Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 218/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 67a § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2023 poz 2383
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk - Drozda, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Koziński, Asesor WSA Grzegorz Potiopa (spr.), Protokolant Starszy specjalista Małgorzata Kowalczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2024 r. sprawy ze skargi M. N. syna P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 21 lutego 2024 r. nr 1001-IEW-1.4261.42.2023.7.KP w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 rok oraz w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2015 roku 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi A. J. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych podwyższoną o kwotę podatku od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

I SA/Łd 218/24

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 lutego 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej także: DIAS), po rozpatrzeniu odwołania M. N. (dalej także: Strona lub Skarżący), utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zgierzu (dalej także: NUS) z dnia 30 listopada 2023 r., w sprawie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz podatku od towarów i usług.

Jak wynika z akt sprawy Skarżący pismem z dnia 24 sierpnia 2021 r. wniósł o umorzenie wszystkich zaległości podatkowych, tj. w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT-płatnik) za styczeń, luty oraz miesiące od kwietnia 2014 r. do grudnia 2015 r., w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 r., a także w podatku od towarów i usług za I, II i III kwartał 2015 r. W uzasadnieniu wniosku powołał się na brak majątku oraz zły stan zdrowia.

Po przeprowadzonym postępowaniu Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu wydał w dniu 25 listopada 2021 r., którą odmówił umorzenia zaległości w:

• podatku dochodowym z tytułu pobranych, a niewpłaconych zaliczek od wypłaconych pracownikom wynagrodzeń (PIT-płatnik) za styczeń, luty, kwiecień-grudzień 2014 r. oraz styczeń-grudzień 2015 r. w łącznej kwocie należności głównej 19.705,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę,

• podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 r., wynikającej z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) PIT-37 w kwocie 27,00 zł.

• podatku od towarów i usług za:

- I kwartał 2015 r. w wysokości 1.296,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 658,00 zł,

- II kwartał 2015 r. w wysokości 430,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 210,00 zł,

- III kwartał 2015 r. w wysokości 129,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 60,00 zł.

Strona z zachowaniem ustawowego terminu, zaskarżyła ww. decyzję do DIAS.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi decyzją z 21 lutego 2022 r. uchylił w całości decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zgierzu z 25 listopada 2021 r. i przekazał sprawę do ponownego i przeprowadzenia postępowania dowodowego w znacznej części. Organ odwoławczy wskazał m.in. na:

• wadliwie prowadzone postępowanie podatkowe przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zgierzu (niewłaściwie doręczana korespondencja),

• brak możliwości prowadzenia postępowania podatkowego w sprawie umorzenia zaległości w podatku dochodowym z tytułu pobranych, a niewpłaconych zaliczek od wypłaconych pracownikom wynagrodzeń (PIT-płatnik), ponieważ brak jest podstawy prawnej do umorzenia zaległości podatkowych przypadających od płatników; tym samym Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu powinien odmówić wszczęcia postępowania w ww. zakresie,

• brak odniesienia się do kwestii wymagalności zaległości objętych wnioskiem,

• konieczność zbadania właściwości organu podatkowego w kontekście zmiany adresu rejestracyjnego Strony (na C.).

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu uznał, że w związku ze zmianą adresu rejestracyjnego Skarżącego, organem właściwym do prowadzenia sprawy w przedmiocie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych jest Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Częstochowie. W związku z powyższym, przekazał akta sprawy temu organowi.

Wyrażając przeciwny pogląd - co do właściwości organu w tej sprawie - Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Częstochowie, za pośrednictwem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach, przekazał powstały w tej sprawie spór o właściwość miejscową organu podatkowego do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej.

Szef Krajowej Administracji Skarbowej w dniu 28 marca 2023 r. rozstrzygnął ww. spór wskazując, że zmiana adresu zamieszkania podatnika na etapie postępowania odwoławczego nie ma wpływu na właściwość miejscową organu podatkowego. Tym samym, właściwym do rozpatrzenia wniosku Strony jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu.

Skarżący w toku ponownego rozpatrzenia sprawy, tj. w dniu 15 czerwca 2023 r. załączył oświadczenie Strony o stanie majątkowym osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej.

W dniu 18 października 2023 r. do Urzędu Skarbowego w Zgierzu wpłynęło pismo, którym Skarżący podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Ponownie wskazał na przedawnienie zaległości objętych postępowaniem.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu decyzją z 30 listopada 2023 r. odmówił umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za I-III kwartał 2015 r. w łącznej wysokości 1.855,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 928,00 zł oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 r. w wysokości 27,00 zł.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ pierwszej instancji stwierdził zaistnienie przesłanki ważnego interesu podatnika z uwagi na trudną sytuację finansową, materialną i życiową Skarżącego. Jednocześnie Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu uznał, że w sprawie nie wystąpił interes publiczny.

Organ pierwszej instancji podkreślił, że zaległości podatkowe objęte wnioskiem nie powstały w wyniku nadzwyczajnych okoliczności, lecz są skutkiem podjętych przez Skarżącego decyzji. Tym samym, przyznanie wnioskowanej ulgi byłoby sprzeczne z zasadą sprawiedliwości i równości wszystkich obywateli wobec prawa.

W pozostałym zakresie, tj. w części dotyczącej żądania umorzenia zaległości w podatku dochodowym z tytułu pobranych, a niewpłaconych zaliczek od wypłaconych pracownikom wynagrodzeń (PIT-płatnik) za styczeń i luty 2014 r. oraz miesiące od kwietnia 2014 r. do grudnia 2015 r. w łącznej wysokości 19.705,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu wydał z 31 maja 2023 r. decyzję, którą umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Strona wniosła od powyższej decyzji odwołanie, żądając umorzenia zaległości podatkowych objętych wnioskiem oraz ustanowienia także adwokata z urzędu. Ponownie powołała się na trudną sytuację życiową, na przedawnienie zaległości objętych wnioskiem (Skarżący nie otrzymał zawiadomienia o zajęciu wierzytelności). Wnioskodawca wyjaśnił, że uregulował zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 r. w kwocie 27,00 zł.

Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 21 lutego 2024 r. DIAS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 30 listopada 2023 r.

DIAS uznał, że obciążające Skarżącego zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 r. oraz w podatku od towarów i usług za I-III kwartał 2015 r. nie uległy przedawnieniu, a zatem możliwe jest merytoryczne procedowanie nad wnioskiem o udzielenie ulgi.

Organ odwoławczy wskazał, że ww. zawiadomienia wysłano 18.04.2016 r. na adres D. C. 18, [...] D., który był adresem rejestracyjnym od 23.07.2011 r. do 4.05.2016 r. Oznacza to, że organ egzekucyjny prawidłowo skierował korespondencję pod ww. adres. Zgodnie z art. 41 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej także: K.p.a.) - w brzmieniu obowiązującym w 2016 r. - w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, w tym adresu elektronicznego (§ 1). W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (§ 2). W związku z nieodebraniem przez Stronę zawiadomień o zajęciach rachunków bankowych z 16.04.2016 r. zostały one uznane za doręczone 5.05.2016 r. w trybie art. 44 § 4 K.p.a., a zatem wywołują skutek prawny.

DIAS wskazał, że wygaśnięcie w części zobowiązania przez jego zapłatę nie powoduje, że postępowanie odwoławcze stało się bezprzedmiotowe. Przedmiotem postępowania jest zaległość podatkowa istniejąca na dzień złożenia wniosku o ulgę w jej spłacie.

Po przywołaniu treści art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2023 roku poz. 2383, z późn., dalej także: O.p.) organ drugiej instancji wyjaśnił rozumienia przesłanki "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego".

DIAS wskazał, że Skarżący w toku postępowania nie powoływał się na okoliczność braku zapłaty przez kontrahentów za sprzedane towary. Zatem uprawniona jest teza, że środki należne budżetowi państwa z tytułu podatku od towarów i usług przeznaczył na inne cele. Świadome zatrzymanie podatku było zatem działaniem na szkodę interesu społecznego.

Organ odwoławczy wykazał zrozumienie dla trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej. Jednak wskazał, że okoliczność ta stanowi wystarczającą przesłankę do umorzenia zaległości podatkowych. DIAS podkreślił, że nawet trudna sytuacja życiowa i perspektywa wieloletniego spłacania zadłużenia nie stanowią wystarczającej podstawy dla umorzenia zaległości podatkowych i nie obligują organu do przyznania ulgi.

Także w kontekście interesu publicznego DIAS nie dostrzegł w przypadku Skarżącej podstaw do udzielenia wnioskowanej ulgi. Interes publiczny bowiem wymaga, żeby należne podatki były rzetelnie wykazywane i płacone w ustawowych terminach. Powszechny obowiązek podatkowy służy zapewnieniu stałych wpływów do budżetu, które przeznaczane są następnie na zaspokojenie różnych potrzeb ogólnospołecznych.

Strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję DIAS z dnia 21 lutego 2024 r., żądając jednocześnie ustanowienie adwokata z urzędu.

W ocenie Skarżącego zaległości w podatku od towarów i usług objęte wnioskiem uległy przedawnieniu.

Strona wskazała, że powiadomiła Urząd Skarbowy w Zgierzu oraz Urząd Skarbowy w Wołominie o zmianie adresu zamieszkania, tj. z D.C. na Z.. Na dowód czego załączono pełnomocnictwo z 30 marca 2016 r. Skarżący wskazał, że zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego z 20 kwietnia 2016 r. skierowano na niewłaściwy adres, tj. D. C. 18.

W ocenie Skarżącego, z uwagi na brak skutecznego doręczenia ww. zawiadomień, bieg terminu przedawnienia zobowiązań w podatku od towarów i usług nie uległ przerwaniu. Ponadto Skarżący podkreślił, że nie miał możliwości zapoznania się z aktami sprawy z uwagi na tymczasowy areszt. Skarżący zwrócił uwagę na naruszenie art. 6 ust. 1 i 13 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz wskazał, że jest dyskryminowany i nękany. Skarżący wskazał także na przewlekłość postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy, kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., dalej także: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może go uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 P.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 P.p.s.a. podlega oddaleniu.

W myśl natomiast art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Tytułem wstępu podkreślić należy, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego sprawy, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (vide. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r. sygn. akt II FSK 1665/06 – dostępny, podobnie jak inne orzeczenia powołane poniżej, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie, oceniając stan faktyczny wywiedziony przez organy, Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji publicznej (organy podatkowe), albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem obowiązujących organ podatkowy reguł procedury administracyjnej.

Zdaniem Sądu, z akt niniejszej sprawy wynika, że organy podatkowe uwzględniając wynikający z art. 122 O.p. obowiązek podejmowania niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy zgodnie z zasadą prawdy materialnej wyrażoną w art. 122 O.p., zebrały i w sposób wyczerpujący rozpatrzyły zebrany w sprawie materiał dowodowy, oceny wyprowadzone na jego podstawie w sposób należyty wypełniają obowiązki płynące z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w dyspozycji art. 122, art. 187 § 1 O.p., jak też z zasady swobodnej oceny dowodów unormowanej w art. 191 O.p. W następstwie tak prowadzonych czynności, ustalony w postępowaniu administracyjnym stan faktyczny, przywołany dla potrzeb niniejszego uzasadnienia w formie argumentów organu odwoławczego, stał się stanem faktycznym przyjętym przez Sąd.

Z wagi na okoliczności mogące wykluczyć możliwość merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, tj. wygaśnięcie zaległości podatkowych stanowiących przedmiot postępowania wskutek upływu terminu przedawnienia, w pierwszej kolejności należy zbadać przedmiotowość prowadzonego postępowania.

Zgodnie z art. 70 § 1 O.p., zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Tym samym termin przedawnienia zobowiązania podatkowego rozpoczyna bieg od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, a kończy się z upływem 5 lat, z zastrzeżeniem jednak instytucji zawieszenia i przerwania biegu terminu przedawnienia (mających wpływ na końcowy termin przedawnienia).

Termin płatności zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 r. upływał w 2021 r. Zatem, ustawowy termin jego przedawnienia przypada na 31 grudnia 2026 r. (ostatni dzień wymagalności). Z kolei terminy płatności zobowiązań w podatku od towarów i usług za l-lll kwartał 2015 r. upływały w 2015 r. Oznacza to, że ustawowy termin ich przedawnienia przypadał na 31 grudnia 2020 r. (ostatni dzień wymagalności). Z akt sprawy wynika, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiły okoliczności uzasadniające wydłużenie biegu terminu przedawnienia ww. zobowiązań. Bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, a po przerwaniu biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny (art. 70 § 4 O.p.).

Zaległości w podatku od towarów i usług za I-III kwartał 2015 r. zostały objęte tytułami wykonawczymi nr [...], [...] oraz [...]. W rozpoznawanej sprawie skutecznie zastosowanymi środkami egzekucyjnymi przerywającymi bieg terminu przedawnienia zobowiązań w podatku od towarów i usług za I-III kwartał 2015 r. były zajęcia: 20.04.2016 r, rachunku bankowego w Banku [...] w W. S.A. (zawiadomieniem z 16.04.2016 r. nr [...]); o ww. zajęciu zawiadomiono dłużnika zajętej wierzytelności 20,04,2016 r., natomiast Stronę 5.05.2016 r.); 20.04.2016 r. rachunku bankowego w [...] S.A. (zawiadomieniem z 16.04.2016 r. nr [...]); o ww. zajęciu zawiadomiono dłużnika zajętej wierzytelności 20.04.2016 r., natomiast Stronę 5.05.2016 r.; 21.04.2016 r. rachunku bankowego w [...] S.A. (zawiadomieniem z 16.04.2016 r. nr [...]); o ww. zajęciu zawiadomiono dłużnika zajętej wierzytelności 21,04.2016 r,, natomiast Stronę 5.05.2016 r.; 25.03.2021 r. rachunku bankowego w [...] S.A. (zawiadomieniem z 25.03.2021 r. nr [...]); o ww. zajęciu zawiadomiono dłużnika zajętej wierzytelności 25.03.2021 r., natomiast Stronę 26.03.2021 r.; 29.03.2021 r. świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej (zawiadomieniem z 25.03.2021 r. nr [...]); o ww. zajęciu zawiadomiono dłużnika zajętej wierzytelności 29.03.2021 r., natomiast Stronę 26.03.2021 r.

W związku z powyższym, Sąd stwierdza, że obciążające Stronę zaległości podatkowe nie uległy przedawnieniu, a zatem możliwe jest merytoryczne procedowanie nad wnioskiem o udzielenie ulgi.

W uzasadnieniu skargi Strona wskazała, że ww. zawiadomienia o zajęciach rachunków bankowych z 16 kwietnia 2016 r. nie zostały jej doręczone, więc nie skutkowały przerwaniem biegu terminu przedawnienia zobowiązań w podatku od towarów i usług za I-III kwartał 2015 r.

Odnosząc się do powyższego Sąd przyznaje rację organowi odwoławczemu i stwierdza, że zgodnie z aktami sprawy adres D. C.18, [...] D., był adresem rejestracyjnym Skarżącego od 23 lipca 2011 r. do 4 maja 2016 r. O zmianie adresu rejestracyjnego na Z., ul. [...] 54, Skarżący powiadomił Urząd Skarbowy w Zgierzu dnia 5 maja 2016 r. - zgłoszeniem aktualizacyjnym osoby fizycznej będącej podatnikiem (ZAP-3) z 29 kwietnia 2016 r. Oznacza to, że organ egzekucyjny prawidłowo skierował korespondencję pod adres D. C. 18. Na stronach 6-7 zaskarżonej decyzji słusznie wskazano także, że zgodnie z art. 41 K.p.a. - w brzmieniu obowiązującym w 2016 r. - w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu, w tym adresu elektronicznego (§ 1). W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (§ 2). W związku z nieodebraniem przez Skarżącego ww. zawiadomień o zajęciach rachunków bankowych z 16 kwietnia 2016 r. zostały one uznane za doręczone z dniem 5 maja 2016 r. w trybie art. 44 § 4 K.p.a., a zatem wywołują skutek prawny.

Sąd zauważa, że załączona do skargi kopia pełnomocnictwa szczególnego z 30 marca 2016 r., w którym udzielono pełnomocnictwa M. N. do reprezentowania [...], nie stanowi dowodu potwierdzającego zmianę adresu Skarżącego. Adres wskazany z ww. pełnomocnictwie, tj. Z., ul. [...] 54 jest adresem do doręczeń jedynie w sprawie, w której pełnomocnictwo zostało udzielone. Dokument ten nie może stanowić podstawy do zmiany przez organ podatkowy adresu korespondencyjnego osoby, której pełnomocnictwa udzielono.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, zarzuty Skarżącego w powyższym zakresie okazały się niezasadne.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku możliwości zapoznania się Skarżącego z aktami sprawy z uwagi na tymczasowy areszt., Sąd wyjaśnia, że DIAS postanowieniem z 31 stycznia 2024 r. zawiadomił Stronę o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia w sprawie materiału dowodowego. Jednocześnie poinformowano Skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami sprawy osobiście lub za pośrednictwem pełnomocnika. Skarżący w toku prowadzonego postępowania odwoławczego nie wykazał zainteresowania zapoznaniem się z aktami sprawy (np. poprzez złożenie wniosku o wydanie ich kopii), nie ustanowił także pełnomocnika w sprawie. Oznacza to, że zarzut ten również okazał się niezasadny.

Zdaniem Sądu w aktach sprawy brak jest dowodów świadczących o dyskryminacji, nękaniu oraz naruszeniu art. 6 ust. i art. 13 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Skarżący na żadnym etapie postępowania nie przedstawił argumentów potwierdzających te zarzuty.

Sąd odnosząc się do kwestii przewlekłości postępowania stwierdza, że zarzut ten odnosi się do prowadzonego postępowania egzekucyjnego i wykracza poza zakres rozpoznawanej sprawy, tj. sprawy dotyczącej umorzenia zaległości podatkowych.

Odnosząc się do istoty sprawy Sąd wyjaśnia, że zaskarżoną decyzją z dnia 21 lutego 2024 r. DIAS podzielił ocenę wywiedzioną przez NUS i mając na uwadze przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p. utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 r. oraz w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2015 r.

Stosownie do wspomnianego przepisu art. 67a § 1 pkt 3 O.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. W myśl art. 67a § 2 O.p., umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa.

Kryterium "ważnego interesu podatnika" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania podatnika i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa. O istnieniu ważnego interesu podatnika nie decyduje subiektywne przekonanie podatnika, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Ważny interes podatnika należy rozumieć jako względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Trudna sytuacja majątkowa może być uznana za ważny interes podatnika, jednakże nie może być mowy o automatyzmie, który powodowałby, że każda trudna sytuacja materialna skutkowałaby zawsze udzieleniem wnioskowanej ulgi. Ważny interes podatnika musi charakteryzować się nieprzewidywalnością i niezależnością od sposobu postępowania podatnika (vide. wyrok NSA z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt II GSK 1000/09; wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Łd 230/21).

Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata zobowiązania podatkowego spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa. Rozstrzygnięcie przez organ podatkowy czy w określonym stanie faktycznym istnieje przesłanka interesu publicznego wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach. Jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest terminowe płacenie podatków w pełnej wysokości. Drugą zaś wyjątek od tej zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi podatkowej. Tak więc organ podatkowy w każdej konkretnej sprawie powinien (w rozumieniu obowiązku) ustalić co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego - dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi. Oczywiście bywają sytuacje, w których sam rachunek ekonomiczny przemawia za zastosowaniem ulgi podatkowej (np. nie ma możliwości ściągnięcia podatku w pełnej wysokości, a sytuacja ekonomiczna podatnika wyklucza możliwość radykalnej poprawy jego kondycji finansowej w dającym się przewidzieć okresie). Dokonując ważenia obu tych wartości, organ podatkowy uwzględnia rzecz jasna także inne dyrektywy wspólne dla całego społeczeństwa jak przede wszystkim: sprawiedliwość, zasady etyki, zaufanie do organów państwa. Nie można więc pojęcia interesu publicznego ograniczać wyłącznie do konieczności respektowania zasad równości i powszechności opodatkowania (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 21 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Lu 125/21).

Podkreślenia wymaga, że instytucja umorzenia należności, o której mowa w art. 67a O.p. ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanych w hipotezie normy prawnej. Uznanie administracyjne przewidziane w art. 67a § 1 O.p. polega na tym, że organ podatkowy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może (ale nie musi) zastosować określoną ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych. W konsekwencji, w przypadku stwierdzenia przesłanki uprawniającej do zastosowania ulgi, zgodna z prawem może być zarówno decyzja pozytywna dla podatnika, jak i decyzja dla niego negatywna. Sedno uznania administracyjnego stanowi zatem luz decyzyjny organu administracji publicznej, w który sąd administracyjny wkraczać nie może (vide. wyrok NSA z dnia 22 września 2021 r., sygn. akt III FSK 2506/21; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 9 lipca 2021r., sygn. akt I SA/Po 280/21).

Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, a z taką niewątpliwie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, ogranicza się wyłącznie do sprawdzenia, czy nie zostały przekroczone jego granice. Sądową kontrolą nie jest objęte rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonanego przez organ wyboru. Sądy administracyjne nie są bowiem uprawnione do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji uznaniowej. Takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne (zob. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 1507/00; wyrok NSA z dnia 15 lipca 2008 r., sygn. akt II FSK 660/07; wyrok NSA z dnia 16 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2148/11).

W ocenie Sądu, w niniejszym przypadku takie przekroczenie granic uznania administracyjnego nie wystąpiło. W sprawie wyjaśniona została sytuacja Skarżącego oraz wskazane zostały wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia.

Jak wynika z akt sprawy, organy podatkowe dążyły do ustalenia sytuacji materialnej, finansowej i zdrowotnej Skarżącego.

DIAS w zaskarżonej decyzji wskazał, że Skarżący obecnie przebywa w areszcie śledczym, co niewątpliwie świadczy, że jego sytuacja życiowa nie jest dobra. Strona nie posiada oszczędności i żadnych wartościowych składników majątkowych, które mógłby spieniężyć w celu uregulowania posiadanej zaległości podatkowych. Jednakże powyższe okoliczności nie mogą stanowić wystarczającego argumentu do ich umorzenia. DIAS również zauważył, że Skarżący przebywając w areszcie śledczym ma zapewnione całodobowe utrzymanie - zakwaterowanie, wyżywienie oraz dostęp do świadczeń zdrowotnych. Nie musi zatem dążyć własnym staraniem o zabezpieczenie podstawowych potrzeb życiowych, gdyż są one realizowane ze środków budżetu państwa. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Skarżący otrzymuje regularne świadczenie w postaci renty w wysokości 1.250,00 zł miesięcznie. Ze złożonych zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) wynika, że w 2020 r. osiągnął dochód w kwocie 15.558,92 zł, w 2021 r. - 17.743,98 zł, a w 2022 r. -16.179,08 zł. Zgodnie zaś ze złożonym oświadczeniem o stanie majątkowym na bieżące utrzymanie (czynsz/podatek od nieruchomości - 800,00 zł oraz wyżywienie - 500,00 zł) Strona przeznacza 1.300,00 zł miesięcznie, a zatem o 50,00 zł więcej niż wynoszą jej dochody. Skarżący nie załączył dokumentów potwierdzających ww. wydatki. DIAS podniósł, że z uwagi na fakt, iż Skarżący nie jest właścicielem żadnych nieruchomości i od dłuższego czasu przebywa w areszcie śledczym ww. wydatki, a w szczególności te ponoszone na czynsz/podatek od nieruchomości (w kwocie 800,00 zł), budzą wątpliwości. DIAS podkreślił, że Skarżący nie dowiódł, że deklarowanych wydatków na czynsz/podatek od nieruchomości oraz wyżywienie nie może przeznaczyć na zapłatę zaległych zobowiązań podatkowych.

Organy obu instancji zwróciły również uwagę na zły stan zdrowia Skarżącego (posiada on drugą grupę inwalidzką oraz leczy się psychiatrycznie), który potwierdza załączona do akt sprawy dokumentacja medyczna.

W związku z powyższym Sąd podziela pogląd wyrażony przez organ I instancji, iż przedstawione we wniosku argumenty dotyczące sytuacji zdrowotnej i życiowej Skarżącego wskazują na wystąpienie przesłanki "ważnego interesu podatnika". Rację jednak ma ten organ, że nie przesądza to automatycznie o konieczności przyznania ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej. Umorzenie zaległości podatkowych stanowi ostateczną formę rezygnacji organów podatkowych z przysługujących budżetowi należności podatkowych. To najdalej idąca ulga w spłacie zaległości podatkowych, stanowiąca odstępstwo od konstytucyjnej zasady powszechności i równości opodatkowania. Organy obu instancji słusznie zwróciły uwagę, że zasadą jest, aby należne podatki były płacone przez podatników, ponieważ wówczas realizowana jest zasada powszechności i równości opodatkowania. Obowiązkiem organu podatkowego jest nie tylko ocena ważnego interesu podatnika, lecz także wyważenie interesu publicznego z indywidualnym interesem Strony.

Sąd w pełni podziela stanowisko organów obu instancji, zgodnie z którym w rozpoznawanej sprawie o powstania zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych i podatku od towarów i usług nie doszło w wyniku nadzwyczajnych okoliczności o szczególnym charakterze, których nie dało się przewidzieć, lecz to Skarżący doprowadził do ich powstania własnym działaniem, gdyż naruszył przepisy prawa podatkowego nie regulując terminowo zobowiązań podatkowych. Zobowiązania w podatku VAT powstały z związku z dokonaną w ramach prowadzonej działalności sprzedażą, a podatek dochodowy w związku z uzyskanym dochodem z tytułu emerytury/renty i innych źródeł.

Rację mają organy podatkowe stwierdzając, że obowiązek odprowadzenia należności do budżetu wynika wprost z przepisów prawa, a rolą organów podatkowych jest m.in. dbałość o regularność wpłat z tytułu należnych podatków. Zasadą bowiem jest płacenie podatków. W państwie prawa jedną z nadrzędnych wartości jest poszanowanie (przestrzeganie) prawa zarówno przez organy państwowe, jak i obywateli. Tymczasem uchylanie się od opodatkowania - skutkujące powstaniem zaległości podatkowych - niesie za sobą szereg negatywnych społecznie i ekonomicznie następstw, z których najbardziej elementarnym jest spadek wpływów budżetowych. W szerszej skali sytuacja taka może zmusić do szukania dodatkowych źródeł zasilania budżetu, poprzez zwiększenie obciążeń podatkowych, co z kolei może być przyczyną przerzucania ciężarów podatkowych na resztę podatników, tym samym na całość społeczeństwa. Umorzenie zaległości, które powstały w związku z podejmowaniem przez Skarżącego działań mających na celu ominięcie przepisów prawa podatkowego pozostałoby w sprzeczności z konstytucyjną zasadą równości wszystkich obywateli wobec prawa, wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP. Najpierw zaniedbanie obowiązkowi podatkowemu i zatrzymanie dla siebie należnemu Skarbowi Państwa podatku, a następnie domaganie się przyznania ulgi podatkowej - stoi w sprzeczności z zasadami sprawiedliwości podatkowej.

W związku z powyższym Sąd stwierdza, że za udzieleniem przedmiotowej ulgi, tak jak to przyjęły organy podatkowe, nie przemawia interes publiczny. Organy przyjęły, iż pierwszoplanowe znaczenie przy ocenie przesłanki "interesu publicznego" ma społeczne oczekiwanie wypełnienia wynikającego z Konstytucji RP obowiązku ponoszenia obciążeń finansowych o charakterze publicznoprawnym albowiem kluczowe dla organów było to, że ustalony stan faktyczny nie dawał podstaw do przyjęcia, iż podatnicy będą w stanie spłacić zaległe zobowiązanie oraz to, że ulga byłaby w tej sytuacji pozorna. Sąd podziela to zapatrywanie, a wobec braku w skardze jakichkolwiek argumentów podważających to stanowisko, dalej idące wywody nie wydają się konieczne.

W rozpatrywanej sprawie organy nie naruszyły prawa w stopniu skutkującym koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Organy wskazały przesłanki, którymi się kierowały wydając decyzje obu instancji. W sposób prawidłowy przeprowadziły w rozpoznawanej sprawie postępowanie i dokonały wnikliwej i wyczerpującej analizy sytuacji Skarżącego. Rozpatrzyły podnoszone przez niego wnioski i twierdzenia, zaś okoliczność, że nie przychyliły się do żądania Strony, nie przesądza o uchybieniach zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

Za interesem publicznym muszą przemawiać: konieczność respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa (sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy). Normy te obiektywnie usprawiedliwiają odstępstwo od konstytucyjnych zasad porządku prawnego, jak: powszechność opodatkowania, równość obywateli wobec prawa. Kategorie znaczeniowe pojęcia interesu publicznego, nakładają na organ podatkowy szczególne wymagania w zakresie obiektywnej oceny stanu faktycznego sprawy, tak aby podjęte rozstrzygnięcie nie było pochopnym zwolnieniem z terminowego wypełnienia przewidzianych przepisami prawa obowiązków. Pojęcie interesu publicznego należy łączyć również z interesem innych podatników, którzy terminowo i rzetelnie wywiązują się ze swoich obowiązków oczekując, iż takie same wymagania dotyczą innych podmiotów. Interes budżetu państwa wymaga, aby należne podatki były rzetelnie wykazywane i płacone w ustawowych terminach.

Z omawianych okoliczności wprost wynika, że niezapłacenie przez Stronę podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku od towarów i usług nie ma charakteru wyjątkowego. Przyznanie wnioskowanej ulgi podatkowej stanowiłoby zatem naruszenie zasady sprawiedliwości społecznej i zaufania obywateli do organów władzy.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały zatem wydane w wyniku prawidłowo i kompleksowo przeprowadzonego postępowania oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, czyniąc zadość przytoczonym regulacjom prawnym. Organy te podjęły wszelkie czynności mające na celu ustalenie stanu faktycznego oraz weryfikację stanowiska podatnika (Skarżącego), zajmowanego w rozpatrywanej sprawie. Odmawiając jej udzielenia, wskazały konkretne okoliczności, które w ich opinii przesądziły o takim rozstrzygnięciu. Dyrektor Izby Skarbowej w Łodzi oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego w Zgierzu uznali, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do udzielenia ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych Strony z uwagi na brak wystąpienie przesłanki "interesu publicznego".

Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdził, że chociaż wynik przeprowadzonego postępowania nie jest zgodny z oczekiwaniami Skarżącego, w badanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, ani też stanowiącego materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia przepisu art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Materiał dowodowy został zebrany w zgodzie z przepisami postępowania i w aspekcie przesłanek "ważnego interesu podatnika" i "interesu publicznego", czemu dano wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji NUS, dokonując wyczerpującej analizy sytuacji Strony w kontekście tych przesłanek. Natomiast Skarżący nie wykazał wystąpienia takich okoliczności nadzwyczajnych, niezależnych od niego, które by uzasadniały konieczność umorzenia wnioskowanej zaległości podatkowej.

W tym stanie sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie naruszają przepisów prawa w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, i działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi jako nieuzasadnionej.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a., określając ich wysokość na podstawie § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 763).

AKE.