Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 916/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 67a § 1, art. 71a § 9
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej F. sp. z o.o. z siedzibą w C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1667/21 w sprawie ze skargi F. sp. z o.o. z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 15 października 2021 r., nr 2401-IEE.711.860.2021.7/AD UNP: 2401-21-215002 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od F. sp. z o.o. z siedzibą w C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 16 marca 2022 r., I SA/Gl 1667/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę F. sp. z o.o. z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 15 października 2021 r., w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

Skarżąca w skardze kasacyjnej zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego:

– art. 65 i art. 3531 w zw. z art. 354 i art. 353 Kodeksu cywilnego oraz art. 101 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe (Dz. U. z 2016 r., poz. 160 ze zm., dalej: "p.w.") poprzez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że weksel nie mógł stanowić zapłaty za wierzytelności a jedynie pełnił funkcje zabezpieczającą podczas gdy weksel stanowił formę zapłaty za wierzytelności i doszło do powstania nowego abstrakcyjnego zobowiązania z weksla;

– art. 60 i art. 78 Kodeksu cywilnego poprzez błąd w wykładni i nieprawidłowe przyjęcie, iż złożenie podpisu przez drugą stronę na oświadczeniu o kompensacie nie stanowiło oświadczenia woli o przyjęciu jego warunków a jedynie oświadczenie o jej doręczeniu/otrzymaniu;

– art. 60, art. 65 § 1, art. 3531 w zw. z art. 498 § 1 k.c. poprzez błąd w wykładni i nieprawidłowe przyjęcie, iż przedstawione dokumenty umowa cesji oraz oświadczenie o kompensacie nie stanowią o tym, że strony umownie ustaliły sposób wzajemnych rozliczeń, w tym że do potrącenia zostaną przyjęte wierzytelności niewymagalne;

– art. 60, art. 65 § 1, art. 3531 w zw. z art. 498 § 1 k.c. poprzez błąd w wykładni i nieprawidłowe przyjęcie, iż przedłożone oświadczenie przez skarżącą jest jedynie jednostronnym oświadczeniem woli o potrąceniu wierzytelności w tzw. trybie ustawowym mimo, że z okoliczności sprawy wynika, że doszło do kompensaty umownej;

– art. 123 k.c. w zw. z art. 67a § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") poprzez błąd w wykładni i przyjęcie, że czynności podjęte przez organ egzekucyjny w toku egzekucji administracyjnej stanowią czynność powodującą przerwanie biegu terminu przedawnienia należności cywilnoprawnych podczas żadna z tych czynności to nie stanowi czynności przed sądem lub odpowiednim organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;

– art. 67a § 1 w zw. z art. 1a pkt 20 u.p.e.a. poprzez błąd w wykładni i przyjęcie, że dłużnik zajętej wierzytelności może być uznany za zobowiązanego co doprowadziło do zastosowania tego przepisu;

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 71a § 9 u.p.e.a. i art. 89 § 2 u.p.e.a., poprzez jego błędne zastosowanie, skutkujące nieuwzględnieniem skargi mimo naruszenia przez organy w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy; w szczególności, poprzez błędne przyjęcie, że skarżąca bezpodstawnie uchyla się od wykonania przekazania zajętej wierzytelności, a fakt wystawienia weksli, a także dokonane kompensaty są obojętny dla stosowania przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a.,

– art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i art. 83 k.c. poprzez przyjęcie, że organy administracji były uprawnione w ramach swobodnej oceny dowodów do zakwestionowania skuteczności czynności prawnych podjętych przez strony;

– art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. m.in. przez nieodniesienie się do zarzutów skarżącej co do kwestii braku podstaw do kwestionowania skuteczności podjętych przez strony czynności.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Zarządzeniem z 30 kwietnia 2024 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429), w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r., skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione i pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej, bądź motywów usprawiedliwiających żądanie jej oddalenia, w odrębnym piśmie procesowym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.

Odnośnie do najdalej idącego zarzutu, a mianowicie naruszenia art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w zw. z art. 67a § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym pierwszym przepisem bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Zgodnie zaś z art. 67a § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji.

Wbrew odmiennym wywodom strony skarżonej organ egzekucyjny w postępowaniu w przedmiocie określenia wysokości zajętej wierzytelności jest organem powołanym do egzekwowania roszczeń danego rodzaju. Z chwilą bowiem skutecznego zajęcia wierzytelności lub prawa majątkowego przez organ egzekucyjny przechodzą na ten organ wszelkie uprawnienia zobowiązanego wynikające z zajętych wierzytelności lub praw, związane z ich realizacją (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 13 grudnia 2023 r., I SA/Gl 829/23).

W sprawie niniejszej zajęcie wierzytelności zostało dokonane w sposób prawnie skuteczny, tj. przewidziany w przepisach u.p.e.a., co w konsekwencji spowodowało przeniesienie na organ egzekucyjny wszelkich uprawnień zobowiązanego, które wynikają z zajętych wierzytelności lub praw. Konsekwencją skutecznego zajęcia jest możliwość wykonywania przez organ wszelkich praw zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Zatem po skutecznie dokonanym zajęciu wierzytelności, organ egzekucyjny staje się wierzycielem zajętej kwoty, skoro co do niej wstąpił w prawa zobowiązanego w stosunku do jego dłużnika. Podzielić należy pogląd wyrażony przez WSA w Poznaniu w wyroku z 13 października 2021 r., I SA/Po 425/21, że obligatoryjną czynnością organu egzekucyjnego, poprzedzającą wystawienie tytułu wykonawczego (art. 71b u.p.e.a.), jest wydanie postanowienia w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a., w którym organ określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Dopiero ustalenie tej kwoty określi należność, w stosunku do której organ egzekucyjny wykonuje prawa zobowiązanego, a tym samym może być wystawiony tytuł wykonawczy. Wydanie tego postanowienia jest zwieńczeniem uregulowanej w art. 71a u.p.e.a. procedury kontroli realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego (zajęcia wierzytelności) i zapada ono tylko w sytuacji, gdy dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania jej (bądź jej części) organowi egzekucyjnemu, otwierając drogę do wyegzekwowania tej kwoty w trybie egzekucji administracyjnej. Zatem wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi okoliczność przerywającą bieg przedawnienia, o której mowa w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Z istoty tej ostatniej regulacji wynika, że przerwanie następuje w podmiotowych i przedmiotowych granicach czynności podjętej przez wierzyciela; dotyczy tego roszczenia, które jest zabezpieczone, dochodzone, ustalane lub egzekwowane, jest skuteczne przeciwko osobie, wobec której kieruje się czynność i z korzyścią na rzecz osoby dokonującej czynności. Innymi słowy czynność procesowa wtedy przerywa bieg przedawnienia, gdy można ją uznać za przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Poza tą przesłanką, wskazany przepis nie zawiera żadnych dodatkowych warunków (zob. wyrok SN z 4 października 2006 r., II CSK 202/06). Reasumując, ponieważ art. 123 § 1 pkt 1 k.c. nie określa w sposób szczegółowy, jakie warunki powinna spełniać czynność prawna, aby doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia, przyjąć należy, że warunkiem przerwania biegu terminu przedawnienia jest każda czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.

Zasadnie w związku z tym przyjął sąd pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. Organ egzekucyjny (organ powołany do egzekwowania roszczeń danego rodzaju) podjął czynność (zajęcie innej wierzytelności pieniężnej) przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia, wynikającego z wystawionego tytułu wykonawczego wobec dłużnika.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie został naruszony również art. 1a pkt 20 w zw. z art. 67a u.p.e.a. Sąd pierwszej instancji nie określał strony skarżącej zobowiązanym, lecz konsekwentnie dłużnikiem zajętej wierzytelności. Zobowiązanym natomiast była spółka R., wobec której było prowadzone postępowanie egzekucyjne. W odniesieniu do tej spółki organ egzekucyjny wykonywał wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji.

Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 65, art. 353, art. 3531, art. 354 k.c. i art. 101 p.w.

Zgodnie z treścią art. 65 § 1 k.c. oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. Sąd pierwszej instancji, w zgodzie z tą regulacją i w odniesieniu do okoliczności sprawy stanął na stanowisku, że weksle wręczone zobowiązanemu nie stanowiły formy zapłaty a były jedynie zabezpieczeniem (gwarancją) spełnienia zobowiązania. Skarżąca nie zakwestionowała skutecznie tego stanowiska sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej brak uzasadnienia na czym polegało naruszenie tych przepisów, jak również brak jest argumentacji procesowej odnośnie do przyjętego stanu faktycznego, z którego wynikało, że wystawiony przez skarżącą weksel własny z 31 maja 2019 r. nie stanowił realnej zapłaty za wystawione faktury, a pełnił jedynie funkcję gwarancyjną, bowiem wierzytelności wynikające z faktur były wymagalne. Wręczenie weksla z oznaczonym terminem płatności (31 grudnia 2034 r.) miało spowodować przesunięcie terminu płatności wskazanych w nim faktur o przeszło 15 lat, a jednocześnie wygaśnięcie roszczeń z tytułu umów sprzedaży.

Kryteria wykładni oświadczeń woli są zagadnieniem wielostronnie omówionym w piśmiennictwie i w orzecznictwie (por. np. uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95, OSNC 1995/12/168, wyroki: z 7 października 2009 r., III CSK 35/09, z 16 lutego 2012 r., IV CSK 338/11, z 31 maja 2017 r., V CSK 433/16, z 5 marca 2019 r., II CSK 43/18, OSNC 2019/12/124, czy z 25 maja 2021 r., V CSKP 142/21) i wynika z nich konieczność dokonywania wykładni jednostronnych oświadczeń woli według zasad z art. 65 § 1 k.c., interpretowania niejasności oświadczeń pochodzących od autora dokumentu na jego niekorzyść, jednak z odpowiednim uwzględnieniem okoliczności wpływających na sposób rozumienia oświadczenia przez jego adresata, jeżeli oświadczenie kierowane jest do konkretnej osoby. Co jednak najistotniejsze sam fakt, że powód inaczej klasyfikuje prawnie dany stan faktyczny nie ma znaczenia, albowiem to sąd z urzędu stosuje właściwe prawo materialne (zob. wyrok SA w Krakowie z 7 grudnia 2023 r., I AGa 115/23). Jakkolwiek ten ostatni wyrok dotyczy postępowania cywilnego, to niewątpliwie przy ocenie prawnej określonej czynności prawnej przez sąd administracyjny, pozwala przyjąć zawarta w nim argumentację (w zakresie oceny prawidłowości zastosowania przez organ określonego przepisu prawa materialnego).

Skarżąca nie wykazała również na czym polegało naruszenie przez sąd pierwszej instancji przepisów art. 3531 w zw. z art. 354 i 353 k.c. Zgodnie z pierwszą regulacją, strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego (art. 3531 k.c.). Następnie art. 353 k.c. wskazuje, że zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić (§ 1). Świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu (§ 2). Z kolei przepis 354 k.c. stanowi zaś, że dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom (§ 1). W taki sam sposób powinien współdziałać przy wykonaniu zobowiązania wierzyciel (§ 2).

Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby ocena sądu pierwszej instancji, że doręczone zobowiązanemu weksle stanowią zabezpieczenie powstałej wierzytelności, była wadliwa i sprzeczna z zasadą swobody umów wyrażoną w tych przepisach.

Strona skarżąca nie wykazała również na czym polegać by miało naruszenie, poprzez niewłaściwą wykładnię, art. 101 p.w. Sąd pierwszej instancji bowiem nie kwestionował braku ustawowych elementów weksli. Podnieść w tym miejscu należy, że Naczelny Sąd Administracyjny związany granicami skargi kasacyjnej, nie może domniemywać woli czy też intencji składającego skargę kasacyjną i domyślać się, w czym skarżący dopatruje się naruszenia prawa.

Chybione są zarzuty naruszenia art. 60, art. 65 § 1, art. 3531 w zw. z art. 498 § 1 k.c. Strona skarżąca, nie wskazując na czym polegał błąd wykładni tych przepisów, stwierdza jedynie i to stanowisko werbalnie uzasadnia, że przedstawiając do potrącenia wierzytelności niewymagalne i uzyskując zgodę drugiej strony na taki sposób rozliczeń doszło do wygaszenia wzajemnych zobowiązań. Taki właśnie skutek, czy to potrącenia ustawowego, czy umownego wynika z treści art. 498 § 1 k.c. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Otóż w treści art. 498 § 1 k.c. wprost wskazano na wymagalność wierzytelności. Formuła ta jest konieczna, skoro zarzut potrącenia może dotyczyć wierzytelności wynikających z różnych stosunków prawnych łączących strony, podobnie jak sprecyzowanie, że przedmiotem obu wierzytelności muszą być pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone co do gatunku. Wymagalność roszczenia należy łączyć z nadejściem ostatniego dnia pozwalającego dłużnikowi spełnić świadczenie zgodnie z treścią zobowiązania, przy czym w odniesieniu do zobowiązań bezterminowych stan ich wymagalności powstaje niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela do wykonania.

Na podkreślenie zasługuje pogląd, że możność podniesienia zarzutu potrącenia w toku postępowania co do zasady dotyczy wyłącznie roszczeń wymagalnych (zob. postanowienie SN z 12 kwietnia 2023 r., I CSK 5279/22, Lex nr 3525879), a nie roszczeń których termin wymagalności jeszcze nie upłynął. Również w doktrynie przyjmuje się, że oznaczona przez wierzyciela data płatności powinna odpowiadać dacie wymagalności roszczenia ze stosunku podstawowego (zob. S. Czarnecki, Przydatność zabezpieczenia opartego na wekslu in blanco po upływie terminu przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego. Glosa do wyroku SN z dnia 19 sierpnia 2010 r., IV CSK 49/10, M.Pr.Bank. 2016/1/41-47).

Z ustaleń faktycznych sprawy wynika, że skarżąca powołując się na art. 498 i art. 502 k.c., 7 czerwca 2019 r. złożyła oświadczenie o dokonaniu kompensaty wzajemnych należności i zobowiązań. Forma jakiej użyła świadczy niewątpliwie o złożeniu jednostronnego oświadczenia woli drugiemu podmiotowi, na warunkach określonych w art. 498 k.c. Z treści pisma nie wynikają jakiekolwiek wzajemne ustalenia i warunki, a z całą pewnością nie stanowi ono oświadczenia woli drugiej strony wyrażającego zgodę na dokonanie kompensaty należności, które były niewymagalne. Zasadnie w związku z tym sąd pierwszej instancji przyjął, że brak wzajemnych unormowań kontrahentów powoduje, że omawiana kompensata nie spełnia walorów umowy. Nie zmienia tej oceny okoliczność złożenia podpisu na pismach z 7 czerwca 2019 r. przez prezesa zarządu spółki R., który zasadnie został uznany za potwierdzenie odbioru tego pisma.

Strona skarżąca nie zakwestionowała skutecznie poczynionych w tej kwestii ustaleń faktycznych, a w konsekwencji stanowiska sądu pierwszej instancji, że skoro oświadczenie o potrąceniu z 7 czerwca 2019 r., wywierające skutek tego właśnie dnia, było jednostronną czynnością prawną, to w myśl art. 499 k.c. jego prawną dopuszczalność i skuteczność należy oceniać w świetle art. 498 k.c. Nie może więc ulegać wątpliwości, że jednostronnym oświadczeniem woli jednego z dwóch podmiotów, będących względem siebie wierzycielem i dłużnikiem, mogą być potrącone tylko wierzytelności, które są wymagalne i mogą być dochodzone we właściwym dla nich trybie. Jeśli wierzytelności jednej ze stron nie były wymagalne w momencie złożenia oświadczenia o potrąceniu, to w świetle art. 498 § 1 k.c. nie mogły być one objęte potrąceniem, a w konsekwencji nie dotyczy ich skutek potrącenia, o którym mowa w art. 498 § 2 k.c.; nie uległy więc one umorzeniu, lecz nadal istniały i mogły być przedmiotem zajęcia. Nie został w związku z tym naruszony również art. 60 i art. 65 § 1 k.c.

Odnośnie do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 71a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. Wydanie takiego postanowienie oczywiście zasadne dla określenia wysokości nieprzekazanej kwoty, co w sprawie w zasadzie nie powinno budzić wątpliwości. Przy czym kwota ta, to górna nieprzekraczalna granica odpowiedzialności, co nie musi pokrywać się z kwotą, jaka pozostaje do uregulowania np. w dacie doręczenia postanowienia. Organ egzekucyjny nie określa zatem w postanowieniu, w jakiej części kwota nieprzekazanej wierzytelności została już zaspokojona przez dłużnika zajętej wierzytelności lub do jakiej kwoty zredukowano obowiązek pieniężny będący przedmiotem postępowania egzekucyjnego, a związku z powyższym - ile pozostało jeszcze dłużnikowi zajętej wierzytelności do zapłaty. Przywołany przepis określa dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego tj. (1) przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności; (2) stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności. Okoliczność, że zajęta wierzytelność została uznana i jest wymagalna może wynikać wprost z pisemnego oświadczenia uprawnionego do reprezentacji przedstawiciela dłużnika zajętej wierzytelności albo zostać ustalona w toku kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, do której przeprowadzenia u dłużników zajętej wierzytelności organy egzekucyjne uprawnione są na podstawie art. 71a § 1 u.p.e.a.

Normatywny zwrot "bezpodstawne uchylanie się" to zwrot odwołujący się nie do obiektywnego rezultatu zaniechania, polegającego na braku realizacji zajęcia. Użyty zwrot ustawowy kładzie natomiast nacisk na sposób zachowania zobowiązanego podmiotu, którym jest dłużnik zajętej wierzytelności (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z 21 lutego 2023 r., I SA/Bd 644/22).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sąd pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował treść tego przepisu i jednocześnie prawidłowo ocenił, że w sprawie niniejszej przesłanki do jego zastosowania zaistniały. W sprawie doszło również do skutecznego zajęcia wierzytelności, w tym wierzytelności przyszłych. Z ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika bowiem, że przepis art. 89 § 2 u.p.e.a. umożliwia dochodzenie należności pieniężnych z wierzytelności przyszłych, tj. takich, które w chwili zajęcia jeszcze nie istniały, ale powstaną po dokonaniu zajęcia. Wierzytelności te powinny wynikać z umów zawartych przed dokonaniem zajęcia (zob. wyrok NSA z 19 września 2023 r., III FSK 2703/21).

Organy egzekucyjne, jak również sąd pierwszej instancji, dokonujący kontroli legalności zaskarżonego postanowienia, nie naruszyły reguł swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. Przypomnieć tylko należy, że przyjęta w tym przepisie zasada swobodnej oceny dowodów zakłada, że organ administracji nie jest skrępowany przy ocenie dowodów kryteriami formalnymi, ma swobodnie oceniać wiarygodność i moc dowodową poszczególnych dowodów, na których oparł swoją decyzję. Aby w ramach owej swobodnej oceny nie zostały przekroczone granice dowolności, organ podatkowy przy ocenie zebranych w sprawie dowodów powinien, m.in. kierować się prawidłami logiki, zgodnością oceny z prawami nauki i doświadczenia życiowego, traktowania zebranych dowodów jako zjawisk obiektywnych, oceniania dowodów wyłącznie z punktu widzenia ich znaczenia i wartości dla rozpatrywanej sprawy. Innymi słowy w razie sprzeczności występujących w materiale dowodowym, dla potrzeb ustaleń faktycznych organ może wybrać jedno ze źródeł dowodowych pod warunkiem, że przekonująco to uzasadni, zgodnie z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego. Reguły z art. 80 k.p.a. mogą być również wykorzystane przy zastosowaniu w stanie faktycznym normy materialnoprawnej, o jakiej mowa w art. 83 k.c. Również z uwzględnieniem zasady swobodnej oceny dowodów organy jak i sąd odniosły się do relacji personalnych istniejących pomiędzy stronami poszczególnych umów cywilnoprawnych, bez konieczności ich interpretowania w kontekście definicji ustawowych zawartych w ustawach podatkowych.

Nie zostały również naruszone przepisy art. 133 i art. 134 p.p.s.a., którego to naruszenia strona skarżąca nie uzasadniła.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).

sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Jacek Pruszyński sędzia del. WSA Agnieszka Olesińska