Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 804/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie : WSA Tadeusz Kiełkowski Asesor WSA Ewelina Dziuban po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 11 marca 2024 r. nr SKO.NP/4115/1/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 11 marca 2024 r. nr SKO.NP/4115/1/2024 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775) i art. 17, art. 17 ust. 1, 1b, art. 17 ust. 5, art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania Z. S. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy G. z 29 listopada 2023 r., nr GOPS-SR-16-5211-8/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. O. w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 15 lipca 2023 r.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 3 kwietnia 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Dąbrowie Tarnowskiej z 15 grudnia 2016r. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast ustalony stopień niepełnoprawności, datuje się od 18 listopada 2016 r.

Po rozpoznaniu wniosku, Wójt Gminy G., decyzją z 29 listopada 2023 r., nr GOPS-SR-16-5211-8/23 odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Ponadto zdaniem organu I instancji, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym) przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad matką, gdyż sprawowana faktycznie opieka przez sama w sobie nie była wystarczająca do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wyjaśnił, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż skarżąca od 01.07.2013r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, natomiast matka skarżącej była niezdolna do samodzielnej egzystencji już od dnia 03.04.1997r. Zatem biorąc pod uwagę ww. okoliczność brak było związku przyczynowo - skutkowego dotyczącego bezpośredniej rezygnacji z zatrudnienia albo jej niepodejmowania (zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym) celem opieki nad matką. Ponadto organ I instancji podkreślił, że skarżąca, nadal pozostaje zarejestrowana w krajowym systemie ewidencji producentów, natomiast nie jest beneficjentem płatności realizowanych przez ARiMR. Od 2013 roku mąż wnioskodawczyni przejął wszystkie obowiązki związane z powadzeniem gospodarstwa rolnego. Organ wyjaśnił, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego nie polega tylko na faktycznym zaprzestaniu wykonywanych przez rolnika czynności, ale wymaga przedsięwzięcia także szeregu czynności prawnych powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzonej przez niego działalności, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który to system pozwala rolnikowi na korzystanie z systemu wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego. Tymczasem skarżąca nadal widnieje jako producent rolny. W ocenie organu l instancji istotne jest również to, że wnioskodawczyni ma brata K. O., który na równi z nią jest zobowiązany do opieki nad matką, podczas gdy nie przyczyniał się on w żadnym stopniu do opieki zarówno osobiście, jak i finansowo. Co istotne, K. O. pracuje zawodowo, pełniąc funkcję wójta gminy B., zamieszkuje w miejscowości znajdującej się w gminie, w której mieszka J. O., a zatem miał on realne możliwości świadczenia opieki nad matką czy to osobiście czy finansowo

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,;

- błędne zastosowanie art. 17 ust 1 u.ś.r., stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz córki,,

- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Tarnowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie, podnosząc, że sprawa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z opieka nad niepełnosprawną matka była już przedmiotem postępowania przed tutejszym Kolegium, które decyzją z dnia 21.09.2023 r. sygn. SKO.NP/4115/291/2023 uchyliło decyzję Wójta Gminy G. i przekazało sprawę organowi l instancji w celu ponownego rozpatrzenia.

Kolegium ustaliło wówczas, że z zebranego w sprawie materiału wynika, że matka skarżącej dodatkowo posiada także orzeczenie Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 3.04.1998r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z informacji KRUS Placówki Terenowej w Tarnowie z dnia 26.06.2023r. wynika, że zgodnie z wcześniejszym orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy z dnia 23.04.1997r. stwierdzono w przypadku matki skarżącej, iż niezdolność do samodzielnej egzystencji datuje się od 3.04.1997r. Ponadto skarżąca oświadczyła, że jest rolnikiem lub małżonkiem rolnika albo domownikiem rolnika i od 2013 roku zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Z kolei w oświadczeniu złożonym w dniu 21.04.2023r. wyjaśniła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem 1.07.2023r. w związku z podjęciem opieki nad niepełnosprawną matką i nie pobiera dopłat bezpośrednich oraz nie ubiega się o zwrot akcyzy.

W dniu 15 lipca 2023r. matka skarżącej zmarła, zatem kwestią sporną do rozstrzygnięcia było ustalenie, czy skarżąca w okresie od 1.04.2023r. do dnia śmierci matki spełniała przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

W swoich rozważaniach Kolegium, ponownie zwróciło uwagę, że organ I instancji nie ma racji dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wydając rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organ l instancji miał obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. akt K 38/13 została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

W swoich rozważaniach Kolegium, zwróciło uwagę, że uchylając decyzję organu l instancji z dnia 28.07.2023 r. wskazało na konieczność ustalenia, czy w związku ze śmiercią osoby wymagającej opieki, decyzja przyznającą skarżącej zasiłek dla opiekuna została wyeliminowana z obrotu prawnego. Ponadto do akt sprawy nie załączono decyzji przyznającej skarżącej zasiłek dla opiekuna w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Kolegium wskazało także na konieczność ustalenia przez organ l instancji kwestii zaprzestania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym, w związku ze złożonym w tej kwestii oświadczeniem na druku wniosku. Wskazano także na konieczność ustalenia, czy brat skarżącej, tj. K. O. przyczyniał się do opieki nad matką, a ewentualnie o dokonanie ustaleń, czy istniały obiektywne przeszkody we współdziałaniu przez ww. w sprawowaniu tejże opieki.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ l instancji uzupełnił materiały zgromadzone sprawie.

W motywach rozstrzygnięcia, Kolegium stwierdziło, że brak jest przesłanek do przyznania wnioskodawczyni dochodzonego świadczenia, bowiem w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca codziennie wykonywała m.in. takie czynności jak sprzątanie, pranie, prasowanie, w razie potrzeby załatwia sprawy urzędowe, odśnieża, wykonuje czynności ogrodnicze, w sezonie grzewczym przygotowuje i przynosi opał, pali w piecu. Ocena tych czynności, które w istotnej mierze polegają na pomocy osobie niepełnosprawnej nie wskazała aby były to czynności świadczące o tym, że matka skarżącej wymagała stałej, całodobowej i nieprzerwanej opieki osoby drugiej, tymczasem jest to warunek wskazywany w aktualnym orzecznictwie sądowym.

W konsekwencji Kolegium doszło do przekonania, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki polegającej na pomocy w wykonywaniu wymienionych czynności nie wykluczał możliwości podjęcia przez nią pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w tym pracy w gospodarstwie rolnym. Zakres ustalonych czynności wskazał bowiem, że skarżąca mogła czynności te wykonywać przed pójściem do pracy jak i po powrocie z pracy. Zważyć przy tym należy na charakterystykę pracy w gospodarstwie rolnym, która co do zasady nie jest pracą w sztywno określonych godzinach. Zważywszy na zakres wykonywanej opieki, zasadne zatem było jedynie ograniczenie pracy w gospodarstwie, a nie całkowite jej zaprzestanie przez skarżącą.

Ponadto z zebranego w sprawie materiału wynika, że skarżąca nie zaprzestała całkowicie prowadzenia gospodarstwa rolnego, skoro jak wynika z informacji uzyskanej z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa jest zarejestrowana jako producent rolny.

Z uwagi na to, że Wnioskodawczyni nadal pozostaje wpisana do ewidencji producentów rolnych prowadzonej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na dzień wydania decyzji przez organ l instancji nie uwidoczniono zmian w rzeczonej ewidencji (informacja z ARiMR z dnia 19.10.2023 r.)

Tym samym Skarżąca nie zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, a co najmniej nie utraciła możliwości jego zarządzania, co zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych traktowane jest na równi z pracą w gospodarstwie rolnym.

W związku z powyższym, skarżąca nie spełniła przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającej z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Na poparcie swojego stanowiska, Kolegium powołało uchwałę 7 sędziów NSA z 11 grudnia 2012 r. sygn. akt l OPS 5/12. W ocenie Kolegium, skarżąca przy właściwej organizacji pracy mogła zarządzać gospodarstwem rolnym i jednocześnie sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką, w wymiarze i granicach koniecznych do zaspokojenia wymagań podopiecznej.

Kolejnym aspektem w sprawie jawił się udział w opiece nad niepełnosprawną matką, także brata skarżącej – K. O., który na równi ze skarżącą był obowiązany do alimentacji, a zatem tak samo był zobowiązany do opieki nad matką.

Według ustaleń J. O. miała dwoje dzieci - wnioskodawczynię oraz K. O., który jest osobą czynną zawodowo, zajmuje stanowisko Wójta Gminy B. Zamieszkuje on w tej samej gminie, jednak w żadnym stopniu nie przyczynia się do opieki nad matką, jak wyjaśniła skarżąca, odwiedzał on matkę, jednak nie był w stanie sprostać obowiązkowi zapewnienia opieki z uwagi własne zobowiązania i obowiązki zawodowe. W ocenie Kolegium samo stwierdzenie skarżącej, że brat z uwagi na własne zobowiązania i obowiązki zawodowe nie był w stanie sprostać obowiązkowi wobec matki nie może automatycznie oznaczać, że w żaden sposób nie mógł on wesprzeć siostry w opiece nad matką, tym samym mógł odciążyć w tym obowiązku skarżącą osobiście lub choćby finansowo, stosownie do swoich możliwości - np. poprzez współfinansowanie wykonywania opieki nad matką przez osobę trzecią i realizując tym samym swój obowiązek alimentacyjny i moralny w takim stopniu, że możliwe byłoby podjęcie pracy przez skarżącą.

Na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła.:

- naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą nie wypełnia przesłanki niepodejmowania pracy, lub rezygnacji z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą "legitymizującą się" orzeczeniem o niepełnosprawności z ze wskazaniami – konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,

- rażącą obrazę prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego mimo, że zalicza się ona do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem osoby niepełnosprawnej z uwagi na to, że rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 11 marca 2024 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy G. z 29 listopada 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. O. w okresie od 1 kwietnia 2023 r. do 15 lipca 2023 r., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić więc art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.

Przyczyną ostatecznej odmowy przyznania świadczenia przez organ II instancji – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie – było nie spełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest brak związku przyczynowego pomiędzy zapewnieniem przez skarżącą opieki niepełnosprawnej matce a koniecznością rezygnacji przez nią z zatrudnienia. Organ II instancji wywiódł ten wniosek z czterech niezależnych przesłanek. Po pierwsze wskazał, że na skarżącej spoczywa jedynie częściowy obowiązek alimentacyjny względem swojej matki z uwagi na posiadane rodzeństwo (brata), które jest w tym samym stopniu zobligowane do sprawowania opieki, po drugie, stwierdził, że brak jest bezpośredniego związku czasowego pomiędzy powstaniem znacznego stopnia niepełnosprawności matki skarżącej, a wystąpieniem przez skarżącą z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a po trzecie z uwagi na zakres czynności opiekuńczych, a po czwarte z uwagi na fakt, że skarżąca nie zrezygnowała fatycznie z prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż ciągle pozostaje wpisana do ewidencji producentów rolnych prowadzonej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

W niniejszej sprawie skarżąca sprawowała opiekę nad niepełnosprawną matką (wdową), który legitymowała się wydanym 15 grudnia 2016r. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, oznaczonym symbolami 09-M i 07-S i która zmarła w dniu 15 lipca 2023r. Z kolei z orzeczenia lekarza orzecznika KRUS z dnia 3.04.1998r. wynika, że matka skarżącej już w czasie jego wydawania była niezdolna do samodzielnej egzystencji. Do akt administracyjnych została dołączona karta leczenia szpitalnego z dnia 6 stycznia 2023r., z której wynika, że matka skarżącej cierpiała na uszkodzenie mięśnia sercowego, migotanie przedsionków, płyn w jamach opłucnych, torbiele proste nerek, astmę oskrzelową, chorobę niedokrwienną serca, nadciśnienie tętnicze, hiperurykemię, przewlekłą niewydolność nerek, żylaki podudzia, anemie makrocytarną, choroby zwyrodnieniowe stawów kolanowych, nieżyt błony śluzowej żołądka oraz hiercholesterolemię. Do szpitala matka skarżącej została przyjęta z powodu narastających duszności i osłabienia, i po dwóch dniach uzyskano poprawę. W zaleceniach wydatnieje zapis, że wymagany jest regularny wysiłek fizyczny dostosowany do możliwości.

Z akt sprawy wynika, że z uwagi na powiązania rodzinne (rodzeństwo) pomiędzy skarżącą a wójtem gminy doszło do wyłączenia organu i przekazano sprawę do załatwienia Wójtowi Gminy G. Pomimo tego wywiad środowiskowy został przeprowadzony przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w B. Należy przy tym nadmienić, że ze względu na śmierć podopiecznej skarżącej nie sposób tegoż wywiadu przeprowadzić ponownie.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca wykonywała następujące czynności: dbała o higienę matki, gotowała posiłki, karmiła, podawała leki, w razie konieczności podpinała do maski tlenowej, przebierała pampersy, wykonywała masaże, robiła zakupy, wykupywała leki.

Zdaniem Sądu organ trafnie uznały, że sama konieczność wykonywanie wskazanych wyżej czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar tychże czynności, jakie wykonywała opiekując się matką nie musiała rezygnować z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Trafnie przy tym zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 11.12.2012 r. (I OPS 5/12, ONSAiWSA 2013, nr 3, poz. 40), że przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną, zwłaszcza że zakres owych czynności opiekuńczych jest tak nieznaczny w niniejszej sparwie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

Należy przy tym wskazać, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącą w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość prowadzenia gospodarstwa rolnego, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia, nawet w sytuacji, gdy skrząca może odpowiednio zorganizować sobie czas prowadzenia gospodarstwa rolnego. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 27.10.2023 r., I OSK 1957/21, LEX nr 3636233) wskazuje się, że nie każda rezygnacja z zatrudnienia, pracy w gospodarstwie rolnym, stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził jednak charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał, aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowana opieka powinna zaś być odpowiednia do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki), rozróżnione i zdefiniowane zostały w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2021.573 z późn. zm.)., dalej jako u.r.z.s. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów ww. ustawy (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Skutki naruszenia sprawności organizmu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności oznaczają całkowitą zależność osoby od otoczenia. Zakres sprawowanej opieki nad taką osobą oznacza pielęgnację dotyczącą higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2021.857).

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, pomimo że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest faktem instytucjonalnym, to jednak nadal nie mamy w tym przypadku do czynienia z automatycznym skutkiem w postaci konieczności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ciągle ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (Wyrok NSA z 7.12.2023 r., I OSK 2035/22, LEX nr 3645555) opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter. Opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 20223 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22).

W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką nie wykluczał prowadzenia gospodarstwa rolnego. Chociaż matka skarżącej wymagała opieki, to jednak, ta nie uniemożliwiała zarządzanie gospodarstwem rolnym. W ramach wywiadu środowiskowego i oświadczenia o czynnościach wykonywanych podczas opieki nie zostały wskazane takie, które wymagają ciągłego zaangażowania. Tak więc zdaniem Sądu nie ma przeszkód w łączeniu przez skarżącą opieki nad matką z aktywnością zawodową – prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Wszystkie wymienione przez skarżącą czynności opiekuńcze można bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy np. w gospodarstwie rolnym, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopiecznym. Należy też zaznaczyć, że znaczna część tych czynności, np. przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, sprzątanie, pranie jest świadczona przez skarżącą także na rzecz samej siebie. Z akt nie wynika, aby skarżącą musiała często chodzić ze swoją matką na wizyty lekarskie oraz aby matka skarżącej była osoba leżącą. Nie ma jakichkolwiek dowodów, które świadczyłyby, że matka skarżącej nie była w pewnym stopniu samowystarczalna i nie potrafiła zająć się sobą. Świadczenie pielęgnacyjne samo w sobie nie ma natomiast zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania.

Odnosząc się do negatywnej przesłanki zastosowanej przez organ – to jest fakt istnienia jeszcze jednej osoby obciążonej w tym samy stopniu co skarżąca obowiązkiem alimentacyjnym, to zdaniem Sądu ocena dokonana przez Kolegium nie zasługuje na akceptację.

W ostatnich wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (Wyrok NSA z 30 stycznia 2024r., I OSK 781/22, wyrok NSA z 28 grudnia 2023r., I OSK 2083/22) wyraźnie wypowiedziano się w kwestii możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji istnienia kilku osób równolegle obciążonych częściowym obowiązkiem alimentacyjnym. Podkreślono, że zarówno osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne, jak i jej rodzeństwo należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie, a jednocześnie uprawnionych do złożenia takiego wniosku. Z kolei art. 17 ust. 1 u.ś.r nie zawiera wskazania, która z takich osób powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ani też jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. Powyższe wskazuje, że brak jest podstaw uzasadniania odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego normami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, określającymi obowiązek alimentacyjny, obciążający krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo osoby podlegającej opiece. Decyzję, która z nich złoży wniosek o przyznanie świadczenia, pozostawić trzeba tym właśnie osobom. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy lub nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa jedynie z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, a nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, nie stanowi również negatywnej przesłanki fakt, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała na długo przed wystąpieniem przez nią z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne. Ocena bowiem niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia (rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21). Skarżąca w niniejszej sprawie jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z jej wieku oraz braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności. Skarżąca może więc zatrudnienie podjąć w każdym momencie, a wystarczy wykazanie, że nie podejmuje go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawną matką. Sprawowanie opieki powinno więc stanowić ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 maja 2021 r., III SA/Kr 802/20).

Należy przy tym zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 17b ust. 1 pkt 1 i 2 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenia z art. 16a i art. 17 u.ś.r. ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.). Przy czym ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Wskazane oświadczenie stanowi dowód na tę okoliczność, podlegający ocenie na zasadach ogólnych. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 i 2 u.ś.r., gdyż jest zarejestrowana w ewidencji producentów ARiMR jako producent rolny. Natomiast skarżąca nie ubiegała się o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego ani o dopłaty. Gospodarstwo rolne skarżącej liczy ok. 5 ha i prowadzona w nim jest hodowla bydła i trzody chlewnej. Mąż skarżącej pobiera dopłaty.

Trafnie Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok NSA z 13.08.2024 r., I OSK 2046/23, LEX nr 3764334) zauważył, że zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego.

W powołanym orzeczeniu wskazuje się ponadto, że nie można traktować jako czynnika decydującego o niemożliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie faktu zarejestrowania w systemie ARiMR w charakterze aktywnego producenta rolnego - w sytuacji, gdy dana osoba nie korzysta ze świadczeń finansowych z tym. Należy jednak zaważyć, że skarżąca, z uwagi na fakt zarejestrowania jako producent rolny może w każdym momencie wystąpić z wnioskiem o dopłaty. Wprawdzie w stanie faktycznym w niniejszej sprawie wskazuje się, że to mąż skarżącej pobiera dopłaty, a więc niejako kwoty te wciąż stanowią dochód rodziny skarżącej, tym niemniej skarżąca nie wykazała, że faktycznego zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, zwłaszcza, że cały czas figuruje w rejestrze jako producent rolny. Prawne przesłanki pobierania płatności bezpośrednich i zwrotu podatku akcyzowego są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Dopłaty są bowiem przyznawane osobie, która nie tylko jest właścicielem, czy współwłaścicielem gruntu rolnego. Przysługują one osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne i wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą to być zarówno działania organizacyjne, czy kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednie wykonywanie pracy fizycznej w gospodarstwie. Trudno uznać za wiarygodne twierdzenia skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego w sytuacji, gdy wciąż pozostaje ona zarejestrowana jako producent rolny, a jedynie jej mąż pobiera dopłaty związane z prowadzonym gospodarstwem. Skoro więc, na dzień wydania decyzji przez organ odwoławczy skarżąca była formalnie rolnikiem, to organ nie miał podstaw do przyjęcia, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z opieką nad matką, co uzasadniało wydanie decyzji o odmowie przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatkowo należy wskazać, że prowadzenie gospodarstwa rolnego można zorganizować w ten sposób, że równocześnie możliwe jest opiekowanie się niepełnosprawnym członkiem rodziny, zwłaszcza w sytuacji jak w niniejszej spawie, w której nie jest konieczne nieustanne czuwanie nad podopieczną i można ją była na pewien czas pozostawić w domu bez sprawowania bezpośredniej opieki.

Stąd z uwagi na zakres czynności opiekuńczych związanych ze stanem zdrowia matki skarżącej oraz fakt, że figurowała ona w rejestrze jako producent rolny Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.