Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 514/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Wójcik Asesor WSA Joanna Ziołek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 października 2024 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 czerwca 2024 r., Nr UP-402/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Skarżąca w złożonym w Inne wniosku o umorzenie należności z tytułu składek po zmarłym mężu B. K. powołała się na trudną sytuację życiową.

Decyzją z dnia [...] maja 2024 r. Inne odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca opisała swoją sytuację życiową.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2024 r. Inne utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej oraz pisma z dnia [...] marca 2024 r. dotyczącego ww. oświadczenia wynika, że: strona jest wdową, nie pracuje zarobkowo, pobiera rentę w kwocie [...]zł brutto ([...] zł netto), nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej ani nie korzysta z innych form pomocy, ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem: ogrzewanie domu gazem - ok. [...] zł, przegląd gazowy raz na rok - [...] zł, przegląd kominiarski - [...] zł, energia elektryczna - ok. [...] zł, podatek od nieruchomości i gruntów - [...] zł, spółka wodna - [...] zł, śmieci - [...] zł, wywóz nieczystości - [...] zł, telefon - [...] zł, ubezpieczenie domu - [...] zł, ubezpieczenie PZU ŻYCIE - [...] zł, zużycie wody - [...] zł, CANAL+ -[...] zł, łącznie [...] zł. Dodatkowo ponosi koszty leczenia - [...] zł, użyczenie samochodu + paliwo - [...] zł, wyżywienie, środki czystości, środki pielęgnacyjne, obuwie, pozostałe wydatki związane z życiem - [...] zł. Skarżąca nie ponosi wydatków, np. na naprawy, remonty, serwisowanie urządzeń, czy prace gruntowe na działce, ponieważ nie posiada wystarczających środków pieniężnych na te cele, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada zobowiązań pieniężnych, jest właścicielką domu o powierzchni 250 m2 położonego w Pruszczu, posiada inne składniki mienia ruchomego - sprzęt RTV i AGD o łącznej wartości [...] zł, nie posiada praw majątkowych, posiada wierzytelność pieniężną, wymagalną względem K..W..K.. C. D. sp. z o. o. w łącznej kwocie [...]zł. Skarżąca zmaga się z dyskopatią odcinka lędźwiowego kręgosłupa i uczęszcza na rehabilitację; pozostaje w leczeniu i pod kontrolą lekarską; dostała skierowanie do leczenia operacyjnego. Skarżąca podała, że w 2014 r. wybuchł pożar baru, którego straty oszacowała na kwotę [...]zł. Mąż chorował i zmarł w dniu [...] września 2023 r.

Organ we własnym zakresie ustalił, że skarżąca pobiera rentę rodzinną w kwocie [...]zł brutto ([...] zł netto), ma dzieci: syna M. K. oraz córkę K. K., jest właścicielką nieruchomości gruntowej obejmującej działkę zabudowaną, sady i grunty orne o łącznej powierzchni [...] ha położoną w S.. Na nieruchomości ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego za zadłużenie B. K.. Skarżąca nie ma zarejestrowanych pojazdów.

Wskazując na treść art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s.") organ stwierdził, że w niniejszej sprawie przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; Inne Oddział w B. decyzją [...] lutego 2024 r. przeniósł na skarżącą odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym w dniu [...] września 2023 r. B. K.; przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ strona nie prowadziła działalności gospodarczej, z tytułu której powstały zaległości składkowe, ale została na nią przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania po zmarłym mężu; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi – skarżąca nie prowadziła działalności gospodarczej, z tytułu której powstały zaległości składkowe, ale została na nią przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania po zmarłym mężu - B. K.; nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, ponieważ strona posiada nieruchomość, na której ZUS dokonał zabezpieczenia na należności z tytułu składek za B. K.; skarżąca pobiera rentę rodzinną, której wysokość pozwala na dokonywanie potrąceń egzekucyjnych na rzecz ZUS; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość należności, o umorzenie których strona wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej wysokość kosztów upomnienia wynosi [...] zł; przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie uzyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ wobec skarżącej nie zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne zmierzające do wyegzekwowania należności po zmarłym B. K.; skarżąca posiada nieruchomość, na której ZUS dokonał zabezpieczenia na należności z tytułu składek za B. K.; pobiera rentę rodzinną, z której istnieje możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji na rzecz ZUS.

Z ustaleń organu wynika zatem, że możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały wyczerpane. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy, działając jako wierzyciel, nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Przechodząc na grunt przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne organ podał, że w zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 tego rozporządzenia należy stwierdzić, że zgromadzone dowody wskazują, iż powstałe zadłużenie nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia. Za takie zdarzenie nie może być uznane powstanie odpowiedzialności za długi spadkowe, jak również określenie przez Inne zakresu odpowiedzialności, gdyż takie działanie organu wynika z przepisów prawa.

W odniesieniu do przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia, organ podał, że w aktach sprawy znajduje się dokumentacja medyczna strony, z której wynika, że skarżąca ma rozpoznane zaburzenia korzeni rdzeniowych i splotów nerwowych, nabytą torbiel nerki oraz zmiany skórne. W 2014 r. została zakwalifikowana do leczenia operacyjnego w powodu dyskopatii. Organ wskazał, że nie neguje obecnego stanu zdrowia skarżącej i konieczności leczenia. Fakt ten jednak nie może stanowić samoistnej przesłanki do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżąca pobiera rentę rodzinną, która przyznana jest na stałe, podlega corocznej waloryzacji i jest wypłacana niezależnie od stanu zdrowia. W sprawie brak jest informacji o konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Odnosząc się do trzeciej przesłanki wskazanej w ww. rozporządzeniu organ wskazał, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. W tym zakresie organ ustalił, że budżet gospodarstwa domowego skarżącej stanowi renta rodzinna w kwocie 3.317,64 zł i kształtuje się na znacznie wyższym poziomie od minimum socjalnego ustalonego 4 kwietnia 2024 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2023 r., które dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.710,94 zł. Zatem w niniejszej sprawie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa.

Ustosunkowując się do wskazywanych przez skarżącą wydatków związanych z utrzymaniem organ wyjaśnił, że koszty bieżących opłat, jak również wyżywienia są stałymi miesięcznymi opłatami, które ponosi większość społeczeństwa. Wydatków tych nie można nazwać nieprzewidywalnymi oraz nadzwyczajnymi. Skarżąca w tym zakresie nie przedłożyła żadnych dokumentów, takich jak na przykład wezwania do zapłaty czy upomnienia, które świadczyłyby o tym, że ma problemy z regulowaniem należności. Dołączyła natomiast faktury, m.in. za energię elektryczną, gaz czy wywóz nieczystości, z których wynika, że zostały opłacone w terminie. Wykazała, że nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych wierzycieli niż ZUS, zatem jej budżet nie jest dodatkowo obciążony.

Organ podał, że analizując aktualną sytuację materialną skarżącej wziął pod uwagę także posiadany przez nią majątek. Organ zaznaczył, że skarżąca jest właścicielką nieruchomości, na której ZUS dokonał zabezpieczenia na należności z tytułu składek za B. K., co stwarza możliwość odzyskania należności w drodze postępowania egzekucyjnego.

W tych okolicznościach organ uznał, że umorzenie należności publicznoprawnych w sytuacji, gdy organ nie podjął jeszcze przymusowego dochodzenia należności byłoby działaniem przedwczesnym i sprzecznym z interesem publicznym.

W skardze strona wniosła o umorzenie należności z tytułu składek po zmarłym mężu. Podała, że organ ustalił wysokość tych zaległości na kwotę [...]zł. Podniosła, że nie jest w stanie spłacić tych zaległości składkowych. Wskazała, że nie zgadza się z decyzją ZUS. Stwierdziła, że zaległości składkowe powstały w wyniku choroby i śmierci męża, klęski żywiołowej w postaci pożaru baru w 2014 r. oraz pandemii. W wyniku tych zdarzeń sytuacja finansowa rodziny pogorszyła się i powstały długi. Dodatkowo skarżąca wskazała, że posiada wierzytelność pieniężną względem K..W..K.. C. D. sp. z o. o. w kwocie około [...] zł. Brak zapłaty za wykonane przez męża prace dla tej firmy przyczynił się również do powstania zadłużenia wobec ZUS, bowiem nie starczyło pieniędzy na opłacenie składek. Skarżąca stwierdziła, że w związku z krótkim okresem pobierania przez męża emerytury (1 rok i 4 miesiące) organ może pokryć zaległości składkowe ze zgromadzonego przez lata pracy i niewykorzystanego przez męża na emeryturze kapitału. Końcowo skarżąca wskazała, że obawia się o swoją sytuację życiową i zdrowotną, jeżeli organ doprowadzi do wszczęcia egzekucji. Podała, że ma 66 lat i przeniesienie na nią odpowiedzialności za należności z tytułu składek po zmarłym mężu pozbawi ją godnego życia i możliwości finansowania podstawowych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie z dnia [...] września 2024 r. skarżąca wniosła o spłacenie zaległości składkowych po zmarłym mężu z posiadanych wierzytelności względem K..W..K.. C. D. sp. z o. o. Rozszerzyła swoją argumentację podniesioną w skardze, dokładniej opisując przyczyny powstania zadłużenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu administracji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a, gdyż organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a skarżąca poinformowana w piśmie z dnia [...] sierpnia 2024 r. o możliwości rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ona prawo.

Z akt sprawy wynika, że ZUS przeniósł na skarżącą, jako spadkobiercę po zmarłym B. K., odpowiedzialność za składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia zasadności odmówienia skarżącej umorzenia przez ZUS należności z tytułu powyższych składek w łącznej wysokości [...] zł.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Art. 28 ust. 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s. doprecyzowuje w tym względzie ust. 2 tego artykułu, bowiem zawiera zamknięty katalog przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność. Nieściągalność ta zachodzi wówczas, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Sąd podziela stanowisko ZUS, co do braku wystąpienia całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ na str. 5-6 zaskarżonej decyzji dokładnie wyjaśnił powody braku wystąpienia przesłanek wymienionych

w art. 28 ust. 2 pkt 1 do 6 i z dokonaną przez organ oceną, odniesioną do okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy, należy się zgodzić.

Według organu nie zaistniały także przesłanki umorzenia, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (dalej: "rozporządzenie"). Zgodnie z treścią tego uregulowania, organ może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to za sobą zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie

§ 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tym przepisie przesłanki podejmowania decyzji, których katalog zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu składek jest zobowiązany do rzetelnej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w tym przepisie. Przeprowadzona w ten sposób analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Należy zgodzić się z organem, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki wymienione w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia, natomiast zastrzeżenie budzi dokonana przez organ ocena przesłanki wymienionej w pkt 1 tego paragrafu.

Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia możliwość umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony, uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych.

Analizując sytuację majątkową zobowiązanej w zaskarżonej decyzji wskazano, że pobiera ona rentę rodzinną w kwocie [...]zł netto. Jest właścicielką nieruchomości gruntowej obejmującej działkę zabudowaną, sady i grunty orne o łącznej powierzchni [...] ha położoną w S.. Nie ma zarejestrowanych pojazdów. Miesięcznie wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł, koszty leczenia - [...] zł, inne - w łącznej wysokości [...] zł. W. tych wydatków nie jest przez organ kwestionowana. Nadto, w zaskarżonej decyzji podano, że zobowiązana zmaga się z dyskopatią odcinka lędźwiowego kręgosłupa i uczęszcza na rehabilitację. Otrzymała skierowanie na leczenie operacyjne. Pozostaje pod kontrolą urologiczną, dermatologiczną i onkologiczną. W aktach sprawy znajduje się dokumentacja medyczna, z której wynika, że u skarżącej rozpoznano zaburzenia korzeni rdzeniowych i splotów nerwowych.

Z zestawienia wysokości ponoszonych przez skarżąca wydatków z wysokością renty rodzinnej wynika, że wydatki te tylko nieznacznie są niższe (o [...] zł) od kwoty otrzymywanej renty. Organ przyznał, że możliwości płatnicze skarżącej są ograniczone, nie mogą być jednak uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Dla uzasadnienia swojego stanowiska Zakład wskazał, że renta rodzinna w kwocie [...]zł kształtuje się na znacznie wyższym poziomie od minimum socjalnego ustalonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w IV kwartale 2023 r., które dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi [...] zł.

Należy jednak zauważyć, że ustalenie wysokości minimum socjalnego następuje w oparciu o uśrednione dane. Z danych tych wynika, że np. uśrednione wydatki na ochronę zdrowia 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynoszą [...] zł. Tymczasem faktyczne wydatki skarżącej na leczenie (nie kwestionowane przez organ) stanowią kwotę [...]zł. Trudno wymagać od strony, aby ograniczyła swoje wydatki na ochronę zdrowia do kwoty [...]zł, bo taka kwota wynika z minimum socjalnego. Skarżąca ponosi też znaczne wydatki na ogrzewanie domu gazem i energię elektryczną (razem ok. [...] zł), według natomiast uśrednionych danych wydatki 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego na użytkowanie mieszkania i energię wynoszą [...] zł. Z powyższego wynika, że uśrednione dane, wyznaczające minimum socjalne, nie przystają do faktycznej sytuacji skarżącej. W realiach rozpoznawanej sprawy ogłoszone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne może stanowić pewien punkt odniesienia, lecz nie może przesądzać o sposobie rozstrzygnięcia sprawy. Odmawiając umorzenia należności składkowych organ nie wziął pod uwagę powyższych okoliczności.

Wskazać należy, że przy rozważaniu przesłanek umorzenia zaległych składek trzeba zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego przy uwzględnieniu stanu majątkowego. Oceniając zaistnienie omawianej przesłanki organ administracji powinien rozważyć zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślić należy, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o zabezpieczenie zaspokojenia potrzeb na przeciętnym uśrednionym poziomie (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 sierpnia 2023 r., III SA/Łd 281/13). Na niekorzyść skarżącej nie może również przemawiać to, że w terminie reguluje swoje należności i nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych wierzycieli, niż ZUS.

Zakład powinien mieć na względzie, że nie leży w interesie społecznym sytuacja, w której w następstwie dochodzenia należności może nastąpić utrata przez skarżącą zdolności płatniczych, w tym zaprzestanie regulowania stałych należności (wywóz nieczystości, energia elektryczna, zużycie wody itp.) i w konsekwencji wystąpi konieczność korzystania z pomocy opieki społecznej.

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, iż interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki NSA z dnia: 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; 8 lipca

2015 r., II GSK 1502/14).

Zdaniem Sądu, rozstrzygnięcie organu musi być poprzedzone dogłębną analizą sytuacji bytowej skarżącej, szczególnie, że w omawianym przypadku decyzja nie dotyczy kwestii błahych, lecz możliwości zaspokajania przez skarżącą podstawowych potrzeb życiowych. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i zbadane (art. 11 k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące rozpatrzenie tego materiału (art. 77 § 1 k.p.a.). W ocenie Sądu przepisy te zostały przez organ naruszone.

Ponownie rozpatrując sprawę organ wyjaśni też, i to w pierwszej kolejności, kwestię przedawnienia powyższych należności składkowych. Decyzja organu pierwszej instancji nie zawiera w tym względzie żadnych wywodów, natomiast w decyzji drugoinstancyjnej stwierdzono, że w świetle art. 24 u.s.u.s. nie upłynął jeszcze termin, w którym zaległości mogą być dochodzone, gdyż należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna (str. 4 zaskarżonej decyzji). Podkreślenia jednak wymaga, że najstarsze zaległości składkowe dotyczą sierpnia 2013 r. i nie sposób przyjąć, aby 5-letni termin przedawnienia liczony od dnia, w którym składka stała się wymagalna już nie upłynął. Jeżeli zdaniem Zakładu należności te nie uległy przedawnieniu, to organ wyjaśni na jakiej podstawie prawnej tak uważa, a nadto wskaże okoliczności i dowody to potwierdzające. W tym zakresie zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ będzie miał na uwadze wywody i wskazania Sądu zawarte w tym wyroku.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.