Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 858/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 43, art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.), Sędziowie Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta dnia [...] r., nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego W. S. kwotę [...] ([...] ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta S. (zwany dalej: "organem I instancji"), decyzją

z 22 marca 2023 r., odmówił W. S. (dalej jako: "wnioskodawca", "skarżący"), przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną G. S..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że wnioskodawca posiada prawo do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym oraz orzeczenie KRUS o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym z 6 kwietnia 2018 r. Wnioskodawca nie pracuje oraz nie prowadzi działalności rolniczej. W ocenie organu I instancji wnioskodawca prawidłowo sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną żoną, jednak pobiera rentę, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ ten stwierdził, że bezpośrednią przyczyną niepodejmowania zatrudnienia przez wnioskodawcę jest jego całkowita niezdolność do pracy, co sprawia, że jest osobą wyłączoną z rynku pracy. Ponadto, żona wnioskodawcy orzeczeniem z 21 lutego 2023 r., została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności. Niepełnosprawność istnieje od 57 roku życia, a ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 23 stycznia 2023 r., tj. od 69-go roku życia. Zdaniem organu I instancji, nie została zatem spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Decyzją z 17 lipca 2023 r., wydaną po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawcy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie (zwane dalej: "organem II instancji") utrzymało w mocy ww. decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wyjaśnił, w ślad za wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, że powstanie niepełnosprawności żony wnioskodawcy, po określonym w ustawie wieku, nie stanowi przeszkody w pozytywnym załatwieniu wniosku, pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek określonych w ustawie.

W ocenie organu II instancji, na gruncie tej sprawy, uwagę należy zwrócić na przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skoro więc wnioskodawca ma ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy

i pobiera rentę, to nie spełnia wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W sprawie nie zaistniał bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawcę a opieką nad małżonką. Bezpośrednią bowiem przyczyną niepodejmowania zatrudnienia przez wnioskodawcę jest jego całkowita niezdolność do pracy (co wynika z orzeczenia lekarza KRUS), co sprawia, że jest on osobą wyłączoną z rynku pracy. Wnioskodawca nie przedłożył zaświadczenia lekarskiego z zakresu medycyny pracy, z którego wynikałaby jego zdolność do podjęcia zatrudnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w wyniku rozpoznania skargi W. S., wyrokiem z 30 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 792/23 uchylił decyzję organu II instancji z 17 lipca 2023 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z 22 marca 2023 r.

Sąd w uzasadnieniu ww. wyroku wyjaśnił, że utrata przymiotu konstytucyjności

art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten dotyczy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała

po ukończeniu 18. roku życia oznacza, jak trafnie uznał organ II instancji, że brak było podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na treść art. 17 ust. 1b, wadliwie jednak organ II instancji przyjął, iż zachodziły przesłanki do odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 przywołanej ustawy.

Jak zauważył Sąd, w badanej sprawie skarżący posiada wydane przez lekarza rzeczoznawcę KRUS Oddział Regionalny w Koszalinie orzeczenie z 6 kwietnia 2018 r. o trwałej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym. W orzeczeniu tym nie stwierdzono niezdolności skarżącego do samodzielnej egzystencji. Organ uznał w tych okolicznościach, że skarżący jest trwale niezdolny do pracy, co sprawia, że jest wyłączony z rynku pracy. W cenie Sądu, przedstawiony pogląd nie jest trafny, organ nie dokonał bowiem ani analizy, ani wykładni przepisów, które uprawniałyby do postawienia takich wniosków.

Sąd wskazał, że w badanej sprawie mamy do czynienia z orzeczeniem o trwałej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, wydanym na podstawie ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2023 r., poz. 208) oraz przyznaną na podstawie tych przepisów rentą. Pojęcie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym jest definiowane nie tylko schorzeniami skarżącego, lecz także wielkością i rodzajem gospodarstwa, w którym on pracuje. Sam fakt stwierdzenia uzyskiwania renty rolniczej nie może prowadzić zatem do ustalenia całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej.

Według Sądu, skarżący nie jest wykluczony z rynku pracy w związku z posiadanym orzeczeniem, bowiem może podjąć pracę niezwiązaną z pracą w gospodarstwie rolnym. Nie ma przy tym żadnych podstaw do żądania od skarżącego przedłożenia zaświadczeń potwierdzających jego zdolność do podjęcia pracy zarobkowej.

W realiach badanej sprawy – zdaniem Sądu - oczywistym jest, że żona skarżącego wymaga stałej i długotrwałej, absorbującej opieki i taką opiekę zapewnia jej skarżący.

Z akt sprawy, w tym orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność żony skarżącego powstała znacznie wcześniej, aniżeli ustalony w orzeczeniu jej stopień. W tych okolicznościach wiarygodne są twierdzenia skarżącego, że żona znacznie wcześniej wymagała jego opieki i troski i w okresie tym, aby utrzymać rodzinę podejmował różne prace dorywcze. Możliwość ta zakończyła się w związku z pogorszeniem stanu zdrowia żony, czego organy obu instancji nie wzięły pod uwagę.

Sąd uznał, że zgromadzone w sprawie dokumenty wskazują jednoznacznie,

że skarżący spełnia przesłanki, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia okoliczność, że skarżący ma przyznane prawo do renty.

Dalej Sąd wskazał, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację

z pobierania świadczenia niższego. O uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia rentowego organ, działając na podstawie art. 9 i 79a k.p.a., powinien zaś poinformować wnioskodawcę, przy czym powinien uczynić to w taki sposób, aby umożliwić skarżącemu płynne przejście z jednego systemu do drugiego, nie pozbawiając go środków do życia. Końcowo Sąd wskazał, że organ, stosownie do art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przy ponownym rozpoznaniu sprawy zobowiązany będzie do uwzględnienia wynikających z uzasadnienia wyroku zaleceń.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z 9 maja 2024 r.,

nr DOMA.6211.18.2023.AKK, wydaną na podstawie art. 17 ust. 1, art. 20 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323), art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), organ I instancji odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad żoną.

Organ I instancji wskazał, że mając na uwadze stanowisko Sądu przedstawione w uzasadnieniu ww. wyroku, poinformował wnioskodawcę o możliwości dokonania wyboru świadczenia poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 103 ust. 3 ustawy z o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Pismem z 13 marca 2024 r. KRUS Odział Regionalny w Koszalinie poinformował, że z dniem 1 kwietna 2024 r. świadczenie wnioskodawcy zostaje zawieszone, na podstawie wniosku zainteresowanego złożonego w dniu 28 lutego 2024 r.

Organ odmówił jednak przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że wnioskodawca do dnia 31 grudnia 2023 r. pobierał rentę KRUS. Organ I instancji zauważył, że na podstawie przepisów u.ś.r., w brzmieniu

do 31 grudnia 2023 r. stosuje się przepisy dotychczasowe. Warunkiem przyznania stosownego świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie przez stronę warunków najpóźniej do dnia 31 grudnia 2023 r. Wnioskodawca spełnił powyższe kryteria od dnia 1 kwietnia 2024 r., kiedy zawieszone zostało świadczenie emerytalno-rentowe.

W konsekwencji organ I instancji uznał, że brak jest możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych w oparciu o art. 63 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniu wspierającym.

Dodatkowo organ I instancji wskazał, że prawo do świadczenia nie powstało również od 1 stycznia 2024 r. z uwagi na wiek osoby niepełnosprawnej powyżej 18 roku życia.

Wnioskodawca złożył odwołanie od ww. decyzji organu I instancji z 9 maja

2024 r. Podniósł, że przedmiotowa decyzja jest krzywdząca i nie może on ponosić konsekwencji zmiany przepisów prawa. KRUS pismem z 13 marca 2024 r. poinformował organ I instancji, iż od dnia 1 kwietnia 2024 r. przyznane wnioskodawcy świadczenie rentowe zostaje zawieszone. Oświadczeniem z 20 marca 2024 r. wnioskodawca potwierdził, że nadal sprawuje opiekę nad niepełnosprawną żoną i nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Według wnioskodawcy, dopełnił on wszystkich wymaganych formalności wskazanych przez Sąd i żądanych przez organ I instancji.

Wnioskodawca argumentował, że wniosek o przyznanie świadczenia złożył

w dniu 28 lutego 2023 r., a Sąd uznał, że wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i należy umożliwić wnioskodawcy prawo wyboru świadczenia. Zdaniem wnioskodawcy, wniosek nie może być rozpatrzony w oparciu o obowiązujące od dnia 1 stycznia 2024 r. przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, lecz w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Co najwyżej otrzymane przeze wnioskodawcę świadczenie rentowe powinno być w tej sytuacji zarachowane na poczet należnego mu świadczenia pielęgnacyjnego i o tę część pomniejszone.

Decyzją z 26 sierpnia 2024 r., nr SKO.4111.1011.2024, wydaną na podstawie

art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., art. 63 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, dalej zwanej: "u.ś.w."), organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z 9 maja 2024 r.

Na wstępie organ II instancji zaznaczył, iż z dniem 1 stycznia 2024 r. uległy zmianie przepisy regulujące materię świadczenia pielęgnacyjnego, na skutek wejścia w życie ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Na mocy art. 63 ust. 1 ustawy,w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe art. 63 ust. 2 (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429).

Jak wskazał organ II instancji, skoro strona na dzień 31 grudnia 2023 r. nie spełniała warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia (renta rolnicza stanowiąca negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została zawieszona dopiero na skutek wniosku z 28 lutego 2024 r.), to niemożliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach do dnia 31 grudnia 2023r.

Według organu II instancji, brak jest w sprawie kontynuacji świadczenia wcześniej przyznanego, a więc mają zastosowanie przepisy obowiązujące po dniu 31 grudnia 2023 r., tj. na skutek wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym. Wedle obowiązujących aktualnie przepisów świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje na osobę powyżej 18 roku życia. Od dnia 1 stycznia 2024 r. może ona wnioskować o przyznanie świadczenia wspierającego. Opiekunowie, którzy decydują się ubiegać o świadczenie pielęgnacyjne po raz pierwszy już po wejściu w życie nowelizacji, tj. po 1 stycznia 2024 r., podlegają wyłącznie nowym zasadom.

Zdaniem organu II instancji, nie została spełniona jedna z kluczowych przesłanek warunkujących prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., ponieważ nie można uznać, że do dnia 31 grudnia 2023 r. został złożony wniosek strony z odpowiednimi, prawidłowymi dokumentami, potwierdzającymi spełnienie przez stronę pozytywnych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Do tego dnia strona pobierała rentę z KRUS.

Jednocześnie organ II instancji pouczył wnioskodawcę, że jego żona może ubiegać się o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia przez Wojewódzki Zespół

ds. Orzekania o Niepełnosprawności, a po jego ustaleniu na odpowiednim poziomie punktowym, wystąpić o przyznanie świadczenia wspierającego do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W. S. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji z 26 sierpnia 2024 r. wnosząc

o jej uchylenie, jak i o uchylenie decyzji organu I instancji z 9 maja 2024 r. Skarżący wniósł ponadto o rozpoznanie sprawy na rozprawie i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów przejazdu skarżącego na rozprawę własnym samochodem, w wysokości 425,50 zł.

Wydanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 7b i art. 8 w zw. z art. 138 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i nieprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organu administracji, co skutkowało wezwaniem skarżącego do wyboru między świadczeniami (rentowym i pielęgnacyjnym), a następnie pozbawieniem go prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (i tym samym środków do życia),

2) art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w., poprzez zastosowanie do wniosku skarżącego przepisów u.ś.r. w brzmieniu po 1 stycznia 2024 r., podczas gdy winny być do tego wniosku zastosowane przepisy obowiązujące przed 1 stycznia 2024 r.,

3) art. 7a w zw. z art. 138 k.p.a., poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie na skutek wniosku z 28 lutego 2024 r. złożonego do KRUS, skarżący nie spełniał warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia i zastosowanie do jego wniosku nowo obowiązujących przepisów, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 63 u.ś.w. prowadzi do logicznego wniosku, iż skarżący dokonał wyboru świadczenia (pielęgnacyjnego) według poprzednio obowiązujących zasad i spełnia warunki do przyznania tego świadczenia (na starych zasadach),

4) art. 11 i art. 12 w zw. z art. 138 k.p.a., poprzez niepoinformowanie skarżącego

o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy oraz uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się przed zakończeniem sprawy.

Według skarżącego, kwestionowane skargą decyzje są błędne i winny być uchylone w całości. Organ II instancji w ogóle nie ustalił stanu faktycznego

w przedmiotowej sprawie, a ograniczył się tylko do przytoczenia argumentacji prawnej orzeczenia. Z wyroku Sądu z 30 listopada 2023 r., sygn. II SA/Sz 792/23 wynika, że organy I i II instancji dopuściły się kardynalnych błędów w poprzednio prowadzonym postępowaniu, doprowadzając do bezprawnego pozbawienia skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Także decyzje ponownie wydane przez te organy naruszają obowiązujące przepisy.

Skarżący podniósł, że art. 63 ust. 1 u.ś.w., jednoznacznie uzależnia zastosowanie przepisów dotychczasowych od powstania prawa, a nie jego stwierdzenia w deklaratywnej decyzji (wyrok WSA w Poznaniu z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 190/24). W przedmiotowej sprawie należy zastosować wykładnię celowościową tego przepisu i uwzględnić fakt, iż poprzednie postępowanie administracyjne toczyło się z naruszeniem przepisów prawa, a nowo podjęte postępowanie (po wpływie wyroku WSA z 30 listopada 2023 r.) toczy się nadal według starych przepisów, a strona ma prawo dokonać wyboru świadczenia mimo upływu daty 31 grudnia 2023 r. Spełnienie przesłanek po wskazanej dacie, uznaje się w takim przypadku, jako spełnienie przesłanek w chwili obowiązywania dotychczasowych przepisów.

Jak podniósł skarżący, w przedmiotowej sprawie istotna jest data złożenia wniosku o przyznanie świadczenia, a jest to dzień 28 lutego 2023 r. Należy uwzględnić datę wydania przez Sąd wyroku z 30 listopada 2023 r. oraz jego wykonanie przez organ I instancji, tj. marzec 2024 r.

Dalej skarżący podniósł, że w odpowiedzi na pismo organu I instancji zwrócił się do KRUS o zawieszenie renty chorobowej. KRUS pismem z 5 kwietnia 2024 r. zawiesił świadczenie od dnia 1 kwietnia 2024 r. Skarżący uważa, że należy postawić pytanie: po co występował z przedmiotowym pismem organ I instancji do skarżącego i dlaczego pozbawił skarżącego nie tylko prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także prawa do renty? Według skarżącego, takie postępowanie organu I instancji w żadnej mierze nie zasługuje na ochronę i jest wręcz nieetyczne oraz narusza zasadę pogłębiania zaufania do organu administracji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r. skarżący podtrzymał skargę i oświadczył, że przyjechał samochodem o poj. 1.4 litra. Skarżący przedstawił przebieg postępowania przed organem I instancji i oświadczył, że czuje się pokrzywdzony postępowaniem organu, który nie dostosował się do wyroku WSA w Szczecinie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., zwanej dalej: " p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona w tak zakreślonych granicach kontrola legalności zaskarżonej decyzji doprowadziła Sąd do uznania, że akt ten nie odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli objęta jest w tej sprawie decyzja organu II instancji

z 26 sierpnia 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z 9 maja 2024 r. mocą której odmówiono skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki sprawowanej nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną skarżącego.

Na wstępie podkreślić należy, że w stanie prawnym obowiązującym do końca

2023 r., w art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U.

z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej jako: "u.ś.r.") ustawodawca określił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust. 1). Jednocześnie w ust. 5 pkt 1 lit. a przywołanego przepisu wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r.

o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy

lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

W wyniku zmiany u.ś.r. dokonanej ustawą z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.w."), od 1 stycznia 2024 r. – stosownie do nowej treści art. 17 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Powyższe oznacza, że od dnia 1 stycznia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jedynie w związku z opieką nad osobami niepełnoletnimi. Ustawodawca wprowadzając opisaną zmianę, rozstrzygnął jednocześnie w art. 63 u.ś.w.,

że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (ust. 1).

W rozpatrywanej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony został 28 lutego 2023 r., natomiast po ponownym rozpatrzeniu sprawy, istnienie negatywnej przesłanki w postaci braku zawieszenia przez skarżącego prawa do renty rolniczej na dzień 31 grudnia 2023 r. organy orzekające w sprawie stwierdziły w maju i sierpniu 2024 r., czyli po zmianie stanu prawnego. Uprzednio wydana w sprawie decyzja organu I instancji z 22 marca 2023 r. odmawiająca skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego oraz utrzymująca ją w mocy decyzja organu II instancji z 17 lica 2023 r., zostały uchylone mocą wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 30 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 792/23.

W uzasadnieniu ww. wyroku Sąd wskazywał, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten winna zrealizować poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy emerytalnej. Zawieszenie wypłaty emerytury lub renty rolniczej z ubezpieczenia społecznego rolników również następuje w oparciu o powyższy przepis, a to z uwagi na art. 34 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. O uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty świadczenia rentowego organ, działając na podstawie art. 9 i 79a k.p.a., powinien zaś poinformować wnioskodawcę organ rozpoznający wniosek, przy czym powinien uczynić to w taki sposób, aby umożliwić skarżącemu płynne przejście z jednego systemu do drugiego, nie pozbawiając go środków do życia.

Jak wynika z akt sprawy, organ poinformował skarżącego o możliwości wyboru świadczenia poprzez zawieszenie prawa do renty pismem z dnia 6 marca 2024 r., które zostało doręczone stronie w dniu 11 marca 2024 r. Na skutek podjętych przez skarżącego działań, KRUS Oddział w K. zawiesił jego świadczenie rentowe od 1 kwietnia 2024 r., o czym poinformował go pismem z dnia 13 marca 2024 r.

Jednocześnie z pisma KRUS Oddział w K. z 22 kwietnia 2024 r., wynika że wniosek o zawieszenie świadczenia został złożony przez skarżącego w dniu 28 lutego 2024 r. Powyższe wskazuje, że do dnia 31 grudnia 2023 r. strona posiadała prawo do ww. renty i pobierała ją.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że z utrwalonego orzecznictwa sądowego, wypracowanego na kanwie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. wynika, że prawidłowa wykładnia tego przepisu - jednolicie przyjmowana w aktualnym orzecznictwie - przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wnioskodawca może dokonać wyboru przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury/renty rolniczej. Choć bowiem emerytura/renta rolnicza jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta/rencisty, wynikająca z ww. przepisu musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury/renty rolniczej, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury/renty rolniczej skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy,

że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1415/23). Jednocześnie podzielić należy pogląd, że o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury/renty rolniczej i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować.

Z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt II SA/Sz 792/23,

organ I instancji zrealizował ww. obowiązek informacyjny wobec skarżącego dopiero

w 2024 r. W niniejszej sprawie organy obu instancji zgodnie natomiast przyjęły, że brak jest przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego – jak już wyżej wskazano - z powodu braku zawieszenia przez KRUS prawa do emerytury do dnia 31 grudnia 2023 r.

W kontekście wskazanych powyżej regulacji prawnych, jednolitego orzecznictwa sądowego oraz stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, w tym także w świetle wyroku WSA w Szczecinie z dnia 30 listopada 2023 r., nie sposób podzielić poglądu, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. oraz aktualną treść art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Z treści art. 63 ust. 1 u.ś.w. wynika, że przepisy u.ś.r. w brzmieniu sprzed stycznia 2024 r. stosuje się w sytuacji, gdy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało

do 31 grudnia 2023 r. Należy zatem rozważyć, jak należy rozumieć normatywny zwrot "prawo powstało". Niewątpliwie decyzja ustalająca prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter konstytutywny, to znaczy rozstrzyga o udzieleniu uprawnienia w postaci "ustalenia prawa" do świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez określenie jego wysokości i okresu, w którym ma być wypłacane. Zauważyć należy,

że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. (brzmienie sprzed stycznia 2024 r.) prawo do świadczenia ustalane jest od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Powyższe oznacza, że ustawodawca rozróżnia "powstanie prawa" od "ustalenia prawa" do świadczenia pielęgnacyjnego, a także datę, od której się je ustala. Z powstaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego będziemy mieli zatem do czynienia w sytuacji, gdy w sposób obiektywny wystąpią pozytywne przesłanki z art. 17 u.ś.r., a jednocześnie brak będzie wskazanych w u.ś.r. przesłanek negatywnych. Innymi słowy, powstanie prawa do świadczenia powstanie w momencie wypełnienia hipotezy normy z art. 17 u.ś.r. w dacie jej obowiązywania. Postępowanie w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zmierza bowiem jedynie do weryfikacji występowania przesłanek nakazujących organowi ustalenie świadczenia, o które wnioskodawca wnosi na podstawie przysługującego mu prawa wynikającego z ustawy. W toku takiego postępowania organy administracji zobowiązane są do wyczerpującego ustalenia stanu sprawy celem weryfikacji, czy istniało - najdalej na dzień 31 grudnia

2023 r., prawo wnioskodawcy do świadczenia pielęgnacyjnego i czy w konsekwencji możliwa jest jego realizacja poprzez wydanie stosownej decyzji administracyjnej.

Należy jednocześnie podkreślić, że przesłankę konieczności zawieszenia prawa do emerytury/renty traktować należy nie jako przesłankę powstania prawa

do świadczenia pielęgnacyjnego, a jedynie przesłankę do ustalenia tego prawa w drodze decyzji administracyjnej. Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstaje bowiem z mocy prawa, natomiast jego realizacja wymaga wydania decyzji administracyjnej, w której organ konkretyzuje przyznane ustawą uprawnienie. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego zamiast emerytury/renty jest zatem niezbędny jedynie do wydania decyzji realizującej przyznane przez prawo uprawnienie. W konsekwencji, w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne – w przypadku, gdy spełnione są inne przesłanki jego ustalenia, zawieszenie pobierania emerytury/renty do czasu zakończenia postępowania administracyjnego ma wpływ jedynie na ustalenie daty, od której świadczenie będzie przyznane.

Nie sposób jednocześnie zaakceptować, aby w demokratycznym państwie prawa strona postępowania miała ponosić negatywne konsekwencje sposobu prowadzenia postępowania w sprawie np. związane z długością prowadzenia postępowania. Przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pogląd prowadziłby do stanu nierówności wobec prawa, polegającej na rozróżnieniu sytuacji prawnej obywateli ze względu na niezależne od nich działania organu administracji publicznej, polegające na uniemożliwieniu wyboru świadczenia jedynie ze względu na czas prowadzonego przez te organy postępowania administracyjnego. Skoro zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego zmieniły się od 1 stycznia 2024 r., to w ocenie Sądu, nie ma żadnych uzasadnionych powodów, aby uniemożliwiać osobom, którym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługiwało (powstało) do końca 2023 r. realizację tego uprawnienia jedynie z powodu sposobu i długości prowadzonego przez organy postępowania w sprawie. Taka praktyka rażąco narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. nakazuje stosować normy prawne obwiązujące do 31 grudnia 2023 r., w każdej sprawie, w której wniosek o przyznanie świadczenia złożono przed tą datą, a wnioskodawca w tym czasie spełniał ustawowe przesłanki powstania przedmiotowego prawa. Jednocześnie przepis ten nie wyklucza ustalenia początku wypłaty świadczenia po 31 grudnia 2023 r. w przypadku zawieszenia prawa do emerytury/renty po tym okresie, ponieważ jego treść nie odnosi się do przesłanki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jaką jest konieczność dokonania wyboru (zawieszenia) jednego z przysługujących wnioskodawcy świadczeń.

Podkreślenia wymaga, że w pierwotnie toczącym się postępowaniu administracyjnym, tj. w 2023 r., organ zaniechał poinformowania skarżącego o możliwości wyboru korzystniejszego dla niego świadczenia, tzn. skarżący nie został pouczony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty rolniczej, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie. Wobec stanowiska organów I i II instancji (które wadliwie oparły decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego m.in. na art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.) skarżący nie mógł też mieć pewności co do spełnienia wszystkich pozytywnych przesłanek uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Trudno w tych okolicznościach oczekiwać, że podejmie on decyzję o zawieszeniu renty i tym samym pozbawi się środków do życia. Organ I instancji wadliwie przywołał przy tym art. 17 ust. 1b u.ś.r. i uniemożliwił skarżącemu dokonanie wyboru świadczenia pielęgnacyjnego, poprzez zawieszenie przez niego prawa do renty jeszcze w stanie prawnym obowiązującym w dacie złożenia wniosku. Brak jest w tej sytuacji podstaw do przyjęcia, że zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Skoro skarżący już w oświadczeniu z dnia 28 lutego 2023 r. podał, że w razie konieczności wyboru świadczenia zawiesi wypłatę renty rolniczej, to przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie wyłączył automatycznie możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, brak zatem było podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie z powodu braku zawieszenia przez skarżącego renty rolniczej przed końcem 2023 r., w sytuacji gdy, jak wynika z akt sprawy, już w dniu 28 lutego 2023 r. strona wskazywała na wybór świadczenia pielęgnacyjnego z jednoczesnym zawieszeniem prawa do renty rolniczej. Nie można przerzucić na skarżącego negatywnych skutków złożenia przez niego wniosku o zawieszenie renty rolniczej ostatecznie dopiero 28 lutego 2024 r. skoro organ I instancji stosowne informacje w tym zakresie przekazał mu na piśmie dopiero w marcu 2024 r.

W konsekwencji uznać należy, że organ II instancji błędnie założył, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Sąd w związku z tym uznał, że dla końcowego załatwienia sprawy administracyjnej, waga dostrzeżonych przez organy naruszeń prawa powoduje, że niezbędne jest uchylenie nie tylko zaskarżonej decyzji, a także uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z 9 maja 2024 r.

Stosownie do art. 153 p.p.s.a., przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy związane są oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi wprost w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Kontrolowana sprawa administracyjna powinna być rozpoznana przez organy na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Już na podstawie poprzednio wydanego wyroku Sądu z 30 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 792/23 organ związany był ustaleniem, że zachodzi w sprawie związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, tak więc w przypadku spełnienia - najdalej na dzień 31 grudnia 2023 r. - ww. przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, organ winien przyznać skarżącemu żądane świadczenie począwszy od kwietnia 2024 r., tj. od momentu wstrzymania wypłaty renty skarżącemu.

Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c

w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą organu I instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego kwotę 425,50 zł, stanowiącą koszt dojazdu strony na rozprawę. Powyższa kwota została obliczona zgodnie z § 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz.U. nr 27. poz. 271 ze zm.), który znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 85 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 959) w zw. z art. 205 § 3 p.p.s.a. Przyjęto odległość pomiędzy Szczecinem i S. (w dwie strony) 370 km, przy czym skarżący przyjechał samochodem marki [...] o pojemności 1,4 l.