Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 534/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 163 par. 2, art. 162 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 2383
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia NSA Alicja Stępień, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2024 r. sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 10 maja 2024 r., sygn. akt SKO Gd/1716/24 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasadza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz strony skarżącej kwotę 580,- (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 stycznia 2024 r. Wójt Gminy L. odmówił P. S.A. z siedzibą w W. (dalej: Spółka lub Skarżąca) stwierdzenia nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2016-2021 rok w łącznej kwocie 588.285 zł.

Decyzję doręczono Pełnomocnikowi Spółki w dniu 4 stycznia 2024 r.

W dniu 13 lutego 2024 r. Spółka nadała w placówce pocztowej odwołanie od wymienionej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu wskazano, że dopiero w dniu 6 lutego 2024 r. Pełnomocnik dowiedział się o fakcie wydania decyzji. W jego ocenie organ nieprawidłowo doręczył decyzję na adres pełnomocnika A. S., zamiast na adres pełnomocnika r.pr. M. Ł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: SKO) postanowieniem z dnia 10 maja 2024 r., po rozpoznaniu wniosku Spółki o przywrócenie terminu działając na podstawie art. 163 § 2 w związku z art. 162 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm.) – dalej jako "O.p." odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu SKO wskazało, że w sprawie ustanowiono trzech pełnomocników - pismem z dnia 12 kwietnia 2021 r. przesłano odpis pełnomocnictwa szczególnego udzielonego A. S. oraz A.W. Żaden z pełnomocników nie został przez Stronę wskazany jako właściwy do doręczeń. Na wezwanie organu I instancji Strona wskazała, że właściwym do doręczeń jest pełnomocnika A.S. (pismo z dnia 2 czerwca 2021). Postępowanie przed organem I instancji zakończyło się wydaniem decyzji, od której odwołała się Spółka reprezentowana przez pełnomocnika r. pr. M. Ł., który złożył do akt odpis udzielonego mu pełnomocnictwa. Żadne z powyższych pełnomocnictw nie zostało zmienione, odwołane czy wypowiedziane. Tym samym uznać należy, że w sprawie umocowanych było trzech pełnomocników. Organ I instancji (po otrzymaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia) przesyłał korespondencję na adres pełnomocnika A. S. (pisma z dnia 27 listopada 2023, 11 grudnia 2023) - co nie spowodowało reakcji Strony w postaci odwołania udzielonych wcześniej pełnomocnictw. Organ I instancji przesłał zatem decyzję merytoryczną pełnomocnikowi A. S., której odbiór nastąpił dnia 4 stycznia 2024 r., co potwierdza podpis na zwrotnym potwierdzeniu odbioru.

Zdaniem SKO Spółka we wniosku o przywrócenie terminu nie wskazała na żadne nadzwyczajne okoliczności czy też przeszkody, których nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a które uniemożliwiały jej złożenie odwołania w terminie. Profesjonalny pełnomocnik ma świadomość, że sam fakt złożenia pełnomocnictwa jako ostatni w sprawie nie powoduje "unieważnienia" wcześniej złożonych pełnomocnictw do sprawy. Niedociągnięcia organizacyjne procesu komunikacji Skarżącej pomiędzy pełnomocnikami nie mogą być przedstawiane jako okoliczności usprawiedliwiające niedochowanie terminu. Zdaniem SKO, przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w takiej sytuacji oznaczałoby nieuzasadnione faworyzowanie podmiotów o znacznych rozmiarach, prowadzących wiele spraw i zatrudniających wielu pracowników, a którzy nie sprostali obowiązkowi dbałości o własne interesy poprzez ustanowienie jasnych procedur komunikowania się, a także sprawowania odpowiedniego nadzoru nad pracownikami. Wydaje się, że z uwagi na wielość prowadzonych spraw Skarżąca świadomie przyjęła model reprezentowania jej przed organem I instancji przez ustanowionych pełnomocników - pracowników, natomiast na etapie odwołania przez zawodowego pełnomocnika. Jeśli tak, powinna w dbałości o swe interesy stworzyć procedurę wzajemnego informowania się pełnomocników, czemu uchybiła. Uczestniczenie podmiotu gospodarczego, jakim jest Skarżąca w obrocie wymaga stworzenia ram organizacyjnych, które zapewniają ciągłość i stabilizację jej działalności, braki w tym zakresie stanowią uzasadnienie dla uznania, że ponosi winę za niedochowanie terminu do wniesienia odwołania. Z uwagi na powyższe SKO odmówiło przywrócenia terminu do złożenia odwołania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Spółka zaskarżyła ww. postanowienie w całości wnosząc o jego uchylenie i zasądzenie od organu podatkowego na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przypisanych.

Spółka powołując się na zarzut naruszenia przepisów postępowania wniosła o wyrażenie zgody na przeprowadzenie dowodu dokumentów, tj.: pism Wójta Gminy L. z dnia 24 lutego 2022 r. i z dnia 28 lutego 2024 r. wraz z kopertami z treści których wynika traktowanie kancelarii jako adresata ww. pism a także odwołania Strony z 8 lutego 2022 r. na okoliczność wskazania w nim adresu do doręczeń i wydruk uiszczenia 9 lutego 2022 r. opłaty skarbowej na rzecz Gminy L.. Strona wniosła też o zobowiązanie organu podatkowego II instancji do przedłożenia do siedziby sądu administracyjnego wszystkich akt sprawy podatkowej dotyczącej nadpłaty za lata 2016 -2021, gdyż znajdują się w nim m.in. pisma, umocowania, dowód uiszczenia opłaty skarbowej, o których Strona wspomina w treści uzasadnienia skargi.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że w treści wniosku o przywrócenie terminu podniesiono kwestie, które nie zostały wystarczająco wnikliwie przeanalizowane przez SKO. Wójt Gminy już raz wydał decyzję orzekającą o odmowie stwierdzenia nadpłaty. Od tej decyzji wpłynęło do organu podatkowego I instancji datowane na 8 lutego 2022 r. odwołanie wraz załączonym pełnomocnictwem PPS-1, a z jego treści wynikało wprost umocowaniem do występowania wyłącznie przed organami podatkowymi I instancji w tym m.in. wójtów gmin zgodnie z załącznikiem. W dniu 9 lutego 2022 r. została uiszczona na rzecz Gminy opłata skarbowa od pełnomocnictwa. Pełnomocnik Strony na wstępie odwołania wskazał adres do doręczeń Kancelarii w Toruniu, co Wójt Gminy zaakceptował, gdyż ustosunkowując się do treści wniesionego odwołania pismem z 24 lutego 2022 roku - zaadresował korespondencję na adres pełnomocnika w Toruniu oraz - nie wiadomo dlaczego -równolegle przesłał korespondencję także na drugi adres wskazany na stronie 3 pisma w rozdzielniku.

Dla usunięcia ewentualnych wątpliwości trzeba wskazać, że do organu II instancji pełnomocnictwo do występowania przed nim zostało doręczone odrębnym pismem, ponieważ złożone przy odwołaniu pełnomocnictwo upoważniało do występowania przed organami podatkowymi I instancji - w aktach sprawy podatkowej.

Oznacza to, że po wydaniu przez SKO decyzji ostatecznej (poprzedzonej inną decyzją niekorzystną dla Strony skutecznie zaskarżoną do Sądu w sprawie o sygn. akt I SA/Gd 1193/22) dalsze postępowanie podatkowe dotyczące winno było się toczyć z udziałem wyłącznie pełnomocnika M. Ł., który przedłożył organowi I instancji odpis pełnomocnictwa, uiścił opłatę skarbową, wskazał kancelarię na miejsce do doręczeń. Kwestia ta została całkowicie pominięta przez SKO.

W dalszym postępowaniu dotyczącym nadpłaty za lata 2016-2021 Wójt Gminy przesłał decyzję pierwszo instancyjną wyłącznie na adres w Gdańsku nie przesyłając jej na adres kancelarii. Nie została zatem rozważona także inna kwestia, a mianowicie, że to organ I instancji wprowadził w błąd podatnika wysyłając korespondencję ustosunkowującą się do wniesionego odwołania: w 2022 r. i na adres w Gdańsku, i na adres w Toruniu, w 2024 r. i na adres w Gdańsku, na adres w Warszawie i na adres w Toruniu. Spółka zatem wysunęła wniosek na podstawie dotychczasowego przebiegu postępowań, że organ podatkowy wysyła korespondencję równolegle na oba adresy. Jeżeli Wójt Gminy miał wątpliwości odnośnie miejsca doręczenia, to mógł postąpić analogicznie jak wcześniej i zwrócić się z zapytaniem o adres do doręczeń, zwłaszcza gdy w treści odwołania datowanego na 8 lutego 2022 r. ( a więc po dacie 10 czerwca 2021 r.) wskazany był adres do doręczeń w Toruniu.

Jeżeli nawet organ I instancji sam zdecydował, któremu z pełnomocników będzie doręczał korespondencje, to jego procedowanie było wadliwe, skoro ustosunkowując się do treści wniesionych odwołań ich adresatem nie czynił wyłącznie A.S. ale także centralę w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi wskazując, że Spółka mając kilku pełnomocników nie wypełniła obowiązku wskazania konkretnej osoby do doręczeń, a więc doręczenie wedle własnego wyboru jednemu z nich było prawidłowe.

Zarządzeniem z dnia 11 września 2024 r. Sąd zobowiązał SKO do złożenia informacji w jakiej dacie zostało wydane postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania i czy to postanowienie zostało zaskarżone.

W piśmie z dnia 13 września 2024 r. SKO poinformowało, że nie stwierdzało uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu, albowiem w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 162 i 163 § 2 O.p. Zgodnie z art. 162 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Z kolei na podstawie art. 163 § 2, w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ podatkowy właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia.

W świetle art. 162 § 1 i § 2 O.p. podanie o przywrócenie terminu składa się po jego uchybieniu (ustaniu przyczyny uchybienia), przy czym takie przywrócenie następuje "w razie uchybienia terminu" (o ile zainteresowany uprawdopodobni brak winy w uchybieniu). Instytucja przywrócenia terminu została zatem przewidziana tylko do takich sytuacji, w których już doszło do uchybienia terminu. Zatem w sytuacji stwierdzenia, że doszło do uchybienia terminu możliwe jest jego przywrócenie.

Jest to o tyle istotne, że w sprawie stwierdzenia uchybienia terminu bada się kwestie prawidłowości doręczenia decyzji, ustalenia dat początku i końca biegu terminu do wniesienia odwołania oraz ustalenia czy wniesienie odwołania w konkretniej dacie nastąpiło w terminie. Wyniki takiego badania stanowią o dochowaniu lub przekroczeniu terminu, co w tym ostatnim przypadku skutkować powinno stwierdzeniem uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Zatem dopiero w sytuacji stwierdzenia w właściwej formie przewidzianej w art. 228 § 1 pkt 2 O.p. uchybienia terminu do wniesienia odwołania można następnie procedować w kwestii wniosku o przywrócenie terminu. W praktyce i w zgodzie z cytowanymi przepisami wygląda to tak, że organ wydaje w jednej dacie dwa postanowienia: o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania i postanowienie w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu.

Tymczasem jak ustalono w niniejszej sprawie SKO nie przesądziło w ostatecznym postanowieniu o kwestii uchybienia terminu. Argumentację w tym zakresie prowadziło w postępowaniu o przywrócenie terminu, które z kolei ma odnosić się do kwestii braku winy, a nie prawidłowości, czy skuteczności doręczenia decyzji.

Podkreślenia wymaga, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 162 O.p. jest etapem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. Skoro bowiem punktem wyjścia do złożenia wniosku o przywrócenie terminu jest jego niedotrzymanie, to właśnie stwierdzenie tegoż uchybienia powinno być tym, co w pierwszej kolejności następuje. Przepisy art. 162 § 1 i § 2 O.p. nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że aby złożyć wniosek o przywrócenie terminu, termin musi być uchybiony. Wniosek w tym zakresie złożony mimo braku uchybienia terminowi jest bezprzedmiotowy. Z tej perspektywy pierwszeństwo winno mieć rozstrzygnięcie w postaci postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminowi (por. wyrok NSA z 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt III FSK 705/21). Podstawą zatem do zastosowania art. 162 § 2 O.p. określającego przesłanki przywrócenia terminu jest ustalenie, że termin do dokonania czynności procesowej – w tym przypadku do wniesienia odwołania – został uchybiony. Przy czym stwierdzenie przez organ podatkowy (w procesowej formie postanowienia), że odwołanie zostało wniesione przez podatnika po terminie wymaga pewności tego organu (popartej materiałem dowodowym) nie tylko co do tego, że odwołanie zostało wniesione po upływie wymaganych ustawą 14 dni liczonych od daty doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, ale także, że doręczenie decyzji było prawidłowe (wyrok WSA w Gdańsku z 17 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 613/23).

W sytuacji braku rozstrzygnięcia co do uchybienia terminu do wniesienia odwołania należy uznać, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 162 § 1 i § 2 O.p. Skoro organ nie wydał postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania, to nie był on władny oceniać w niniejszej sprawie przesłanek przywrócenia terminu. Ponadto w zaskarżonym rozstrzygnięciu organ analizował kwestię związaną z doręczeniem stronie decyzji organu I instancji, czego w ramach tego postępowania czynić nie powinien.

Ponownie rozpoznając sprawę organ zobligowany będzie najpierw przeanalizować kwestię skuteczności doręczenia decyzji i w razie ustalenia, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania wyda postanowienie stwierdzające ten fakt. Następnie rozpozna wniosek o przywrócenie terminu.

Sąd podkreśla, że badanie kwestii prawidłowości doręczenia, w tym analiza, czy Spółka wywiązała się z obowiązku wynikającego z art. 138g O.p. dotyczącego wskazania jednego z ustanowionych pełnomocników do doręczeń, czy też kwestii tego, czy wskazanie w 2022 r. pełnomocnika do doręczeń czyni nieaktualnym wcześniejsze oświadczenie z 2021 r. i jaka formę powinno przybrać kierowana do organu informacja aktualizacyjna, czy też braku odwołania oświadczenia o ustanowieniu pełnomocnika do doręczeń i zakresu umocowania jest przedmiotem postępowania mającego za cel stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Elementy te są bowiem kluczowe przy ocenie dochowania lub niedochowania 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania od decyzji podatkowej i to one przesądzają o ocenie zgodności z prawem postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

W orzecznictwie akcentuje się pogląd, zgodnie z którym, nieprawidłowości w doręczaniu decyzji powinny być podnoszone w ramach skargi na postanowienie stwierdzające uchybienie terminowi do wniesienia odwołania (por wyroki NSA z: 15 maja 2023 r., sygn. akt II FSK 999/22; z 18 listopada 2022 r., sygn. akt I FSK 1635/19; z 27 lutego 2020 r., sygn. akt I FSK 2241/19).

W tym stanie rzeczy przedwczesne jest orzekanie w przedmiocie wniosku o przywrócenie tego terminu, co skutkowało naruszeniem w niniejszej sprawie art. 162 § 1 i § 2 O.p., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną i wskazania zawarte w powyższym uzasadnieniu oraz zbada okoliczności związane z doręczeniem Spółce decyzji organu I instancji, przeprowadzając postępowanie w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Z uwagi na powyższe Sąd nie uwzględnił wniosku o przeprowadzenie dowodu ze wskazanych w skardze dokumentów, gdyż będą one podległy ocenie w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania, gdyż odnoszą się do kwestii ustanowienia pełnomocnika dla doręczeń, a więc są istotne z punktu widzenia prawidłowości doręczenia decyzji a nie uchybienia terminu.

Z przedstawionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935) uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ww. ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Na koszty te składają się: wpis uiszczony od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł oraz kwota uiszczona opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.