Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SAB/Gl 132/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność organu  - art.149 par.1a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 149 par. 1 pkt 1 i 3, par. 1a, par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski,, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2023 r. sprawy ze skargi Z. M. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Śląskiego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie nieruchomości 1. stwierdza, że Wojewoda Śląski dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 2. stwierdza, że Wojewoda Śląski dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, które nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. zobowiązuje Wojewodę Śląskiego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie w terminie 30 dni od dnia zwrotu akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem, 4. przyznaje od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącej sumę pieniężną w wysokości 200 (dwieście) złotych, 5. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżącej 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Z. M. (dalej: "skarżąca"), reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, pismem z dnia 3 sierpnia 2023 r. wniosła skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Śląskiego (dalej: "Wojewoda" lub "organ") w sprawie ustalenia odszkodowania za przejęcie nieruchomości - działek gruntu o nr [...] oraz [...](nr księgi wieczystej [...]), położonych w obrębie [...], gmina [...] przeznaczonych pod inwestycję drogową: "Budowa drogi S1 [...] Odcinek III [...] - węzeł "[...]" (z węzłem)" i sformułowała zarzuty naruszenia przez organ:

- art. 130 ust. 2, art. 134 oraz art. 154 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie t.j. Dz. U z 2023 r. poz. 344, dalej: "u.g.n.") w zw. z art. 35 § 1, 2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: "k.p.a.") oraz art. 36 § 1 i 2 k.p.a. poprzez brak podejmowania czynności zmierzających do zakończenia postępowania i ustalenia należnego skarżącej odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości;

- art. 8 i 12 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prostoty i szybkości postępowania oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa w związku z brakiem wydania rozstrzygnięcia w sprawie w ustawowym terminie oraz wyznaczeniem niezgodnego z przepisami terminu zakończenia postępowania;

- art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez brak poszanowania prawa skarżącej do uzyskania słusznego odszkodowania za wywłaszczenie w rozsądnym czasie i bez zbędnej zwłoki.

Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i zobowiązanie Wojewody Śląskiego do zakończenia postępowania w określonym przez Sąd terminie. Nadto, wniosła o stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz o przyznanie jej od Wojewody sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."). W skardze sformułowała także wniosek o zasądzenie od Wojewody na jej rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, że w dniu 27 września 2022 r. Wojewoda wydał decyzję numer 17/2022 o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, na podstawie której wywłaszczona została m. in. nieruchomość skarżącej – działki gruntu o nr [...]oraz [...], położone w miejscowości [...], gmina [...]. Podała, że w dniu 24 kwietnia 2023 r. złożyła wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, a w dniu 31 maja 2023 r. wniosła ponaglenie do Ministra Rozwoju i Technologii. Z kolei postanowieniem z dnia 14 czerwca 2023 r. organ wyższego stopnia uznał, że Wojewoda nie dopuścił się bezczynności ani przewlekłego prowadzenia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania. Skarżąca zaznaczyła również, że nie otrzymała żadnej informacji dotyczącej postępowania, jak również nie został sporządzony operat szacunkowy wyceniający wartość wywłaszczonej nieruchomości. Nie została również powiadomiona o przyczynach takiego stanu rzeczy. W jej ocenie postępowanie Wojewody nosi znamiona bezczynności z rażącym naruszeniem prawa. Przez okres blisko dziesięciu miesięcy od dnia wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nie tylko nie została wydana decyzja ustalająca odszkodowanie, ale nie został także sporządzony operat szacunkowy wyceniający wartość nieruchomości. Skarżąca wskazała, że Wojewoda powinien dochować szczególnej staranności w szybkim rozpatrzeniu sprawy celem umożliwienia skarżącej otrzymania słusznego odszkodowania za odjęcie prawa własności. Stąd też, w jej ocenie w sprawie zachodzi zarówno bezczynność organu (brak podjęcia czynności od chwili wszczęcia postępowania) oraz przewlekłość prowadzonego postępowania (gdyż sporadycznie podejmowane przez Wojewodę czynności są pozorne i nie zawierają żadnego stanowiska merytorycznego w sprawie).

Pismem z dnia 21 sierpnia 2023 r. Wojewoda Śląski złożył odpowiedź na skargę i wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił przy tym, że postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na realizację inwestycji drogowej prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 162, dalej: "specustawa drogowa"). Zgodnie z art. 12 ust. 4b tej ustawy, będącym przepisem szczególnym w stosunku do art. 35 k.p.a., decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (dalej: "decyzja z.r.i.d.") stała się ostateczna. Stosownie zaś do art. 12 ust. 4g specustawy drogowej, jeżeli decyzji z.r.i.d. nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji z.r.i.d. rygoru natychmiastowej wykonalności. Terminy z art. 12 ust. 4b i ust. 4g specustawy drogowej są terminami prawa procesowego, a nie materialnego. W konsekwencji terminy te mogą być przedłużane według reguł określonych w k.p.a.

Wojewoda Śląski wskazał, że nieruchomość skarżących została objęta decyzją z.r.i.d. z dnia 27 września 2022 r., której nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Przed sporządzeniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania odszkodowawczego podjęto czynności zmierzające do ustalenia stanu prawnego i faktycznego nieruchomości objętych decyzją z.r.i.d., która nie zawiera wszystkich danych niezbędnych do prowadzenia postępowania odszkodowawczego (np. brak numerów ksiąg wieczystych dla poszczególnych działek, aktualnych danych adresowych właścicieli nieruchomości). Organ podał, że zawiadomieniem z dnia 4 maja 2023 r. poinformował skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania odszkodowawczego, a także o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Jednocześnie Wojewoda wyjaśnił, że ustalenie wysokości odszkodowania za przejętą nieruchomość następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości, sporządzanej na piśmie w formie operatu szacunkowego, który zostanie poddany szczegółowej ocenie pod kątem jego wartości dowodowej. Termin zakończenia postępowania wyznaczono do 31 grudnia 2023 r., gdyż jest on związany z okresem zlecenia wyceny nieruchomości, sporządzenia przez biegłego operatu szacunkowego, sprawdzenia jego poprawności pod względem formalno-prawnym, odbioru przez organ operatu szacunkowego, a także umożliwienia stronom zapoznania się z wyceną nieruchomości i wypowiedzenia się, przed wydaniem decyzji odszkodowawczej, co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów. Wojewoda poinformował wobec tego, że jest na etapie powołania biegłego w sprawie ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Nadmienił także, że niemożliwym jest powoływanie biegłego osobno do każdego z prowadzonych postępowań odszkodowawczych. Zaznaczył również, że decyzja odszkodowawcza w niniejszej sprawie, zostanie wydana po zakończeniu postępowania dowodowego uwzględniającego dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, ocenie całokształtu materiału dowodowego, w tym sporządzonego operatu szacunkowego i zapewnieniu stronom prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Wskazał, że przewidywany termin zakończenia postępowania nie oznacza, iż nie jest możliwe zakończenie prowadzonego postępowania przed jego upływem, lecz niezwłocznie po zgromadzeniu kompletnego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Podniósł także, że w liniach rozgraniczających teren przedmiotowej inwestycji drogowej pn.: "Budowa drogi S1 [...]. Odcinek III [...] - węzeł "[...]" (z węzłem)" znajduje się kilkaset działek, w stosunku do których organ zobligowany jest prowadzić postępowania odszkodowawcze, a inwestycja dotycząca odcinka III, jest tylko częścią ogromnej inwestycji budowy drogi ekspresowej S1 [...]. Organ zaznaczył wobec tego, że jednocześnie w tym samym czasie prowadzi postępowania odszkodowawcze za nieruchomości, które zostały objęte decyzją Wojewody Śląskiego nr 16/2022 z dnia 12 września 2022 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, pn.: "Budowa drogi ekspresowej S1 [...]". Odcinek II węzeł "[...]" (z węzłem)- [...]". Ilość nieruchomości na tym odcinku wskazanych do przejęcia to również kilkaset działek. Stąd też mając na uwadze szczególną sytuację osób, którym w wyniku wyżej wymienionej inwestycji zostały wywłaszczone nieruchomości, a na których znajdowały się domy mieszkalne, gospodarcze i użytkowe, w pierwszej kolejności organ wszczął postępowania w stosunku do 71 nieruchomości zabudowanych, objętych powyższej wymienionymi inwestycjami. Odnosząc się z kolei do nieruchomości skarżącej, organ zaakcentował, że przedmiotowa nieruchomość nie jest nieruchomością zabudowaną. Wojewoda podkreślił, że zrozumiałym jest więc, że w takich przypadkach niezbędna jest gradacja spraw z priorytetowym traktowaniem nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi oraz tych, w których prowadzona jest działalność gospodarcza. Zaznaczył również, że mając powyższe na uwadze, w pierwszej kolejności wysiłki organu skoncentrowały się na prowadzeniu postępowań odszkodowawczych dotyczących takich nieruchomości, jednak co wymaga podkreślenia - przy jednoczesnym podejmowaniu czynności niezbędnych do wszczęcia postępowań odszkodowawczych w odniesieniu do nieruchomości niezabudowanych. Podał, że aktualnie sukcesywnie wszczynane są postępowania dotyczące nieruchomości niezabudowanych, z których cześć została już zakończona wydaniem decyzji odszkodowawczych, które stały się ostateczne. Wskazał także, że w jego ocenie brak jest okoliczności potwierdzających wymierzenie organowi grzywny czy też przyznania od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).

Wyjaśnić także należy, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

W tym miejscu zaznaczyć przyjdzie, że tut. Sąd orzekł już w sprawach podobnych do przedmiotowej, a objętych sygn. akt, np. II SAB/Gl 97/23, II SAB/Gl 98/23, II SAB/Gl 99/23, II SAB/Gl 100/23. Zatem znane są Sądowi orzeczenia wydane w tych sprawach oraz poglądy wyrażone w sporządzonych uzasadnieniach. Jednakże z uwagi na odrębność każdej ze spraw oraz fakt, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy, co stanowi ową odrębność, organ nie wyznaczył nawet biegłego do wyceny nieruchomości, a poprzestał w swych działaniach na wszczęciu postępowania i przedłużeniu terminu rozpoznania sprawy, to stwierdzić należało zarówno bezczynność organu, jak i jego przewlekłe prowadzenie postępowania.

Stwierdzić także przyjdzie, że stosownie do art. 53 § 2b p.p.s.a. skarga została poprzedzona ponagleniem z dnia 31 maja 2023 r. skierowanym do organu wyższego stopnia, tj. Ministra Rozwoju i Technologii, a zatem jest dopuszczalna. Rozpoznając ponaglenie skarżącej Minister Rozwoju i Technologii postanowieniem z 14 czerwca 2023 r. uznał je za nieuzasadnione. Zaznaczyć trzeba, że skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy organ wyższego stopnia rozpatrzy ponaglenie oraz niezależnie od tego, czy jego stanowisko będzie pozytywne lub negatywne (por. wyroki NSA: z dnia 13 października 2020 r., II OSK 71/20 oraz z dnia 25 września 2018 r., II OSK 1659/18; postanowienie NSA z dnia 25 maja 2018 r., II OSK 1210/18- opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").

Pojęcie bezczynności i przewlekłości w postępowaniu administracyjnym zdefiniowane zostało w art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a.

Skarga na bezczynność jest skargą na naruszający prawo stan postępowania administracyjnego, w którym mimo upływu określonego prawem terminu właściwego dla załatwienia indywidualnej sprawy, rozstrzygnięcie nie zostało wydane, co skutkowało złożeniem ponaglenia. Z kolei skarga na przewlekłość jest skargą na stan postępowania, w którym opieszałość organu powoduje niezałatwienie sprawy niezwłocznie lub szybciej, niż to wynika z art. 35 § 1 – § 3a k.p.a. lub z przepisów szczególnych (por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2023 r., I OSK 2257/22, CBOSA).

Bezczynność zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1987/18, CBOSA). Postępowanie jest prowadzone przewlekle, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód (por. uchwała NSA z dnia 22 czerwca 2020 r., II OPS 5/19, CBOSA).

Wojewódzki sąd administracyjny jest zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji (bezczynność albo przewlekłość), bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy przez organ administracji (por. wyrok NSA z dnia 7 września 2022 r., II OSK 871/22; postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2019 r., II OSK 2317/19 - CBOSA). Jednocześnie należy zauważyć, że niezależnie od tego, czy zostanie stwierdzona bezczynność, czy przewlekłość to prawne konsekwencje są takie same. Sąd bowiem, stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania: zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). W obu przypadkach sąd administracyjny dysponuje zatem tymi samymi środkami prawnymi, ich zastosowanie jest zaś obowiązkowe w razie stwierdzenia jakiejkolwiek postaci niesprawnego funkcjonowania organu, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów i wniosków oraz podstawy prawnej (por. postanowienie NSA z dnia 11 sierpnia 2021 r., II OSK 1422/21, CBOSA).

Wskazać należy, że w postępowaniu administracyjnym obowiązują terminy załatwienia spraw wskazane w art. 35 § 1 - § 3a bądź w przepisach szczególnych (art. 35 § 4 k.p.a.). Do powyższych terminów nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 285), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie (również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu) organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 i 2 k.p.a.).

Do postępowania administracyjnego, którego przedmiotem jest ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość skarżącej znajdowały zastosowanie terminy załatwienia sprawy określone w specustawie drogowej. Stosownie do art. 12 ust. 4b ww. ustawy decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna. Jeżeli decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności (art. 12 ust. 4g specustawy drogowej). Przywołane przepisy art. 12 ust. 4b i 4g określają dwie odrębne procedury wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania, w zależności od zaistnienia okoliczności w nich opisanych. Przepis art. 12 ust. 4g stanowi przy tym lex specialis wobec art. 12 ust. 4b specustawy drogowej, dlatego nie można art. 12 ust. 4b stosować do odmiennej sytuacji, w której znajduje zastosowanie art. 12 ust. 4g ww. ustawy, tylko dlatego, że decyzja, której nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, stała się następnie ostateczna przed wydaniem decyzji o ustaleniu odszkodowania (por. wyrok NSA z dnia 15 września 2017 r., I OSK 3091/15, CBOSA). Wskazane terminy załatwienia sprawy odszkodowawczej mają charakter procesowy i mogą być przedłużane na zasadach wynikających z art. 36 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2012 r., I OSK 1621/12, CBOSA).

Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że decyzja z.r.i.d. została wydana przez Wojewodę 27 września 2022 r. Jak wynika z wyjaśnień Wojewody decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Oznacza to, że Wojewoda zobowiązany był do wydania decyzji ustalającej skarżącej wysokość odszkodowania w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji z.r.i.d. rygoru natychmiastowej wykonalności. Ostatni dzień terminu na załatwienie sprawy przypadał zatem na dzień 26 listopada 2022 r. Do tego dnia Wojewoda nie wydał decyzji ustalającej odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość skarżącej. Nadto, do dnia złożenia skargi upłynęło 8 miesięcy. W terminie przeznaczonym na załatwienie sprawy odszkodowawczej, Wojewoda natomiast skorzystał z możliwości przedłużenia terminu z art. 36 § 1 k.p.a.

Pierwszą czynnością w postępowaniu, o której powiadomiono skarżącą było zawiadomienie z dnia 4 maja 2023 r. o wszczęciu z urzędu postępowania odszkodowawczego. W zawiadomieniu tym Wojewoda wskazał także przyczyny zwłoki w terminowym załatwieniu sprawy oraz wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do dnia 31 grudnia 2023 r. Przedłużenie terminu załatwienia sprawy nie mogło odnieść zamierzonego skutku, bowiem zawiadomienie z dnia 4 maja 2023 r. zostało sporządzone i doręczone skarżącej już po upływie terminu przewidzianego na załatwienie sprawy. Powyższe okoliczności wypełniają dyspozycję art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. uzasadniając stwierdzenie, że w niniejszej sprawie Wojewoda dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu sprawy odszkodowawczej za nieruchomość skarżącej wywłaszczoną w związku z realizacją inwestycji drogowej. Do dnia rozpoznania skargi nie nastąpiło wydanie aktu kończącego wskazane postępowanie administracyjne, skoro Wojewoda nie poinformował Sądu o zakończeniu sprawy. Z tego też względu Sąd zobowiązał Wojewodę do wydania aktu w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość stanowiącą własność skarżącej, oznaczoną jako działki o nr [...]oraz [...]objętą decyzją Wojewody z dnia 27 września 2022 r. w terminie 30 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.

Z kolei uszczegółowiając kwestię prowadzenia postępowania przez organ administracji publicznej w sposób przewlekły, przyjdzie zauważyć, że sytuacja taka obejmować będzie natomiast opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym, a także przy nieuzasadnionym obiektywnie przedłużaniu terminu załatwienia sprawy. Sytuacje takie obejmować mogą np.: wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, wykonywanie czynności pozornych powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzeby wynikające z istoty sprawy, stan zastoju procesowego wynikający z zaniechania lub wadliwości działań organu. Dostrzec trzeba, że przewlekłe prowadzenie postępowania związane jest z naruszeniem ustawowego terminu i przepisanej procedury do załatwienia sprawy. Nadto, jak zaakcentował to tut. Sąd w sprawie prowadzonej pod sygn. akt II SAB/GI 90/21 (CBOSA), zasada szybkości postępowania zawarta w treści art. 12 § 1 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy spoczywa na organach administracji publicznej prowadzących postępowanie w sprawie (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.).

Sąd doszedł także do przekonania, że mimo przekroczenia terminu załatwienia sprawy bezczynność Wojewody i przewlekłe prowadzenie przez niego postępowania nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa (por. wyroki NSA: z dnia 4 czerwca 2019 r., II OSK 3374/18; z dnia 6 sierpnia 2019 r., II OSK 1802/19; z dnia 18 stycznia 2019 r., II OSK 1557/18; z dnia 5 września 2018 r., II OSK 272/18 - CBOSA). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także całokształt okoliczności sprawy, jej charakter i zakres czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, których przeprowadzenie nie jest zależne wyłącznie od woli i starań organu. Samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być znaczne i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być pozbawione racjonalnego (prawnego) uzasadnienia (por: wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r., I OSK 675/12; wyroki WSA w Gdańsku: z dnia 29 maja 2013 r., II SAB/Gd 29/13 oraz z dnia 27 czerwca 2013 r., III SAB/Gd 13/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 października 2014 r., II SAB/Łd 124/14 – CBOSA).

Oceniając zaistniałą w sprawie bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania, Sąd wziął pod uwagę aktywność Wojewody w toku prowadzonego postępowania oraz charakter postępowania odszkodowawczego.

Wojewoda Śląski - wprawdzie już po upływie terminu z art. 12 ust. 4g specustawy drogowej - jednakże zawiadomił skarżącą o niezałatwieniu sprawy w terminie, poinformował o przyczynach zwłoki i wskazał nowy termin załatwienia sprawy, uzasadniając jego przedłużenie zakresem czynności, które są niezbędne do rozpoznania sprawy (konieczność uzyskania opinii rzeczoznawcy majątkowego, umożliwienie przeprowadzenia oceny operatu szacunkowego oraz zapoznanie się z jego treścią przez strony postępowania). Wojewoda wskazał też na okoliczności, poprzez które nie został jeszcze wyznaczony rzeczoznawca majątkowy celem sporządzenia stosownej opinii.

Stosownie do art. 12 ust. 5 specustawy drogowej do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18. W myśl natomiast art. 130 ust. 2 u.g.n. ustalenie wysokości odszkodowania za przejętą nieruchomość następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy odszkodowawczej skarżących jest zatem zależne od uzyskania opinii rzeczoznawcy majątkowego. Należy mieć przy tym na względzie, że operat szacunkowy podlega ocenie jako dowód w sprawie. Strony postępowania winny zostać poinformowane o złożeniu opinii celem umożliwienia zapoznania się z nią i ustosunkowania do zawartej w niej wyceny. Specyfika i charakter postępowania prowadzonego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, w tym konieczność pozyskania opinii rzeczoznawcy majątkowego niezbędnej do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, pozwala ocenić bezczynność i przewlekłość prowadzonego postępowania Wojewody jako nierażące.

Oceniając charakter bezczynności i przewlekłości prowadzonego postępowania Wojewody Śląskiego nie można także pominąć wskazywanych przyczyn usprawiedliwiających niezałatwienie sprawy skarżącej w terminie.

Należy mieć zatem na uwadze specyfikę i zasięg inwestycji objętej decyzją z.r.i.d. z 27 września 2022 r. Przedmiotowa inwestycja drogowa jest częścią regionalnej inwestycji budowy drogi ekspresowej. W liniach rozgraniczających tę inwestycję regionalną znajduje się kilkaset działek, w stosunku do których Wojewoda zobligowany jest prowadzić w tym samym czasie postępowania odszkodowawcze. Jak wynika z wyjaśnień Wojewody zakres inwestycji drogowej spowodował konieczność rozpoznawania spraw o odszkodowania etapami.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie sposób zatem przyjąć, że bezczynność Wojewody czy też przewlekłe prowadzenie przez niego postepowania były oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia, nacechowane złą wolą organu lub lekceważącym podejściem do obowiązków procesowych wynikających z przepisów k.p.a. Z tego też względu Sąd uznał, że niezałatwienie sprawy odszkodowawczej w terminie wynikającym z art. 12 ust. 4g specustawy drogowej pomimo tego, że jest oczywiste, nie mogło być zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa.

Sąd z urzędu rozważył także zastosowanie środka prawnego w postaci grzywny. Zdaniem Sądu w okolicznościach faktycznych sprawy nie ma żadnych podstaw do jego zastosowania. W orzecznictwie sformułowano pogląd, że środki prawne z art. 149 § 2 p.p.s.a. powinny być stosowane w szczególnie nagannych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, gdy oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona zamierzonego lub nieuzasadnionego racjonalnie lub prawnie unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 lipca 2021 r., I SAB/Po 29/20; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 sierpnia 2019 r., III SAB/Gl 72/19 - CBOSA). Taki naganny przypadek zwłoki organu nie miał miejsca w rozpoznawanej sprawie z przyczyn opisanych powyżej.

Jednakże mimo powyższego, zasadnym stało się wymierzenie, wnioskowanej przez skarżącą, organowi sumy pieniężnej, lecz w wysokości niższej niż o to wnosiła. Sąd mając na względzie okoliczności sprawy doszedł do przekonania, że przyznana kwota 200 zł jest adekwatna do charakteru naruszenia prawa, jakiego dopuścił się organ.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz art. 149 § 1a, art. 149 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w punktach I - IV sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Do kosztów zaliczono wpis od skargi (100 zł), opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł) oraz koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru (480 zł).