Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 441/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-06-28 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie lub zarządzenie art. 260 § 1 ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 260 par. 1 w zw. z art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 24 maja 2017 r. w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. (obecnie: Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B.) z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiąc styczeń 2009 r. oraz za miesiące od marca do listopada 2009 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy

w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku, skarżący wskazał, że dochód wynikający

z wykonywania osobistej działalności na rzecz spółki stanowi jedyne źródło jego utrzymania. Na chwilę obecną skarżący w celu zabezpieczenia swoich podstawowych potrzeb korzysta z bieżącej pomocy bliskich, w tym brata, którzy wspierają go finansowo. Podkreślił, że z uwagi na niskie dochody nie realizuje w pełni obowiązku alimentacyjnego. Dalej skarżący wskazał, że choć jest współwłaścicielem kilkunastu nieruchomości to z uwagi na fakt, że wierzyciel – Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. dokonał zabezpieczenia dochodowych należności poprzez wpis hipotek przymusowych zbycie przedmiotowych nieruchomości jest praktycznie niemożliwe, tym bardziej, że skarżący jest współwłaścicielem tych nieruchomości

i może sprzedać jedynie swoją cześć udziału – co w świetle zasad doświadczenia życiowego zmniejsza szanse zbycia udziału w nieruchomości praktycznie do zera, Skarżący wskazał, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego małoletnich dzieci.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Skarżący oświadczył, że w 2016 r.

z tytułu umowy o dzieło osiągnął dochód w kwocie 4.880 zł (jednorazowa wypłata). Skarżący oświadczył, że posiada nieruchomości gruntowe 20 ha, w tym grunty orne, lasy (8,6 ha), rola, nieużytek, łąka. Wnioskodawca posiada 60 udziałów w łącznej wysokości 3.000 zł w spółce HOPRO sp. z o.o. z siedziba w T. Skarżący oświadczył również, że posiada wierzytelność pieniężną z tytułu sprzedaży nieruchomości na rzecz H. sp. z o.o. o wartości 225.000 zł. Skarżący nie posiada przedmiotów wartościowych o wartości powyżej 5.000 zł. W rubryce zobowiązania

i stałe wydatki skarżący wskazał: alimenty 850 zł; rata kredytu ok. 1.750 zł.

W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył:

PIT-11 za 2016 r.; wniosek o wydanie zaświadczenia; wydruk dokonania wpłaty gotówkowej w wysokości 12 zł za wydanie zaświadczenia; umowę o prowadzenie rachunków bankowych; potwierdzenie otwarcia rachunku bieżącego w złotych; tytuły wykonawcze; wyrok rozwiązujący małżeństwo skarżącego oraz porozumienie wychowawcze.

Ponadto skarżący oświadczył, że: nie pobierał wynagrodzenia, emerytury, renty, itp. z wyjątkiem wynagrodzenia z tytułu umowy o dzieło; nie ma osób pozostających

we wspólnym gospodarstwie domowym; nie korzystał i nie korzysta z pomocy społecznej; posiada raty kredytu w wysokości 1.750 zł w B.; nie posiada oszczędności; źródłem utrzymania skarżącego jest umowa o dzieło oraz dochód

w wysokości 300 zł miesięcznie z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego od miesiąca kwietnia; korzysta z pomocy brata, która polega na "pomocy żywnościowej" oraz możliwości zamieszkiwania na działce należącej do brata; posiada samochód VW "Golf" I z 1980 r. o wartości ok. 1.000 zł; nie prowadzi działalności gospodarczej, jest udziałowcem spółki H.; z majątku skarżącego prowadzona jest egzekucja – konto w banku M., a cały majątek w postaci gospodarstwa rolnego jest obciążony hipotekami przymusowymi oraz zabezpieczony; wysokość alimentów wynosi 850 zł.

Postanowieniem z dnia 22 maja 2017 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał, że skarżący nie wykazał, by spełniał ustawowe przesłanki umożliwiające przyznanie mu prawo pomocy oraz że nie przedłożył wszystkich dokumentów, o które był wzywany.

Pismem z dnia 9 czerwca 2017 r. strona złożyła sprzeciw, w którym wniosła

o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. Powyższemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", poprzez uznanie, iż nie spełnia przesłanek pozwalających na uznanie, iż powinno mu zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym; uznanie, iż nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny;

- art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. w zw,. z art. 245 § 3 p.p.s.a., poprzez uznanie, iż nie spełnia przesłanek pozwalających na uznanie, iż powinno mu zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym; uznanie, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny; uznanie, iż fakt posiadania profesjonalnego pełnomocnika z wyboru jest przesłanką negującą zasadność udzielenia skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym w zakresie zwolnienia od kosztów; uznanie, iż skarżący nie udowodnił zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy;

- art. 252 § 1 p.p.s.a., poprzez uznanie, iż oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku dochodach dołączone do wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zawierało danych wystarczających do oceny jego stanu majątkowego i jego możliwości płatniczych; błędną ocenę oświadczenia skarżącego;

- art. 255 p.p.s.a., poprzez uznanie, iż oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku

i dochodach dołączone do wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zawierało danych wystarczających do oceny stanu majątkowego skarżącego i jego możliwości płatniczych; błędne uznanie, iż skarżący, jako rolnik może przedłożyć odpisy zeznań podatkowych za ostanie dwa lata; błędne uznanie, iż skarżący nie przedłożył dokumentów wystarczających do uznania, iż skarżący spełnia kryteria pozwalające na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji.

W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się

w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05). Innymi słowy, udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez spowodowania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału

w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., I OZ 713/09). Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku

i dochodach, nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a., zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności, poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów

i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie

w przedmiocie prawa pomocy.

W świetle powyższego to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego

i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania,

iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy

(por. postanowienia NSA: z dnia 28 sierpnia 2014 r., II FZ 1109/14, z dnia 5 września 2014 r., II OZ 874/14). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania.

Podkreślenia wymaga, że skarżący nie przedłożył wszystkich dokumentów,

o które był wzywany przez Referendarza sądowego – nie przedłożył wyciągów

ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. W pkt 2 wezwania wysłanego do strony skarżącej jednoznacznie wskazano, że należy przedłożyć wyciągi i wykazy

z wszystkich posiadanych rachunków bankowych w tym lokat za okres ostatnich trzech miesięcy. Wyciągi miały obrazować wszelkie operacje dokonywane na rachunkach

w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Dotyczyło to zarówno transakcji skutkujących obciążeniem rachunku (czyli wydatków, środków, które wypływają z tych kont), jak również i transakcji skutkujących przyrostem środków (czyli wpływów na te rachunki bankowe). Rację należy przyznać Referendarzowi, że jest to bardzo istotny brak wniosku o prawo pomocy. Wśród dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy zwłaszcza wyciągi z rachunków bankowych mogą w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 31 sierpnia 2011 r., I FZ 249/11). Z oświadczeń oraz przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że posiada on przynajmniej dwa rachunki bankowe w B.oraz B. Przedmiotowych dokumentów skarżący nie dołączył także do złożonego sprzeciwu.

W sprzeciwie skarżący stwierdził, że przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych niewiele by dało, ponieważ są one zajęte przez organ egzekucyjny i nie ma możliwości pozyskania z nich środków na wpis od skargi. Jeżeli wszystkie rachunki bankowe skarżącego są zajęte i nie ma on nic do ukrycia, to niezrozumiała jest niechęć wnioskodawcy do przedłożenia tych wyciągów. Udostępnienie ich pozwoliłoby też wyjaśnić, z którego rachunku bankowego faktycznie prowadzona jest wobec skarżącego egzekucja. Z oświadczenia z dnia 20 kwietnia 2017 r. (k. 39-40 akt sądowych) złożonego przez stronę wynika bowiem, że egzekucja jest prowadzona

z rachunku w B., zaś ze sprzeciwu – że ze wszystkich rachunków bankowych. Ponadto przedłożenie wyciągów pozwoliłoby wyjaśnić występującą sprzeczność między złożonym przez skarżącego oświadczeniem zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada żadnych oszczędności na rachunkach bankowych a treścią umowy zawartej przez M. K. z B.

w G. (k. 46-47 akt sądowych), na podstawie której bank zobowiązał się do prowadzenia m.in. rachunków lokat skarżącego.

Ta ostatnia kwestia ma istotne znaczenie również z tego względu, że zgodnie

z art. 8 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji nie podlegają egzekucji administracyjnej wkłady oszczędnościowe złożone w bankach na zasadach i w wysokości określonej przepisami ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe. Z kolei art. 54 ust. 1 ustawy – Prawo bankowe stanowi, że środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie, do wysokości 75% minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2015 r. poz. 2008 oraz z 2016 r. poz. 1265), przysługującego pracownikowi zatrudnionemu w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy. Z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

9 września 2016 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę

w 2017 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 1456) wynika, że od 1 stycznia 2017 r. wynagrodzenia to wynosi 2.000 zł, a zatem kwota wolna od zajęcia na podstawie administracyjnego tytułu wykonawczego, w każdym miesiącu kalendarzowym, w którym obowiązuje zajęcie stanowi kwotę 1.500 zł. Kwotą wolną od zajęcia posiadacz rachunku może dysponować swobodnie. W szczególności może on jej użyć do spłaty swoich zobowiązań wobec osób trzecich, zlecając bankowi przeprowadzenie rozliczenia pieniężnego (np. przelewu). Może on także podjąć kwotę, o której mowa, w gotówce (por. W. Pyzioł, Komentarz do art. 54 ustawy – Prawo bankowe (w:) Prawo bankowe. Komentarz, pod red. E. Fojcik-Mastalskiej, Lex). Na moment wydania niniejszego postanowienia skarżący mógłby zgromadzić odpowiednią sumę środków do uregulowania wpisu sądowego w tej oraz w innych sprawach, w których zostały wniesione przez niego skargi do tut. Sądu.

Ponadto z wniosku strony o przyznaje prawa pomocy wynika, że wnioskodawca posiada wierzytelność pieniężną wobec spółki z o.o. H. z tytułu sprzedaży nieruchomości w wysokości 225.000 zł, przy czym na podstawie przekazanych przez stronę informacji trudno ustalić, czy wierzytelność ta została zajęta przez organ egzekucyjny. Z akt administracyjnych wynika jedynie, że zostały zajęte udziały należące do M. K. w spółce H. Skarżący nie wskazał przy tym, aby nie była możliwa choćby częściowa spłata długu przez spółkę i uiszczenie z tej kwoty wpisu sądowego.

Podkreślenia też wymaga, że od momentu wszczęcia postępowania podatkowego we wrześniu 2014 r. (po przeprowadzonej kontroli podatkowej zakończonej protokołem kontroli) skarżący wraz z K. L. (byłą żoną) wyzbywał się posiadanego majątku. W postanowieniu z dnia 2 listopada 2016 r. Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji tego organu z dnia 18 października 2016 r. wskazano, że:

- w dniu 21 listopada 2014 roku M. K. wraz z K. L. dokonali zbycia działek nr 70 i 2/15 położonych w M., gm. C. na rzecz spółki H., w której prezesem jest M. K., a K. L. członkiem zarządu i posiadają jako jedyni wspólnicy udziały – odpowiednio w 60% i 40%. Spółka wystąpiła o podział działki o powierzchni 2.38.00 ha;

- w dniu 17 grudnia 2014 roku dokonano darowizny działki nr 94 położonej

w M., gm. C. na rzecz brata skarżącego – R. K., który wystąpił o podział nieruchomości;

- w dniu 7 stycznia 2015 r. sprzedano zabudowaną działkę położoną w T. przy

ul. [...], której nabywcami byli rodzice K. L. – M.

i A. L.;

- w dniu 16 października 2015 r. sprzedano lokal mieszkalny położony w T. przy ul. [...].

Organ nadając rygor natychmiastowej wykonalności powołał się m.in. na przesłankę wymienioną w art. 239b § 1 pkt 3, tj. dokonywanie przez stronę czynności polegających na zbywaniu majątku znacznej wartości. Okoliczność ta ma także znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, albowiem fakt wyzbycia się majątku w celu uniknięcia egzekucji nie może skutkować przyznaniem prawa pomocy

i przerzuceniem ciężaru kosztów postępowania sądowego na ogół społeczeństwa. Skoro zbycie nieruchomości nastąpiło w trakcie postępowania podatkowego skarżący powinien brać pod uwagę możliwość powstania ewentualnych zobowiązań podatkowych i związanych z tym kosztów. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia od kosztów sądowych jest ograniczeniem realizacji jej praw przed sądem (por. postanowienia NSA: z dnia

30 stycznia 2009 r., II OZ 66/09; z dnia 26 września 2013 r., II FZ 579/13, II FZ 579/13; z dnia 10 kwietnia 2013 r., II FZ 28/13).

Należy także zauważyć, że w sytuacji, gdy skarżący przekazał w drodze darowizny składnik majątkowy swojemu bratu zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu ciężaru finansowego związanego

z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie (por. postanowienie NSA: z dnia 8 kwietnia 2008 r., I FZ 96/08; z dnia 10 kwietnia 2008 r., I FZ 142/08; z dnia 21 kwietnia 2015 r.,

I FZ 114/15). Wprawdzie wnioskodawca oświadczył, że brat udziela mu "pomocy żywnościowej" oraz umożliwia nieodpłatne zamieszkiwanie na działce, jednak wobec braku określenia wartości tej pomocy, nie można automatycznie wykluczyć możliwości partycypowania brata w uiszczeniu kosztów postępowania.

Odnosząc się do okoliczności spłaty kredytu wskazać należy, że ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych zobowiązań nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 20 czerwca 2013 r., I FZ 224/13; z dnia 1 czerwca 2011 r., II FZ 234/11;

z dnia 10 listopada 2011 r., I FZ 362/11; z dnia 12 kwietnia 2011 r., II FZ 97/11). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawca spłacał inne ciążące na nim zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty związane z wniesieniem skargi kasacyjnej pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą.

W sprzeciwie skarżący podnosi także kwestię braku obowiązku przedłożenia przez niego zeznania podatkowego za 2015 r. Skarżący na wezwanie Referendarza sądowego przedłożył jedynie PIT-11 za 2016 r. Brak obowiązku złożenia zeznania podatkowego za 2015 r. skarżący tłumaczy tym, że jest rolnikiem ryczałtowym. Należy zauważyć, że organ podatkowy uznał skarżącego za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie obrotu nieruchomościami (czego oczywiście Sąd nie przesądza w niniejszym postępowaniu). W okresie od 2007 r. do 2015 r. dokonał on wspólnie z K. L. sprzedaży ponad 60 działek. Ze wskazanego wyżej postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia [...] r. wynika, że za lata 2012-2014 r. skarżący składał PIT-37 (zeznanie wspólne) oraz samodzielnie PIT-39 (z tytułu sprzedaży nieruchomości).

Zdaniem Sądu, strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd po dokonaniu analizy sytuacji majątkowej skarżącego uznał, że nie przedstawił on wystarczających informacji, by ocenić jego rzeczywistą sytuację materialną, a co za tym idzie – nie wykazał, że całkowite poniesienie kosztów sądowych mogłoby spowodować u niego ryzyko wystąpienia zagrożenia finansowego. Wnioskodawca głównie akcentuje okoliczności wskazujące na pogorszenie jego sytuacji finansowej. Natomiast w sposób niepełny i lakoniczny przekazuje informacje mogące świadczyć o tym, że dysponuje odpowiednimi środkami dla uiszczenia wpisu sądowego. Przykładowo, skarżący był

w stanie uzyskać z banku zaświadczenie o obsłudze kredytu (załączone do sprzeciwu), a nie był w stanie przedłożyć wyciągów z rachunków bankowych. Postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej kondycji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Właśnie ze względu na brak rozeznania co do możliwości finansowych skarżącego nie można też wiarygodnie ocenić, czy podnoszone przez skarżącego trudności w płaceniu alimentów, czy opóźnień w spłacie rat kredytu, mogą mieć wpływ na przyznanie mu prawa pomocy.

Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego w przypadku, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania jej prawa pomocy.

Z powyższych względów Sąd nie podziela podniesionego w sprzeciwie zarzutu naruszenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. art. 252 § 1 p.p.s.a. i art. 255 p.p.s.a., bowiem bezsprzecznie złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zawierał wystarczających danych pozwalających na przyznanie mu prawa pomocy. Zgodzić natomiast należy się ze stroną, że korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie może rzutować na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie ma to jednak wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

Jeszcze raz należy podkreślić, że warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Skoro skarżący w sposób niepełny przedstawił swoją sytuację materialną, to nie było podstaw do ustalenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i przyznania mu pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na przeszkodzie udzielenia mu prawa pomocy stoi także fakt, że skarżący w trakcie postępowania podatkowego wyzbywał się składników swojego majątku, a tym samym pozbywał się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Niezależnie od tego trzeba również zauważyć, że w okresie od 2006 r. do 2015 r. M. K. wraz z K. L. uzyskali ze sprzedaży nieruchomości kwotę 3.921.575 zł. Trudno przyjąć, aby w sprawie będącej przedmiotem skargi, skarżący nie był w stanie uiścić wpisu sądowego w kwocie 1.294 zł.

Strona podnosi także, że przyznanie jej prawa pomocy jest niezbędne, aby zapewnić jej dostęp do sądu, który jest prawem wynikającym z Konstytucji. Podkreślenia jednak wymaga, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy w postaci zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Należy także zauważyć, że w przypadku uwzględnienia skargi, stronie przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw na podstawie art. 200 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł

jak w sentencji.