Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 46/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1a, art. 2 par. 1 pkt 10, art. 5 par. 1 pkt 2, art. 26 par. 1, par. 3a, par. 5, art. 33
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2, art. 17 ust. 1, ust. 2, ust. 10, ust. 11
journal: Dz.U. 2021 poz 2069
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
article: par. 8 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 753
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 195
law: Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Asesor WSA Maja Pietrasik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 8 listopada 2022 r., nr OPE.906.2.72.2022.MR w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

J. P. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 8 listopada 2022 r., nr OPE.906.2.72.2022.MR w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W wyniku przeprowadzonej 15 maja 2019 r. kontroli sanitarnej w Samodzielnym Publicznym Miejskim Zakładzie Opieki Zdrowotnej, ul. [...] w S. przedstawiciele Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Słupsku stwierdzili brak wykonania szczepień ochronnych u dziecka – A. P.,

ur. 20 sierpnia 2016 r., przeciwko odrze, śwince, różyczce, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae typu b, zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych.

Pismem z dnia 16 lipca 2019 r., w związku z odmową szczepień, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku wezwał J. P. do dobrowolnego wykonania obowiązku szczepienia dziecka przeciwko odrze, śwince, różyczce, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae typu b.

W odpowiedzi na wezwanie z dnia 13 sierpnia 2019 r. T. i J. P. poinformowali m.in., że badanie kwalifikacyjne do szczepienia A. P. odbędzie się 23 września 2019 r. Rodzice wyjaśnili ponadto, że nie odmawiają szczepień córki, o czym świadczy chociażby fakt poddania jej szczepieniom nieobowiązkowym. Rodzice wyjaśnili dodatkowo, że po każdym szczepieniu u ich córki występowały niepożądane odczyny poszczepienne.

Osobnym pismem z dnia 13 sierpnia 2019 r. T. i J. P. wystąpili do organu z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej.

Pismami z dnia 21 sierpnia 2019 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku udzielił rodzicom małoletniej A. P. odpowiedzi odnosząc się

do podniesionych kwestii oraz zgłoszonego wniosku.

W kolejnym piśmie z dnia 16 września 2019 r. T. i J. P. wyrazili dalsze wątpliwości odnośnie legalności obowiązku oraz skutków szczepień, na które pismem z dnia 2 października 2019 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny

w Słupsku udzielił stosownej odpowiedzi.

W dniu 23 października 2019 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny

w Słupsku otrzymał kolejne pismo od rodziców małoletniej, na które udzielił odpowiedzi w piśmie z dnia 19 listopada 2019 r. Dalsza wymiana pisemnych stanowisk między rodzicami małoletniej a organem trwała od 9 grudnia 2019 r. do 15 lipca 2020 r.

W dniu 13 maja 2021 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku otrzymał z Samodzielnego Publicznego Miejskiego Zakładu Opieki Zdrowotnej

w S. informację o dalszym uchylaniu się rodziców małoletniej A. P. od wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka.

W związku z tym faktem Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku wystosował do strony w dniu 20 maja 2021 r. upomnienie w związku z niedopełnieniem obowiązku szczepień ochronnych zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych (PSO). W upomnieniu zawarte zostało pouczenie, że w przypadku dalszego uchylania się

od przedmiotowego obowiązku w terminie sprawa zostanie skierowana na drogę postępowania egzekucyjnego.

W terminie od 14 czerwca 2021 r do 20 czerwca 2022 r. rodzice małoletniej kilkukrotnie wyrażali swoje stanowisko odnośnie realizacji przedmiotowego obowiązku, na co organ reagował udzielając pisemnych odpowiedzi.

Wobec dalszego uchylania się J. P. od obowiązku o charakterze niepieniężnym, pismem z dnia 20 czerwca 2022 r., Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku wystąpił do Wojewody Pomorskiego z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Do wniosku organ załączył tytuł wykonawczy.

W dniu 5 lipca 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku otrzymał kolejne pismo od rodziców małoletniej, na które udzielił odpowiedzi pismem

z dnia 20 lipca 2022 r.

Postanowieniem z dnia 13 lipca 2022 r., wydanym na podstawie art. 119

w związku z art. 121 i art. 122 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.), zwanej dalej

w skrócie: "u.p.e.a.", Wojewoda Pomorski nałożył na J. P. grzywnę w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania małoletniej A. P. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Pismem z dnia 22 sierpnia 2022 r. J. P. wystosowała zarzuty

do prowadzonego postępowania egzekucyjnego wskazując na następujące wady tytułu wykonawczego:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu oraz błąd co do zobowiązanego;

3) brak stwierdzenia, że obowiązek jest wymagalny oraz podstaw określenia

go jako wymagalny;

4) brak wymagalności obowiązku z innego powodu;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanie środka egzekucyjnego;

7) brak normy kompetencyjnej;

8) strona nie została poinformowana o dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu J. P. podniosła, że na podstawie art. 5 ust. 2 u.z.z.ch. została wezwana do wykonania poszczególnych zabiegów szczepiennych przeciw chorobom zakaźnym, a taki obowiązek nie wynika z tej normy i w ogóle nie istnieje.

Po przytoczeniu brzmienia przepisów art. 5 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 u.z.z.ch. zaznaczyła, że z ich treści wynika jedynie, iż rodzic jest zobowiązany umożliwić lekarzowi wykonanie badania kwalifikacyjnego w celu wykluczenia przeciwwskazań do zabiegu medycznego. Poddawanie dziecka samemu zabiegowi szczepiennemu stoi również w sprzeczności z ust. 3 art. 17 u.z.z.ch. Szczepienia nie można przeprowadzić jeśli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań a szczepieniem upłynęło

24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu wydanym

po przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym. W dniu wydania tytułu wykonawczego przedmiotowy obowiązek nie istniał i nie istnieje nadal, ponieważ bez odpowiedniego badania i zaświadczenia jest niewykonalny. Dodatkowo w przypadku chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym lekarz stwierdził, o czym wierzyciel był informowany (pismo z dnia 25 maja br.), że nie można wykluczyć przeciwwskazań

do szczepień przeciwko nim uodparniających.

Odnośnie drugiego zarzutu J. P. wyjaśniła, że w tytule wykonawczym wierzyciel powołał się na art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.ch., a w opisie obowiązku podał, że łączny czas na wykonanie ww. szczepień ochronnych - 3 miesiące, licząc od daty otrzymania tytułu wykonawczego, a więc niezgodnie z ww. przepisem prawa.

W tytule wzywa się stronę do wykonania obowiązku zawartego w art. 5 ust. 2 u.z.z.ch.,

który zobowiązuje do poddawania dziecka szczepieniom. Tymczasem w opisie czynności jest mowa o wykonywaniu szczepień, do czego strona nie posiada kompetencji ani umiejętności, zatem żadne zobowiązanie tu nie zachodzi.

Ponadto wierzyciel wszczął dwa postępowania wobec obojga rodziców,

którzy w uznaniu organu sprawują prawną pieczę, a co za tym idzie nie określił zobowiązanego prawidłowo. Organ nie wskazał poprzez uzasadnienie faktyczne

i prawne - w rozumieniu art. 124 § 2 k.p.a. (patrz: odwołanie z art. 18 u.p.e.a.)

- kto w niniejszych postępowaniach egzekucyjnych jest uznawany za zobowiązanego, kto za przedstawiciela ustawowego, które obowiązki są uznawane za zaległe,

które są rozpatrywane łącznie, a które rozdzielnie. Nieprawidłowo uznał, nakładając grzywnę na oboje rodziców, że zobowiązani są jednocześnie i ojciec i matka, podczas gdy w istocie pełnią oni rolę "ustawowego przedstawiciela zobowiązanego".

Odnośnie trzeciego zarzutu wskazano, że upomnienie nie zawiera terminu upłynięcia obowiązku co oznacza, iż nie został on w ogóle określony, a zatem stwierdzenie wymagalności w tytule wykonawczym jest nieuzasadnione. Obowiązek jest wymagalny, jeśli lekarz zgodnie z rozporządzeniem i Programem Szczepień Ochronnych prawidłowo zaktualizował termin realizacji badania kwalifikacyjnego

i przekazał go PPIS w Słupsku. Tego lekarz nie uczynił.

Odnośnie czwartego z zarzutów strona wyjaśniła, że obowiązek poddania dziecka szczepionym ochronnym jest niewymagalny, ponieważ dziecko doznało NOP, lekarz nie określił bezpieczeństwa wykonania zabiegu sztucznej immunizacji u dziecka, a w dokumentacji medycznej poświadczył nieprawdę

Odnośnie piątego zarzutu J. P. wskazała, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest wykonalny tylko wtedy, jeśli jest wykonany zgodnie z zasadami zawartymi w u.z.z.ch. oraz ze standardami bezpieczeństwa zawartymi w Charakterystyce Produktu Leczniczego przez producentów szczepionek. Ponieważ lekarz przeprowadził badanie kwalifikacyjne z naruszeniem przepisów prawa i standardami bezpieczeństwa, obowiązek ten jest niewykonalny.

Ponadto zdaniem strony, egzekucja jest niedopuszczalna, ponieważ stan faktyczny jest zgodny ze stanem formalnym, tj. postępowanie strony jest zgodne

z przepisami, obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym został wykonany wprost z ustawy.

Odnośnie braku normy kompetencyjnej J. P. powołała się

na stanowisko, że z określenia zadań danego organu nie wynika automatycznie dlań upoważnienie (kompetencja) do podejmowania określonych czynności lub aktów. Również samo określenie zakresu działania organu nie może stanowić podstawy

do działań władczych organu administracji. Działanie organu administracji publicznej musi mieć bowiem konkretną podstawę prawną (normę kompetencyjną, określającą formy prawne, jakimi może się posługiwać organ administracji). Norma kompetencyjna upoważniająca organ do podejmowania rozstrzygnięcia powinna co najmniej określać czynność organu, która jest przedmiotem kompetencji. W całym postępowaniu wierzyciel nie przytoczył właściwej normy kompetencyjnej. Na żadnym z etapów postępowania nie została wydana ani decyzja o prowadzeniu nadzoru epidemiologicznego wobec dziecka, ani nie został określony stan faktyczny uprawniający PPIS do konkretyzowania obowiązku zawartego w art. 5 i 17 ustawy

o zapobieganiu i zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi. Ustawa ta nie przewiduje możliwości wydania decyzji dotyczących szczepień ochronnych przez IS oraz decyzji

o terminie ich realizacji poza wymienionymi okolicznościami. Wynika to z faktu,

że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny - wynika on wprost z przepisów prawa.

Ponadto, doręczone stronie upomnienie nie zawiera daty upłynięcia wykonania obowiązku. Mimo wielokrotnych zapytań PPIS w Słupsku nie podał tej daty.

Prawidłowe określenie tej daty jest niezbędne aby wszcząć postępowanie egzekucyjne.

Bez tej przesłanki wystawienie upomnienia jest wbrew art. 15 § 1 u.p.e.a.

Inspektor Sanitarny nie wskazał zgodnie z przepisami: roku, miesiąca i dnia,

od którego uznał datę upłynięcia tego terminu. Nie podał również podstawy prawnej

do wyznaczenia tego termin lub stwierdzenia, że taki termin nie został przez stronę przekroczony, dla każdej z chorób zakaźnych wymienionych w § 2 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Organ nie udzielił też niezbędnych wyjaśnień, tym samym naruszając

art. 9 k.p.a. W upomnieniu inspektor sanitarny powołuje się na art. 15 § 1 u.p.e.a.

Skoro jednak upomnienie zostało wystawione bez podstaw prawnych to wystawiony

na jego podstawie tytuł wykonawczy oraz postanowienie o nałożeniu grzywny nie są zgodne z obowiązującym prawem i nie mogą być podstawą egzekucji administracyjnej. Niejasne jest również stwierdzenie w upomnieniu: "niedopełnienie obowiązku szczepień". Co więcej, upomnienie zawiera inny wykaz chorób zakaźnych niż te,

które znajdują się w tytule wykonawczym.

Dodatkowo strona nie została poinformowana o dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego i nie miała możliwości złożyć wierzycielowi wyjaśnień w sprawie.

Postanowieniem z dnia 2 września 2022 r., sygn. SO-IX.756.240.2022.KS, Wojewoda Pomorski, wstrzymał postępowanie egzekucyjne w związku z wniesieniem do Ministra Zdrowia zażalenia na postanowienie Wojewody Pomorskiego.

Postanowieniem z dnia 7 września 2022 r., nr 14.EP.2022, stanowisko wierzyciela w sprawie zarzutów zobowiązanej (znak EP.4220.2.3.47.2019.JJ) Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku oddalił zarzuty w całości.

Jako podstawę prawną wydanego postanowienia organ wskazał na przepisy art. 34 § 1 i 2 w związku z art. 18 u.p.e.a. (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.).

W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ wskazał, że przepisy dokładnie opisują procedurę poddania się szczepieniom ochronnym, która wynika wprost z ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Ustawa przyznaje lekarzom,

a więc osobom z odpowiednimi uprawnieniami i wiedzą specjalistyczną uprawnienie

do podjęcia decyzji o poddaniu dziecka szczepieniu ochronnemu.

Ponadto, przepisy art. 15 i art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2022 r., poz. 1876) wyraźnie stanowią,

że odmowa wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych jest możliwa tylko wtedy, jeżeli przepisy innych ustaw nie stanowią inaczej. Natomiast ustawa nakładająca obowiązek poddania się określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. 2018 r. poz. 753 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, szczepieniom ochronnym, nie przewiduje możliwości odmowy poddania się badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniom. W związku z powyższym ustawa wyłącza obowiązek uzyskania zgody poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Jest to tzw. kontratyp działania w ramach uprawnienia wyłączający bezprawność czynu. Wobec tego nie zaistniała przeszkoda prawna wywołana brakiem przeprowadzenia lekarskich badań kwalifikacyjnych w celu wykluczenia przeciwwskazań do przeprowadzenia szczepienia.

Obowiązek szczepienia A. P. stał się wymagalny odpowiednio przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi (IV dawka - w 16-18 m-cu życia), Heamophilus influenzae typu b (IV dawka - w 16-18 m-cu życia), poliomyelitis (III dawka - w 16-18

m-cu życia); odrze, śwince i różyczce (I dawka - w 13-15 m-cu życia). Obowiązek ten staje się już egzekwowany w chwili wejścia dziecka objętego obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez ustawę - w tym bowiem okresie obowiązkowe szczepienia ochronne powinny zostać wykonane. Powołane ramy czasowe nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Ściśle wyznaczone terminy szczepień przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym oraz dokładnie określone interwały czasowe pomiędzy poszczególnymi szczepieniami zostały wyznaczone

w oparciu o szeroko rozumianą aktualną wiedzę medyczną w tym zakresie.

Tak więc samowolne przesuwanie terminów szczepień, czy też ich kumulowania według własnego uznania nie jest możliwe.

Ponadto, przepis art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych stanowi, że osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2 są obowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie

ust. 10 pkt 1. Przy czym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności

do czynności prawnych, odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną,

albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień

są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program Szczepień Ochronnych

w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. To na zobowiązanej jako rodzicu małoletniego dziecka i w związku z tym jego opiekunie prawnym spoczywał obowiązek umówienia terminu wizyty szczepiennej oraz zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę profilaktyczną, tak aby zmieścić się w granicach wiekowych z realizacją obowiązku szczepienia.

Ustawowy obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym w rozporządzeniu wynika wprost z ustawy

i nie wymaga konkretyzacji w postaci decyzji administracyjnej, ma ścisły związek

z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych u osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W oparciu o powołane przepisy, po otrzymaniu informacji

o niewykonaniu ustawowego obowiązku poddania szczepieniu małoletniej córki, upomnieniem nr 2.EP.2021 z dnia 20 maja 2021 r., organ wezwał J. P.

do wykonania obowiązku wynikającego z mocy prawa. Wobec niewykonania przez zobowiązanego wymienionego obowiązku organ jako wierzyciel złożył do Wojewody Pomorskiego tytuł wykonawczy [...] z dnia 20 czerwca 2022 r. wraz z wnioskiem

o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Obowiązek jest wymagalny, a zobowiązana została prawidłowo pouczona o konsekwencjach jego niezrealizowania, w przesłanym upomnieniu, zgodnie z art. 15 u.p.e.a. W tytule wykonawczym wskazano też choroby zakaźne, które w dniu wystawienia tytułu podlegały obowiązkowi wykonania

u małoletniej A. P. W ww. tytule nie uwzględniono szczepienia przeciw Haemophilus influenzae typu b, które zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego przeznaczone jest dla dzieci do ukończenia 5. roku życia. A. P. w dniu wystawienia tytułu rozpoczęła 6 rok życia wobec czego ww. szczepienie nie podlega obowiązkowemu wykonaniu.

W wyniku rozpoznania zażalenia J. P., zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 listopada 2022 r., Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny uchylił postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Słupsku z dnia

7 września 2022 r., znak EP.4220.2.3.47.2019.JJ w części dotyczącej rozpoznania zarzutów nr 6, 7 i 8 oraz w tym zakresie umorzył postępowanie pierwszej instancji.

W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ wyjaśnił, że obowiązek respektowania zapisów zawartych w Programie Szczepień Ochronnych ma swoje umocowanie w akcie prawnym w randze ustawy. Program ten precyzuje,

jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w Programie. Wskazanie

3 - miesięcznego terminu realizacji obowiązku zaległych szczepień, zapisanego w tytule wykonawczym [...] jest terminem wystarczającym do uzupełnienia u dziecka

- A. P. szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis oraz odrze, śwince i różyczce.

Wbrew twierdzeniu zażalenia, strona została powiadomiona o dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Upomnienie z dnia 20 maja 2021 r. zawierało pouczenie o skierowaniu sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego w przypadku uchybienia terminu określonego w treści upomnienia tj. 7 dni od daty otrzymania upomnienia.

Z kolei o kwalifikacji dziecka do szczepienia każdorazowo decyduje lekarz

po wykonaniu badania kwalifikacyjnego, a nie rodzic, co znajduje potwierdzenie

w orzecznictwie sądów administracyjnych. Strona nie przedstawiła natomiast zaświadczenia lekarskiego o istniejących przeciwwskazaniach do wykonania szczepienia zgodnego z wzorem zaświadczenia określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia, które mogłoby stanowić podstawę do odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego. Twierdzenie strony, że poddanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym uzależnione jest od wykluczenia przez lekarza wszystkich przeciwskazań i ustalenia indywidualnego programu szczepień ochronnych w świetle przywołanego powyżej wyroku sądu

nie znajduje uzasadnienia. Żaden przepis ustawy nie nakłada na lekarza obowiązku przeprowadzania testów np. w kierunku ewentualnych alergii na substancje znajdujące się w szczepionkach. Inaczej będzie jednak w sytuacji, gdy przedstawiciel ustawowy

lub opiekun faktyczny poinformuje lekarza, że dziecko faktycznie jest uczulone

na konkretne składniki - wówczas do lekarza posiadającego takie szczególne informacje będzie należało upewnienie się, czy w skład szczepionki tenże składnik

nie wchodzi i wówczas również lekarz decyduje, czy dziecko może być zaszczepione, czy ewentualnie odroczyć szczepienie. Wprawdzie art. 16 ustawy o prawach pacjenta

i Rzeczniku Praw Pacjenta stanowi, że pacjent ma prawo do wyrażenia zgody

na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub do odmowy takiej zgody,

jednak zgodnie z art. 15 tej ustawy, przepisy te stosuje się jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej. Podobnie w art. 32 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r.

o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2022 r., poz. 1731 ze zm.) czytamy,

że lekarz może udzielić innych świadczeń zdrowotnych po wyrażeniu zgody przez pacjenta, ale z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie. Wyjątki takie przewiduje m.in. ustawa z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2021 r., poz. 2069 ze zm.). Wprowadzając obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym ustawa ta wyłącza obowiązek uzyskania zgody na poddanie się takim szczepieniom. Jest to tzw. kontratyp działania

w ramach uprawnienia, wyłączający bezprawność czynu. Istnieje zatem przepis prawa wyłączający bezprawność czynności (wykonanie zabiegu leczniczego), która wykonana bez zgody pacjenta mogłaby rodzić odpowiedzialność lekarza. Powołując się

na orzecznictwo organ zaznaczył, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z tzw. klauzuli sumienia, tj. uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu, z powołaniem się

na art. 16 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Organ zaznaczył,

że zwolnienie z obowiązku uzyskania zgody nie wynika z umowy prywatnej pomiędzy lekarzem a pacjentem, lecz z przepisów powszechnie obowiązującego prawa.

Wyroki sądów administracyjnych stwierdzające nieważność decyzji wydawanych

przez inspekcje sanitarne oznaczają jedynie tyle, że obowiązek poddania się szczepieniom wynika bezpośrednio z mocy prawa (brzmienia ustawy) i nie musi być skonkretyzowany w odrębnej decyzji.

Organ II instancji wyjaśnił też, że zarzuty sformułowane przez stronę w pkt 6, 7

i 8 pisma z dnia 22 sierpnia 2022 r. nie dotyczą żadnej z wymienionych w art. 33 § 1 u.p.e.a. podstaw zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W związku z tym organ

I instancji nie powinien dokonać ich rozpoznania, ponieważ nie wypełniają dyspozycji wymienionego przepisu.

Organ dodał, że z tych względów postanowił uchylić postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Słupsku w części obejmującej zarzuty w pkt 6, 7 i 8, a w pozostałej części zaskarżone postanowienie utrzymać

w mocy.

W skardze na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego J. P. wniosła o: "oddalenie postanowienia PWIS

w całości oraz uchylenie tytułu wykonawczego z dnia 20 czerwca 2022 r.".

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że organ drugiej instancji nie odniósł się

do wszystkich zarzutów lub odniósł się niemerytorycznie, czym uchybił obowiązkowi wynikającemu z art. 8 i 11 k.p.a. Konkretnie, organ nie odniósł się do pkt 3 zarzutów, ani do kwestii, dlaczego egzekucja administracyjna jest prowadzona wobec oboga rodziców.

Następnie, powołując się na orzecznictwo skarżąca dodała, że niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Córka skarżącej wielokrotnie była poddawana badaniu kwalifikacyjnemu (również na bezprawne wezwania w terminach, gdy z mocy prawa obowiązywało odroczenie obowiązku). W związku z tym zachodzi błąd co do zobowiązanego. Jednocześnie, zgodnie z przepisami prawa,

wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego, po którym lekarz wydaje zaświadczenie.

W odniesieniu do badań kwalifikacyjnych córki lekarz nigdy nie wydawał takich zaświadczeń (z wyjątkiem jednego na wyraźnie żądanie strony, które zawierało skierowanie do poradni specjalistycznej) i nie znajdują się one w dokumentacji medycznej dziecka. Brakuje szczególnie zaświadczenia z przeprowadzonego badania w dniu 18 maja 2022 r., nie ma również wzmianki o tym, że takowe zostało przez lekarza wystawione. Co więcej, brak jest informacji o wyniku badania kwalifikacyjnego do szczepienia. Nie można zatem na tej podstawie wnioskować, że dziecko zostało zakwalifikowane do szczepienia, co jest elementem niezbędnym do przeprowadzenia zabiegu medycznego. Wpisane w dokumentacji zdanie: "Mama nie wyraża zgody na szczepienie" jest nieprawdą, co potwierdza stenogram z nagranej wizyty.

Zatem dziecko nie zostało przez lekarza w ogóle zakwalifikowane, a zaświadczenie

nie zostało wydane. Mimo to, następnego dnia, tj. 19 maja, lekarz przekazał do PPIS

w Słupsku formularz zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązku szczepień ochronnych, na podstawie czego PPIS w Słupsku wystawił tytuł wykonawczy.

Ani PPIS w Słupsku, ani PWIS w Gdańsku nie odnieśli się do kwestii braku zaświadczenia z przeprowadzonego badania, braku wykluczenia przez lekarza przeciwskazań zgodnie z ustawą oraz braku określenia bezpieczeństwa zastosowania preparatu szczepionkowego.

O tych uchybieniach był informowany PPIS w Słupsku w pismach z dnia

25 maja i 30 czerwca 2022 r., zostały one także podkreślone w zarzutach do tytułu wykonawczego. Choć strona wnioskowała o przeprowadzenie kontroli w tym zakresie, PPIS w Słupsku nie podjął żadnych kroków.

W ocenie skarżącego, PWIS w Gdańsku błędnie podaje też, że strona została właściwie poinformowana w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

W upomnieniu z dnia 20 maja 2021 r. termin na wykonanie obowiązku wynosił 7 dni

od daty otrzymania upomnienia. Dnia 15 lipca 2020 r. PPIS w Słupsku poinformował stronę o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z powodu nieprzedstawienia dowodu na wyznaczony termin wizyty w poradni specjalistycznej, mimo żądań strony

do wskazania, w jaki sposób należy ten termin wizyty udowodnić. Zatem PPIS

w Słupsku wszczął postępowanie egzekucyjne 15 lipca 2020 r., a upomnienie zostało wystawione dopiero 20 maja 2021 r. Jest to działanie bezprawne, bowiem egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeśli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczegółowe stanowią inaczej.

Ponadto stronie skarżącej nie jest znana data upłynięcia terminu wykonania obowiązku. Bez tej przesłanki wystawienie upomnienia jest wbrew art. 15 § 1 u.p.e.a. Inspektor Sanitarny nie wskazał zgodnie z przepisami roku, miesiąca i dnia, od którego uznał datę upłynięcia tego terminu. Nie podał również podstawy prawnej do wyznaczenia tego terminu, lub stwierdzenia, że taki termin został przez stronę przekroczony, dla każdej z chorób zakaźnych wymienionych w § 2 rozporządzenia. Organ nie udzielił stronie niezbędnych wyjaśnień, tym samym naruszając art. 9 k.p.a. Zasada informowania stosowana jest nie tylko w ramach postępowań unormowanych przez k.p.a., ale również ze względów praktycznych poza samym postępowaniem.

Na organach ciąży obowiązek informowania zgodnie z prawem. Nieokreślenie terminu upłynięcia obowiązku oznacza, że nie został on w ogóle określony, a zatem stwierdzenie wymagalności w tytule wykonawczym jest nieuzasadnione. W związku

z tym tytuł wykonawczy został wydany na podstawie błędnie wydanego upomnienia, nie zawierającego terminu upłynięcia obowiązku oraz bez wcześniejszego właściwego poinformowania strony o dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Co więcej, Inspektor Sanitarny przesłał upomnienie przed upływem terminu do wykonania obowiązku. Zgodnie z zaświadczeniem wystawionym przez lekarza w dniu 13 grudnia 2019 r., stwierdzone zostały przeciwskazania do przeprowadzenia szczepienia ochronnego "do czasu wydania opinii przez poradnię immunologiczną". Opinia ta została wydana dopiero 30 września 2021 r. W upomnieniu tym PPIS, bez właściwości rzeczowej wyznaczył indywidualny termin wykonania szczepienia, który nie ma żadnego związku z obowiązkiem szczepień ochronnych wynikającym z przepisów ustawy

o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ani z prawnie obowiązującymi terminami szczepień wynikającymi z rozporządzenia. Organ uznał,

że taki indywidualny, bezprawnie wyznaczony w upomnieniu termin szczepienia jest źródłem obowiązku dla obywatela i że wynika on bezpośrednio z prawa oraz jest prawidłowo zaktualizowany. PPIS uznał również, że termin szczepienia bezprawnie wyznaczony w upomnieniu jest wymagalny i może być podstawą postępowania administracyjnego, a następnie egzekucji administracyjnej.

W odniesieniu do środka egzekucyjnego organ nie wyjaśnił, dlaczego dokonano wyboru konkretnego środka egzekucyjnego, ani również wysokości wymierzonej grzywny. Organ ograniczył się tylko to podania przesłanek prawnych, nie uzasadniając w żaden sposób, czym się kierował, wyznaczając taką a nie inną wysokość grzywny oraz czy w jakikolwiek sposób brał pod uwagę sytuację majątkową strony. Orzecznictwo w tym względzie wskazuje, że brak wyjaśnienia przesłanek oznaczałby całkowitą dowolność w tym zakresie i prowadziłby do sytuacji, w której rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w tej części wymykałoby się spod kontroli sądu. Zatem organ egzekucyjny kierując się przede wszystkim efektywnością egzekucji winien mieć

na uwadze treść tytułu wykonawczego, a także górną granicę wymierzanej grzywny

i w uzasadnieniu postanowienia musi przytoczyć okoliczności, dlaczego nałożył grzywnę w takiej, a nie innej wysokości. Chodzi bowiem o takie rozstrzygnięcie, aby zastosowany środek z jednej strony zapewnił efektywność egzekucji, a z drugiej

- był jak najmniej uciążliwy dla zobowiązanego. Natomiast Wojewoda Pomorski nie zbadał i nie przedstawił nawet dowodów na dopuszczalność egzekucji.

O ile zgodnie z tym co napisał PWIS, żaden przepis nie nakłada na lekarza wprost obowiązku przeprowadzania testów, o tyle prawo zobowiązuje lekarza

do postępowania zgodnie z przepisami zawartymi w u.z.z.ch. oraz z standardami bezpieczeństwa zawartymi w Charakterystyce Produktu Leczniczego przez producentów szczepionek. Lekarz postępował wbrew tym zasadom, a także zignorował (podobnie jak PPIS w Słupsku i PWIS w Gdańsku) doznane przez dziecko niepożądane odczyny poszczepienne i chciał zastosować preparaty w trybie off-label. Niepożądane odczyny poszczepienne w takim natężeniu wyraźnie wskazują na prawdopodobne alergie na pewne składniki produktów szczepionkowych.

Organ wskazał też, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do

ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic. Tymczasem PPIS w Słupsku wyznaczył w tytule wykonawczym okres 3 miesięcy na zaszczepienie córki, przekroczył tym samym rażąco swoje kompetencje. Ustawa nie przewiduje możliwości wydania decyzji dotyczących szczepień ochronnych przez PPIS oraz decyzji o terminie

ich realizacji poza wymienionymi w ustawie przypadkami. PPIS nie wydał decyzji

o prowadzeniu nadzoru epidemiologicznego wobec dziecka, nie określił też stanu faktycznego uprawniającego go do konkretyzowania obowiązku zawartego w art. 5 i 17 u.z.z.ch.

Jednocześnie komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie jest źródłem prawa obowiązującego w Polsce, bowiem nie mieści się w katalogu źródeł prawa wymienionych w art. 87 Konstytucji RP. Obowiązek musi natomiast wynikać

z przepisów prawa. Komunikat ze swej istoty wiąże jedynie jednostki mu podległe,

nie zaś poszczególne osoby. Informacje zawarte w komunikacie mogą być jedynie traktowane jako wskazówki techniczne dotyczące wykonywania szczepień ochronnych, ale nie mogą stanowić określenia obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Potwierdza to stanowisko Głównego Inspektora Sanitarnego dotyczące zagadnienia kryterium uznawania osób zobowiązanych do wykonania obowiązku poddawania

się szczepieniom ochronnym za osoby uchylające się od jego wykonania z czerwca 2014 r.: "Chwila, w której wymagane jest poddanie się (poddanie osoby pozostającej pod opieką) szczepieniu obowiązkowemu nie wynika więc z treści samego komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, który stanowi jedynie skierowaną do lekarzy wytyczną merytoryczną dotyczącą przeprowadzenia szczepień ochronnych [...]. Szczepienie może być bowiem przeprowadzone zarówno w terminach opisanych

w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego, jak też w innych terminach określonych przez lekarza w wezwaniu do poddania się szczepieniom [...]."

Błędnie PWIS powtarza za PPIS w Słupsku, że ustawa wyklucza wyrażenie odmowy za zabieg szczepienny. Na podstawie art. 15 i 16 ustawy o prawach pacjenta istnieje prawo do wyrażenia zgody lub odmowy udzielenia jej na zabieg medyczny, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej. Ustawa nie zawiera przepisu wyłączającego tego prawa, jeśli chodzi o zabieg szczepienny, a zarówno u.w.z.l.l.d.

jak i u.p.p. nakładają na lekarza obowiązek spełnienia określonych warunków uzyskania zgody świadomej. Ponadto lekarz nie ma prawa, w sytuacji braku bezpośredniego zagrożenia zdrowia i życia, stosować preparatu farmaceutycznego w trybie off-label, czyli wbrew zaleceniom producenta. Odmowa przeprowadzenia u dziecka nielegalnego i ryzykownego zabiegu medycznego nie może być uznana za uchylanie się od obowiązku poddawania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Skarżąca zapewniła, że wykonał ustawowy obowiązek wynikający z art. 5 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.ch., więc zgodnie z art. 33 ust. 2 pkt 1 u.p.e.a. zachodzi przesłanka w postaci nieistnienia obowiązku. Zaś kwestia braku możliwości spełnienia przez lekarza swojego obowiązku wynikającego z art. 17 ust. 4 u.z.z.ch. sprawia, że zabieg podania preparatu jest niewykonalny.

W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej

w skrócie: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy

nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze wskazane kryterium kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie organu odwoławczego utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, oddalające zarzut skarżącej w sprawie egzekucji administracyjnej.

Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

(tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.), dalej jako "u.p.e.a.".

W dniu wystawienia wobec skarżącej przedmiotowego tytułu wykonawczego

nr [...] z dnia 20 czerwca 2022 r., obowiązywał przepis art. 26 § 1 u.p.e.a. stanowiący, że postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela

o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.

Zgodnie zaś z art. 26 § 3a pkt 1 u.p.e.a., wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym.

W myśl art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a., wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Z kolei zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Na podstawie art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Należy podkreślić, że postępowanie dotyczące zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest jedynie postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. W jego ramach bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, to jest zarzut

w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut ten nie może być jednak określony dowolnie, oparty może być bowiem na przywołanych, ściśle wymienionych przesłankach z art. 33 § 2 u.p.e.a.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła środek prawny w postaci zarzutu

w sprawie egzekucji administracyjnej objętej tytułem wykonawczym nr [...] z dnia 20 czerwca 2022 r., dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W piśmie z dnia 22 sierpnia 2022 r., inicjującym kontrolowane pod względem legalności postępowanie, skarżąca podniosła:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu oraz błąd co do zobowiązanego;

3) brak stwierdzenia, że obowiązek jest wymagalny oraz podstaw określenia

go jako wymagalny;

4) brak wymagalności obowiązku z innego powodu;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanie środka egzekucyjnego;

7) brak normy kompetencyjnej;

8) strona nie została poinformowana o dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

Dostrzeżenia w tym kontekście wymaga w pierwszej kolejności słuszność stanowiska organu drugiej instancji wskazującego, że nie wszystkie podniesione przez skarżącą w piśmie z dnia 22 sierpnia 2022 r. zarzuty mogły stanowić podstawę zarzutu jako środa prawnego w trybie art. 33 u.p.e.a. Nie może budzić wątpliwości,

że sformułowane przez stronę w punktach 6, 7 i 8 zarzuty nie dotyczą bowiem żadnej

z wymienionych w art. 33 § 1 u.p.e.a. podstaw, co widać po zestawieniu ich z treścią art. 33 § 2 pkt 1-6 u.p.e.a. W odniesieniu do tych punktów nie zachodziła więc w ogóle podstawa do ich rozpoznawania, czego nie dostrzegł jednak organ pierwszej instancji.

Pomimo zasadności z punktu widzenia zasad praworządności pobudek,

jakimi kierował się organ odwoławczy Sąd zobowiązany jest wskazać, że sentencja zaskarżonego postanowienia, z technicznego punktu widzenia, jest wadliwa. Niewątpliwie organ odwoławczy ograniczył się bowiem wyłącznie do aspektu dotyczącego uchylenia pierwszoinstancyjnego postanowienia wierzyciela, w części dotyczącej rozpoznania zarzutów zobowiązanego z punktów 6, 7 i 8. Wadliwość tak wydanego rozstrzygnięcia polega na tym, że organ odwoławczy nie rozstrzygnął

o pozostałej części postanowienia organu pierwszej instancji. Zapis w tym zakresie znajduje się dopiero w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, z którego jednoznacznie wynika, że w pozostałej części organ odwoławczy postanowił rozstrzygnięcie (postanowienie) organu pierwszej instancji utrzymać w mocy.

Sąd w tym zakresie aprobuje stanowisko wyrażone w wyroku tut. Sądu z dnia 18 maja 2023 r., w sprawie III SA/Gd 55/23, odnoszące się do identycznego w swej istocie naruszenia prawa przez Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego. W ocenie Sądu, prawidłowe sformułowanie rozstrzygnięcia, które jest dokonywane przez organ odwoławczy w stosunku do zaskarżanego w toku instancji aktu (rozstrzygnięcia) organu pierwszej instancji powinno oczywiście obejmować całość przedmiotu rozpoznawanej i rozstrzyganej przez ten organ sprawy, a zatem

- w przypadku, gdy w toku kontroli instancyjnej organ odwoławczy postanawia dokonać zmiany pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia jedynie w części (jak miało to miejsce

w niniejszej sprawie) - to w sentencji decyzji/postanowienia powinien jasno i wyraźnie wskazać, w jakiej części dokonuje zmiany tego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, i jakie rozstrzygnięcie w tym zakresie sam podejmuje, a jednocześnie dać wyraz temu, w jakiej części podziela podjęte przez organ pierwszej instancji rozstrzygnięcie, czyli utrzymuje to rozstrzygnięcie w mocy (tj. utrzymuje w mocy decyzję/postanowienie organu pierwszej instancji w tej części).

Katalog możliwych rozstrzygnięć organu drugiej instancji zawarty został

w przepisie normującym procedurę administracyjną, to jest art. 138 k.p.a. w stosunku do kontroli instancyjnej decyzji, ale także w odniesieniu do postanowień na podstawie odesłania z art. 144 k.p.a. Jest to zatem przepis postępowania administracyjnego, którego naruszenie - stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - może prowadzić

do uwzględnienia skargi, jednakże pod warunkiem, że stwierdzone przez sąd naruszenie przepisu postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu taka sytuacja nie ma jednakże miejsca w rozpoznawanej sprawie. Jakkolwiek organ odwoławczy w sentencji zaskarżonego postanowienia wskazał jedynie, że uchyla postanowienie organu pierwszej instancji orzekające

w sprawie wniesionych przez skarżącego zarzutów w części odnoszącej się do rozpoznania zarzutu wskazanego w punkcie 6, 7 i 8, to jednak z treści uzasadnienia postanowienia Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego bezsprzecznie wynika, że przedmiotem rozpoznania organ ten uczynił także pozostałe zarzuty zobowiązanej, co zresztą potwierdza stwierdzenie organu w końcowej części uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, że "postanowił uchylić postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Słupsku w części obejmującej zarzuty w pkt. 6, 7 i 8, a w pozostałej części zaskarżone postanowienie utrzymać

w mocy". W przedstawionych okolicznościach nie sposób uznać, że pominięcie przez organ wskazania w sentencji rozstrzygnięcia, iż "w pozostałej części zaskarżone postanowienie utrzymuje w mocy" może stanowić o takiej wadliwości tego postanowienia, która uzasadniałaby jego wyeliminowanie wyłącznie z tego właśnie powodu z obrotu prawnego. Nie ulega wątpliwości, że organ drugiej instancji rozpoznał zaskarżoną na skutek złożonego zażalenia na postanowienie w przedmiocie oddalenia zarzutów skarżącej sprawę w jej całokształcie, a zatem sam fakt zaniechania uwidocznienia tego w sentencji zaskarżonego postanowienia nie może stanowić

o naruszeniu przez organ odwoławczy przepisów postępowania, które by mogło mieć istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy.

Przechodząc zaś do oceny zasadności pozostałych podstaw zarzutów należy stwierdzić, że organ odwoławczy zasadnie uznał postanowienie organu pierwszej instancji wydane w pozostałej części za prawidłowe.

Wskazania wymaga bowiem, że zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego.

Wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym - art. 1a pkt 13 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 tej ustawy uprawnionym do żądania wykonania

w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. - dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa - organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana

w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności

- podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.

W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku, co wynika z art. 2, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 338 ze zm.).

Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym jest natomiast osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W rozpatrywanej sprawie jest to matka dziecka, co do której istnieje ustawowy obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, który wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia

5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz.1657 ze zm.), w skrócie: "ustawa".

Z kolei stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Kontrolowane postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w wyniku wystawienia wobec skarżącej przez wierzyciela, czyli Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Słupsku tytułu wykonawczego z dnia 20 czerwca 2022 r., który został przesłany do Wojewody Pomorskiego wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

Zgodnie bowiem z jego treścią, organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda. W związku

z kwestionowaniem przez skarżącą kolejności podejmowanych czynności,

to nie może ujść uwadze, że w aktach sprawy znajduje się wniosek Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Słupsku z dnia tej samej daty, to jest z dnia

20 czerwca 2022 r. skierowany do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Zatem postępowanie egzekucyjne, w świetle regulacji u.p.e.a.,

nie mogło zostać wcześniej przez ten organ skutecznie zainicjowane (art. 26 § 1 u.p.e.a.). Pismo z dnia 15 lipca 2020 r., którego adresatem była skarżąca miało jedynie charakter informacyjny.

Następnie, stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a., Wojewoda Pomorski wszczął postępowanie egzekucyjne, nakładając na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia (postanowienie z dnia 13 lipca 2022 r., nr SO-IX.756.241.2022.AD). Z przywołanych przepisów i opisanego ciągu zdarzeń wynika, że zaskarżone postanowienie zostało zatem wydane przez organ uprawniony.

Wskazania w dalszej kolejności wymaga, że w sprawie, w związku

z niedopełnieniem obowiązku szczepień ochronnych, Powiatowy Inspektor,

po bezskutecznym upomnieniu z dnia 20 maja 2021 r., zainicjował wszczęcie postępowania egzekucyjnego mającego na celu przymuszenie skarżącej do wykonania ciążącego na niej obowiązku. W tym celu wystawił ww. tytuł wykonawczy,

który stosownie do art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. wskazuje treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdza, że obowiązek jest wymagalny.

W kontekście dokonanej przez organy oceny zarzutów, których podstawą jest: nieistnienie obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), określenie obowiązku niezgodnie

z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.) oraz na brak jego wymagalności (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.) należy z kolei wyjaśnić, że treść wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku podlegającego egzekucji jest jasna, precyzyjna i zrozumiała, albowiem zobowiązanie dotyczyło wykonania obowiązku poddania dziecka A. P., ur. [...] sierpnia 2016 r. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw: błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce. Dziecko nie zostało bowiem poddane obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z wykazem znajdującym się w rozporządzeniu Ministra Zdrowia

z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych oraz Programem Szczepień Ochronnych ogłaszanym w drodze Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. Wskazano ponadto, że łączny czas na wykonanie szczepień ochronnych - 3 miesiące, licząc od dnia otrzymania tytułu wykonawczego. Jako środek egzekucyjny wierzyciel wskazał grzywnę w celu przymuszenia.

W tytule wykonawczym w polu B. punkt 1 została podana podstawa prawna nałożonego obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj.: "art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2021 r., poz. 2069 ze zm.)".

Przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy zobowiązuje osoby przebywające

na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie

z ust. 2, w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoby niepełnoletniej), odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny.

Wyjaśnienia wymaga również, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 ustawy wskazano ponadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego

jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 10 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osoby lub grupy osób obowiązane

do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2) uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.

Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia

18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.), w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy. W rozporządzeniu tym wskazano również, w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.

Wbrew zatem argumentacji skarżącej, skierowanie względem J. P. jako rodzica podlegającej obowiązkowi szczepień małoletniej A. P. przedmiotowego tytułu wykonawczego, wszczęcie egzekucji, a następnie wszczęcie względem niego postępowania egzekucyjnego, znajdowało podstawę prawną

i nie naruszało obowiązującego porządku prawnego. Nie może być też mowy

o jakimkolwiek błędzie co do zobowiązanego. Ze wskazanych przepisów wynika bowiem norma prawna ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, to jest podmiot,

na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji,

a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych (PSO), który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17

ust. 11 ustawy. W komunikacie tym wskazuje się, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego

jest wydawany celem wykonania obowiązku nakładanego ustawą (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy). Komunikat ten jest w istocie dokumentem technicznym, precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte

są wiadomości z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania ustalonych

w ustawie obowiązków.

Z Programu Szczepień Ochronnych obowiązującego w realiach sprawy wynikał zaś obowiązek zaszczepienia dziecka skarżącego odpowiednio przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi (IV dawka - w 16-18 miesiącu życia), Heamophilus influenzae typu b (IV dawka - w 16-18 miesiącu życia), poliomyelitis (III dawka - w 16-18 miesiącu życia); odrze, śwince i różyczce (I dawka - w 13-15 miesiącu życia).

Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest zatem obowiązkiem ustawowym i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje w konsekwencji konieczność jego przymusowego wyegzekwowania.

Zdaniem Sądu, dokonana ocena pozostaje też aktualna po wydaniu w dniu

9 maja 2023 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 81/19, którym Trybunał orzekł, że: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.

o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172)

w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych,

jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone

są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3

w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione

w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że komunikat GIS wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu należało uznać, że PSO zawiera nowość normatywną, w postaci treści nieobecnych ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu. Trybunał wskazał, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, to jest spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji RP. W realiach rozpoznawanej sprawy w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych,

jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje GIS w PSO na dany rok,

a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie z PSO. Z kolei art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych wskazuje, że komunikat GIS ma uwzględniać przepisy rozporządzenia. Komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego

do jednostki ma być unormowane wyłącznie rozporządzeniem. W rzeczywistości

jednak komunikat GIS wywiera skutek w sferze kształtowania praw jednostki.

Taka jednak dwutorowość nie jest dopuszczalna na poziomie komunikatu. Mogłaby

co najwyżej wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla GIS

do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce. Zestawienie związkowe przepisów będących przedmiotem kontroli pozwoliło Trybunałowi na taką rekonstrukcję normy, aby wydać wyrok zakresowy, albowiem niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów. Trybunał zaznaczył, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też - w realiach niniejszej sprawy - ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę,

która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi istotną ingerencję

w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji). Ponieważ niezrealizowanie obowiązku zostało powiązane z poważnymi konsekwencjami dla jednostki, musi ona być w stanie precyzyjnie ustalić treść tego obowiązku. Z tego punktu widzenia sytuacja, w której jego treść jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. Dlatego też,

w ocenie Trybunału, art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku

z § 5 rozporządzenia w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w PSO na dany rok, ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji.

Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy

o zwalczaniu chorób zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia.

Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników,

w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności przez zmianę rozporządzenia. Minister właściwy do spraw zdrowia może bowiem rozważyć określenie, w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w szczególności

czy takie rozwiązanie mieści się w zakresie spraw przekazanych do uregulowania

w art. 17 ust. 10 pkt 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, tj. określenia wieku

i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Powinno to umożliwić osiągnięcie efektu dwutorowej spójności normatywnej. Po pierwsze, w sposób konstytucyjnie dopuszczalny, w drodze rozporządzenia, w pełni sprecyzowany zostałby ustawowy obowiązek szczepień ochronnych ciążący na jednostce, która mogłaby ponosić odpowiedzialność w wypadku braku jego realizacji. Po drugie, PSO na dany rok, wydawany przez GIS w formie komunikatu, miałby wtedy czysto techniczny charakter. Minister właściwy do spraw zdrowia może rozważyć ponadto sugestię skarżącej, aby określić termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych,

jak i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia. Jeżeli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego

z Konstytucją jedynie w drodze nowelizacji rozporządzenia nie będzie możliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 lub zmiany innych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, konieczne będzie również odpowiednie działanie ustawodawcy w tym zakresie.

Trybunał podkreślił, że wyrok ten nie pozbawia GIS kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane

w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy

do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie

w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej jest niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Rozważając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odraczającego datę utraty mocy obowiązującej przepisów stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji, należy - w ocenie Sądu - brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów.

Zdaniem Sądu, z treści uzasadnienia wyroku wynika tym samym, że Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował w żaden sposób wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych, zaś jako wzorzec kontroli przyjął przepisy o prawie do ochrony prawnej życia prywatnego (art. 47 Konstytucji RP), o zasadzie proporcjonalności

przy ograniczaniu w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) oraz o źródłach powszechnie obowiązującego prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP). W ocenie Sądu wskazana przez Trybunał Konstytucyjny okoliczność konieczności zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.

w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.

Powracając do rozważań na gruncie ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi dotyczących obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym ponownie wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem. Zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy, obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4. Z przepisu art. 17 ust. 4 ustawy wynika z kolei, że po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie

ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).

W ocenie Sądu, przywołanych uregulowań nie można rozumieć inaczej niż

w ten sposób, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się uprzednim lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia. Lekarskie badanie kwalifikacyjne jest jednocześnie integralnym i niezbędnym elementem procedury przeprowadzania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Badanie to jest bowiem elementem szczepienia ochronnego, bez którego szczepienie nie może zostać przeprowadzone. Ma ono na celu ustalenie, czy stan zdrowia osoby pozwala na jej zaszczepienie, a w konsekwencji określenie jaką szczepionką

(chodzi tu o nazwę preparatu oraz dawkę) dziecko może być zaszczepione.

Badanie to jest nierozerwalnie związane z czynnością techniczną polegającą

na wprowadzeniu szczepionki do organizmu człowieka. Tego przepisu nie można więc odczytywać w ten sposób, że badanie to jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Skutkuje to zasadnością stanowiska, że egzekwowanie obowiązku szczepień obejmuje także egzekwowanie nierozerwalnie związanego ze szczepieniem obowiązku poddania się przez dziecko lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Inaczej rzecz ujmując, odmowa poddania dziecka lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest tożsama z odmową wykonania szczepienia obowiązkowego (por. wyroki NSA z dnia 25 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2435/17 oraz z dnia 18 czerwca 2021 r., sygn. akt II OSK 2821/18). Jak wskazano, lekarskie badanie kwalifikacyjne ma na celu jedynie ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie, bowiem - stosownie do art. 17 ust. 5 ustawy

- w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Tylko zatem

w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie zatem tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, a niepoddanie

się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA: z dnia 21

listopada 2019r., sygn. akt II OSK 3322/17 i sygn. akt II OSK 43/18 oraz z dnia

18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19).

Przenosząc poczynione rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Słupsku zgromadził wystarczające dowody na potwierdzenie okoliczności braku wykonania wskazanych szczepień ochronnych u dziecka skarżącej – A. P. Ze znajdującej się

w aktach sprawy dokumentacji wynika przy tym, że postępowanie J. P.

w omawianym zakresie jest konsekwentne i uporczywe. Skarżąca uchyla się bowiem

od wykonania obowiązku od 2019 r., kiedy to fakt ten pierwotnie stwierdzono w trakcie przeprowadzonej w Samodzielnym Publicznym Miejskim Zakładzie Opieki Zdrowotnej

w S. kontroli sanitarnej. Pomimo doręczenia skarżącej wezwania organu

do dobrowolnego wykonania obowiązku szczepienia dziecka obowiązek nie został wykonany do dnia wydania kontrolowanych postanowień, a skarżąca nieustannie zasłania się różnego rodzaju okolicznościami, które pozornie uniemożliwiają przeprowadzenie szczepienia. Na skutek kolejnego zawiadomienia organu w maju

2021 r. przez Samodzielny Publiczny Miejski Zakład Opieki Zdrowotnej w S.

o dalszym uchylaniu się rodziców małoletniej A. P. od wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka, organ pierwszej instancji podjął kolejne działania mające na celu dobrowolne wykonanie obowiązku. Próba ta nie doprowadziła do wykonania obowiązku, a jej rezultatem jest jedynie wielomiesięczna wymiana pism pomiędzy organem i skarżącą. W konsekwencji organ zmuszony został przystąpić

do przymusowego wyegzekwowania obowiązku.

Upomnieniem z dnia 20 maja 2021 r. organ wezwał J. P.

do wykonania obowiązku wynikającego z mocy prawa lub przedstawienia zaświadczenia o stwierdzonych przeciwskazaniach do wykonania szczepień (ewentualnie poinformowania o ich wykonaniu). Z akt sprawy wynika niewątpliwie,

że upomnienie zostało skutecznie doręczone skarżącej w dniu 9 czerwca 2021 r. Przedmiotowe upomnienie, poza pouczeniem o możliwym skierowaniu sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, zawierało też wyraźne określenie terminu na jego wykonanie, tj. 7 dni od daty otrzymania upomnienia. Upomnienie nie zawiera uchybień, które rzutowałyby na wadliwość wszczętego później postepowania egzekucyjnego.

Sąd nie podziela przy tym wątpliwości skarżącej odnośnie ustanowionego terminu wykonania przedmiotowego obowiązku. Z rozporządzenia Ministra Zdrowia

z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych nie wynika, by osoby, które powinny poddać się obowiązkowemu szczepieniu, mogły poddać

się mu w dowolnym, wybranym przez siebie czasie, w granicach czasowych określonych w rozporządzeniu. Podzielenie w tym względzie poglądu zobowiązanej zniweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca wprowadzając szczepienia obowiązkowe, czyli zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowanie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienie osób podatnych na zakażenie. Uzależnienie poddania szczepieniu dziecka skarżącej w czasie wynikającym z jego woli niweczyłoby wskazane cele, stanowiąc zagrożenie nie tylko dla zdrowia dziecka skarżącej, ale również dla innych osób. Określone w rozporządzeniu granice czasowe wskazują od kiedy oraz do kiedy istnieje obowiązek obowiązkowych szczepień. Przed, jak i po tych datach, obowiązek przymusowego szczepienia nie istnieje, co nie oznacza, że data szczepienia może być w ramach tego przedziału czasowego wybrana dowolnie przez osobę podlegającą obowiązkowemu szczepieniu. Takiej interpretacji przeczy cytowana wyżej treść art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Jednocześnie zdecydowanego podkreślenia wymaga inna kwestia. Analiza obszernych akt sprawy wskazuje, że skarżąca dysponuje wiedzą, jakie obowiązki

na niej jako rodzicu ciążą oraz w jaki sposób ma je wykonać. Skarżąca na przestrzeni lat był bowiem wielokrotnie wzywana do dobrowolnego (i nie tylko) wykonania obowiązku, pouczana tak o prawnych aspektach sprawy, jak i zasadności szczepień jako takich. Brała również aktywnie udział w sprawie jeszcze przed wszczęciem samego postępowania egzekucyjnego polemizując ze stanowiskiem organu pierwszej instancji. W tym sensie niezrealizowanie przez ponad czteroletni okres obowiązku

nie wynika więc z ewentualnych błędów po stronie organu, lecz z postawy samej skarżącej, która podnosząc zarzuty wskazujące na wadliwości proceduralne zdaje się dążyć do obstrukcji i zwiększenia szansy na uniknięcie wykonania ustawowego obowiązku lub poniesienia konsekwencji związanych z jego niewykonaniem.

W okolicznościach sprawy nie budzi też wątpliwości, że skarżąca

nie dostarczyła w toku postępowania zaświadczenia o istniejących przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych u córki, które byłby zgodne ze wzorem zaświadczenia określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.). Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną w przypadku kiedy lekarskie badanie kwalifikacyjne stanowi podstawę do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje ten fakt w dokumentacji medycznej wraz z wynikiem konsultacji specjalistycznej,

z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Przyjąć zatem należy, że co do zasady zaświadczenie zgodne ze wskazanym wzorem, stwierdzające przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego może być podstawą do odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych, a tym samym uznaniu zarzutów

do prowadzonego - w odniesieniu do realizacji obowiązku szczepień ochronnych

- postępowania egzekucyjnego. Skarżąca nie przedstawiła takiego dokumentu pomimo odbytej w poradni specjalistycznej wizyty (wcześniej przez wiele miesięcy przekładanej), co skutkować musiało uznaniem, iż odmówiła uzupełnienia zaległych szczepień u dziecka pomimo braku stwierdzenia przeciwwskazań przez lekarza.

Mając na uwadze powyższe nie budzą w ocenie Sądu wątpliwości ustalenia organu, że w dacie wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a także w trakcie jego trwania, dziecko - wbrew ustawowemu obowiązkowi - nie zostało poddane szczepieniom ochronnym. W przypadku dziecka skarżącej lekarz nie wystawił skierowania do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy), a jedynie - jak wynika ze słów skarżącego - stwierdził brak możliwości wykluczenia przeciwskazań

i bezpieczeństwa szczepienia. Takie stwierdzenie nie stanowi jednak podstawy

do odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego w myśl przywołanych przepisów szczepienia. Twierdzenia skarżącej co do braku zgody na zaszczepienie

są w kontekście zgromadzonego w sprawie obszernego materiału dowodowego gołosłowne i jawią się jako nieprawdziwe.

Reasumując, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych wyrażanym wielokrotnie przez tut. Sąd w sprawach o podobnym stanie faktycznym, przepis art. 17 ustawy reguluje prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego egzekwowanego obowiązku

- podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Przy czym, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r. (sygn. akt II OSK 32/11), wykonanie tego obowiązku, z mocy prawa, zabezpieczone jest przymusem administracyjnym

oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r.

- Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

W sprawie niesporne pozostawało, że określony w tytule wykonawczym obowiązek dotyczący obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko: odrze, śwince, różyczce, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis miał charakter wymagalny, skoro już przed dniem jego wystawienia doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu

dla przyjęcia szczepionek przeciwko wszystkim wymienionym w tytule chorobom. Natomiast niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu, jak i kwestionowanie ustaleń

w jego wyniku poczynionych, jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Stwierdzić na koniec należy, że organy obu instancji nie są w sprawie organami egzekucyjnymi. Organem takim jest w niniejszej sprawie Wojewoda Pomorski,

on też nałożył na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia. W cytowanym art. 33 § 2 u.p.e.a. brak jest możliwości wniesienia zarzutu dotyczącego zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (do czego sprowadzają się twierdzenia o braku rozważania zasadności zastosowania grzywny jako środka egzekucyjnego),

bowiem zarzuty podlegają rozpoznaniu przez wierzyciela, który nie jest upoważniony

do stosowania środków egzekucyjnych. Zarzut taki możliwy był do podniesienia do dnia 29 lipca 2020 r., w poprzednim stanie prawnym.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji oraz ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób u ludzi,

a także przepisów postępowania. Kontrola sądowa zaskarżonego oraz poprzedzającego go postanowienia wykazała, że akty te nie naruszają w tym zakresie prawa.

Tym samym, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę.

Złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do brzmienia art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym,

jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane

w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod internetowym adresem: "orzeczenia.nsa.gov.pl".