Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 10/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 46 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 388
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Zofia Flasińska sędzia del. WSA Piotr Broda Protokolant starszy inspektor sądowy M. S. po rozpoznaniu w dniu 29 listopada 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 715/16 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia z rejestru PESEL informacji o stanie cywilnym oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 czerwca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 715/16, oddalił skargę A. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] grudnia 2015 r. w przedmiocie odmowy udostępnienia z rejestru PESEL informacji o stanie cywilnym.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z [...] maja 2015 r. uzupełnionym wnioskiem z [...] lipca 2015 r. A. K. (dalej również: "Wnioskodawca") wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o udostępnienie z rejestru PESEL informacji o stanie cywilnym I. J. w latach [...], uzasadniając potrzebę uzyskania tych danych zamiarem ich wykorzystania jako dowodu w procesie o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z [...] r., w którym Sąd uznał jego ojcostwo względem J. J. Jako podstawę prawną żądania danych Wnioskodawca wskazał art. 399 i 403 K.p.c. w zw. z art. 62 K.r.o.

Pismem z [...] lipca 2015 r. organ wezwał Wnioskodawcę do nadesłania dokumentów potwierdzających interes prawny do uzyskania żądanych danych tj. kopii skargi o wznowienie postępowania pomiędzy Wnioskodawcą a osobą poszukiwaną z prezentatą lub potwierdzeniem jego nadania. Wnioskodawca nie ustosunkował się do tego wezwania.

Po zakończeniu postępowania wyjaśniającego organ decyzją z [...] października 2015 r. odmówił udostępnienia żądanych danych ze względu na brak wykazania przez Wnioskodawcę rzeczywistego interesu prawnego warunkującego udostępnienie żądanych danych.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z [...] grudnia 2015 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, że interes prawny w uzyskaniu danych gromadzonych w rejestrze PESEL musi być właściwie udokumentowany. Zaznaczył, że Wnioskodawca nie przedłożył dokumentu, który w sposób obiektywny i niebudzący wątpliwości potwierdzałby aktualną potrzebę w uzyskaniu danych z rejestru PESEL, takiego jak wezwanie sądowe do wskazania konkretnych danych z rejestru PESEL osoby poszukiwanej czy potwierdzenie dopuszczenia takiego dowodu. Wnioskodawca wykazał jedynie żądanie hipotetyczne.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Wnioskodawca złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie obu decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2015 r. poz. 388) przez błędną wykładnię przesłanki interesu prawnego stanowiącej podstawę udostępnienia danych objętych wnioskiem oraz nieuwzględnienie, że interes prawny w uzyskaniu danych o stanie cywilnym matki dziecka, którego ojcostwo wnioskodawcy ustalono wbrew istnieniu domniemania pochodzenia dziecka od męża matki, ma charakter jedynie hipotetyczny, a nie realny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę Wnioskodawcy, wskazał, że istnienie interesu prawnego uzależnione jest od istnienia przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Powołując się na poglądy wypracowane w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych, wywiódł, że interes prawny musi być interesem "własnym", "osobistym", "indywidualnym" określonego podmiotu i musi mieć charakter "realny", to jest istnieć aktualnie, a nie hipotetycznie oraz pozostawać w bezpośrednim związku z przedmiotem sprawy administracyjnej. Sąd podkreślił, że interes prawny w uzyskaniu danych gromadzonych w rejestrze PESEL musi być przez Wnioskodawcę właściwie udokumentowany, gdyż na nim spoczywa ciężar udowodnienia interesu prawnego. Zaznaczył przy tym, że nie można utożsamiać realności interesu prawnego z zamiarem dokonania dopiero w przyszłości jakiejś czynności prawnej, gdyż nie potwierdza to rzeczywistego charakteru interesu prawnego w dacie stosowania normy prawa administracyjnego. Sąd wskazał, że Wnioskodawca, składając wniosek, nie udokumentował ani nie uprawdopodobnił realnego interesu prawnego wniesienia skargi o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem ustalającym jego ojcostwo. Nie wykazał też, że brak uzyskania żądanych informacji pozbawia go możliwości obrony jego praw i dochodzenia na drodze sądowej roszczeń.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wnioskodawca, zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości i zarzucając mu naruszenie art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności przez błędną wykładnię przesłanki interesu prawnego

i nieuwzględnienie, że interes prawny w uzyskaniu danych o stanie cywilnym matki dziecka, którego ojcostwo wnioskodawcy ustalono, wbrew istnieniu domniemania pochodzenia dziecka od męża matki, ma charakter hipotetyczny.

Mając powyższe na uwadze, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Uzasadniając powyższy zarzut, skarżący kasacyjnie wskazał, że informacje o stanie cywilnym matki dziecka są mu niezbędne do ewentualnego podjęcia kroków prawnych w celu podważenia uznania jego ojcostwa, w przypadku, gdyby dziecko, którego ojcostwo zostało przypisane Wnioskodawcy, urodziło się w trakcie trwania związku małżeńskiego. Skarżący kasacyjnie wskazał także, że przez udostępnienie mu danych o stanie cywilnym matki dziecka nie dojdzie do naruszenia dóbr osobistych, gdyż stan cywilny jest stanem faktycznym, a nie dobrem osobistym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister wskazał, że Wnioskodawca nie wykazał istnienia swojego interesu prawnego i jedynie ograniczył się do wykazania ogólnego uprawnienia. Niewykazanie realności interesu prawnego powoduje, że interes, na który powołuje się Wnioskodawca, ma jedynie charakter hipotetyczny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 zd. 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się do zbadania zawartych w skardze zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.

Rozpoznając zarzut naruszenia art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, należy wskazać, że zgodnie z tym przepisem dane z rejestru PESEL, rejestrów mieszkańców oraz rejestrów zamieszkania cudzoziemców udostępnia się w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań podmiotom wskazanym w ust. 1, jeżeli wykażą w tym interes prawny. W tym miejscu należy wskazać, że Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że pojęcie interesu prawnego nie zostało zdefiniowane w przepisach ustawy o ewidencji ludności i w zakresie rozumienia tego pojęcia odesłał do poglądów wypracowanych w doktrynie i orzecznictwie. W tym miejscu należy

wskazać, że w doktrynie, jak i orzecznictwie sadów administracyjnych podkreśla się, że interes prawny powinien być sprawdzalny obiektywnie, indywidualny, konkretny, a także aktualny (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 9/17, 26 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 286/16, oraz 9 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2644/14 i II OSK 2863/14). Wskazane powyżej cechy interesu prawnego prowadzą do wniosku, że powinien on być interesem rzeczywistym, a nie hipotetycznym. Tylko bowiem interes rzeczywisty jest interesem indywidualnym, aktualnym i konkretnym, a także nadaje się do obiektywnego sprawdzenia.

Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie Wnioskodawca jako uzasadnienie interesu prawnego w uzyskaniu danych z rejestru PESEL wskazał jedynie zamiar posłużenia się tymi danymi w celu wznowienia postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z [...] r. ustalającym jego ojcostwo. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego samo powołanie się na zamiar wykazania określonego stanu cywilnego matki dziecka w postępowaniu sądowym celem wykazania innego prawnego pochodzenia dziecka niż zostało to orzeczone, nie oznacza wykazania interesu prawnego. Zamiar zainicjowania postępowania sądowego nie wypełnia istotnych elementarnych wartości na jakich oparty jest interes prawny. Nie jest to bowiem interes prawny konkretny, aktualny, obiektywnie istniejący. Samo deklarowanie zainicjowania postępowania sądowego przesądza o braku uzasadnionych podstaw prawnych i faktycznych wykazania interesu prawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 286/16).

Za wykazanie interesu prawnego nie można także uznać wskazania przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujących kwestie wznowienia postępowania oraz małżeńskiego pochodzenia dziecka. Przepisy te wskazują na istnienie odpowiednich uprawnień procesowych, ale nie wskazują, że w sytuacji wskazanej we wniosku, tj. zamiaru doprowadzenia do wznowienia postępowania i wzruszenia wyroku uznającego ojcostwo Wnioskodawcy, doszło do konkretyzacji, aktualizacji i urealnienia się interesu prawnego w pozyskaniu danych z rejestru PESEL. Zamiar posłużenia się tymi danymi ma w rozpoznawanej sprawie charakter wyłącznie hipotetyczny, a zatem interes wykazywany przez Wnioskodawcę nie ma niezbędnej cechy umożliwiającej uznanie go za interes prawny, o którym mowa w art. 46 ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności.

W niniejszej sprawie Wnioskodawca pomimo wystosowanego przez organ wezwania nie przedstawił dowodów wskazujących na istnienie interesu prawnego, a zatem nie wykazał tego interesu, przez co nie spełnił warunku udostępnienia informacji z rejestru PESEL. Wobec powyższego, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organ wydając decyzję o odmowie udostępnienia danych, nie naruszył obowiązujących przepisów, a skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Niezależnie od powyższego za nieuzasadniony należało uznać zarzut Wnioskodawcy, że na skutek udostępnienia danych o stanie cywilnym matki dziecka nie dojdzie do naruszenia jej dóbr osobistych. Odnotować bowiem należy, że w rozpoznawanej sprawie odmowa udostępnienia danych z rejestru PESEL nastąpiła z powodu niewskazania rzeczywistego interesu prawnego, a nie możliwości naruszenia dóbr osobistych. Wskazać przy tym należy, że na gruncie art. 46 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności brak naruszenia dóbr osobistych osoby, której dotyczą udostępniane dane, nie jest warunkiem ich udostępnienia.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.