Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 921/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 2 i ust. 8
journal: Dz.U. 2021 poz 2137
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020 (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Pietrasz Sędzia NSA Bogdan Fischer (spr.) Sędzia del. NSA Anna Apollo Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Cudna po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 grudnia 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 682/19 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania spadkodawcy z tytułu nienależnie pobranych płatności 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od M. M. na rzecz Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 682/19 oddalił skargę M. M. (dalej "skarżący") na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania spadkodawcy z tytułu nienależnie pobranych płatności

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniu 2 czerwca 2014 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowych. Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2019 r., utrzymał w mocy decyzję Nr [...] Kierownika Biura Powiatowego ARiMR Warszawa Zachód z/s w Wojcieszynie z dnia [...] grudnia 2018 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego jako spadkobiercy za nienależnie pobrane przez spadkodawcę płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego. Organ stwierdził, że w toku prowadzonego postępowania w zakresie odzyskania przedmiotowych należności ustalono, że Z. M. zmarła w dniu 29 lipca 2015 r. Ponadto na podstawie ww. aktu spadek po zmarłej z mocy ustawy nabył syn M. M. Organ ustalił, że na dzień zgonu Z. M., tj. 29 lipca 2015 r., łączne zadłużenie z tytułu nienależnie pobranych płatności ustalonych na mocy decyzji z dnia [...] października 2014 r. wyniosło 8 031,60 zł, w tym należność główna 7 663,89 zł, odsetki 356,11 zł oraz koszty upomnienia 11,60 zł. Organ podkreślił, iż na podstawie art. 926 § 1 w związku z art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego spadek po Z. M. z mocy ustawy nabył syn M. M. Wobec powyższego, spadkobierca wskazany w ww. akcie odpowiada za kwotę zadłużenia wobec ARiMR, w tym za odsetki za zwłokę naliczane do dnia otwarcia spadku tj. 29 lipca 2015 r. (art. 101 § 1 Ordynacji podatkowej) oraz koszty upomnienia.

Następnie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 6 grudnia 2019 r., sygn. akt V SA/Wa 682/19 ją oddalił. Sąd I instancji podzielił stanowisko organu odwoławczego, iż wszelkie zarzuty zawarte w odwołaniu oraz skardze dotyczące ustalenia kwoty do zwrotu nie mieszczą się w zakresie rozpoznania przez organ II instancji w postępowaniu dotyczącym ustalenia odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania spadkodawcy. Ww. należność ustalona Z. M. istniała w dniu otwarcia spadku, w związku z tym, iż skarżący z mocy ustawy przejął spadek po zmarłej, tym samym przejął prawo w zakresie odpowiedzialności za dług spadkodawcy. Wskazał również, że odwołanie od decyzji w zakresie odpowiedzialności spadkobiercy za zobowiązania spadkowe zostało rozpatrzone przez organ właściwy w sprawie tj. Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Warszawie. Ponadto Sąd I instancji stwierdził, że wbrew zarzutowi skargi, nie stanowi podstawy do uchylenia decyzji sam brak zawiadomienia strony o toczącym się postępowaniu administracyjnym w sytuacji, gdy jej czynny udział i tak nie mógłby doprowadzić do wydania rozstrzygnięcia odmiennego niż to wydane bez jej aktywnego uczestnictwa.

Następnie skarżący na podstawie art. 173 § 1 oraz art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019r., poz. 2525), dalej "p.p.s.a." wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydanego dnia 6 grudnia 2019 roku w sprawie o sygnaturze akt V SA/Wa 682/19.

Wnosząc niniejszą skargę kasacyjną:

I. Wydany w sprawie V SA/Wa 682/19 dnia 6 grudnia 2019 roku wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, mocą którego oddalono skargę skarżącego na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie Nr [...] z dnia [...] lutego 2019 roku, utrzymującą w mocy decyzję Nr [...] Kierownika Biura Powiatowego ARiMR Warszawa Zachód z/s w Wojcieszynie z dnia [...] grudnia 2018 roku w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności skarżącego jako spadkobiercy za nienależnie pobrane przez spadkodawcę płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego zaskarżył w całości, opierając skargę na wskazanej w treści art. 174 ust. 2 p.p.s.a. podstawie kasacyjnej, a to naruszeniu przy rozpoznaniu sprawy przepisów postępowania, w sposób istotnie wpływający na jej wynik, podnosząc zarzuty naruszenia:

1. skutkującego nieważnością postępowania, rażącego naruszenia art. 29 ust. 2 i ust. 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 roku o Agencji Modernizacji i Restrukturyzacji Rolnictwa (Dz. U. 2017 r., poz. 2137 z późn. zm.), dalej "ustawa ARiMR" w zw. z art. 156 § 1 ust. 1 k.p.a. — poprzez niewłaściwą odmowę ich zastosowania w sprawie i przyjęcie, iż skarżona decyzja wydana została z zachowaniem przepisów o właściwości miejscowej, ustalonych na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku ordynacja podatkowa zastosowanych poprzez odesłanie z art. 27 ust. 7 ustawy o ARiMR — podczas gdy w sprawie, w świetle wyżej wskazanych regulacji art. 29 ust. 2 i ust. 8 ustawy o ARiMR, stosowanie przepisów ordynacji podatkowej nie znajduje podstaw - a w konsekwencji, oczywiście niewłaściwe uznanie, iż w sprawie nie doszło do wydania decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości miejscowej, skutkujących koniecznością stwierdzenia nieważności skarżonej decyzji organu odwoławczego i poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji,

2. naruszenia art. 17b § 2 ordynacji podatkowej w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy o ARiMR - poprzez ich zastosowanie w sprawie do zweryfikowania kwestii właściwości miejscowej organów, orzekających w sprawie, podczas gdy wskazany przepis ordynacji podatkowej nie znajduje zastosowania w sprawie z uwagi na szczególną regulację art. 29 ust. 8 i ust. 2 ustawy o ARiMR, nadto, nie został objęty odesłaniem, zawartym w art. 29 ust. 7, nakazującym wprawdzie do należności, jak objęta rozpoznaniem, odpowiednie stosowanie przepisów ordynacji, jednakże zawartych jedynie w Dziale III wskazanej ustawy, w którym to dziale art. 17b się nie znajduje.

konsekwencją czego jest:

3. rażące naruszenie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - poprzez odmowę jego zastosowania w sprawie i oddalenie skargi, podczas gdy w sprawie nie budzi wątpliwości, iż skarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem przepisów o właściwości organów, a tym samym koniecznym jest uznanie jej za nieważną po myśli art. 156 § 1 ust. 1 k.p.a.

II. Powołując się na powyższe zarzuty oraz w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiając argumentację wniesionych zarzutów skarżący wniósł o:

1. uwzględnienie niniejszej skargi i z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 188 p.p.s.a., uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości oraz stwierdzenie nieważności zaskarżonych w sprawie decyzji organów I i II instancji, względnie

2. uwzględnienie niniejszej skargi i z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,

w każdym powyższych

3. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w sprawie, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

III. na mocy art. 176 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. wniósł o rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę organ w pełni poparł stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził aby w rozpoznawanej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek nieważności postępowania – określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. – jak też aby zachodziły przesłanki wymagające uchylenia wydanego w sprawie orzeczenie oraz odrzucenia skargi lub umorzenia postępowania (art. 189 p.p.s.a.).

Jak wynika z art. 193 p.p.s.a. (zdanie drugie), uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Przepis ten wyznacza granice, w jakich NSA uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej. Wskazana regulacja – będąca przepisem szczególnym – modyfikuje normę zawartą w art. 141 § 4 p.p.s.a., stosowanym odpowiednio w związku z art. 193 (zdanie pierwsze) p.p.s.a., w ten sposób, że pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ograniczyć się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, umożliwiając tym samym pominięcie tych elementów uzasadnienia wyroku, które nie są niezbędne dla wyjaśnienia istoty rozstrzygnięcia NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie przesłanka ta została spełniona.

Skarga kasacyjna oparta została na podstawie zarzutów naruszenia prawa materialnego. Konsekwencją tych zarzutów był natomiast zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

W zasadzie należy podzielić zasadność zarzutów prawa materialnego, co jednak nie oznacza, że zaskarżone orzeczenie Sądu I instancji narusza prawo.

Na wstępie należy wskazać, na podstawie art. 10a ust. 1 ustawy o ARiMR w rozstrzyganiu spraw przez podmioty ARiMR w drodze decyzji administracyjnych mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że regulacje ustawowe stanowią inaczej. Przepis art. 10 tej ustawy upoważnił Prezesa Agencji, dyrektorów oddziałów regionalnych i kierowników biur powiatowych do wydawania decyzji administracyjnych za Agencję. W postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. w stosunku do kierowników biur powiatowych jest dyrektor oddziału regionalnego, w stosunku do dyrektorów oddziałów regionalnych jest Prezes Agencji. Właściwość miejscową organów rozstrzygających niniejszą sprawę regulują przepisy art. 21 § 1 pkt. 3 k.p.a., a nie ordynacji podatkowej, w szczególności art. 17b § 2.

Autor skargi kasacyjnej nie zwrócił uwagi na to, że w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wskazano, iż zgodnie z mającymi zastosowanie w przedmiotowej sprawie przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego tj. art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w przypadku braku zamieszkania w kraju – według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron; jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju zamieszkania (siedziby) lub pobytu – według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu. Sąd I instancji dodał również, że z akt sprawy wynika, iż miejscem zamieszkania Skarżącego w dacie wszczęcia kontrolowanego postępowania oraz w dacie wydanych zaskarżonych decyzji była Warszawa, która stanowiła jego centrum życiowe. Właściwym w sprawie był zatem Kierownik BP ARiMR Warszawa Zachów z/s w Wojcieszynie. Właściwości tej nie zmienia wskazana w wyroku Sądu I instancji właściwość organów ustalona w oparciu o błędnie zastosowany art. 17b § 2 ordynacji podatkowej i określający właściwy miejscowo organ według ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Zarówno wskazany przepis ordynacji podatkowej jak i art. 21 § 1 pkt 3 k.p.a. prowadzą bowiem do tych samych wniosków, że uprawnionym do prowadzenia postępowania był Kierownik Biura Powiatowego ARiMR Warszawa Zachód z/s w Wojcieszynie.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).