Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1098/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-10-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 3d w zw. z ust. 3c
journal: Dz.U. 2022 poz 1692
law: Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi G. W. (W.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 2 maja 2023 r. nr SKO IV/424/1553/2023 w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia 23 marca 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 3 czerwca 2023 r. G. W. (dalej: "strona" lub "skarżący") złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku – Białej (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), opisaną w rubrum niniejszego wyroku. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Skarżący zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z wnioskiem o wypłatę dodatku węglowego.

Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając z upoważnienia Wójta Gminy L. (dalej jako: "organ I instancji") decyzją z dnia 5 stycznia 2023 r. nr [...], w oparciu o art. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (obecnie t.j.: Dz.U z 2023 r. poz. 1630, dalej jako: "u.d.w.") odmówił przyznania stronie dodatku węglowego.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że dodatek węglowy został już przyznany i wypłacony dla gospodarstwa domowego, w którym strona figurowała. Organ przywołał treść art. 2 ust.16 u.d.w. i wywiódł, że na potrzeby składania wniosków o wypłatę dodatku węglowego przyjmuje się, że jedna osoba może wchodzić w skład tylko jednego gospodarstwa domowego.

Odwołanie od tej decyzji złożyła strona do Kolegium, które decyzją z dnia 24 lutego 2023 r. ją uchyliło i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Prowadząc ponownie postępowanie organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w dniu 10 marca 2023 r. z którego wynika, że w nieruchomości pod adresem ul. [...] w S. znajdują się dwa osobne gospodarstwa domowe.

Decyzją z dnia 23 marca 2023 r. organ I instancji ponownie odmówił stronie przyznania dodatku węglowego ponawiając argumentację zawartą w poprzednio uchylonej przez Kolegium decyzji z dnia 5 stycznia 2023 r.

Decyzją z dnia 2 maja 2023 r. nr SKO.IV/424/1553/2023 organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W pierwszej kolejności organ odwoławczy zacytował treść art. 2 ust. 1-3e u.d.w. Następnie Kolegium stwierdziło, że na wskazany adres w S. został już przyznany i wypłacony dodatek węglowy na podstawie wniosku złożonego jako pierwszy w dniu 22 sierpnia 2023 r. W ocenie organu odwoławczego fakt, że strona została wykazana we wniosku złożonym na ten sam adres jako członek gospodarstwa domowego nie powinno pozbawiać go prawa do dodatku, jeżeli faktycznie odrębnie gospodaruje i podjął odpowiednie kroki formalne w celu wyodrębnienia adresu miejsca zamieszkania lub obiektywnie uzasadnił formalny brak możliwości podjęcia tych kroków. W rozpatrywanej sprawie, mimo że, zdaniem organu odwoławczego obowiązkiem strony było podjęcie sformalizowanych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla zajmowanego lokalu w aktach sprawy brak jest potwierdzenia tego, aby strona podjęła prawem wymagane działania w tym kierunku. Tym samym strona nie spełniła przesłanek ustawowych, uprawniających do przyznania dodatku węglowego. W związku z powyższym Kolegium utrzymało decyzje organu I instancji w mocy.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący nie zgodził się z zaskarżona decyzją i podkreślił, że w budynku w którym zamieszkuje funkcjonują dwa odrębne gospodarstwa domowe co potwierdził w ramach wywiadu środowiskowego organ I instancji. Jednocześnie wskazał, że piętro budynku stanowi jego służebność przekazaną jeszcze przez żyjącego ojca B. oraz matkę Z. w sposób ustny i pozwalającą korzystać jemu oraz jego rodzinie zgodnie z ustalonymi wcześniej ustaleniami i dlatego nie podjął żadnych formalnych kroków w celu wyodrębnienia odrębnego adresu zamieszkania. Ustny sposób przekazania mu służebności uznał za wystarczający.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało twierdzenia i wnioski zawarte w treści zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli była decyzja Kolegium z 2 maja 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 23 marca 2023 r., odmawiającą skarżącej przyznania dodatku węglowego.

Jako materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, organ wskazał przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym. Stosownie do art. 2 ust. 1 ww. ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 u.d.w. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.). W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (art. 2 ust. 3a u.d.w.). W przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku węglowego złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest wypłacany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy. Pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania (art. 2 ust. 3b u.d.w.).W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła (art. 2 ust. 3c u.d.w.). W przypadku, o którym mowa w ust. 3c, gospodarstwu domowemu, które zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji, bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji (art. 2 ust. 3d u.d.w.). W przypadku gdy w lokalu, o którym mowa w ust. 3d, zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących w tym lokalu (art. 2 ust. 3e u.d.w.).

Analiza przywołanych uregulowań, jak również pozostałych uregulowań ustawy, prowadzi do wniosku, że co do zasady dodatek węglowy przyznawany jest na gospodarstwo domowe. Wyjątek od tej reguły przewidziany został w art. 2 ust. 3a u.d.w., gdzie wskazuje się, że w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. Ustawodawca zastrzegł jednakże, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła.

Istotą sporu w kontrolowanej sprawie jest odpowiedź na pytanie, czy w przypadku braku odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem i nie podjęcia w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. formalnych działań mających na celu ustalenie odrębnego adresu skarżącemu przysługuje dodatek węglowy.

Poza sporem pozostaje fakt, że skarżący w terminie złożył w terminie wniosek o przyznanie dodatku węglowego. Z akt sprawy wynika, że na posesji znajduje się jeden budynek mieszkalny, w którym na odrębnych poziomach funkcjonują dwa gospodarstwa domowe. Lokal na piętrze zajmuje skarżący wraz z rodziną a lokal na parterze zajmuje matka skarżącego. Budynek został zgłoszony do CEEB, a głównym (współdzielonym) źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe i jest ono współdzielone.

Organ odwoławczy nie podzielając argumentacji zawartej w uzasadnieniu decyzji organu I instancji utrzymał ją w mocy z uwagi na fakt, że skarżący nie podjął kroków formalnych w celu nadania adresu dla lokalu, w którym mieszka.

Uznaje się za powszechne stanowisko, że kolejne nowelizacje ustawy o dodatku węglowym świadczą o tym, że zamiarem ustawodawcy było objęcie wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych, czemu służyć ma odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie (zob. wyrok tut. Sądu z dnia 5 maja 2023 r. II SA/Gl 210/23, CBOSA). Cel tych przepisów polega niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. W tym kierunku powinna zatem zmierzać wykładnia przepisów ustawy.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organ odwoławczy dokonał nieprawidłowej wykładni przepisów ustawy o dodatku węglowym.

Dodatek węglowy przysługuje na gospodarstwo domowe rozumiane jako gospodarstwo umiejscowione pod tym samym adresem. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 3a u.d.w. w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania znajduje się więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. W ust. 3c do 3e ustawodawca wprowadził wyjątek od tejże zasady. Zgodnie z art. 2 ust. 3c u.d.w. w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Tak więc wyjątek ten odnosi się między innymi do sytuacji, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie, gdy źródło ciepła jest współdzielone. Konieczne jest jednak faktyczne istnienie pod jednym adresem odrębnych lokali. Zdaniem Naczelnego Sadu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 11 października 2017 r. (sygn. akt: II OSK 2920/16) lokal posiada cechę samodzielności, jeżeli funkcjonalnie nie stanowi on części składowej innego lokalu, a korzystanie z niego nie wiąże się z koniecznością korzystania z pomieszczeń znajdujących się w innym lokalu. O tym, czy dany lokal może być uznany za samodzielny decyduje jego wydzielenie trwałymi ścianami, swobodny dostęp do niego właściciela czy mieszkańca oraz możliwość korzystania z niego bez wymogu korzystania z innych samodzielnych lokali, co oznacza przeznaczenie lokalu do wyłącznego użytku jego właściciela, mieszkańca.

W takiej sytuacji na podstawie art. 2 ust. 3d u.d.w., a więc istnienia odrębnych gospodarstw w odrębnych lokalach pod tym samym adresem, wójt, burmistrz albo prezydent miasta przyznaje dodatek węglowy dla każdego odrębnego gospodarstwa domowego z osobna w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił dodatkowo wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ogrzewania. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Procedura ta w niniejszej sprawie została zastosowana przez organ I instancji i w jej wyniku stwierdzono, że skarżący prowadzi odrębne gospodarstwo domowe w odrębnym lokalu, do którego należy odrębna kuchnia, łazienka toaleta i pokoje. Każdy z lokali dysponuje odrębnym licznikiem energii elektrycznej.

W odniesieniu do braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. dla poszczególnych gospodarstw domowych znajdujących się pod tym adresem w odrębnych lokalach –skarżący złożył w trakcie wywiadu środowiskowego odrębne oświadczenie, że "w terminie do dania 30 listopada nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkających pod tym adresem w odrębnych lokalach".

W orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, że zaistnienie braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania może być potwierdzone oświadczeniem o niemożliwości ustalenia w terminie do 30 listopada 2022 r. odrębnego adresu. Również z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że ustawodawca nie uzależnia udzielenia wsparcia w zakupie paliwa stałego do ogrzewania mieszkań od złożenia wniosku o nadanie dodatkowego lub nowego numeru porządkowego. Brak złożenia takiego wniosku pozostaje bez wpływu na prawo do uzyskania dodatku węglowego.

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy Sąd uznał, że organ odwoławczy niesłusznie uzależnił przyznanie świadczenia skarżącemu od przesłanki, która nie została wyartykułowana przez ustawodawcę. Organy orzekające w sprawie podjęły działania zmierzające do sprawdzenia stanu faktycznego pod kątem ziszczenia się przesłanek określonych w art. 2 ust. 3c u.d.w., ale dokonały nieprawidłowej jego wykładni.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji uwzględni stanowisko sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku.