Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1695/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 7, 77, 79a, 80, 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: Art. 17 ust. 5  pkt 2  lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu z dnia 14 lipca 2023 r. nr SKO-NP-4115-486/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w decyzji z dnia 14 lipca 2023 r., nr SKO-NP-486/22 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia 27 września 2022 r. o odmowie przyznania S. G. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką I. G.

W podstawie prawnej decyzji wskazano m.in. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz.390, dalej też jako u.ś.r.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz.390).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia 27 września 2022r., znak: GOPS 5231/000986/SP-160/09/2022, organ I instancji odmówił S. G. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowanego na I. G.

W uzasadnieniu organ I instancji jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w uzasadnieniu decyzji powołał też art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ponadto organ nie podważył faktu, że wnioskodawca sprawuje opiekę w sposób, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Konieczność sprawowania stałej i długotrwałej opieki, jej częstotliwość i rodzaj uniemożliwia mu – zdaniem organu - wykonywanie pracy zarobkowej.

W odwołaniu od tej decyzji zarzucono: I. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: 1. art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, iż niespełnione zostały przesłanki do przyznania odwołującemu się prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką I. G., podczas gdy wszystkie przesłanki, w tym istniejący i stwierdzony u I. G. znaczny stopnień niepełnosprawności, zostały spełnione, zaś organ zastosował w/w przepis ustawy z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt: K 38/13 został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP; 2. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego zastosowanie i przyjęcie, iż niespełnione zostały przesłanki do przyznania odwołującemu się prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką I. G., podczas gdy wszystkie przesłanki, w tym istniejący po stronie męża I. G. – J. G. znaczny stopnień niepełnosprawności, zostały spełnione; 3. art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez jego niezastosowanie i nierówne traktowanie odwołującego się w porównaniu do opiekunów osób niepełnosprawnych.

Zarzucono również naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 7,77,80 oraz 107 k.p.a.

Uzasadniając opisane na wstępie rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że pomimo dokonania przez organ l instancji błędnej wykładni wskazanego powyżej przepisu (art. 17 ust. 1b ustawy), to jednak kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu.

Organ II instancji zaakcentował w tym miejscu, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że wyżej zaprezentowane stanowisko odnośnie wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b ustawy po wejściu w życie wyroku TK w sprawie o sygn. K 38/13 jest jednolite i utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych (przykładowo: wyroki NSA z dnia: 14 grudnia 2016 r. sygn. IOSK 1614/16, z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. I OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. I OSK 923/16, z dnia 7 września 2016 r, sygn. I OSK 755/16, z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, z dnia 11 lipca 2017 r. sygn. I OSK 1600/16, z dnia 2 czerwca 2018 r. sygn. I OSK 108/17), i sprowadza się ono do tego, że nie jest dopuszczanie oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Następnie SKO wskazało, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Przepis ten należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Przekładając powyższe na stan faktyczny niniejszej sprawy, przywołując ustalenia przeprowadzonego w dniu 14 września 2022 r. wywiadu środowiskowego, organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawca opiekuje się swoją niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji matką, u której stwierdzona została choroba Alzhaimera. Podopieczna wymaga ona całodobowej opieki ponieważ ucieka z domu, nie poznaje swoich dzieci, nie pamięta ich imion, ponadto leczy się kardiologicznie, miała operację na zaćmę. Wnioskodawca nie pracuje, codziennie dba o jej higienę osobistą, ubiera ją, mierzy ciśnienie, przygotowuje i podaje posiłki oraz leki, chodzi z mamą do łazienki, śpi w tym samym pokoju co rodzice (ponieważ mama bardzo często się budzi i chodzi po domu), dba o to, aby nie włączyła gazu i nie zrobiła sobie w nocy krzywdy. Codziennie także z nią chodzi i aktywizuje, aby nie siedziała i leżała, jeździ również z mamą do lekarzy, takich jak psycholog, psychiatra, czy kardiolog. Nadto ustalone zostało, że mąż I. G. nie może się nią zajmować, gdyż sam jest schorowany, jest aktualnie po zawale mięśnia sercowego, leczony z powodu choroby nowotworowej, ma także nadciśnienie i cukrzycę, sam wymaga opieki. Również rodzeństwo wnioskodawcy nie jest w stanie pomóc w opiece nad matką, ponieważ jeden z braci ma 61 lat i ma problemy z kręgosłupem i nogami, drugi brat mieszka w K., dzieli go bardzo duża odległość od miejsca zamieszkania matki, natomiast trzeci brat mieszka w K. i tam pracuje. Siostra, która mieszka w niedalekim sąsiedztwie, również nie jest w stanie sprawować opieki, ponieważ ma czwórkę dzieci w wieku szkolnym i musi się nimi opiekować i spodziewa się kolejnego dziecka.

W aktach sprawy znajduje się oświadczenie I. G. z dnia 14 września 2022 r., w którym oświadczyła, że opiekuje się nią syn S. G., który pomaga jej w codziennych czynnościach przygotowuje posiłki i podaje leki, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, chodzi z nią do łazienki, mierzy ciśnienie, chodzi z nią do różnych lekarzy, przez cały dzień nie zostawia jej bez swojego nadzoru. Oświadczyła, że przeszła operację na zaćmę, leczy się kardiologicznie oraz ma stwierdzoną chorobę Alzheimera.

W dniu 6 września 2022r. S. G. złożył oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, w którym oświadczył, że jego mama I. G. jest osobą wymagającą opieki, sama nie potrafi się ubrać, przygotować posiłku załatwić swoich potrzeb fizjologicznych, umyć się, nie wie gdzie się znajduje, gdyby ją pozostawić bez nadzoru to ucieka z domu, trzeba ją pilnować również w nocy, gdyż budzi się i chodzi po mieszkaniu. Ponadto obawia się, że pozostawiona bez nadzoru to skłonna byłaby włączyć gaz, co doprowadziłoby do katastrofy. Oświadcza również, że ma czworo rodzeństwa, lecz każde z nich ma swoje rodziny i swoje problemy - nie są w stanie w żaden sposób pomagać w opiece nad mamą. Wraz z mamą mieszka jeszcze tata, który ma 85 lat i choć nie ma takich schorzeń i zaburzeń umysłowych jak mama, to też wymaga opieki w podstawowych czynnościach. W związku ze sprawowaną opieką nad mamą nie jest w stanie podjąć zatrudnienia oraz pracować na gospodarstwie domowym.

We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w części III wnioskodawca oświadczył, że od dnia 7 czerwca 2022r. zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym.

Zatem w ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie bezsporne jest to, że na S. G. jako synu, ciąży obowiązek alimentacyjny wobec wymagającej opieki matki I. G. Przy czym z akt sprawy wynika, że nie jest on jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji matki, bowiem posiada on jeszcze trzech braci i siostrę - na których w tym samym stopniu co na nim ten obowiązek ciąży.

Wskazano, że S. G. do dnia wydania niniejszej decyzji nie przedłożył orzeczenia, że mąż podopiecznej I. G. – J. G. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wobec uchwały NSA z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, organ II instancji stwierdził brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego odwołującemu w związku z zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawna matka, która pozostaje w związku małżeńskim, a jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W podsumowaniu Kolegium wskazało, że nie kwestionuje tego, że I. G. wymaga pomocy, a odwołujący się tej pomocy jej udziela, to jednakże materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy nie wskazuje, iż w stanie faktycznym sprawy występowały okoliczności obiektywne wyłączające współudział rodzeństwa odwołującego w zabezpieczeniu opieki matce w sposób bezpośredni lub pośredni aby nie musiał on rezygnować z zatrudnienia lub mógł podjąć pracę w ograniczonym zakresie czasowym.

W piśmie z dnia 16 sierpnia 2023 r. S. G. wniósł skargę na ww. decyzję SKO z 14 lipca 2023 r. zarzucając:

- napuszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., poprzez jego błędne zastosowanie wskutek przyjęcia, iż niespełnione zostały przesłanki do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia łub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką I. G., podczas gdy wszystkie przesłanki, w tym istniejący po stronie męża I. G. – J. G. znaczny stopnień niepełnosprawności, zostały spełnione; b) art. 17 ust. 1 ww. ustawy poprzez jego niezastosowanie i nie przyznanie S. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką I. G., podczas gdy wszystkie przesłanki do przyznania skarżącemu w/w świadczenia zostały spełnione; c) art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. poprzez jego niezastosowanie i brak udzielenia I. G. przez organ, pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, podczas gdy taki obowiązek nałożony jest na organy władzy publicznej.

- błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę wydania zaskarżonej decyzji polegający na: a) błędnym przyjęciu przez organ, iż ojciec skarżącego a mąż I. G. – J. G. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy wyrokiem Sądu Rejonowego w Nowym Sączu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt: [...] J. G. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności i na dzień wydania zaskarżonej decyzji legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; b) błędnym przyjęciu przez organ, iż skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką I. G., podczas gdy spełnione zostały wszelkie przesłanki do przyznania Skarżącemu w/w świadczenia;

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7, 77, 80 w zw. z art. 107 § 1, art. 8 i art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.

Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 14 lipca 2023 r., oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Po pierwsze wskazać należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w zaskarżonej decyzji prawidłowo zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącemu żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; aktualny publikator Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Organ II instancji wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo podniósł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zatem warunek dotyczący wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby, nad którą sprawowana jest opieka, staje się wobec tego okolicznością nieistotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, co zostało prawidłowo wskazane przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na kwestię tę słusznie zwróciło uwagę Kolegium, choć organ ten dostrzegł – co najmniej przedwcześnie – inną podstawę do odmowy przyznania objętego wnioskiem świadczenia, o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części uzasadnienia.

Po drugie, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium prawidłowo wskazało, że wątpliwości interpretacyjne związane z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. zostały rozstrzygnięte uchwałą NSA. W art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. ustawodawca przewidział, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 (dostępna w CBOSA na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), orzekł, że: 1. warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), 2. warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w przywołanej powyżej uchwale NSA, szczegółowo umotywowanym w jej uzasadnieniu.

Wobec tego przyjąć należy, że w stanie prawnym, w którym wydano zaskarżoną decyzję, niedopuszczalne jest przeprowadzenie innych dowodów niż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenie równorzędne na okoliczność potwierdzenia braku możliwości pełnienia opieki w ramach alimentacji przez osoby do tego zobowiązane w pierwszej kolejności, czyli osoby wskazane w art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W art. 3 pkt 21 u.ś.r. wskazano, że ilekroć w ustawie tej mowa jest o znacznym stopniu niepełnosprawności – oznacza to: a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie, co najmniej przedwcześnie jednak uznano, że zaistniała negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., bez podjęcia wymaganych prawem czynności zmierzających do ustalenia, czy małżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się stosownym orzeczeniem, jak również bez zbadania – w przypadku potwierdzenia braku takiego orzeczenia – na jakim etapie jest postępowanie w przedmiocie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności J. G., zwłaszcza, że organ posiadał wiedzę o toczącym się w tym przedmiocie postępowaniu. SKO w zaskarżonej decyzji (s. 90 powołało się bowiem na załącznik do wniesionego odwołania - pismo Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie z dnia 05.09.2022r., znak: WP-K.9531.1.2336.2022, w którym zawiadomiono J. G., że odwołanie z dnia 23.08.2022r. od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Limanowej w dniu 28.07.2022r., nr ZO.8321.1.665.2022 nie może być rozpatrzone w terminie ustawowym i wyznaczono nowy termin rozpatrzenia sprawy na dzień 27.09.2022 r.

Powyższe wskazuje zatem na istotne naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie dotyczącym ustaleń faktycznych co do zaistnienia przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Czyniąc istotne w powyższym zakresie ustalenia faktyczne, to jest stwierdzając, że J. G. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ani innym równoważnym, Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało, że skarżący nie przedłożył stosownego orzeczenia J. G.

Podkreślić trzeba, że okoliczność, czy małżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (spełnienie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.) powinna być przez organ ustalona z urzędu, we własnym zakresie. Według art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r. organ właściwy ustalający prawo do świadczeń rodzinnych jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji w sposób podany w tym przepisie informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 573 ze zm., dalej: "u.r.z.s."), obejmującej następujące dane: a) datę i rodzaj wydanego orzeczenia, b) wskazania, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 u.r.z.s., c) datę powstania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, d) datę złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności, e) okres, na jaki zostało wydane orzeczenie. Dopełnieniem powyższego są regulacje z art. 23b ust. 2-4 u.ś.r. Zasadą jest bowiem samodzielne ustalenie przez organ stanu faktycznego sprawy w zakresie informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a wyjątkiem sytuacja, w której dokumenty obrazujące stan faktyczny w tym zakresie powinien dostarczyć wnioskodawca (por. wyrok WSA w Gliwicach z 30 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SAB/Gl 87/23, WSA w Poznaniu z 18 listopada 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 639/23, CBOSA).

Jak przewiduje art. 23b ust. 3 u.ś.r. w przypadku braku w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności informacji, o której mowa w ust. 1 pkt 5, organ właściwy prowadzący postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych wzywa osobę, o której mowa w art. 23 ust. 1 u.ś.r., do dołączenia orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności.

W konsekwencji przed rozstrzygnięciem sprawy organ administracyjny miał przede wszystkim obowiązek samodzielnie ustalić, czy i jakiego rodzaju orzeczeniem legitymuje się J. G., a dopiero w razie braku w tym względzie informacji, powinien wystąpić do skarżącego o dołączenie stosownego orzeczenia. Tego zaś w sprawie zabrakło.

Z dołączonej do skargi kserokopii wyroku z 29 marca 2023 r., sygn. akt [...] wynika, że J. G. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Wyrok ten stał się prawomocny z dniem 6 kwietnia 2023 r. czyli na około 3 miesiące przed wydaniem zaskarżonej decyzji przez SKO.

W ocenie Sądu organ zobowiązany był – celem wypełnienia dyspozycji art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. – do zweryfikowania zawartych w odwołaniu twierdzeń skarżącego, a zatem do jednoznacznego ustalenia, czy doszło do wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz dokonania oceny jego wpływu na wynik sprawy.

Nadto w toku postępowania, wbrew treści art. 79a § 1 k.p.a., organy nie poinformowały skarżącego o okolicznościach, które na dzień rozstrzygania nie zostały wykazane przez skarżącego. Zgodnie z treścią tego przepisu, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a. w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1. Skarżący na etapie postępowania przed organem I, ani II instancji nie został zawiadomiony o przesłankach zależnych od strony, które w toku postępowania nie zostały wykazane.

W orzecznictwie wskazuje się, że przepis art. 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy (por. wyrok NSA z 17 lutego 2023 r., I GSK 1344/22).

W związku z tym należało uznać, że zaskarżona decyzja o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest prawidłowa.

Jak wynika z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, podobnie pozycję ustrojową sądów administracyjnych określa art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Oznacza to, że nie jest rzeczą sądu administracyjnego zastępowanie organów administracyjnych w ich ustawowych obowiązkach i kompetencjach, w szczególności nie jest zaś rzeczą sądu rozstrzyganie sprawy za organ, ale jedynie kontrolowanie przeprowadzonego postępowania i wydanych decyzji pod kątem ich zgodności z prawem.

Sąd zwraca też uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącego powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Wskazać należy, że to czy skarżący je spełnia należy już do istoty sprawy, która, jak wyżej wskazano, nie została rozstrzygnięta.

Wyżej wskazane uchybienia przepisom postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1art. 77, art. 79a, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. Stan faktyczny nie został bowiem prawidłowo ustalony, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.