Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 838/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6302 Kontyngenty taryfowe, pozwolenia, cła  antydumpingowe i inne ograniczenia w obrocie towarowym z zagranicą
Hasła tematyczne: Celne prawo
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska, Asesor WSA Maja Pietrasik, Protokolant: Starszy asystent sędziego Robert Daduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi M. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością [...] z siedzibą w C. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 26 października 2022 r. nr 2201-IOC.4306.2.2022.EP w przedmiocie unieważnienia decyzji wydanych w sprawach dotyczących określenia należności celnych z tytułu cła antydumpingowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

III SA/Gd 838/22

UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, działając na podstawie:

art. 23 ust. 3 i art. 29 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego Unijny Kodeks Celny (Dz. Urz. UE L 269 z 10.10.2013 z późn. zm.) dalej określanego jako UKC,

art. 69 ust. 1 pkt 2 lit. b i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. z 2020 r. poz. 1382), odmówił unieważnienia 70 (siedemdziesięciu) decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni o określonych numerach, wydanych w latach 2012 – 2013, utrzymujących w mocy wymienione w ich sentencjach decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni z lat 2011-2013.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wymienionymi decyzjami z lat 2012-2013 Dyrektor Izby Celnej w Gdyni (ówcześnie odwoławczy organ celny) utrzymał w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni, wydane m. in. na podstawie rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 r. rozszerzającego ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji (Dz. Urz. UE L 194/6 z 26 lipca 2011 r.).

W decyzjach tych organ celny pierwszej instancji określił między innymi stawkę rozszerzonego ostatecznego cła antydumpingowego (A30) w wysokości 85% z kodem dodatkowym TARIC B999 oraz niezaksięgowaną kwotę ostatecznego cła antydumpingowego, podlegającego retrospektywnemu zaksięgowaniu dla towarów objętych procedurą dopuszczenia do obrotu na podstawie zgłoszeń celnych dokonanych przez M. Spółkę z o. o. [...] w C. Decyzje powyższe stały się prawomocne.

Wyrokiem z dnia 3 lipca 2019 r. w sprawie C-644/17 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że rozporządzenie wykonawcze Rady (UE) nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 r. rozszerzające ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji jest nieważne ze względu na to, że zostało przyjęte z naruszeniem art. 15 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1225/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony przed przywozem produktów po cenach dumpingowych z krajów niebędących członkami Wspólnoty Europejskiej. Trybunał Sprawiedliwości zauważył, że uwagi, będące przedmiotem postępowania głównego zostały przedstawione przez spółkę Eurobolt jako stronę zainteresowaną w ramach dochodzenia wszczętego przez Komisję na podstawie art. 13 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 1225/2009. Uwagi te miały na celu ustosunkowanie się do tymczasowych ustaleń przyjętych przez Komisję. W związku z tym powinny one być traktowane jako istotne informacje do celów art. 15 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1225/2009, co oznacza, że przepis ten został naruszony w zakresie, w jakim uwagi przedstawione przez Eurobolt nie zostały przekazane państwom członkowskim najpóźniej na 10 dni roboczych przed posiedzeniem Komitetu Doradczego.

W związku z powyższym wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości strona, pismem z 7 października 2019 r., złożyła wniosek o wyeliminowanie z obrotu prawnego wszystkich wymienionych decyzji organów celnych obu instancji oraz o zwrot cła antydumpingowego wraz z odsetkami.

Wniosek o "wyeliminowanie" z obrotu prawnego wskazanych wyżej decyzji strona oparła alternatywnie na przepisach art. 23 ust. 3, art. 27 lub art. 28 UKC.

Decyzją z dnia 7 listopada 2019 r. nr 2201-IOC.4306.76.2019 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku działając jako organ pierwszej instancji odmówił przyjęcia przedmiotowego wniosku. Uznał bowiem, że nie został on złożony do organu właściwego do rozpatrzenia sprawy. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art.11 ust. 1 lit. c rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2015/2446 z dnia 28 lipca 2015r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 w odniesieniu do szczególnych zasad dotyczących niektórych przepisów Unijnego Kodeksu Celnego (Dz. Urz. UE L 343 z 2015 r. dalej określanym jako RD).

Po rozpoznaniu odwołania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku jako organ odwoławczym, decyzją z dnia 26 lutego 2020 r. nr 2201-IOC.4306.77.2019.MR/EP utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 7 listopada 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpoznaniu skargi wniesionej przez stronę na powyższą decyzję, prawomocnym wyrokiem z dnia 3 grudnia 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 407/20 uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 26 lutego 2020 r. nr 2201-IOC.4306.77.2019.MR/EP oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 7 listopada 2019 r. nr 2201- IOC.4306.76.2019.

W wyroku tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku nie miał podstaw do zastosowania art. 11 ust. 1 lit. c w zw. z art. 10 lit. a RD, zgodnie z którym organ celny odmawia przyjęcia wniosku, bez uprzedniego umożliwienia wnioskodawcy wypowiedzenia się w sprawie, jeżeli wniosek nie został złożony do organu właściwego do rozpatrzenia sprawy. Sąd stanął na stanowisku, że Dyrektor Izby, jako organ właściwy rzeczowo do rozpoznania sprawy w zakresie wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni, nie mógł odmówić przyjęcia wniosku do rozpoznania z powołaniem się na swoją niewłaściwość, a w sprawie znajdował zastosowanie art. 23 ust. 3 UKC w zw. z art. 69 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy - Prawo celne. Sąd uznał zatem, że wniosek z 7 października 2019 r., w zakresie żądania wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanych w przeszłości przez organ odwoławczy (to jest Dyrektora Izby Celnej w Gdyni) został prawidłowo złożony do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku. Ponadto Sąd zauważył, że w dniu 30 kwietnia 2020 r. Komisja (UE) wydała rozporządzenie wykonawcze nr 2020/611 nakładające ponownie ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem Rady (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji (Dz. Urz. UE L 141 z 2020 r.). W art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia, obowiązującego od dnia 6 maja 2020 r., zapisano, że cła pobrane na podstawie rozporządzenia wykonawczego (UE) nr 723/2011 nie podlegają zwrotowi.

Wobec powyższego rozstrzygnięcia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku stanął przed koniecznością rozpatrzenia przedmiotowego wniosku Strony we wskazanym w wyroku zakresie.

Strona wskazała, że rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2020/611 z dnia 30 kwietnia 2020 r. nakładające ponownie ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem Rady (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji, na którego art. 2 ust. 1 powołał się Dyrektor tutejszej Izby, odnosi się jedynie do kwestii zwrotu cła pobranego na podstawie rozporządzenia wykonawczego (UE) nr 723/2011 rozszerzającego ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem (WE) nr 91/2009 oraz, że w rozporządzeniu tym nie ma podstawy prawnej zakazującej organowi celnemu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanych na podstawie rozporządzenia 723/2011, którego nieważność orzekł Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyrokiem w sprawie C- 644/17 Eurobolt z dnia 3 lipca 2019 r. Strona stwierdziła ponadto, że rozporządzenie 723/2011 stanowiło wyłączną podstawę prawną wydania decyzji, o których wyeliminowanie z obrotu prawnego obecnie wnosi, a stwierdzenie jego nieważności przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej spowodowało, że podstawa prawna oceniana na chwilę wydania przedmiotowych decyzji przestała istnieć. Rozporządzenie 2020/611 natomiast nie obowiązywało w dacie wydania decyzji będących przedmiotem wniosku Strony i nie stanowiło podstawy prawnej ich wydania.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku uzasadniając swe rozstrzygnięcie wskazał, że Komisja Unii Europejskiej w następstwie wyroku Trybunału w sprawie C-644/17 Eurobolt rozporządzeniem wykonawczym 2019/1374 z dnia 26 sierpnia 2019 r. wznowiła dochodzenie w odniesieniu do rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 723/2011. W treści tego rozporządzenia Komisja wyjaśniła, że w sytuacji, gdy Trybunał w wyroku stwierdza nieważność rozporządzenia nakładającego cła antydumpingowe, instytucja, która ma zastosować środki zapewniające wykonanie tego wyroku, może podjąć postępowanie prowadzące do przyjęcia tego rozporządzenia, nawet jeżeli możliwość ta nie jest wyraźnie przewidziana w obowiązujących uregulowaniach (pkt 12 rozporządzenia).

Komisja powołała się na utrwalone orzecznictwo, z którego wynika, że szczegółowy zakres wyroku Trybunału stwierdzającego nieważność rozporządzenia nakładającego cło antydumpingowe, przez Trybunał zawartego w wyroku, i w rezultacie obowiązków, które z niego wynikają, powinien być określony w każdym konkretnym przypadku z uwzględnieniem nie tylko sentencji tego wyroku, ale również uzasadnienia, będącego niezbędną podstawą danego rozstrzygnięcia (wyroki z dnia 15 marca 2018 r. sprawa C-256/16 Deichmann pkt 73 i z dnia 19 czerwca 2019 r. sprawa C-612/16 P&J Clark International pkt 43, podobnie wyrok z dnia 28 stycznia 2016 r., CM Eurologistik i GLS, C-283/14 i C-284/14, EU:C:2016:57, pkt 49 i przytoczone tam orzecznictwo). Komisja wskazała również, że o ile stwierdzona nieprawidłowość nie spowodowała nieważności całego postępowania, odnośna instytucja może, aby wydać akt mający na celu zastąpienie wcześniejszego unieważnionego aktu, wznowić postępowanie na etapie, na którym doszło do tej nieprawidłowości. Oznacza to w szczególności, że w sytuacji, w której stwierdza się nieważność aktu kończącego procedurę administracyjną, unieważnienie to niekoniecznie wpływa na akty przygotowawcze, takie jak wszczęcie postępowania w sprawie obejścia środków rozporządzeniem (UE) nr 966/2010 (pkt 13 rozporządzenia).

W niniejszej sprawie Trybunał Sprawiedliwości unieważnił rozporządzenie (UE) nr 723/2011 w zakresie, w jakim zostało ono przyjęte z naruszeniem procedury konsultacji zawartej w art. 15 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1225/2009 i w związku z tym Komisja stwierdziła, że ma możliwość skorygowania tych aspektów rozporządzenia (UE) nr 723/2011, które doprowadziły do jego unieważnienia, pozostawiając bez zmian te części, których nie dotyczy wyrok Trybunału (pkt 14 rozporządzenia). Nieprawidłowość stwierdzona przez Trybunał nie dotyczyła zatem istotnych ustaleń w kwestii obchodzenia środków i nie spowodowała nieważności całego dochodzenia, które doprowadziło do przyjęcia rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 r. rozszerzającego ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem (WE) nr 91/2009. Ograniczyła ona zakres wznowionego przez Komisję dochodzenia do zapewnienia, że spełnione zostały wszystkie wymogi proceduralne wynikające z procedury komitetu doradczego, o której mowa w art. 15 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1225/2009.

Na podstawie art. 2 omawianego rozporządzenia krajowe organy celne zostały zobligowane do oczekiwania na publikację wyników wznowionego dochodzenia przed podjęciem decyzji w sprawie wszelkich wniosków o zwrot i umorzenie należności celnych, których dotyczy niniejsze rozporządzenie. Po usunięciu nieprawidłowości proceduralnej i potwierdzeniu ustaleń dochodzenia (dotyczących obchodzenia środków), które nie zostały zakwestionowane w wyroku Trybunału, jak również po uwzględnieniu i analizie przedstawionych uwag stron postępowania, Komisja stwierdziła, że środki pierwotne powinny zostać ponownie nałożone na przywóz produktu objętego postępowaniem, wysyłanego z Malezji, zgłoszonego lub niezgłoszonego jako pochodzący z Malezji.

W dniu 30 kwietnia 2020 r. Komisja (UE) wydała rozporządzenie wykonawcze 2020/611 nakładające ponownie ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem Rady (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej, na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji (Dz. U.UE.L. 2020.141.1).

Brak jest zatem, zdaniem organu, podstaw do unieważnienia powołanych we wniosku decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni. Ponadto zgodnie z dyspozycją art. 2 rozporządzenia 2020/611 cła pobrane na podstawie rozporządzenia wykonawczego (UE) nr 723/2011 nie podlegają zwrotowi, a wszelkie kwoty zwrotów dokonanych w następstwie wyroku Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-644/17 Eurobolt (EU:C:2019:555) podlegają odzyskaniu przez organy, które dokonały tych zwrotów. Rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich.

Odnosząc się do stwierdzenia strony, że organ zobowiązany jest do rozpatrzenia każdego z żądań sformułowanych przez stronę we wniosku, Dyrektor tutejszej Izby wyjaśnił, że Strona pismem z 7 października 2019 r. wniosła o wyeliminowanie z obrotu prawnego wszystkich wyżej wymienionych decyzji organów celnych obu instancji oraz o zwrot (w konsekwencji wyeliminowania ww. decyzji z obrotu prawnego) cła antydumpingowego wraz z odsetkami. Nie sposób jest tych żądań rozpatrywać w oderwaniu od siebie. Unieważnienie decyzji w trybie art. 23 ust. 3 UKC służyć ma wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji wadliwych (niezgodnych z przepisami prawa celnego). Tymczasem decyzje wydane przez Dyrektora Izby Celnej w Gdyni oraz Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni w latach 2011-2013 w sposób prawidłowy określały elementy kalkulacyjne i należności celne z tytułu dopuszczenia do obrotu towarów importowanych przez stronę. Unieważnienie tych decyzji, a w konsekwencji stworzenie podstaw do zwrotu zasadnie pobranych należności celnych, stałoby w jaskrawej sprzeczności z unijnym porządkiem prawnym, a w szczególności z art. 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2020/611 z dnia 30 kwietnia 2020 r., które wprost zakazuje zwrotu należności celnych pobranych na podstawie rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 r. Akt ten został uznany za nieważny przez TSUE wyrokiem z dnia 3 lipca 2019 r. (sprawa C-644/17 Eurobolt) wyłącznie z przyczyn formalnych, a zaistniałe uchybienia zostały usunięte przez Komisję w toku częściowo powtórzonego procesu legislacyjnego.

Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu organ przywołał zarzuty podniesione przez stronę w odwołaniu, a mianowicie naruszenie:

art. 23 ust. 3 UKC w rezultacie błędnej wykładni i niezastosowania, w sytuacji, gdy prawidłowo oceniony stan faktyczny i prawny obligował do unieważnienia decyzji Dyrektora Izby Celnej oraz decyzji Naczelnika i następnie umorzenia postępowań w sprawach, w których zostały wydane przedmiotowe decyzje, ewentualnie do uchylenia tych decyzji i przekazania sprawy do rozpatrzenia organowi I instancji;

przepisów rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 roku rozszerzającego ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji przez ich zastosowanie, w konsekwencji czego zaimportowane przez spółkę towary pozostają obciążone dodatkowym cłem antydumpingowym pomimo wyeliminowania w całości przedmiotowego rozporządzenia z obrotu prawnego;

art. 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2020/611 z dnia 30 kwietnia 2020 roku nakładającego ponownie ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem Rady (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji (dalej jako: "Nowe rozporządzenie antydumpingowe") przez jego zastosowanie, w sytuacji gdy przedmiotowy przepis nie obowiązywał w czasie importu towarów i nie ma podstaw do jego stosowania do zdarzeń mających miejsce przed wejściem przedmiotowego rozporządzenia w życie;

art. 2, art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej przez naruszenie zasady legalizmu, zasady zaufania do organów państwa oraz demokratycznego państwa prawa, w tym zasady niedziałania prawa wstecz przez zastosowanie przepisów nieobowiązujących w czasie zaistnienia zdarzenia podlegającego ocenie prawnej.

Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty, tj.: unieważnienie decyzji Dyrektora Izby Celnej oraz poprzedzających je decyzji Naczelnika oraz umorzenie postępowań w tych sprawach, ewentualnie uchylenie ww. decyzji organów obu instancji i przekazanie wszystkich spraw wymienionych w jej wniosku do rozpoznania organowi pierwszej instancji.

W dniu 25 lipca 2022 r. opublikowano wyrok oddalający skargę Eurobolt BV o sygn. akt T 479/20 w sprawie stwierdzenia nieważności rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2020/611 z dnia 30.04.2020 r. nakładającego ponownie ostateczne cło antydumpingowe nałożone Rozporządzeniem Rady (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzących z Malezji.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku wskazał w uzasadnieniu swej decyzji, że merytorycznie sprawa dotyczy dopuszczalności wyeliminowania z obrotu prawnego powołanych decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni z lat 2012 - 2013, co miałoby Stronie umożliwić uzyskanie zwrotu cła antydumpingowego, które wedle niej jest prawnie nienależne. Zwrot należności celnych nie wiąże się z koniecznością uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji dotyczących retrospektywnego zaksięgowania należności celnych. Stanowisko takie jest zgodnie przyjmowane w doktrynie prawniczej i orzecznictwie sądów administracyjnych. Wynika z faktu, że w postępowaniu w sprawach celnych nie obowiązuje zasada trwałości decyzji ostatecznych w znaczeniu wynikającym z art. 128 Ordynacji podatkowej oraz z przyjęcia, że kwestie księgowania należności celnych oraz ich zwrotu stanowią odrębne sprawy celne. Również w innych państwach Unii Europejskiej praktyką jest wyłącznie składanie, rozpatrywanie wniosków o zwrot cła, bez wzruszania decyzji, na podstawie której nastąpiło zaksięgowanie tego cła (o ile dłużnik nie skorzystał z możliwości wniesienia odwołania). Ta ugruntowana praktyka nie wynika wyłącznie z pragmatyzmu organów celnych poszczególnych państw Unii Europejskiej, ale także z jasnych zasad wnioskowania prawniczego. Najczęściej przywoływaną we wnioskach przesłanką zwrotu nienależności, jest wskazanie, że w chwili ich uiszczenia nie były one prawnie należne (art. 117 UKC i odpowiadający mu art. 236 Wspólnotowego Kodeksu Celnego z 1992 r., który obowiązywał w momencie powstania długu celnego i powiadomienia o nim strony przez Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni). Tym samym rozpatrzenie wniosku o zwrot cła, co do zasady wiąże się z przynajmniej pośrednią oceną prawidłowości decyzji "wymiarowej".

W postępowaniu w sprawach celnych, począwszy od połowy 2016 roku, nie mają natomiast zastosowania tzw. nadzwyczajne tryby wzruszenia decyzji ostatecznych, takie jak wznowienie postępowania czy postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, w których przewidziano możliwość wzruszenia decyzji ostatecznych m.in. w przypadkach, gdy orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ma wpływ na treść wydanej decyzji lub gdy decyzja (jak utrzymuje Strona w analizowanej sprawie) została wydana bez podstawy prawnej. W UKC przewidziano, specyficzne tryby mogące prowadzić do zmiany, cofnięcia lub unieważnienia decyzji celnych. W przeciwieństwie do nadzwyczajnych trybów przewidzianych w Ordynacji podatkowej, mogą one znaleźć zastosowanie zarówno do decyzji ostatecznych, jak i nieostatecznych. Inaczej niż w przypadku regulacji krajowych, prawodawca unijny nie przewidział też wprost w ich ramach przesłanek negatywnych dotyczących możliwości samego wszczęcia postępowania lub zmiany (unieważnienia) decyzji z uwagi na upływ czasu. Przyjąć należy, że jest to świadomy zamysł ustawodawcy (tryby te powinny mieć zastosowanie do aktualnych, nie zaś przedawnionych praw albo obowiązków konkretnej osoby).

Przepis art. 23 ust. 1 UKC, w oparciu o który Strona żądała unieważnienia decyzji Dyrektora Izby Celnej w Gdyni brzmi: "Nie naruszając przepisów obowiązujących w innych dziedzinach, określających przypadki, w których decyzje są wadliwe lub nieważne, organy celne, które wydały daną decyzję, mogą w każdej chwili ją unieważnić, zmienić lub cofnąć, jeżeli nie jest ona zgodna z przepisami prawa celnego".

Organ odwoławczy nie może zgodzić się z twierdzeniem Strony, że w niniejszej sprawie nieprawidłowo oceniono stan faktyczny i prawny, co doprowadziło do błędnej wykładni art. 23 ust. 3 UKC. Należy podkreślić, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej działając jako organ I instancji wziął pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i prawne, przede wszystkim analizując wszystkie rozporządzenia wydane przez unijne organy w sprawie poboru ceł antydumpingowych, począwszy od rozporządzenia podstawowego, przez rozporządzenie wszczynające dochodzenie w sprawie możliwości obchodzenia środków nr 966/2010, unieważnione rozporządzenie 723/2011 nakładające środki oraz rozporządzenia wydane po nim, tj. rozporządzenie w sprawie wznowienia dochodzenia w następstwie wyroku z 3 lipca 2019 r. w sprawie nr C-644/17 i wreszcie rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2020/611 z 30 kwietnia 2020 nakładające ponownie ostateczne cło antydumpingowe na przywóz tych towarów poprzez obejście przez Malezję.

Poprawność rozumowania organu celnego potwierdzają wszystkie te rozporządzenia, w których mowa jest o tym, że cło antydumpingowe rozszerzone na przywóz elementów złącznych (...) z Malezji podlega nałożeniu na towary takie jak importowane w niniejszej sprawie. Natomiast rozporządzenia wydane po wyroku Europejskie Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-644/17 nakazują organom celnym po pierwsze oczekiwanie na publikacji wznowionego dochodzenia przed podjęciem decyzji w sprawie wszelkich wniosków o zwrot i umorzenie należności celnych. Po drugie Komisja wprost wskazuje w rozporządzeniu 2020/611, że cła pobrane na podstawie rozporządzenia wykonawczego 723/2011 nie podlegają zwrotowi i wszelkie kwoty zwrotów dokonanych w następstwie wyroku Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-644/17 podlegają odzyskaniu, przez organy, które dokonały tych zwrotów.

Zdaniem organu odwoławczego właśnie wzięcie pod uwagę wszystkich okoliczności w tej sprawie daje podstawę do odmowy unieważnienia decyzji z lat 2012-2013 nakładających cło antydumpingowe na towary importowane przez Stronę z Malezji. Skoro akt prawa unijnego bezpośrednio stosowany we wszystkich krajach członkowskich UE nie tylko zakazuje zwrotu cła pobranego na podstawie rozporządzenia 723/2011, ale obliguje organy celne do odzyskania ewentualnie zwróconego cła, pozbawionym logiki byłoby przyjęcie, że jednocześnie mogłyby one uchylić decyzje, na podstawie której zostało ono zaksięgowane. Tego rodzaju wykładnia przepisu art. 23 ust. 3 Unijnego kodeksu celnego, stanowiąca przejaw obchodzenia klarownych przepisów prawa zakazujących zwrotu cła, byłaby rażącym naruszeniem porządku prawnego UE. Jej zastosowanie stawiałoby dłużnika w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do pozostałych przedsiębiorców unijnych, którzy również na podstawie tego rozporządzenia musieli uiścić cło antydumpingowe od towarów importowanych z Malezji, których import został zarejestrowany na podstawie rozporządzenia 966/2011 wszczynającego dochodzenie w sprawie procederu rozszerzenia na Malezję importu z Chińskiej Republiki Ludowej.

Zatem zdaniem Dyrektora tut. Izby Administracji Skarbowej zasadność poboru cła antydumpingowego potwierdzają rozporządzenia wydane kolejno po wyroku TSUE nr C-644/17. Okoliczność stwierdzenia nieważności rozporządzenia 723/2011 nie oznacza, że cła antydumpingowe nie były prawnie należne. Trybunał Sprawiedliwości unieważnił rozporządzenie (UE) nr 723/2011 jedynie w zakresie, w jakim zostało ono przyjęte z naruszeniem procedury konsultacji zawartej w art. 15 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1225/2009 i w związku z tym Komisja stwierdziła, że ma możliwość skorygowania tych aspektów rozporządzenia (UE) nr 723/2011, które doprowadziły do jego unieważnienia, pozostawiając bez zmian te części, których nie dotyczy wyrok Trybunału (pkt 14 rozporządzenia). Nieprawidłowość stwierdzona przez Trybunał nie dotyczyła zatem istotnych ustaleń w kwestii obchodzenia środków i nie spowodowała nieważności całego dochodzenia, które doprowadziło do przyjęcia rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 r. rozszerzającego ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem (WE) nr 91/2009. Ograniczyła ona zakres wznowionego przez Komisję dochodzenia do zapewnienia, że spełnione zostały wszystkie wymogi proceduralne wynikające z procedury komitetu doradczego, o której mowa w art. 15 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1225/2009.

Po usunięciu nieprawidłowości proceduralnej i potwierdzeniu ustaleń dochodzenia (dotyczących obchodzenia środków), które nie zostały zakwestionowane w wyroku Trybunału, jak również po uwzględnieniu i analizie przedstawionych uwag stron postępowania, Komisja stwierdziła, że środki pierwotne powinny zostać ponownie nałożone na przywóz produktu objętego postępowaniem, wysyłanego z Malezji, zgłoszonego lub niezgłoszonego jako pochodzący z Malezji. Unieważnienie decyzji w trybie art. 23 ust. 3 UKC służyć ma wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji wadliwych (niezgodnych z przepisami prawa celnego). Tymczasem decyzje wydane przez Dyrektora Izby Celnej w Gdyni oraz Naczelnika Urzędu Celnego w Gdy w sposób prawidłowy określały elementy kalkulacyjne i należności celne z tytułu dopuszczenia do obrotu towarów importowanych przez Stronę. Unieważnienie tych decyzji, a w konsekwencji stworzenie podstaw do zwrotu zasadnie pobranych należności celnych, stałoby w jaskrawej sprzeczności z unijnym porządkiem prawnym, a w szczególności z art. 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2020/611z dnia 30 kwietnia 2020 r., które wprost zakazuje zwrotu należności celnych pobranych na podstawie rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 r. Jak wyżej przedstawiono, akt ten został uznany za nieważny przez TSUE wyrokiem z dnia 3 lipca 2019 r. (sprawa C-644/17 Eurobolt) wyłącznie z przyczyn formalnych, a zaistniałe uchybienia zostały usunięte przez Komisję w toku częściowo powtórzonego procesu legislacyjnego.

Z kolei zarzuty naruszenia rozporządzenia wykonawczego Rady (EU) 723/2011 i art. 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2020/611 przez ich zastosowanie należy uznać za nieuzasadnione. Należy podkreślić, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku nie wydał decyzji, w której odmówił unieważnienia decyzji z lat 2011-2012 w oparciu o przepisy tych rozporządzeń. Zostały one przywołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, gdyż były prawnie relewantne dla jej rozstrzygnięcia, ale nie stanowiły jej podstawy prawnej. Decyzję oparto na przepisie art. 23 ust. 3 UKC. Tym samym zarzuty naruszenia art. 2, art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej poprzez naruszenie zasady legalizmu, zasady zaufania do organów państwa oraz demokratycznego państwa prawa, w tym zasady niedziałania prawa wstecz należy uznać za nieuzasadnione. Ocena zgodności aktu pochodnego prawa unijnego (tu: ww. rozporządzeń Komisji Europejskiej zakazujących zwrotu cła) z Konstytucją RP, o ile w ogóle dopuszczalna, nie należy do organów celnych. W ich kompetencji nie mieści się również ocena czy przepisy takiego rozporządzenia nie naruszają podstawowych zasad prawa unijnego lub norm traktatowych. Rozporządzenie jest wiążącym aktem prawnym; musi być bezpośrednio stosowane w całości na całym obszarze UE. Dyrektor Izby Administracyjnej w Gdańsku nie dostrzegł jednak tego rodzaju uchybień. Analogiczna kwestia dotycząca legalności przepisów zawartych w rozporządzaniu Komisji Europejskiej zakazujących zwrotu cła w przypadku stwierdzenia przez Trybunał Sprawiedliwości UE nieważności rozporządzenia nakładającego cło antydumpingowe była już zresztą przedmiotem orzeczenia prejudycjalnego. W wyroku w sprawie C-256/16 (Deichmann) TSUE uznał, że stwierdzenie nieważności rozporządzenia nakładającego cło antydumpingowe nie musi każdorazowo prowadzić do zwrotu cła jako należności prawnie nienależnych, a wspomniany zakaz jest prawnie dopuszczalny.

Skargę na powyższą decyzję wniosła strona, zarzucając jej naruszenie:

przepisów postępowania, tj. art. 23 ust 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 roku ustanawiającego unijny kodeks celny (Dz. Urz. UE L 269 z 10.10.2013, str. 1, z późn. zm., dalej jako "UKC"] w z w. z art. 233 § 1 pkt 1 i pkt 2 lit a) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.) oraz art. 69 ust. 1 pkt 2 lit c) i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. z 2022 roku, poz. 1856 ze zm.) przez odmowę unieważnienia wskazanych we wniosku decyzji;

przepisów prawa materialnego, tj.:

art. 1 rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) Nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 roku rozszerzającego ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem (WE) Nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji (dalej jako: "Rozporządzenie antydumpingowe") przez jego zastosowanie, w konsekwencji czego zaimportowane przez spółkę towary pozostają obciążone dodatkowym cłem antydumpingowym pomimo wyeliminowania w całości Rozporządzenia antydumpingowego z obrotu prawnego;

art. 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 2020/611 z dnia 30 kwietnia 2020 roku nakładającego ponownie ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem Rady (WE) Nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji (dalej jako: "Nowe Rozporządzenie antydumpingowe") przez jego zastosowanie, w sytuacji gdy przedmiotowy przepis nie obowiązywał w czasie importu towarów przez skarżącą i nie ma podstaw do jego stosowania z mocą wsteczną do zdarzeń mających miejsce przed wejściem przedmiotowego Rozporządzenia w życie a także przez jego zastosowanie, pomimo że wydanie Nowego Rozporządzenia antydumpingowego było niezgodne z art. 264 oraz art. 266 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej jako: "TFUE") oraz art. 5 ust. 1 i ust 2 Traktatu o Unii Europejskiej (dalej jako "TUE") z powodu naruszenia zasady skutecznej ochrony sądowej oraz zasady przyznania, co oznacza naruszenie także tych przepisów przez Organ,

art 2, art 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako: "Konstytucja RP") oraz art. 6 ust 1 i ust. 2 TUE przez naruszenie zasady legalizmu, zasady zaufania do organów państwa oraz demokratycznego państwa prawa, w tym zasady niedziałania prawa wstecz przez zastosowanie przepisów nieobowiązujących w czasie zaistnienia zdarzenia podlegającego ocenie prawnej.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że:

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej udzielając odpowiedzi na pytania prejudycjalne Sądu Najwyższego Niderlandów zadane w ramach sprawy wszczętej przez Eurobolt BV (C-644/17), stwierdził, że Rozporządzenie antydumpingowe zostało wydane z naruszeniem przepisów proceduralnych, tj. niedochowaniem wymogu przekazania wszystkich istotnych informacji Komitetowi Doradczemu nie później niż na dziesięć dni roboczych przed jego posiedzeniem, ustanowionym w art. 15 ust. 2 Rozporządzenia (WE] nr 1225/2009 z dnia 30 listopada 2009 roku w sprawie ochrony przed przywozem produktów po cenach dumpingowych z krajów niebędących członkami Wspólnoty Europejskiej. W ocenie Trybunału obowiązek ten należy do istotnych wymogów proceduralnych prawidłowości postępowania, których naruszenie skutkuje nieważnością danego aktu (zob. analogicznie wyroki: z dnia 10 lutego 1998 roku, Niemcy/Komisja, C-263/95, EU:C:1998:47, pkt 32; a także z dnia 20 września 2017 roku, Tilly-Sabco/Komisja, C-183/16 P, EU:C:2017:704, pkt 114].

Z powyższego powodu Trybunał stwierdził nieważność Rozporządzenia wykonawczego Rady [UE] Nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 roku, wyrokiem z dnia 3 lipca 2019 roku, sygn. C-644/17 ("wyrok Trybunału"). Podkreślenia wymaga, że Trybunał nie orzekł o jakimkolwiek ograniczeniu czasowym, przedmiotowym czy podmiotowym stwierdzonej nieważności. Przeciwnie, Trybunał wyraźnie, jasno i precyzyjnie sformułował tezę, że Rozporządzenie antydumpingowe jest nieważne. Co istotne, z uwagi na stwierdzone uchybienia Rozporządzenia antydumpingowego należy przyjąć, że zostało ono uznane za nieważne z mocą ex tunc. Oznacza to, że Rozporządzenie antydumpingowe od momentu wejścia w życie wyroku Trybunału w sprawie C-644/17, ze skutkiem ex tunc nie stanowiło porządku prawnego Unii Europejskiej i jako takie nie obowiązywało, w tym w szczególności w żadnym momencie "obowiązywania" nie mogło kreować wysokości należności przywozowych w stosunku do importowanych towarów.

Zaklasyfikowanie cła antydumpingowego jako nienależne jest w sposób nierozerwalny związane z brakiem pokrycia prawnego, to znaczy z nieważnością zarówno pojedynczej decyzji, która je nałożyła, jak i aktu normatywnego, na którego podstawie zostały one ustanowione.

Dlatego też, wskazanie w zaskarżonej decyzji, że decyzje Dyrektora Izby Celnej w Gdyni oraz Naczelnika Urzędu Celnego w Gdyni w sposób prawidłowy określały elementy kalkulacyjne i należności celne z tytułu dopuszczenia do obrotu towarów importowanych przez Stronę, oznacza zupełne pomijanie przez organy celne skutku wyroku Trybunału w postaci unieważnienia Rozporządzenia antydumpingowego.

Tymczasem skutek ten, polegający na wyeliminowaniu z porządku prawnego podstawy prawnej wydanych decyzji, powoduje, że decyzje te zostały wydane (w dniu ich wydania) bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 245 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej - do dnia 1 maja 2016 roku w postępowaniu celnym stosowano bowiem przepisy Ordynacji podatkowej.

Wydawanie decyzji bazuje na przepisach proceduralnych oraz przepisach prawa materialnego. Przepisy proceduralne dotyczą zasad prowadzenia postępowania, których zadaniem jest urzeczywistnienie istniejących przepisów prawa materialnego. Zasadniczą różnicą w zakresie stosowania obu kategorii przepisów jest to, że w zakresie przepisów proceduralnych zastosowanie znajdują przepisy aktualnie obowiązujące, tj. obowiązujące w czasie prowadzenia danego postępowania. Natomiast przepisy prawa materialnego należy odnosić do czasu zaistnienia zdarzenia objętego hipotezą normy prawnej. Innymi słowy, stosujemy przepisy prawa materialnego w takim brzmieniu, w jakim obowiązywały w czasie, kiedy zaistniało zdarzenie nimi objęte.

Przenosząc powyższe na analizowaną sprawę, nie można, zdaniem strony, nie dostrzec, że konsekwencją wyroku Trybunału jest to, że w czasie wydawania decyzji Dyrektora Izby Celnej oraz poprzedzających je Decyzji Naczelnika Urzędu Celnego Rozporządzenie antydumpingowe nie obowiązywało, gdyż zostało wyeliminowane z systemu prawnego Unii Europejskiej ze skutkiem ex tunc. Stąd też oczywistym jest, że oceniana na chwilę wydania przedmiotowych decyzji podstawa prawna nie istniała.

Dorobek orzeczniczy sądów administracyjnych w powyższej kwestii jest bogaty, a jednocześnie mocno utrwalony. Zgodnie z nim przez brak podstawy prawnej należy rozumieć między innymi sytuacje, w których decyzja wydana została poza sferą regulacji prawnej, a także gdy przy wydawaniu decyzji oparto się na przepisach materialnych odnoszących się do stanów faktycznych odmiennych od tych, które występują w danej sprawie.

W wyroku z dnia 19 maja 2010 roku, sygn. akt II GSK 595/09, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: " Wydanie decyzji bez podstawy prawnej oznacza, iż brak jest w obowiązującym prawie przepisu, na którym można oprzeć przyznanie stronie postępowania określonego prawa lub nałożenie na nią konkretnego obowiązku."

"Określenie "braku podstawy prawnej" jest pojęciem doprecyzowanym i zupełnym. Chodzi bowiem o to, że wydawana przez organy podatkowe decyzja nie znajduje odzwierciedlenia w obowiązującym systemie prawa i nie ma poparcia w obowiązujących przepisach ustawowych lub aktach wykonawczych wydawanych z upoważnienia ustawowego" - wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 29 sierpnia 2018 roku, sygn. akt I SA/Bk 305/18.

Mając na uwadze powyższe, ocena zasadności wniosku Skarżącej o unieważnienie Decyzji Dyrektora Izby Celnej oraz Decyzji Naczelnika Urzędu Celnego winna być oceniona przez pryzmat istnienia podstawy prawnej, która uprawniałaby do tego, żeby twierdzić, że rzeczone decyzje opierają się na istniejącej i obowiązującej w dniu ich wydania podstawie prawnej.

Podstawą nałożenia dodatkowych ceł antydumpingowych na importowane przez skarżącą towary były decyzje Naczelnika Urzędu Celnego utrzymane w mocy decyzjami Dyrektora Izby Celnej, których - materialno-prawną podstawą było Rozporządzenie antydumpingowe. Tymczasem ta podstawa materialno-prawna de facto nigdy nie obowiązywała (z uwagi na wady tkwiące w samym Rozporządzeniu antydumpingowym), co zostało stwierdzone wyrokiem Trybunału. Zatem decyzje Naczelnika Urzędu Celnego oraz Dyrektora Izby Celnej nie posiadały i nie posiadają zakotwiczenia w obowiązującym systemie prawa. Fakt wydania przez organy celne władczego rozstrzygnięcia nakładającego na obywatela (podmiot prawa] obowiązek, bez istniejącej ku temu podstawy prawnej, a zatem działanie z naruszeniem zasady legalizmu oraz praworządności, stanowi kwalifikowaną wadę takiego aktu administracyjnego, skutkującą bezwzględną koniecznością wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego.

Orzecznictwo sądów administracyjnych nie warunkuje konieczności czy też możliwości wyeliminowania ostatecznego rozstrzygnięcia wydanego bez podstawy prawnej od jakichkolwiek dodatkowych przesłanek, w tym w szczególności od prawdopodobieństwa, że w rezultacie ponownego rozpoznania sprawy zostałaby wydana merytorycznie tożsama decyzja. Tym bardziej nie ma takiej przesłanki w art. 23 ust. 3 UKC.

Zgodnie z art. 23 ust. 3 UKC nie naruszając przepisów obowiązujących w innych dziedzinach, określających przypadki, w których decyzje są wadliwe lub nieważne, organy celne, które wydały daną decyzję, mogą w każdej chwili ją unieważnić, zmienić lub cofnąć, jeżeli nie jest ona zgodna z przepisami prawa celnego. Nie sposób jest twierdzić, że będące przedmiotem wniosku skarżącej decyzje są zgodne z Rozporządzeniem antydumpingowym, skoro rozporządzenie to zostało uchylone wyrokiem Trybunału.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że w szczególnych okolicznościach, zgodnie z zasadą współpracy wyrażoną w art. 10 WE, organ administracji krajowej może być zobowiązany do ponownego rozpatrzenia sprawy zakończonej decyzją administracyjną, która wskutek wyczerpania drogi prawnej w systemie prawa krajowego stała się ostateczna, w celu uwzględnienia dokonanej później przez Trybunał wykładni mającego znaczenie dla sprawy przepisu prawa wspólnotowego.

Organ celny, odmawiając unieważnienia wskazanych we wniosku Skarżącej decyzji i stosując wobec skarżącej przepis art. 1 unieważnionego Rozporządzenia antydumpingowego, uchylił się zatem od wykonania wyroku Trybunału w sprawie C-644/17 oraz naruszył art. 23 ust. 3 UKC w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 i pkt 2 lit.-a) Ordynacji podatkowej oraz art. 69 ust. 1 pkt 2 lit. c) i art. 73 ust. 1 ustawy Prawo celne.

Nie sposób jest też twierdzić, że będące przedmiotem wniosku Skarżącej decyzje są zgodne z Nowym Rozporządzeniem antydumpingowym. W zaskarżonej decyzji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazuje, że w przedmiotowej sprawie nie zastosował art. 2 Nowego Rozporządzenia antydumpingowego, a przywołał ten przepis dlatego, że jest on prawnie relewantny dla niniejszej sprawy, aczkolwiek ocena zgodności aktu pochodnego prawa unijnego z Konstytucją RP nie należy do organów celnych. W ocenie skarżącej nie jest zatem słuszne twierdzenie, że w sprawie nie został w istocie zastosowany ww. przepis Nowego Rozporządzenia antydumpingowego, skoro organ celny wskazuje ponadto w zaskarżonej decyzji, że: "Unieważnienie tych decyzji, a w konsekwencji stworzenie podstaw do zwrotu zasadnie pobranych należności celnych, stałoby w jaskrawej sprzeczności z unijnym porządkiem prawnym, a w szczególności z art. 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2020/611 z dnia 30 kwietnia 2020 r., które wprost zakazuje zwrotu należności celnych pobranych na podstawie rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 r."

Nie ulega wątpliwości, że Nowe Rozporządzenie antydumpingowe nie obowiązywało w dacie wydania decyzji będących przedmiotem wniosku Strony i nie stanowiło podstawy prawnej ich wydania. Nie może zatem być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu żądania wyeliminowania rzeczonych decyzji z uwagi na ich niezgodność z przepisami prawa celnego, tj. brakiem podstawy prawnej ich wydania.

Zgodnie z utrwalonym na gruncie obowiązywania Wspólnotowego Kodeksu Celnego orzecznictwem, jeżeli Trybunał stwierdzi nieważność rozporządzenia nakładającego cła antydumpingowe, takiego jak Rozporządzenie antydumpingowe, cła te są uważane za prawnie nienależne w rozumieniu art. 236 WKC i podlegające co do zasady zwrotowi przez krajowe organy celne na określonych w tym celu warunkach (zob. podobnie wyroki: z dnia 27 września 2007 roku, Ikea Wholesale, C-351/04, EU:C:2007:547, pkt 66-69; z dnia 18 stycznia 2017 roku, Wortmann, C-365/15, EU:C:2017:19, pkt 34).

Co więcej, z orzecznictwa Trybunału wynika, że gdy podatki lub cła zostały pobrane przez państwo członkowskie w zastosowaniu rozporządzenia Unii, które zostało uznane za nieważne lub uchylone przez sąd Unii, zainteresowani, którzy uiścili omawiane podatki lub cła, mają zasadniczo prawo nie tylko do zwrotu pobranych kwot, lecz również do odsetek od owych kwot (zob. podobnie wyrok z dnia 27 września 2012 roku, Zuckerfabrik Julich, C 113/10, C 147/10 i C 234/10, EU:C:2012:591, pkt 65, 67 i przytoczone tam orzecznictwo).

Warto zwrócić uwagę, że skoro w art. 2 ust. 2 Nowego Rozporządzenia Antydumpingowego wskazano, że wszelkie kwoty zwrotów dokonanych w następstwie wyroku Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-644/17 Eurobolt (EU:C:2019:555) podlegają odzyskaniu przez organy, które dokonały tych zwrotów, to oznacza - co oczywiste - że były takie podmioty gospodarcze, którym w następstwie wyroku Trybunału zwrócono uiszczone na podstawie unieważnionego Rozporządzenia antydumpingowego cło. Gdyby takiego zwrotu dokonano również na rzecz skarżącej, to nałożony na organy obowiązek odzyskania zwróconych kwot wiązałby się z koniecznością ponownego powiadomienia skarżącej o długu celnym, a to stałoby się niemożliwe z powodu upływu terminu przedawnienia.

O tym, że w sytuacji wydania rozporządzenia ponownie nakładającego cło antydumpingowe (po unieważnieniu pierwotnej podstawy prawnej wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej) pobór ten podlega zasadzie przedawnienia przewidzianej w art. 221 ust. 3 Wspólnotowego Kodeksu Celnego, który przewiduje, że o kwocie należności nie można już powiadomić dłużnika po upływie trzyletniego terminu liczonego od dnia powstania tego długu celnego, przy czym bieg tego terminu zostaje jednak zawieszony od dnia wniesienia odwołania, w rozumieniu art. 243 tego kodeksu, Trybunał orzekł w wyroku z dnia 19 czerwca 2019 roku w sprawie C-612/16. Trybunał wskazał, powołując się na wyrok z dnia 15 marca 2018 roku w sprawie C-256/16, że w związku z tym do właściwych organów i sądów krajowych należy ustalenie, czy powiadomienie o długu celnym może jeszcze nastąpić, czy też uległo przedawnieniu ze względu na upływ terminu przedawnienia, z uwzględnieniem daty powstania długu celnego dłużnika, a w przypadku, gdy dłużnik wniósł odwołanie - zawieszenia biegu tego terminu.

Ostatnia ze wskazanych we wniosku decyzja dotyczyła zgłoszeń celnych z czerwca 2011 r. i pomimo zainicjowania przez skarżącą procedury odwoławczej, a następnie kontroli sądowo-administracyjnej, 3-letni termin na poinformowanie o kwocie należności celnych już upłynął.

Nie jest zatem uprawnione wnioskowanie organu II instancji, że skoro akt prawa unijnego obliguje organy celne do odzyskania ewentualnie zwróconego cła, pozbawionym logiki byłoby przyjęcie, że jednocześnie mogłyby one uchylić decyzje, na podstawie których zostało ono zaksięgowane. Jak bowiem wskazano, obowiązek odzyskiwania zwróconego cła jest niewykonalny i sprzeczny z przepisami dotyczącymi przedawnienia. Skarżąca nie może pozostawać zatem w gorszej sytuacji niż podmioty, którym zwrócono należności celne w związku z unieważnieniem przez Trybunał Rozporządzenia antydumpingowego. O tym, że w następstwie wyroku Trybunału innym importerom dokonywano zwrotów należności, świadczy jednoznacznie treść art. 2 ust 2 Nowego Rozporządzenia antydumpingowego (gdyby sytuacje takie nie miały miejsca, przepis ten byłby bezprzedmiotowy). Natomiast w stosunku do podmiotów, w przypadku których doszło do przedawnienia możliwości powiadomienia o długu celnym, organy nie mogłyby odzyskiwać zwróconych należności. Aby zatem zachować zasadę równości wszystkich importerów, w stosunku do tych, którym zwrócono należności, oraz tych, których wnioski o zwrot nie zostały dotychczas rozpatrzone (z powodu zakazu nałożonego Rozporządzeniem Wykonawczym Komisji (UE) 2019/1374 z dnia 26 sierpnia 2019 roku dotyczącym wznowienia dochodzenia w następstwie wyroku z dnia 3 lipca 2019 roku w sprawie C-644/17 Eurobolt, w odniesieniu do rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) Nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 roku rozszerzającego ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem (WE) Nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji), należy unieważnić decyzje i dokonać zwrotu na rzecz Spółki należności celnych, jeżeli w momencie wejścia w życie Nowego Rozporządzenia antydumpingowego możliwość powiadomienia o należnościach celnych uległa już przedawnieniu. Jeżeli bowiem "powiadomienie takie nie jest już możliwe na skutek tego, że termin ustalony w art. 221 ust. 3 rzeczonego rozporządzenia upłynął, zobowiązany do zapłaty zasadniczo powinien uzyskać zwrot tej kwoty od państwa członkowskiego, które ją pobrało", a także "skoro powiadomienie takie nie jest już możliwe na skutek tego, że termin ustalony w art.221 ust. 3 kodeksu celnego upłynął, dług celny ulega przedawnieniu, a tym samym wygasa w rozumieniu art. 233 tego kodeksu. W takich okolicznościach zobowiązany do zapłaty zasadniczo powinien uzyskać zwrot kwot zapłaconych z tytułu rzeczonego długu celnego. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem bowiem, prawo uzyskania zwrotu podatków pobranych w państwie członkowskim z naruszeniem przepisów prawa wspólnotowego jest konsekwencją i dopełnieniem praw przyznanych jednostkom przez przepisy wspólnotowe w takim kształcie, jaki nadała im wykładnia dokonana przez Trybunał. Państwo członkowskie jest zatem zobowiązane co do zasady do zwrotu podatków pobranych z naruszeniem prawa wspólnotowego (zob. w szczególności wyrok z dnia 13 marca 2007 r. w sprawie C 524/04 Test Claimants in the Thin Cap Group Litigation, Zb.Orz. s. 12107, pkt 110 i przytoczone tam orzecznictwo). W braku uregulowań wspólnotowych w przedmiocie zwrotu krajowych podatków pobranych nienależnie to do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy wyznaczenie właściwych sądów oraz uregulowanie procedur postępowania przed nimi, mających zapewnić ochronę praw jednostek wynikających z prawa wspólnotowego, w taki sposób aby, po pierwsze, zasady te nie były mniej korzystne od zasad dotyczących podobnych środków w prawie krajowym (zasada równoważności), a po drugie, nie czyniły one wykonywania praw przyznanych przez wspólnotowy porządek prawny praktycznie niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym (zasada skuteczności) (ww. wyrok w sprawie Test Claimants in the Thin Cap Group Litigation, pkt 11 i przytoczone tam orzecznictwo)". (por. wyrok TSUE z dnia 28 stycznia 2010 roku w sprawie C-264/08).

Nowe Rozporządzenie antydumpingowe mogłoby stanowić potencjalną podstawę do ewentualnego wydania nowych decyzji nakładających na zaimportowane przez Spółkę towary dodatkowych ceł antydumpingowych jedynie wówczas, gdyby przywóz nastąpił po jego wejściu w życie. Niemniej jednak, Nowe Rozporządzenie antydumpingowe nie stanowiło, nie stanowi i nie będzie stanowić podstawy prawnej przedmiotowych Decyzji Dyrektora Izby Celnej oraz Decyzji Naczelnika Urzędu Celnego, bowiem sytuacja taka nie miała miejsca.

Stąd też Dyrektor Izby Administracji Skarbowej odmawiając unieważnienia Decyzji Dyrektora Izby Celnej oraz poprzedzających je Decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z powołaniem się na Nowe Rozporządzenie antydumpingowe uczynił to w sposób nieuprawniony, naruszając art. 2 Nowego Rozporządzenia antydumpingowego.

Dokonując analizy treści Nowego Rozporządzenia antydumpingowego nie można wnosić, że zawiera ono jakiekolwiek regulacje wyłączające możliwość (a w świetle wcześniejszych uwag - faktycznie obowiązek) wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanych na podstawie Rozporządzenia antydumpingowego, którego nieważność została stwierdzona wyrokiem Trybunału ze skutkiem ex tunc.

Co więcej, w wydanym w przedmiotowej sprawie prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 3 grudnia 2020 roku, sygn. akt III SA/Gd 407/20 (którym organy celne są związane), przypomniano, że zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem Trybunału należy przyjąć, że aktualnie obowiązujące przepisy proceduralne mają zastosowanie do wszystkich postępowań zawisłych w momencie ich wejścia w życie, w odróżnieniu od przepisów materialnych, które są interpretowane w ten sposób, że nie obowiązują w stosunku do sytuacji powstałych przed ich wejściem w życie.

Nowe Rozporządzenie antydumpingowe nakłada cło antydumpingowe na określone towary (art. 1) oraz zakazuje zwrotu cła pobranego na podstawie Rozporządzenia antydumpingowego, a także zobowiązuje do odzyskania cła zwróconego na podstawie wyroku Trybunału. Jednakże, Nowe Rozporządzenie antydumpingowe nie przewiduje żadnych innych regulacji. Zatem nie może ono być podstawą do rozstrzygnięcia, ani nawet dla uzasadnienia braku zasadności żądania Skarżącej unieważnienia decyzji Dyrektora Izby Celnej oraz uchylenia decyzji Naczelnika Urzędu Celnego.

Rozstrzygnięcie tej kwestii i żądanie unieważnienia przedmiotowych decyzji, a w konsekwencji uchylenia decyzji organu I instancji, który powinien umorzyć jako bezprzedmiotowe wszystkie postępowania - musi zostać oparte na innych przesłankach i innej podstawie prawnej niż Nowe Rozporządzenie antydumpingowe, gdyż nie reguluje ono przedmiotowego zagadnienia.

W konsekwencji, dopiero wówczas - tj. po unieważnieniu decyzji organu II instancji, uchyleniu decyzji organu I instancji oraz umorzeniu przez ten organ postępowań - właściwy organ powinien rozpoznać we właściwym trybie trzecie z żądań Spółki, tj. wniosek o zwrot uiszczonego cła antydumpingowego od zaimportowanych towarów.

Niezależnie od powyższego, w ocenie skarżącej Nowe Rozporządzenie antydumpingowe nie może stanowić podstawy prawnej orzekania, z powodu jego nieważności. W jej ocenie Nowe Rozporządzenie antydumpingowe narusza art. 6 ust. 1 i 2 TUE przez zignorowanie zasady niedziałania prawa wstecz, a także art. 264 i 266 TFUE i zasadę skutecznej ochrony sądowej. Ponadto Nowe Rozporządzenie antydumpingowe, zakazując zwrotu i nakazując pobranie zwróconych ceł antydumpingowych narusza art 5 ust. 1 i 2 TUE.

Unia Europejska opiera się na zasadzie praworządności wyrażonej w art. 6 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, będącym odpowiednikiem art. 2 Konstytucji RP. Zaś art. 6 ust. 2 TUE stanowi, że Unia Europejska szanuje prawa podstawowe, jakie zagwarantowane są w Europejskiej konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Tymczasem w preambule tejże Konwencji czytamy o poszanowaniu rządów prawa. W powołanym przepisie zawartym w art. 6 ust. 2 TUE Unia Europejska zobowiązuje się także do szanowania wspólnych tradycji konstytucyjnych.

Trybunał (wówczas jako Europejski Trybunał Sprawiedliwości) jeszcze przed wejściem w życie Traktatu o Unii Europejskiej stosował zasadę nieretroakcji praw, którą wyprowadzał z koncepcji pewności prawa, jako zasadę prawa wspólnotowego (yide wyrok z dnia 25 stycznia 1979 roku w sprawie 98/78).

Trybunał również dopuszczał ustanowienie retroaktywnych regulacji w sytuacjach wyjątkowych i szczególnie uzasadnionych (podobnie jak polski Trybunał Konstytucyjny). W ocenie Trybunału jest to dopuszczalne, gdy norma taka jasno i wyraźnie wynika z celu, który wynika z interesu ogółu [vide wyrok z dnia 25 stycznia 1979 roku w sprawie 98/78), czy też ze względów merytorycznych wskazując jednocześnie tenże ważny interes (vide sprawa C-331/88).

W świetle art. 264 TFUE jeżeli skarga jest zasadna, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzeka o nieważności danego aktu. Jednakże Trybunał wskazuje, jeśli uzna to za niezbędne, które skutki aktu, o którego nieważności orzekł, powinny być uważane za ostateczne. Należy przypomnieć, że w wyroku w sprawie C-644/17 Eurobolt Trybunał orzekł o nieważności Rozporządzenia antydumpingowego w całości i nie wskazał, aby jakiekolwiek jego skutki, należało uznać za ostateczne. W szczególności, w przedmiotowym wyroku nie wykluczono możliwości, czy wręcz konieczności unieważnienia decyzji wydanych na podstawie unieważnionego Rozporządzenia antydumpingowego. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że Komisja (UE) była uprawniona do złamania zasady niedziałania prawa wstecz, do czego doszło poprzez wydanie Nowego Rozporządzenia antydumpingowego.

Zgodnie z art. 266 TFUE w przypadku orzeczenia o nieważności aktu przyjętego przez instytucję, organ lub jednostkę organizacyjną lub stwierdzenia, iż zaniechanie przez nią działania jest sprzeczne z Traktatami, jest ona zobowiązana do podjęcia środków, które zapewnią wykonanie wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. O ile Komisja (UE) posiada uprawnienia do wydawania rozporządzeń antydumpingowych, o tyle nie posiada kompetencji do nakładania ceł na importerów, czym zajmują się krajowe organy celne. Zgodnie z art 5 ust. 1 i 2 TUE granice kompetencji Unii wyznacza zasada przyznania. Wykonywanie tych kompetencji podlega zasadom pomocniczości i proporcjonalności. Zgodnie z zasadą przyznania Unia działa wyłącznie w granicach kompetencji przyznanych jej przez Państwa Członkowskie w Traktatach do osiągnięcia określonych w nich celów. Wszelkie kompetencje nieprzyznane Unii w Traktatach należą do Państw Członkowskich.

Powyższe zarzuty były już przedmiotem rozpoznania i zostały oddalone wyrokiem Sądu z dnia 18 maja 2022 r. - Eurobolt i in./Komisja, sygn. T-479/20, niemniej jednak od powyższego wyroku złożone zostało odwołanie, które zostanie rozpoznane w sprawie o sygn. C-517/22.

W ocenie Skarżącej argumenty wskazane w niniejszej skardze przemawiają za koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji. Jeżeli jednak w ocenie Sądu istotnym dla niniejszego postępowania byłaby kwestia orzeczenia przez Sąd europejski o ważności Nowego Rozporządzenia antydumpingowego, Skarżąca wniosła o zawieszenie niniejszego postępowania do czasu wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia.

Pomimo postawionych przez Skarżącą zarzutów dotyczących naruszenia zasady niedziałania prawa wstecz oraz zasady legalizmu wywodzonych z Konstytucji, organ celny wskazał, że Nowe Rozporządzenie antydumpingowe jest wiążącym aktem prawnym i musi być bezpośrednio stosowane w całości na całym obszarze UE.

W dniu 7 października 2021 r. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał wniosek Prezesa Rady Ministrów dotyczący oceny zgodności z Konstytucją RP wybranych przepisów Traktatu o Unii Europejskiej. Trybunał Konstytucyjny przypomniał, że zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji, system źródeł prawa Rzeczypospolitej Polskiej wykazuje budowę hierarchiczną. Umowy międzynarodowe ratyfikowane za zgodą wyrażoną w ustawie, takie jak np. Traktat o Unii Europejskiej, znajdują się w tej hierarchii poniżej Konstytucji, która jest najwyższym prawem w polskim systemie źródeł prawa. Stanowiąc część tego systemu od momentu ratyfikacji i ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, umowa międzynarodowa musi pozostawać w zgodzie z Konstytucją. W hierarchii źródeł prawa TUE znajduje się więc w polskim systemie prawnym poniżej Konstytucji, tak jak każda ratyfikowana umowa międzynarodowa i jak każda część polskiego systemu prawnego, musi być zgodny z Konstytucją. Nie ulega jednocześnie wątpliwości, że rozporządzenia wykonawcze Komisji UE znajdują się w hierarchii źródeł prawa Unii Europejskiej poniżej Traktatów, a tym samym poniżej Konstytucji.

W komunikacie ogłoszonym po wydaniu wyroku w sprawie o sygn. akt K 3/21 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że jest sądem ostatniego słowa w przedmiocie zgodności wszelkich norm, w tym norm unijnych z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

Skarżąca wniosła o przedstawienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 193 Konstytucji RP w zw. z art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed, Trybunałem Konstytucyjnym następującego pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu: czy art. 23 ust 3 UKC w zw. z art. 2 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 2020/611 z dnia 30 kwietnia 2020 roku nakładającego ponownie ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem Rady (WE] Nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji oraz art 1 rozporządzenia wykonawczego Rady [UE] Nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 roku rozszerzającego ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem (WE] Nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji są zgodne z art 2 oraz art 7 Konstytucji RP w zakresie, w jakim nie dopuszczają do unieważnienia decyzji administracyjnych wydanych na podstawie unieważnionego rozporządzenia unijnego i zwrotu uiszczonego na jego podstawie cła.

W ocenie Skarżącej odmowa unieważnienia decyzji celnych pomimo wyeliminowania z obrotu prawnego podstawy ich wydania stanowi naruszenie zasady legalizmu, zasady zaufania do organów państwa oraz demokratycznego państwa prawa, w tym zasady niedziałania prawa wstecz. Zakaz retroakcji nie jest wyrażony bezpośrednio w Konstytucji RP, wywodzony jest jednak z art. 2 Konstytucji RP. Imperatyw niedziałania prawa wstecz jest adresowany do organów państwa, które stanowią normy prawne o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, które później mogą stać się podstawą regulacji konkretnej i indywidualnej sprawy. W związku z tym reguła ta obowiązuje w stosunkach państwo - obywatel. W tym sensie nakaz ten ma charakter przedmiotowy i skierowany jest do państwa, które ma obowiązek jego przestrzegania, nałożony przez klauzulę demokratycznego państwa prawnego. "Zasada niedziałania prawa wstecz, jako dyrektywa postępowania skierowana pod adresem organów stanowiących prawo polega na tym, że nie należy stanowić norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowo ustanowione normy prawne do zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowo ustanowionych norm prawnych i z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych normami tymi przewidzianych" - vide orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 maja 1986 roku, sygn. akt U 1/86.

Zasada niedziałania prawa wstecz zapewnia bezpieczeństwo przede wszystkim jednostkom przed nieograniczoną władzą państwa. Ma ona charakter przedmiotowy, czyli skierowana jest do państwa, aby w swoich działaniach ją przestrzegało. Nie ulega wątpliwości, że chroni ona prawa i wolności wyrażone w Konstytucji RP.

Zasada niedziałania prawa wstecz to nie tylko zakaz stanowienia norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowo ustanowione normy prawne do zdarzeń, które miały miejsce przed ich wejściem w życie, z którymi prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych, lecz także zakaz uchwalania intertemporalnych przepisów, które mają określić treść stosunków prawnych powstałych pod rządami dawnych norm, a trwających w okresie wejścia w życie norm nowo ustanowionych; jeżeli ich postanowienia wywołałyby ujemne następstwa dla bezpieczeństwa prawnego i poszanowania praw nabytych - vide wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 marca 2005 roku, sygn. akt K 27/03.

Omawiana zasada nie ma charakteru bezwzględnego i są dopuszczalne od niej odstępstwa. Trybunał Konstytucyjny dopuszcza jednak odstępstwo tylko w szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Nadużywanie wyjątków od tej zasady podważałoby autorytet państwa oraz zaufanie obywateli do państwa i stanowionego prawa. Trybunał Konstytucyjny określając wyjątkowość odstępstw podniósł, że: "w wyjątkowych okolicznościach dopuszczalne jest nawet wprowadzenie pewnych odstępstw od zasady lex retro non agit, jeżeli przemawia za tym konieczność realizacji innej zasady konstytucyjnej, a jednocześnie realizacja tej zasady nie jest możliwa bez wstecznego działania prawa. Dopuszczalność odstępstw od wymienionych zasad konstytucyjnych zależy od wagi wartości konstytucyjnych, które badana regulacja prawna ma chronić" - vide wyrok z dnia 7 lutego 2001 roku, sygn. akt K 27/00.

Obowiązywanie zasady lex retro non agit chroni wolności i prawa jednostek w ten sposób, że ogranicza pole działania władzy publicznej wyłącznie do stosunków przyszłych. Jednocześnie zapewnia jednostce środki ochrony przed takim formułowaniem przepisów. Z drugiej strony jej obowiązywanie zapewnia systemowi prawnemu stabilność oraz pewność. Naruszenie tego zakazu zagraża wartościom zawartym w takich fundamentalnych zasadach, jak: równość, zaufanie obywateli do państwa i stanowionego prawa czy ochrona praw nabytych. Jednocześnie, na co jest zwracana uwaga, dopuszczalne jest, na zasadzie wyjątku znajdującego uzasadnienie konstytucyjne, działanie wsteczne jedynie korzystnych dla obywateli modyfikacji prawa (orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 1994 roku, sygn. akt K 8/94]. Takim uzasadnieniem nie jest już np. wyjątkowo trudna, ale przewidywalna sytuacja budżetowa państwa - vide orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 października 1993 roku, sygn. akt K 14/92.

Przepisy Nowego Rozporządzenia antydumpingowego mają cechy prawa działającego do stosunków prawnych powstałych przed wprowadzeniem tego prawa. Jednocześnie ich konstrukcja, a także treść, nie uprawnia do stwierdzenia, że retroakcja przepisu art. 2 Nowego Rozporządzenia antydumpingowego jest szczególnie uzasadniona z jakiejkolwiek przyczyny. Nowe Rozporządzenie antydumpingowe nie zawiera jakichkolwiek przepisów wskazujących na wyjątkowość tej sytuacji i konieczność wstecznego stosowania przepisów prawa nakładających swoiste sankcje na importerów.

W ocenie Skarżącej przepisy unijne naruszające zasady konstytucyjne, nie powinny mieć wobec niej zastosowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełni swe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2023 r. Sąd zawiesił postepowanie w sprawie, wskazując w uzasadnieniu, że przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej zawisła sprawa o sygnaturze akt C-517 /22 z odwołania stron od wyroku Sądu z dnia 18 maja 2022 r. sygn. akt T-479/20. Sprawa dotyczy oceny ważności rozporządzenia Komisji (UE) 2020/611 z dnia 30 kwietnia 2020 r. nakładające ponownie ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem Rady (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji.

Rozstrzygnięcie tej sprawy przez TSUE zostało uznane za mające charakter prejudycjalny w stosunku do sprawy rozpoznawanej przez WSA w Gdańsku.

Postępowanie zostało podjęte postanowieniem z dnia 26 stycznia 2024 r. wobec rozstrzygnięcia przez TSUE sprawy o sygnaturze C-517 Eurobolt i in.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Stan faktyczny sprawy pozostaje bezsporny i został wyczerpująco przedstawiony w części historycznej uzasadnienia. Nie ma zatem potrzeby, by omawiać go ponownie.

Już po złożeniu przez stronę skarżącą wniosku inicjującego postępowanie, ale przed wydaniem zaskarżonej decyzji, weszło w życie rozporządzenie Komisji (UE) 2020/611 z dnia 30 kwietnia 2020 r. nakładające ponownie ostateczne cło antydumpingowe nałożone rozporządzeniem Rady (WE) nr 91/2009 na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali pochodzących z Chińskiej Republiki Ludowej na przywóz niektórych elementów złącznych z żeliwa lub stali wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji. Rozporządzenie to stanowiło akt wykonania wyroku TSUE z dnia 3 lipca 2019 r. w sprawie C-644/17 Eurobolt, stwierdzającego, wyłącznie z powodów proceduralnych (formalnych) nieważność rozporządzenia wykonawczego Rady (UE) Nr 723/2011 z dnia 18 lipca 2011 r.

Istota regulacji dotyczącej ceł antydumpingowych, zawartej w rozporządzeniu Komisji (UE) 2020/611 z dnia 30 kwietnia 2020 r., polega na powtórzeniu unormowań zawartych w rozporządzenia wykonawczym nr 723/2011 i przyjęciu, że ostateczne cło antydumpingowe nałożone w art. 1 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 91/2009 na przywóz określonych w rozporządzeniu towarów zostaje rozszerzone na przywóz określonych towarów wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji i objętych, w okresie stosowania rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011 określonymi kodami CN. To cło rozszerzone pobierane jest od przywozu produktów wysyłanych z Malezji, zgłoszonych lub niezgłoszonych jako pochodzące z Malezji, zarejestrowanych zgodnie z art. 2 rozporządzenia nr 966/2010 oraz art. 13 ust. 3 i art. 14 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 1225/2009.

Przepisy art. 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (UE) 2020/611 z dnia 30 kwietnia 2020 r. stanowią, że cła pobrane na podstawie rozporządzenia wykonawczego (UE) nr 723/2011 nie podlegają zwrotowi, zaś wszelkie kwoty zwrotów dokonanych w następstwie wyroku Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-644/17 Eurobolt (EU:C:2019:555) podlegają odzyskaniu przez organy, które dokonały tych zwrotów.

Kwestia ważności rozporządzenia Komisji (UE) 2020/611 była przedmiotem badania przez Sąd Unii Europejskiej, który wyrokiem z dnia 18 maja 2022 r. w sprawie T 479/20 oddalił skargę Eurobolt BV i innych (w I instancji), zaś Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyrokiem z dnia 11 stycznia 2024 r. C-517/22 oddalił odwołanie od tego wyroku.

TSUE w powyższym wyroku stwierdził ostatecznie zgodność z prawem unijnym rozporządzenia.

W wyroku tym wskazano (teza 44), że jeżeli Trybunał stwierdzi, w ramach postępowania wszczętego na podstawie art. 267 TFUE nieważność aktu Unii, konsekwencją prawną jego orzeczenia jest spoczywający na danych instytucjach obowiązek przedsięwzięcia środków koniecznych do usunięcia stwierdzonej niezgodności z prawem. Instytucjom tym przysługuje szeroki zakres uznania w wyborze tych środków, przy czym środki te muszą być zgodne z sentencją danego wyroku oraz z jego uzasadnieniem, będącym niezbędną podstawą danego rozstrzygnięcia.

Nieprawidłowość stwierdzona przez Trybunał w wyroku z dnia 3 lipca 2019 roku w sprawie C-644/17 Eurobolt wynikała z tego, że uwagi przedstawione przez Eurobolt, działającego w charakterze zainteresowanej strony, w odpowiedzi na wnioski Komisji przyjęte w dochodzeniu w sprawie obejścia środków, wszczętym na podstawie art. 13 rozporządzenia nr 1225/2009, nie zostały przedłożone ustanowionemu w tym rozporządzeniu komitetowi doradczemu na 10 dni roboczych przed posiedzeniem tego komitetu, z naruszeniem art. 15 ust. 2 tego rozporządzenia (teza 48).

Taka nieprawidłowość nie mogła jako taka wpłynąć na całe postępowanie. Termin wyznaczony w art. 15 ust. 2 rzeczonego rozporządzenia miał bowiem na celu zapewnić przedstawicielom państw członkowskich zasiadającym w komitecie doradczym wystarczający czas na zapoznanie się z istotnymi informacjami w sprzyjających warunkach przed jego posiedzeniem oraz zdefiniowanie stanowiska służącego zachowaniu ich odpowiednich interesów (teza 49).

O ile zatem brak zachowania rzeczonego terminu mógł wpłynąć na późniejsze etapy postępowania w sprawie rozszerzenia ostatecznego cła antydumpingowego, które powinno prowadzić do przyjęcia rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011, o tyle ta nieprawidłowość nie mogła wpłynąć na wcześniejsze etapy procesu decyzyjnego. W rezultacie nic nie stało na przeszkodzie temu, aby Komisja podjęła postępowanie na etapie, na którym doszło do tej nieprawidłowości i po usunięciu tej nieprawidłowości przystąpiła do przyjęcia nowego aktu (teza 50).

Komisja mogła zatem, w celu wykonania wyroku Eurobolt, wznowić postępowanie na etapie, na którym doszło do naruszenia istotnego wymogu proceduralnego, umożliwiając zatem zagwarantowanie poszanowania wymogów proceduralnych dotyczących konsultacji z komitetem doradczym przewidzianych w art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 1225/2009 (teza 51).

Nic nie stało na przeszkodzie temu, aby Komisja wznowiła postępowanie na etapie, na którym doszło do rzeczonego naruszenia i aby po usunięciu go, przystąpiła ona do przyjęcia nowego aktu (teza 54).

Art. 266 TFUE nakazuje zwrot zapłaconych uprzednio ceł, które nie były prawnie nienależne, lecz prawdą jest, że tak powinno być co do zasady, gdy Trybunał stwierdza nieważność rozporządzenia nakładającego cła antydumpingowe. Jednakże szczegółowy zakres wyroku Trybunału stwierdzającego nieważność i w rezultacie obowiązków, które z niego wynikają, powinien być określony w każdym konkretnym przypadku z uwzględnieniem nie tylko sentencji tego wyroku, ale również uzasadnienia, będącego niezbędną podstawą danego rozstrzygnięcia (teza 55). W wyroku Eurobolt Trybunał stwierdził nieważność rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011 wyłącznie z uwagi na naruszenie zasady proceduralnej wyrażonej w art. 15 ust. 2 rozporządzenia nr 1225/2009. W wyroku tym Trybunał nie badał w ogóle merytorycznej treści tego rozporządzenia wykonawczego i w rezultacie nie podważył ani nie zatwierdził zawartych w nim norm (teza 56).

TSUE odniósł się także do zarzutu, że prawo wymagało całkowitego zwrotu ceł antydumpingowych nałożonych rozporządzeniem nr 723/2011, którego nieważność stwierdzono w wyroku Eurobolt, wskazując, że usuwając naruszenie procedury stwierdzone w wyroku Eurobolt oraz potwierdzając wnioski dochodzenia, które nie zostały zakwestionowane w tym wyroku, Komisja spełniła ciążący na niej na mocy art. 266 TFUE obowiązek przyjęcia środków, których wymagało wykonanie tego wyroku, a także uszanowała prawo wnoszących odwołanie do skutecznej ochrony sądowej.

Podkreślono także, że w dniu przyjęcia spornego rozporządzenia nie istniało żadne orzeczenie sądu Unii stwierdzające nieważność co do istoty (merytorycznie) rozporządzenia wykonawczego nr 723/2011, gdyż Trybunał stwierdził wyłącznie nieważność tego rozporządzenia wykonawczego ze względu na naruszenie procedury, które mogło zostać i zostało usunięte. TSUE wskazał zatem, że usuwając naruszenie procedury, Komisja uszanowała prawo do skutecznej ochrony sądowej wnoszących odwołanie i zapewniła, aby właściwy komitet doradczy obradował z pełnym poszanowaniem istotnych wymogów proceduralnych przewidzianych w obowiązujących przepisach (tezy 70-75).

Podobne do powyższego stanowisko zajął Trybunału Sprawiedliwości w wyroku z dnia 15 marca 2018 r. w sprawie Deichmann C-256/16, co wskazuje na to, że mamy do czynienia z utrwalonym dorobkiem orzecznictwa sądów europejskich w tym zakresie.

Oceniając żądanie skarżącej spółki zawarte w jej wniosku z 2019 r. należy stwierdzić, że oczywistym celem tego wniosku było wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji nakładających na skarżącą obowiązek uiszczenia cła antydumpingowego i podatku VAT i uzyskanie zwrotu uiszczonych z tego tytułu należności. Oczywistym jest, że taki skutek niosłoby za sobą unieważnienie decyzji, nakładających na importera obowiązek zapłaty cła. Za oczywiste musi być uznane także i to, że po 13 latach od dat zgłoszeń celnych, z którymi związane są decyzje, których unieważnienia domaga się strona skarżąca, w przypadku uwzględnienia jej żądania, nie byłoby już możliwości ponownego nałożenia na nią obowiązków uiszczenia cła antydumpingowego i związanego z nim podatku VAT - z powodu upływu terminu przedawnienia.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał jednak, że nie narusza prawa unijnego rozporządzenie wykonawcze zastępujące rozporządzenie poprzednie, dotknięte nieważnością z powodów stricte formalnych (proceduralnych), skoro kwestię przedmiotowego cła antydumpingowego uregulowano w nowym rozporządzeniu w istocie identycznie jak uczyniono to wcześniej w rozporządzeniu nr 723/2011. TSUE stwierdził także, że zgodna z prawem unijnym jest regulacja stwierdzająca, że cła pobrane na podstawie poprzednio obowiązującego rozporządzenia nie podlegają zwrotowi.

TSUE jest najwyższym organem powołanym przez prawo unijne, który wyposażony jest w kompetencje do interpretacji przepisów tego prawa. Wyroki TSUE wiążą państwa członkowskie Unii i muszą być przez nie stosowane.

Prawo unijne, którego kształt tworzą miedzy innymi wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, nie przewiduje automatyzmu w zakresie unieważniania decyzji administracyjnych z zakresu prawa celnego, wydanych na podstawie aktów prawnych, których nieważność stwierdzono.

Z wyroku w sprawie C-517/22 Eurobolt BV wynika, że nałożone na podstawie rozporządzenia 723/2011 cła antydumpingowe były zgodne z prawem materialnym (dochodzenie antydumpingowe przeprowadzono prawidłowo) i brak było podstaw, by podważyć je od strony merytorycznej. Celem uzasadniającym nakładanie przez organy Unii Europejskiej ceł antydumpingowych jest ochrona rynku unijnego przed niszczącymi ten rynek praktykami stosowania zaniżonych cen przez przedsiębiorców spoza obszaru Unii. Skoro rozporządzenie 723/2011 było dotknięte jedynie wadą formalną, która jak okazało się po wznowieniu przez Komisję postępowania po wyroku w sprawie C-644/17 nie miała wpływu na jego merytoryczną treść, to w pełni uzasadniona była konsekwentna ochrona unijnego rynku poprzez "sanowanie" wcześniejszego błędu formalnego w procedurze prowadzącej do wydania rozporządzenia 723/2011 poprzez wydanie rozporządzenia 2020/611.

Sprzeczne z treścią rozporządzenia Komisji nr 2020/611 i wyroku TSUE w sprawie C-517/22 Eurobolt BV byłoby działanie polskich organów celnych umożliwiające zwrot cła zapłaconego na podstawie rozporządzenia 723/2011. Takim zaś działaniem byłoby unieważnienie 70 decyzji ustalających cło antydumpingowe w związku z dokonanym przez skarżącą importem elementów złącznych. W takiej sytuacji przestałby oczywiście istnieć dług celny w zakresie cła antydumpingowego wynikającego z tychże decyzji, a ponowne jego ustalenie byłoby niemożliwe z uwagi na upływ terminów przedawnienia.

Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej co do naruszenia art. 2 Konstytucji RP, a w szczególności wyprowadzanej z tego przepisu zasady niedziałania prawa wstecz należy zwrócić uwagę, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego ukształtowanym. jeszcze przed 2016 r. wynika, że zasada ta zakazuje stanowienia prawa, które wymagałoby stosowania nowo ustanowionych norm do sytuacji zaistniałych przed wejściem w życie tych norm. Odstępstwo od tej zasady dopuszczalne jest wtedy, gdy jest to konieczne do realizacji wartości konstytucyjnej, uznanej w danym wypadku za ważniejszą od wartości chronionej zakazem retroakcji, a także jeżeli przemawia za tym konieczność realizacji innej zasady konstytucyjnej, a realizacja tej zasady nie jest możliwa bez wstecznego działania prawa (zob. wyroki z: 10 grudnia 2007 r., sygn. P 43/07, OTK ZU nr 11/A/2007, poz. 155; 19 marca 2007 r., sygn. K 47/05, OTK ZU nr 3/A/2007, poz. 27; 18 października 2006 r., sygn. P 27/05, OTK ZU nr 9/A/2006, poz. 124).

Trybunał Konstytucyjny w swym orzecznictwie odróżniał retroakcję właściwą od retroakcji pozornej (retrospektywności). Retrospektywność dotyczy stosunków zaistniałych wcześniej i nadal trwających. Wówczas nowe prawo stosuje się bezpośrednio do trwających stosunków prawnych. Trybunał uznaje możliwość korzystania z zasady bezpośredniego działania prawa, jeżeli przemawia za tym ważny interes publiczny, którego nie można wyważyć z interesem jednostki. Retrospektywność prawa polega na tym, że prawodawca stanowi akty normatywne mające zastosowanie do sytuacji trwających po wejściu w życie tych aktów. Retrospektywność implikuje zasadę bezpośredniego działania prawa nowego (zob. wyrok TK o sygn. P 27/05). O tym, że przepisy mają charakter retrospektywny, a nie retroaktywny, mówi się wówczas, gdy nowe przepisy stosuje się do sytuacji prawnych zastanych w chwili wejścia w życie nowelizacji, o ile nie wywołują one skutków dla stosunków i sytuacji prawnych, w zakresie, w jakim istniały one przed ich wejściem w życie (zob. wyrok z 10 lipca 2008 r., sygn. K 33/06, OTK ZU nr 6/A/2008, poz. 106 oraz wyrok o sygn. P 27/05).

Zdaniem Sądu w składzie rozpatrującym niniejszą sprawę zaskarżona decyzja nie stanowi aktu stosowania prawa wydanego z naruszeniem zasady niedziałania prawa wstecz. Prawomocne decyzje o nałożeniu ceł antydumpingowych ukształtowały bowiem sytuację prawną skarżącej spółki w sposób istniejący w dacie orzekania przez organy administracji celno - skarbowej w analizowanym postępowaniu. Wejście w życie rozporządzenia Komisji nr 2020/611 nie spowodowało nałożenia na spółkę nowych obciążeń, które nie zaistniałyby wskutek wydania 70 decyzji o nałożeniu ceł antydumpingowych. Regulacje zawarte w tym rozporządzeniu stanowią realizację szczególnie istotnego celu jakim jest ochrona rynku unijnego przed nieuczciwymi praktykami stosowanymi przez niektórych przedsiębiorców spoza Unii, nie naruszając zarazem żadnych istotnych wartości chronionych przez podstawowe akty prawa unijnego oraz Konstytucję RP.

W tym stanie sprawy, uznając skargę za bezzasadną Sąd oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji wyroku.

-----------------------

2