Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2082/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 141 § 4 zd. 1 i art. 133, art. 141 § 4 zd. 1 w związku z art. 3 § 1, art. 133
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 13 pkt 4b
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: art. 69 ust. 1 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2021 poz 1285
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 451/22 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 21 grudnia 2021 r. nr 324/14/2021/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od M. M. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I.

Decyzją z 21 grudnia 2021 r. nr 324/14/2021/Ub Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 102 ust. 7 oraz art. 109, w związku z art. 69 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1285 ze zm. - dalej jako ustawa o świadczeniach) orzekł, że M. M. objęta jest obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jako wspólnik spółki: P. Spółka Jawna, w okresie od dnia 26 maja 2020 r.

Zdaniem organu, w niniejszej sprawie zainteresowana w okresie od 26 maja 2020 r. legitymuje się statusem wspólnika spółki jawnej, co jednoznacznie wynika z danych zawartych w KRS. To, że w związku z ogłoszeniem upadłości spółki faktycznie nie prowadzi działalności, nie ma wpływu na sprawy spółki oraz nie osiąga żadnych przychodów, pozostaje bez znaczenia dla objęcia jej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Takie ustalenia należałoby bowiem czynić wyłącznie wówczas, gdyby chodziło o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych. Strona podlega natomiast obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako wspólnik spółki jawnej.

II.

Wyrokiem z 10 sierpnia 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 451/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, umorzył postępowanie administracyjne oraz orzekł o kosztach postępowania.

Wskazał przede wszystkim na art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b) oraz art. 82 ust. 5 pkt 3 ustawy o świadczeniach, a także na art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm. - dalej jako u.s.u.s. lub ustawa systemowa), regulujące ubezpieczenie społeczne i zdrowotne wspólników spółki jawnej.

Odnosząc się do definicji działalności gospodarczej oraz istoty funkcjonowania spółki jawnej wskazano, że spółka jawna jest przedsiębiorcą, bowiem to ona (a nie wspólnicy) prowadzi działalność gospodarczą i podlega obowiązkowi wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego. Wspólnicy spółki jawnej działają wyłącznie w imieniu i na rachunek spółki.

Wbrew stanowisku organu, zdaniem WSA ogłoszenie upadłości likwidacyjnej spółki jawnej - co nastąpiło w dniu 14 kwietnia 2020 r. - nie jest obojętne dla uznania oceny statusu wspólnika i tego czy podlega on nadal ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wszak z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości. W jej skład wchodzi majątek należący do dłużnika w dniu ogłoszenia upadłości i nabyty w toku postępowania upadłościowego z wyjątkiem niektórych składników. Jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, upadły traci prawo zarządu majątkiem oraz możliwość korzystania z niego. Z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy upadłości, pozostaje natomiast stroną w znaczeniu materialnoprawnym, jako podmiot stosunku prawnego, z którego wyniknął spór. Brak legitymacji formalnej upadłego nie jest co prawda równoznaczny z brakiem po jego stronie zdolności prawnej, tj. zdolności bycia podmiotem praw i obowiązków, ale postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka i przeciw niemu. Powyższy cel jest więc sprzeczny z definicją działalności gospodarczej, której zadaniem jest prowadzenie działalności zarobkowej, w sposób zorganizowany, ciągły, a przede wszystkim faktyczny. Tych elementów w sposób oczywisty jest w niniejszej sprawie brak.

Kontynuując rozważania w zakresie skutków ogłoszonej upadłości Sąd pierwszej instancji wskazał, że syndyk niezwłocznie obejmuje majątek upadłego, zarządza nim, zabezpiecza go przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub zabraniem przez osoby postronne oraz przystępuje do jego likwidacji. Czynności tych dokonuje w miejsce dotychczasowego właściciela, a także kierownictwa zakładu pracy wobec pracownika. Upadły jest obowiązany wskazać i wydać syndykowi cały swój majątek, a także wydać wszystkie dokumenty dotyczące jego działalności, majątku oraz rozliczeń, w szczególności księgi rachunkowe, inne ewidencje prowadzone dla celów podatkowych i korespondencję. Z chwilą ogłoszenia upadłości, strona utraciła jakiekolwiek władztwo nad spółką. Od chwili ogłoszenia upadłości skarżąca nie wykonywała żadnej faktycznej działalności gospodarczej, a w szczególności nie miała ani prawnej ani faktycznej możliwości dokonywania czynności związanych z prowadzoną przez spółkę działalnością, chociaż nadal formalnie występowała, jako przedsiębiorca w rejestrze działalności gospodarczej.

Prezes NFZ błędnie utożsamia więc fakt występowania w rejestrze gospodarczym, niepołączony z faktycznym prowadzeniem działalności, z podstawą do zaistnienia obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Samodzielne występowanie w rejestrze gospodarczym, niepołączone z zaangażowaniem się w działalność gospodarczą, nie może być uznane za prowadzenie rzeczywistej, faktycznej działalności gospodarczej.

Ustawa o świadczeniach nie zawiera przepisów, które pozwalałaby na uznanie, iż podstawą podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego strony skarżącej jest sam fakt posiadania statusu wspólnika spółki jawnej. Wykładnia przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie, jaką prezentuje organ ogranicza się w zasadzie do jednego przepisu tj. art. 8 ust. 6 u.s.u.s. z pominięciem powołanych przez WSA przepisów prawa upadłościowego oraz ustawy o świadczeniach, w szczególności art. 82 ust. 5 pkt 3, który jednoznacznie wskazuje wymieniając rodzaje działalności na działalność gospodarczą prowadzoną w formie spółki jawnej, a nie działalność jedynie zarejestrowaną w formie spółki jawnej.

Reasumując Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 82 ust. 5 pkt 3 i art. 8 ust. 6 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 1 i 4 u.s.u.s. w zw. z art 75 ust. 1 p.u.n. oraz naruszeniem art. 61, art. 62 i art. 173 p.u.n. poprzez błędną wykładnię powyższych przepisów prawa materialnego dokonaną przez organ, która miała istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzając brak obowiązku podlegania przez skarżącą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z dniem 14 kwietnia 2020 r., z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, tj. po ogłoszeniu upadłości spółki jawnej, której była wspólnikiem, WSA na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i jednocześnie uznając za niecelowe dalsze prowadzenie postępowania przez Prezesa NFZ, umorzył postępowanie administracyjne w sprawie na podstawie art.145 § 3 p.p.s.a.

III.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Prezes NFZ zaskarżając go w całości i zarzucając:

1. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 141 § 4 zd. 1 i art. 133 p.p.s.a. przez uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz umorzenie postępowania tym samym uznanie, że organ błędnie zastosował przepisy, podczas gdy należało orzec o oddaleniu skargi z uwagi na to, że wydając decyzję w niniejszej sprawie organ nie naruszył ani przepisów postępowania, ani przepisów praw materialnego;

b) art. 141 § 4 zd. 1 w związku z art. 3 § 1, art. 133 p.p.s.a. i art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz .U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) przez wadliwą ocenę materiału dowodowego, a w efekcie błędne przyjęcie, że dla objęcia wspólnika spółki jawnej obowiązkiem podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu konieczne jest rzeczywiste prowadzenie działalności gospodarczej, nie zaś sam status wspólnika istniejący od dnia wpisu spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce;

2. w granicach wskazanych w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i w konsekwencji nie zastosowanie przepisu art. 13 pkt 4b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1009), w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 3 lit. b) ustawy z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1621), w związku z art. 69 ust. 1 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1285).

Skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie w sytuacji uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie reformatoryjnie w trybie art. 188 p.p.s.a., a także o orzeczenie o kosztach postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

IV.

Skarga kasacyjna organu jest uzasadniona.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują jednakże przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 p.p.s.a.

V.

Przeprowadzona analiza zarzutów skargi kasacyjnej wraz z ich uzasadnieniem wskazuje, że istota sformułowanych twierdzeń organu ma swoje pierwotne źródło w treści art. 13 pkt 4b u.s.u.s. W ramach bowiem każdego z podniesionych uchybień skarżący kasacyjnie organ podkreśla, że przepis ten został przez WSA w całości pominięty (niezastosowany) w sytuacji, w której w związku z jego wprowadzeniem, zasadniczej zmianie - zdaniem Prezesa NFZ - uległy dotychczasowe zasady, na jakich wspólnicy spółki jawnej podlegali obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Przypomnienia równocześnie wymaga, że w sprawie niekwestionowane jest ujawnienie strony skarżącej w Krajowym Rejestrze Sądowym jako wspólnika wskazanej na wstępie spółki jawnej, względem której w dniu 14 kwietnia 2020 r. Sąd Rejonowy w Olsztynie (sygn. akt V Gu 59/20) ogłosił upadłości, zaś postanowienie wydane w tym zakresie stało się prawomocne 26 maja 2020 r. (okoliczność ta nie jest kwestionowana).

Mając to na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że jak wynika z analizy uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd pierwszej instancji, przytaczając stanowisko judykatury prezentowane dotychczas w sprawach tego rodzaju (tj. sprzed wprowadzenia art. 13 pkt 4b u.s.u.s.), jak również regulacje ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (właściwie ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe bowiem od 1 stycznia 2016 r. tytuł został zmieniony na podstawie art. 428 pkt 1 ustawy z 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne - Dz. U. z 2015 r. poz. 978), przyjął za wadliwe twierdzenia organu, że przesłanką przesądzającą o podleganiu ubezpieczeniu zdrowotnemu danej osoby jest sam fakt formalnego pozostawania wspólnikiem spółki jawnej. W kontekście tego za doniosłą prawie WSA uznał okoliczność ogłoszenia upadłości i wiążącej się z tym utraty władztwa przez spółkę (a w szerszej perspektywie także jej wspólników), nad co najmniej majątkową (finansową) stroną jej funkcjonowania. Jak bowiem wskazał, ustawa o świadczeniach nie zawiera przepisów, które pozwalałyby na uznanie, że podstawą podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego strony skarżącej jest sam fakt posiadania statusu wspólnika spółki jawnej.

Jak więc wynika z uzasadnienia kwestionowanego przez organ wyroku, rzeczywiście brak w nim jest odniesienia się do powoływanego zarówno w zaskarżonej decyzji ale również i we wniesionej skardze art. 13 pkt 4b u.s.u.s. Dodając do tego pewne oczywiste omyłki jak np. powołanie się w wyroku na art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach (zamiast lit. c), czy wskazanie definicji przedsiębiorcy zawartej w ustawie z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672) w sytuacji, gdy w realiach stanu faktycznego tej konkretnie sprawy istotna jest raczej ustawa z 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (aktualny t.j. Dz. U. z 2023 poz. 221 ze zm.), gdyż poprzednią uchylono na mocy art. 192 ustawy z 6 marca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo przedsiębiorców oraz inne ustawy dotyczące działalności gospodarczej (Dz. U. z 2018 r. poz. 650), stwierdzić należy, że problem zaistniały na linii organ-strona nie został wystarczająco wnikliwie przeanalizowany przez WSA. Nie zmienia tej oceny fakt, że omyłkowo powoływane w uzasadnieniu regulacje czy to ustawy o swobodzie działalności gospodarczej czy prawa upadłościowego i naprawczego są w zasadzie tożsame z zastępującymi je regulacjami prawa przedsiębiorców i prawa upadłościowego, co Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega. Pomimo tego, w sprawie nadal brak jest odniesienia się do kluczowej kwestii podnoszonej przez organ czyli zmiany prawa i wprowadzenia art. 13 pkt 4b u.s.u.s. oraz oceny skutków, jakie na tle niniejszej sprawy regulacja ta mogła za sobą pociągać w sferze ubezpieczeń wspólników spółek jawnych. Brak jest także oceny czy w dacie orzekania organ mógł ów przepis zastosować z perspektywy intertemporalnej.

Przypomnienia w związku z powyższym wymaga, że zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 4 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 5 u.s.u.s. za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się: wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają zatem osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi (wspólnicy spółek jawnych).

Wskazane przepisy przyjmują zatem założenie, że bycie m.in. wspólnikiem spółki jawnej powoduje, że daną osobę traktuje się jak prowadzącą pozarolniczą działalność. Norma prawna wywodzona z tych przepisów była przy tym odczytywana łącznie z art. 13 pkt 4 u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym przed 18 września 2021 r.) zgodnie z którym, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: osoby prowadzące pozarolniczą działalność - od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców. Słusznie podnosi się więc w orzecznictwie, że powołany przepis nasuwał wątpliwości, z jaką realnie datą należało uznać, że nastąpił początek bądź koniec okresu prowadzenia pozarolniczej działalności przez te osoby (wspólników). Trafnie również podkreślano, że fakt prowadzenia działalności przez spółkę ma wpływ na kwestię ubezpieczenia jej wspólników, którzy uznawani są przecież za prowadzących pozarolniczą działalność z racji bycia wspólnikami spółki jawnej. Związek z rzeczywistą aktywnością spółki jest w tym przypadku istotny.

Idąc dalej Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że z kolei przyjęcie w tzw. ustawie systemowej, że wspólnik spółki jawnej jest osobą prowadzącą działalność pozarolniczą, implikowało określone oceny na tle systemu ubezpieczenia zdrowotnego, co ma znaczenie w tej sprawie. Zgodnie bowiem z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o świadczeniach, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi, współpracującymi, z wyłączeniem osób, które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2021 r. poz. 162 i 2105 oraz z 2022 r. poz. 24, 974 i 1570) lub przepisów o ubezpieczeniach społecznych lub ubezpieczeniu społecznym rolników.

W myśl zaś art. 69 ust. 1 powołanej wyżej ustawy, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c-i, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

To odwoływanie się przez ustawę o świadczeniach do regulacji poszczególnych systemów emerytalno-rentowych ma ten skutek, że zmiana prawa np. ustawy systemowej, wymusza odpowiednie rozumienie i spojrzenie na kwestię ubezpieczenia zdrowotnego.

Wspomniany na wstępie art. 13 pkt 4b u.s.u.s., obowiązujący od 18 września 2021 r. na mocy ustawy z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1621) brzmi w sposób następujący:

"Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach:

4b) wspólnicy spółki jawnej, partnerskiej lub komandytowej oraz komplementariusze w spółce komandytowo-akcyjnej - od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia ogółu praw i obowiązków w spółce do dnia wykreślenia spółki z Krajowego Rejestru Sądowego albo zbycia ogółu praw i obowiązków w spółce, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności przez spółkę zostało zawieszone na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców."

Literalne brzmienie wskazanego przepisu może więc sugerować, że ustawodawca wprowadzając tę regulację chciał usystematyzować moment rozpoczęcia i zakończenia okresu ubezpieczenia m.in. wspólników spółki jawnej, zrywając z dotychczasowym jego niejasnym określeniem wskazującym w art. 13 pkt 4 u.s.u.s. (w brzmieniu sprzed 18 września 2021 r.), że okres ubezpieczenia trwa "od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności".

Wskazany przepis wymaga zatem znacznie szerszej i wieloaspektowej oceny. W pierwszej kolejności powinien ją jednak przeprowadzić WSA, a nie Naczelny Sąd Administracyjny, będący sądem kasacyjnym, który danego zagadnienia prawnego nie może rozstrzygać po raz pierwszy na etapie badania skargi kasacyjnej. Co najmniej przedwczesne jest więc stanowisko WSA, że przepisy prawa nie zawierają przepisów, które pozwalałyby na uznanie, że podstawą podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego strony skarżącej jest sam fakt posiadania statusu wspólnika spółki jawnej.

Jednakowoż przez wzgląd na zasadę szybkości i ekonomiki działania sądów administracyjnych, nie przesądzając końcowego wyniku ponownego postępowania przed WSA, Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że szczególnego wyjaśnienia i stanowiska Sądu pierwszej instancji wymagać będzie kwestia ram czasowych obowiązywania art. 13 pkt 4b u.s.u.s. z punktu widzenia regulacji intertemporalnych wprowadzających zmianę do ustawy systemowej (patrz art. 23 wspomnianej ustawy z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw). Organ wprost bowiem stosuje ten przepis, obowiązujący od 18 września 2021 r., stwierdzając obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego strony już od dnia 26 maja 2020 r. (por. decyzja Prezesa NFZ), a więc wstecznie. Wyjaśnić zatem należy, czy była do tego wystarczająca podstawa prawna, czy też obowiązywały w tym zakresie jednak "stare zasady", a jeżeli tak to w jakim aspekcie czasowym.

Kolejną, nie mniej istotną kwestią wymagającą oceny, będzie potrzeba ustalenia celu wprowadzonej w art. 13 pkt 4b u.s.u.s. regulacji, przy zastosowaniu wykładni celowościowej i systemowej tego przepisu, uwzględniającej przede wszystkim sens ubezpieczeń zdrowotnych, w tym to, że jakkolwiek są one obowiązkowe, to jednak strona ubezpieczona może je do pewnego stopnia kreować własnymi działaniami np. przystępując lub występując ze spółki jawnej, zawieszając jej działalność, itp. Jest to więc istotne z punktu widzenia słusznie podkreślanego w zaskarżonym wyroku faktu ogłoszenia upadłości spółki i co najmniej ograniczenia możliwości prowadzenia przez wspólników spraw spółki (przejmuje je syndyk), co nieodzownie winno nasuwać pytanie o status wspólników, a przez to rzeczywisty cel regulacji art. 13 pkt 4b u.s.u.s., na który powołuje się organ. Inaczej mówiąc WSA musi rozważyć, czy celem wskazanego przepisu było wprowadzenie bezwzględnie i ściśle określonych granic okresów ubezpieczenia społecznego, rzutujących na ubezpieczenie zdrowotne, na co może wskazywać jego literalne brzmienie, czy też należy tę regulację ocenić w aspekcie konstytucyjnym, z perspektywy szerszego celu, w tym zdarzeń, jakie mogą zajść w ramach funkcjonowaniu na rynku podmiotu jakim jest spółka jawna i które mogą pozostawać w związku ze statusem wspólników.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny za zasadne uznał rozpatrywane łącznie zrzuty procesowe. Zarzut materialny w zakresie innym niż wskazującym na niezastosowanie art. 13 pkt 4b u.s.u.s. (ściślej nie odniesienie się), nie zasługiwał na uwzględnienie. W szczególności, wobec braku odniesienia się do tego przepisu trudno mówić o tym, że WSA dopuścił się jego błędnej wykładni.

W konsekwencji na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.