Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 662/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27, art. 33 par. 1, par. 2 i par. 5, art. 34 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 2 pkt 26, art. 5 ust. 1 i ust. 2, art. 17 uat. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 4, ust. 10, ust. 11
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: par. 3, par. 8 ust. 1, par. 9
journal: Dz.U. 2018 poz 753
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t. j.)
article: art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 7 marca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, , po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia 4 sierpnia 2023 roku nr 128/2023/II w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 4 sierpnia 2023 r., nr 128/2023/II Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Skierniewicach z 19 czerwca 2023 r., znak: EP.9012.1.2.484.2023.ŁK o oddaleniu zarzutów zobowiązanego M.J. w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym określonego w tytule wykonawczym wydanym przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Skierniewicach 19 kwietnia 2023 r., nr TW-33/2023.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że w związku z nieszczepieniem dziecka W.J., urodzonego 16 sierpnia 2019 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Skierniewicach upomnieniem znak: PPIS.EP.9022.1.2.409.2022.KP, nr 65/2022 z 22 listopada 2022 r. wezwał ojca dziecka M.J. do zgłoszenia się z dzieckiem do punktu szczepień w celu wykonania zaległych obowiązkowych szczepień ochronnych przeciw: gruźlicy, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b, inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince), różyczce, błonicy, tężcowi, krztuścowi, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych.

W związku z dalszym brakiem szczepień dziecka, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Skierniewicach 19 kwietnia 2023 r. wystawił tytuł wykonawczy nr TW-33/2023 zobowiązując M.J. do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz wystosował do Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, jako organu egzekucyjnego, wniosek z 19 kwietnia 2023 r. o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do skarżącego.

Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny rolę organu egzekucyjnego przejął od Wojewody Łódzkiego na mocy porozumienia z 12 lutego 2015 r. w sprawie powierzenia prowadzenia spraw z zakresu egzekucji administracyjnej obowiązku szczepień ochronnych (Dz. Urz. Woj. Łódzkiego z 2015 r., poz. 676) w oparciu o art. 20 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 190).

Na podstawie art. 119 § 1 i nast. ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.e.a.", Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi 19 maja 2023 r. wydał postanowienie nr 507/2023 o nałożeniu grzywny w wysokości 1 100,00 zł w celu przymuszenia skarżącego do wykonania obowiązku szczepień ochronnych, wynikającego z tytułu wykonawczego z 19 kwietnia 2023 r.

Skarżący wniósł do Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi zarzuty z 30 maja 2023 r. podnosząc:

1. określenie obowiązku w tytule wykonawczym niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1657 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.z.z.ch.z.", poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku stawienia się na badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym;

2. na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. brak uprzedniego doręczania zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w związku z art. 15 § 3e u.p.e.a. w związku z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu;

3. na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. brak wymagalności obowiązku z uwagi na na odroczenie małoletniego od obowiązkowych szczepień ochronnych, jak również z uwagi na stwierdzenie niekonstytucyjności Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych;

4. naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji, podczas gdy tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., tj.:

a) niewłaściwie podana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku o charakterze niepieniężnym skutkująca pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.ch.z., ograniczenie do wskazania ogólnie art. 17 ust. 1 u.z.z.ch.z.;

b) brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.

Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi postanowieniem nr 642/2023 z 30 czerwca 2023 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego w całości z dniem 5 czerwca 2023 r.

Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny przekazał Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Skierniewicach zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Skierniewicach postanowieniem z 19 czerwca 2023 r. oddalił zarzuty skarżącego.

W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 7 k.p.a. poprzez niezapoznanie się przez organ z treścią zarzutów zobowiązanego i brak merytorycznego ustosunkowania się do podnoszonych zarzutów w szczególności co do określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisów prawa i braku wymagalności obowiązku z uwagi na odroczenie szczepień ochronnych,

- art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ograniczenie rozpoznania zarzutów do wybiórczego wskazania poszczególnych przepisów dotyczących obowiązkowych szczepień ochronnych, podczas gdy zarzuty zostały przez skarżącego uzasadnione i wskazane zostały błędy wierzyciela, a obowiązek nie może być uznany za wymagalny,

- art. 33 § 2 u.p.e.a. poprzez uznanie zarzutów za nieuzasadnione mimo, że tytuł egzekucyjny nie spełnia wymogów, gdyż obowiązek został określony w sposób niedokładny i wybiórczy, wierzyciel nie wskazał jakie konkretnie działania ma podjąć zobowiązany, podczas gdy obowiązkiem organu jest takie określenie obowiązku, aby zobowiązany nie miał żadnych wątpliwości co do treści obowiązku i tego w jaki sposób powinien ten obowiązek spełnić, nadto nie została w sposób prawidłowy podana podstawa prawna obowiązku,

- art. 7 k.p.a. w związku z art. 33 § 2 u.p.e.a. poprzez jego nie zastosowanie i uznanie, że zobowiązany nie wykonał obowiązku szczepień ochronnych, podczas gdy w przedstawionych przez zobowiązanego dokumentów wynika wprost, że dziecko jest odroczone od obowiązkowych szczepień ochronnych.

Organ drugiej instancji stwierdził, że wierzyciel w postanowieniu oddalającym zarzuty zobowiązanego odniósł się do wszystkich zarzutów i kwestii podnoszonych w zarzutach. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/91 nie podważa obowiązku szczepień ochronnych a jedynie formę w jakiej publikowane są terminy wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych. Wyrok nie oznacza zatem zniesienia obowiązku szczepień. W związku z powyższym zarówno w dniu wystawienia tytułu wykonawczego nr [...] przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Skierniewicach, jak i w dniu wydania niniejszego postanowienia przepisy określające obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym pozostają w mocy. Podstawą prawną wymagalności obowiązku jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.ch.z. stanowiący, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w wymienionej ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.ch.z., osoby określone na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 2 u.z.z.ch.z. są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 1 u.z.z.ch.z. W oparciu o art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 uz.z.z.ch.z., Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.), powoływane dalej jako "rozporządzenie z 18 sierpnia 2011 r.", w którym ustalił wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym – jeśli chodzi o dzieci – w jakim okresie ich życia. W § 3 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. podane zostały zakresy wieku dzieci, w których istnieje obowiązek wykonywania szczepień ochronnych przeciwko poszczególnym chorobom zakaźnym. Rolą szczepień ochronnych jest nie tylko ochrona przed zachorowaniem, ale przede wszystkim ochrona przed występowaniem powikłań choroby i zgonem. Na przykład szczepienia przeciwko krztuścowi wykonywane są już u dzieci w 1 roku życia, w celu ich ochrony przed zachorowaniem na krztusiec, który u dzieci w pierwszych latach życia może mieć ciężki przebieg z powikłaniami, a nawet zgonem. Określony w Programie Szczepień Ochronnych wiek dzieci, w którym należy wykonać obowiązek danego szczepienia ochronnego wynika z okresu utrzymywania się odporności przekazywanej dzieciom przez matki, sytuacji epidemiologicznej danej choroby w Polsce, okresu utrzymywania się odporności po kolejnych dawkach szczepionek i wiedzy odnośnie wieku, w którym dzieci najczęściej zapadają na daną chorobę. Od wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego przeciwko danej chorobie zakaźnej zwolnić mogą jedynie przeciwwskazania zdrowotne do szczepienia, które mogą być stałe lub tymczasowe. Zakresy wieku dzieci, w których wykonywane są dane obowiązkowe szczepienia ochronne podane w rozporządzeniu z 18 sierpnia 2011 r., określają do kiedy u dzieci istnieje obowiązek szczepień w przypadku występowania czasowych przeciwwskazań zdrowotnych. Szczepienia są rozkładane w czasie, przy czym zgodnie z zasadami wakcynologii schematy szczepień dostosowane są do występowania zachorowań na poszczególne choroby, wieku i rozwoju dzieci. Zatem obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2151 ze zm.). Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniom ochronnym. Obowiązek szczepień ochronnych został zapisany w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz w rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych są dokumentami uzupełniającymi do tych przepisów prawa. O szczepieniu dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzedniej kwalifikacji dotyczącej stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem lub prawnym opiekunem. Kwalifikacja lekarska, jednakże możliwa jest tylko wówczas gdy dziecko stawi się na szczepienie, bowiem kwalifikacja lekarska odbywa się tuż przed szczepieniem zgodnie z art. 17 ust. 3 u.z.z.ch.z. w ciągu maksymalnie 24 godzin. Wymagalność obowiązku nie oznacza nic innego jak istnienie stanu, w którym zobowiązany powinien już wykonać ciążącą na nim skonkretyzowaną powinność, a mimo to trwa w opozycji do tej powinności (uchyla się od niej), a właściwe organy mają wobec takiej postawy zobowiązanego możność żądania spełnienia ciążącej na nim powinności. Strona po pismach wzywających do podjęcia zaległych obowiązkowych szczepień u małoletniego powinna udać się wraz z dzieckiem do podmiotu leczniczego udzielającego świadczenia z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. To lekarz pracujący w podmiocie leczniczym udziela informacji o obowiązkowych szczepieniach ochronnych, którym podlega dziecko oraz wyznacza termin szczepienia. Wierzyciel w tytule wykonawczym w części B poz. 1 wskazał akty normatywne na podstawie których zobowiązany ma obowiązek poddać dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym, tj. art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 u.z.z.ch.z. i § 2, § 3, § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. Organ drugiej instancji poniósł także, że upomnienie jest urzędowym dokumentem wystawianym przez wierzyciela. Jego celem jest przypomnienie zobowiązanemu o konieczności wykonania obowiązku, więc ważne jest wskazanie treści obowiązku. Oprócz wezwania do wykonania obowiązku, zawiera ono pouczenie o skutkach zaniechania w tym zakresie. Bezskuteczny upływ terminu wskazanego w upomnieniu, skutkuje skierowaniem sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Upomnienie ma pouczyć zobowiązanego również o negatywnych następstwach niezrealizowania obowiązku wynikającego, np. z ostatecznej decyzji. To zaś winno motywować zobowiązanego do dobrowolnego wykonania obowiązku, bez konieczności stosowania wobec niego przymusu administracyjnego i ponoszenia związanych z nim konsekwencji finansowych – kosztów egzekucyjnych. Upomnienie musi zawierać również informacje identyfikujące osobę zobowiązaną. Ma to na celu prawidłową identyfikację osoby uchylającej się od wykonania obowiązku. W przypadku zobowiązanego M.J. upomnienie zostało prawidłowo doręczone w 22 listopada 2022 r. Sam zobowiązany został zgłoszony do wierzyciela jako osoba odmawiająca wykonywania ochronnych szczepień dziecka. Dziecko będąc w czwartym roku życia nie przyjęło jedenastu obowiązkowych szczepień ochronnych, a więc nie wystąpił błąd co do osoby zobowiązanej. W związku z powyższym upomnienie zostało doręczone oraz spełniło swój podstawowy cel.

Zdaniem organu drugiej instancji załączone zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym jest niezgodne ze wzorem stanowiącym załącznik nr 1 do rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. Badanie kwalifikacyjne powinno odbyć się u lekarza POZ dziecka przed poddaniem dziecka szczepieniom ochronnym. Jeżeli lekarz uzna, że istnieją przesłanki, które wymagają konsultacji specjalistycznej wtedy wystawia skierowanie do specjalisty. Na podstawie opinii lekarza specjalisty w przypadku stwierdzenia przeciwwskazań lekarz POZ wystawia zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, które zawiera oprócz informacji o dacie przeprowadzonego badania, danych dziecka, u którego przeprowadzono badanie, wskazanie przeciwko jakim szczepieniom ochronnym stwierdzono przeciwwskazania, do kiedy obowiązuje odroczenie ale także uwagi i zalecenia lekarza przeprowadzającego badanie kwalifikacyjne lub konsultację specjalistyczną wskazujące podstawę do odroczenia wykonania szczepienia.

W ocenie organ drugiej instancji skarżący uchyla się od obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Nie doszło do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym nr TW-33/2023 z 19 kwietnia 2023 r.

Wskazując na kartę uodpornienia dziecka W.J. organ drugiej instancji stwierdził, że dziecko aktualnie będąc w czwartym roku życia nie zostało zaszczepione przeciwko aż jedenastu chorobom zakaźnym, którym można zapobiegać poprzez szczepienia ochronne. Każda z tych chorób zakaźnych może u dzieci mieć ciężki przebieg i prowadzić do stałych następstw zdrowotnych, a nawet zgonu.

W skardze na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M.J. wniósł o jego uchylenie w całości.

Zaskarżonemu postanowieniem skarżący zarzucił:

1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, tj. uznanie przez organ, że skarżący nie wykonał obowiązku, podczas gdy małoletni jest odroczony od obowiązkowych szczepień ochronnych;

2. naruszenie art. 17 ust. 1, 2, 4, art. 18 ust. 1 i 4 u.z.z.ch.z. poprzez niezastosowanie skutkujące uznaniem, że przedstawione przez skarżącego zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym nie spełnia wymogów określonych w ustawie;

3. naruszenie art. 7a, art. 77 i art. 81a k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;

4. naruszenie art. 15 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak rozpoznania przez organ zgłoszonych zarzutów, podczas gdy istotą zasady dwuinstancyjności jest ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy;

5. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, że organ odniósł się merytorycznie jedynie do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia oraz zarzutu dotyczącego braku wymagalności. Pozostałe zarzuty w ogóle nie zostały rozpoznane. Organ nie odniósł się do zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.ch.z. poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym. Po otrzymaniu upomnienia, 8 lutego 2023 r. małoletni został poddany lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, w wyniku którego został odroczony od obowiązkowych szczepień ochronnych do 8 października 2023 r.

W odpowiedzi na skargę Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.".

Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Nie budzi wątpliwości, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest ostateczne postanowienie kończące postępowanie wydane na skutek wniesienia zażalenia w postępowaniu egzekucyjnym, a więc mieszczące się w katalogu postanowień wskazanych w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2015 r., I OSK 1110/13). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. np. wyrok NSA z 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W dalszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W myśl zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z 4 sierpnia 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Skierniewicach z 19 czerwca 2023 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Stosownie do treści art. 33 § 5 u.p.e.a., zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:

1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.

Zgodnie z art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:

1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;

2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;

3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:

a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,

b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że 19 kwietnia 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Skierniewicach wystawił tytuł wykonawczy zobowiązujący M.J. do poddania dziecka W.J., urodzonego 16 sierpnia 2019 r., obowiązkowym szczepieniom ochronnym zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych. Jako podstawę prawną obowiązku organ wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 u.z.z.ch.z. oraz § 2-5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r.

W oparciu o wskazany tytuł wykonawczy wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi.

Skarżący zgłosił następujące zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej:

1. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.ch.z. poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku stawienia się na badania kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym,

2. na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 w związku z art. 15 § 3e u.p.e.a. w związku z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu,

3. na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. brak wymagalności obowiązku z uwagi na odroczenie małoletniego od obowiązku szczepień ochronnych, jak również z uwagi na stwierdzenie niekonstytucyjności Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych,

4. naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji, podczas gdy tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., tj.: podanie przez wierzyciela niewłaściwej podstawy prawnej obowiązku o charakterze niepieniężnym skutkujące pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.ch.z., ograniczenie do wskazania ogólnie art. 17 u.z.z.ch.z., brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.

Odnosząc się do zgłoszonych przez skarżącego zarzutów sąd stwierdza, że trafnie zostały one uznane przez organy obu instancji za niezasadne. Prawidłowe jest postanowienie organu pierwszej instancji, wydane na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a., o ich oddaleniu.

Sąd podziela stanowisko organów, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. W tytule wykonawczym wskazano w sposób wystarczający właściwe przepisy prawa, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 u.z.z.ch.z. oraz § 2-5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.ch.z., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.ch.z., jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.ch.z.).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale 4 "Szczepienia ochronne". W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.ch.z., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 u.z.z.ch.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4 (art. 17 ust. 3 u.z.z.ch.z.).

Zgodnie z art. 17 ust. 10 u.z.z.ch.z., minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2), kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne (pkt 3), sposób przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4), tryb przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5), wzory zaświadczenia, o którym mowa w ust. 4, książeczki szczepień oraz karty uodpornienia (pkt 6), sposób prowadzenia dokumentacji, o której mowa w ust. 8 pkt 1, i jej obiegu (pkt 7), wzory sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz tryb i terminy ich przekazywania (pkt 8) – uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.

Stosownie do treści art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z., Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia (§ 2-4). Wymienione w tytule wykonawczym choroby zakaźne, tj. gruźlica, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, odra, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), różyczka, błonica, tężec, krztusiec, wirusowe zapalenie wątroby typu B zostały wskazane w § 2 pkt 1-7 i 9-12 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. jako objęte obowiązkiem szczepień ochronnych.

Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z. W § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. również określono, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2010 r., II FSK 1494/08). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

W niniejszej sprawie wierzyciel w tytule wykonawczym szczegółowo opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując kogo i czego dotyczy z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane zgodnie z Programem Szczepień.

Odnosząc się do kwestii wykonania badania kwalifikacyjnego i wykluczenia przeciwskazań do szczepienia oraz załączonego przez skarżącego do zarzutów zaświadczenia z 8 lutego 2023 r. według, którego miały zostać stwierdzone przeciwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego u W.J. do 8 października 2023 r. wskazać trzeba, że to zgodnie z treścią cytowanego powyżej art. 17 ust. 2 u.z.z.ch.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.ch.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.ch.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.z.). Zgodnie z powołanymi przepisami, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z art. 17 ust. 3 i 4 u.z.z.ch.z. wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Przy czym, treści wskazanych przepisów nie można interpretować, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie został przyjęty pogląd, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.ch.z., jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA z 21 listopada 2019 r., II OSK 3322/17 i II OSK 43/18; z 18 stycznia 2022 r., II OSK 459/19). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podzielił pogląd wyrażony w wyżej wymienionych orzeczeniach.

Podkreślić również należy, że celem badania kwalifikacyjnego jest ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie. Badanie takie bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne, odmowa udziału w takim badaniu, czy też niestawienie się na badanie, uniemożliwia wykonanie szczepienia. W istocie jest to więc odmowa poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Obowiązujące przepisy prawa nakładają na rodziców dzieci obowiązek poddania dzieci badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniu ochronnemu.

Skarżący nie wywiązał się z tego obowiązku i jednocześnie nie przedstawił żadnych dowodów (dokumentów) wskazujących na faktyczne istnienie przeciwwskazań skutkujących koniecznością odroczenia szczepień syna ze względu na jego stan zdrowia. Wskutek powyższego syn skarżącego – W.J., będąc aktualnie w czwartym roku życia, nie został zaszczepiony przeciwko aż jedenastu chorobom zakaźnym, wymienionym w rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

Z karty uodpornienia dziecka oraz historii zdrowia i choroby w części dotyczącej porad ambulatoryjnych lub wizyt domowych wynika, że rodzice dziecka nie szczepili go z własnej woli, nie wyrażali zgody na szczepienia.

Zaświadczenie z 8 lutego 2023 r., z którego ma wynikać odroczenie wykonania szczepienia zostało wystawione dopiero po doręczeniu skarżącemu 22 listopada 2023 r. upomnienia. Słusznie stwierdziły organy administracji, że nie jest ono zgodne z wzorem zaświadczenia określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. wedle, którego w razie stwierdzenia przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, dające podstawy do długotrwałego odroczenia wykonania szczepienia należy wskazać poradnię, do której skierowano na konsultację specjalistyczną. Z załączonego przez skarżącego do zarzutów zaświadczenia z 8 lutego 2023 r., pomimo mającego z niego wynikać odroczenia szczepień aż o 8 miesięcy, co należy uznać za długotrwałe odroczenie nie wynika, aby dziecko skarżącego – W.J. zostało skierowane na konsultację specjalistyczną.

Jak wynika z powołanego wyżej przepisu ustawy, tj. art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.z. w przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r., lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną w przypadku kiedy lekarskie badanie kwalifikacyjne stanowi podstawę do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje ten fakt w dokumentacji medycznej, o której mowa w § 9 ust. 1, wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Według § 9 ust. 1 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. informacje na temat przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych wykonanych od dnia urodzenia są dokumentowane w: 1) karcie uodpornienia, której wzór jest określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia; 2) książeczce szczepień, której wzór jest określony w załączniku nr 3 do rozporządzenia; 3) dokumentacji medycznej, o której mowa w przepisach o rodzajach i zakresie dokumentacji medycznej oraz sposobie jej przetwarzania.

Przyjąć zatem należy, że tylko zaświadczenie zgodne ze wskazanym wzorem, stwierdzające przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, a w przypadku długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, za jakie należy uznać odroczenie wynoszące kilka miesięcy, w rozpoznawanej sprawie według zaświadczenia z 8 lutego 2023 r. odroczenie wykonania szczepień miało wynosić 8 miesięcy, wskazujące poradnię, do której skierowano na konsultację specjalistyczną, może być podstawą do odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych, a tym samym uznania zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Wykluczenie wystąpienia podstawy do odstąpienia od szczepienia skutkuje koniecznością stwierdzenia, że obowiązek ten winien zostać wykonany. Z akt sprawy wynika, że skarżący obowiązkowi poddania dziecka szczepieniom ochronnym uchybił. Określony w tytule wykonawczym obowiązek dotyczący obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko gruźlicy, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b, inwazyjnemu zakażeniu Streptococcus pneumoniae, odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince), różyczce, błonicy, tężcowi, krztuścowi, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B miał charakter wykonalny, skoro już przed dniem jego wystawienia doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek przeciwko wymienionym w nim chorobom.

Należy wyjaśnić, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu, np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej. Pogląd taki wyrażono w P. Przybysz Postępowanie egzekucyjne w administracji Komentarz wydanie IX 2021 r. – komentarz do art. 33 u.p.e.a.).

W niniejszej sprawie obowiązek poddania syna skarżącego szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych, zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki został określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Syn skarżącego – W.J., będąc w czwartym roku życia, nie został zaszczepiony przeciwko aż jedenastu chorobom zakaźnych pomimo, że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji, gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, a dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko określonym chorobom zakaźnym, to obowiązek poddania syna skarżącego szczepieniom stał się wymagalny.

Jak już wyżej wskazano, o braku wymagalności wymienionego obowiązku nie może świadczyć powoływane przez skarżącego zaświadczenie z 8 lutego 2023 r. Z karty uodpornienia dziecka oraz historii zdrowia i choroby w części dotyczącej porad ambulatoryjnych lub wizyt domowych wynika, że rodzice dziecka nie szczepili go z własnej woli, nie wyrażali zgody na szczepienia.

W toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonego postanowienia skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji medycznej ani zaświadczenia lekarskiego, które faktycznie wskazywałby istnienie przeciwwskazań zdrowotnych i konieczność długotrwałego odroczenia wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka.

Z powyższego jednoznacznie wynika zatem, że skarżący z pełną świadomością uchyla się od poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

W kwestii ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień dla dziecka należy podnieść, że wiek w jakim dziecko musi być zaszczepione na poszczególne choroby dawkami podstawowymi i przypominającymi został określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Indywidualny kalendarz szczepień stanowi ułożony dla danego dziecka program szczepień ochronnych. Kalendarz układa lekarz w sytuacji, kiedy doszło do zaburzenia realizacji obowiązującego kalendarza szczepień podanego w Programie Szczepień Ochronnych. Ustalenie dla dziecka skarżącego indywidualnego kalendarza szczepień mogło zostać dokonane jedynie podczas wizyty lekarskiej. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący był zainteresowany ułożeniem indywidulanego programu szczepień dla dziecka. W związku z powyższym trudno uznać, że niewykonanie obowiązku wykonania szczepień u syna skarżącego spowodowane było brakiem ułożenia przez lekarza indywidulanego kalendarza szczepień dla dziecka.

Należy również podkreślić, że wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r., przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego lub osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. W komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.

W powyższym zakresie konieczne jest odwołanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19 (OTK-A 2023/50), w którym Trybunał orzekł, że:

I. Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Trybunał umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.

Trybunał Konstytucyjny wyjaśniając skutki wyroku wskazał, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z. w związku z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny bowiem pełni rolę sądu prawa i zgodnie z wolą ustrojodawcy nie ma kompetencji prawotwórczych.

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego – wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy – nie zaś art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z., jak i § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. jako takich – zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia. Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał Konstytucyjny zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia i rozważenie przez ministra właściwego ds. zdrowia określenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie pozbawia zatem Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił także, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosił się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne było zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł więc, że dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych niezbędne jest określenie innego czasu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji wskazując na termin 6 miesięcy, który w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian prawnych.

Zdaniem sądu, Trybunał Konstytucyjny w cytowanym powyżej wyroku z 9 maja 2023 r. nie zakwestionował zatem obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podzielił stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, że w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej akt normatywny wskazany w orzeczeniu Trybunał Konstytucyjny pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny (TK-K 53/07 – I CSK 390/17). Sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny uznał dany przepis za niekonstytucyjny wraz z odroczeniem terminu jego mocy obowiązywania, oznacza wprawdzie jego obowiązywanie, ale jego stosowanie w tym okresie winno być zawsze przedmiotem analizy. Sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok NSA z 2 sierpnia 2018 r., II OSK 87/18, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz pod redakcją Piotra Tulei, wyd. II – LEX).

W ocenie sądu, regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się sczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. W tym okresie minister właściwy do spraw zdrowia jest zobligowany rozważyć określenie w drodze rozporządzenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych. Jeśli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją w drodze nowelizacji rozporządzenia okaże się niemożliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 u.z.z.ch.z. lub zmiany innych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych konieczne będzie działanie ustawodawcy w tym zakresie.

Ewentualne przyjęcie przez sąd, że w niniejszej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości.

Z przedstawionych powyżej względów, jako niezasadne należało ocenić zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego syna przez skarżącego.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego przystąpienia do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego nie spełniającego wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. należy wskazać, że zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym od 30 lipca 2020 r., a więc mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, jako podstawy zarzutu nie wymieniono niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. W obecnym stanie prawnym okoliczność, czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 u.p.e.a. kontroluje organ egzekucyjny i w przypadku stwierdzenia, że wymogi te nie zostały spełnione, nie przystępuje do egzekucji zawiadamiając o tym wierzyciela (art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi przystąpił do egzekucji uznając tym samym, że wystawiony 19 kwietnia 2023 r. tytuł wykonawczy spełnia wymogi, określone w art. 27 u.p.e.a. W związku z powyższym zarzut skarżącego w tym zakresie nie zasługiwał na uwzględnienie.

Wskazać w tym miejscu również należy, że tytuł wykonawczy z 19 kwietnia 2023 r. został wystawiony według wzoru, stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 19 czerwca 2021 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 176 ze zm.). W tytule tym wypełniono wszystkie niezbędne pola, w tym także podano podstawę prawną obowiązku, a mianowicie powołane wyżej art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 u.z.z.ch.z. oraz § 2-5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. Nieuzasadnione jest zatem twierdzenie skarżącego, że tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

Wobec powyższego, że niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów, o których mowa w art. 27 u.p.e.a., nie może być podstawą prawną zarzutu, prawidłowo organ administracji zarzut ten oddalił.

Należy również wyjaśnić, że na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 15 § 3e u.p.e.a. Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wydał 4 grudnia 2020 r. rozporządzenie w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz. U. poz. 2194). Zgodnie z treścią § 2 pkt 3 tego rozporządzenia upomnienie zawiera: imię i nazwisko lub nazwą zobowiązanego i adres jego miejsca zamieszkania lub siedziby, a także znany wierzycielowi numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) albo numer identyfikacji podatkowej (NIP), albo numer identyfikacji w Krajowym Rejestrze Urzędowym Podmiotów Gospodarki Narodowej (REGON), jeżeli zobowiązany taki numer posiada. Doręczone skarżącemu upomnienie nie zawierało wprawdzie jego numeru PESEL, lecz okoliczność ta nie miała wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, ponieważ numer ten był wierzycielowi znany, czego potwierdzeniem jest zamieszczenie numeru PESEL w tytule wykonawczym. Dane zawarte w upomnieniu były wystarczające, a okoliczność jego doręczenia skarżącemu 22 listopada 2022 r. nie budzi wątpliwości.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 92 i 93 k.r.o. dziecko pozostaje aż do pełnoletniości pod władzą rodzicielską, przysługującą obojgu rodzicom. Dlatego też nie podlega prawnej wątpliwości, że osobami odpowiedzialnymi za poddanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym są jego rodzice. Zgodnie zaś z art. 95 § 3 k.r.o. władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. Sąd nie miał wątpliwości, że ochrona dziecka przed zachorowaniem na chorobę zakaźną, mogącym spowodować poważne konsekwencje zdrowotne dla dziecka i osób mających z nim kontakt leży w interesie dziecka i w interesie społecznym. W związku z powyższym zasadnie organy prowadziły odrębne postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego, jako ojca dziecka i jego matki.

Wbrew zarzutom postawionym w skardze, w niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7a, art. 15 art. 77, art. 80 i art. 81a k.p.a. W sprawie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień odnosząc się do kwestii wymagalności obowiązku poddania małoletniego – W.J. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Organy administracji odniosły się do wszystkich zgłoszonych przez skarżącego zarzutów.

Należy zaznaczyć, że obowiązujące przepisy prawa nakładają na rodziców obowiązek poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniu ochronnemu. Skarżący, jako rodzic, nie wywiązał się z tego obowiązku i jednocześnie nie wykazał istnienia przeciwwskazań, które uzasadniałyby odroczenie szczepień dziecka. Wskutek tego dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko 11 chorobom zakaźnym wymienionym w rozporządzeniu z 18 sierpnia 2011 r. Odmowa poddania się badaniu kwalifikacyjnemu, która w konsekwencji uniemożliwia wykonanie szczepienia, jest w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Obowiązek poddania się szczepieniom wynika wprost z ustawy więc zgoda szczepionego, bądź jego przedstawiciela ustawowego jest zbędna, a poddanie się szczepieniu jest spełnieniem obowiązku ustawowego.

Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Organy administracji słusznie uznały, że zarzuty podniesione przez skarżącego nie zasługują na uwzględnienie. Rozpoznając niniejszą sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

d.j.