Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1223/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 215
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant starszy referent Agnieszka Stefańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2023 r. sprawy ze skargi A. K., A. P., D. K. i E. P. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 12 kwietnia 2023 r. nr 1764/2023 Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania A.K., D. K., E.P. i A. P. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] Nr 191/SD/2022 z dnia 16 maja 2022 r., odmawiającej A.K., D.K., E.P. i A. P. przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy dawnej ul.[...] (obecnie ul. [...]), ozn. nr hip. [...].

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Nieruchomość położona w [...] przy dawnej ul. [...] (obecnie ul. [...]), ozn. nr hip. [...], znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Obecnie nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym podmiotu prywatnego i wchodzi w skład części działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]. Dawnym właścicielem przedmiotowej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (obecnie ul. [...]), ozn. nr hip. [...] zgodnie z działem II Księgi Wieczystej Nieruchomości m. [...] był F. S. na mocy aktu z dnia 14 grudnia 1933 r.

Wnioskiem z dnia 23 lipca 1985 r. L. M. złożył do Urzędu Dzielnicowego [...] Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami wniosek o przyznanie odszkodowania za przejętą przez Państwo nieruchomość, położoną w [...] przy ul. [....], składającej się z działki oraz domku jednorodzinnego. Powyższy wniosek został ponowiony w dniu 22 listopada 2016 r. i w dniu 21 marca 2018 r. przez A.K., D.K., E.P. i A.P.

Następstwo prawne po dawnym właścicielu nieruchomości hipotecznej organ ustalił na podstawie następujących dokumentów:

- postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział [...] z dnia 26 stycznia 2005 r., sygn. akt [...], w którym Sąd stwierdził, że spadek po F. S., córce J. i R., zmarłej[....] czerwca 1942 r., na mocy ustawy nabyli: syn L.M. , córka E. P. po 1/2 części spadku każde z nich, z zastrzeżeniem prawa dożywotniego używania 1/3 części spadku na rzecz małżonka T.M.

- postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...][...] Wydział [...] z dnia 26 czerwca 2006 r., sygn. akt [...], w którym Sąd stwierdził, że spadek po L.M., synu T.i F., zmarłym w dniu [...] marca 2005 r. w [...], na podstawie ustawy nabyły: jego żona K.M. z domu L. i jego córka J.K. z domu M. po 1/2 części każda z nich,

- aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 10 maja 2010 r., Rep. [...], w którym Notariusz M.K., prowadząca Kancelarię Notarialną w [...] poświadczyła, że spadek po J.K., córce L. i K., zmarłej w dniu [...] kwietnia 2010 r. w [...], na podstawie ustawy nabyli: mąż D. K. oraz córka A. K. po 1/2 części każde z nich. Akt ten został zarejestrowany w rejestrze aktów poświadczenia dziedziczenia pod nr [...],

- aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 23 grudnia 2015 r., Rep. A nr [...], w którym Notariusz M. K. , prowadząca Kancelarię Notarialną w [...] poświadczyła, że spadek po .K. M. z domu L., córce R. i R. , zmarłej [...] lipca 2009 r. w [...], na podstawie ustawy nabyła J.K. z domu M. w całości. Akt ten został zarejestrowany w rejestrze aktów poświadczenia dziedziczenia pod nr [...].

- postanowienia Sądu Rejonowego dla [...]w[...] [...] Wydział Cywilny z dnia 17 października 2016 r., sygn. akt [...], w którym Sąd stwierdził, że: - spadek po E. P. z domu S., córce D. i F., zmarłej [...] listopada 1965 r. w [...], na podstawie ustawy nabyli: mąż J. P., córka E. P., córka A.P. w 1/3 części każde z nich,

- spadek po J. P., synu G. i F., zmarłym[...] lipca 1971 r. w [...], na podstawie ustawy nabyli: córka E.P., córka A.P. w 1/2 części każde z nich.

Decyzją Nr 191/SD/2022 z dnia 16 maja 2022 r. Prezydent [...] odmówił A.K. D.K. i, E.P. i A. P. przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy dawnej ul. [....] (obecnie ul. [...]), ozn. nr hip. [...] uznając, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikająca z treści art. 215 ust. 2 u.g.n., warunkujące pozytywne rozstrzygnięcie w sprawie.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli, w ustawowo przepisanym terminie A.K., D.K., E.P. i A.P. reprezentowani przez adwokata M. K., zarzucając Prezydentowi [...] wydanie skarżonej decyzji z naruszeniem:

1. art. 215 ust. 2 u.g.n. poprzez odmowę przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [..] przy ul. [...], hip. Nr [...] w sytuacji, gdy zostały spełnione wszystkie przesłanki wskazane w ww. przepisie;

2. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz niewłaściwą ocenę całokształtu materiału dowodowego w konsekwencji nieprawidłowe uznanie, iż następcy prawni poprzedniego właściciela nieruchomości pozbawieni zostali faktycznej możliwości władania nieruchomością przed dniem 05 kwietnia 1958 r.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżący na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., wnieśli: o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezydenta [...] Nr 191/SD/2022 z dnia 16 maja 2022 r. w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronom odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], hip. Nr [...] w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n., po uprzednim uzupełnieniu dowodów i materiałów w sprawie (art. 136 k.p.a.), w tym po przeprowadzeniu dowodu: (1) z opinii biegłego w zakresie fotogrametrii celem opisania zdjęcia lotniczego znajdującego się w aktach postępowania administracyjnego oraz (2) z operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego określającego wartość ww. nieruchomości stanowiącego podstawę ustalenia odszkodowania,

- ewentualnie (w przypadku, gdy zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. sprawy miałby istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie), uchylenie zaskarżonej decyzji Prezydenta [...] Nr 191/SD/2022 z dnia 16 maja 2022 r. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji (art. 138 § 2 k.p.a.).

Po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu całości akt sprawy Wojewoda [...] wskazał, że prawo do odszkodowania za przejęte przez Skarb Państwa grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. wygasło z mocy art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dniem 1 sierpnia 1985 r. tj. z dniem wejścia w życie tej ustawy. Stosownie do art. 241 pkt 1 u.g.n. powyższa ustawa utraciła moc i aktualnie sprawa odszkodowań za nieruchomości [...] objęte działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. jest uregulowana przepisem art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda wyjaśnił, że art. 215 ust. 2 u.g.n. stanowi, że przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 05 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Organ wskazał, że Prezydent [...] w uzasadnieniu skarżonej decyzji powołał się na pogląd znajdujący odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że odszkodowanie może być przyznane albo za dom jednorodzinny w przypadku, gdy nieruchomość była zabudowana w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., albo za działkę niezabudowaną (por. wyrok WSA z dnia 20 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1011/17, wyrok WSA z dnia 17 stycznia 2005 r. sygn. akt I SA 2002/03, wyrok WSA z dnia 20 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1011/17, wyrok NSA z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 3326/18). Podkreślił, że pogląd ten obecnie uległ zmianie i wyraża się w tezie, że odszkodowanie przysługuje za działkę wchodzącą w skład nieruchomości [...]j niezależnie od tego, czy była ona zabudowana.

Podał, że w wyroku z dnia 13 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1232/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że "przepis ari. 215 ust. 2 u.g.n. nie stoi na przeszkodzie dla ustalenia odszkodowania za zabudowany grunt nieruchomości (...), o ile spełnione zostaną określone nim warunki, tj. przesłanka planistyczna oraz pozbawienie poprzednich właścicieli lub następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Sąd przychyla się tym samym do tych wypowiedzi judykatury, które odwołują się do zasady słusznego odszkodowania, o której mowa w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, rozumianego jako odszkodowania odpowiedniego do wartości utraconego prawa. Skoro bowiem sposób zabudowy uniemożliwia ustalenie odszkodowania za budynek usytuowany na gruncie nieruchomości [...], to pozbawienie byłych właścicieli odszkodowania za grunt (działkę budowlaną pod budowę domu) - co do zasady - prowadziłoby do sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej połegającej na nieuprawnionym różnicowaniu zakresu odszkodowania za działki przy odwołaniu się do pozaustawowego warunku, jakim jest brak zabudowy nieruchomości".

Wojewoda podał następnie, że z kolei w wyroku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1232/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że "przepis art. 215 ust. 2 u.g.n. w zakresie możliwości objęcia jego dyspozycją gruntu zabudowanego jest różnie interpretowany, a to w związku z jego niejednoznacznym brzmieniem. Ustawodawca bowiem stwierdził, że chodzi o działkę, która mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne przed dniem wejścia w życie przepisu. Początkowo, tak w piśmiennictwie, jak też w judykaturze przyjmowano, że można ubiegać się wyłącznie o działkę niezabudowaną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2019 r., sygn. akt 1 OSK 3326/18, CBOSA). Pogląd ten zakłada, że odszkodowanie przysługuje tylko za dom jednorodzinny, gdyż grunt pod nim przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania. Natomiast ustalenie odszkodowania za działkę w trybie art. 215 ust. 1 i 2 u.g.n. dotyczy tylko działki niezabudowanej w dacie wejścia w życie dekretu, tj. 21 listopada 1945 r. Stanowisko to opiera się na literalnej wykładni tego przepisu. Pogląd odmienny wyraża się w tezie, że odszkodowanie przysługuje za działkę wchodzącą w skład nieruchomości [...] niezależnie, czy była ona zabudowana. Przesłanką ustawową jest bowiem warunek, aby działka mogła być przeznaczona pod zabudowę przed dniem wejścia dekretu w życie, zaś użyty w przepisie spójnik "oraz" wskazuje, że przepisy odszkodowawcze mają zastosowanie zarówno do domu jednorodzinnego, jak i działki, na którym był on usytuowany, jeżeli odpowiadała ona wymogom określonym w tym przepisie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 czerwca 2021 r., sygn. akt 1 OSK 320/21, CBOSA). Uwzględniając powyższe Sąd w składzie orzekającym uznał, że przepis art. 215 ust. 2 u.g.n. nie stoi na przeszkodzie dla ustalenia odszkodowania za zabudowany grunt nieruchomości [...], o ile spełnione zostaną określone nim warunki, tj. przesłanka planistyczna oraz pozbawienie poprzednich właścicieli lub następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Sąd przychyla się tym samym do tych wypowiedzi judykatury, które odwołują się do zasady słusznego odszkodowania, o której mowa w art. 21 ust. 2 Konstytucji RP, rozumianego jako odszkodowania odpowiedniego do wartości utraconego prawa. Skoro bowiem sposób zabudowy uniemożliwia ustalenie odszkodowania za budynek usytuowany na gruncie nieruchomości [...], to pozbawienie byłych właścicieli odszkodowania za grunt (działkę budowlaną pod budowę domu) - co do zasady - prowadziłoby do sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej polegającej na nieuprawnionym różnicowaniu zakresu odszkodowania za działki przy, odwołaniu się do pozaustawowego warunku, jakim jest brak zabudowy nieruchomości. Istotnym w tym zakresie pozostaje zatem ustalenie, czy w owym czasie na obszarze obejmującym teren danej nieruchomości obowiązywał plan miejscowy, który dopuszczał zabudowę jednorodzinną, a więc czy istniała potencjalna możliwość przeznaczenia gruntu pod budownictwo jednorodzinne przed datą wejścia w życie dekretu, oraz czy doszło do pozbawienia faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Przy czym, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1202/20, oba te warunki muszą być spełnione łącznie"(por. wyrok WSA z 20 maja 2006 r., sygn. I SA/Wa 921/05, wyrok NSA z 8 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 864/06, wyroku NSA z 9 maja 2007 r., sygn. I OSK 615/06, wyrok WSA z 13 listopada 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1002/12, wyroku WSA z dnia 22 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1281/20,wyroku WSA z 7 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1769/15).

Wojewoda wskazał, że mając na uwadze aktualne stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w jego ocenie Prezydent [...] dokonał błędnej interpretacji art. 215 ust.2 u.g.n. poprzez przyjęcie, że przepis ten dotyczy wyłącznie odszkodowania za działkę zabudowaną bądź niezabudowaną. Powyższa treść wyroku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt 1232/21 WSA wskazuje, że organ prowadzący postępowanie odszkodowawcze w przypadku działki zabudowanej powinien badać zarówno przesłanki wynikające z art. 215 ust. 2 u.g.n. warunkujące przyznanie odszkodowanie za budynek jak i samą działkę gruntu. Wojewoda wskazał, że organ rozpatrujący sprawę winien był zbadać przesłanki określone w art. 215 pkt. 2 u.g.n, tj. czy przedmiotowy budynek kwalifikuje się do uznania go za dom jednorodzinny oraz czy przeszedł na własność państwa po dniu 05 kwietnia 1958 r., jak również czy działka, przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, i poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 05 kwietnia 1958 r. Jak wynika z treści uzasadnienia skarżonej decyzji organ I instancji, mimo wyraźnego stanowiska, że odszkodowanie przysługuje tylko za dom jednorodzinny, gdyż grunt pod nim przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania, zbadał przesłanki zarówno przewidziane dla nieruchomości zabudowanej budynkiem, jak i nieruchomości niezabudowanej. Oceniając prawidłowość wniosków organu I instancji w zakresie przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania za budynek Wojewoda wskazał, że zgodnie z art. 1 dekretu warszawskiego z dniem jego wejścia w życie, tj. z dniem 21 listopada 1945 r. na własność ówczesnej gminy [...] przechodziły jedynie grunty nieruchomości [...]. Natomiast na podstawie art. 5 dekretu warszawskiego budynki i inne przedmioty znajdujące się na przejętych gruntach pozostały własnością dotychczasowych właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowiły inaczej. W konsekwencji nieruchomości budynkowe stanowiły odrębny od gruntu przedmiot własności należący do dotychczasowych właścicieli. Zgodnie z art. 6 ust. 1 dekretu warszawskiego gmina [...] mogła wyznaczyć właścicielowi przedmiotów, znajdujących się na gruncie, który przeszedł na własność gminy i został przez nią objęty w posiadanie, stosowny termin dla zabrania tych przedmiotów. W razie bezskutecznego upływu terminu własność tych przedmiotów przechodziła na gminę [...]. Zgodnie natomiast z ust. 2 powołanego przepisu ust. 1 nie stosuje się do budynków, z wyjątkiem budynków zniszczonych, które według orzeczenia władzy budowlanej ze względu na stan zniszczenia nie nadają się do naprawy i powinny ulec rozbiórce. Wojewoda wskazał także, że art. 8 dekretu warszawskiego stanowi, że budynki przechodziły na własność gminy, jeśli dotychczasowym właścicielom odmówiono przyznania prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) do przejętego gruntu. Dotychczasowi właściciele tracili prawo do budynku zarówno w razie niezłożenia lub

nieprawidłowego złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu, o którym mowa w art. 7 dekretu warszawskiego, jak i w razie odmownego rozpatrzenia takiego wniosku. Gmina, była wówczas zobowiązana wypłacić właścicielowi ustalone w myśl art. 9 dekretu warszawskiego, odszkodowanie za budynki, nadające się do użytkowania lub naprawy. Wojewoda zaznaczył także, że wyznacznikiem uznania pozostałości budynku zniszczonego na skutek działań wojennych za budynek dekretowy była jego kwalifikacja co do możliwości ich naprawy lub konieczności ich rozbiórki dokonywana przez władzę budowlaną na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny. Organ podał, że w niniejszej sprawie, jak to wynika z materiałów dowodowych pozyskanych przez organ I instancji w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. na przedmiotowej nieruchomości znajdował się budynek frontowy, parterowy i 1-piętrowy, murowany, dwutraktowy oraz parkan murowany wys. 2 m. (zdjęcie lotnicze z roku 1945, pismo Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnicy [...] z dnia 26 stycznia 1951 r., pismo A. C. z dnia 08 września 1947 r. kierowane do Zarządu Miejskiego Wydział Administracji Nieruchomości, pismo z dnia 27 lutego 1951 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnica [...]).

W związku z powyższym organ uznał, że w dniu wejścia w życie dekretu warszawskiego, tj. w dniu 21 listopada 1945 r. przedmiotowa nieruchomość była zabudowana budynkiem w rozumieniu art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. Zabudowania znajdujące się na nieruchomości przy ul. [....] uległy jednak rozbiórce przed 05 kwietnia 1958 r. w ramach realizacji inwestycji polegającej na budowie przedszkola. Taki stan nieruchomości potwierdzają, zdaniem organu, znajdujące się w aktach:

- pismo z dnia 27 lutego 1951 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnica [...], (l.dz. nieczytelne), które wydało warunki na wykonanie państwowych robót rozbiórkowych polegających na rozbiórce 10 budynków frontowych, parterowych i częściowo 1-piętrowych, murowanych, wypalonych na nieruchomościach przy ul. [....], [...], [...], wykonywanych przez przedsiębiorstwo Państwowe Przedsiębiorstwo Robót [...] dla instytucji Państwowe Przedsiębiorstwo Robót [....],

- protokół zdawczo - odbiorczy z dnia 28 lipca 1951 r., dotyczący nieruchomości [....] położonych przy ul.[...] i [...] - hip. [...], [...] hip. [...] , [...] - hip. [...], [...] oraz tyłów działki nr [...] i[...] nieruchomości nr hip. [...] przy ul. [...], w którym wskazano, że zgodnie z dokonanymi oględzinami stwierdzono, że nieruchomości powyższe stanowią teren odgruzowany bez budynków.

Wojewoda podał, że z akt sprawy wynika, że dawny właściciel przedmiotowej nieruchomości nie złożył wniosku w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. Podał także, że grunt nieruchomości położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] został objęty w posiadanie przez gminę [...] dnia 19 kwietnia 1948 r., tj. z dniem ukazania się Dziennika Urzędowego Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...]. Termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej upływał zatem z dniem 19 października 1948 r. Wojewoda wskazał, że organ zaniechał badania przesłanki określonej w art. 215 pkt. 2 u.g.n, odnoszącej się do stwierdzenia, czy przedmiotowy budynek kwalifikuje się do uznania go za dom jednorodzinny.

Niemniej jednak w niniejszej sprawie, zdaniem Wojewody, jedna z przesłanek warunkujących, zgodnie z treścią art. 215 ust. 2 u.g.n., pozytywne rozstrzygnięcie w sprawie odszkodowania za budynek, nie została spełniona, bowiem budynek znajdujący się na gruncie przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] przeszedł na własność Skarbu Państwa z upływem terminu do złożenia wniosku w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r., tj. w dniu 19 października 1948 r., a zatem przed dniem 05 kwietnia 1958 r. Słusznie więc organ I instancji, zdaniem Wojewody, uznał, że okoliczność ta wyklucza możliwość przyznania odszkodowania za budynek znajdujący się na gruncie przedmiotowej nieruchomości.

Dalej Wojewoda wskazał, że zgodnie z treścią art. 215 ust. 2 u.g.n. ustawodawca przewidział także możliwość wypłaty odszkodowania za działkę, przeznaczoną przed dniem wejścia w życie dekretu pod budownictwo jednorodzinne, a dawni właściciele tej nieruchomości zostali pozbawieni możliwości jej faktycznego władania po dniu 05 kwietnia 1958 r. Wojewoda podkreślił, że organ I instancji pominął w uzasadnieniu skarżonej decyzji badanie przesłanki dotyczącej przeznaczenia przedmiotowego gruntu pod budownictwo jednorodzinne. Prezydent [...] odniósł się jedynie do przesłanki utraty przez dawną właścicielkę faktycznego władania przedmiotową działką przed 05 kwietnia 1958 r. Jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji na gruncie nieruchomości przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] zostało zrealizowane przedszkole. Wojewoda podał, że mając na uwadze powyższe organ I instancji uznał, że poprzedni właściciel utracił faktyczną możliwość władania przedmiotową nieruchomością przed dniem 05 kwietnia 1958 r. Organ podzielił stanowisko Prezydenta [...] w tym zakresie i podał, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się szereg dokumentów, które potwierdzają powyższe wnioski organu I instancji. W piśmie z dnia 15 stycznia 1951 r., znak: DNU/44/51, Dyrekcja Nadzoru Urbanistycznego Biura Odbudowy Stolicy działająca w porozumieniu z Miejską Komisją Planowania Gospodarczego na podstawie lokalizacji ogólnej (pismo PRN MKPG z dnia 02 stycznia 1951 r., znak: MKPG/4/04-329/50) wyraziła zgodę na lokalizację szczegółową obiektu przedszkola PPRK Nr [...], na terenie [...] przy ul. [...], [...] i [...] o pow. ca [...] m2. Dnia 22 stycznia 1951 r. do Zarządu Miejskiego w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej wpłynęło podanie nr 3770 o zatwierdzenie projektu i wydanie pozwolenia na Prezydium Rady Narodowej [...] Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnica [...], l.dz. I.B.2A-1/60/51, dnia 23 stycznia 1951 r. określiło warunki na wykonanie państwowych robót wstępnych polegających na wykonaniu robót wstępnych i przygotowawczych na nieruchomościach przy ul. [...], przez przedsiębiorstwo Państwowe Przedsiębiorstwo Robót [...] dla instytucji Państwowe Przedsiębiorstwo Robót [...].

Organ wskazał, że w piśmie Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnicy [...] z dnia 26 stycznia 1951 r.,(l.dz. nieczytelne), opisano budynek położony przy ul. [...], hip. [...] róg [...] jako budynek frontowy, parterowy i 1-piętr., murowany, dwutraktowy oraz parkan murowany wys. 2 m. Właściciel Rejonowy Urząd [...], ul. [...]. Dnia 27 lutego 1951 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnica [...] (l.dz. nieczytelne), wydało warunki na wykonanie państwowych robót rozbiórkowych polegających na rozbiórce 10 budynków frontowych, parterowych i częściowo 1-piętrowych, murowanych, wypalonych na nieruchomościach przy ul. [...], [...], [...], wykonywanych przez przedsiębiorstwo Państwowe Przedsiębiorstwo Robót [...] dla instytucji Państwowe Przedsiębiorstwo Robót [...]. W protokole zdawczo - odbiorczym z dnia 28 lipca 1951 r., dotyczącym nieruchomości [...] położonych przy ul. [...]i [...]- hip. [...], [...] hip. [...], [...] - hip. [...] oraz tyłów działki nr [...] i [...] nieruchomości nr hip. [...] przy ul. [...], zgodnie z dokonanymi oględzinami stwierdzono, że nieruchomości powyższe stanowią teren odgruzowany bez budynków. Ponadto w protokole znajduje się informacja, że według decyzji Przewodniczącego Prezydium Rady Narodowej z dnia 28 maja 1951 r., I. dz. IB/160/51/U, nieruchomości powyższe podlegają przekazaniu w zarząd i użytkowanie na rzecz Państwowego Przedsiębiorstwa Robót [...]. W wykonaniu powyższej decyzji i na mocy art. 32 i 37 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej przedstawiciele Prezydium Rady Narodowej w [...] przekazali, a przedstawiciel Państwowego Przedsiębiorstwa Robót [...] przejął wyżej wymienione nieruchomości w zarząd i użytkowanie. W dniu 03 sierpnia 1951 r. do Zarządu Miejskiego w [...] Wydziału Inspekcji Budowlanej wpłynęło podanie nr 5422 Państwowego Przedsiębiorstwa Robót [...] Roboty Inżynieryjne o zatwierdzenie projektu i wydanie pozwolenia na budowę przedszkola dla P.P.R.K. [...] przy ul. [...].

W piśmie z dnia 06 sierpnia 1951 r., L.dz. IB.ZA/1853/51, Dzielnica [...] Wydział Inspekcji Budowlanej zezwolił na wykonanie robót wstępnych związanych z budową przedszkola dla Państwowego Przedsiębiorstwa Robót [...] przy ul. [...] pod kierownictwem technicznym obywatela J. Z. Ponadto w piśmie znajduje się informacja, iż jako dziennik robót winien służyć w dalszym ciągu dziennik wydany na roboty rozbiórkowe na powyższym terenie dnia 16 kwietnia 1951 r. nr 224. Dnia 04 sierpnia 1952 r. do Zarządu Miejskiego w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej wpłynęło podanie nr 4355 o wydanie pozwolenia na użytkowanie budynku 1- piętrowego murowanego przedszkola położonego na nieruchomości nr [....] przy ul. [...], należącej do Państwowego Przedsiębiorstwa Robót [...]. Ponadto w podaniu znajduje się informacja, iż budowa przedszkola została wykonana na podstawie projektu zatwierdzonego dnia 27 października 1951 r., nr JB-t-ZP-8629/51 i pozwolenia z dnia 06 sierpnia 1951 r., nr JB.ZA/1853/51, pod kierownictwem technicznym Obywatela Z. J.

Zarządzeniem z dnia 27 sierpnia 1952 r., Ldz. IB/X-a/l 619152, skierowanym do Państwowego Przedsiębiorstwa Robót [...] (w piśmie błędnie wpisane [...], Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnica [...] stwierdziło w dniu 14 sierpnia 1952 r., że na nieruchomości nr [...] przy ul. [....] w budynku 1-piętrowym, murowanym, wolnostojącym, przeznaczonym na przedszkole, w pomieszczeniu pralni brak urządzeń wodoc.-kanalizacyjnych. Otwór szachtu windowego w stropie pomieszczenia składu bielizny nie zabezpieczony. Brak zabezpieczeń grzejników centralnego ogrzewania. Przy wejściu do piwnicy brak poręczy. Pomieszczenia administracyjne nie posiadają ustępu. W piśmie Przedsiębiorstwa Robót [...] z dnia 18 marca 1953 r. (znak nieczytelny), do Wydziału Inspekcji Budowlanej Prezydium Rady Narodowej w [...] znajduje się informacja, iż Zarząd Przedsiębiorstwa Robót [...] deleguje ob. S. S. do kierownictwa robót i nadzoru nad wykonaniem instalacji centralnego ogrzewania wodnego grawitacyjnego w budynku Przedszkola przy ul. [...] w [...].

Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej przy piśmie z dnia 06 sierpnia 1953 r., znak: Ib.III 2d-47, dot. ul. [...] przesłało do Dzielnicy [...] egzemplarz projektu ogrodzenia przedszkola zatwierdzonego w dniu 30 lipca 1953r.

Zdaniem Wojewody powyższe dokumenty korespondują z sytuacją obfotografowaną na zdjęciu lotniczym z roku 1955 r. (nr zdjęcia N-34138-1955-015-1938), pozyskanego przez organ z Wojskowego Biura Historycznego przy piśmie z dnia 14 października 2019 r., znak: WBH-WOZ.8131.12.2019. Analiza ww. zdjęcia wskazuje, że teren, w skład którego wchodzi nieruchomość hipoteczna nr hip. [...], został pozbawiony gruzu, uporządkowany oraz wyrównany, co świadczy o prowadzonych na gruncie ww. nieruchomości pracach o których była mowa ww. dokumentach. Z informacji z rejestru budynków. Nr jednostki rejestrowej B.51, według stanu na dzień 21 marca 2013 r., wynika, iż budowa budynku położonego przy ul. [...] została zakończona w 1953 r. Aktualne zdjęcia pozyskane ze strony https://mapa.um.warszawa.pl obejmujące przedmiotowy teren potwierdzają, że budynek przedszkola został wybudowany, a teren znajdujący się wokół przedszkola w skład, którego wchodzi m. in. przedmiotowa nieruchomość, został zagospodarowany pod boisko, ciągi piesze i zieleń. Wojewoda podkreślił, że budowa takiego kompleksu jak przedszkole musi zajmować większy teren, niż ten, na którym ostatecznie posadowiony jest budynek. Roboty budowlane bowiem, w wyniku których budynek zostaje wzniesiony, wymagają zajęcia dużo większej powierzchni, która jest potrzebna do realizacji budowli, jak również w kolejnych etapach budowy do zajęcia terenu pod np. place zabaw, boisko, drogi dojazdowe, ciągi piesze, zagospodarowaną zieleń. W ocenie organu teren na którym nie posadowiono budynku przedszkola, a który znajdował się w ich obrębie był wykorzystywany w pierwszym etapie realizacji inwestycji do jego budowy. Z kolei teren budowy nie jest terenem ogólnodostępnym. W następnym etapie realizacji planowanej inwestycji przedmiotowa nieruchomość została zagospodarowania, jako teren wokół przedszkola, co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy zdjęcia lotnicze. Niewątpliwie zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że teren nieruchomości hipotecznej nr hip. [....] już przed 05 kwietnia 1958 r. został przeznaczony pod realizację przedszkola (cel publiczny). Zatem przeddekretowy właściciel gruntu, nie mógł korzystać z tego gruntu tylko dla siebie z wyłączeniem innych osób. To zaś oznacza, że dawny właściciel został pozbawiony faktycznej możliwości władania spornym gruntem, co zasadnie ocenił Prezydent [...] w zaskarżonej decyzji. Wobec tego twierdzenia skarżących jakoby ich poprzednik prawny miał możliwość faktycznego władania, z wyłączeniem innych osób, niezabudowaną budynkiem częścią dawnej nieruchomości hipotecznej zajętej pod budowę przedszkola nie miały pokrycia, w ocenie Wojewody, w zgromadzonym przez organ I instancji materiale dowodowym sprawy. Okoliczności te nie zostały wykazane przez strony stosownymi dowodami. Bowiem za taką okoliczność nie można uznać przewrócenie E. K. (P.) posiadania przedmiotowej nieruchomości na podstawie Tytułu Wykonawczego Sądu Grodzkiego w Warszawie Oddział [...] z dnia 20 listopada 1947 r. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 17 marca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1787/16 ,,Bez znaczenia dla sprawy jest przywoływanie przez stronę skarżącą postanowienia Sądu Grodzkiego w (...) z dnia (...) września 1947 r. o przywróceniu dawnej właścicielce posiadania nieruchomości przy ul. (...) w (...) na dzień 22 września 1947 r. Słusznie bowiem organy przyjęły, że w przedmiotowym postępowaniu oceniana jest utrata władania po dniu 5 kwietnia 1958 r. Wojewoda zauważył także, że nie jest wymagane, aby ustalenie utraty władztwa nad terenem nieruchomości musiało być na tyle precyzyjne, aby polegało na pozyskaniu informacji w jakiej konkretnie dacie rozpoczęła się budowa widocznych na zdjęciach budynków. Dla rozstrzygnięcia sprawy o ustalenie odszkodowania wystarczające jest stwierdzenie, czy utrata ta nastąpiła przed czy po 05 kwietnia 1958 r. Niewątpliwie pozyskany w toku postępowania pierwszoinstacyjnego materiał dowodowy wskazuje, zdaniem Wojewody, że faktyczna możliwość władania nieruchomością przez dotychczasowego właściciela została utracona najpóźniej w roku 1955, albowiem na wykonanej fotografii lotniczej widoczny jest uporządkowany, ogrodzony teren, której część stanowi przedmiotowa nieruchomość i którego stan zagospodarowania uwidoczniony zdjęciu koresponduje ze zgromadzoną dokumentacją zdarzeń prawnych. W ocenie organu zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do stwierdzenia, że dawny właściciel utracił możliwość władania przedmiotową nieruchomością przed 05 kwietnia 1958 r., przy czym, dodatkowy dowód w postaci opinii fotogrametry w zakresie interpretacji treści zdjęć lotniczych nie jest wymagany. Pozyskane przez organ I instancji zdjęcie lotnicze, zdaniem Wojewody, jest na tyle czytelne, że jego samodzielna ocena dokonana przez organ nie wykracza poza ramy granic swobodnej oceny materiału dowodowego. Mając powyższe na uwadze Wojewoda stwierdził, że słusznie organ I instancji wskazał, w uzasadnieniu decyzji Nr 191/SD/2022 z dnia 16 maja 2022 r., iż nie zostały spełnione przesłanki w zakresie odszkodowania za budynek i grunt wynikające z art. 215 u.g.n. Zdaniem organu, wyżej przywołane dokumenty dowodzą, że okoliczności w nich wskazane nie mogły zaistnieć bez pozbawienia byłego właściciela władania nieruchomością przy ul. [...] Mając powyższe na uwadze Wojewoda stwierdził, że z punktu widzenia przepisu art. 215 u.g.n. nie jest możliwe ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Gramatyczna wykładania art. 215 u.g.n. prowadzi do wniosku, że odszkodowanie przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione łącznie wszystkie przewidziane w nim przesłanki. Stwierdzenie braku jednej z tych przesłanek uniemożliwia przyznanie odszkodowania. Ponieważ w niniejszej sprawie, przesłanki warunkujące, zgodnie z treścią art. 215 ust. 2 u.g.n., pozytywne rozstrzygnięcie w sprawie ponad wszelką wątpliwość nie została w badanym przypadku spełniona, tj. budynek znajdujący się przy ul. [...] nie przeszedł na własność Państwa po 05 kwietnia 1958 r. oraz dawny właściciel został pozbawiony możliwości władania przedmiotową nieruchomością przed 05 kwietnia 1958 r., organ stwierdził, iż słusznie organ I instancji orzekł o odmowie przyznania odszkodowania. Dodał, że skarżący, poza wyrażanymi wątpliwościami związanymi z błędną oceną zebranego materiału dowodowego, nie przedstawili żadnych dowodów podważających jego wiarygodność. Dodał także, że w świetle powyższych okoliczności brak wyjaśnienia organu I instancji w zakresie spełnienia przesłanek wynikających z art. 215 ust. 2 u.g.n., dotyczących stwierdzenia czy budynki stanowiły w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. domy jednorodzinne oraz czy przedmiotowa nieruchomość, przed dniem wejścia w życie ww. dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, nie może stanowić samodzielnej podstawy do uchylenia decyzji Prezydenta [...] Nr 298/SD/2021 z dnia 27 października 2021 r. Stan faktyczny niniejszej sprawy wskazuje w ocenie Wojewody, że odszkodowanie za przedmiotowy budynek i grunt nie może zostać przyznane w sytuacji, gdyby choćby jedna z przesłanek wynikających z art. 215 u.g.n. nie została spełniona, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Podsumowując Wojewoda uznał, że w świetle przedstawionych argumentów, za pozbawione usprawiedliwionych podstaw należało więc uznać zarzuty wskazane w odwołaniu, albowiem w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.) i materialnego (art. 215 ust. 2 u.g.n.), w sposób, w jaki przedstawia to strona skarżąca i który mógłby mieć jakikolwiek wpływ na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Zdaniem Wojewody organ I instancji ocenił właściwie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i szczegółowo wyjaśnił motywy jakimi kierował się przy rozstrzyganiu sprawy. Wskazał, że organ I instancji w uzasadnieniu skarżonej decyzji wprawdzie przyjął błędną wykładnię art. 215 ust. 2 u.g.n., iż odszkodowanie w trybie tego przepisu przysługuje wyłącznie za dom, gdyż grunt przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania oraz, że odszkodowanie dotyczy tylko działki niezbudowanej w dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego jednak pomimo tego merytorycznie ocenił przesłanki wynikające z art. 215 ust. u.g.n. zarówno dla domu jak i działki z uwzględnieniem wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy. Wydał rozstrzygnięcie z którego wynika, jakimi przesłankami się kierował oraz wyjaśnił okoliczności, które za takim rozstrzygnięciem przemawiają, zarówno w zakresie badania przesłanek wynikających z art. 215 ust. 2 u.g.n. dla domu jak i działki.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A.K., D. K., E.P. i A. P. (skarżący), zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1/naruszenie prawa materialnego, a to art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez odmowę przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], hip. Nr [...] w sytuacji, gdy zostały spełnione wszystkie przesłanki wskazane w ww. przepisie;

2/ naruszenie przepisów postępowania, a to: art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. (w zw. zart. 140 k.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz niewłaściwą ocenę

3/ naruszenie przepisów postępowania, a to art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a.(w zw. z art. 140 k.p.a.) poprzez brak przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu fotogrametrii celem opisania zdjęcia lotniczego z 1955 roku(nr zdjęcia N-34138-1955-015-1938) obejmującego teren nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...](obecnie ul. [...]), ozn. nr hip. [...]. pomimo, że ocena ww. zdjęcia lotniczego z 1955 roku wymaga wiadomości specjalnych, a tym samym niezbędnym jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu fotogrametrii;

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga nie jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Według tej zasady organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok NSA z dnia 26 maja 1981 r., SA 810/81, ONSA 1981, Nr 1, poz. 45).

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, a jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. W działaniu organu Sąd nie dopatrzył się również naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Sąd podziela argumentację przytoczoną przez organ oraz ustalenia faktyczne i ocenę prawną, jakiej dokonano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się szczegółowo do zarzutów skargi należy na wstępie wskazać, że podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 z późn. zm.), zwanej dalej u.g.n. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Przepis ten przewiduje zatem dwa kryteria, od których uzależnione jest uzyskanie odszkodowania: po pierwsze - działka (zabudowana lub niezabudowana), przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, po drugie - poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Oba te warunki muszą być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak spełnienia jednej z przesłanek z art. 215 ust. 2 powołanej ustawy uniemożliwia ustalenie i przyznanie odszkodowania za przejętą nieruchomość. Należało zatem zbadać, czy na bazie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organy prawidłowo uznały, że byli właściciele nieruchomości lub ich następcy prawni zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że organy administracji dokonały prawidłowego rozstrzygnięcia i zasadnie uznały, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione łącznie obie przesłanki wymienione w treści art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami warunkujące przyznanie odszkodowania, a co za tym idzie brak było możliwości uwzględnienia zgłoszonego wniosku. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko Wojewody, że wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania złożony przez L. M. w dniu 23 lipca 1985 r. (ponowionym w dniu 22 listopada 2016 r. i 21 marca 2018 r.) obejmował żądanie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [....] składającą się z działki oraz domu jednorodzinnego i objętej działaniem przepisów dekretu z 26 października 1945 r.

Sąd podziela także wyrażone w powołanym przez organ wyroku tut. Sądu z 13 kwietnia 2022 r. w sprawie o sygn.. akt I SA/Wa 1232/21, że tak wyrażone żądanie wymagało uwzględnienia treści art. 215 ust. 2 u.g.n., w myśl którego przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.

Przepis ten uzupełnia regulacje dekretowe, umożliwiając części osób pozbawionych własności, zgłoszenie wniosku o ustalenie odszkodowania odpowiadającego wartości przejętych nieruchomości. Ustala on odrębne warunki przyznania odszkodowania za dom i działkę. Przyznanie odszkodowania za dom podlegający przepisom dekretu uzależnione jest od spełnienia następujących warunków: dom przeszedł na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz dom był jednorodzinny. Ustalenie odszkodowania za "działkę" jest natomiast warunkowane ustaleniem, że podlegała ona przepisom dekretu, mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne oraz poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po 5 kwietnia 1958 r.

Poza sporem w rozpatrywanej sprawie pozostaje zaistnienie pierwszej z przesłanek zawartej w art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie organu nieruchomość położona w [...] przy ul [...] mogła była przeznaczona przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego pod budownictwo jednorodzinne. W dacie wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. na przedmiotowej nieruchomości znajdował się bowiem budynek frontowy, parterowy i 1-piętrowy, murowany, dwutraktowy oraz parkan murowany wys. 2 m. (zdjęcie lotnicze z roku 1945, pismo Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnicy [...] z dnia 26 stycznia 1951 r., pismo A. C. z dnia 08 września 1947 r. kierowane do Zarządu Miejskiego Wydział Administracji Nieruchomości, pismo z dnia 27 lutego 1951 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnica [...]). W związku z powyższym organy zasadnie uznały, że w dniu wejścia w życie dekretu warszawskiego, tj. w dniu 21 listopada 1945 r. przedmiotowa nieruchomość była zabudowana budynkiem w rozumieniu art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. Ustalenia w tym zakresie nie były kwestionowane w skardze i Sąd je podziela. Zabudowania te uległy jednak rozbiórce przed 05 kwietnia 1958 r. w ramach realizacji inwestycji polegającej na budowie przedszkola. Sąd podziela stanowisko organów, że taki stan nieruchomości potwierdzają znajdujące się w aktach:

- pismo z dnia 27 lutego 1951 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnica [...], (l.dz. nieczytelne), które wydało warunki na wykonanie państwowych robót rozbiórkowych polegających na rozbiórce 10 budynków frontowych, parterowych i częściowo 1-piętrowych, murowanych, wypalonych na nieruchomościach przy ul. [...], [...] nr [...], [...], wykonywanych przez przedsiębiorstwo Państwowe Przedsiębiorstwo Robót [...] dla instytucji Państwowe Przedsiębiorstwo Robót [...],

- protokół zdawczo - odbiorczy z dnia 28 lipca 1951 r., dotyczący nieruchomości [...] położonych przy ul. [...] i [...] hip. [...], [...] hip. [...], [...] - hip. [...] oraz tyłów działki nr [...] i [...]nieruchomości nr hip.[...] przy ul. [...], w którym wskazano, że zgodnie z dokonanymi oględzinami stwierdzono, że nieruchomości powyższe stanowią teren odgruzowany bez budynków. Strona nie przedstawiła żadnego dowodu, który tym ustaleniom by zaprzeczył.

Nie było również kwestionowane, że dawny właściciel przedmiotowej nieruchomości nie złożył wniosku w trybie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r., a grunt nieruchomości położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] został objęty w posiadanie przez gminę [...] dnia 19 kwietnia 1948 r., tj. z dniem ukazania się Dziennika Urzędowego Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [....]. Termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej upływał zatem z dniem 19 października 1948 r. Już ta okoliczność wyklucza możliwość przyznania odszkodowania za budynek znajdujący się na gruncie przedmiotowej nieruchomości bowiem nie została spełniona druga przesłanka wynikająca z treści art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wymagająca, aby poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Faktyczna możliwość władania, o której mowa w powołanym przepisie odnosi się do stanu faktycznego, tzn. takiego, w którym poprzedni właściciel lub jego następcy prawni mogli korzystać z nieruchomości. Możliwość władania nieruchomością to nie tylko efektywne z niej korzystanie, lecz także sama tylko możliwość takiego korzystania, choćby władający nie czynił z niej użytku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2006 r. sygn. I SA/Wa 2138/05 LEX nr 219405, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 1998 r. sygn. IV SA 311/96 LEX nr 45948). Z ustaleń organów wynika natomiast, że byli właściciele utracili możliwość faktycznego władania nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r. i z tym stanowiskiem Sąd orzekający się zgadza.

Treść złożonego przez wnioskodawczynię żądania w konfrontacji z przywołanym przepisem art. 215 ust. 2 u.g.n. wymagała natomiast odrębnego rozważenia możliwości ustalenia odszkodowania w odniesieniu do działki gruntu wchodzącej w skład nieruchomości [...] Powyższe zostało dostrzeżone i prawidłowo ocenione przez Wojewodę, który odmawiając przyznania odszkodowania za grunt uznał, że w obliczu przesłanek ustalonych art. 215 ust. 2 u.g.n., na przeszkodzie powyższemu stoi fakt utraty władania przez dawnych właścicieli przedmiotową nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. Sąd jednocześnie uznał, że przepis art. 215 ust. 2 u.g.n. nie stoi na przeszkodzie dla ustalenia odszkodowania za zabudowany grunt nieruchomości [...] o ile spełnione zostaną określone nim warunki, tj. przesłanka planistyczna oraz pozbawienie poprzednich właścicieli lub następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Jak zasadnie wskazał Wojewoda w aktach administracyjnych sprawy znajduje się szereg dokumentów, z których wynika, że nie wszystkie przesłanki art. 215 ust 2 nie zostały spełnione bowiem dotychczasowi właściciele utracili możliwość władania nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. I tak, w piśmie z dnia 15 stycznia 1951 r., znak: DNU/44/51, Dyrekcja Nadzoru Urbanistycznego Biura Odbudowy Stolicy działająca w porozumieniu z Miejską Komisją Planowania Gospodarczego na podstawie lokalizacji ogólnej (pismo PRN MKPG z dnia 02 stycznia 1951 r., znak: MKPG/4/04-329/50) wyraziła zgodę na lokalizację szczegółową obiektu przedszkola PPRK [...], na terenie [...] przy ul. [...],[...] i [...] o pow. ca [...] m2. Dnia 22 stycznia 1951 r. do Zarządu Miejskiego w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej wpłynęło podanie nr 3770 o zatwierdzenie projektu i wydanie pozwolenia na Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnica [...], l.dz. I.B.2A-1/60/51, dnia 23 stycznia 1951 r. określiło warunki na wykonanie państwowych robót wstępnych polegających na wykonaniu robót wstępnych i przygotowawczych na nieruchomościach przy ul. [...], przez przedsiębiorstwo Państwowe Przedsiębiorstwo Robót [...] dla instytucji Państwowe Przedsiębiorstwo Robót [...]. Ponadto w piśmie Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnicy [...] z dnia 26 stycznia 1951 r.,(l.dz. nieczytelne), opisano budynek położony przy ul. [...], hip. [....] róg [...] jako budynek frontowy, parterowy i 1-piętr., murowany, dwutraktowy oraz parkan murowany wys. 2 m. Właściciel Rejonowy Urząd [...], ul. [...]. Dnia 27 lutego 1951 r. Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnica [...] (l.dz. nieczytelne), wydało warunki na wykonanie państwowych robót rozbiórkowych polegających na rozbiórce 10 budynków frontowych, parterowych i częściowo 1-piętrowych, murowanych, wypalonych na nieruchomościach przy ul. [...], [...], [....], wykonywanych przez przedsiębiorstwo Państwowe Przedsiębiorstwo Robót [...] dla instytucji Państwowe Przedsiębiorstwo Robót [...]. W protokole zdawczo - odbiorczym z dnia 28 lipca 1951 r., dotyczącym nieruchomości [...] położonych przy ul. [...] i [...]- hip. [...], [...] hip. [...], [...] - hip. [...] oraz tyłów działki nr [...] i [...] nieruchomości nr hip. [...] przy ul.[...], zgodnie z dokonanymi oględzinami stwierdzono, że nieruchomości powyższe stanowią teren odgruzowany bez budynków. Ponadto w protokole znajduje się informacja, że według decyzji Przewodniczącego Prezydium Rady Narodowej z dnia 28 maja 1951 r., I. dz. IB/160/51/U, nieruchomości powyższe podlegają przekazaniu w zarząd i użytkowanie na rzecz Państwowego Przedsiębiorstwa Robót [...]. W wykonaniu powyższej decyzji i na mocy art. 32 i 37 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej przedstawiciele Prezydium Rady Narodowej [....] przekazali, a przedstawiciel Państwowego Przedsiębiorstwa Robót [...] przejął wyżej wymienione nieruchomości w zarząd i użytkowanie. W dniu 03 sierpnia 1951 r. do Zarządu Miejskiego w [...] Wydziału Inspekcji Budowlanej wpłynęło podanie nr 5422 Państwowego Przedsiębiorstwa Robót [...] Roboty Inżynieryjne o zatwierdzenie projektu i wydanie pozwolenia na budowę przedszkola dla P.P.R.K. [...] przy ul. [...]. Z kolei w piśmie z dnia 06 sierpnia 1951 r., L.dz. IB.ZA/1853/51, Dzielnica [....] Wydział Inspekcji Budowlanej zezwolił na wykonanie robót wstępnych związanych z budową przedszkola dla Państwowego Przedsiębiorstwa Robót [...] przy ul. [...] pod kierownictwem technicznym obywatela J. Z. Ponadto w piśmie znajduje się informacja, iż jako dziennik robót winien służyć w dalszym ciągu dziennik wydany na roboty rozbiórkowe na powyższym terenie dnia 16 kwietnia 1951 r. nr 224. Dnia 04 sierpnia 1952 r. do Zarządu Miejskiego w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej wpłynęło podanie nr 4355 o wydanie pozwolenia na użytkowanie budynku 1- piętrowego murowanego przedszkola położonego na nieruchomości nr [....] przy ul. [...], należącej do Państwowego Przedsiębiorstwa Robót [...]. Ponadto w podaniu znajduje się informacja, iż budowa przedszkola została wykonana na podstawie projektu zatwierdzonego dnia 27 października 1951 r., nr JB-t-ZP-8629/51 i pozwolenia z dnia 06 sierpnia 1951 r., nr JB.ZA/1853/51, pod kierownictwem technicznym Obywatela Z. J. Zarządzeniem z dnia 27 sierpnia 1952 r., Ldz. IB/X-a/l 619152, skierowanym do Państwowego Przedsiębiorstwa Robót [...] (w piśmie błędnie wpisane [...]) Nr [...], Prezydium Rady Narodowej w [...] Wydział Inspekcji Budowlanej Dzielnica [...] stwierdziło w dniu 14 sierpnia 1952 r., że na nieruchomości nr [...] przy ul. [..] w budynku 1-piętrowym, murowanym, wolnostojącym, przeznaczonym na przedszkole, w pomieszczeniu pralni brak urządzeń wodoc.-kanalizacyjnych. Otwór szachtu windowego w stropie pomieszczenia składu bielizny nie zabezpieczony. Brak zabezpieczeń grzejników centralnego ogrzewania. Przy wejściu do piwnicy brak poręczy. Pomieszczenia administracyjne nie posiadają ustępu. W piśmie Przedsiębiorstwa Robót [...] z dnia 18 marca 1953 r. (znak nieczytelny), do Wydziału Inspekcji Budowlanej Prezydium Rady Narodowej w [...] znajduje się informacja, iż Zarząd Przedsiębiorstwa Robót [...] deleguje ob. S. S. do kierownictwa robót i nadzoru nad wykonaniem instalacji centralnego ogrzewania wodnego grawitacyjnego w budynku Przedszkola przy ul. [...] w [...]. Prezydium Rady Narodowej w [...]Wydział Inspekcji Budowlanej przy piśmie z dnia 06 sierpnia 1953 r., znak: Ib.III 2d-47, dot. ul. [....], przesłało do Dzielnicy [...] egzemplarz projektu ogrodzenia przedszkola zatwierdzonego w dniu 30 lipca 1953r. Sąd podziela stanowisko Wojewody, że opis nieruchomości z powyższych dokumentów koresponduje z obrazem uwidocznionym na zdjęciu lotniczym z roku 1955 r. (nr zdjęcia N-34138-1955-015-1938), pozyskanego przez organ z Wojskowego Biura Historycznego przy piśmie z dnia 14 października 2019 r., znak: WBH-WOZ.8131.12.2019. Analiza ww. zdjęcia wskazuje, że teren, w skład którego wchodzi nieruchomość hipoteczna nr hip. [...], był ogrodzony, został pozbawiony gruzu, uporządkowany oraz wyrównany, co świadczy o prowadzonych na gruncie ww. nieruchomości pracach o których mowa w ww. dokumentach. Z informacji z rejestru budynków. Nr jednostki rejestrowej B.51, według stanu na dzień 21 marca 2013 r., wynika, iż budowa budynku położonego przy ul. [...] została zakończona w 1953 r. Aktualne zdjęcia pozyskane ze strony https://mapa.um.warszawa.pl obejmujące przedmiotowy teren potwierdzają, że budynek przedszkola został wybudowany, a teren znajdujący się wokół przedszkola w skład, którego wchodzi m. in. przedmiotowa nieruchomość, został zagospodarowany pod boisko, ciągi piesze i zieleń. Rację ma organ, że budowa takiego kompleksu jak przedszkole musi zajmować większy teren, niż ten, na którym ostatecznie posadowiony jest budynek. Roboty budowlane bowiem, w wyniku których budynek zostaje wzniesiony, wymagają zajęcia dużo większej powierzchni, która jest potrzebna do realizacji budowli, jak również w kolejnych etapach budowy do zajęcia terenu pod np. place zabaw, boisko, drogi dojazdowe, ciągi piesze, zagospodarowaną zieleń. Zasadne jest stanowisko organu, że teren na którym nie posadowiono budynku przedszkola, a który znajdował się w ich obrębie był wykorzystywany w pierwszym etapie realizacji inwestycji do jego budowy, który nie jest ternem ogólnodostępnym. W następnym etapie realizacji planowanej inwestycji przedmiotowa nieruchomość została zagospodarowania, jako teren wokół przedszkola, co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy zdjęcia lotnicze. Sąd podziela stanowisko organów, że niewątpliwie zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że teren nieruchomości hipotecznej nr hip. [...] już przed 05 kwietnia 1958 r. został przeznaczony pod realizację przedszkola (cel publiczny). Zatem przeddekretowy właściciel gruntu, nie mógł korzystać z tego gruntu tylko dla siebie z wyłączeniem innych osób. To zaś oznacza, że dawny właściciel został pozbawiony faktycznej możliwości władania spornym gruntem przed 5 kwietnia 1958. Strony jednocześnie nie przedstawiły żadnych dowodów w tym analizy omawianego zdjęcia, które by tym okolicznościom zaprzeczyły. Za taką okoliczność nie można uznać Tytułu Wykonawczego Sądu [...] w [...] [...] z dnia 20 listopada 1947 r.o przewróceniu E. K. (P.) posiadania przedmiotowej nieruchomości gdyż w przedmiotowym postępowaniu oceniana jest utrata władania po dniu 5 kwietnia 1958 r. a nie na dzień 20 listopada 1947 r. zwłaszcza, że jak wskazano wyżej, budynek znajdujący się na gruncie przeszedł na własność Skarbu Państwa już w dniu 19 października 1948 r. a po tej dacie rozpoczęto opisane wyżej działania zmierzające do zagospodarowania działki poprzez budowę przedszkola wraz z infrastrukturą.

Zważywszy na powyższe Sąd uznał, że organy dokonały całościowej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a dokonana ocena nie nosi cech dowolności. Sąd zwraca uwagę, że określona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zezwala organom na dokonanie własnej oceny wyników postępowania dowodowego. W niniejszej sprawie ocena ta oparta została na prawidłowej analizie materiału dowodowego zmierzającej do ustalenia stanu faktycznego pod kątem subsumcji tego stanu faktycznego pod odpowiedni przepis prawa materialnego i jest zgodna z zasadami logiki. W świetle bowiem wszystkich dowodów zgromadzonych w niniejszym postępowaniu, wbrew zarzutom skargi, oczywistym jest, że na gruncie przedmiotowej nieruchomości został posadowiony budynek przedszkolna a przedmiotowa działka stanowiła obszar niezbędny do jego właściwego funkcjonowania. Przeciwne twierdzenie nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Jednocześnie do akt nie został złożony żaden dokument, który podważyłby stanowisko organów. W konsekwencji, w ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo uznały, że wobec nie spełnienia jednej z przesłanek wynikających z art. 215 ust. 2 u.g.n. skarżącym nie przysługuje odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. Sąd w pełni podziela ustalenia organów w tym zakresie gdyż potwierdzają je opisane w decyzji, a zgromadzone w aktach dokumenty.

Reasumując, w niniejszej sprawie Sąd uznał, że organy orzekające w rozpatrywanej sprawie w sposób dostateczny wyjaśniły powody, które legły u podstaw wydanego rozstrzygnięcia. Nie uchybiły również zasadom postępowania administracyjnego, w tym również przepisom powołanym w złożonej skardze. W sposób wyczerpujący przedstawiły w uzasadnieniu wydanych decyzji motywy podjętego rozstrzygnięcia. W postępowaniu o ustalenie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 u.g.n. organ dokonuje bowiem oceny występowania przesłanek w nim wskazanych i w przypadku nie wystąpienia którejkolwiek z nich, zobligowany jest do wydania decyzji odmownej, która nie jest decyzją uznaniową, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji.