Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1757/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 1 pkt. c)
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a)
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ WSA Maria Mikolik Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2024 r. sprawy ze skargi U. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 29 sierpnia 2023 r. nr SKO.405.ŚR.1860.910.2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi US (dalej: "Skarżącej") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 29 sierpnia 2023 r. nr SKO.405.ŚR.1860.910.2023, wydana w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uzasadnienia skargi oraz nadesłanych akt sprawy wynika, że wnioskiem z 3 sierpnia 2023 r. Skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "Organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – ZL.

Decyzją z [...] sierpnia 2023 r. nr [...] Prezydent odmówił przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Organ I instancji podał, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wynika, aby niepełnosprawność ZL powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia, bądź 25 roku życia w przypadku uczęszczania do szkoły lub szkoły wyżej. W realiach opisywanej sprawy zachodzi zatem negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) – dalej: "u.ś.r.". Niezależnie od powyższego Organ I instancji podał, że ZL pozostaje w związku małżeńskim, a jej mąż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta, w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyklucza prawną możliwości przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji argumentując, że jej matka nie utrzymuje kontaktu z mężem, nie mieszkają razem, a w 2013 r. zawarli umowę o rozdzielności majątkowej. Odwołująca jest zatem obiektywnie jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawną.

Decyzją z 29 sierpnia 2023 r. nr SKO.405.ŚR.1860.910.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu utrzymało w mocy decyzję Prezydenta.

Kolegium wskazało, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. K 38/13 przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi bezpośredni skutek, to zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w dopełnieniu art. 17 ust. 1 tej ustawy może być stosowany. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że w opisywanej sprawie przesłanką negatywną do przyznania świadczenia jest data powstania niepełnosprawności u matki Skarżącej.

Zdaniem Organu odwoławczego, w realiach opisywanej sprawy zachodzi jednak negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Ustalono bowiem, że ZL pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonek – RL nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. To zaś wyklucza możliwość uwzględnienia wniosku Skarżącej. Kolegium podniosło, że fakt niezamieszkiwania razem oraz ustanowienia rozdzielności majątkowej nie stanowi okoliczności prawnej zwalniającej małżonka z obowiązku alimentacyjnego oraz obiektywnej i usprawiedliwionej przyczyny niemożności sprawowania opieki. Tym samym decyzję Organu I instancji, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, uznać należało za odpowiadającą prawu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, US wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie kosztów postępowania oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentów dołączonych do skargi.

Zaskarżonej decyzji Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 6, art. 7, art. 7a, art. 8, art. 9 w zw. z art. 10, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a.", poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy skutkujące błędnym przyjęciem, że małżonek niepełnosprawnej matki Skarżącej jest w stanie sprawować nad nią opiekę, a w konsekwencji, że Skarżąca nie jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

W piśmie z 13 lutego 2024 r. Skarżąca poinformowała Sąd, że jej niepełnosprawna matka zmarła 18 listopada 2023 r., dołączając kopie aktu zgonu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jako zasadna, została przez Sąd uwzględniona.

W pierwszej kolejności wypada wyjaśnić, że sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Z kolei w myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Zarzuty skargi doprowadziły do jej uwzględnienia bowiem wydana w tej sprawie decyzja Kolegium narusza przepisy o postępowaniu administracyjnym w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. nakazuje sądowi I instancji uchylenie przedmiotu skargi, co będzie skutkować koniecznością ponownego rozpoznania złożonego w toku instancji odwołania strony skarżącej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie doszło do nieakceptowanego w świetle reguł kodeksowej zasady legalności (art. 7 k.p.a.) naruszenia art. 15, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., związanego z wadliwym ustaleniem stanu faktycznego sprawy. Wymaga wskazania, że Skarżąca w toku postępowania przed Organem I instancji oraz w toku postępowania odwoławczego zwracała uwagę na fakt nieutrzymywania jakichkolwiek kontaktów męża niepełnosparwnej – RL z niepełnosprawną ZL. Jednocześnie Skarżąca przedłożyła kopię umowy z 4 stycznia 2013 r. o wyłączeniu wspólności ustawowej małżonków. Organ odwoławczy uznał natomiast, że RL nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r uniemożliwia przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu, analiza przedstawionych akt postępowania i wydanych w sprawie decyzji nie pozwala na stwierdzenie w oparciu o jakie dowody ustalono, że mąż niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zarówno Organ I instancji, jak i orzekające w postępowaniu odwoławczym Kolegium nie zwróciły się bowiem do właściwych organów – Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o podanie, czy RL posiada orzeczenie o niepełnosprawności. W sytuacji, gdy strona od wielu lat nie utrzymuje kontaktu z małżonkiem, rzeczą organów administracji było podjęcie z urzędu działań mających na celu ustalenie stanu faktycznego, w tym weryfikacji istnienia negatywnych przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia. Wynika to bowiem z wyrażonego art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tym bardziej, że w zakresie ustalenia ewentualnego istnienia stopnia niepełnosprawności RL, Skarżąca może nie posiadać uprawnień do uzyskania całości niezbędnych informacji od ww. organów.

Z wyłożonych wyżej przyczyn, stwierdzone nieprawidłowości związane z ustaleniem stanu faktycznego sprawy oraz co najmniej przedwczesnym zastosowaniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. To zaś, stosownie do art. 145 § 1 1 pkt. c) p.p.s.a. obligowało do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W przypadku uprawomocnienia się niniejszego wyroku Kolegium zobligowane będzie mocą art. 153 p.p.s.a. do ponownego rozpatrzenia złożonego przez Skarżącą odwołania, po uprzednim uzupełnieniu materiału dowodowego o informacje odnośnie ewentualnego stopnia niepełnosprawności męża niepełnosprawnej.

Z tych przyczyn orzeczono o uwzględnieniu skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.