Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 41/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Gliwice o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Gliwice a Prezydentem Miasta Zawiercie w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.G. w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Gliwice jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Pismem z 23 lutego 2024 r. Prezydent Miasta Gliwice (dalej także: "wnioskodawca") złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Gliwice a Prezydentem Miasta Zawiercie, w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.G. o skierowanie do domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że J.G. od marca 2023 r. przebywał w rodzinnym domu pomocy "[...]" w [...], na podstawie umowy cywilnej. Następnie, na skutek likwidacji wskazanego ośrodka, na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Zawiercie wymieniony został skierowany do schroniska dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. W ocenie wnioskodawcy, z uwagi na fakt, że to Prezydent Miasta Zawiercie skierował J.G. zarówno do domu pomocy społecznej jak i następnie do schroniska dla osób bezdomnych, to ten organ jest właściwy w sprawie.

W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Zawiercie wywiódł, że J.G. obecnie jest osobą bezdomną, w związku z czym ustalenie właściwości miejscowej organu powinno nastąpić na podstawie jego ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "ppsa"), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny - art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: "kpa"). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 ppsa. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 ppsa, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy, zatem spór ma charakter negatywny.

Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: "ups") reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Ust. 2a powyższego przepisu przewiduje natomiast, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że przepis art. 101 ust. 2a ups nie ma w sprawie zastosowania, gdyż z akt sprawy wynika, że zainteresowany od 11 października 2023 r. nie przebywa w placówce o której mowa w powyższym przepisie (pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zawierciu z 21 listopada 2023 r.). Niezależnie zatem od tego, czy wymieniony przebywał w placówce tego rodzaju na podstawie umowy cywilnej, ustalenie właściwości nie może obecnie nastąpić na podstawie ww. przepisu.

Dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowe jest ustalenie, czy J.G. jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 ups. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20).

Dodać należy że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725; dalej: "uopl") pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmuje się, że użycie w powołanym przepisie zwrotu "w szczególności" wskazuje na przykładowy charakter wyliczenia. Zatem pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Do takich pomieszczeń zaliczyć można między innymi szpitale, schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej. Pobyt w takich miejscach ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 listopada 2019 r., sygn. akt I OW 87/19, z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 10/21).

Z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zawierciu z 21 listopada 2023 r. wynika, że od 11 października 2023 r. J.G. przebywa w schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi wątpliwości, że tego rodzaju pomieszczenia nie są lokalami mieszkalnymi w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 4 uopl (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 marca 2017 r. sygn. akt I OW 14/17). Wyżej wymieniony nie zamieszkuje zatem w lokalu mieszkalnym, służącym zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych. Tym samym spełnia warunki uznania za osobę bezdomną wyrażone w art. 6 pkt 8 ups. Ustalenie właściwości miejscowej następuje zatem na podstawie art. 101 ust. 2 ups, tj. na podstawie jego ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Treść art. 101 ust. 2 ups wskazuje, że w przypadku takich osób nie ma znaczenia miejsce faktycznego zamieszkania, tym samym nie bada się zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały.

Z udostępnionych danych jednostkowych z rejestru PESEL, znajdujących się w aktach sprawy, wynika, że ostatnie miejsce zameldowania J.G. na pobyt stały - w okresie do 16 marca 1999 r. - znajdowało się pod adresem: ul. [...], Gliwice.

W konsekwencji uznać należy, że skoro ostatnie miejsce zameldowania J.G. na pobyt stały znajdowało się na terenie Gminy Gliwice, to zgodnie z art. 101 ust. 2 ups organem właściwym do rozpatrzenia złożonego wniosku jest Prezydent Miasta Gliwice. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.