Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 343/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1127/23 w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 12 maja 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1168/2023/9705 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 26 października 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1127/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę K. J. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 12 maja 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1168/2023/9705 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 22 kwietnia 2022 r. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem K. S. Uzasadniając negatywne rozstrzygnięcie organ I instancji powołał się na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze. zm., dalej "u.ś.r.") stwierdzając, że skoro ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, to jego żona w pierwszej kolejności zobowiązania jest do opieki nad mężem. Tym samym obowiązek alimentacyjny małżonki wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącej jako zobowiązanej w dalszej kolejności, co stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia. Zaznaczono, że żona osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stanowisko to zostało podtrzymane przez Kolegium w decyzji z dnia 2 czerwca 2022 r. nr SKO.PSŚ.41.5/1548/2022/7898/LZ. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględniając skargę skarżącej wyrokiem z dnia 21 października 2022 r. uchylił decyzję Kolegium z dnia 2 czerwca 2022 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że brak potwierdzenia stanu zdrowia matki skarżącej i zarazem żony osoby wymagającej opieki stosownym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może przesądzać, że możliwe jest sprawowanie opieki nad mężem, a tym samym uniemożliwia ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez skarżącą, jako córkę osoby wymagającej opieki.

Kolejną decyzją z dnia 27 marca 2023 r. organ I instancji ponownie odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu Wójt Gminy stanął na stanowisku, że opieka nad ojcem nie wymaga od skarżącej rezygnacji z zatrudnienia. Opierając się na ustaleniach wywiadu środowiskowego wskazał, że jej ojciec jest osobą sprawną ruchowo oraz intelektualnie. Ponadto jest w stanie samodzielnie wykonywać czynności życia codziennego, np. samodzielnie się porusza, ubiera, myje, spożywa posiłki, wychodzi z domu. Zwrócono również uwagę, że jego małżonka pomimo orzeczonej niepełnosprawności jest zdolna do wspomagania swojego męża. Zatem – w ocenie Wójta Gminy – wsparcie ojca w pozostałym zakresie nie koliduje z możliwością podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Jednocześnie wskazano, że skarżąca pracowała jedynie w latach 2005 – 2009. Od 2010 r., jak sama oświadczyła, zajmuje się wychowaniem dzieci, gdyż mąż "pracuje w delegacji". Organ I instancji podniósł także, że skarżąca posiada status rolnika, co oznacza, że nie został spełniony warunek rezygnacji z zatrudnienia.

W odwołaniu z dnia 5 kwietnia 2023 r. pełnomocnik skarżącej zarzucił rozstrzygnięciu naruszenie:

– przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem;

– przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji;

– przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie za niewiarygodne oświadczenie skarżącej odnośnie zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej.

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia 12 maja 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Argumentując swoje stanowisko Kolegium wskazało po pierwsze, że skarżąca będąc rolnikiem nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliło, że ciężar wykazania faktu zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej ciąży na rolniku, a jego oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. podlega ocenie jako dowód na zasadach ogólnych. Zwróciło również uwagę, że następstwem złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa jest utrata statusu osoby objętej ubezpieczeniem społecznym rolników. Tymczasem według informacji uzyskanej z KRUS-u skarżąca podlega owemu ubezpieczeniu od 3 marca 2017 r. do chwili obecnej. Po drugie, zdaniem Kolegium, brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką nad ojcem. W ocenie Kolegium, zakres opieki sprawowanej przez skarżącą oraz poszczególne czynności wykonywane przez nią nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Ograniczają się one bowiem w głównej mierze do wspomagania ojca w czynnościach życia codziennego, a tym samym nie mogą stanowić o realizacji stałej lub długotrwałej opiece.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 w związku z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z prowadzenia działalności rolniczej, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Wobec powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Kolegium, w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił złożoną skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy świadczenie to przysługuje w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Sąd podkreślił, że analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że przesłanka pozwalająca na przyznanie rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego nie opiera się o domniemanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, lecz wynika z rzeczywistego stanu rzeczy. Ciężar dowodu wykazania tego faktu ciąży na rolniku (zob. wyrok NSA z dnia 30 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1273/20, Lex nr 3090598). Ustawodawca ściśle określił, jaki rodzaj dowodu będzie służyć temu celowi. Takim środkiem dowodowym, podlegającym ocenie na zasadach ogólnych, jest oświadczenie składane w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r. pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Sąd zauważył, że składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Jak zaznaczył ustawodawca, klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Sąd wskazał, że skoro oświadczenie rolnika o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego stanowi dowód w sprawie, to oczywistym jest, że podstawowym obowiązkiem organu jest ocena tego dowodu na zasadach ogólnych zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie regułami procesowymi zdefiniowanymi w przepisach art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, prawidłowo postąpiły organy obu instancji dokonując w tym zakresie ustaleń i poddając ocenie wspomniane oświadczenie skarżącej złożone w dniu 28 lutego 2023 r. Skarżąca we wspomnianym oświadczeniu oznajmiła, że jest rolnikiem, a także, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 17 lutego 2022 r. W ocenie Sadu I instancji, twierdzeniom skarżącej przeczą jednak informacje pozyskane przez organ I instancji z KRUS-u Placówki Terenowej [...] (pismo z dnia 3 marca 2023 r.). Mianowicie KRUS wskazał, że skarżąca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 3 marca 2017 r. (składki zostały opłacone za okres od marca 2017 r. do marca 2023 r.). Stwierdzono również, że skarżąca nie złożyła do organu ubezpieczeniowego informacji o zaprzestaniu prowadzenia działalności rolniczej. Zasadnie zatem organy przyjęły, że skoro skarżąca wciąż podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników, to tym samym nie można przyjąć, aby zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. W konsekwencji tego, w ocenie Sądu, zaistniała przesłanka negatywna dla przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd podkreślił ponadto, że niezależnie od powyższego, w myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r. podstawową przesłanką przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Między rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, istnieć musi bezpośredni związek, co oznacza, że rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego podyktowana musi być właśnie sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W postępowaniu prowadzonym w przedmiocie ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego organ administracji winien ustalić, czy starający się oświadczenie opiekun (wnioskodawca) jest zdolny do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta bowiem musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, tj. w realiach tej sprawy, musi powodować faktyczny brak możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego. Związek między rezygnacją z pracy bądź niepodejmowaniem zatrudnienia (lub zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego) przez wnioskodawcę, a sprawowaną przez niego opieką nad osobą niepełnosprawną, musi być bezpośredni i ścisły.

Na gruncie kontrolowanej sprawy dowiedziono, że nawet przy założeniu, że doszło do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego (co nie miało miejsca), nie można przyjąć, aby pomiędzy tą okolicznością a opieką nad ojcem zachodził bezpośredni związek przyczynowy. Sąd uznał za trafne, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad ojcem nie uzasadnia twierdzenia, że z tego względu niemożliwym jest prowadzenie gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu, organ wyprowadził trafną konstatację, że związek przyczynowy w niniejszej sprawie nie zachodzi, a sprawowana przez skarżącą opieka pozbawiona jest takich znamion, które by uniemożliwiały zatrudnienie jej choćby w częściowym wymiarze czasu pracy, czy też prowadzenie przez nią gospodarstwa rolnego. Materiał dowodowy, a w szczególności wywiad środowiskowy z dnia 9 marca 2023 r., wskazuje, iż ojciec skarżącej, mimo stwierdzonej choroby, jest osobą sprawną ruchowo oraz intelektualnie. Wbrew twierdzeniom skarżącej jest on na tyle sprawny, aby samodzielnie ubrać się i dokonać czynności z zakresu higieny osobistej. Ponadto nie jest kwestionowane, że porusza się on nie tylko po domu, ale także po podwórku, a w towarzystwie kolegi chodzi także do sklepu. Jednym słowem wymaga on wsparcia tylko przy niektórych czynnościach życia codziennego. Sąd wskazał ponadto, że ojciec skarżącej zamieszkuje z małżonką, która wprawdzie również legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak brak jest informacji, aby wymagała ona wsparcia. Zatem jest w stanie powiadomić lekarza o sytuacji, gdyby jej mąż wymagał pomocy w przypadku ataku padaczki, na którą cierpi. Wskazano, że okresowo wyjeżdża ona do Niemiec, gdzie otrzymuje emeryturę oraz korzysta z opieki zdrowotnej, jednak nie zostało to w jakikolwiek sposób udokumentowane przez skarżącą. W trakcie wywiadu środowiskowego osoba ta oznajmiła ponadto, że samodzielnie przygotowuje dla siebie posiłki, z kolei posiłki mężowi mają być przynoszone przez córkę. Jednocześnie brak jest wyjaśnienia, czym jest to powodowane, że mąż nie spożywa posiłków przygotowywanych przez żonę. Dlatego też poddać należy pod wątpliwość to, że skarżąca zapewnia posiłki swemu ojcu.

W oparciu o powyższe okoliczności Sąd I instancji uznał, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zaskarżając je w całości, zarzuciła, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a."):

• naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego K. S. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego;

o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnego K. S. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z prowadzenia działalności rolniczej, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem;

o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie skargi ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zrzeczono się również przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a., bowiem skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie została oparta wyłącznie na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., tj. na zarzucie naruszenia prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie powyższych przepisów i "niezasadne uznanie", że świadczenie pielęgnacyjne jej nie przysługuje bowiem nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, a także zakres sprawowanej przez nią opieki nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia (pracy w gospodarstwie rolnym).

Przed przystąpieniem do rozpoznania podniesionych zarzutów istotne jest w pierwszej kolejności poczynienie kilku uwag dotyczących wymogów formalnych, jakim powinno odpowiadać kwalifikowane pismo w postępowaniu, jakim jest skarga kasacyjna. Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. obligatoryjnym elementem tego środka odwoławczego jest wskazanie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu przepisów, jakie w ocenie strony składającej skargę kasacyjną zostały naruszone. Wnoszący skargę kasacyjną powinien przyporządkować każdy z zarzutów do konkretnej podstawy kasacyjnej, wskazanej w art. 174 P.p.s.a. Ma to istotne znaczenie dla spełnienia wymogów formalnych środka odwoławczego. W przypadku zarzutów opartych na podstawie wskazanej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. niezbędne jest bowiem wskazanie formy naruszenia. Zgodnie z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. są to błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia polega na mylnym zrozumieniu treści przepisu, natomiast niewłaściwe zastosowanie polega na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada (bądź nie odpowiada) hipotezie określonej normy prawnej (zob. wyroki NSA z 5 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 1852/10, z 20 lipca 2011 r. sygn. akt II FSK 335/10, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku naruszenia przepisów postępowania nie ma obowiązku wskazania formy ich naruszenia, jednakże konieczne jest określenie, w jaki sposób zostały one naruszone i jaki to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. O charakterze danego przepisu nie decyduje charakter aktu prawnego, w jakim jest on zamieszczony, ale jego treść i cel (zob. wyroki NSA z 10 maja 2006 r. sygn. akt II OSK 1356/05, z 16 marca 2007 r. sygn. akt I OSK 733/06, CBOSA). Za przepisy prawa materialnego uznaje się przepisy regulujące bezpośrednio stosunki administracyjnoprawne (określają zachowanie podmiotów) oraz roszczenia wynikające z tych stosunków (obowiązki, uprawnienia i prawa), a za przepisy postępowania uznaje się normy instrumentalne, określające drogę i sposób dochodzenia uprawnień wynikających z norm materialnoprawnych (tak m.in. w uchwale NSA z 20 maja 2010 r. sygn. akt II OPS 5/09, w wyroku NSA z 8 lutego 2008 r. sygn. akt II FSK 1603/06). Błędne przypisanie zarzutu do niewłaściwej podstawy kasacyjnej co do zasady nie dezawuuje całkowicie takiego zarzutu, jeśli sposób jego sformułowania pozwala na merytoryczną ocenę w ramach właściwej podstawy kasacyjnej (zob. wyrok NSA z 2 września 2010 r. sygn. akt II FSK 636/09, z 13 marca 2008 r. sygn. akt II OSK 223/07). Uzasadnienie podstaw kasacyjnych powinno zawierać argumentację, mającą przekonać Naczelny Sąd Administracyjny o słuszności każdego z podniesionych zarzutów (zob. wyrok NSA z 18 marca 2011 r. sygn. akt I GSK142/10). Uzasadnienie powinno być logiczne i precyzyjne, pozwalające na poznanie intencji jego autora, a następnie sformułowanie zwrotu stosunkowego o zgodności bądź niezgodności zaskarżonego wyroku z prawem (zob. wyrok NSA z 26 stycznia 2012 r. sygn. akt II FSK 1313/10).

W praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych, w sytuacji gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 P.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09 podjęta w pełnym składzie. Błędne zakwalifikowanie przepisów prawa w ramach podniesionych zarzutów kasacyjnych nie uniemożliwia zatem Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu merytorycznego odniesienie się do nich przez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (zob. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r. sygn. akt I FSK 1679/11).

Ponadto, co istotne w kontekście postawienia Sądowi I instancji wyłącznie zarzutu naruszenia prawa materialnego konieczne jest zaznaczenie, że Naczelny Sąd Administracyjny był obowiązany przyjąć za w pełni miarodajny stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji. Z tak przyjętych ustaleń stanu faktycznego, znajdujących potwierdzenie w aktach administracyjnych sprawy wynika, że ojciec skarżącej legitymuje się Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 17 października 2022 r., z którego wynika, że jest niezdolny do samodzielnej egzystencji. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 9 marca 2023 r. wynika, że skarżąca pracowała za granicą, zaś od 8 lat nie podejmuje zatrudnienia i opiekuje się ojcem, który choruje na padaczkę, demencję i ma zaniki pamięci. Z akt wynika również, że skarżąca nie mieszka z ojcem, a w domu jednorodzinnym na sąsiedniej posesji. Z obserwacji pracowników przeprowadzających wywiad środowiskowy wynika natomiast, że ojciec skarżącej jest sprawnym ruchowo i intelektualnie mężczyzną, porusza się samodzielnie (nie tylko w obrębie domu), nie używa sprzętu rehabilitacyjnego. Skarżąca przychodzi do ojca 3 x dziennie sprawdzić czy wszystko w porządku, a także przygotowuje lub przynosi gotowe posiłki. Dwa razy w tygodniu pomaga ojcu w kąpieli. Ojciec skarżącej posiada żonę – E. S., która od stycznia 2023 r. przebywała w Polsce, zaś okresowo zobowiązana jest mieszkać w Niemczech, bowiem tam pobiera świadczenie emerytalne oraz korzysta z pomocy lekarskiej. Do akt sprawy załączono niemiecki dokument potwierdzający, że żona posiada orzeczenie o niepełnosprawności. W aktach sprawy brak jest natomiast orzeczenia o niepełnosprawności E. S. wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia 23 czerwca 2022 r., na które powołuje się organ (s. 2 decyzji z 27 marca 2023 r.).

Z dokumentów przedłożonych do akt sprawy wynika również, że skarżąca złożyła oświadczenie, z którego wynika, iż jest rolnikiem, a od stycznia 2022 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz jest małżonkiem rolnika. Z oświadczenia skarżącej z dnia 28 lutego 2023 r. wynika natomiast, że jest ona rolnikiem i z dniem 17 lutego 2022 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Natomiast z pisma Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 28 kwietnia 2017 r., jak i z pisma KRUS 6 marca 2023 r. wynika, że skarżąca figuruje w ewidencji PT [...] jako osoba podlegająca ubezpieczeniu społecznemu rolników od 3 marca 2017 r. do nadal w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik. Składki zostały uregulowane do dnia 31 marca 2023 r. Ponadto KRUS poinformował, że brak jest dokumentów potwierdzających fakt zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej przez skarżącą.

Przypomnienia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Konieczne jest też przywołanie treści art. 17b ust. 1 pkt 1 i 2 u.ś.r., który stanowi, że w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego.

Jednym z zasadniczych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest więc to, by osoba ubiegająca się o jego przyznanie sprawowała stałą lub długotrwałą opiekę nad osobą niepełnosprawną, a jednocześnie opieka ta musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Nie można nie zauważyć, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie prowadzenia gospodarstwa rolnego jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. Z tego też względu związek pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego lub jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. W sytuacji, gdy opieka nie nosi cech stałej lub długotrwałej taki związek przyczynowy między koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania a opieką nie istnieje. W postępowaniu administracyjnym konieczne jest zatem ustalenie związku między rezygnacją (niepodejmowaniem) z prowadzenia gospodarstwa rolnego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnoprawną, w tym ustalenie wymiaru opieki w kontekście braku możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego. Przy czym związek między rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia. Pod pojęciem opieki stałej należy także rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, stałą gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Jak wskazuje się w orzecznictwie świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21, CBOIS). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2729/16). Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia/prowadzenia gospodarstwa rolnego (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. W sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowy nie istnieje. Organ administracji rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma więc obowiązek ustalić czy istnieje związek między rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym (niepodejmowaniem) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Tym samym musi ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Reasumując, należy podkreślić, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego z zakresem faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji słusznie skupił się przede wszystkim na niespełnieniu przez skarżącą przesłanki wynikającej z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika ponadto, że Sąd Wojewódzki uznał, że niezależnie od prawnego wymogu złożenia przez skarżącą oświadczenia zgodnie z art. 17b ust. 2 u.ś.r., obowiązkiem organu jest ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zgodził się również z organem odwoławczym, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia relacji między zakresem sprawowanej opieki ustalonym w oparciu o wywiad środowiskowy a możliwością pracy w gospodarstwie rolnym. Wskazuje, że musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy brakiem podejmowania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem. Istotą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem rezygnacja z pracy zarobkowej lub pracy w gospodarstwie rolnym, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności.

Jeśli chodzi zaś o tę część argumentacji skargi kasacyjnej, która została podana na poparcie zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., która odnosi się do zaaprobowania przez Sąd I instancji niewłaściwego przyjęcia przez organ, że "zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia" to należy wskazać, że autor skargi kasacyjnej nie wykazał czy chodzi o błędną wykładnię tego przepisu czy jego niewłaściwe zastosowanie. Mając na uwadze sposób sformułowania powyższego zarzutu naruszenia prawa materialnego, konieczne jest wskazanie, że analiza argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu tego zarzutu prowadzi do wniosku, że zarzutem tym autor skargi kasacyjnej zwalcza stanowisko Sądu I instancji o braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad ojcem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w tym o ocenie stanu zdrowia ojca w kontekście jego samodzielności w czynnościach dnia codziennego. Istota sformułowanego zarzutu i jego uzasadnienie wskazują bowiem, że kwestią wątpliwą w uznaniu skarżącej kasacyjnie pozostaje fakt zaakceptowania przez Sąd I instancji dokonanej przez organy administracyjne oceny ustalonych okoliczności sprawy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Zarzut skargi kasacyjnej nie dotyczy tym samym błędnej wykładni powołanego przepisu, tj. sposobu rozumienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ani błędnego jego zastosowania.

W rzeczywistości powyższy zarzut zmierza do zakwestionowania prawidłowości oceny stanu faktycznego sprawy. Argumentacja skarżącej kasacyjnie wprost odnosi się do oceny okoliczności sprawy i elementów stanu faktycznego. W związku z tym należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z 13 sierpnia 2013 r. sygn. akt II GSK 717/12, wyrok NSA z 4 lipca 2013 r. sygn. akt I GSK 934/12). Niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Kwestionując ocenę stanu faktycznego nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, również w wyniku jego błędnej wykładni, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie, tj. w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z 31 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1171/12). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z 29 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 2747/12, wyrok NSA z 6 marca 2013 r. sygn. akt II GSK 2327/11).

W tym kontekście, nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., należy wskazać, że skarżąca kasacyjne upatruje się jego naruszenia poprzez "niezasadne uznanie", że nie zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego (z uwagi na podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników w KRUS) i wydaniu decyzji odmawiającej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo spełnienia przez wnoszącą skargę kasacyjną przesłanki faktycznego zaprzestania pracy w gospodarstwie (prowadzenia gospodarstwa) potwierdzonego przez nią stosownym oświadczeniem. Podobnie jak w przypadku poprzedniego zarzutu naruszenia prawa materialnego zarzut ten nie zmierza do wykazania błędnej wykładni ani błędnego zastosowania, ale dotyczy okoliczności stanu faktycznego i faktu zaakceptowania przez Sąd I instancji dokonanej przez organy administracyjne oceny ustalonych okoliczności sprawy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. Uwagi powyższe odnoszące się do oceny zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. należy zatem odnieść również do tego zarzutu naruszenia prawa materialnego.

Sąd kasacyjny zwraca również uwagę, że w sytuacji, w której o świadczenie pielęgnacyjnej występuje osoba będąca rolnikiem, przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w związku opieką sprawowaną nad osobami, o których mowa w art. 17 ustawy. Badaniu podlega zatem nie kwestia związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem pracy a sprawowaną opieką a kwestia związku przyczynowego pomiędzy zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego a sprawowaną opieką. Tymczasem w niniejszej sprawie organy prawidłowo przyjęły, że nie doszło do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Zgodnie bowiem z art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników rolnikiem jest pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osoba, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Wedle art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu z mocy ustawy o ile nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Innymi słowy, pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek działalność rolniczą podlega z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Rolnik, z mocy art. 37 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest obowiązany, nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni zgłaszać Kasie osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować Kasę o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności.

W świetle przywołanych wyżej przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników skarżąca zobligowana była do poinformowania Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Rolników o fakcie zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, a czego nie uczyniła, o czym świadczy informacja z KRUS z dnia 3 marca 2023 r. Okoliczność ta miała bowiem wpływ na podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Dlatego też, wobec nieskuteczności zarzutów naruszenia prawa materialnego i niezgłoszenia w skardze kasacyjnej żadnych zarzutów o charakterze procesowym, przyjęty przez Sąd I instancji stan faktyczny, wiązał Naczelny Sąd Administracyjny. W konsekwencji nie zostało zakwestionowane skutecznie stanowisko Sądu I instancji, że w przedmiotowym stanie faktycznym brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego a sprawowaną przez nią opieką nad ojcem – w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Tym samym należy przyjąć, że skarżąca w tak ustalonym stanie faktycznym nie spełnia przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarga kasacyjna nie zawiera więc usprawiedliwionych podstaw i z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a.