Postanowienie NSA, sygn. akt I FSK 2368/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-01-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wniosek o wyłączenie sędziów
Powołane przepisy: article: art. 19
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA, Sylwester Marciniak (spr.), , Sędzia NSA, Sędzia NSA, Danuta Oleś, Małgorzata Niezgódka-Medek, , po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku Ł. T. o wyłączenie sędziego NSA Sylwestra Golca oraz sędziego NSA Marka Olejnika od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej Ł. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 418/21 w sprawie ze skargi Ł. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 8 kwietnia 2021 r. nr 3201-IOV2.4103.20.2021.10; IOV2.34.4103.19.2021.B w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, czerwiec oraz okresy od sierpnia do grudnia 2011 r. postanawia oddalić wniosek. Danuta Oleś Sylwester Marciniak Małgorzata Niezgódka-Medek Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia NSA


UZASADNIENIE

W piśmie z dnia 8 stycznia 2025 r. pełnomocnik Ł. T. (dalej: skarżący) wniósł o wyłączenie od orzekania w sprawie I FSK 2368/21 sędziego NSA Sylwestra Golca oraz sędziego NSA Marka Olejnika, jako podstawę wniosku podając art. 19 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) i wskazując, że istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie, gdyż wskazani sędziowie orzekali w sprawie zakończonej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2022 r., I FSK 1530/21, w której stroną skarżącą był ojciec skarżącego, a której przedmiot był tożsamy z przedmiotem niniejszego postępowania, tj. dotyczył faktur wystawionych przez ten sam podmiot w praktycznie tym samym okresie, które to faktury zostały przez organ podatkowy uznane za nierzetelne na gruncie VAT (co doprowadziło do zakwestionowania ojcu skarżącego kwot podatku naliczonego wskazanych w tych fakturach). Zdaniem pełnomocnika skarżącego podane okoliczności, a zwłaszcza tożsamość przedmiotu postępowania (tożsamość dostawców, przedmiotu i okresu dostawy, rodzaj zakwestionowanego rozliczenia, bliskie pokrewieństwo między skarżącymi w obu sprawach) powodują, że zasadne jest – dla przejrzystości postępowania – wyłączenie wskazanych we wniosku sędziów. Wydanie uprzednio wyroku jest tożsame z wyrażeniem przez sędziów poglądu prawnego na stan faktyczny będący przedmiotem postępowania.

W dniu 14 stycznia 2025 r. sędzia NSA Sylwester Golec i sędzia NSA Marek Olejnik, złożyli oświadczenia, że nie zachodzą żadne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności przy rozstrzyganiu sprawy. Obaj sędziowie wskazali, że nie ma przesłanek do wyłączenia ich na podstawie art. 18 lub art. 19 p.p.s.a. od orzekania w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączenia sędziów od udziału w sprawie z mocy samej ustawy, tj. z art. 18 § 1 p.p.s.a. Skarżący nie sugeruje w swym wniosku wystąpienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w tym przepisie.

Stąd analizy wymaga jedynie to, czy zachodzi podstawa wyłączenia z art. 19 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Regulacja ta dotyczy zatem sytuacji, w której okoliczności przemawiają za tym, że w konkretnej sprawie sędzia może nie zachować bezstronności oraz obiektywizmu. Wniosek o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak, aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości, określenie "uzasadniona wątpliwość" należy bowiem rozumieć jako wątpliwość uzasadnioną obiektywnymi powodami, pozostającymi w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, że w konkretnych okolicznościach sprawy sędzia może okazać się nieobiektywny.

Ponadto wymaga zaakcentowania, że "uzasadniona wątpliwość" musi w danej sprawie faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć jedynie charakteru potencjalnego. Przyjmuje się, że strona, domagając się wyłączenia sędziego od udziału w jej sprawie, winna wskazać rozsądny, zobiektywizowany powód, zdatny wzbudzić realne - również dla obiektywnego obserwatora - wątpliwości co do bezstronności danego sędziego. Jednocześnie zwraca się uwagę, że instytucja wyłączenia sędziego jest istotną gwarancją procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Wyłączenie sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania z postępowania sądowego sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (zob. np. postanowienia NSA z dnia: 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08; 10 kwietnia 2014 r., II OZ 340/14; 10 maja 2012 r., I OSK 130/12). W konsekwencji, instytucja wyłączenia sędziego nie może służyć umożliwianiu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (zob. np. postanowienie NSA z dnia 8 maja 2009 r., II FZ 128/09).

Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia postępowania przez sędziego, przy czym stosownie do art. 20 p.p.s.a., to na stronie składającej wniosek spoczywa ciężar wskazania i uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Żądanie wyłączenia sędziego nie ma charakteru automatycznego i stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym, zaś wnioskodawca winien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego i motywy ewentualnego stronniczego działania.

Z treści oświadczeń złożonych do akt sprawy przez sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie, nie wynika, by w niniejszej sprawie zachodziły okoliczności wymienione w art. 19 p.p.s.a. lub inne, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności. Wymaga podkreślenia, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego czy referendarza sądowego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność takiego oświadczenia (por. np. postanowienia NSA z dnia: 12 marca 2012 r., I FZ 147/12; 9 października 2013 r., II OZ 851/13; 24 września 2014 r., I OZ 754/14).

Ze sformułowania "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności" wynika obowiązek sądu polegający na badaniu, czy ta okoliczność w danej sprawie rzeczywiście występuje. Wobec braku w tym zakresie kryteriów ustawowych sąd musi kierować się zasadami doświadczenia życiowego, mając na uwadze fakt, że zgodnie z art. 21 i art. 22 § 2 p.p.s.a. to przede wszystkim do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie rozpoznać sprawę i wydać orzeczenie. Z tego też względu orzeczenie w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, o którym mowa była wcześniej. Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak, aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Do zastosowania wskazanego przepisu nie wystarcza więc występowanie u strony podejrzenia co do braku bezstronności sędziego, czy jej subiektywne przekonanie co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (por. np. postanowienia NSA z dnia: 15 września 2008 r., II FZ 397/08; 17 sierpnia 2022 r., II OZ 448/22). Samo niezadowolenie strony z orzeczenia wydanego przez sąd, w składzie którego zasiadał sędzia wyznaczony do rozpoznania jej sprawy, nie świadczy w żaden sposób o braku bezstronności sędziego.

W badanym wniosku skarżący odwołuje się do wydania przez sędziów objętych wnioskiem wyroku w sprawie I FSK 1530/21. Jakkolwiek skarżący podkreśla elementy wspólne tych postępowań, ich podmiot, zakres i przedmiot pozostaje rozbieżny, w tym przede wszystkim obie sprawy dotyczą różnych skarżących (bez znaczenia są ich relacje rodzinne, skarżący nie twierdzi bowiem, że któryś z sędziów objętych wnioskiem jest w jakiś sposób - rodzinnie, towarzysko, itp. - związany z rodziną skarżącego) i okresów rozliczeniowych pokrywających się jedynie częściowo. Tożsamość niektórych (nawet wielu) okoliczności faktycznych obu spraw nie oznacza też, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego, tożsamości przedmiotu sprawy – tożsamość przedmiotowa ma miejsce, gdy identyczna jest treść objętych aktem praw i obowiązków oraz ich podstawa prawna i faktyczna, nie wystarczy więc samo podobieństwo stanów faktycznych w dwóch sprawach dwóch różnych skarżących.

Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zgodnie z ugruntowanym i jednolitym poglądem sądów administracyjnych okoliczności mogącej wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego nie stanowi fakt, że sędzia wchodził w skład sądu lub nawet był sprawozdawcą w innej sprawie tożsamej merytorycznie, nawet toczącej się pomiędzy tymi samymi stronami i wypowiedział pogląd prawny niezgodny ze stanowiskiem strony, która żąda jego wyłączenia (por. np. wyroki NSA z dnia: 5 grudnia 2007 r., II FSK 1373/06; 15 kwietnia 2008 r., II OSK 392/08; 11 sierpnia 2022 r., I GSK 2754/18; a także NSA z dnia: 27 września 2005 r., OZ 939/05; 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08; 29 lipca 2016 r., II FZ 446/15; 30 października 2018 r., I GSK 918/18; 26 lutego 2020 r., I GSK 262/18; 7 marca 2024 r., II FZ 11/24; 22 marca 2024 r., II FSK 2193/23). Skoro brak jest zatem podstawy do wyłączenia sędziego w przypadku spraw tego samego skarżącego, tym bardziej brak jest tej podstawy w przypadku spraw różnych – choćby spokrewnionych – skarżących. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych podobnych sprawach, byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystny (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 sierpnia 2022 r., I GSK 2754/18).

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek.

Danuta Oleś Sylwester Marciniak Małgorzata Niezgódka-Medek

Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia NSA