Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1009/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 128 ust. 1 oraz art. 130 ust. 4
journal: Dz.U. 2022 poz 1681
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ AWSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 18 kwietnia 2023 r. nr O-III.6231.2.2023 w przedmiocie odmowy udostępnienia ksiąg metrykalnych w celu wykonania fotografii I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia 6 marca 2023 r. nr USC.5364.1.2023; II. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz skarżącego K. M. kwotę 717 zł /słownie: siedemset siedemnaście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Podkarpackiego (dalej: "Wojewoda", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 18 kwietnia 2023 r. nr O-III.6231.2.2023, wydana w przedmiocie odmowa udostępnienia ksiąg metrykalnych w celu wykonania fotografii.

Wydanie postanowienia poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu:

Wnioskiem z 15 lutego 2023 r. KM (dalej: "Skarżący") zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego [...] (dalej: "Kierownik" lub "Organ I instancji") wyrażenie zgody na sfotografowanie ksiąg metrykalnych znajdujących się w zasobach Urzędu Stanu Cywilnego w [...], do 1922 r. włącznie (urodzenia) oraz do 1942 r. włącznie (małżeństwa i zgony). Jako uzasadnieniu wniosku KM przywołał treść art. art. 130 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1378 z późn. zm.) – dalej: "p.a.s.c.".

Decyzją z [...] marca 2023 r. nr [...] Kierownik odmówił udostępnienia ksiąg metrykalnych w celu wykonania fotografii aktów znajdujących się w księgach metrykalnych. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, decyzją z 18 kwietnia 2023 r. nr O-III.6231.2.2023 Wojewoda utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję Organu I instancji.

Organy wskazały, że Urząd Stanu Cywilnego w [...] jest w posiadaniu następujących ksiąg:

1. Dla miejscowości [...]:

– księga łączona zawierająca: urodzenia (1911-1948), małżeństwa (1922-1948) i zgony (1922-1948).

2. Dla miejscowości [...]:

– księga urodzeń (1890-1945).

3. Dla miejscowości [...]:

– księga urodzeń (1890-1945);

– księga małżeństw (1890-1945);

– księga zgonów (1890-1945).

4. Dla miejscowości [...]:

– księga urodzeń (1890-1945 i 1914-1945).

5. Dla miejscowości [...]:

– księga urodzeń (1906-1945);

– księga małżeństw (1906-1945);

– księga zgonów (1906-1945).

6. Dla miejscowości [...]:

– księga urodzeń (1837-1924 i 1924-1949);

– księga małżeństw (1872-1945);

– księga łączona dla miejscowości [...] (1919-1949).

Organy podały, że kwestia zasad dostępu do ksiąg stanu cywilnego sporządzonych przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1378 z późn. zm.) – dalej: "p.a.s.c." i sporządzonych w nich aktów stanu cywilnego oraz rodzaju wydawanych dokumentów, uzależniona jest od daty zamknięcia danej księgi. Na gruncie obowiązujących przepisów, kierownik urzędu stanu cywilnego przekazuje do właściwych archiwów państwowych księgi stanu cywilnego prowadzone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy wraz z aktami zbiorowymi rejestracji stanu cywilnego oraz skorowidzami alfabetycznymi po upływie 100 lat od zamknięcia księgi urodzeń, a po upływie 80 lat od zamknięcia księgi małżeństw i księgi zgonów, o czym stanowi art. 128 ust. 1 ww. ustawy. Jeśli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, to termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze. W efekcie księga stanu cywilnego zawierająca np. księgi urodzeń, małżeństw i zgonów, powinna być przechowywana przez okres właściwy dla księgi urodzeń, czyli przez najdłuższy możliwy. "Udostępnianie" aktów stanu cywilnego znajdujących się w takiej księdze dla której nie upłynął jeszcze okres jej przechowywania urzędzie stanu cywilnego, podlega przepisom ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Organy podały, że maksymalne okresy przechowywania ksiąg stanu cywilnego w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...] jeszcze nie upłynęły - księgi nie zostały zamknięte. Nie powstał zatem obowiązek ich przekazania do właściwego archiwum państwowego, przez co nie stały się materiałami archiwalnymi. I tak odpowiednio: księga łączona dla miejscowości [...] zawierająca akty urodzeń (1911-1948), małżeństw (1922-1948) i zgonów (1922-1948), jako księga łączona z aktami urodzeń, musi być przechowywana w urzędzie co najmniej do końca 2048 roku. Księgi urodzeń dla miejscowości [...] (1890-1945), [...] (1890-1945), [...] (1890-1945 i 1914-1945) i [...] (1906-1945) muszą być przechowywane w urzędzie co najmniej do 2045 roku. Księgi urodzeń dla miejscowości [...] (1837-1924 i 1924-1949) muszą być przechowywane w urzędzie co najmniej do roku 2024 i 2049. Księgi małżeństw dla miejscowości [...] (1890-1945), [...] (1906-1945) i [...] (1872-1945) muszą być przechowywane w urzędzie co najmniej do 2025 roku. Księgi zgonów dla miejscowości [...] (1890-1945) i [...] muszą być przechowywane w urzędzie co najmniej do 2025 roku. Natomiast księga łączona dla miejscowości [...] (1919-1949) powinna być przechowywana w urzędzie co najmniej do 2049 roku.

W związku z powyższym, skoro nie upłynęły jeszcze maksymalne okresy przechowywania ksiąg stanu cywilnego we właściwym urzędzie stanu cywilnego, to nie może mieć zastosowania przepis art. 130 ust. 4 p.a.s.c. Artykuł ten przewiduje, że tylko w odniesieniu do ksiąg stanu cywilnego, co do których okres przechowywania już upłynął i powstał obowiązek ich przekazania do archiwum państwowego, dopuszczalne jest udostępnienie przez właściwego kierownika urzędu stanu cywilnego tych ksiąg na zasadach określonych w ustawie z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Organy wskazały, że w opisywanej sprawie udostępnianie aktów stanu cywilnego zawartych w wyżej wskazanych księgach możliwe jest jedynie na podstawie przepisów p.a.s.c.. Udostępnienie ich na zasadach określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach będzie możliwe dopiero po upływie okresu przechowywania ksiąg w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...], o czym poinformowano Skarżącego.

Wojewoda wskazał dodatkowo, że zdaniem Skarżącego każda księga znajdująca się w łączonej księdze stanowi odrębną księgę stanu cywilnego, więc terminy ich przechowywania w USC winny być liczone dla każdej z osobna. Tymczasem przepis art. 128 ust. 1 p.a.s.c. w ocenie Wojewody stanowi, że jeżeli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze. Zatem powszechna dostępność do takiego aktu rozpoczyna się z momentem zamknięcia księgi stanu cywilnego, co w przypadku księgi łączonej jest równoznaczne z zamknięciem ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze i dopiero wówczas kierownik urzędu stanu cywilnego uzyskuje uprawnienie do udostępnienia aktu stanu cywilnego zarejestrowanego w tej księdze przy zastosowaniu ustawy z 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (o ile nie nastąpiło faktyczne przekazanie księgi do archiwum państwowego). Nawet, gdyby w omawianym przypadku wyodrębnić poszczególne księgi ze znajdujących się w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...] tzw. ksiąg łączonych, których udostępnienia żąda odwołujący, to i tak okresy ich przechowywania jeszcze by nie minęły (księga urodzeń dla miejscowości [...] zostanie zamknięta najwcześniej w 2048 r., księga małżeństw i zgonów dla miejscowości [...] w 2028 r., a księga łączona dla miejscowości [...] w 2029 r.). Nie można oczekiwać od kierownika urzędu stanu cywilnego, że będzie postępował wbrew obowiązującym przepisom i udostępni księgi stanu cywilnego celem ich sfotografowania mimo tego, że księgi te są jeszcze nie zamknięte. Jeżeli więc w sprawie nie ma podstaw do zastosowania art. 130 ust. 4 p.a.s.c., to tym bardziej brak jest również podstaw do stosowania zasad wynikających z ustawy z dnia 14 lipca 1983 r., której naruszenie zarzuca odwołujący. Skarżący może natomiast na podstawie art. 130 ust. 5 p.a.s.c. żądać umożliwienia nieodpłatnego wykonania fotokopii aktów stanu cywilnego, jeśli wykaże interes prawny do tej czynności (art.45 ust. 1 p.a.s.c.).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, KM wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania.

Zdaniem Skarżącego, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem:

1. art. 128 ust. 1 p.a.s.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że normy tam zawarte regulują zasady udostępniania opisanych tam akt stanu cywilnego osobom trzecim, a przez to że stanowią one podstawę do odmowy udostępniania takich akt skarżącemu celem ich digitalizacji, podczas gdy przepisy te regulują zasady przekazywania ksiąg stanu cywilnego z urzędu stanu cywilnego do archiwum, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej do odmowy udostępnienia ksiąg do digitalizacji;

2. art. 16a ust. 1 oraz art. 16d ust. 1 pkt 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach w zw. z art. 130 ust. 4 p.a.s.c poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy art. 130 ust. 4 p.a.s.c. jasno stanowi, że akta stanu cywilnego sporządzone przed wejściem w życie p.a.s.c., po upływie 80 lat (dla ksiąg małżeństw i zgonów) i 100 lat (księgi urodzeń) od zamknięcia księgi, tak długo jak długo nie zostały przekazane do archiwum, są udostępniane przez kierownika urzędu stanu cywilnego na zasadach określonych w u.n.z.a., a zgodnie z art. 16a ust. 1 u.n.z.a., każdemu przysługuje prawo dostępu do materiałów archiwalnych, natomiast zgodnie z art. 16d ust. 1 pkt. 1 lit. a u.n.z.a. podmioty zobowiązane udostępniają zainteresowanym materiały archiwalne przez umożliwienie osobistego utrwalenia ich treści w postaci m.in. odwzorowań cyfrowych;

3. art. 130 ust. 5 P.s.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że ma on zastosowanie w niniejszej sprawie do skarżącego (i może być odmową udostępnienia żądanych akt do digitalizacji), podczas gdy ten przepis stosuje się wyłącznie do osób uprawnionych do otrzymania odpisu akt stanu cywilnego (niezależnie od tego czy upłynął okres przechowywania akt czy nie), a bezspornym jest, że takie uprawnienie skarżącemu nie przysługuje i nie na tej podstawie skarżący żądał udostępnienia akt do digitalizacji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podkarpacki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna z przyczyn w nie niej wywiedzionych, co doprowadziło do jej uwzględnienia.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 269; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu uczyniono decyzję Wojewody wydaną w przedmiocie odmowa udostępnienia ksiąg metrykalnych w celu wykonania fotografii. Należy też przypomnieć, iż według Organu odwoławczego wszystkie księgi znajdujące się w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...], których zażądała Skarżąca strona, nie są materiałem archiwalnym, zatem nie mogą być udostępnione przez Kierownika na zasadach wynikających z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

Z przekazanych do Sądu akt administracyjnych wynika, że we wniosku złożonym drogą elektroniczną 15 lutego 2023 r. Skarżący zwrócił się do Organu I instancji z prośbą o wyrażenie zgody na sfotografowanie ksiąg metrykalnych znajdujących się w zasobach Urzędu Stanu Cywilnego w [...] w zakresie aktów urodzenia do roku 1922 włącznie oraz do roku 1942 włącznie w zakresie aktów stwierdzający zawarcie małżeństwa i zgon osoby fizycznej. Wnioskodawca powołał się na treść art. 130 P.a.s.c.

Sąd po przeanalizowaniu przywołanych w skardze orzeczeń, przyznał rację Skarżącemu, że okoliczności sprawy, w których występuje są analogiczne do tych, w jakich orzekał NSA w wyroku z dnia 1 marca 2023 r., sygn. II OSK 192/22, CBOSA. Stwierdzono w nim przekonująco, iż nieprawidłowa jest taka ich interpretacja, która kwestię udostępniania wnioskowanych przez skarżącego materiałów utożsamia z okresem ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego. Podkreślono, że z art. 130 ust. 4 p.a.s.c. wynika jednoznaczny obowiązek kierownika urzędu stanu cywilnego udostępniania materiałów archiwalnych w postaci aktów stanu cywilnego lub aktów zbiorowych stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych po upływie okresów wskazanych w art. 128 ust. 1 i 1a p.a.s.c. W tym ostatnim przepisie mowa jest jedynie o ich przechowywaniu, co pozwala przyjąć, że przepis ten reguluje zasady udostępnienia materiałów o tyle, że wskazuje na podmiot odpowiedzialny za ich udostępnienie. Wyraźnie podkreślono w tym judykacie : Nie stanowi jednak podstawy do uznania, że brak upływu okresu przechowywania aktów stanu cywilnego ze względu chociażby na prowadzenie więcej niż jednej księgi stanu cywilnego w danej księdze stanu cywilnego, uniemożliwia udostępnienie tych ksiąg, dla których upłynął okres 100 lat w przypadku księgi urodzeń i 80 lat w przypadku księgi małżeństw lub zgonów. Wykładnia art. 130 ust. 4 p.a.s.c. w związku z art. 128 ust. 1 i 1a p.a.s.c. musi odbywać się w świetle ogólnej zasady powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych określonej w art. 16a ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. W art. 16b ust. 2 pkt 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach mowa jest, że materiały archiwalne podlegają udostępnianiu nie wcześniej niż w przypadku:

1) aktów stanu cywilnego lub ksiąg stanu cywilnego, od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi, dotyczących:

a) urodzeń - po 100 latach,

b) małżeństw i zgonów - po 80 latach.

Przepisy tej ostatniej ustawy stanowią według NSA lex specialis względem unormowań p.a.s.c. w zakresie, w jakim określają one co jest materiałem archiwalnym, oraz na jakich zasadach i w jakich formach odbywa się udostępnianie takich materiałów. Za prezentowanym w uzasadnieniu rozumieniem omawianych przepisów przemawia również kontekst historyczny prowadzenia ksiąg stanu cywilnego w latach, które obejmują księgi metrykalne

W istocie analogiczny sposób zinterpretowano i zastosowano przepisy P.a.s.c. w wyroku tutejszego Sądu z dnia 9 lutego 2022 r., o sygn. akt II SA/Rz 1540/22, LEX., WSA w przywołanym orzeczeniu w pełni podzielił stanowisko, wyrażone m.in. w wyroku WSA w Krakowie z 5 listopada 2019 r. sygn. III SA/Kr 925/19, w wyroku NSA z 22 stycznia 2019 r., sygn. II OSK 417/17 oraz w wyroku WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2019 r. IV SA/Wa 538/19, iż brak jest podstaw do uznania, że trudności techniczne w udostępnieniu materiałów archiwalnych (w szczególności w sytuacji, gdy objęte okresem ochronnym akty urodzenia znajdują się w tej samej księdze co akty małżeństwa i zgonu - stanowiące zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 2 materiał archiwalny) mogą wprowadzać ograniczenia w obowiązującej zasadzie powszechnego dostępu.

Analogiczne stanowisko wypowiedział też WSA w Rzeszowie w wyroku z 19 października 2022 r., sygn. II SA/Rz 578/22, CBOSA, i stanowisko to sąd orzekający w tej sprawie w całości podziela i uznaje za własne. Zasadnie podkreśla się w tym orzeczeniu, że z przepisu art. 130 ust. 4 p.a.s.c. wynika jednoznaczny obowiązek kierownika urzędu stanu cywilnego udostępniania materiałów archiwalnych w postaci aktów stanu cywilnego lub ksiąg stanu cywilnego w oparciu o reguły wynikające z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Obowiązek ten powstaje każdorazowo w odniesieniu do aktów stanu cywilnego sporządzonych w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed dniem wejścia w życie p.a.s.c., a więc przed 1 marca 2015 r., w sytuacji gdy księga stanu cywilnego nie została jeszcze przekazana do archiwum państwowego, a upłynęły okresy, o których mowa w art. 128 ust. 1 i ust. 1a p.a.s.c. Podkreślenia wymaga, że istota tej regulacji polega na wskazaniu podmiotu odpowiedzialnego za udostępnienie wskazanych nią materiałów w okresie przejściowym, tj. do czasu ich przekazania właściwemu archiwum, a nie terminów otwierających lub zamykających możliwość takiego udostępnienia.

Zdaniem Sądu, w odniesieniu do księgi stanu cywilnego, w stosunku do której nie upłynął jeszcze okres jej przechowywania w urzędzie stanu cywilnego, choćby z uwagi na łączne prowadzenie w księdze zarówno księgi małżeństw, jak i urodzeń oraz zgonów, lecz jest ona księgą zamkniętą, co do zasady, również nie stosuje się przepisów p.a.s.c., gdy chodzi o udostępnianie zgromadzonych w niej zasobów, ponieważ wraz z zamknięciem tej księgi stanowi ona materiał archiwalny. Kwestię udostępniania materiałów archiwalnych reguluje zaś ustawa o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że błędna jest interpretacja organów administracji, które kwestię udostępniania wnioskowanych przez skarżącego materiałów z ksiąg stanu cywilnego wiązały z okresem ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego. Trzeba zauważyć, że art. 128 ust. 1 i ust. 1a p.a.s.c. nie reguluje zasad udostępniania zawartości ksiąg stanu cywilnego, lecz normuje obowiązki kierownika urzędu stanu cywilnego związane z przekazaniem tych ksiąg do właściwych archiwów państwowych po upływie oznaczonych w tym przepisie terminów. Taka konstrukcja sama w sobie nie ustanawia zatem żadnych reguł dotyczących udostępniania ww. materiałów, a więc nie można było wywodzić z niej podstawy prawnej do odmowy ich udostępnienia. Jednocześnie z art. 130 ust. 4 p.a.s.c. oraz wcześniej powołanych przepisów nie można wywnioskować więcej niż to, że po upływie okresów wskazanych w art. 128 ust. 1 i ust. 1a p.a.s.c. akty stanu cywilnego sporządzone w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed 1 marca 2015 r. (przed dniem wejścia w życie p.a.s.c.) z jednej stronny nie podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego, z drugiej zaś podlegają przekazaniu do właściwego archiwum państwowego, co jednak nie oznacza, że upływ okresów przekazania determinuje kwestię udostępnienia takich materiałów, w tym akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Przepisy te stanowią bowiem o przechowywaniu a nie udostępnianiu ww. materiałów. Innymi słowy, art. 128 ust. 1, w szczególności zd. 2 oraz ust. 1a p.a.s.c. nie wprowadzają zmian w odniesieniu do zasad udostępniania aktów stanu cywilnego, bo okres przechowywania ksiąg nie oznacza, że wspólny jest także okres ich udostępniania.

Zestawienie treści powyższych regulacji prowadzi do wniosku, że przepisy ustawy o narodowym zasobie archiwalnym należy traktować jako lex specialis względem unormowań p.a.s.c. w zakresie, w jakim określają one co jest materiałem archiwalnym, oraz na jakich zasadach i w jakich formach odbywa się udostępnianie takich materiałów. Dlatego właśnie wykładnia przywołanego art. 130 ust. 4 p.a.s.c. oraz wcześniejszych unormowań musi odbywać się w ścisłym powiązaniu przede wszystkim z art. 16a i 16b ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, gdyż w innym przypadku niweczyłoby to przewidziane w art. 16a ust. 1 ww. ustawy powszechne prawo dostępu każdego do materiałów archiwalnych. Stanowiska tego nie niweczy też zdanie 2 w art. 130 ust. 4 p.a.s.c., że udostępnianie ww. materiałów przed przekazaniem księgi stanu cywilnego do właściwego archiwum odbywa się na zasadach określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, co mogłoby sugerować związek między upływem terminu przechowywania księgi w urzędzie stanu cywilnego a jej udostępnianiem.

Z art. 16b ust. 2 pkt 1 u.n.z.a. jasno wynika, że materiały archiwalne w postaci aktów stanu cywilnego podlegają udostępnieniu nie wcześniej niż od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi, dotyczących:

a) urodzeń - po 100 latach;

b) małżeństw i zgonów - po 80 latach.

Skoro więc ustawodawca sprecyzował, kiedy wspomniany zasób archiwalny podlega udostępnieniu na zasadach przedmiotowej ustawy, to nie można wywodzić z przepisów o przechowywaniu ksiąg stanu cywilnego zawartych w p.a.s.c. skutków przeciwstawnych w stosunku do unormowania zawartego w art. 16a ust. 1 oraz art. 16b ust. 2 pkt 1 lit. a i "b" u.n.z.a.

W orzecznictwie Sądów administracyjnych jednolicie wyraża się pogląd, iż podstaw do uznania, że trudności techniczne w udostępnianiu materiałów archiwalnych, w szczególności w sytuacji, gdy objęte okresem ochronnym akty urodzenia znajdują się w tej samej księdze co akty małżeństwa i akt akty zgonu stanowiące materiał archiwalny, mogą wprowadzać ograniczenia w obowiązującej zasadzie powszechnego dostępu (zob. wyrok NSA z 22 stycznia 2019 r. , sygn. II OSK 417/17, wyrok WSA w Krakowie z 5 listopada 2019 r., sygn.. III SA/Kr 925/19; wyrok WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2019 r., sygn. IV SA/Wa 538/19; wyrok WSA w Rzeszowie z 9 lutego 2022 r., sygn. II SA/Rz 1540/21; wyrok WSA w Łodzi z 14 lipca 2022 r., sygn. III SA/Łd 252/22 (opubl. w CBOSA). Sposób prowadzenia ksiąg nie może bowiem ograniczać zasady powszechnego dostępu wynikającej z art. 16 ust. 1 u.n.z.a. Oceny tej nie podważa zmiana stanu prawnego w zakresie art. 28 ust. 4 p.a.s.c., choćby z tego powodu, że przedmiotem niniejszej sprawy była kwestia udostępnienia aktów stanu cywilnego sporządzonych przed dniem wejścia w życie aktualnie obowiązującego Prawa o aktach stanu cywilnego, a więc do tych aktów art. 28 ust. 4 p.a.s.c. nie znajduje zastosowania. Jedynymi adekwatnymi unormowaniami w tym zakresie są art. 16a-16b oraz 22c ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, przy czym ostatni z wymienionych wprowadza zabezpieczenia wolności i praw osób, których dotyczą dane zawarte w materiałach archiwalnych, np. w formie anonimizacji, w zw. z art. 130 ust. 4 zd. 2 p.a.s.c.

Zdaniem Sądu, organy dokonały nieprawidłowej wykładni i nieprawidłowo zastosowały wobec skarżącego art. 128 ust. 1 oraz art. 130 ust. 4 p.a.s.c., co miało wpływ na wynik sprawy w postaci odmowy dostępu do żądanych ksiąg. Ponownie rozpoznając sprawę konieczne będzie uwzględnienie przez organ administracji ustaleń Sądu w zakresie przedstawionej w niniejszym wyroku oceny prawnej, a następnie rozpoznanie wniosku Skarżącego przy uwzględnieniu reguł wskazanych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Procedując w sprawie, organ powinien przy tym ocenić, czy nie zachodzą przesłanki uzasadniające ograniczenie powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych w zakresie i na zasadach wynikających z art. 16b ust. 1 ww. ustawy, stosując przy tym ewentualnie instrumenty wskazane w art. 22c ust. 1 – 3 u.n.z.a.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I wyroku.

Natomiast o kosztach postępowania przed WSA orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. obejmując nimi koszty pokrytego wpisu sądowego w kwocie 200 zł, opłatę skarbową należną od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz 500 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika strony skarżącej przy uwzględnieniu włożonego w wyjaśnienie tej sprawy nakładu pracy radcy prawnego - § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 15 ust. 3 pkt 1-4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).