Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1363/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6018 Dopuszczenie organizacji ekologicznej do udziału w postępowaniu w sprawie o symbolu 601
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 174 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 25, art. 32, art. 49f
journal: Dz.U. 2020 poz 471
law: Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia del. WSA Piotr Broda (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowanego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Po 432/21 w sprawie ze skargi J.C. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowanego z dnia 7 maja 2021 r. nr WOA.7722.66.2021.ARO w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 31 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 432/21, uwzględnił skargę J.C. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: WINB) z 7 maja 2021 r. znak: WOA.7722.66.2021.ARO w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego i uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 1 marca 2021 r. nr 6/2021 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej: PINB) postanowieniem z dnia 18 listopada 2016 r. wstrzymał roboty budowalne przy budowie budynku gospodarczego, ustalił wymagania dotyczące niezbędnych zabezpieczeń obiektu oraz nałożył na inwestora obowiązek przedłożenia do dnia 28 lutego 2017 r. ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy, czterech egzemplarzy projektu budowlanego oraz oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością tj. działką [...]. WINB w wyniku rozpatrzenia złożonego zażalenia postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2017 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do rozpoznania przez organ I instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że zasadnicze wątpliwości budzi przedmiot postępowania.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy PINB postanowieniem z dnia 15 maja 2017 r. nałożył na inwestora obowiązki, takie jak w postanowieniu z dnia 18 listopada 2016 r. W wyniku rozpoznania zażalenia, postanowieniem z dnia 28 lipca 2017 r. WINB uchylił zaskarżone postanowienie i samodzielnie rozstrzygnął sprawę poprzez nakazanie przedłożenia do dnia 31 października 2017 r. decyzji o warunkach zabudowy, czterech egzemplarzy projektu budowlanego oraz oświadczenie o prawie do nieruchomości, a także wstrzymał roboty budowlane przy budowie budynku gospodarczego (7,91 x 6,38 m) na działce nr [...].

J.C. (inwestor) złożył skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, a także wniosek o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem z dnia 28 lipca 2017 r. z uwagi na pojawienie się nowych okoliczności. Wyrokiem z dnia 6 września 2018 r. o sygn. akt II SA/Po 851/17 Sąd Wojewódzki oddalił skargę inwestora, zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 3520/18 oddalił skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji.

Pismem z dnia 25 stycznia 2021 r. inwestor zwrócił się do PINB z wnioskiem o wskazanie budynku, którego dotyczy postępowanie administracyjne, ponieważ jak stwierdził, na jego działce nie znajduje się budynek gospodarczy o wymiarach 7,91 x 6,38 m, lecz o wymiarach 11,46 x 6,4 m. W związku z tym, inwestor zwrócił się do PINB z wnioskiem o umorzenie postępowania legalizacyjnego według "nowych przepisów".

PINB postanowieniem z dnia 1 marca 2021 r. nr NB.4200.47.2016.BBK PINB odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia postępowania oraz wszczęcia postępowania legalizacyjnego na podstawie art. 49f ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2020 r. poz. 1333 ze zm.) dalej: "p.b.", dotyczącego budynku gospodarczego na działce [...]. Inwestor wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Pismem z dnia 8 marca 2021 r. pełnomocnik inwestora złożył zażalenie na postanowienie PINB z dnia 1 marca 2021 r. i sprecyzował, że pismo z dnia 25 stycznia 2021 r. należało potraktować jako wniosek o umorzenie postępowania administracyjnego.

WINB postanowieniem z dnia 7 maja 2021 r. nr WOA.7722.66.2021.ARO WWINB uchylił postanowienie organu I instancji w całości i na podstawie art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) dalej: "k.p.a." odmówił wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego wskazując w uzasadnieniu, iż nie można umorzyć postępowania legalizacyjnego i wszcząć nowego postępowania według "nowych" przepisów, bowiem postępowanie legalizacyjne już przecież trwa i toczy się od 2016 roku według przepisów p.b. w brzmieniu sprzed dnia 19 września 2020 r.

Inwestor wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której podniesiono zarzut naruszenia: 1) art. 49f p.b. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy stwierdzono budowę obiektu budowlanego bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia od zakończenia budowy minęło co najmniej 20 lat; 2) art. 7 k.p.a. w związku z art. 75, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy okoliczności faktycznych oraz dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego; 3) art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 w zw. z art. 136 i art. 15 k.p.a. poprzez odstąpienie przez organ II instancji od powtórnego merytorycznego rozpoznania sprawy w całej jej rozciągłości; 4) art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie faktyczne, błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego; 5) , art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak oceny wartości dowodowej dokumentacji fotograficznej i kartograficznej; 6) art. 7 w związku z art. 8, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewywiązanie się przez organ II instancji z obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności przez niedokonanie jego wszechstronnej, całościowej oceny oraz nie odniesienie się do dokumentów przedstawionych przez stronę; 7) art. 105 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niedostrzeżenie przez organy nadzoru budowlanego bezprzedmiotowości prowadzonego postępowania legalizacyjnego; 8) art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, iż zachodzą przesłanki do uchylenia postanowienia i odmowy wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego, jak również do umorzenia dotychczas prowadzonego postępowania.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienie PINB, zobowiązanie organu przez Sąd do wydania postanowienia nakazującego wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego z art. 49f p.b. zgodnie z wnioskiem z dnia 25 stycznia 2021 r., umorzenie postępowania administracyjnego dotyczącego nieistniejącego budynku o wymiarach 7,91 x 6,38 m z postanowienia PINB z dnia 15 lipca 2017 r., ewentualnie zobowiązanie PINB do umorzenia tego postępowania. Skarżący wniósł także o przeprowadzenie postępowania uzupełniającego z dokumentu przedłożonego z pismami w toku postępowania sądowoadministracyjnego tj. mapy ewidencyjnej, celem ustalenia stanu faktycznego w zakresie wymiarów budynku gospodarczego. Skarżący wniósł o jego przesłuchanie, przeprowadzenie rozprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów pomocy prawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu powołanym wyżej wyrokiem wskazał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie zarzuty były zasadne. Dalej Sąd zwrócił uwagę, iż skarżący wniósł o umorzenie toczącego się od 2016 r. postępowania legalizacyjnego dot. samowolnie wybudowanego budynku gospodarczego oraz o wszczęcie postępowania legalizacyjnego według "nowych przepisów" tj. art. 49f p.b. Następnie Sąd I instancji przytoczył treść art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 471 ze zm.), dalej: "nowelizacja p.b." (w odniesieni do twierdzeń WINB, który na tenże przepis się powoływał w swojej argumentacji) tj.: "Do spraw uregulowanych ustawą zmienianą w art. 1, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej, przepisy ustawy zmienianej w art. 1 stosuje się w brzmieniu dotychczasowym" i podniósł, iż kluczowymi słowami w brzmieniu powołanego przepisu są słowa "do spraw", co oznacza, że postępowanie administracyjne wszczęte w 2016 r. w przedmiocie legalizacji budynku gospodarczego powinno się toczyć według trybu legalizacyjnego uregulowanego w p.b. według brzmienia sprzed 19 września 2020 r. Sąd wojewódzki wskazał, że przepis art. 25 nowelizacji p.b. ogranicza się jedynie do zastosowania przepisów procedury, według której było i jest prowadzone postępowanie. Tenże przepis nakazuje jedynie stosować te przepisy p.b. sprzed 19 września 2020 r., które regulują "sprawy", co do których toczy się już postępowanie legalizacyjne. Nie wyłącza to jednak możliwości zastosowania przepisów, które na mocy nowelizacji p.b. zostały wprowadzone do p.b.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że nowelizacją ustawodawca wprowadził drugi, konkurencyjny tryb postępowania legalizacyjnego tj. "uproszczone postępowanie legalizacyjne", który może zostać zastosowany jeżeli nie wydano decyzji o nakazie rozbiórki w "tradycyjnym" trybie, a do tego, w myśl art. 49f ust. 1 p.b., także gdy od zakończenia budowy spornego obiektu budowlanego minęło co najmniej 20 lat. Zamiarem ustawodawcy było możliwie szerokie stosowanie nowej regulacji do starych samowoli budowlanych. W ocenie Sądu kwestia wszczęcia i prowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego powinna być wyłączona z rozważań dotyczących art. 25 nowelizacji p.b., gdyż ta regulacja intertemporalna w ogóle nie odnosi się do uproszczonego postępowania legalizacyjnego.

W ocenie Sądu I instancji – wbrew twierdzeniom organu odwoławczego - uproszczone postępowanie legalizacyjne może być pod określonymi warunkami wszczęte (art. 49f ust. 5 p.b. oraz art. 32 nowelizacji p.b.), chociażby w odniesieniu do danego obiektu prowadzono już inne postępowanie legalizacyjne "zwykłe". Ponadto to uprawnieniem skarżącego jest możliwość wyboru trybu, jaki znajdzie zastosowanie. W toku dotychczas prowadzonego postępowania nie udało się dotąd ustalić dokładnej daty powstania budynku gospodarczego. Ustalenie zaś daty zakończenia budowy tegoż obiektu ma zasadnicze znaczenie dla wyboru trybu postępowania legalizacyjnego. Wobec powyższego Sąd wojewódzki wskazał, że o tym, czy należy zastosować tryb "uproszczony" przesądzi PINB, który ustali bez wątpliwości datę zakończenia budowy budynku gospodarczego. Jeżeli tę datę i dzień 25 stycznia 2021 r. dzieli 20 lat i więcej, PINB będzie prowadzić postępowanie według trybu uproszczonego, zaś jeżeli ten okres jest krótszy, PINB będzie kontynuować postępowanie na podstawie art. 48 ust. 1 p.b. w związku z art. 25 nowelizacji p.b.

Na koniec Sąd I instancji odniósł się do reszty podniesionych przez skarżącego zarzutów i uznał je za bezzasadne. Przede wszystkim Sąd zaznaczył, że nieprawdziwe jest twierdzenie, co do wielkości i lokalizacja budynku gospodarczego, gdyż skarżący przez tyle lat postępowania nigdy wymiarów tych nie kwestionował.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł WWINB zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego tj.:

1) art. 174 pkt 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." poprzez: błędną wykładnię prawa materialnego polegającą na mylnym rozumieniu treści art. 25 nowelizacji p.b. i w konsekwencji błędne przyjęcie, że jest dopuszczalne wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o jakim mowa w art. 49f ust. 1 pkt 1, ust. 2 p.b. w stosunku do obiektu budowlanego, co do którego w dniu 15 maja 2017 r. wstrzymano roboty budowlane oraz nałożono obowiązki w myśl art. 48 ust. 2 i 3 p.b. tj., w brzmieniu przed 19 września 2020 r.;

2) mylnym rozumieniu treści art. 25 nowelizacji p.b. i w konsekwencji błędne przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie do spraw wszczętych i zakończonych decyzją administracyjną o nakazie rozbiórki, prowadzonych w trybie art. 48 p.b. w brzmieniu sprzed 19 września 2020 r.;

3) mylnym rozumieniu treści art. 32 nowelizacji p.b. i w konsekwencji błędne przyjęcie, że w stosunku do obiektów budowlanych, co do których przed wejściem w życie nowelizacji p.b. prowadzono postępowanie legalizacyjne i nie wydano decyzji administracyjnej o rozbiórce jest możliwe zastosowanie uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o jakim mowa w art. 49f i nast. p.b.;

II. przepisów postępowania tj.:

1) art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a., art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez bezpodstawne twierdzenie, że organy nadzoru budowlanego nie ustaliły daty zakończenia budowy budynku gospodarczego (7,91 x 6,38) zlokalizowanego na działce nr [...] w S.

Mając powyższe na względzie, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na postanowienie WINB, przy uwzględnieniu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych, zrzekając się jednocześnie rozpoznania sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu skargi rozwinięto podniesione zarzuty.

Skarżący w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej odrzucenie w całości oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej w całości i zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Z ostrożności procesowej skarżący wniósł o zasądzenie od organu na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy wskazać, że w myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania sądowego, określone w art. 183 § 2 pkt 1-6 p.p.s.a., należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów wyartykułowanych w podstawach skargi kasacyjnej.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organy administracji publicznej zasadnie odmówiły wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnego, w trybie art. 49f p.b., w sytuacji gdy toczyło się już postępowanie legalizacyjne w stosunku do tego samego obiektu wszczęte przed dniem wejścia w życie art. 49f p.b. Na tak postawione pytanie należy udzielić odpowiedzi negatywnej.

Prawidłowo Sąd Wojewódzki dokonał weryfikacji przyjętej przez organy nadzoru budowlanego wykładni przepisu art. 25 nowelizacji p.b. przy jednoczesnym uwzględnieniu art. 32 tej ustawy i ją zakwestionował.

Zgodnie z art. 25 nowelizacji p.b., do spraw uregulowanych ustawą zmienianą w art. 1, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, przepisy ustawy zmienianej w art. 1 stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Stosownie zaś do dyspozycji art. 32 nowelizacji p.b., nie można wszcząć uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o którym mowa w art. 49f ustawy zmienianej w art. 1, w stosunku do obiektów budowlanych, do których wydano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy decyzję o nakazie rozbiórki. Zawarta w art. 25 nowelizacji p.b. regulacja intertemporalna nakazuje stosować dotychczasowe przepisy Prawa budowlanego do toczących się spraw administracyjnych (wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie nowelizacji p.b.), w tym spraw o legalność obiektów budowlanych prowadzonych na podstawie artykułu 48 i nast. p.b., bądź na podstawie przepisów art. 37 i 40 Prawa budowlanego z 1974 r. przez odesłanie z art. 103 ust. 2 p.b.

Należy podzielić stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że skoro uproszczone postępowanie legalizacyjne wprowadzono do ustawy Prawo budowlane dopiero ustawą z dnia 13 lutego 2020 r., a w poprzednio obowiązującej wersji ustawy takie rozwiązanie nie funkcjonowało, to w związku z tym przyjąć trzeba, że art. 25 nowelizacji p.b. nie mógł odsyłać w zakresie uproszczonego postępowania legalizacyjnego do rozwiązań dotychczasowych. Te bowiem przed wejściem w życie ustawy zmieniającej nie funkcjonowały. To generalne odesłanie ustawodawcy nie ma więc zastosowania do przepisów określonych w art. 32 nowelizacji p.b. w zakresie uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Kwestia wszczęcia i prowadzenia tego nowego postępowania legalizacyjnego musi być wyłączona z rozważań dotyczących art. 25 ustawy zmieniającej. Niewątpliwie, uproszczone postępowanie legalizacyjne, o którym mowa w art. 49f p.b., jest postępowaniem szczególnym i odrębnym względem zwykłych postępowań legalizacyjnych przewidzianych w art. 48 p.b. oraz art. 37 i 40 Prawa budowlanego z 1974 r. Trafnie zatem Sąd Wojewódzki stwierdził, że uproszczone postępowanie legalizacyjne może być pod określonymi warunkami wszczęte nawet wówczas, gdy w odniesieniu do danego obiektu prowadzone jest inne zwykłe postępowanie legalizacyjne. Przepis art. 32 nowelizacji p.b. jest jedynym przepisem intertemporalnym, który odnosi się do uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Wyklucza on możliwość wszczęcia postępowania na podstawie artykułu 49f ust. 1 p.b. jedynie w stosunku do obiektów budowlanych, do których wydano przed dniem 19 września 2020 r. decyzję o nakazie rozbiórki. Sąd Wojewódzki dokonując interpretacji art. 32 nowelizacji p.b. zasadnie zastosował wnioskowanie z przeciwieństwa (a contrario), przyjmując, że w stosunku do obiektów budowlanych, co do których nie wydano przed wejściem w życie nowelizacji p.b. decyzji o rozbiórce, przepisy dotyczące postępowania legalizacyjnego uproszczonego znajdują zastosowanie. Prawidłowe rozumienie treści przepisów art. 25 i art. 32 nowelizacji p.b. wskazuje, że w stosunku do obiektów budowlanych, co do których wszczęto postępowanie legalizacyjne na podstawie dotychczasowych przepisów Prawa budowlanego, ale nie wydano decyzji o nakazie rozbiórki, możliwe jest zastosowanie uproszczonego postępowania legalizacyjnego, o jakim mowa w art. 49f p.b. Odmienna wykładnia wymienionych przepisów prowadziłaby do nieuzasadnionego ograniczenia nowej regulacji z artykułu 49f p.b., podczas gdy celem wprowadzonych przez ustawodawcę rozwiązań było niewątpliwie jak najszersze uporządkowanie starych samowoli budowlanych. Zasadnie przy tym odwołał się Sąd Wojewódzki do uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej z dnia 13 lutego 2020 r. (druk sejmowy nr 121, IX kadencja), w którym dostrzeżono, że wobec dotychczas obowiązujących w prawie budowlanym regulacji właściciele zwykle nie podejmują próby legalizacji samowolnie zrealizowanych obiektów budowlanych z obawy przed wysokimi opłatami legalizacyjnymi, a także obawiając się wydania przez organ nadzoru budowlanego decyzji o rozbiórce - przede wszystkim ze względu na ich niezgodność z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. W rezultacie, dążąc do usunięcia barier w sprawach legalizacji starych samowoli budowlanych, których realizacja została zakończona przynajmniej 20 lat temu, wprowadzono uproszczone postępowanie legalizacyjne, w ramach którego zrezygnowano z opłat legalizacyjnych oraz wymogu zgodności obiektu budowlanego z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W ocenie projektodawcy nowa procedura powinna zachęcić właścicieli do legalizacji starych samowoli budowlanych, co pozwoli uregulować stan prawny takich obiektów i zwiększyć ich bezpieczeństwo, gdyż zalegalizowane obiekty podlegają okresowym kontrolom wynikającym z rozdziału 6 Prawa budowlanego.

Powyższe uwarunkowania przemawiają za taką interpretacją przepisów Prawa budowlanego oraz art. 25 i art. 32 nowelizacji p.b., zgodnie z którą prowadzenie procedur legalizacyjnych w trybie zwykłym (art. 48 p.b. ew. art. 37 i 40 Prawa budowlanego z 1974 r.) nie stanowi przeszkody do wszczęcia uproszczonego postępowania legalizacyjnej (art. 49f p.b.). Pogląd przeciwny oznaczałby, że możliwość skorzystania przez właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego z dobrodziejstwa uproszczonej procedury legalizacji uzależniona byłaby od tego, aby organ nadzoru nie wszczął przed 19 września 2020 r. postępowania legalizacyjnego. Tymczasem sama okoliczność prowadzenia bądź nieprowadzenia postępowania legalizacyjnego na podstawie przepisów Prawa budowlanego sprzed nowelizacji nie uzasadnia takiego różnicowania uprawnień podmiotów zainteresowanych korzystniejszą procedurą uproszczoną, bowiem w świetle art. 49f p.b. znaczenie ma wyłącznie fakt upływu co najmniej 20 lat od zakończenia budowy obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia lub pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia (por. wyrok NSA z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2857/21, LEX nr 3565486).

Na gruncie niniejszej sprawy, analiza akt prowadzi do wniosku, że w stosunku do wnioskowanego budynku gospodarczego przed dniem wejścia w życie nowelizacji p.b. nie została wydana decyzja o nakazie rozbiórki. W związku z powyższym nie było przeszkód do zastosowania w tym przypadku przepisów regulujących uproszczone postępowanie legalizacyjne. Jednakże rację ma Sąd Wojewódzki, że w ramach tego postępowania niezbędne jest jednoznaczne ustalenie daty zakończenia budowy spornego obiektu budowlanego ze względu na treść art. 49f ust. 1 p.b., który uzależnia wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego od upływu 20 lat od momentu zakończenia budowy. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej data zakończenia budowy budynku gospodarczego nie została jednoznacznie ustalona, a z cała pewnością twierdzenia organu, że budynek został wzniesiony po styczniu 1996 r. nie stanowi takich ustaleń.

Naczelny Sąd Administracyjny, wobec braku podstaw prawnych branych pod rozwagę z urzędu, na mocy art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Jednocześnie na mocy art. 182 § 2 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W zakresie dotyczącym orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego z tytułu udzielonej skarżącemu pomocy prawnej z urzędu, właściwy pozostaje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu.