Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1602/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-02-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, art. 16a  i art. 17b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 lutego 2024 roku sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 21 sierpnia 2023 r., nr SKO.NP/4115/272/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz G. P. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 21 sierpnia 2023 r., znak: SKO.NP/4115/272/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ż. z 12 lipca 2023 r. znak: ŚP-5222-5-0/23 o odmowie przyznania G. P. (dalej: skarżąca) prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem A. P., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 8 grudnia 2021 r., znak: ŚP-5222-6-0/21, Wójt Gminy Ż. odmówił skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem, z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od ww. decyzji skarżąca zakwestionowała zapadłe rozstrzygnięcie. Na uzasadnienie wskazała min., że problemy zdrowotne jej syna zaobserwowano w wieku 16 lat (objawy takie jak chodzenie na piętach, mocne tupanie, upadki), jednak zostały one zignorowane przez lekarzy. Po ukończeniu przez syna 18 roku życia przeprowadzono badanie tomograficzne, a potem rezonans, które wykazały zanik komórek móżdżku. Kilka miesięcy później w Klinice [...] w K. potwierdzono nieuleczalną, postępująca, uwarunkowaną genetycznie chorobę w postaci ataksji móżdżkowej z apraksją gałkowo ruchową. Taką chorobę potwierdzono również u jej młodszego syna, który ma problemy ruchowe, ale w znacznie mniejszym stopniu. Skarżąca podniosła, że w związku z postępującą chorobą synów nie może podjąć pracy, ponieważ jest im potrzebna pomoc. Syn A. ulega ciągłym niekontrolowanym upadkom i kontuzjom. Wymaga także codziennej rehabilitacji, ponieważ jest to obecnie jedyny znany sposób leczenia. Wyjaśniła także, że jej mąż posiada również wiele chorób i jest od kilku na rencie.

Na skutek odwołania skarżącej decyzją z 18 stycznia 2022 r., znak: SKO.NP/4115/564/2021, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Decyzją z 1 marca 2022 r., znak: ŚP-5222-2-O/22, Wójt Gminy Ż. odmówił skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Na skutek odwołania skarżącej decyzją z 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt SKO.NP/4115/117/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że pomimo dokonania przez organ pierwszej instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ skarżąca nie wykazała, aby zakres sprawowanej opieki nad synem uniemożliwiał jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym.

Na skutek skargi skarżącej skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, Sąd ten wyrokiem z 7 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 841/22 uchylił zaskarżaną decyzję Kolegium i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, uznając że Kolegium nie dość wnikliwie oceniło, czy zakres czynności opiekuńczych, jakie wykonuje skarżąca przy synu, jest na tyle absorbujący, żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy w gospodarstwie rolnym. Sąd zalecił zbadanie stopnia samodzielności syna skarżącej w kontekście objawów jego choroby. Sąd zauważył też potrzebę zbadania możliwości pomocy męża skarżącej przy opiece nad synem w kontekście stanu zdrowia męża skarżącej. Zwrócił również uwagę na konieczność zbadania i uwzględnienia w jakim stopniu skarżąca musi wspierać jej drugiego syna, który również ma tę samą chorobę co niepełnosprawny w stopniu znacznym syn jednak we wcześniejszym stadium. Sąd zalecił również sporządzenie oceny stanu zdrowia syna skarżącej w skali Barthel.

Po przeprowadzeniu ponownego postępowania, opisaną na wstępie decyzją z 12 lipca 2023 r., Wójt Gminy Ż. po raz kolejny odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu orzeczenia organ pierwszej instancji stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym przedłożone do akt oświadczenia strony, co do zakresu i charakteru świadczonej opieki oraz przeprowadzony wywiad środowiskowy wskazują na niewykazanie istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącej, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad synem. Organ zauważył, że sporządzony przez skarżącą wykaz wykonywanych czynności nie stanowi stałej opieki, a co za tym idzie nie wyklucza całkowicie podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, chociażby w gospodarstwie rolnym męża. Uznano, że zakres wykonywanych przez stronę czynności sprowadza się w istocie do prowadzenia gospodarstwa domowego. Natomiast wskazane przez skarżącą czynności stricte opiekuńcze nad synem, to jest: codzienna pomoc w ubraniu się, przygotowywanie i podawanie posiłków, podawanie lekarstw, codzienna toaleta, prowadzenie rehabilitacji i mobilizacji syna do codziennych ćwiczeń, dowożenie na wizyty lekarskie - nie stanowią czynności, które uniemożliwiają podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zrzuciła:

1/ naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga, w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia, opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad synem podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo – skutkowy istnieje;

2/ naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez matkę dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wymienioną na wstępie decyzją z 21 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Swoje rozstrzygnięcie organ odwoławczy wydał w oparciu o stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że skarżąca z dniem 1 czerwca 2019 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. W okresie od 1.06.2019 r. do 31.10.2021 r. pobierała w związku ze sprawowaniem opieki nad synem specjalny zasiłek opiekuńczy. Skarżąca wskazała, że gospodarstwem rolnym zajmuje się aktualnie jej córka I. M., która buduje dom w pobliżu gruntów. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poinformowała, że skarżąca nie figuruje w krajowym systemie ewidencji producentów rolnych. Skarżąca podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników jako małżonka rolnika do dnia 31 maja 2019 r. Jednak od 1 czerwca 2019 r. podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w związku z pobieraniem specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W wyniku przeprowadzonego 24 listopada 2021 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego, przedłożonej dokumentacji medycznej oraz oświadczeń strony ustalono, że skarżąca sprawuje bezpośrednią opiekę nad synem A., który z uwagi na rozpoznane u niego schorzenia ma problemy z utrzymaniem równowagi, często dochodzi w jego przypadku do upadków i kontuzji. U syna w sferze emocjonalnej dominuje nadmierna pobudliwość emocjonalna, podwyższony poziom napięcia emocjonalnego oraz zaburzona kontrola emocji. Posiada zaburzone zdolności adaptacyjne, niską odporność na stres i sytuacje trudne.

Skarżąca pomaga synowi w codziennych czynnościach życiowych, tj. przygotowuje posiłki, pomaga mu przy codziennej toalecie, podaje lekarstwa, pomaga przy ćwiczeniach rehabilitacyjnych. A. porusza się wyłącznie w obrębie domu, gdzie może się kontrolować trzymaniem mebli i poręczy. Nie potrafi sobie samodzielnie przygotować posiłków, czy przynieść szklanki z piciem.

W dniu 15 lutego 2022 r. ponownie przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, że syn A. wymaga pomocy i wsparcia osób drugich. U syna skarżącej występują nie tylko problemy z chodzeniem, czy problemy z równowagą ale nasilił się także u niego jadłowstręt. A. cierpi również na lęk otwartych, dużych przestrzeni i ogólnie odczuwa lęk przed opuszczeniem domu. Ze względu na problemy zdrowotne syn wymaga stałej pomocy podczas przygotowywanie posiłków, dbanie o codzienną toaletę i stałej kontroli ze względu na zły stan psychiczny. Pracownik socjalny stwierdził, że syn skarżącej porusza się samodzielnie, jednak w każdej chwili może dojść do upadku i urazu. Skarżąca nie jest w stanie jednocześnie podjąć zatrudnienia i opiekować się synem, gdyż jego choroba jest niestabilna, w jednej chwili może być lepiej lub gorzej, pozostawienie syna samemu sobie jest niebezpieczne dla jego życia i zdrowia. Syn R. do tej pory ma duży deficyt poznawczy, żeby utrzymał obecne stanowisko pracy musi być kontrolowany - nadmierna senność (jeden z objawów choroby).

Odnośnie męża skarżącej ustalono, że ze względu na problemy zdrowotne, nie jest on w stanie współuczestniczyć w opiece nad synem. Od 2001 roku pozostaje w leczeniu, gdyż występują u niego różne rodzaje schorzeń: miażdżyca, dusznica, astma oskrzelowa, obturacyjna choroba płuc, przepuklina pachwinowa, zwyrodnienie stawów biodrowych. Z powodu trwałej, lekoopornej arytmii dochodzi u niego do zasłabnięć. Ponadto ma założone 9 stentów. Jest po dwóch zawałach serca i udarze mózgu, do chwili obecnej jest pod kontrolą lekarską. Porusza się o kulach. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W dniu 26 czerwca 2023 r. organ pomocy społecznej, stosując się do zaleceń zawartych w uzasadnieniu opisanego wyżej wyroku WSA w Krakowie przeprowadził kolejny wywiad środowiskowy, podczas którego skarżąca podała w złożonym oświadczeniu, że pomaga synowi A. przez cały dzień. Pomaga synowi w dojściu do łazienki i toalecie, przygotowuje i podaje mu posiłki, pomaga w ćwiczeniach rehabilitacyjnych, towarzyszy mu podczas spacerów. Wskazała, że po południu syn często śpi. Z przedłożonej do akt sprawy oceny syna A. wg skali Barthel wynika, że ww. uzyskał łącznie 35 pkt.

Podczas wywiadu środowiskowego z mężem skarżącej potwierdzono dotychczasowe ustalenia dotyczące bardzo złego stanu jego zdrowia. Ustalono, że nie jest on w stanie współuczestniczyć w opiece nad niepełnosprawnym synem A. i pomagać żonie w opiece nad synem. Jak podał sam porusza się niestabilnie i w razie upadku syna nie byłby w stanie mu pomóc.

Odnośnie drugiego syna skarżącej ustalono, że ma on orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności i zdiagnozowaną tę samą chorobę co starszy brat, tj. ataksję móżdżkową. Choć choroba nie postępuje u niego tak szybko jak u brata, potrzebuje wsparcia, gdyż ma problemy z koncentracją, nie pamięta jaki jest dzień tygodnia, czy miesiąca. Jak wynika ze skali Barthel, w której uzyskał łącznie 85 pkt są obszary, w których wymaga pomocy, m.in. wchodzenie i schodzenie po schodach, pomoc częściowa przy ubieraniu i rozbieraniu się. Młodszy syn skarżącej pracuje zawodowo, jest zatrudniony w Zakładzie Pracy Chronionej w L., nie posiada samodzielnego stanowiska pracy, wymaga pomocy, ma przydzielonych innych pracowników. Pracuje na zmiany w wymiarze 7 godzin dziennie.

W tak ustalonym stanie faktycznym organ odwoławczy uznał, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym synem A. nie zawiera się w określeniu "stałej opieki" o jakiej mówi przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak stwierdzono sprowadza się on do prowadzenia gospodarstwa domowego i jest do pogodzenia z pracą w gospodarstwie rolnym. Podkreślono, że drugi syn skarżącej R., pomimo istnienia u niego opisanych wyżej schorzeń, nie wymaga sprawowania nad nim opieki o dużym stopniu nasilenia, a mąż skarżącej nie jest osobą niesamodzielną. Organ zwrócił też uwagę na specyfikę pracy rolnika, która w większym stopniu pozwala na pogodzenie jej z czynnościami opiekuńczymi względem niepełnosprawnego.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy przez:

a. dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaną przez nią opieką nad mężem podczas, gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo – skutkowy istnieje

- zaniechanie wykładni systemowej, celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, przez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad synem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390), powoływanej dalej także jako "u.ś.r." w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie.

Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b).

Sąd wskazuje, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo skutkowy (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). Opieka ta powinna być zatem w takim stopniu absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla podopiecznego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21).

Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy Sąd wskazuje, że nie było wątpliwości, że skarżąca dopełniła wymagań określonych w art. 17b ustawy o świadczeniach rodzinnych. W dniu 12 listopada 2021 r. złożyła oświadczenie, że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 1 czerwca 2019 r. (k. 8 kat adm.) Znajduje to potwierdzenie w zaświadczeniu z KRUS z 11 lutego 2022 r. (k. 77 akt adm.), z którego wynika, że podlegała ubezpieczeniu jako małżonka rolnika do 31 maja 2019 r.

Rozstrzygając istotę sprawy tj. kwestię istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem A., Sąd doszedł do przekonania, że okoliczności sprawy wskazują na istnienie takiego związku.

Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych wynika, że niepełnosprawny w stopniu znacznym syn skarżącej cierpi na uwarunkowaną genetycznie, nieuleczalną, postępująca chorobę w postaci ataksji móżdżkowej z apraksją gałkowo ruchową. Pierwsze objawy choroby wystąpiły u niego w wieku 16 lat i postępują. Choroba objawia się u niego problemami z utrzymaniem równowagi. Często dochodzi w jego przypadku do upadków i kontuzji. A. porusza się wyłącznie w obrębie domu, gdzie może się kontrolować trzymaniem mebli czy poręczy. U syna w sferze emocjonalnej dominuje nadmierna pobudliwość emocjonalna, podwyższony poziom napięcia emocjonalnego oraz zaburzona kontrola emocji. Posiada zaburzone zdolności adaptacyjne, niską odporność na stres i sytuacje trudne. Intelektualnie jest na pograniczu upośledzenia umysłowego. Oprócz problemów z chodzeniem, czy równowagą u syna skarżącej nasilił się także jadłowstręt. A. cierpi również na lęk otwartych, dużych przestrzeni i odczuwa lęk przed opuszczeniem domu. Odmawia wyjazdu na uprzednio umówione wyjazdy do sanatorium czy na rehabilitację. Wymaga stałej kontroli ze względu na zły stan psychiczny. Porusza się samodzielnie, jednak w każdej chwili może dojść do upadku i urazu. Jak podała skarżąca w oświadczeniu z 15 lutego 2022 r. (k. 58 akt. adm.) dotychczas syn upadając wyłamał dwoje drzwi, rozbił zlew, dwukrotnie uszkodził deskę klozetową. Oceniany w skali Barthel uzyskał jedynie 35 pkt. Zero pkt uzyskał zakresie przemieszczania się i zachowywania równowagi przy siedzeniu oraz utrzymaniu higieny osobistej, w pozostałym zakresie wymaga wsparcia. W pełni kontroluje stolec, czasami popuszcza mocz.

Skarżąca pomaga synowi we wszystkich codziennych czynnościach życiowych, tj.: przygotowuje posiłki, pomaga mu przy codziennej toalecie, podaje lekarstwa, pomaga przy ćwiczeniach rehabilitacyjnych. A. nie potrafi sobie samodzielnie przygotować posiłków, przynieść szklanki z piciem, wykonać podstawowych czynności. Skarżąca musi stale kontrolować syna ze względu na ryzyko upadku, a także jego zły stan psychiczny.

W ocenie Sądu nie ma wątpliwości, że charakter opieki sprawowanej nad synem jest stały i ciągły. W tej sytuacji faktycznej ocenianie przez organ poszczególnych czynności opiekuńczych czy gospodarczych pełnionych przez skarżącą bez uwzględniania charakterystyki choroby i objawów syna skarżącej musiało doprowadzić do błędnych wniosków. Objawy choroby syna skarżącej, ze względu na swój możliwy nagły i nieprzewidywalny charakter, generują potrzebę bycia w ciągłej czujności i gotowości na reakcję w razie potrzeby. Ponadto podkreślenia wymaga, że syn skarżącej ze względu na swoje ograniczenia nie jest w stanie wykonać podstawowych czynności. Co istotne, jest on na pograniczu upośledzenia umysłowego, a ponadto zaczął chorować w okresie wczesnej młodości zatem miał istotne ograniczenia w wyuczeniu umiejętności samodzielnego funkcjonowania przed rozwojem choroby. To z kolei przekłada się na zakres pomocy skarżącej, która obejmuje wszystkie sfery związane z codziennym funkcjonowaniem niepełnosprawnego syna.

Przy ocenie możliwości pogodzenia przez skarżącą podjęcia zatrudnienia i sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem, nie można pominąć okoliczności, że skarżąca nie może liczyć na wsparcie męża, który cierpi na liczne, poważne schorzenia i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak ustalono, w razie upadku syna mąż skarżącej nie byłby w stanie go podnieść. Co więcej, mąż skarżącej wymaga też wsparcia min. przy przemieszczaniu się, higienie osobistej, korzystaniu z toalety, ubieraniu i rozbieraniu, zdarzają mu się też problemy z kontrolowaniem moczu i stolca (k. 108). Zatem skarżąca nie tylko przejmuje obowiązki drugiego rodzica w opiece na synami ale też opiekuje się mężem w koniecznym zakresie.

Dodatkowo drugi z synów skarżącej – R., cierpi na tę samą przypadłość co syn A. jednak jego choroba jest w łagodniejszym stadium. Legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Mimo pewnej samodzielności, również wymaga wsparcia skarżącej. Zdarza się, że trzeba mu przypomnieć jaki jest dzień tygodnia i wesprzeć go przy wyjściu do pracy. Wykonując pracę w zakładzie pracy chronionej syn R. nie ma samodzielnego stanowiska, ale jest nadzorowany przez inne osoby. Skarżąca musi też kontrolować syna aby był w stanie utrzymać pracę.

Pełny obraz sytuacji zatem kształtuje się w ten sposób, że skarżąca wspiera i opiekuje się trójką niepełnosprawnych członków rodziny, przy czym dwóch z nich ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu znacznym. Zestawiając to z rodzajem objawów chorobowych i potrzeb syna A., a co za tym idzie charakterem opieki świadczonej mu przez skarżącą, nie sposób oczekiwać aby możliwe było jej pogodzenie z wykonywaniem pracy zarobkowej nawet w gospodarstwie rolnym. Opieka ta ma w ocenie Sądu charakter ciągły i trwały. W tym stanie rzeczy, Sąd nie zgadza się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że przy właściwej organizacji czasu i pomocy pozostałych domowników skarżąca byłaby w stanie podjąć aktywność zawodową. To skarżąca pomaga pozostałym domownikom, co razem z opieką nad synem A. wypełnia organizacyjnie jej cały czas.

Za zasadny należało więc uznać zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieuprawnione stwierdzenie, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem.

Sąd nie dopatrzył się natomiast zarzucanych w skardze naruszeń w zakresie prawidłowego ustania stanu faktycznego. Organy wykonały również w pełni zalecenia wynikające z zapadłego uprzednio w sprawie wyroku WSA w Krakowie z 7 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 841/22, zatem działały w poszanowaniu art. 153 p.p.s.a. Zdaniem Sądu organy podjęły więc wszystkie konieczne działania celem ustalenia stanu faktycznego sprawy, jednakże Sąd nie zgodził się z oceną dokonaną przez organy, która finalnie doprowadziła do nieuprawnionej odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy będą zobowiązane uwzględnić stanowisko zawarte w niniejszym wyroku.

Końcowo Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., II SA/Go 552/13).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Odnośnie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).