Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1351/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6196 Funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu i Biura Ochrony Rządu
Hasła tematyczne: Służba Bezpieczeństwa
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. pkt 1 lit. a i c, art. 200 w zw. z art. 205, art. 239 par. 1 pkt 1 lit. d
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8a
journal: Dz.U. 2023 poz 1280
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży  Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Andrzej Góraj, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego S. L. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

S. L. wnioskiem z dnia [...] czerwca 2017 r. wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2020 r. poz. 723 ze zm.), zwanej dalej "ustawą zaopatrzeniową". Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 77/20 uchylił zaskarżoną przez S. L. decyzję z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...].

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] września 2021 r. nr [...], odmówił wyłączenia stosowania wobec S. L. art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3736/21 w punkcie 1 uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2021 r. nr [...]. W punkcie 2 zasądził zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu Sąd odwołał się do wyroku WSA w Warszawie z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 77/20. Wskazał, że w wyroku tym WSA w Warszawie stanął na stanowisku, iż "nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy ma kwestia charakteru służby pełnionej na rzecz totalitarnego Państwa. Organ odstąpił od oceny tego, czy w okresie od 1 lutego 1989 r. do 31 lipca1990 r. wymieniony realizował zadania charakteryzujące totalitarny ustrój, czy też zwykłe, standardowe działania podejmowane w służbie publicznej, tj. na rzecz państwa jako takiego w ramach służby publicznej. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku o sygn. akt I OSK 1895/19, unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa – z tego właśnie względu – zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego. Powyżej wskazaną okoliczność niewątpliwie należało ocenić, czego organ nie uczynił, przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku".

W wyroku z dnia 25 kwietnia 2022 r. podkreślono nadto, że WSA w Warszawie stwierdził w wyroku z dnia 24 czerwca 2020 r., iż: "Organ w zaskarżonej decyzji nie dokonał w sposób prawidłowy analizy, czy służba S. L. przed 31 lipca 1990 r. mogła być traktowana jako służba krótkotrwała. Poza przywołaniem w uzasadnieniu rozstrzygnięcia okresów służby pełnionej przez skarżącego, w tym na rzecz totalitarnego państwa, nie stwierdził, czy w sprawie ziścił się warunek z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Zdaniem Sądu okres 1 roku i 6 miesięcy służby skarżącego na rzecz totalitarnego państwa na tle całkowitego okresu służby wynoszącego 28 lat, może zostać oceniony jako służba krótkotrwała. Zgodzić się należy z organem, że krótkotrwałość jest pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak biorąc pod uwagę wykładnię językową należy stwierdzić, że krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością, jest przeciwieństwem długotrwałości. Taki też charakter ma okres służby pełnionej przez 18 miesięcy, jeśli się go zestawi z ogólnym wieloletnim resortowym stażem skarżącego. Jest to okres marginalny, epizodyczny, pomijalny na tle służby pełnionej przez prawie 3 dekady".

WSA w Warszawie stwierdził w wyroku z dnia 25 kwietnia 2022 r., że organ nie wykonał powyższych wskazań Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 77/20, w sposób należyty.

Sąd podniósł, że przede wszystkim Minister nie poczynił – zgodnie z zaleceniami WSA w Warszawie – ustaleń co do rodzaju i charakteru działań podejmowanych przez skarżącego w okresie od [...] lutego 1989 r. do [...] lipca 1990 r., w którym to okresie, jak wynika z informacji IPN o przebiegu służby, skarżący służył w formacjach, w których służba została zakwalifikowana przez ustawodawcę jako służba na rzecz totalitarnego państwa. Wyjaśniając te kwestie, organ ograniczył się do wskazania, że skarżący pełnił służbę w WUSW w [...] na stanowisku [...] w [...] SB oraz wskazania w sposób ogólny zadań tego Wydziału. Organ co prawda przedstawił strukturę [...] i zakres zadań poszczególnych jego wydziałów i sekcji, jednak uwagi te (str. 8 zaskarżonej decyzji) są nazbyt ogólne i nie odnoszą się do konkretnych zadań wykonywanych przez skarżącego w Wojewódzkim Urzędzie Spraw Wewnętrznych w [...].

Sąd podniósł, że "jak to wyraźnie nakazał WSA w Warszawie – rzeczą organu było zbadanie, czy służba skarżącego była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru. Rozważania organu w tym zakresie są jako zbyt ogólne, nie odnoszą się do służby skarżącego na stanowisku [...]."

Sąd stwierdził, że z uwagi na wskazania zawarte w ww. prawomocnym wyroku konieczne jest poczynienie konkretnych rozważań odnoszących się do służby skarżącego. Sąd uznał też za błędny pogląd organu co do braku przesłanki "krótkotrwałości" służby, o której mowa w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy zaopatrzeniowej. Wskazał, że kwestia ta była już zresztą przedmiotem rozważań Sądu w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 77/20 i Sąd uznał, że służba skarżącego miała charakter krótkotrwały. Ocena organu sprzeczna ze stanowiskiem Sądu narusza przepis art. 153 P.p.s.a. Sąd wskazał, że organ ponownie rozpatrując sprawę, powinien wykonać wytyczne zawarte ww. wyroku WSA w Warszawie wydanym w tej sprawie i dokonać oceny prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy z punktu widzenia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, o której mowa w art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, kierując się wykładnią tego przepisu przyjętą przez Sąd w tym wyroku.

Decyzją z dnia [...] maja 2023 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił wyłączenia stosowania wobec S. L. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że wnioskiem z dnia [...] czerwca 2017 r. skarżący wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku wskazano, że wnioskodawca posiadał szczególne kwalifikacje do pełnienia służby w Urzędzie Ochrony Państwa, a później w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Przyczyniły się do tego umiejętności oraz wyszkolenie uzyskane przez wnioskodawcę podczas odbywania zasadniczej służby wojskowej, gdzie uzyskał 2 klasę specjalisty wojskowego wojsk [...] jako [...]. Pełnomocnik podniósł, że wnioskodawca był jednym z niewielu funkcjonariuszy w Polsce, którego wiedza stała się przydatna do wdrożenia i rozwijania nowych struktur [...] mieszczących się w zakresie działań ABW. W 2011 r. wnioskodawca został wyróżniony listem pochwalnym Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego za wzorową postawę podczas realizacji zadań służbowych oraz szczególne zaangażowanie przekraczające zakres obowiązków. O rzetelnym wykonywaniu zadań i obowiązków przez stronę świadczą ponadto otrzymane nagrody, awanse, wyróżnienia oraz odznaczenia, w szczególności list pochwalny Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2004 r., a także Medal Srebrny za Długoletnią Służbę nadany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister wskazał, że S. L. został zwolniony ze służby w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego Delegatura w [...] w dniu [...] stycznia 2017 r., nabywając prawo do emerytury, której wysokość ustalono z uwzględnieniem art. 15c ustawy zaopatrzeniowej. Zgodnie z pismem z Instytutu Pamięci Narodowej stanowiącym informację o przebiegu służby wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej w okresie od dnia [...] lutego 1989 r. do dnia [...] lipca 1990 r., tj. przez okres 1 roku i 6 miesięcy, podczas gdy całkowity okres służby ww. wynosi 28 lat. Do wysługi emerytalnej zaliczono okres zasadniczej służby wojskowej od dnia [...] października 1986 r. do dnia [...] października 1988 r., tj. 1 rok, 11 miesięcy i 11 dni.

Organ podał, że z kopii kompletnych akt osobowych nie wynika, żeby wnioskodawca nierzetelnie wykonywał swoje obowiązki po dniu 12 września 1989 r. Z opinii przekazanej przez Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego wynika, że funkcjonariusz w toku pełnionej służby rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki, o czym świadczą informacje zawarte m. in. w opiniach służbowych oraz wnioskach o mianowanie na kolejne wyższe stopnie i stanowiska służbowe. Ponadto w analizowanych materiałach nie stwierdzono kar dyscyplinarnych, jak również nie były prowadzone wobec wnioskodawcy żadne postępowania karne lub karno-skarbowe. Jednocześnie poinformowano, iż wśród materiałów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie brak jest dokumentów potwierdzających udział wymienionego w zdarzeniach, które mogły stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia.

Organ przytoczył art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. Odnosząc się do pierwszej z przesłanek organ wskazał, że krótkotrwałość musi być każdorazowo oceniana indywidualnie, wszelako z zastrzeżeniem, że winna być ona rozpatrywana przede wszystkim w ujęciu bezwzględnym, jako długość okresu służby na rzecz totalitarnego państwa. Podał, że krótkotrwałość jest wprawdzie pojęciem nieostrym, w zakresie którego trudno określić choćby przybliżoną definicję, jednak powołując się na wykładnię językową stwierdził, że krótkotrwałość jest tożsama z nietrwałością, przelotnością lub chwilowością.

Analizując drugą z przesłanek organ wskazał, że pojęcie rzetelności w ujęciu określającym postawę oraz jakość wykonywania zadań i obowiązków zawodowych definiować należy jako sumienne, solidne i dokładne wykonywanie swojej pracy - przyjętych na siebie obowiązków.

Organ stwierdził, że zwrot "szczególnie z narażeniem zdrowia i życia" traktować należy jako czynnik podnoszący wartość rzetelnej służby funkcjonariusza.

Minister wskazał, że jego zadaniem jest stwierdzenie, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego przesłanki można uznać za spełnione, oraz ustalenie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek.

Odnosząc się do konieczności ustalenia w sprawie, czy stanowi ona szczególnie uzasadniony przypadek, umożliwiający wyłączenie względem wnioskującego stosowania przepisów ogólnych, to jest art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej organ przytoczył fragment wyroku NSA z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19. Wskazał m.in., że przy podejmowaniu ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawach prowadzonych na podstawie ww. przepisu: "(...) unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem ≫służby na rzecz totalitarnego państwa≪ jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa - z tego właśnie względu - zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego." (por. cyt. wyżej wyrok NSA).

Odnosząc się do tej konkretnej sprawy organ wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 25 kwietnia 2022 r. wskazał, iż organ rozpatrując ponownie sprawę powinien wykonać wytyczne zawarte w wyroku WSA z dnia 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 77/20 i dokonać oceny prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, o której mowa w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

Organ stwierdził, że w świetle ww. orzeczenia, całkowicie zbyteczne było podejmowanie przez organ kolejnej analizy w obszarze krótkotrwałości pełnienia przez skarżącego służby na rzecz totalitarnego państwa oraz rzetelnego wykonywania przez niego zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., bowiem ocena prawna wyrażona przez Sąd jest dla organu wiążąca, zaś sformułowanie konstatacji sprzecznej z ową oceną, stanowiłoby naruszenie prawa, jak również byłoby działaniem nieuwzględniającym szeroko rozumianej ekonomiki procesowej. Organ wskazał, że w związku z tym rozpatrzył wszystkie te aspekty, które miały lub ewentualnie mogły mieć wpływ na ukształtowanie się ostatecznego poglądu organu co do wystąpienia w przedmiotowej sprawie warunku "szczególnie uzasadnionego przypadku", umożliwiającego zastosowanie wobec zainteresowanego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

Minister wskazał następnie, że z dokumentacji przekazanej przez IPN wynika, iż wnioskodawca z dniem [...] lutego 1989 r. został przyjęty do pełnienia służby w Wojewódzkim Urzędzie Spraw Wewnętrznych w [...] na stanowisko [...] w Wydziale [...] ([...]) Służby Bezpieczeństwa. Następnie w tym samym roku został awansowany na stanowisko [...] Wydziału "[...]" SB WUSW w [...]. Organ wskazał, że [...] zajmowało się [...]. Zostało utworzone zarządzeniem ministra spraw wewnętrznych nr [...] z [...] marca 1973 r. na bazie Samodzielnego Wydziału [...]. Początkowo składało się tylko z Wydziału "[...]". W grudniu 1978 r. zostało rozbudowane o trzy nowe wydziały (I-III). Około 1980 r. rozwiązano Wydział "[...]" i powstała Samodzielna Sekcja "[...]", a pozostałe wydziały prowadziły kontrolę [...]. W wyniku intensywnej rozbudowy na początku lat osiemdziesiątych, w 1983 r. Biuro składało się aż z siedmiu wydziałów ([...]). Biuro [...] współdziałało z Departamentem [...] MSW i realizowało większość zadań na jego zlecenie, na przykład katalogowało [...] z zachodnich [...]. Razem ze służbami [...] innych państw socjalistycznych ustalało miejsce przeznaczenia tych [...]. Współpracowało z organami [...] Wojskowej Służby Wewnętrznej – między innymi kontrolowało przestrzeganie przez [...] wojskowe reżimów wynikających z zachowania tajemnicy wojskowej, wymieniano się też materiałami uzyskanymi z [...] zachodnich [...]. W latach osiemdziesiątych służbę [...] zaangażowano do zwalczania [...] "[...]" i "[...]" w wielu miastach Polski. Dużej pomocy technicznej oraz kadrowej udzieliła tu wschodnioniemiecka Stasi, Państwowa Agencja [...] zaś dzięki [...] rozmieszczonym w całym kraju [...]. Biuro [...] rozwiązano [...] października 1989 r. na podstawie zarządzenia ministra spraw wewnętrznych nr [...] z [...] października 1989 r., a jego komórki włączono do Biura "[...]" MSW (Biuro [...] MSW).

W ocenie organu, wnioskodawca w okresie od dnia [...] lutego 1989 r. do dnia [...] lipca 1990 r. realizował zadania charakteryzujące ustrój totalitarny w Wydziale [...] ([...]) Służby Bezpieczeństwa. Zgodnie z dokumentacją wnioskodawca był [...] tj. używał [...] do realizacji swoich obowiązków służbowych. Techniki te były wykorzystywane przez służby specjalne do pozyskiwania niejawnych informacji, ochrony własnych informacji niejawnych, infiltrowania i sekretnego sterowania grupami ludzi oraz prowadzenia różnego rodzaju działań dywersyjno-szpiegowskich. Organ powołał się na: [...]. Organ wskazał też, że wnioskodawca posiadał kwalifikacje [...] nabyte podczas zasadniczej służby wojskowej. Zgodnie z notatką Departamentu Kadr MSW wnioskodawca dokładnie znał zasady pracy, natomiast w ocenie organu awans na stanowisko [...] świadczy o jego zaangażowaniu w pracy.

Konkludując, Minister stwierdził, że pomimo spełnienia przesłanek formalnych zawartych w art. 8a ust. 1 pkt. 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej, przedmiotowa sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z wymienionego wyżej art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, skutkujących wyłączeniem stosowania względem wnioskodawcy art. 15c, art. 22a i art. 24a tejże ustawy. Przedmiotowe uprawnienie bowiem ma charakter wyjątkowy, a bezpośrednie zaangażowanie w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego nie może być traktowane jako szczególnie uzasadniony przypadek.

S. L., reprezentowany przez radcę prawnego, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji nr [...] z dnia [...] maja 2023 r., wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych powiększonych o opłatę skarbową od pełnomocnictwa. Zwrócił się o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik zarzucił naruszenie:

- art. 153 p. p. s. a w zw. z art. 170 p. p. s. a. poprzez przyjęcie przez organ innej oceny prawnej i wskazań niż wynikającej z wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie wydanego w dniu 24 czerwca 2020 r. w sprawie prowadzonej pod sygnaturą akt II SA/Wa 77/20 oraz wyroku tegoż samego Sądu z dnia 25 kwietnia 2022 r. w sprawie prowadzonej pod sygnaturą akt II SA/Wa 3736/21.

- art. 8a ustawy zaopatrzeniowej poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie przez organ, iż ustawodawca uzależnia wyłączenie stosowania art. 15c, 22a oraz 24a ustawy w konkretnej sprawie od: spełnienia przez wnioskodawcę łącznie przesłanek "krótkotrwałości służby przed dniem 31 lipca 1990 r.", "rzetelności wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r." oraz "wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. z narażeniem zdrowia i życia", podczas gdy expressis verbis ustawodawca uzależnił wyłączenie stosowania art. 15c, 22a oraz 24au. 2. e. tylko od spełnienia przesłanek "krótkotrwałości służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelności wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.", natomiast wymóg "wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. z narażeniem zdrowia i życia" ma charakter fakultatywny, co jednoznacznie potwierdza użycie przez ustawodawcę wyrażenia "w szczególności" i w konsekwencji jego spełnienie w niniejszej sprawie nie jest wymagane, wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. z narażeniem zdrowia i życia, które ma mieć charakter "rzeczywistego, dowiedzionego i wyjątkowego", podczas gdy powyższa przesłanka jest fakultatywna, a nadto z wykładni językowej przepisu nie wynika powyższe ograniczenie, którego nie można domniemywać, a w konsekwencji narażenie może mieć również charakter hipotetyczny; zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku", który musi mieć miejsce niezależnie od pozostałych przesłanek ustawowych, podczas gdy wykładnia art. 8a u. z. e. prowadzi do jednoznacznej konkluzji, iż szczególnie uzasadniony wypadek ma miejsce każdorazowo, gdy spełnione zostaną przesłanki "krótkotrwałości służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelności wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.", a nadto samo zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku" może uzasadniać wyłączenie stosowania art. 15c, 22a oraz 24a u. z. e., nawet gdy nie zostały spełnione przez wnioskodawcę przesłanki krótkotrwałości służby przed dniem 31 lipca 1990 r.", oraz "rzetelności wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.",

- art. 7 k.p.a. w zw. z art, 77 § 1 k. p. a w zw. z art. 80 k, p. a. poprzez niedokonanie przez Ministra wszechstronnej i swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego wyrażającej się w przyjęciu, iż służba skarżącego trwająca łącznie ponad 32 lata nie miała charakteru wyjątkowego, legitymującego się wybitnymi osiągnięciami, podczas gdy z załączonych do wniosku z dnia [...] czerwca 2017 r. dokumentów jednoznacznie wynika, iż wnioskodawca był wielokrotnie odznaczany za zasługi na rzecz kraju, w tym listem pochwalnym, dodatkowymi urlopami krótkoterminowymi oraz Medalem Srebrnym "Za Długoletnią Służbę", co prowadzi do przyjęcia, że służba skarżącego była wyjątkowa.

W uzasadnieniu pełnomocnik rozszerzył argumentację podniesionych zarzutów. Wskazał m.in., że poprzestanie przez organ na stwierdzeniu, że skarżący realizował zadania charakteryzujące ustrój totalitarny w Wydziale [...] ([...]) Służby Bezpieczeństwa, ponieważ używał [...] do realizacji swoich obowiązków służbowych, które jak uznał organ były wykorzystywane przez służby specjalne do pozyskiwania informacji niejawnych, ochrony własnych informacji niejawnych, infiltrowania i sekretnego sterowania grupami ludzi oraz prowadzania różanego rodzaju działań dywersyjno-szpiegowskich jest co najmniej jest niewystarczające. Pełnomocnik podniósł, że organ winien wskazać, jakie czynności wykonywał skarżący, a nie czym zajmował się Wydział [...] jako jednostka organizacyjna. Pełnomocnik podkreślił, że skarżący pełnił służbę [...] i nie przyczynił się do rozwoju państwa totalitarnego, podejmował zwykłe czynności w ramach tzw. "służby publicznej", które są zwykłymi, bieżącymi czynnościami dla zapewniania prawidłowego funkcjonowania państwa. Nie można tracić z pola widzenia, że wobec stwierdzonej przez organ krótkotrwałości służby skarżącego, która wynosiła 18 miesięcy jest okresem wystarczającym do prowadzenia wszystkich zadań wydziału, w którym pracował. Pełnomocnik stwierdził, że skarżący spełnia przesłankę szczególnie uzasadnionego przypadku, albowiem z uwagi na charakter pracy - [...] jego czynności miały charakter zwykłych, standardowych działań, czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, nie wnosił o przeprowadzenie rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem w sprawie tej naruszony został

art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. oraz art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ naruszył też przepis art. 8a ustawy zaopatrzeniowej poprzez stwierdzenie, że brak jest podstaw do jego zastosowania w sprawie.

Zgodnie pierwszym z powołanych przepisów, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani Sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (v. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2408/98, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak

i procesowego. Zarówno organ administracji, jak i Sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W sprawie niniejszej Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji związany był oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3736/21 i wyroku WSA w Warszawie z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 77/20.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, zgodnie z którym minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Do osób, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy art. 15, art. 22 i art. 24 (ust. 2).

W zaskarżonej decyzji z dnia [...] maja 2023 r. Minister uwzględnił ocenę prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3736/22, zgodnie z którą spełniona została przesłanka krótkotrwałej służby na rzecz państwa totalitarnego. Organ nie kwestionował, że skarżący rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki po dniu 12 września 1989 r.

Biorąc pod uwagę ustalenia organu poczynione w zaskarżonej decyzji z dnia [...] maja 2023 r., które stanowią w istocie powielenie treści ustaleń zawartych w decyzji z dnia [...] września 2021 r. uchylonej przez Sąd wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3736/21, Sąd rozpoznający obecnie sprawę za dowolną uznał ocenę organu w zakresie stwierdzenia, że przypadek skarżącego nie stanowi przypadku szczególnie uzasadnionego.

Organ przywołał w istocie te same twierdzenia, które były już przytoczone w poprzednio uchylonej przez Sąd decyzji. Wskazał jedynie dodatkowo, że skarżący w 1989 r., a zatem w tym samym roku, w którym został przyjęty do służby, został awansowany na stanowisko [...] Wydziału "[...]" SB WUSW w [...]. Minister stwierdził, że jego zdaniem wnioskodawca w okresie od dnia [...] lutego 1989 r. do dnia [...] lipca 1990 r. realizował zadania charakteryzujące ustrój totalitarny w Wydziale [...] ([...]) Służby Bezpieczeństwa. Wskazał, że zgodnie z dokumentacją wnioskodawca był [...] tj. używał [...] do realizacji swoich obowiązków służbowych. Podniósł nadto, powołując się [...], że techniki te były wykorzystywane przez służby specjalne do pozyskiwania niejawnych informacji, ochrony własnych informacji niejawnych, infiltrowania i sekretnego sterowania grupami ludzi oraz prowadzenia różnego rodzaju działań dywersyjno-szpiegowskich. Organ wskazał też, że wnioskodawca posiadał kwalifikacje [...] nabyte podczas zasadniczej służby wojskowej i zgodnie z notatką Departamentu Kadr MSW skarżący dokładnie znał zasady pracy. W ocenie organu awans na stanowisko [...] świadczy o jego zaangażowaniu w pracy.

W świetle powyższego podkreślenia wymaga, że organ nie zastosował się do oceny i wskazań Sądu zawartych w wyroku z dnia 25 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3736/21 i wyroku WSA w Warszawie z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 77/20. Organ jedynie stwierdził, że wnioskodawca w okresie od [...] lutego 1989 r. do [...] lipca 1990 r. realizował zadania charakteryzujące ustrój totalitarny, że posiadał kwalifikacje [...] i dokładnie znał zasady pracy.

Jednakże organ nie wyjaśnił i nie ocenił, jakie konkretne aspekty służby skarżącego w okresie od [...] lutego 1989 r. do [...] lipca 1990 r. faktycznie mogły świadczyć o "wyjściu" poza granice zwykłych działań podejmowanych przez niego w ramach pełnionej służby (art. 107 § 3 k.p.a.). Sąd już w wyroku z dnia 25 kwietnia 2022 r. wyraźnie wskazywał, że uwagi organu na temat służby skarżącego są nazbyt ogólne i nie odnoszą się do konkretnych zadań wykonywanych przez skarżącego w WUSW w [...]. Ta ocena WSA w Warszawie zawarta w wyroku z dnia 25 kwietnia 2022 r. o sygn. akt II SA/Wa 3736/21 pozostaje aktualna także na gruncie twierdzeń organu wyrażonych w obecnie zaskarżonej decyzji, które w żaden sposób nie przybliżają konkretnych zadań, które wykonywał skarżący, a które mogłyby wskazywać na bezpośrednie zaangażowanie w realizację w okresie od [...] lutego 1989 r. do [...] lipca 1990 r. funkcji i zadań państwa totalitarnego.

Organ, zgodnie z wyrokiem Sądu, obowiązany był dokonać oceny charakteru służby skarżącego przed dniem 31 lipca 1990 r. i wziąć przy tym pod uwagę stanowisko NSA prezentowane w powołanym w tym wyroku orzeczeniu, zgodnie z którym, unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej należy wykładać jako dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej instrument służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji i których prawa – z tego właśnie względu – zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego (sygn. akt I OSK 1895/19). Z powyższego wynika potrzeba badania konkretnych spraw określonych indywidualnych osób ze świadomością, że restrykcyjne ustawowe domniemanie "służby na rzecz totalitarnego państwa" zrównuje – w zakresie statusu istotnego z punktu widzenia zaopatrzenia emerytalnego – osoby które bezpośrednio angażowały się w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, a zatem takie, których postawa z dzisiejszej perspektywy aksjologicznej jest oceniana negatywnie, z takimi osobami, których aktywność wprawdzie nie pozostawała w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego, jednakże ograniczała się wyłącznie do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma konotacji pejoratywnych.

Minister nie przedstawił tymczasem w zaskarżonej decyzji żadnych faktów dotyczących wykonywanych przez skarżącego zadań, które nie pozwalają na uznanie jego przypadku za szczególnie uzasadniony i zastosowanie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż "mając na względzie wyrażone przez projektodawcę cele wprowadzenia ustawy nowelizującej oraz rolę w tym kontekście regulacji przewidzianej w art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy - że szczególnie uzasadnionym przypadkiem może być przykładowo sytuacja, gdy zastosowanie reguły z art. 15c ust. 3 ustawy zaopatrzeniowej prowadziłoby do utraty uprawnień nabytych w trakcie wieloletniej, rzetelnej służby na rzecz niepodległej Polski, gdy - w świetle dostępnych informacji - danemu funkcjonariuszowi nie można przypisać konkretnych, godzących w wolności obywatelskie, działań w ramach pełnienia służby uznanej za służbę na rzecz totalitarnego państwa, zwłaszcza, gdy była ona pełniona stosunkowo niedługo" (v. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2155/19, orzeczenia.wsa.gov.pl). W sprawie niniejszej organ nie przypisał skarżącemu żadnych konkretnych, godzących w wolności obywatelskie, działań w ramach pełnienia służby uznanej za służbę na rzecz totalitarnego państwa, które nie pozwalałyby na uznanie tego przypadku za przypadek szczególnie uzasadniony.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazania WSA w Warszawie zawarte w wyroku z dnia 25 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 3736/21 i wyroku WSA w Warszawie z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 77/20 oraz w niniejszym wyroku. Organ weźmie pod uwagę, że zasada sprawiedliwości społecznej jest wyznacznikiem zmierzającym do tego, aby Państwo podejmowało wobec swoich obywateli działania, które nie będą miały cech dowolności.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, ze zm.), orzekł jak w punkcie 1 wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego, jak w punkcie 2 wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 powołanej ustawy. Do kosztów tych Sąd zaliczył wynagrodzenie adwokata reprezentującego skarżącego (480 zł). W sprawie brak było podstaw do zasądzenia zwrotu opłaty skarbowej,

albowiem P.p.s.a. stanowi w art. 200 o zwrocie kosztów postępowania niezbędnych

do celowego dochodzenia praw. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 lit. f ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2142) nie podlega opłacie skarbowej dokonanie czynności urzędowej, wydanie zaświadczenia i zezwolenia (pozwolenia, koncesji) albo złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii w sprawach zatrudnienia, wynagrodzeń za pracę. Sprawa rozstrzygana przez organ na podstawie art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym (...), jest sprawą dotyczącą stosunku służbowego, dotyczy dochodzenia świadczenia związanego z uzyskiwanym wcześniej wynagrodzeniem ze stosunku służbowego. Skarżący w sprawie niniejszej, dotyczącej stosunku służbowego, nie miał też obowiązku uiszczania kosztów sądowych na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. d P.p.s.a.