Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1111/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju, Pracy i Technologii
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 34 iart. 35 ust. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
law: ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
article: art. 75 par. 1, art. 7 w zw. z art. 77 par. 1 i art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 96 ust. 2 i 3 w z w. z art. 97 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 19 ust. 1 pkt 4 lit. c iartr. 22 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1985 nr 14 poz 60
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.
article: art. 1 pkt 28 lit. f
journal: Dz.U. 1990 nr 34 poz 198
law: Ustawa z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw.
article: art. 184 w zw. z art. 193
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 28 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Polskich Kolei Państwowych spółki akcyjnej z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1303/22 w sprawie ze skargi Polskich Kolei Państwowych spółki akcyjnej z siedzibą w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 10 marca 2022 r., nr DO-II.7610.46.2022.AB w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 17 stycznia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1303/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi Polskich Kolei Państwowych spółki akcyjnej z siedzibą w W. (dalej również: "PKP", "przedsiębiorstwo", "spółka", "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie") na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii (dalej również: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "Minister") z 10 marca 2022 r., nr DO-II.7610.46.2022.AB, w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez przedsiębiorstwo, prawa użytkowania wieczystego gruntu stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w S., oznaczonego na km 1, obręb [...] B., obejmującego działkę nr [...] o powierzchni 868 m2, uregulowaną w księdze wieczystej nr [...], oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła spółka, kwestionując go w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "ppsa"), wskazała następujące podstawy kasacyjne:

a. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, w postaci art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2021 r., poz. 146 ze zm., dalej jako "ustawa z 8 września 2000", "ustawa o komercjalizacji"), poprzez bezzasadne przyjęcie, że PKP nie nabyły z dniem 27 października 2000 r. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, pomimo że w niniejszej sprawie realizowały się wszystkie podstawy do jej uwłaszczenia w całości lub w części nieruchomości;

b. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, poprzez niezastosowanie oraz art. 151 ppsa poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przez organ art. 75 § 1 ab initio kpa oraz art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 kpa wszystkie w zw. z art. 96 ust. 2 i 3 w zw. z art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze. zm., dalej: "ugn") polegające na nieprzeprowadzeniu z urzędu przez organ dowodu w postaci mapy podziału nieruchomości, który stanowiłby załącznik do decyzji uwłaszczeniowej i przerzucenie tego obowiązku na stronę postępowania, a w konsekwencji przerzucenie na stronę odpowiedzialności za błędy proceduralne organu administracji państwowej i pozbawieniu stronę rzeczywistej ochrony jej praw majątkowych.

Podnosząc powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W środku zaskarżenia zawarto również oświadczenie o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie ww. zarzutów. Przytoczono treść art. 34 ustawy z 8 września 2000 r., wyjaśniając, że sporny grunt wypełnia przesłanki warunkujące uwłaszczenie. Powyższe wywiedziono z treści uzasadnienia kwestionowanego wyroku, wskazując, że w oparciu o przedłożone do akt dokumenty – potwierdzające posiadanie przez poprzednika prawnego skarżącej spornej działki na 5 grudnia 1990 r. i na 27 października 2000 r. (nieruchomość była własnością Skarbu Państwa) – WSA uznał zaktualizowanie warunków określone art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji w odniesieniu do części nieruchomości. Zauważono przy tym, że okolicznością powodującą końcowe nieuwzględnienie wniosku przez Wojewodę [...] (dalej: "Wojewoda", "organ I instancji"), a następnie Ministra było umiejscowienie na części działki nr [...] drogi publicznej. Zajęcie bowiem gruntu pod pas drogi publicznej uniemożliwia jej uwłaszczenie, gdyż nieruchomości o tym charakterze wyłączone są z obrotu prawnego. Dalsza argumentacja środka zaskarżenia oscyluje wokół problemu podziału spornej nieruchomości oraz kwestii prawidłowości zobowiązania spółki do przedłożenia stosownej dokumentacji dla jego dokonania. Skarżąca podała mianowicie, że została wezwana przez Wojewodę do dostarczenia projektu podziału geodezyjnego objętej żądaniem działki, w celu jego zatwierdzenia – na podstawie art. 96 ust. 1 b w zw. z art. 95 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm, dalej: "ugn"). Jej zdaniem organ w sposób nieuzasadniony próbował "przerzucić ciężar dowodowy" (przedłożenia takiego projektu) na stronę, podczas gdy to on powinien podjąć wszelkie niezbędne działania, służące prawidłowemu ustaleniu stanu faktycznego, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy oraz dopuścić dowody przyczyniające się do prawidłowego ustalenia stanu sprawy. PKP podała, że "(...) wobec wskazania w uzasadnieniu Wyroku: "wobec braku dokumentów dotyczących podziału geodezyjnego przedmiotowej działki Wojewoda [...] (...), Organ błędnie zinterpretował art. 96 ust. 1 b ugn i wiązał z przedłożeniem projektu podziału działki, konieczność zatwierdzenia podziału w drodze odrębnej decyzji." (Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że wbrew twierdzeniom skarżącej kasacyjnie, w uzasadnieniu kwestionowanego wyroku brak jest ww. sformułowania). Następnie spółka – w oparciu o art. 96 ust. 1b i art. 97 ust. 1 ugn wywodzi, że nie legitymuje się żadnym tytułem prawnym do nieruchomości, wobec czego nie ma interesu prawnego do sporządzenia mapy podziału działki, stanowiącej załącznik do decyzji uwłaszczeniowej. Tytułem zaś powyższego nie mogła być podmiotem zobowiązanym do przedłożenia takiego dokumentu. W tej sytuacji, zdaniem skarżącej kasacyjnie, "(...) organ z urzędu powinien przeprowadzić dowód z mapy podziału z wydzieleniem części, co do której prawidłowo stwierdził przesłanki do uwłaszczenia." W jej ocenie, tak organ jak i następnie WSA błędnie uznali, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek uregulowania stanu prawnego nieruchomości, gdy skarżąca nie mogła w toku postępowania przedłożyć projektu, a nie wykluczało to obowiązku przeprowadzenia takiego dowodu z urzędu przez organ.

Końcowo PKP podkreśliła, że rozstrzygnięcia wydane w sprawie oparto o ustalenia dokonane na podstawie niewystarczającej dokumentacji, nie doszło bowiem do podjęcia wszystkich koniecznych czynności niezbędnych do załatwienia sprawy oraz dokonania właściwej ich oceny.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony postępowania, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądały jej przeprowadzenia.

Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wyliczone enumeratywnie w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy związany jest granicami środka zaskarżenia, wyznaczonymi wskazanymi w nim podstawami, tj.: naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa); naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzutom skargi kasacyjnej brak jest waloru zasadności.

W środku zaskarżenia podniesione zostały zarówno zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W takim przypadku, pierwszeństwo rozpoznania, co do zasady, przynależy zarzutom obejmującym naruszenie norm postępowania. W analizowanym stanie faktycznym wskazywane naruszenia o charakterze procesowym powiązane są bezpośrednio z sygnalizowaną w środku zaskarżenia wadliwością materialnoprawną – z tej też przyczyny Naczelny Sąd Administracyjny uznał za zasadną łączną ich ocenę.

Zasadniczym problemem w sprawie jest możliwość uwzględnienia wniosku o uwłaszczenie PKP, na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji, w sytuacji stwierdzenia umiejscowienia na części spornego gruntu drogi publicznej. W szczególności zaś, istotą braku jednogłośnego stanowiska stron w sprawie, jest określenie podmiotu zobowiązanego do przedłożenia dokumentacji podziałowej, niezbędnej (zdaniem organów i Sądu I instancji) do ustalenia całokształtu stanu faktycznego i prawnego nieruchomości, a następnie rozpatrzenia żądania.

Skarżąca kasacyjnie postuluje bowiem przeprowadzenie przez Wojewodę postępowania podziałowego w trybie art. 96 ust. 1b ugn – kładąc przy tym nacisk na obowiązek tego organu, polegający na załączeniu do wydanej następnie decyzji stosownej dokumentacji geodezyjnej, spełniającej warunki do celów podziałowych. Zdaniem spółki, "samodzielne" zgromadzenie tego typu dowodów przynależy do prowadzonego przez organ postępowania, w związku z czym leży jedynie w jego gestii. Organ uwłaszczeniowy powinien więc zebrać ww. dokumenty, a następnie poddać je ocenie w ramach całokształtu procesu decyzyjnego. Skarżąca wywodzi, że powyższe działania nie powinny angażować PKP (w zakresie przedłożenia odpowiedniej dokumentacji), tak więc nieprawidłowe było wystosowane przez Wojewodę wezwania z 13 sierpnia 2021 r. oraz odmowna treść, wydanego w konsekwencji nieprzeprowadzenia podziału, aktu.

Organy i Sąd Wojewódzki stoją zaś na stanowisku, że przeszkodą dla uwłaszczenia PKP S.A. na opisywanym gruncie – w trybie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. – było ustalenie przez organ I instancji, że działka nr [...] na 5 grudnia 1990 r. i 27 października 2000 r. w części była zajęta pod pas drogi publicznej, co determinowało powstanie "współposiadania" nieruchomości przez przewoźnika kolejowego i zarządcę drogi. W takim przypadku, w odniesieniu do opisywanej działki nie ziściła się przesłanka posiadania (wyłącznego), wynikająca z art. 34 ustawy o komercjalizacji oraz wystąpiła negatywna przesłanka uwłaszczenia, tj. naruszenia praw osób trzecich.

Na wstępie przypomnieć należy, że skarżąca kasacyjnie wnioskiem z 15 listopada 2005 r., zainicjowała postępowanie o uregulowanie (w trybie art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji) stanu prawnego gruntu położonego w M., obejmującego m.in. ww. działkę, wpisaną w księgę wieczystą nr [...] wraz z prawem własności fragmentu linii kolejowej oraz urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Wymagane art. 34 ustawy z 8 września 2000 r., prawo własności Skarbu Państwa do opisywanej nieruchomości – na 5 grudnia 1990 r. i 27 października 2000 r. – ustalono na podstawie wpisu w ww. księdze wieczystej, opartego o treść postanowienia Sądu Rejonowego w M. I Wydziału Cywilnego z 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt [...], stwierdzającego zasiedzenie nieruchomości z 1 stycznia 1990 r. przez Skarb Państwa. Przesłankę posiadania spornego gruntu oceniono zaś na podstawie § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzenia posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. z 2001 r., nr 4, poz. 29, dalej: "rozporządzenie o potwierdzeniu posiadania gruntów", "rozporządzenie z 3 stycznia 2001 r."). Przedstawionym przez PKP dowodem posiadania opisywanej nieruchomości był wykaz środków trwałych stan na 5 grudnia 1990 r., oraz oświadczenie o zajęciu gruntu pod infrastrukturę kolejową z 30 grudnia 2020 r. Z przedłożonego przez spółkę wypisu z rejestru gruntów (na 7 kwietnia 2014 r.) oraz mapy ewidencyjnej wynika zaś, że nieruchomość jedynie w części zajęta była infrastrukturą kolejową, przeważający obszar gruntu znajduje się w pasie drogowym. Z pisma Burmistrza Miasta i Gminy S. z 21 maja 2021 r., wynika ponadto, że działka nr [...] na 5 grudnia 1990 r. do nadal, pozostaje w pasie drogi publicznej nr [..] " [...]); B. na wschód przez las ([...])". Zaliczenie drogi do kategorii dróg gminnych stwierdzono na podstawie Uchwały Rady Miasta i Gminy S. z 21 lutego 2008 r., Nr 137/XVIII/2008 w sprawie zaliczenia dróg na terenie Miasta i Gminy S. do kategorii dróg gminnych.

W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w pełni akceptuje stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji i organy orzekające w sprawie, wyłączające dopuszczalność uwłaszczenia PKP w obrębie pasa drogowego. Dodatkowego wyjaśnienia wymaga, że opisywana nieruchomość – jako część pasa drogowego gminnej drogi publicznej – (w datach istotnych dla uwłaszczenia) pozostawała w zarządzie organu administracji drogowej – w rozumieniu art. 19 ust. 1 pkt 4 lit. c i art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 1985 r., nr 14, poz. 60 ze zm., dalej: "ustawa o drogach publicznych", "udp"), w zw. z art. 1 pkt 28 lit. f ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r., nr 34, poz. 198). W świetle uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16 listopada 1990 r., III AZP 10/90, "(...) okręgowe dyrekcje dróg publicznych sprawują zarząd (administrację) gruntami zajętymi pod drogi publiczne przede wszystkim na podstawie ogólnej legitymacji przewidzianej ustawą o drogach publicznych...". Na mocy art. 22 ust. 1 pkt 2 upd (w brzmieniu na 5 grudnia 1990 r.), siecią dróg publicznych, dla których naczelnym organem administracji państwowej jest Minister Administracji i Gospodarki Przestrzennej, zarządzają terenowe organy administracji państwowej o właściwości szczególnej, do których zakresu działania należą sprawy gospodarki komunalnej stopnia podstawowego - w odniesieniu do dróg gminnych i lokalnych miejskich - wykonujące swoje zadania przy pomocy jednostek drogowych. Zarząd ten powstał ex lege i wywodzić go należy z udp (por. uchwała SN z 16 listopada 1990 r., III AZP 10/90).

Obecnie, na mocy art. 19 ust. 2 pkt 4 udp – co nie jest kwestionowane przez żadną ze stron postępowania – zarządcą spornej części nieruchomości (w zakresie drogi gminnej) jest Burmistrz Miasta i Gminy S. Za istotny w sprawie oceny stanu prawnego spornego gruntu uznać należy również art. 1 udp, konstytuujący zasadę, że z drogi publicznej może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych oraz art. 2a tej ustawy, przyznający własność nieruchomości o charakterze drogowym Skarbowi Państwa (ust. 1) - odpowiednio zaś samorządowi województwa, powiatu lub gminy (ust. 2).

Powyższe zauważyły organy oraz Sąd I instancji uznając, że sporna działka na 5 grudnia 1990 r., stanowiła w części drogę publiczną (zarząd właściwej jednostki drogowej), w części zaś obejmowała obszar zajęty pod infrastrukturę kolejową (posiadanie PKP). Jasnym w tej sytuacji jest, że ww. grunt nie mógł w tej samej dacie znajdować się w posiadaniu PKP i w zarządzie właściwych organów drogowych, a właśnie ta okoliczność stanowiła zasadniczą przesłankę ustalenia dla tej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego na rzecz spółki. Trafnie więc ocenił Sąd I instancji brak podstaw do uwłaszczenia przedsiębiorstwa w zakresie działki nr [...]. Słusznie również WSA wskazał na istotność korelacji oceny przesłanki posiadania z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji oraz potencjalnego naruszenia praw osób trzecich (art. 34 ust. 4 tej ustawy) w odniesieniu do możliwości uwłaszczenia. Zasadnie przy tym przywołał wyroki NSA z 12 lipca 2019 r., I OSK 674/16 oraz z 20 maja 2016 r., I OSK 1766/14, wyjaśniające poruszaną kwestię – Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w sprawie w pełni podziela wyrażone w nich stanowiska, uznając ponowne ich przytaczanie za niecelowe w sprawie.

W konkluzji powyższych rozważań wskazać należy, że dla uwłaszczenia – w trybie art. 34 ustawy z 8 września 2000 r. – nieruchomości, na obszarze której znajduje się tak pas drogi publicznej (tu: pod zarządem organu gminy), jak i infrastruktura kolejowa (w posiadaniu PKP), konieczne jest dokonanie podziału takiego gruntu. Do analogicznego wniosku doszedł w sprawie organ wojewódzki, wystosowując do spółki wezwanie z 13 sierpnia 2021 r., podyktowane koniecznością wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego objętej żądaniem PKP, nieruchomości.

W tym miejscu wyjaśnić skarżącej kasacyjnie należy, że – wbrew jej twierdzeniom – organ prawidłowo zinterpretował art. 96 ust. 1b ugn, wiążąc go z koniecznością przedłożenia projektu podziału działki, celem jego zatwierdzenia w decyzji uwłaszczeniowej (nie zaś w ramach odrębnego postępowania podziałowego – jak zdaje się to pojmować spółka).

W myśl art. 96 ust. 1b ugn, w przypadku wydzielenia nieruchomości, której własność lub użytkowanie wieczyste zostały nabyte z mocy prawa, albo w przypadku wydzielenia części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 1. Ostateczna decyzja o nabyciu własności lub użytkowania wieczystego albo ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zatwierdza podział.

Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy, stwierdzić należy, że w sytuacji, gdy część dotychczasowej nieruchomości zostaje objęta prawem użytkowania wieczystego (tu: z mocy art. 34 ustawy o komercjalizacji – w następstwie ewentualnego uwzględnienia wniosku PKP – w ramach decyzji uwłaszczeniowej) – wyłączony zostaje obowiązek uzyskania odrębnej decyzji zatwierdzającej podział takiego gruntu, na rzecz zatwierdzenia go przez organ uwłaszczeniowy, w akcie stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego. Alternatywnie, gdyby przyjąć, że podział ma zatwierdzić odrębną decyzją wójt, burmistrz, prezydent miasta (art. 96 ust. 1 ugn) – organ taki musiałby przesądzić o ewidencyjnych granicach powstałej wskutek podziału ("nowej") nieruchomości, pomimo przypisania tej kompetencji innemu organowi – właściwemu dla oceny nabycia praw do części nieruchomości z mocy prawa. Organ uwłaszczeniowy byłby w takim przypadku związany zakresem obszaru, wydzielonym przez organ orzekający o zatwierdzeniu podziału nieruchomości, gdy ustawodawca przypisał uprawnienie do dokonywania takiej oceny poprzez wydanie decyzji potwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego (por.: J. Jaworski, A. Prusarczyk, A. Tułodziejski, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Wyd. 8, Warszawa 2023, s. 466 – 467).

Tak więc uznać należało, że Wojewoda, jako organ uwłaszczeniowy i jednocześnie posiadający kompetencję dokonania podziału z art. 96 ust. 1b ugn, pozostawał "w prawie", wystosowując do PKP wezwanie z 13 sierpnia 2021 r. do przedłożenia stosownego opracowania geodezyjno-kartograficznego (operatu podziałowego).

Wskazać w tym miejscu należy na również błędne stanowisko skarżącej kasacyjnie, jakoby nie była stroną postępowania podziałowego i z tego względu nie posiadała kompetencji do przedłożenia określonej przez organ dokumentacji. PKP zdaje się pomijać, że podział spornej nieruchomości może zostać zatwierdzony (w trybie art. 96 ust. 1b ugn) przez Wojewodę, w ramach postulowanego żądaniem spółki uwłaszczenia (z art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji). W tym przypadku organ wojewódzki posiada bowiem kumulatywnie kompetencje właściwe tak dla organu uwłaszczeniowego, jak i podziałowego. Twierdzenie zaś, że PKP S.A. nie jest stroną tego postępowania jest o tyle niezrozumiałe, że jako podmiot wnioskujący o przyznanie prawa użytkowania wieczystego w obrębie spornej nieruchomości – zainicjowała ona postępowanie (tu: wnioskiem z 15 listopada 2005 r.). Więcej, przymiot strony postępowania uwłaszczeniowego, a w analizowanej sytuacji również zatwierdzanego w ramach uwłaszczenia podziału, jasno wynika z norm ustawy o komercjalizacji. Nabycie mienia w trybie art. 34 ust. 1 ustawy z 8 września 2000 r., toczy się bowiem "po złożeniu wniosku przez PKP lub PKP SA." (art. 35 ust. 1 tej ustawy). Ustawodawca ogranicza więc w ten sposób i expressis verbis precyzuje krąg podmiotów upoważnionych do zainicjowania tego typu sprawy, a tym samym określa status spółki, jako strony postępowania uwłaszczeniowego oraz – w przypadku konieczności zatwierdzenia w jego ramach podziału objętej żądaniem nieruchomości – sprawy podziałowej, na mocy art. 96 ust. 1b ugn. W takim przypadku PKP, jako beneficjent decyzji Wojewody, posiada interes prawny w sprawie "uwłaszczeniowo – podziałowej".

W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), w świetle której to prowadzący postępowanie organ administracji publicznej obciążony jest obowiązkiem wszechstronnego i rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Z treści przepisów kpa, regulujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych, służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia (vide np. wyroki NSA: z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 3577/18 i I OSK 3581/18; z 30 lipca 2019 r., I OSK 2148/15; z 20 lutego 2020 r., II GSK 3719/17; z 2 marca 2023 r., I OSK 150/22; czy z 18 czerwca 2024 r., I OSK 824/21). Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie, bądź niedookreślenie okoliczności faktycznych może implikować niekorzystne dla strony rezultaty. Należy podkreślić, że o zakresie postępowania dowodowego nie rozstrzyga subiektywne przekonanie strony, a treść norm prawa materialnego, mających zastosowanie w konkretnej sprawie. Niezbędne dowody przeprowadza się zaś w celu ustalenia okoliczności, które rzeczywiście mogą mieć znaczenie prawne dla sprawy i bezpośrednio rzutować na jej wynik. W sprawie organ przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe oraz wyjaśnił i przeanalizował wszystkie okoliczności, niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto w sposób jasny i wyczerpujący wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia.

Sąd I instancji poddał ocenie działanie organów wskazując, że Wojewoda wezwał skarżącą do przedstawienia właściwych dokumentów umożliwiających przeprowadzenie niezbędnego w sprawie podziału gruntu oraz - pośrednio – określenie obszarowego zakresu żądania, jednak skarżąca działanie to pozostawiła bez odpowiedzi. Tymczasem skarżąca – jako inicjator postępowania uwłaszczeniowego i beneficjent podziału – obciążona była obowiązkiem przygotowania i przedłożenia całości dokumentacji określającej zakres żądania. PKP powinna więc po pierwsze: odpowiednio sformułować wniosek, ograniczając jego zakres do gruntu zajętego pod infrastrukturę kolejową (pozostającą w posiadaniu przedsiębiorstwa); po drugie: przedłożyć dokumentację potwierdzającą zaktualizowanie się na wskazanym terenie przesłanek z art. 34 ustawy o komercjalizacji; oraz po trzecie: w sytuacji, gdy nieruchomość w części obejmuje pas drogi publicznej – dołączyć żądany przez Wojewodę operat podziałowy, celem jego zatwierdzenia w akcie uwłaszczeniowym (na powstałym po podziale obszarze). Powyższych działań spółka nie podjęła.

Skoro zaś pismo organu I instancji pozostało bez odpowiedzi, prawidłowa była konkluzja Sądu I instancji, że organy nie były zobowiązane do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony i sprecyzowania żądania, szczególnie zaś w sytuacji, gdy PKP, mimo wezwania, stosownej i koniecznej do uwzględnienia wniosku, dokumentacji nie przedstawiła. Postępowanie zostało zatem przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł określonych w kpa (w tym i powołanych w skardze kasacyjnej przepisów), a materiał dowodowy w sprawie został należycie zebrany i rozpatrzony. W sprawie nie doszło również do naruszenia powołanych w środku zaskarżenia norm ugn (art. 96 ust. 1b oraz art. 97 ust. 1 ugn z przyczyn wskazanych powyżej). W kwestii podnoszonego naruszenia art. 96 ust. 2 i ust. 3 ugn, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że nie miały one zastosowania w sprawie - art. 96 ust. 2 ugn dotyczy sytuacji, gdy o podziale nieruchomości orzeka sąd powszechny (co nie miało miejsca w analizowanej sprawie); art. 96 ust. 3 tej ustawy konstytuuje zasadę, że podział nieruchomości polegający na wydzieleniu wchodzących w jej skład działek gruntu, odrębnie oznaczonych w katastrze nieruchomości, nie wymaga wydania decyzji zatwierdzającej podział – nie stoi więc w sprzeczności ze stanem sprawy. Ponadto żadne z ww. naruszeń art. 96 ugn, nie zostało przez autora skargi kasacyjnej sprecyzowane, ani uzasadnione – co wyłącza odnoszenie się do nich przez Sąd kasacyjny. Naczelny Sąd Administracyjny nie może bowiem domniemywać kierunków i zakresu weryfikacji wyroku Sądu I instancji, jeżeli wprost nie wynika to z treści środka zaskarżenia.

Brak jest również podstaw do przyznania zasadności wadliwości w zakresie "art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa poprzez niezastosowanie oraz art. 151 ppsa poprzez błędne zastosowanie i oddalenie skargi, mimo że zachodziły podstawy do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonej decyzji" (pkt b) 1 petitum środka zaskarżenia). Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa oraz art. 151 ppsa – to przeciwstawne normy o charakterze wynikowym, regulujące sposób rozstrzygnięcia. Stanowią one podstawę wyroku sądu I instancji w przypadku naruszenia przez organy przepisów prawa (art. 145 § 1 pkt 1 ppsa), bądź alternatywnie – rozstrzygnięcia zgodnego z jego normami (art. 151 ppsa). Określają tym samym jedynie rezultat przeprowadzonego procesu decyzyjnego sądu wojewódzkiego, w związku z czym nie mogą stanowić samodzielnej podstawy zarzutu. Stawianie zaś zarzutu poprzez łączenie ww. wzajemnie wykluczających się sposobów rozstrzygnięć sądu I instancji jest konstrukcyjnie wadliwe. Skoro podstawę prawną zaskarżonego wyroku stanowił art. 151 ppsa, tylko ta norma mogła zostać przez Sąd I instancji naruszona – oczywiście w powiązaniu jej z odpowiednimi przepisami postępowania administracyjnego. W konkluzji powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że argumentacja środka zaskarżenia w zakresie ww. zarzutu stanowi jedynie polemikę z wyrokiem Sądu Wojewódzkiego, która pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Z wyrażonych powyżej przyczyn zarzuty wskazane w petitum skargi kasacyjnej nie zyskały aprobaty Sądu kasacyjnego. Niezasadne okazało się tak naruszenie prawa materialnego – art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji – wobec braku możliwości przeprowadzenia uwłaszczenia w odniesieniu do całości nieruchomości, gdy obejmuje ona pas drogi publicznej, a podziału działki nie dokonano; jak i podnoszone wadliwości w obrębie norm procesowych z pkt "b) 1" petitum środka zaskarżenia, w sytuacji prawidłowego jego przeprowadzenia przez organy oraz w konsekwencji – zasadnego zaaprobowania wyniku sprawy przez Sąd Wojewódzki.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 ppsa, oddalił skargę kasacyjną.

Uzasadnienie sporządzono stosownie do art. 193 zdanie drugie ppsa.