Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 1235/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 13 ust. 1, art. 22
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
article: art. 97 par. 1 pkt 4, art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Karolina Hrymowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 1 kwietnia 2016 r., uzupełnionym w dniu 18 kwietnia 2016 r. M. P. (dalej zwana skarżącą) zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko K. K. oraz na kolejne dziecko F. P.

Decyzją z dnia "[...]" Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS, działając z upoważnienia Burmistrza M., przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – K. K. oraz odmówił przyznania tego prawa na kolejne dziecko – F. P. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w dniu 1 kwietnia 2016 r. zostały złożone dwa odrębne wnioski o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, w których w strukturze rodzin wskazane zostało dziecko F. P.; oprócz skarżącej wniosek złożył także ojciec dziecka J. P. Dalej organ I instancji podał, że decyzją z dnia 20 kwietnia 2016 r. przyznał prawo do świadczenia wychowawczego ojcu dziecka, a po wydaniu tej decyzji, w trakcie realizacji wniosku skarżącej wyszło na jaw, że oboje rodzice wykazują, że pod ich opieką pozostaje syn F. P. (dalej zwany dzieckiem). Zrelacjonował, że po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, w wyniku którego ustalono, że dziecko pozostaje pod opieką matki, decyzja przyznająca prawo do świadczenia wychowawczego ojcu dziecka została uchylona na podstawie art. 27 ust. 1 w zw. z art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wyjaśnił jednak, że na skutek odwołania ojca dziecka, decyzja weryfikacyjna została uchylona w całości przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Podał, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy umorzył postępowanie w sprawie uchylenia decyzji z dnia 20 kwietnia 2016 r. przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego ojcu dziecka. Następnie przyjął, że skoro nie ma możliwości bezspornego ustalenia pod opieką którego z rodziców pozostaje dziecko, ponieważ obydwoje z rodziców deklarują, że sprawują nad nim opiekę, a jednocześnie brak jest orzeczenia sądu wskazującego miejsce pobytu dziecka (a każde z rodziców posiada pełną władzę rodzicielską), prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje rodzicowi, który pierwszy złożył wniosek. Ocenił, że jakkolwiek organ nie jest w stanie ustalić, który z rodziców dziecka pierwszy wystąpił z wnioskiem (albowiem wnioski o przyznanie świadczenia wychowawczego złożone zostały w tym samym dniu a organ nie prowadził ewidencji godzinowej wpływu wniosków), to fakt, iż wniosek skarżącej był wnioskiem wadliwym w zakresie odnoszącym się do właściwego oznaczenia podmiotu wnioskującego (zawierał bowiem błędne wskazanie nazwiska wnioskodawczyni) i został prawidłowo uzupełniony dopiero w dniu 18 kwietnia 2016 r., pozwala przyjąć, że to ojciec dziecka pierwszy złożył poprawny wniosek o przyznanie świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła organowi I instancji naruszenie:

1) art. 64 § 1 i 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że mimo uzupełnienia przez skarżącą w terminie braków formalnych wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych z dnia 01.04.2016 r., jej wniosek nie został złożony w dacie złożenia wniosku dotkniętego brakami, lecz w dacie złożenia pisma uzupełniającego braki formalne wniosku;

2) art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez odmowę przyznania skarżącej świadczenia mimo, że to ona sprawowała wyłączną faktyczną pieczę nad dzieckiem w okresie od kwietnia do maja 2015 r., a jej wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych złożony został w tym samym dniu co wniosek ojca dziecka;

3) art. 15 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz art. 76 § 1 k.p.a. poprzez zignorowanie wyników przeprowadzonego celem zbadania sytuacji opiekuńczej dziecka wywiadu środowiskowego i przyznanie świadczenia rodzicowi, który nie sprawował faktycznej pieczy nad dzieckiem w okresie objętym wywiadem;

4) art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i brak poczynienia prawidłowych ustaleń w kwestii faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem w okresie od kwietnia 2016 r. wyrażający się m.in. w pominięciu przeprowadzonego celem zbadania sytuacji opiekuńczej dziecka wywiadu środowiskowego, który potwierdził, że na chwilę składania wniosku faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawowała skarżąca, a także poprzez brak wskazania i omówienia w uzasadnieniu decyzji przepisów prawnych, które zdaniem organu nakazywały przyjąć, że wniosek skarżącej nie został złożony w dniu 01.04.2016 r.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez przyznanie skarżącej świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko począwszy od kwietnia 2016 r., ewentualnie o uchylenie decyzji organu I instancji i zwrot sprawy temu organowi celem jej ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia oceniło, że tylko wyeliminowanie z obrotu prawnego – w jednym z postępowań nadzwyczajnych – decyzji skierowanej do ojca dziecka umożliwiałoby przyznanie świadczenia wychowawczego na to dziecko jego matce. Wywiodło, że przedmiotem niniejszego postępowania nie powinna być ocena prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego ojcu dziecka, czemu należałoby poświęcić postępowanie odrębne (zauważyło przy tym, że organ I instancji postępowanie takie uruchomił a następnie umorzył jako bezprzedmiotowe). Stwierdziło jednak, że bez przedstawienia okoliczności sprawy dotyczących obojga rodziców dziecka niniejsze rozstrzygnięcie byłoby niekompletne. Przyjęło, że zgromadzony w niniejszej sprawie obszerny materiał dowodowy nie daje zdecydowanej odpowiedzi na temat rzeczywistych relacji jakie zachodzą pomiędzy rodzicami dziecka w związku z opieką nad nim. Podało, że z jednej strony stwierdzić można, na podstawie przeprowadzonych dowodów w postaci rodzinnych wywiadów środowiskowych, że dziecko pozostaje częściej pod opieką matki niż ojca pomimo tego, że okresy sprawowania opieki nad dzieckiem miały być - według ustalenia rodziców - podobne. Zrelacjonowało, że rodzinne wywiady środowiskowe przeprowadzone u matki dziecka i u ojca potwierdzają, że w miejscu zamieszkania każdego z rodziców dziecko ma zabezpieczone potrzeby życiowe, zarówno u matki jak i ojca ma swoje ubrania, zabawki, miejsce do spania itp. Wskazał, że matka dziecka stwierdziła co prawda, że ojciec nie przejawia zainteresowania synem co najmniej od stycznia 2016 r. a zatem dziecko cały czas przebywa z matką, jednak w postępowaniu prowadzonym z urzędu w stosunku do ojca dziecka, ten stwierdził, że matka dziecka nie respektuje ustaleń co sposobu opieki nad synem a ponadto zniechęca syna do przebywania u ojca. Zauważyło, że fakt ten uzyskał potwierdzenie w opinii sporządzonej przez biegłego sądowego w toku postępowania o ustalenie miejsca pobytu dziecka i kontaktów z nim; w opinii tej zawarto między innymi stwierdzenie, że między rodzicami dziecka istnieją silnie skonfliktowane relacje, brak jakiekolwiek porozumienia w sprawie małoletniego syna oraz zerwana została komunikacja pomiędzy nimi.

Zdaniem Kolegium, relacje stwierdzone między rodzicami dziecka oraz nieustalony jednoznacznie sposób sprawowania opieki nad nim wyznaczają granice w jakich o prawie do świadczenia wychowawczego rozważać może organ administracji publicznej. Zaznaczyło, że organ - co oczywiste nie może czynić w powyższej materii żadnych ustaleń własnych (sprawa podlega bowiem kognicji sądu powszechnego), nie może też jednak nie uwzględnić tego, że każdy z rodziców ma pełne prawo do sprawowania opiekę nad dzieckiem i do zamieszkania z nim wobec braku jednoznacznego stanowiska w tym względzie wyrażonego przez Sąd Rejonowy. Oceniło, że w takiej sytuacji nie można wykluczyć tego, że dziecko zamieszkuje zarówno z matką jak też z ojcem, przy czym stan taki będzie trwał do chwili podjęcia rozstrzygnięcia w tej materii przez Sąd. Podniosło, że w chwili złożenia wniosków o świadczenie wychowawcze przez rodziców dziecka, co miało miejsce w tym samym dniu, to jest 1 kwietnia 2016 r., sytuacja prawa dziecka była nieuregulowana i nadal taka pozostaje, to znaczy nie ustalone jest miejsce zamieszkania dziecka ani też sposób sprawowania nad nim opieki przez rodziców. Przyjęło, że nie są możliwe w postępowaniu administracyjnym jednoznaczne ustalenia sytuacji faktycznej dziecka - wobec stwierdzonego między innymi w przywołanej opinii konfliktu między rodzicami, co do sposobu wypełniania obowiązków rodzicielskich. Uznało, że pomimo tego, że w toku prowadzonego postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji dziecko przebywało u matki, co stwierdzono bezspornie w oparciu o rodzinny wywiad środowiskowy, to przyczyna tego stanu rzeczy mieści się już jednak w sferze konfliktu rodzicielskiego możliwego do rozstrzygnięcia jedynie w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Oceniło, że w związku z toczącą się przed sądem sprawą dotyczącą opieki nad dzieckiem oraz jego miejscem zamieszkania organ administracyjny pozbawiony jest także kompetencji do jednoznacznego wskazania tego miejsca zamieszkania (w sensie prawnym a nie tylko w odniesieniu do faktycznie stwierdzonego w danej chwili miejsca przebywania dziecka) jako istotnego czynnika warunkującego prawo do świadczenia wychowawczego w związku z definicją rodziny zamieszczoną w art. 2 pkt 16 ustawy. Skonstatowało, że powyższe nie daje podstawy - przynajmniej na obecnym etapie sprawy do ingerowania z urzędu w prawo do świadczenia wychowawczego nabyte przez ojca dziecka, także przy zastosowaniu normy wynikającej z art. 22 ustawy. Podniosło, że w sytuacji, w której organ nie prowadzi godzinowej ewidencji wpływu wniosków o świadczenie wychowawcze nie istnieje faktyczna możliwość ustalenia chwili złożenia wniosków przez każdego z rodziców dziecka nawet jeżeli nastąpiło tego samego dnia 1 kwietnia 2016 r. Dodało, że przyznanie w tych warunkach ojcu dziecka prawa do świadczenia wychowawczego (na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej), wyklucza możliwość równoległego przyznania tego prawa - matce dziecka.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie

1) art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i brak poczynienia prawidłowych ustaleń w kwestii faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem w okresie od kwietnia 2016 r. wyrażający się m.in. w pominięciu przeprowadzonego celem zbadania sytuacji opiekuńczej dziecka wywiadu środowiskowego, który potwierdził, że na chwilę składania wniosku faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawowała skarżąca, a także poprzez brak wskazania i omówienia w uzasadnieniu decyzji przepisów prawnych, które nakazywały przyjąć, że wniosek skarżącej został złożony później aniżeli wniosek ojca dziecka oraz innych będących podstawą rozstrzygnięcia o wyborze osoby uprawnionej do odbioru świadczenia;

2) art. 8, 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutów sformułowanych w odwołaniu od decyzji organu I instancji;

3) art. 6 k.p.a., poprzez:

- uzasadnienie decyzji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego faktem, że zostało ono wcześniej przyznane ojcu dziecka, mimo że nastąpiło to z naruszeniem prawa, bowiem od początku nie spełniał on warunków do jego uzyskania,

- zignorowaniu okoliczności, że dziecko w toku prowadzonego postępowania przebywało u matki z wyjaśnieniem, że jest to efekt konfliktu rodzicielskiego, podczas gdy przyczyny sprawowania przez jedno z rodziców faktycznej opieki nad dzieckiem nie należą do ustawowych podstaw decyzji o przyznaniu świadczenia, które powinno służyć dziecku, a nie rodzicowi sprawującemu nad nim sporadyczną opiekę,

- wprowadzanie rozróżnień i wartościowania wniosków złożonych bezbłędnie i wniosków dotkniętych brakami, które jednak uzupełnione zostały w terminie, co nie znajduje oparcia w żadnym przepisie procedury administracyjnej, a co więcej uczynienie tej okoliczności jedyną podstawą rozstrzygnięcia w sprawie;

4) art. 64 § 1 i 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że mimo uzupełnienia przez skarżącą w terminie braków formalnych wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych z dnia 01.04.2016 r., jej wniosek uznać należy za złożony później aniżeli wniosek ojca dziecka;

5) art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez:

- odmowę przyznania skarżącej świadczenia mimo, że to ona sprawowała wyłączną faktyczną pieczę nad dzieckiem w okresie od kwietnia do maja 2015 r., a jej wniosek o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych złożony został w tym samym dniu co wniosek ojca dziecka,

- zaniechanie dokonania ustaleń w przedmiocie tego, kto sprawuje opiekę nad dzieckiem, mimo istnienia po stronie organu takiego obowiązku prawnego z uwagi na wpłynięcie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego od drugiego rodzica;

5) art. 15 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz art. 76 § 1 k.p.a. poprzez zignorowanie wyników przeprowadzonego celem zbadania sytuacji opiekuńczej dziecka wywiadu środowiskowego i przyznanie świadczenia rodzicowi, który nie sprawował faktycznej pieczy nad dzieckiem w okresie objętym wywiadem;

6) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że wyniki przeprowadzonego postępowania administracyjnego nie dają odpowiedzi na temat rzeczywistych relacji, jakie zachodzą pomiędzy rodzicami dziecka, podczas gdy z uwagi na brak prawnego uregulowania opieki nad synem, badaniu podlegać powinna sytuacja faktyczna, ta zaś opisana została w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym oraz w relacjach rodziców; z uwagi na powyższe, rozważania przez Kolegium, z jakiego powodu dziecko przebywało u matki, mimo że rodzice umówili się inaczej oraz jakie relacje panują pomiędzy rodzicami chłopca wykracza poza kompetencje organu administracji i zakres przedmiotowej sprawy i nie powinno mieć żadnego znaczenia dla przedmiotowego rozstrzygnięcia.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zwrot sprawy organowi I instancji celem jej ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podnosząc, że podstawową przeszkodą do przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na dziecko jest fakt przyznania już tego świadczenia drugiemu rodzicowi – ojcu dziecka.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, choć nie wszystkie jej zarzuty mają usprawiedliwione podstawy.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje m.in. w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195), ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio m.in. na wniosek matki lub ojca dziecka. Stosownie zaś do art. 22 tej ustawy, w przypadku zbiegu prawa rodziców świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, drugi rodzic złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.

W świetle wskazanych regulacji prawnych nie może budzić wątpliwości, że uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest wyłącznie ten rodzic dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad tym dzieckiem. Na gruncie tych przepisów nie jest oczywiście wykluczone, że taka faktyczna opieka nad dzieckiem sprawowana jest przez oboje rodziców. W obu tych przypadkach, ustalenie osoby lub osób sprawującej faktyczną opiekę nad dzieckiem spoczywa na organie administracji publicznej, a obowiązek ten aktualizuje się w sytuacji, gdy tak jak w kontrolowanej sprawie, każdy z rodziców dziecka oddzielnie zwrócił się z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko. Nieuprawniony jest zatem pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w związku z toczącą się przed sądem powszechnym sprawą dotyczącą opieki nad dzieckiem oraz jego miejscem zamieszkania organ administracyjny pozbawiony jest kompetencji do jednoznacznego wskazania tego miejsca zamieszkania jako istotnego czynnika warunkującego prawo do świadczenia wychowawczego.

Jak wynika z przekazanych tutejszemu Sądowi przez organ akt sprawy administracyjnej, w toku postępowania administracyjnego, wszczętego na wniosek skarżącej, organ I instancji (pismem z dnia 27 kwietnia 2016 r., k.14) zlecił właściwemu organowi przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu wyjaśnienia wątpliwości dotyczących sprawowania opieki nad dzieckiem. Wymaga w tym miejscu podkreślenia, że czynność ta zlecona została przez organ I instancji po wydaniu przez ten organ decyzji z dnia 20 kwietnia 2016 r. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego ojcu dziecka.

Z ustaleń osoby przeprowadzającej ten wywiad, opisanych na s. 14 w punkcie VII kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 2 maja 2016 r. (k. 28-35 akt administracyjnych) wynika, że w dniach, w których przeprowadzany był wywiad (27 i 28 kwietnia 2016 r.) dziecko pozostawało pod opieką skarżącej, a w mieszkaniu zajmowanym przez skarżącą znajdowały się rzeczy dziecka. Ponadto, z oświadczeń skarżącej, które znalazły następnie potwierdzenie w rozmowie z pracownicą przedszkola, do którego uczęszcza dziecko, wynika, że od stycznia 2016 r. to skarżąca przyprowadza i odbiera dziecko z przedszkola, ewentualnie odbiera je ktoś z rodziny skarżącej, a ojciec dziecka w tym okresie odebrał je 1 lub 2 razy.

Pomimo sformułowania początkowo przez organ I instancji oceny, że to skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, a nawet podjęcia prawidłowo ale nieskutecznej próby wzruszenia (w trybie art. 27 ust. 1 w zw. z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) decyzji z dnia 20 kwietnia 2016 r. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego ojcu dziecka, ostatecznie jednak w zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze nieprawidłowo przyjęło, że przyznanie ojcu dziecka prawa do świadczenia wychowawczego (na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej), wyklucza możliwość równoległego przyznania tego prawa - matce dziecka. Jednocześnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium wskazało, że tylko wyeliminowanie z obrotu prawnego – w jednym z postępowań nadzwyczajnych – decyzji skierowanej do ojca dziecka umożliwiałoby przyznanie świadczenia wychowawczego na to dziecko jego matce.

W opisanym powyżej działaniu organów dostrzec można pewną niekonsekwencję ocen prawnych, które w rezultacie doprowadziły do naruszenia przez te organy zarówno prawa materialnego, to jest art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ale także przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wymaga bowiem podkreślenia, że w toku postępowania, zainicjowanego wnioskiem skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, wyszły na jaw nowe okoliczności, istniejące w dacie wydania decyzji z dnia 20 kwietnia 2016 r. o przyznaniu prawa do tego świadczenia ojcu dziecka, a nieznane wówczas organowi wydającemu tą decyzję, które mogą mieć wpływ na poprawność dokonanej przez ten organ oceny co do faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem przez jego ojca. Oprócz możliwości zastosowania w tej sprawie art. 27 powołanej ustawy wystąpiła też przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem ostatecznej decyzji z dnia 20 kwietnia 2016 r. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego ojcu dziecka, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Od wyniku zaś tego postępowania uzależnione jest rozstrzygnięcie kontrolowanej sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko. W niniejszej sprawie wystąpiło zatem zagadnienie wstępne stanowiące na mocy art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. podstawę do zawieszenie postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem, organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Wyjaśnić przy tym należy, że użyty w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. termin "inny organ" powinien być interpretowane funkcjonalnie, co oznacza, że przez inny organ w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. należy rozumieć organ prowadzący inne postępowanie administracyjne, choćby przedmiotowo był to ten sam organ administracji. Z taką też sytuacją będziemy mieli do czynienia w kontrolowanej sprawie, gdyż organ I instancji właściwy będzie zarówno do zawieszenia postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, jak i do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją z dnia 20 kwietnia 2016 r. o przyznaniu prawa do tego świadczenia ojcu dziecka.

Postanowienie o wznowieniu postępowania, zgodnie z art. 149 § 2 k.p.a., będzie stanowiło podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. W postępowaniu wznowionym możliwe będzie więc zarówno zweryfikowanie, czy w dacie wydania decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego ojcu dziecka, ojciec sprawował faktyczną opiekę nad tym dzieckiem, jak również ustalenie, czy aktualnie sprawuje on taką opiekę. Bez rozstrzygnięcia tych kwestii, czego wyrazem powinno być wydanie przez organ I instancji jednej z decyzji przewidzianych w art. 151 k.p.a., odmowę przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko uznać należy za przedwczesną. Kontrolowane decyzje zostały więc wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., statuujących obowiązki organów do wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a następnie oceny, czy dana okoliczność została udowodniono w oparciu o całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy winny uwzględnić ocenę prawną Sądu zawartą w niniejszym uzasadnieniu. Skarżącej wyjaśnić natomiast należy, że z uwagi na wystąpienie w niniejszej sprawie zagadnienia wstępnego, przedwczesne byłoby formułowanie przez Sąd oceny co do poprawności ustaleń organów w zakresie osoby sprawującej faktyczną opiekę nad dzieckiem, a tego dotyczy większość zarzutów podniesionych w skardze. Dostrzec także należy, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło, że złożenie wniosków przez oboje rodziców nastąpiło w tym samym dniu to jest – 1 kwietnia 2016 r., a jako przyczynę odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia wskazywało jedynie uprzednie przyznanie tego świadczenia ojcu dziecka, a nie fakt wcześniejszego złożenia przez niego kompletnego wniosku. Tym samym, chybiony jest zarzut naruszenia przez ten organ art. 64 § 1 i 2 k.p.a.

Wobec jednak stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organy obu instancji innych przepisów prawa, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.