Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 923/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Podatek od spadków i darowizn
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 67 a  par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 923/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 stycznia 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba, Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Sędzia: WSA Inga Gołowska, Protokolant: Anna Boczkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2010 r., sprawy ze skargi J. D., na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 2 marca 2009 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na umorzenie zaległości podatkowej, I. skargę oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata M.J. 292, 80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote 80/100 w tym VAT) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2008r. nr [...] Prezydent Miasta, działając na podstawie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (t.j. Dz. U. z 2008 nr 88, poz. 539) w zw. z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, po rozpatrzeniu wniosków z dnia 19 lutego i 12 marca 2007r., orzekł o odmowie wyrażenia zgody na umorzenie J. D. zaległości podatkowej z tytułu podatku od spadków i darowizn w kwocie 4.977,20 zł oraz należnych od tej kwoty odsetek za zwłokę.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że zobowiązany otrzymał spadek, w skład którego wchodzi 1/2 części lokalu mieszkalnego o powierzchni 95 m2 znajdującego się w K. przy ul. S.[...]. Z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, że J. D. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe , a od 2001r. pozostaje na rencie. Jest częściowo niezdolny do pracy, a niezdolność ta pozostaje w związku z wypadkiem przy pracy i orzeczono ją czasowo. Z tytułu renty uzyskuje kwotę ok. 800 zł brutto miesięcznie. Po potrąceniach komorniczych do dyspozycji pozostaje mu kwota ok. 498,00 zł. Dodatkowo pobiera rentę wyrównawczą od ubezpieczyciela sprawcy wypadku, w wyniku którego stał się niezdolny do pracy. Jak zadeklarował podatnik z potrąceniami jest to kwota 400 zł miesięcznie. Podatnik pozostaje w stałym leczeniu, w związku z tym ponosi koszty związane z leczeniem i rehabilitacją. Z tytułu najmu uzyskuje kwartalnie dochód 1020,00 zł. Zobowiązany jest w części współwłaścicielem lokalu mieszkalnego przy ul. S.[...] o powierzchni 95 m2 (przedmiot spadku), domu o powierzchni 201 m2 przy ul. Z. [...] na działce o powierzchni 879 m2, działki rolnej o powierzchni 2,48 ara w J. Ponadto jest właścicielem samochodów marki: Lublin rok. prod. 1956 zadeklarowana wartość złomu ok. 400 zł, Peugeot 605 rok prod. 1991 - po wypadku zadeklarowana wartość 715,00 zł, Warszawa rok prod. 1960 zadeklarowana wartość złomu tj. ok. 400,00 zł oraz polonez rok prod. 2000 (kredyt w spłacie) zadeklarowana wartość ok. 4.000 zł Zobowiązany oświadczył, że środki jakie uzyska z odszkodowania za uszkodzony samochód marki Peugeot 605 przeznaczy na jego naprawę. Koszty utrzymania domu i mieszkania zadeklarował na poziomie 450 zł, zaległości wobec Administracji Zasobami Mieszkaniowymi "P." Sp. z o. o. dotyczące przedmiotu spadku (z tytułu zaległych zaliczek za eksploatację, świadczeń, remontów) na dzień 31 maja 2008r. wyniosły łącznie 8.875,49 zł.

Następnie organ wskazał, że koszty związane z dostawą internetu nie mogą być zaliczone do kosztów związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto J. D. posiada zadłużenie będące następstwem zaciągania kredytów konsumpcyjnych (np. na kupno samochodu, instalacji zasilającej samochód w gaz itp.), których spłaty wierzyciele zmuszeni są dochodzić na drodze egzekucji sądowej. Podatnik posiadał także zaległości o charakterze publicznoprawnym, które zostały wyegzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym. Dalej organ I instancji wskazał, iż przesłankami udzielenia ulgi podatkowej jest istnienie ważnego interesu podatnika lub ważnego interesu publicznego. Wyjaśniając powyższe pojęcia i odnosząc się do ustalonego stanu faktycznego stwierdził, iż istotnie schorzenia J. D. może stanowić o istnieniu przesłanki ważnego interesu podatnika przemawiającego za udzieleniem ulgi, jednak w żadnym wypadku za taką przesłankę nie można uznać faktu istnienia pokaźnego zadłużenia jakie powstało w głównej mierze w wyniku niewywiązania się z zobowiązań kredytowych. Zastosowanie ulgi podatkowej w formie umorzenia uzasadnione jest jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Argumentem przemawiającym za stwierdzeniem, iż przesłanka interesu publicznego w tym konkretnym przypadku nie zachodzi jest fakt, że podatnik pomimo obciążeń komorniczych i ciągle rosnącego zadłużenia nie korzysta z pomocy państwa. Podatnik ponadto posiada przynajmniej okresowo środki na zapłatę należności z różnych tytułów, które reguluje sam lub na drodze egzekucji. Organ podkreślił również fakt posiadania przez wnioskodawcę majątku w postaci nieruchomości.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. D., zarzucając że interes podatnika traktowany jest podrzędnie mimo pogarszającej się sytuacji zdrowotnej oraz finansowej związanej z wpisami hipotek i należnościami komorniczymi. W ostatnim czasie jego sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu, w związku z tym nie jest w stanie uregulować powyższych zaległości i wnosi o umorzenie zadłużenia. Odnosząc się do uzasadnienia organu I instancji wskazał, iż fakt, że nie korzysta z pomocy społecznej świadczy o tym, że sam próbuje rozwiązywać swoje problemy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 2 marca 2009 r.[...], działając na podstawie art. 18 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (t.j. Dz. U. z 2008 nr 88, poz. 539) w zw. z art. 8 ustawy z dnia 7 września 2007r. o zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego oraz ustawy o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (Dz. U. z 2007 r. Nr 191 poz. 1370) oraz art. 67 a § 1 pkt 3, art. 209 §1 i art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 Ordynacji podatkowej – utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy, podzielając zasadność rozstrzygnięcia organu I instancji, wskazał iż uznaniowy charakter rozstrzygnięcia oznacza, że nawet stwierdzenie, iż w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy.

Powołując się na orzecznictwo sądowe organ podał, że pojęcia "ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego", o których mowa w art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej, nie można utożsamiać wyłącznie ze zdarzeniami nadzwyczajnymi i wyjątkowymi. W określonych indywidualnych okolicznościach za udzieleniem ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej z tytułu ważnego interesu podatnika, może przemawiać - na tle sytuacji rodzinnej - również trudna sytuacja finansowa oraz zdrowotna podatnika, uniemożliwiająca mu w danym czasie zapłacenie zaległości podatkowej i odsetek.

W rozpatrywanej sprawie organ I instancji prawidłowo zebrał materiał dowodowy zgodnie z treścią art. 122 Ordynacja podatkowa i rozważył wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia ulgi. Mając głównie na uwadze sytuację zdrowotną oraz koszty leczenia i utrzymania sytuacja materialna i zdrowotna zobowiązanego niewątpliwie jest trudna. Organ I instancji słusznie więc stwierdził, że w sprawie zachodzi ważny interes podatnika. Mimo to organ I instancji prawidłowo postanowił odmówić zastosowania wnioskowanej ulgi, podkreślając, że wystąpienie tej przesłanki jedynie pozwala rozważyć możliwość zastosowania ulgi, a nie obliguje każdorazowo do pozytywnego rozstrzygnięcia dla Strony. Organ I instancji zauważył, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia zaległości podatkowych, fakt posiadania nieruchomości musi zostać uwzględniony. Zobowiązany jest bowiem współwłaścicielem lokalu mieszkalnego przy ul. S. [...]o powierzchni 95 m2 (przedmiot spadku), ponadto domu o powierzchni 201 m2 przy ul. Z. [...]na działce o powierzchni 879 m2, działki rolnej o powierzchni 2,48 ara w J.. Zobowiązany zatem posiada spory majątek. Kolegium podzieliło przedstawioną argumentację organu I instancji, iż posiadanie nieruchomości w K. daje szereg możliwości działania i szansę na poprawę sytuacji finansowej. Natomiast pokaźne zadłużenie stanowi następstwo zaciągania kredytów konsumpcyjnych (np. na kupno samochodu, instalacji zasilającej samochód w gaz itp.), których spłaty wierzyciel zmuszeni są dochodzić na drodze egzekucji sądowej. Przesłanki umorzenia (a więc ważny interes podatnika i interes publiczny) należy oceniać nie tylko w kontekście osobistej sytuacji majątkowej podatnika, lecz także z uwzględnieniem związku zachodzącego pomiędzy obniżeniem zdolności płatniczej a zajściem wypadków powodujących i uzasadniających niemożność zapłaty. Ponadto inne zaległości podatkowe zostały wyegzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym, a zatem istnieje realna szansa na ściągnięcie przedmiotowych należności. Kolegium podobnie jak organ I instancji wskazało, iż ulgi w spłacie należności należy traktować jako instytucje o charakterze wyjątkowym - dopuszczone przez ustawodawcę i niezbędne z punktu widzenia kompletności systemu finansowania działań społecznie użytecznych - to stanowiące jednak odstępstwo od zasady powszechności ponoszenia obciążeń publicznoprawnych, powinny służyć udzielaniu pomocy tym podmiotom, których wyjątkowa sytuacja wymaga szczególnego potraktowania.

Ponadto argumentem przemawiającym za stwierdzeniem, że przesłanka interesu publicznego w tym konkretnym przypadku nie zachodzi jest fakt, że podatnik pomimo obciążeń komorniczych i ciągle rosnącego zadłużenia nie korzysta z pomocy państwa, przy czym miesięczny dochód J. D. jest wyższy niż określone w przepisach o pomocy społecznej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej uprawniające do świadczeń pomocy społecznej. Zatem podatnik posiada przynajmniej okresowo środki na zapłatę należności z różnych tytułów, które reguluje sam lub na drodze egzekucji.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł J. D., powtarzając zarzuty zawarte w zażaleniu. Ponadto zarzucił, że spełnia kryteria do uzyskania umorzenia, ponieważ obie nieruchomości, które posiada kwalifikują się do remontu, nie posiada przy tym zdolności kredytowej dla zaciągnięcia kredytu na spłatę zaległości podatkowych.

W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Ustanowiony dla skarżącego w sprawie pełnomocnik z urzędu wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, które nie zostały opłacone.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi, sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a., skargę oddala.

Skarga nie jest zasadna i podlega oddaleniu.

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie, jak i utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji, nie są dotknięte naruszeniami prawa mogącymi skutkować ich uchyleniem.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:

1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;

2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki określone w decyzji, o której mowa w art. 53a;

3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

W związku z tym również Prezydent Miasta jako organ wyrażający zgodę na umorzenie zaległości podatkowych powinien uwzględniać kierunkowe dyrektywy oceny zawarte w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej.

Powołany przepis wskazuje, że rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia zaległości podatkowych mają charakter uznaniowy, tzn. są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter oznacza, że organy podatkowe mogą, ale nie muszą umorzyć zaległość podatkową, z tym jednak zastrzeżeniem iż rozstrzygnięcia wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. W związku z tym sądowa kontrola legalności przedmiotowego postanowienia sprowadza się do stwierdzenia, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na ważny interes podatnika lub ważny interes publiczny , oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów.

Wskazane wyżej pojęcia "ważny interes podatnika" oraz "ważny interes publiczny" są pojęciami nieostrymi, a zatem ich treść powinna być badana w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Przy dokonywaniu oceny nie należy kierować się subiektywnym przeświadczeniem, lecz zobiektywizowanymi kryteriami odnoszącymi się do powszechnie obowiązującej hierarchii wartości, w której najwyższą rangę mają między innymi życie i zdrowie ludzkie, a także możliwość zarobkowania w celu zdobycia środków na utrzymanie. Przy wykładni przesłanej interesu prywatnego i publicznego, powinna być brana pod uwagę m.in. kwestia wystąpienia zagrożenia egzystencji podatnika, w tym również czy zapłacenie podatku spowoduje, że podatnik będzie zmuszony do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej.

W rozpoznanej sprawie - w ocenie Sądu - kwestia istnienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości podatkowej, określonych w art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej została prawidłowo przeanalizowana zarówno przez Prezydenta Miasta, jak i w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego. Organy wzięły pod uwagę całokształt okoliczności mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Objęły swoją oceną całokształt aktualnej sytuacji osobistej skarżącego, w tym uwzględniły wydatki ponoszone przez skarżącego na utrzymanie i specjalistyczne leczenie w związku z przebytym przez skarżącego wypadkiem. Wzięły również pod uwagę posiadane przez skarżącego nieruchomości w postaci domu na działce, lokalu mieszkalnego oraz działki rolnej, a także osiągane aktualnie dochody, odnosząc się przy tym do możliwości uzyskania dodatkowego dochodu z tychże nieruchomości. Organy położyły przy tym szczególny nacisk na posiadany przez skarżącego majątek, który w ich ocenie umożliwia ściągnięcie zaległości podatkowych, a także na skuteczną egzekucję zadłużenia wynikającego z zaciągania zobowiązań cywilnoprawnych, w tym o charakterze konsumpcyjnym. W oparciu o powyższe organy miały podstawy do uznania, że w sprawie spełnione zostały przesłanki ważnego interesu podatnika, lecz nie doszło do zaistnienia przesłanki interesu publicznego, który uzasadniałby umorzenie zaległości podatkowych.

W związku z tym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut odnoszący się do nie dokonania przez organy całościowej oceny sytuacji skarżącego w świetle przesłanek do umorzenia. Kwestia koniecznego remontu przy jednoczesnym ustaleniu, że skarżący wynajmuje cześć swoich zasobów nie może mieć wpływu na ocenę dokonaną przez organy i nie stanowi o naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów.

Natomiast brak korzystania ze środków z pomocy społecznej przez skarżącego został w sposób prawidłowy potraktowany przez organy jako argument przemawiający za niespełnieniem przesłanki ważnego interesu publicznego, ponieważ nie powinno budzić wątpliwości, że prowadzenie egzekucji skarbowej w stosunku do osób korzystających z takiej pomocy należałoby w konkretnych przypadkach uznać za bezcelowe i nieuzasadnione.

Mając powyższe na uwadze, Sąd skargę oddalił, za podstawę przyjmując art. 151 p.p.s.a.

Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznano adwokatowi na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009r. Nr 146, poz. 1188 j.t.) oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002r. Nr 163, poz. 1348).