Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 153/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2011-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 136 ust. 3 w zw. 137
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.),, Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2011r. sprawy ze skargi H.S. na decyzję Wojewody z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Znak: [...] Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania H. S. od decyzji Starosty K. z dnia [...], umarzającej postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w G., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr 1479 i 1629, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

Do wydania tej decyzji doszło na tle następujących okoliczności:

Decyzją z dnia [...] Naczelnik Gminy w G. wywłaszczył na rzecz Państwa, na potrzeby Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych, z przeznaczeniem pod budowę kopalni "J." między innymi nieruchomość, oznaczoną w ewidencji gruntów jako działki nr 1479 i 1629. W decyzji określono, że właścicielem tych działek jest H. S., związku z czym odszkodowanie w kwocie 21688 zł zostało ustalone na jego rzecz. Decyzją z dnia 26.03.2001r. Wojewoda na podstawie art. 156 § 1 kpa stwierdził, że decyzja wywłaszczeniowa w części dotyczącej działek nr 1479 i 1629 o łącznej powierzchni 2235 m2 została wydana z naruszeniem prawa z tego względu, że została skierowana nie do właściciela tej nieruchomości, którym była zgodnie z aktem własności ziemi z dnia 26.04.1973r. H. S.. Decyzją z dnia 13.11.2001r. ten sam organ przyznał H. S. na podstawie art. 160 § 3 i 4 odszkodowanie w wysokości 7644 zł., odpowiadające wartości nieruchomości według cen z daty ustalenia odszkodowania, a według stanu z daty wydania decyzji o wywłaszczeniu. Następnie na wniosek H. S. wszczęte zostało kolejne postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...] "w części dotyczącej wypłaty odszkodowania". Wojewoda decyzją z dnia [...] umorzył to postępowanie uznając, że sprawa oceny legalności decyzji wywłaszczeniowej została już prawomocnie rozstrzygnięta. Minister Budownictwa w dniu [...] decyzję tę utrzymał w mocy. Decyzją z dnia [...] Minister Infrastruktury stwierdził nieważność decyzji Ministra Budownictwa z dnia [...] i następnie decyzją z dnia [...] uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, że nie występuje przeszkoda do przeprowadzenia postępowania nadzorczego dotyczącego legalności ustalonego tą decyzją odszkodowania, albowiem wcześniejsza decyzja Wojewody, stwierdzająca wydanie decyzji wywłaszczeniowej z naruszeniem prawa dotyczyła legalności wywłaszczenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda decyzją z dnia [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...] w części dotyczącej odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną jako działki nr 1479 i 1629, zaś Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] uchylił tę decyzję i stwierdził, że decyzja Naczelnika w części dotyczącej odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość została wydana z naruszeniem prawa, albowiem jest ona dotknięta wadą, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 4 kpa – odszkodowanie zostało ustalone na rzecz osoby, nie będącej właścicielem nieruchomości.

Pismem z dnia 3 września 2010r. odpowiadając na pismo H. S. Wojewoda poinformował ją, że kwestie dotyczące zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uregulowane zostały w ustawie z 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami i właściwy do ich rozpoznania jest Starosta K., natomiast jeśli chodzi o odszkodowanie stosownie do art. 4171 § 2 kodeksu cywilnego właściwym do rozpoznania tego roszczenia jest sąd powszechny.

W dniu 10 września 2010r. H. S. wystąpiła do Starosty Powiatu K. z wnioskiem o zwrot nieruchomości zajętych pod budowę kamieniołomu "J." w G., wywłaszczonych decyzją Naczelnika Gminy G. z dnia [...]. We wniosku tym zawarła także żądanie alternatywne: zamiany lub zapłaty za grunt w formie odszkodowania.

Pismem z dnia 29 września 2010r. Starosta zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości i po przeprowadzeniu postępowania dowodowego decyzją z dnia [...] umorzył to postępowanie. Organ ten ustalił, że wywłaszczonym działkom nr 1479 i 1629 o łącznej powierzchni 2235 m2 odpowiadają działki Nr 2072/1 i 2069/5, stanowiące własność Skarbu Państwa. Decyzją z dnia 6.06.1995r. Wojewoda K. stwierdził nabycie przez dotychczasowego zarządcę Przedsiębiorstwo Państwowe Kopalnie Odkrywkowe Surowców Drogowych prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa o pow. 25,47 ha, obejmującego między innymi działki nr 1479 i 1629. Na podstawie wniosku z dnia 20.12.1995r. w dziale II księgi wieczystej KW KI1L/00061675/4 w dniu 6 czerwca 2000r. wpisano jako użytkownika wieczystego tego gruntu oraz jako właściciela budynków stanowiących przedmiot odrębnej własności Przedsiębiorstwo A. Aktem notarialnym z dnia 11.09.2001r. Przedsiębiorstwo to przekształciło się w Spółkę Akcyjną, działającą pod firmą A. S.A., która to spółka jest aktualnie ujawniona w księdze wieczystej jako wieczysty użytkownik. Organ przytoczył treść art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz powołał się na przepis art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, zgodnie z którym wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu i wskazał, że skoro prawo użytkowania wieczystego powstało z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1991r. i wniosek o wpis tego prawa został złożony w dniu 20 grudnia 1995r., a więc przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje, co oznacza, że postępowanie jest bezprzedmiotowe.

W odwołaniu od tej decyzji H. S. zarzuciła że się z nią nie zgadza, bowiem jest prawowitym właścicielem nieruchomości, która to nieruchomość z rażącym naruszeniem prawa została przejęta na rzecz Skarbu Państwa i na której wybudowano na dziko kamieniołom J., nie mając na to jej zgody. Wskazała, że w związku z tym domaga się odszkodowania w wysokości po 30 zł za każdy metr zajętego gruntu wraz z odsetkami za zwłokę.

Utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy Wojewoda podzielił ustalenia i wnioski organu I instancji. Organ ten przytoczył treść art. 136 ust. 3 oraz 137 ust. 1 pkt 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wskazał, że wynikające z tych przepisów roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stosownie do art. 229 tej samej ustawy nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998r. wywłaszczona nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Okolicznością niesporną jest to, że w dniu 29.09.1995r. Wojewoda , działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29.09.1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), stwierdził nabycie przez Przedsiębiorstwo Państwowe Kopalnie Odkrywkowe Surowców Drogowych nabycie z dniem 19 września 1991r. prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, oznaczonego między innymi jako działki 2069 – która powstała z działki nr 1679 – oraz działki nr 2072 – która powstała z działki 1479. Na podstawie tej decyzji w księdze wieczystej KW Nr 61675 wpisane zostało prawo użytkowania wieczystego powstałe przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami. Art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest przepisem przejściowym, który ma zastosowanie do nieruchomości wywłaszczonych w oparciu o wcześniej obowiązujące ustawy, w tym ustawę z dnia 12.03.1958r., na podstawie której doszło do wywłaszczenia gruntu H. S.. Zawarte w tym przepisie uregulowanie oznacza, że roszczenie o zwrot wywłaszczone nieruchomości skarżącej nie przysługuje. Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda wyjaśnił, że przedmiotem postępowania jest jedynie zbadanie prawidłowości postępowania, zakończonego decyzją Starosty K., na podstawie przepisów działu III rozdziału 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Tak więc roszczenia związane z zamianą nieruchomości, a tym bardziej dotyczące ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie mogą być przedmiotem analizy w tym postępowaniu. Dodał także, że kwestia badania prawidłowości decyzji wywłaszczeniowej po pierwsze wykracza poza ramy postępowania w sprawie o zwrot nieruchomości, a po drugie była już przedmiotem badania prze właściwe organy i została rozstrzygnięta.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na tę decyzję H. S. domagała się przyznania jej prawa do jej własności jak również przyznania odszkodowania wraz z odsetkami. Zarzuciła, iż nie brała udziału w postępowaniu wywłaszczeniowym ani też w postępowanie o zatwierdzenie planu realizacyjnego dotyczącego budowy kamieniołomu. Wskazała, że pomimo, iż Minister Infrastruktury w swojej decyzji z dnia [...] napisał, że uchyla decyzję Wojewody ego z dnia 1.02.2010r. i stwierdza, że decyzja Naczelnika Gminy G. w części dotyczące odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość została wydana z naruszeniem prawa, to decyzji tej nie chcą uznać ani Kierownik ego Urzędu Geodezji i Przekształceń Własnościowych, ani Starosta ani Wojewoda.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim w związku z podniesionymi w niej zarzutami oraz zawartym wnioskiem co do przyznania odszkodowania podkreślić należy, iż przedmiotem badania w niniejszej sprawie może być tylko legalność, a więc zgodność z prawem, decyzji Wojewody, utrzymującej w mocy decyzję Starosty K., umarzającą postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Dlatego też nie jest możliwe uwzględnienie przez sąd administracyjny żądania przyznania skarżącej odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, gdyż zaskarżona decyzją tego nie dotyczy, ani też przyznanie jej nieruchomości zamiennej. Jedynie na marginesie wskazać należy, iż z dołączonej przez samą skarżącą odbitki kserograficznej decyzji Starosty K. z dnia 25 stycznia 2011r. wynika, że kwestia odszkodowania została przez ten organ rozstrzygnięta tą właśnie decyzją, zaś jak to oświadczył na rozprawie przed sądem pełnomocnik skarżącej, jej odwołanie od tej decyzji Wojewoda rozpoznał w dniu [...]. Tak więc kwestia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość będzie przedmiotem badania przez sąd administracyjny, o ile zostanie zaskarżona decyzja Wojewody z dnia [...]. W niniejszej sprawie badanie zasadności domagania się przez skarżącą odszkodowania, podobnie jak przyznania nieruchomości zamiennej, jest niedopuszczalne.

Jak wynika ze wstępnej części uzasadnienia postępowanie przed Starostą zostało wszczęte na wniosek H. S., w którym zawarła ona żądanie zwrotu nieruchomości zajętych pod budowę kamieniołomu J. w G., wywłaszczonych decyzją Naczelnika Gminy G. z dnia [...]. Przy tak sformułowanym żądaniu prawidłowo organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie zakończonej wydaniem zaskarżonej obecnie do sądu decyzji w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. Nr 102 z 2010r. poz. 651 ze zm.), dalej w skrócie u.g.n., na które zresztą skarżąca sama w tym wniosku się powołała. Decyzja Naczelnika Gminy w G. z dnia [...] jest ostateczna i wykonalna pomimo, że odnośnie wywłaszczenia działek stanowiących własność skarżącej Wojewoda decyzją z dnia 26.03.2001r. oraz Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] stwierdzili jej wydanie z naruszeniem prawa. Takie bowiem rozstrzygnięcie, to jest stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa na podstawie art. 158 § 2 kpa, nie usuwa z obrotu prawnego wadliwej decyzji. Dlatego też jedyną podstawę do domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, także wywłaszczonej decyzją, co do której stwierdzono, że została wydana z naruszeniem prawa, stanowią przepisy art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u.g.n. Aby jednak mogło toczyć się takie postępowanie o zwrot wywłaszczonej przed 1 stycznia 1997r. nieruchomości, nie mogą zachodzić negatywne przesłanki do zwrotu, o jakich mowa w art. 229 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Jak wynika z prawidłowych w świetle zgromadzonego przez organy materiału dowodowego ustaleń, w dniu [...] została wydana przez Wojewodę K. decyzja, stwierdzająca nabycie z dniem 19 września 1991r. przez Przedsiębiorstwo Państwowe Kopalnie Odkrywkowe Surowców Drogowych prawa wieczystego użytkowania między innymi działek stanowiących wcześniej własność H. S. i objętych decyzją wywłaszczeniową ( działki 2072, odpowiadającej między innymi działce wywłaszczonej nr 1479 oraz działki 2069, odpowiadającej działce wywłaszczonej nr 1629). Powołana w tej decyzji podstawa prawna – art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości ( Dz. U. Nr 79 poz. 464 z 1990r.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 25 maja 1994r., zmieniającą ustawę o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. Nr 51 poz. 201) potwierdza prawidłowość ustaleń organu, że do nabycia użytkowania wieczystego z dniem 19 września 1991r. doszło z mocy prawa. To zaś oznacza, że decyzja Wojewody K. miała charakter deklaratoryjny, podobnie jak wpis tego prawa do księgi wieczystej. Wpis do księgi wieczystej nie jest bowiem przesłanką konstytutywną dla powstania użytkowania wieczystego, jeżeli nabycie tego prawa nastąpiło z mocy ustawy ( por. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów SN z dnia 9 listopada 1998r.III CZP 333/98 OSNC 1999/4/67). Tak więc niewątpliwie zachodzi pierwsza z negatywnych przesłanek do zwrotu, a mianowicie ta, że przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami na rzecz osoby trzeciej, jaką bez wątpienia było Przedsiębiorstwo Państwowe Kopalnie Odkrywkowe Surowców Drogowych , ustanowiono prawo użytkowania wieczystego. Pozostaje do rozważenia, czy zachodzi druga negatywna przesłanka do zwrotu, a mianowicie ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej przed 1 stycznia 1998r. Jak wynika z ustaleń organu, wniosek o dokonanie wpisu użytkowania wieczystego w oparciu o decyzję Wojewody K. z dnia [...] został złożony w dniu 20 grudnia 1995r., samego zaś wpisu dokonano w dniu 10 stycznia 2000r. ( w tym miejscu zauważyć należy, iż organ I instancji omyłkowo wskazał, że wpis nastąpił w dniu 6 czerwca 2000r., wbrew oczywistej dacie 10.01.2000r. wynikającej z załączonych do akt odpisów zarówno starej księgi wieczystej jak i odpisu tej księgi w jej wersji elektronicznej), a więc już po wejściu w życie u.g.n. Należy podzielić stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, iż z uwagi na treść art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece należy w takim wypadku ustalić, że wpis tego prawa nastąpił w dacie złożenia wniosku, to jest 20 grudnia 1995r. Zgodnie bowiem z art. 29 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w jego brzmieniu obowiązującym w dacie wejścia w życie u.g.n., wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od daty złożenia wniosku o dokonanie wpisu, a w przypadku wszczęcia postępowania z urzędu – od chwili wszczęcia tego postępowania. Prawidłowość tego stanowiska potwierdza nie tylko bogate orzecznictwo SN (przykładowo postanowienie z dnia 27 października 2006r. I CSK 184/06 – Lex nr 398439, uchwała z dnia 21 maja 2002r. III CZP 20/02 – OSNC 2003 nr 6 poz. 76) ale także orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo wyrok z dnia 29 maja 2002r. sygn. I SA 2683/00, w którym Sąd ten w analogicznej sprawie uznał za prawidłowe umorzenie na podstawie art. 229 u.g.n. postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy wniosek o wpis prawa użytkowania wieczystego został złożony przed 1 stycznia 1998r., natomiast wpisu dokonano po tej dacie), właśnie z uwagi na regulację zawartą w art. 29 ustawy o księgach wieczystych. Wyrażony w uzasadnieniu tego wyroku pogląd skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

W tym miejscu dodatkowo zauważyć należy, iż skarżąca domagając się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nawet nie powoływała się na to, że nieruchomość ta stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona (przeciwnie, na rozprawie przed sądem oświadczyła, iż już w 1983r. nieruchomość została zajęta pod kopalnię), natomiast swoje żądanie wywodziła z faktu, że decyzja wywłaszczeniowa była niezgodna z prawem. Ta jednak okoliczność, o czym była już mowa, nie daje podstawy do wydania decyzji o zwrocie. Dlatego także i z tego powodu rozstrzygniecie organu, polegające na umorzeniu postępowania w spawie o zwrot nieruchomości odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego ani też przepisów postępowania w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 163 poz. 1270 ze zm.)