Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 4963/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 155b § 1 pkt 1)
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Protokolant asystent sędziego Katarzyna Malinowska, po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 1 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 197/21 w sprawie ze skargi M. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 22 lutego 2021 r., nr 2601-IEE.711.15.2021.2 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

1.1. Wyrokiem z dnia 1 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Ke 197/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę M. Z. (dalej: "Skarżący", "Strona") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Kielcach z dnia 22 lutego 2021 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.

1.2. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach postanowieniem z dnia 22 lutego 2020 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z 23 grudnia 2020 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność w postaci zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej.

W uzasadnieniu postanowienia wyjaśniono, że Naczelnik Urzędu Skarbowego, jako organ egzekucyjny, prowadził postępowanie zabezpieczające na podstawie zarządzeń zabezpieczenia z dnia 24 lipca 2019 r. wystawionych przez wierzyciela – Naczelnika, w oparciu o dwie decyzje z dnia 10 maja 2019 r. W trakcie prowadzonego postępowania zabezpieczającego organ egzekucyjny dokonał zabezpieczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał 25 lipca 2019 r. Zawiadomił on organ egzekucyjny, że na wniosek skarżącego z dnia 8 lipca 2019 r. wstrzymano wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy. Z powyższego powodu organ rentowy nie zabezpieczył żadnej kwoty. Zobowiązany wniósł do organu egzekucyjnego skargę na powyższą czynność zabezpieczającą.

Dyrektor podniósł, że nie dopatrzył się nieprawidłowości i naruszenia przepisów prawa przy dokonywaniu przez organ egzekucyjny czynności zabezpieczających. Powołując art. 79 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. 2020 r., poz.1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.), wyjaśnił, że zawiadomienie o zajęciu zabezpieczającym świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej z 24 lipca 2019 r. zostało sporządzone zgodnie z obowiązującymi przepisami i skutecznie doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 25 lipca 2019 r. oraz zobowiązanemu 21 stycznia 2020 r.

Na powyższe postanowienie skarżący złożył skargę, zarzucając naruszenie art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w niniejszej sprawie organy prawidłowo stwierdziły brak podstaw do uznania za zasadną skargi na czynność zabezpieczającą stanowiącą zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Zajęcie to nastąpiło w zgodzie z przepisami prawa.

Organ prawidłowo zawiadomił Zakład Ubezpieczeń Społecznych o zajęciu zabezpieczającym świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, co nastąpiło w dniu 25 lipca 2019 r. O tej samej czynności zawiadomił skarżącego. Nastąpiło to w dniu 21 stycznia 2020 r. W międzyczasie, bo pismem z 29 lipca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował organ o braku możliwości realizacji zajęcia w związku z wstrzymaniem wypłaty renty. W tej sytuacji zdaniem skarżącego należało czynność egzekucyjną uznać za bezskuteczną i umorzyć czynności zabezpieczające. Takie wnioski są jednak nieuprawnione, ponieważ nie znajdują pokrycia w przepisach prawa. Żaden z nich nie stanowi, że w razie uzyskania przez organ egzekucyjny informacji od dłużnika o przeszkodzie w realizacji zajęcia, organ ten zwolniony jest już z obowiązków wynikających z art. 79 § 4 pkt 1 u.p.e.a., tj. z skutecznego zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu zabezpieczającym. Zarzuty skarżącego wskazują przy tym na błędne ustalenie przez organ daty wszczęcia postępowania zabezpieczającego, tj. datę 24 lipca 2019 r., gdy tymczasem zdaniem strony, do skutecznego dokonania czynności zabezpieczającej doszło 21 stycznia 2020 r. Argumenty te są bezzasadne, ponieważ do wszczęcia postępowania zabezpieczającego z majątku skarżącego doszło w dacie doręczenia zawiadomienia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, czyli 25 lipca 2019 r. Organ prawidłowo powołał przy tym przepis art. 26 § 5 u.p.e.a.

W związku z powyższym nie ma racji skarżący twierdząc, że ze względu na datę, w której nastąpiło doręczenie zobowiązanemu zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym, powinno dojść do umorzenia czynności zabezpieczającej. Formułując ten zarzut skarżący wskazuje na naruszenie art. 8 k.p.a. stanowiącego o zasadzie zaufania do władzy publicznej i art. 11 k.p.a. stanowiącego o zasadzie przekonywania.

1.3. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

2. Skarga kasacyjna.

2.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach na podstawie art.185 § 1 p.p.s.a.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:

a) art. 155b § 1 pkt 1) u.p.e.a. poprzez wykładnię, która nie uwzględnia faktu, iż dla oceny przyjęcia, że doszło do realizacji czynności zabezpieczającej koniecznym jest prawidłowe doręczenie Skarżącemu kasacyjnie zarządzenia o zabezpieczeniu, a skoro to miało miejsce w dniu 21 stycznia 2020 r., to za całkowicie niedopuszczalne należy uznać twierdzenia zawarte w zaskarżonym wyroku, jak i wydanych w sprawie postanowieniach, że do realizacji czynności zabezpieczającej skutecznie doszło w lipcu 2019 r., co jest tym bardziej dyskusyjne, gdy uwzględni się fakt, że mocodawca nie posiadał we wskazanych datach czynnych uprawnień do świadczeń w stosunku do których podjęto próbę zabezpieczenia.

II. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy;

a) art. 145 § 1 pkt 1a w zw. z art. 135 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 155b § 1 pkt 1 w zw. z art. 79 § 1 u.p.e.a. poprzez oddalenie wniesionej skargi, podczas gdy z uwagi na fakt, że w dacie dokonywania zajęcia zabezpieczającego skarżący kasacyjnie nie miał czynnych uprawnień do świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, to w związku z powyższym należało orzec o tym, że do realizacji czynności zabezpieczającej nie doszło.

2.2. Nie wniesiono odpowiedzi na skargę kasacyjną.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3.1. Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw.

3.2. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

3.3. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

3.4. Pierwszym zarzutem kasacyjnym jest zarzut naruszenia art. 155b § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.). W powyższym kontekście podnieść należy, że art. 155b § 1 pkt 1 u.p.e.a. nie stanowi normatywnego określenia czynności zabezpieczającej i/lub egzekucyjnej. Przepis art. 155b § 1 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 164 § 4 u.p.e.a. stanowi wskazanie dokumentów, które organ egzekucyjny doręcza - przystępując do czynności zabezpieczających/egzekucyjnych. W treści art. 155b § 1 pkt 1 u.p.e.a. brak jest podstawy prawnej - prawnego unormowania czynności egzekucyjnych. W powyższym normatywnym zakresie brak jest precyzyjnie zidentyfikowanych prawnie zarzutów kasacyjnych. Skarżący kasacyjnie pominął również treść regulacji prawnej art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a., z której wynika, że wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Jeżeli więc, jak pisze skarżący kasacyjnie, doręczenie zawiadomienia o zajęciu/zabezpieczeniu - bankowi, jako dłużnikowi zajętej wierzytelności/innego prawa majątkowego, nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu tytułu wykonawczego/zarządzenia zabezpieczenia, nie stanowiło to naruszenia prawa, na podstawie art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. lub art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 164 § 4 u.p.e.a.

3.5. Jak słusznie podkreśla Sąd pierwszej instancji, zgodnie z art. 79 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, zwanych dalej "świadczeniami", przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych – art. 79 § 1. Zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany organu rentowego właściwego do wypłaty świadczeń – art. 79 § 2. W stosunku do egzekwowanej należności pieniężnej nieważne są rozporządzenia świadczeniami przekraczające część wolną od zajęcia, dokonane po ich zajęciu, a także przed tym zajęciem, jeżeli są wymagalne po zajęciu – art. 79 § 3. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób - art. 79 § 4 pkt 1.

Nie ulega wątpliwości, że organ prawidłowo podjął czynności wypełniające treść powyższych przepisów. Po pierwsze, zawiadomił Zakład Ubezpieczeń Społecznych o zajęciu zabezpieczającym świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, co nastąpiło w dniu 25 lipca 2019 r. Po drugie, o tej samej czynności zawiadomił skarżącego. Nastąpiło to w dniu 21 stycznia 2020 r. W międzyczasie, bo pismem z 29 lipca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował organ o braku możliwości realizacji zajęcia w związku z wstrzymaniem wypłaty renty. W tej sytuacji zdaniem skarżącego należało uznać, że do realizacji czynności zabezpieczającej nie doszło. Takie wnioski są jednak niezasadne ponieważ nie znajdują pokrycia w przepisach prawa. Żaden z nich nie stanowi, że w razie uzyskania przez organ egzekucyjny informacji od dłużnika o przeszkodzie w realizacji zajęcia, organ ten zwolniony jest już z obowiązków wynikających z art. 79 § 4 pkt 1 u.p.e.a., tj. z skutecznego zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu zabezpieczającym.

3.6. Do wszczęcia postępowania zabezpieczającego z majątku M. Z. doszło w dacie doręczenia zawiadomienia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, czyli 25 lipca 2019 r. Organ prawidłowo powołał przy tym przepis art. 26 § 5 u.p.e.a. Stanowi on, że wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: 1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub 2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W pełni poprawne są wnioski organu, że z przepisów tych wynika jednoznaczne potwierdzenie, że datą wszczęcia postępowania zabezpieczającego był dzień 25 lipca 2019 r. Doręczenie dłużnikowi zawiadomienia bez wątpienia nastąpiło wcześniej niż doręczenie zobowiązanemu, stąd ta pierwsza data, czyli dzień 25 lipca 2019 r. jest przesądzająca dla ustalenia daty wszczęcia postępowania zabezpieczającego. W konsekwencji należało uznać zarzuty naruszenia art. 155b § 1 pkt 1) u.p.e.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1a w zw. z art. 135 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 155b § 1 pkt 1 w zw. z art. 79 § 1 u.p.e.a. za bezzasadne.

3.7. Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

Anna Dalkowska Jacek Brolik Stanisław Bogucki