Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 319/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2016-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Podatki inne
Egzekucyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30
journal: Dz.U. 1993 nr 108 poz 486
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych - tekst jedn.
article: art. 70, art. 341
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 52 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1993 nr 71 poz 342
law: Obwieszczenie Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 17 marca 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.
article: art. 59 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz, Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Protokolant Referent stażysta Paweł Kobylarz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 października 2016 r. sprawy ze skargi P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego - w części uchylającej postanowienie organu pierwszej instancji i umarzającej postępowanie egzekucyjne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] odmówił uwzględniania wniosku zobowiązanej W. M. i umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych oznaczonych numerami [...], [...], [...], [...] wystawionych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanej, między innymi uchylił postanowienie organu pierwszej instancji w części dotyczącej tytułu nr [...] i w tym zakresie umorzył postępowanie egzekucyjne.

Organ odwoławczy ustalił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] prowadzi przeciwko zobowiązanej postępowanie egzekucyjne między innymi na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, obejmującego zaległe składki na ubezpieczenie społeczne rolników za I - IV kwartał 1998 r. Według ustaleń organu odwoławczego odpis tego tytułu wykonawczego został zobowiązanej doręczony 13 lutego 2008 r. za pośrednictwem poczty wraz z odpisem zawiadomienia z dnia 11 lutego 2008 r. o zajęciu rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w [...]

Próba przeprowadzenia egzekucji z rachunku bankowego na podstawie wyżej wymienionego tytułu wykonawczego okazała się nieskuteczna z uwagi na nieposiadanie przez zobowiązaną rachunku w wymienionym wyżej banku. Nieskuteczne okazały się też podejmowane przez organ egzekucyjny wielokrotne próby przeprowadzenia egzekucji z pieniędzy lub majątku ruchomego w miejscu zamieszkania zobowiązanej. Na okoliczność tą spisane zostały raporty o niemożności przeprowadzenia czynności egzekucyjnych oraz protokoły o stanie majątkowym. Z oświadczeń złożonych do protokołu wynika, że zobowiązana nie posiada środków transportu, innych ruchomości czy praw majątkowych podlegających egzekucji. Posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...], położone na terenie Gminy [...], które nie jest przez nią użytkowane.

Następnie na podstawie między innymi tytułu wykonawczego nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2015 r. dokonał skutecznego zajęcia świadczenia emerytalnego przysługującego zobowiązanej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Zajęcie to ZUS przyjął do realizacji w dniu [...] lipca 2015 r., informując organ egzekucyjny, że potrącenie ze świadczenia zostanie dokonane za lipiec 2015 r. Odpis zawiadomienia o zajęciu zobowiązana otrzymała [...] lipca 2015 r.

W dniu [...] lipca 2015 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] wpłynęło pismo zobowiązanej z dnia [...] lipca 2015 r., w którym wnosiła o "anulowanie" zajęcia świadczenia emerytalnego dokonanego zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2015 r. Zobowiązana podniosła, że w sprawie zobowiązań dochodzonych na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez KRUS, toczy się postępowanie sądowe w Sądzie Okręgowym w [...], który zdecyduje czy podlegała ona ubezpieczeniu w KRUS (sygn. akt IV U [...]).

Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] powyższe pismo zobowiązanej początkowo potraktował jako zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wniesione na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (obecnie Dz. U. z 2016 r. poz. 566 ze zm.), dalej u.p.e.a., z zarzutem nieistnienia obowiązku. W związku z tym zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów oraz zawiesił postępowanie egzekucyjne do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zarzutów. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. Prezes KRUS, przedstawiając swoje stanowisko jako wierzyciel, postanowił odrzucić zarzuty.

W toku prowadzonego postępowania pismem z dnia [...] lipca 2015 r. zobowiązana nadal kwestionowała naliczenie przez KRUS składek na ubezpieczenie społeczne objętych między innymi tytułem wykonawczym nr [...] Podnosiła, że posiada gospodarstwo rolne, ale nie podlega z tego tytułu ubezpieczeniu w KRUS. W piśmie tym wniosła również o weryfikację przedawnienia należności dochodzonych na podstawie tytułów wykonawczych.

W związku z powyższym pismem, organ egzekucyjny w dniu [...] sierpnia 2015 r. wystąpił do KRUS z zapytaniem czy objęte wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz ubezpieczenie zdrowotne są nadal wymagalne. W odpowiedzi udzielonej w piśmie z dnia [...] sierpnia 2015 r. wierzyciel poinformował, że przedmiotowe zaległości nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

Ostatecznie Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] na podstawie art. 17 i art. 59 u.p.e.a. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wymienionych wyżej tytułów wykonawczych (w tym tytułu wykonawczego nr [...]). W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wyjaśnił, że pisma zobowiązanej z dnia 6 i 21 lipca 2015 r. z uwagi na termin złożenia (to jest po upływie ustawowego terminu do złożenia zarzutów, ustalonego na podstawie art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.) nie mogą być, jak to wstępnie przyjęto, rozpatrywane w trybie dotyczącym zarzutów egzekucyjnych, tylko należało je rozpatrzeć jako żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 u.p.e.a.

Postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia zobowiązanej, uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia, z uwagi na błędy proceduralne organu egzekucyjnego, to jest zastosowanie przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 u.p.e.a.) procedury obowiązującej przy zarzutach egzekucyjnych (art. 33 u.p.e.a.).

Ponownie rozpatrując sprawę Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że egzekwowane na podstawie wymienionych wyżej tytułów wykonawczych obowiązki zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz ubezpieczenie zdrowotne istnieją, są wymagalne i podlegają egzekucji, nie dopatrując się żadnej z przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a.

W zażaleniu na te postanowienie zobowiązana wskazywała, że uzasadnione jest umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., ponieważ egzekwowany obowiązek nigdy nie istniał. Podnosiła, że ubezpieczono ją przymusowo za lata 1986 - 2014, podczas gdy prawo nakłada obowiązek przymusowego ubezpieczenia tylko w sytuacji posiadania gospodarstwa rolnego i jego prowadzenia. Podkreślała, że nie prowadzi działalności rolniczej. Ponadto, wskazując na obowiązujący aktualnie 5 letni termin przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, twierdziła, że zadłużenie dochodzone między innymi na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] uległo przedawnieniu.

Dyrektor Izby Skarbowej, rozpatrując złożone zażalenie, wyjaśnił, że stosownie do art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu, albo jeżeli obowiązek nie istniał. Według organu odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] jest bezzasadna.

Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że tytułem wykonawczym nr [...] objęte zostały nieuregulowane składki na ubezpieczenie społeczne rolników za okresy od I do IV kwartału 1998 r., wynikające z orzeczenia KRUS z dnia [...] marca 1998 r. nr [...]. Należności te, w ocenie organu odwoławczego, uległy przedawnieniu. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że kwestię przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników regulują:

- od dnia 1 stycznia 1998 r. przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r., Nr 137 poz. 926 ze zm.) w związku z art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.);

- od dnia 2 maja 2004 r. przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.).

Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym w dniach powstania obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne rolników za I, II, III i IV kwartał 1998 r., należności te ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności. Według art. 70 § 3 i § 4 Ordynacji, bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek pierwszej czynności egzekucyjnej, a od 1 stycznia 2003 r. wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został powiadomiony, a po przerwaniu biegu terminu przedawnienia termin ten biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zakończono postępowanie egzekucyjne, z tym, że kolejne wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie przerywa biegu terminu przedawnienia. Ponadto na podstawie art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej (obowiązującego do dnia 31 grudnia 2002 r.), a od dnia 1 stycznia 2003 r. na podstawie art. 70 § 8 tej ustawy - przedawnieniu nie ulegały zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Z tym, że wyrokiem z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/2012 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności przepisu art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. W konsekwencji tego orzeczenia, zabezpieczenie należności hipoteką przymusową ustanowioną na gruncie tego przepisu, to jest do dnia 31 grudnia 2002 r. nie wywołuje już skutku w postaci braku przedawnienia tych należności.

Organ odwoławczy wskazał, że od dnia 2 maja 2004 r. przedawnienie składek na ubezpieczenie społeczne rolników reguluje art. 41 b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, wprowadzony przepisem art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 91, poz. 873). Według art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z dniem 1 stycznia 2012 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., Nr 232, poz. 1378) nastąpiła zmiana treści przepisu art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i termin przedawnienia należności z tytułu składek został skrócony do 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7. W art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 41 b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym wymienioną ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli natomiast przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Odnosząc powyższe uregulowania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] składki na ubezpieczenie społeczne rolników za cztery kwartały 1998 roku wygasły wskutek przedawnienia. Terminy płatności tych należności przypadały odpowiednio w dniach: 31 stycznia, 30 kwietnia, 31 lipca i 31 października 1998 r. Zgodnie więc z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej termin przedawnienia składek upłynął w dniu 31 grudnia 2003 r. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby przed tą datą wystąpiły jakiekolwiek okoliczności przerywające bądź zawieszające bieg terminu przedawnienia składek. Okoliczności takich nie przedstawił i nie udokumentował także wierzyciel. Skutku w postaci braku przedawnienia tych należności nie spowodowało bowiem zabezpieczenie hipoteczne składek, gdyż hipoteka przymusowa zwykła ustanowiona została w dniu [...] listopada 2002 r., czyli w czasie obowiązywania przepisu art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, który wyrokiem z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt SK 40/12 uznany został przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją. Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, że w odniesieniu do tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego składki na ubezpieczenie społeczne rolników za poszczególne kwartały 1998 r. wystąpiła przesłanka z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. obligująca organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z tej przyczyny Dyrektor Izby Skarbowej uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] i w tym zakresie orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Prezes KRUS wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia, to jest w części uchylającej postanowienie organu egzekucyjnego i umarzającej postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]

Skarżący zarzucił naruszenie przepisu art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników obowiązującego od 1 stycznia 1997 r. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 12 września 1996 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. Nr 124, poz. 585). Według skarżącego do końca 1996 r. zgodnie z art. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników – w sprawach nie uregulowanych - do składek na ubezpieczenie społeczne miały zastosowanie przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Począwszy od 1 stycznia 1997 r., zgodnie z art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników do składek na ubezpieczenie społeczne rolników miały zastosowanie przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.), a dopiero w dalszej kolejności przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych. W ocenie skarżącego nowe uregulowania prawne spowodowały, że w zakresie ubezpieczenia i dochodzenia należności składkowych zaczęto stosować między innymi przepisy art. 35 ust. 3, 4 i 5 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Według art. 35 ust. 3 tej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Jednocześnie art. 35 ust. 4 stanowił odmienne uregulowania od dotychczasowego, bowiem bieg terminu przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty zaległości na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Bieg przedawnienia przerywały zatem między innymi pisemne przypomnienia o okresach zalegania z opłatą składek, w których dłużnik był uprzedzony o możliwości dochodzenia należności w trybie egzekucji administracyjnej. Pisma te musiały być doręczone za zwrotnym poświadczeniem odbioru. Zaległych składek nie można było dochodzić, jeżeli od dnia ich opłacenia upłynęło 10 lat. Zdaniem skarżącego, ponieważ przepisy wyżej wymienionych ustaw zostały zastąpione odpowiednio ustawą z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) oraz ustawą z 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), do zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne mają zastosowanie przede wszystkim przepisy pierwszej z tych ustaw, a dopiero w sprawach nieuregulowanych tą ustawą drugiej.

Prezes KRUS wskazał, że począwszy od 2 maja 2004 r. przedawnienie składek regulowały przepisy ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zgodnie z art. 41 b ust. 1 pkt. 5 ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik był zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Następnie z dniem 1 stycznia 2012 r. w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011r., Nr 232, poz. 1378) nastąpiła zmiana treści przepisu art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i termin przedawnienia należności z tytułu składek został skrócony do 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7. Jednocześnie w art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 41 b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, którego bieg rozpoczął sie przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jeżeli natomiast przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Według skarżącego w rozpatrywanej sprawie należności z tytułu składek objęte tytułem egzekucyjnym [...] nie uległy przedawnieniu w świetle obowiązujących przepisów. Najpierw został przerwany bieg 5 letniego terminu przedawnienia, gdyż zobowiązana kilkakrotnie, między innymi 8 kwietnia 1999 r., 3 stycznia 2000 r., 3 stycznia 2001 r., 4 stycznia 2002 r. została powiadomiona przez KRUS przypomnieniami o zaległościach, które były wysyłane do niej za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Jednak rolniczka nie podjęła żadnych działań w kierunku uregulowania zaległości i nie uczyniła żadnych starań i czynności, które spowodowałyby odstąpienie od postępowania egzekucyjnego. Pomimo otrzymywanych informacji nie skorzystała z ulgi w formie układu ratalnego. Skarżący wskazał, że w dniu 11 grudnia 2007 r. sporządzono upomnienie przedegzekucyjne, doręczone zobowiązanej 12 grudnia 2007 r. a 18 stycznia 2008 r. wystawiono tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zadłużenie za poszczególne kwartały 1998 roku. Wobec powyższego zgodnie z art. 41 b ust. 1 pkt 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, bieg 10 letniego terminu przedawnienia został zawieszony do czasu zakończenia postępowania egzekucyjnego. W związku z tym, w ocenie skarżącego, umorzenie postępowania egzekucyjnego jest bezzasadne.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu oraz argumentując przeciwko tezie skarżącego, że do przedawnienia wymagalnych przed dniem 2 maja 2004 r. składek na ubezpieczenia społeczne rolników nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej lecz przepisy ustaw regulujących system ubezpieczeń społecznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona, ponieważ zaskarżone postanowienie, to jest postanowienie organu odwoławczego w części uchylającej postanowienie organu egzekucyjnego i umarzającej postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] jest zgodne z prawem.

Skargą Prezesa KRUS w rozpoznawanej sprawie objęte jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] tylko w tej części, w której organ uchylił postanowienie organu egzekucyjnego i umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] Tytułem tym objęte zostały składki na ubezpieczenie społeczne rolników za poszczególne kwartały 1998 roku. Terminy płatności tych składek przypadały odpowiednio w dniach: 31 stycznia, 30 kwietnia, 31 lipca i 31 października 1998 r.

Bezzasadne jest twierdzenie wierzyciela, że do oceny kwestii przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników za poszczególne kwartały 1998 r. należy stosować przepisy ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) a następnie (od dnia 1 stycznia 1999 r.) przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, nie zaś przepisy Ordynacji podatkowej. Należy bowiem wskazać, że na podstawie odesłania zawartego w art. 52 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1993 r. Nr 71, poz. 342 ze zm.) do końca 1997 roku do przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników miały zastosowanie przepisy art. 30 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.). Następnie w związku z tym, że od 1 stycznia 1998 r. ustawa o zobowiązaniach podatkowych została zastąpiona ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 ze zm.), do oceny przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników odpowiednie zastosowanie miał art. 70 Ordynacji. Wynikało powyższe z treści art. 341 Ordynacji podatkowej, według którego, jeżeli obowiązujące przepisy powołują się na ustawę o zobowiązaniach podatkowych lub odsyłają ogólnie do przepisów o zobowiązaniach podatkowych, stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej (więc także art. 70). Odesłanie zawarte w art. 52 ust. 1 pkt. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników początkowo miało brzmienie "w sprawach nie uregulowanych w ustawie do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych", a od dnia 1 stycznia 1997 r. nadano przepisowi następującą treść: "w sprawach nie uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a ponadto do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych".

Zmiana przepisu art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników polegająca na wprowadzeniu stosowania w sprawach nieuregulowanych w ustawie przepisów o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych nie powodowała wyeliminowania stosowania przepisów o zobowiązaniach podatkowych, w tym przepisów o przedawnieniu, do składek na ubezpieczenie społeczne, ponieważ w treści art. 52 ust. 1 pkt. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, pozostawiona została regulacja, że "w sprawach nie uregulowanych w ustawie ... do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych". Takie pozostawienie regulacji przez ustawodawcę oznaczało, że w tym zakresie w jakim nadal odpowiednio stosowało się przepisy o zobowiązaniach podatkowych (w tym Ordynacji podatkowej od 1 stycznia 1998 r.) nie stosowało się przepisów o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Zwrócić należy uwagę, że przepisy art. 35 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych dotyczyły wyłącznie ściągania składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, co wyraźnie wynika z treści poszczególnych jednostek redakcyjnych tego artykułu. Nie mogły być one zatem stosowane wprost do składek na ubezpieczenie społeczne rolników (skoro wprost dotyczyły wyłącznie składek na ubezpieczenie społeczne pracowników). Można byłoby je stosować co najwyżej odpowiednio. Jednakże odsłania do odpowiedniego stosowania przepisów o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych przepis art. 52 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie zawiera. Natomiast zawiera proste odesłanie do stosowania w sprawach nieuregulowanych w ustawie do przepisów o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych. Takie proste odesłanie eliminowało możliwość odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących ściągania składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, jednakże bez żadnej szkody dla kompletności regulacji. Wskazać bowiem należy, że równoczesne pozostawienie przez ustawodawcę w treści art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nakazu odpowiedniego stosowania w sprawach nie uregulowanych w ustawie do składek na ubezpieczenie przepisów o zobowiązaniach podatkowych, powoduje, że w zakresie przedawnienia odpowiednie zastosowanie miały od dnia 1 stycznia 1997 r. nadal przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych, a od dnia 1 stycznia 1998 r. przepisy Ordynacji podatkowej. Przy tym w rozpoznawanej sprawie, ze względu na daty powstania obowiązku opłacenia składek (w 1998 r.), zastosowania mają tylko przepisy Ordynacji podatkowej.

Pogląd, że do przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników przed dniem 2 maja 2004 r. nie stosowało się odpowiednich przepisów ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, lecz stosowało się przepisy ustawy o zobowiązaniach podatkowych zastąpione następnie przepisami Ordynacji podatkowej, można uznać za ustalony w orzecznictwie sądowym (por. np. wyrok SN z dnia 5 kwietnia 2005 r., sygn. akt I UK 233/04, OSNP 2006/1-2/27, SIP Lex nr 166472, wyrok NSA z dnia 13 listopada 2008 r., II FSK 1571/07, SIP Lex nr 537068, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 października 2009 r., I SA/Bd 443/09, SIP Lex nr 555384)

W związku z przedstawioną wyżej oceną prawną bezcelowe jest rozważanie w rozpoznawanej sprawie czy okoliczności faktyczne sprawy (w szczególności doręczenie zobowiązanej 8 kwietnia 1999 r., 3 stycznia 2000 r., 3 stycznia 2001 r., 4 stycznia 2002 r. wskazanych w skardze przypomnień o zaległościach) pozwalałyby na ustalenie przerwania biegu terminu przedawnienia składek na podstawie art. 35 ust. 4 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a od 1 stycznia 1999 r. na podstawie art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Opisany wyżej stan prawny utrzymywał się do dnia 2 maja 2004 r., to jest do dnia wejścia w życie następnej zmiany przepisu art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którą odpowiednie stosowanie do składek na ubezpieczenie rolników mają tylko przepisy Ordynacji podatkowej wyczerpująco wymienione w zmienionym art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy. Wśród tych wymienionych przepisów nie ma żadnego przepisu o przedawnieniu. Taki stan prawny utrzymuje się nadal. Równocześnie z wyeliminowaniem nakazu odpowiedniego stosowania do składek na ubezpieczenie społeczne rolników przepisów Ordynacji podatkowej o przedawnieniu wprowadzone zostały na podstawie art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 91, poz. 873) przepisy art. 41 b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, regulujące samodzielnie i wyczerpująco przedawnienie składek na ubezpieczenie społeczne rolników, w tym również przedłużające termin przedawnienia składek do 10 lat.

Zmiana ta jednak nie ma już znaczenia dla rozpoznawanej sprawy. W szczególności nie ma zastosowania nowy termin przedawnienia, ponieważ, jak prawidłowo ocenił Dyrektor Izby Skarbowej, obowiązek z tytułu składek należnych od zobowiązanej za poszczególne kwartały 1998 r. wygasł, na skutek przedawnienia składek z dniem 31 grudnia 2003 r., a więc przed dniem wejścia w życie omówionej wyżej zmiany. Termin płatności tych należności przypadał bowiem odpowiednio w dniach: 31 stycznia, 30 kwietnia, 31 lipca i 31 października 1998 r. Zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej termin przedawnienia składek upłynął w dniu 31 grudnia 2003 r. Jak prawidłowo wskazał organ odwoławczy, z akt sprawy nie wynikało, aby przed tą datą wystąpiły jakiekolwiek zdarzenia przerywające bądź zawieszające bieg terminu przedawnienia. Okoliczności takich w toku prowadzonego postępowania nie przedstawił i nie udokumentował także wierzyciel. Doręczenie dłużniczce, załączonych do skargi do sądu, przypomnień z 8 kwietnia 1999 r., 3 stycznia 2000 r., 3 stycznia 2001 r. i 4 stycznia 2002 r. o stanie zaległości z tytułu m.in. składek na ubezpieczenie społeczne, a także informujących o możliwości dochodzenia należności w trybie egzekucji administracyjnej, nie powodowało skutku w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia. W szczególności, według art. 70 § 3 i 4 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r., bieg terminu przedawnienia był przerywany wskutek pierwszej czynności egzekucyjnej, o której podatnik został powiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegł on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zakończono postępowanie egzekucyjne. Nie ma wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie doręczenie zobowiązanej wyżej wskazanych przypomnień, mających charakter informacyjny, nie było dokonywaniem czynności egzekucyjnych. Nie toczyło się wówczas postępowanie egzekucyjne, nie były to czynności organu egzekucyjnego a i sama treść czynności nie odpowiadała treści czynności egzekucyjnych.

Ponadto organ prawidłowo ustalił, że skutku w postaci braku przedawnienia należności nie spowodowało zabezpieczenie hipoteczne składek, gdyż hipoteka przymusowa zwykła ustanowiona została w dniu 4 listopada 2002 r., to jest w czasie obowiązywania przepisu art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, według którego nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki. Przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 uznany został za niezgodny z Konstytucją. Wtórną niekonstytucyjnością dotknięty jest także przepis art. Art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który od dnia 1 stycznia 2003 r. jest odpowiednikiem wcześniejszego art. 70 § 6 Ordynacji. Jego redakcja różni się od zakwestionowanego przez Trybunał art. 70 § 6 zasadniczo tym, że zawarta w nim norma prawna została rozszerzona o zastaw skarbowy. Co do istoty można stwierdzić, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej obowiązujący od dnia 1 stycznia 2003 r., oraz art. 70 § 6 Ordynacji w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. i ocenianym przez Trybunał Konstytucyjny, zawierają tożsamą normę prawną. Z uwagi na tożsamość obydwóch norm można mówić o tzw. skutku niekonstytucyjności wtórnej art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Samo ustanowienie hipoteki w omawianej sprawie nie ma zatem żadnego znaczenia dla biegu terminu przedawnienia składek.

Podsumowując trzeba stwierdzić, że organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że należne od zobowiązanej składki na ubezpieczenie społeczne rolników objęte tytułem wykonawczym nr [...] przedawniły się z dniem 31 grudnia 2003 r. Skutkiem przedawnienia jest wygaśnięcie zobowiązania. W związku z tym Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo uchylił postanowienie organu egzekucyjnego w odpowiedniej części i umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718).