiła zmiana. Podkreślić jednak należy, że w momencie wejścia w życie ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 2245), nie zawarto przepisów przejściowych.

Przyznać należy, że brak przepisów intertemporalnych w przepisach znowelizowanej ustawy Prawa oświatowego oznacza co do zasady obowiązek stosowania przepisów nowego prawa.

Podkreślić jednakże należy dwie zasadnicze kwestie, które mają znaczenie dla prawidłowości kontrolowanych rozstrzygnięć w niniejszej sprawie.

Po pierwsze, że wskazana nowelizacja Prawa oświatowego nastąpiła przed zdaniem egzaminu przez młodocianego pracownika zatrudnianego przez stronę skarżącą (młodociany pracownik zdał egzamin czeladniczy w dniu 31 sierpnia 2022 r.).

Po drugie, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, a Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie pogląd ten podziela, że w sytuacji zmiany przepisów na mniej korzystne dla podmiotu, przy jednoczesnym braku przepisów przejściowych, uwzględniając normę art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, należy stosować normę względniejszą (por. wyroki NSA z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1691/12 i z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt I FSK 1996/11; wszystkie powołane orzeczenia dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sądy administracyjne kontrolują bowiem legalność działalności administracji publicznej, przy czym, zaznaczyć należy, że czynią to w ramach sprawowanego - wymiaru sprawiedliwości - (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.). Sprawując wymiar sprawiedliwości i rozstrzygając sporne zagadnienia sądy uprawnione są zatem do wyważenia racji stron procesu w ramach wykładni i stosowania relewantnych norm prawnych. Nie do pogodzenia - z istotą wymiaru sprawiedliwości - w ocenie Sądu, byłoby przyjęcie interpretacji znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów, w sposób, który prowadziłby do sytuacji, w której pracodawca zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przed 1 września 2019 r. (w niniejszej sprawie w dniu wejścia w życie przepisów, tj. w dniu 1 września 2019 r.), poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, który zdał egzamin określony w umowie, a następnie - z uwagi na brak przepisów intertemporalnych - zostałby pozbawiony dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Zasada sprawiedliwości społecznej wymaga zatem, aby w takiej sytuacji, w której brak jest przepisów intertemporalnych i nowelizacja ustawy zmieniła sytuację adresata normy na mniej korzystną, stosować przepisy prawa korzystniejsze dla niego (por. wyroki: NSA z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1691/12, z dnia 16 października 2012 r., sygn. akt I FSK 1996/11 oraz wyroki WSA w Poznaniu z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 284/19 oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 558/20 publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zasada sprawiedliwości społecznej jest jedną z naczelnych zasad ustrojowych Rzeczypospolitej Polskiej. Jako zasada prawa, jest normą prawną, która nakazuje albo zakazuje zrealizowania określonej wartości (M. Kordela, Zasady prawa. Studium teoretycznoprawne, Poznań 2014, s. 102). Stosowanie zasad prawa może doprowadzić do ich kolizji, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Z jednej strony, obowiązująca zasada praworządności z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwanej dalej w skrócie k.p.a.; wyrażona także w art. 7 Konstytucji RP), a z drugiej zasada sprawiedliwości społecznej z art. 2 Konstytucji RP. Argumentem przemawiającym za przyznaniem warunkowego pierwszeństwa zasadzie sprawiedliwości społecznej w tym przypadku jest ratio legis przepisu art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego, zgodnie z którym ustawodawca dąży do wynagradzania pracodawców, którzy podejmują się dodatkowo, oprócz prowadzenia własnej działalności gospodarczej, kształcenia młodocianych pracowników, a także orzecznictwo sądów administracyjnych wykreowane według stanu prawnego sprzed 1 września 2019 r., w świetle którego nie jest istotne, czy młodociany pracownik zda egzamin zgodnie z § 11 ust. 2 i 4 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2018 r., poz. 2010), jak i wówczas, gdy zda egzamin z pominięciem tego rozporządzenia, a wyłącznie na podstawie rozporządzeń Ministra Edukacji Narodowej (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 325/19 oraz wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 324/19 wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 września 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 284/19 oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 558/20; publ. http//orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszym przypadku orzekające organy stanęły na stanowisku, że z dniem 1 września 2019 r., zastosowanie znajdowały jednakże wprost przepisy które z tym dniem weszły w życie, a które Kolegium przytoczyło na wstępie uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Warunkiem zatem przyznania dofinansowania kształcenia pracownika młodocianego w przypadku zdania przez niego egzaminu czeladniczego - zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r., poz. 1267, zwanej dalej ustawą o rzemiośle), jest zdaniem Kolegium, zatrudnienie go w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - w okresie poprzedzającym egzamin. Dlatego zasadnym jest uznanie, że rzemieślnikiem w rozumieniu art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego jest nie tylko rzemieślnik w rozumieniu ustawy o rzemiośle, ale również pracodawca, w imieniu którego zakład prowadzi albo u którego zatrudniona jest osoba, która jest rzemieślnikiem. Przesłanką uznania tej formy działalności gospodarczej za rzemieślniczą jest wykorzystanie zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, wszystkich wspólników i ich pracy własnej. W sytuacji zatem kiedy jeden ze wspólników nie posiada kwalifikacji o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3 ustawy o rzemiośle, spółka nie może zostać uznana za rzemieślnika. Podsumowując, mając na uwadze fakt, że wnioskująca strona skarżąca nie jest rzemieślnikiem w rozumieniu ustawy o rzemiośle, a młodociany pracownik, z którym strona skarżąca zawarła w dniu 1 września 2019 r. umowę o pracę zdał egzamin czeladniczy wymagany w przypadku zatrudnienia młodocianego pracownika w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, dofinansowanie nie może zostać przyznane z uwagi na nie spełnienie warunku określonego w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego.

Zauważyć jednak również należy to, że na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy o rzemiośle.

Dokonując wykładni tego ostatniego przepisu, w ocenie Sądu, wziąć należało pod uwagę nie tylko jego literalne brzmienie, jak w istocie uczyniły to organy, ale należało również posłużyć się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej. Skoro ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych - pod warunkiem - że kwalifikacje takie posiada osoba prowadząca zakład w jego imieniu albo osoba przez niego zatrudniona, to nie sposób przyjąć, że art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a Prawa oświatowego mówi wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ustawy o rzemiośle. Wydaje się, że inne rozumienie przedstawionych unormowań byłoby sprzeczne z ich celem, którym jest zachęcenie pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych poprzez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia.

Zauważyć bowiem należy, że z woli ustawodawcy wyrażonej w art. 122 ust. 1 pkt 1 Prawa oświatowego, dofinansowanie kosztów kształcenia przysługuje tym pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego (co w niniejszej sprawie jest bezsporne), jeżeli pracodawca "lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo zatrudniona u pracodawcy" posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania.

Nie ulega wątpliwości, że jakkolwiek pracodawcą w niniejszej sprawie jest strona skarżąca, to prowadzący przyuczenie zawodowe młodocianych posiadał określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania kwalifikacje. Umowa została zawarta na okres 36 miesięcy kształcenia młodocianego – od 1 września 2019 r. do 31 sierpnia 2022 r. W dacie zawierania umowy z młodocianym pracownikiem pracodawca spełniał te wymogi, na co trafnie zwróciła uwagę pełnomocnik strony skarżącej, a co zresztą przyznały nawet same orzekające w sprawie organy. Złożył wniosek z wszelkimi wymogami. Rozpoczęcie cyklu szkolenia i zawarcie umowy miały miejsce w dniu zmiany przepisów –1 września 2019 r. Pracownik ukończył kształcenie i zdał egzamin.

Podnieść również należy w odniesieniu do tej ostatniej z wymienionych kwestii - związanej ze zdaniem egzaminu przez młodocianego pracownika - że w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 września 2019 r. sądy administracyjne, rozstrzygając sprawy z zakresu dofinansowania kształcenia młodocianych pracowników, stosowały wykładnię rozszerzającą, w zakresie, w jakim ustawodawca nie sprecyzował w art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego wymogów, co do obowiązku zdawania konkretnego egzaminu przed podmiotem, o którym mowa w pkt 1 omawianego przepisu.

W rozpoznawanej sprawie umowa o pracę z młodocianym pracownikiem w celu przygotowania zawodowego została zawarta w dniu 1 września 2019 r. (k. 11 akt administracyjnych). W tej dacie obowiązywało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2018 r., poz. 2010).

W orzeczeniach wydanych na tle art. 70b ustawy o systemie oświaty (ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty; Dz. U. z 2020 r., poz. 1327), mającego identyczne brzmienie jak art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego, wielokrotnie zwracano uwagę na to, że przepisy rozporządzenia w zakresie wymogów egzaminacyjnych dotyczących młodocianego kończącego naukę zawodu nie są spójne z regulacjami ustawy o systemie oświaty, dotyczącymi przesłanek uzyskania dofinansowania kosztów jego kształcenia. Wskazywano właśnie na cel regulacji tych przepisów, które mają w założeniu zachęcić pracodawców do kształcenia zawodowego młodocianych poprzez dofinansowanie kosztów takiego kształcenia. Dofinansowanie to przysługuje po spełnieniu określonych warunków normatywnych, dotyczących zarówno pracodawcy, jak i młodocianego. Młodociany pracownik ma wprawdzie obowiązek zdać egzamin kończący naukę zawodu, ale pracodawca nie zawsze może mieć wpływ na to, kiedy i przed jaką komisją egzaminacyjną będzie zdawać młodociany pracownik.

W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto zatem, że przez zdanie egzaminu zgodnie z przepisami, o których mowa w art. 122 ust. 1 pkt 1 należy rozumieć zdanie egzaminu na podstawie któregokolwiek z przepisów, na podstawie których funkcjonują komisje egzaminacyjne wymienione w § 11 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2018 r. poz. 2010; por.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt I OSK 271/09; wyrok z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt I OSK 273/09; wyrok z dnia 25 maja 2018 r., sygn. akt I OSK 2942/17). Tezy zawarte we wskazanych orzeczeniach zachowują w dalszym ciągu aktualność.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach tych podkreśla, że jeżeli młodociany ukończy naukę zawodu złożeniem egzaminu na podstawie któregokolwiek z przepisów regulujących zdawanie egzaminów kończących naukę zawodu, spełniony zostanie warunek do uzyskania przez pracodawcę dofinansowania.

Zdanie takiego egzaminu stanowi wobec tego spełnienie jednego z warunków dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

Wobec tego nie do pogodzenia – z istotą wymiaru sprawiedliwości – byłoby zdaniem składu orzekającego Sądu przyjęcie takiej interpretacji przepisów Prawa oświatowego i wykonawczych do tej ustawy w sposób, który prowadziłby do sytuacji, w której pracodawca zawarł umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przed 1 września 2019 r., czy też w tym dniu, poniósł koszty kształcenia młodocianego pracownika, który zdał egzamin określony w umowie, a następnie – z uwagi na brak przepisów intertemporalnych – zostałby pozbawiony dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

W ocenie Sądu, błędna jest wykładnia przepisów prawa materialnego, według której, do rozpoznania wniosku o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika przyjęto kryteria określone w znowelizowanych przepisach Prawa oświatowego.

W konsekwencji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, jak i organ pierwszej instancji błędnie przyjęły, że podstawę rozpoznania wniosku strony skarżącej stanowiły kryteria określone w art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego w brzmieniu obowiązującym po 1 września 2019 r., co stanowiło naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.).

W tym stanie rzeczy uznać należało, że strona skarżąca spełniła normatywne przesłanki uprawniające do przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, określone w art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego:

- w dniu 1 września 2019 r. zawarta została z młodocianym pracownikiem umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego;

- młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1 (pkt 2 ust. 1 art. 122 Prawa oświatowego).

Ponadto wniosek o przyznanie dofinansowania został złożony w terminie określonym w art. 122 ust. 7 Prawa oświatowego.

W ocenie więc Sądu kontrolowane decyzje zapadły także z naruszeniem przepisów prawa materialnego (art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą wykładnię i zastosowanie oraz postępowania, tj. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jej wynik poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikłą z niewłaściwie przeprowadzonej wykładni prawa materialnego.

Organy administracji ponownie rozpoznając sprawę szczegółowo i rzetelnie rozważą okoliczności niniejszej sprawy, uwzględniając wyrażone w uzasadnieniu wyroku stanowisko prawne, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a., a następnie wydadzą stosowne rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie 200 i 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku.