Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SAB/Gl 24/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność organu  - art.149 par.1a ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 12
journal: Dz.U. 2023 poz 162
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t. j.)
article: art. 35,  art. 36,  art. 37
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 53 par. 2b,  art. 149,  art. 161 par. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie, Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 maja 2024 r. sprawy ze skargi B. H., J. H., T. H. i W. H. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Śląskiego w przedmiocie ustalenia odszkodowania 1. stwierdza, że Wojewoda Śląski dopuścił się bezczynności, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Wojewody Śląskiego do załatwienia sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania za nieruchomość stanowiącą własność skarżących, oznaczoną jako działki o nr: 1 oraz 2 objętą decyzją Wojewody Śląskiego z dnia 27 września 2022 r. nr [...] o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej; 3. w pozostałym zakresie skargę oddala; 4. zasądza od Wojewody Śląskiego na rzecz skarżących solidarnie kwotę 531 (pięćset trzydzieści jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

B. H., T. H., W. H. i J. H. (dalej – Skarżący, Wnioskodawcy) wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę z dnia 17 stycznia 2024 r. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Śląskiego (dalej – Wojewoda, organ) w sprawie ustalenia odszkodowania za przejęcie nieruchomości - działek o nr [...] i[...], położonych w miejscowości[...] , gmina[...] , przeznaczonych pod inwestycję drogową: "Budowa drogi [...] (z węzłem)". Zarzucili organowi naruszenie:

1) art. 130 ust. 2, art. 134 i art. 154 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1990 z późn. zm. - dalej u.g.n.) w związku z art. 35 § 1, 2 i 3 k.p.a. oraz art. 36 § 1 i 2 k.p.a. poprzez brak podejmowania przez organ czynności zmierzających do zakończenia postępowania i ustalenia należnego Skarżącym odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości;

2) art. 8 i art. 12 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prostoty i szybkości postępowania oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa w związku z brakiem wydania rozstrzygnięcia w sprawie w ustawowym terminie oraz wyznaczeniem niezgodnego z przepisami terminu zakończenia postępowania;

3) art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez brak poszanowania przez organ prawa Skarżących do uzyskania słusznego odszkodowania za wywłaszczenie w rozsądnym czasie i bez zbędnej zwłoki.

Wobec tych zarzutów Skarżący wnieśli o:

1) uwzględnienie skargi na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania oraz zobowiązanie organu na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.) do zakończenia postępowania w określonym przez Sąd terminie;

2) stwierdzenie na podstawie art. 149 § 1 a p.p.s.a., że bezczynność organu miała miejsce ze rażącym naruszeniem prawa;

3) przyznanie Skarżącym od organu na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 154 § 1 p.p.s.a. sumy pieniężnej w wysokości 10.000 zł;

4) zasądzenie od organu na rzecz Skarżących na podstawie art. 200 p.p.s.a. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Wojewoda Śląski decyzją nr 17/2022 z dnia 27 września 2022 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. "Budowa drogi [...] (z węzłem)", wywłaszczył m.in. nieruchomość Skarżących – działki nr [...] i [...], położone w miejscowości[...], gmina [...].

Następnie Skarżący stwierdzili, że o ile zrozumiałym jest, że w pewnych przypadkach wydanie decyzji ustalającej odszkodowanie w terminie 2 miesięcy może nastręczać trudności, to nie sposób przyjąć, że postępowanie to może się przedłużać o kolejne miesiące i to bez żadnego racjonalnego uzasadnienia. Podkreślili, że od wydania decyzji ZRID minęło już ponad 15 miesięcy i nadal nie został sporządzony operat szacunkowy, co oznacza, że sprawa w najbliższym czasie nie rokuje na zakończenie. Taki stan rzeczy, według Skarżących, świadczy o bezczynności organu, która ma charakter rażącego naruszenia prawa. Dodatkowo podniesiono, że Wojewoda prowadzi postępowanie w sprawie w sposób przewlekły. Uargumentowali to tym, że podejmowane przez organ sporadycznie czynności są pozorne i nie zawierają żadnego stanowiska merytorycznego w sprawie. Skarżący zawnioskowali o przyznanie im kwoty 10.000 zł celem zrekompensowania krzywd i strat, jakich doznali na skutek bezczynności organu, tj. długiego oczekiwania na wypłatę należnego im odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. Skargę Wnioskodawcy podsumowali stwierdzeniem, że bezczynne prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej jest częstym zjawiskiem, które należy ukrócić, ponieważ organ powinien kierować się zasadą sprawności i efektywności. Wymierzenie odpowiedniej sumy pieniężnej od organu na rzecz Skarżących ma na celu zadziałanie na organ mobilizująco i prewencyjnie.

W odpowiedzi na skargę z dnia 12 lutego 2024 r. Wojewoda wniósł o jej oddalenie. W jej uzasadnieniu wyjaśniono, że Minister Rozwoju i Technologii decyzją z 5 maja 2023 r. uchylił w części decyzję Wojewody z dnia 27 września 2022 r. nr [...] i orzekł co do istoty sprawy, a w pozostałej części utrzymał ją w mocy. Z dniem wydania decyzji przez Ministra Rozwoju i Technologii nieruchomość Skarżącego obejmująca działki nr [...] i [...] stała się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa.

Organ wskazał, że postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na realizację inwestycji drogowej prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 162 - dalej specustawa drogowa). Zgodnie z art. 12 ust. 4b tej ustawy, będącym przepisem szczególnym w stosunku do art. 35 k.p.a., decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (dalej - decyzja zrid) stała się ostateczna. Stosownie zaś do art. 12 ust. 4g tej ustawy, jeżeli decyzji zrid nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji zrid rygoru natychmiastowej wykonalności. Terminy z art. 12 ust. 4b i ust. 4g specustawy drogowej są terminami prawa procesowego, a nie materialnego. W konsekwencji terminy te mogą być przedłużane według reguł określonych w k.p.a.

Wojewoda podniósł, że przed sporządzeniem zawiadomienia o wszczęciu postępowania odszkodowawczego podjęto czynności zmierzające do ustalenia stanu prawnego i faktycznego nieruchomości objętych decyzją zrid z dnia 27 września 2022 r. Decyzja ta bowiem nie zawiera wszystkich danych niezbędnych do prowadzenia postępowania odszkodowawczego (np. brak numerów ksiąg wieczystych dla poszczególnych działek, aktualnych danych adresowych właścicieli nieruchomości). Zawiadomieniem z dnia 10 listopada 2023 r. Wojewoda poinformował Skarżących o wszczęciu z urzędu postępowania odszkodowawczego, a także o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Jednocześnie Wojewoda wyjaśnił, że ustalenie wysokości odszkodowania za przejętą nieruchomość następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości, sporządzanej na piśmie w formie operatu szacunkowego, który jest poddawany szczegółowej ocenie pod kątem jego wartości dowodowej. Termin zakończenia postępowania wyznaczono do 31 marca 2024 r. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2023 r. Wojewoda powołał rzeczoznawcę majątkowego jako biegłego w postępowaniu w sprawie ustalenia odszkodowania, zobowiązując biegłego do przedłożenia operatów szacunkowych w terminie 30 dni od daty doręczenia tego postanowienia. Jak podkreślił organ, postępowanie o ustaleniu odszkodowania nie zakończyło się w terminie, o którym mowa w art. 12 ust. 4g specustawy drogowej, z uwagi na potrzebę podjęcia czynności niezbędnych do jego zakończenia, tj. ustalenia stron postępowania, zlecenia sporządzenia wyceny wywłaszczonej nieruchomości, a w dalszej kolejności umożliwienia przeprowadzenia oceny operatu szacunkowego oraz zapoznania się z jego treścią przez strony postępowania. Zatem nie można uznać, że czynności podejmowane przez organ są pozorne i celowo zmierzają do przewlekania postępowania.

Wojewoda zwrócił także uwagę, że w liniach rozgraniczających teren inwestycji drogowej objętej decyzją zrid z dnia 27 września 2022 r. znajduje się kilkaset działek, w stosunku do których organ jest zobowiązany prowadzić postępowania odszkodowawcze. Wskazana inwestycja jest przy tym tylko częścią ogromnej inwestycji budowy drogi ekspresowej [...] . Wojewoda w tym samym czasie prowadzi postępowania odszkodowawcze za nieruchomości, które zostały objęte decyzją zrid z dnia 12 września 2022 r. pn. "Budowa drogi ekspresowej [...] Ilość nieruchomości objętych tą decyzją to również kilkaset działek. W związku z tym niezbędna jest gradacja spraw z priorytetowym traktowaniem nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi i gospodarczymi oraz tych, w których prowadzona jest działalność gospodarcza. Natomiast nieruchomość Skarżących nie jest nieruchomością zabudowaną.

Pismem z dnia 16 kwietnia 2024 r. Wojewoda poinformował, że w dniu 15 kwietnia 2024 r. wydał decyzję nr [...] ustalającą odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga w części zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 z późn zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie).

Wyjaśnić także należy, że skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.

Stosownie do art. 53 § 2b p.p.s.a. skarga została poprzedzona ponagleniem z dnia 2 listopada 2023 r. skierowanym do organu wyższego stopnia, tj. Ministra Rozwoju i Technologii, a zatem jest dopuszczalna. Rozpoznając ponaglenie Skarżących Minister Rozwoju i Technologii postanowieniem z dnia 17 listopada 2023 r. uznał je za nieuzasadnione. Zaznaczyć trzeba, że skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania jest dopuszczalna niezależnie od tego, czy organ wyższego stopnia rozpatrzy ponaglenie oraz niezależnie od tego, czy jego stanowisko będzie pozytywne lub negatywne (zob. wyroki NSA: z dnia 13 października 2020 r. sygn. akt II OSK 71/20 oraz z dnia 25 września 2018 r. sygn. akt II OSK 1659/18 – opublikowane w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej CBOSA).

Pojęcie bezczynności i przewlekłości w postępowaniu administracyjnym zdefiniowane zostało w art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.

Skarga na bezczynność jest skargą na naruszający prawo stan postępowania administracyjnego, w którym mimo upływu określonego prawem terminu właściwego dla załatwienia indywidualnej sprawy, rozstrzygnięcie nie zostało wydane, co skutkowało złożeniem ponaglenia. Z kolei skarga na przewlekłość jest skargą na stan postępowania, w którym opieszałość organu powoduje niezałatwienie sprawy niezwłocznie lub szybciej, niż to wynika z art. 35 § 1 – § 3a k.p.a. lub z przepisów szczególnych (zob. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2257/22, CBOSA).

Bezczynność zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (zob. wyrok NSA z dnia 9 października 2018 r. sygn. akt I OSK 1987/2018, CBOSA). Postępowanie jest prowadzone przewlekle, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód (zob. uchwała NSA z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19, CBOSA).

O przewlekłym prowadzeniu postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić tylko wówczas, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów. Po ich upływie ocenie może podlegać jedynie stan bezczynności organu (zob. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 2317/19, CBOSA).

Wyjaśnić także należy, że bezczynność i przewlekłość są pojęciami rozłącznymi. Oznacza to, że w tej samej sprawie nie może występować zarówno bezczynność, jak i przewlekłość (zob. wyrok NSA z dnia 7 września 2022 r. sygn. akt II OSK 871/22, CBOSA).

Wojewódzki sąd administracyjny jest zobowiązany ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji (bezczynność albo przewlekłość), bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy przez organ administracji (zob. wyrok NSA z dnia 7 września 2022 r. sygn. akt II OSK 871/22; postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 2317/19, CBOSA). Jednocześnie należy zauważyć, że niezależnie od tego, czy zostanie stwierdzona bezczynność, czy przewlekłość to prawne konsekwencje są takie same. Sąd bowiem, stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania: zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). W obu przypadkach sąd administracyjny dysponuje zatem tymi samymi środkami prawnymi, ich zastosowanie jest zaś obowiązkowe w razie stwierdzenia jakiejkolwiek postaci niesprawnego funkcjonowania organu, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów i wniosków oraz podstawy prawnej (zob. postanowienie NSA z dnia 11 sierpnia 2021 r. sygn. akt II OSK 1422/21, CBOSA).

W kontekście powyższych rozważań stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające stwierdzenie pozostawania Wojewody w bezczynności.

Wskazać należy, że w postępowaniu administracyjnym obowiązują terminy załatwienia spraw wskazane w art. 35 § 1 - § 3a bądź w przepisach szczególnych (art. 35 § 4 k.p.a.). Do tych terminów nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 285), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie (również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu) organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 i 2 k.p.a.).

Do postępowania administracyjnego, którego przedmiotem jest ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość Skarżących znajdowały zastosowanie terminy załatwienia sprawy określone w specustawie drogowej. Stosownie do art. 12 ust. 4b tej ustawy decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja zrid stała się ostateczna. Jeżeli decyzji zrid nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, decyzję ustalającą wysokość odszkodowania wydaje się w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji zrid rygoru natychmiastowej wykonalności (art. 12 ust. 4g specustawy drogowej). Przywołane przepisy art. 12 ust. 4b i 4g określają dwie odrębne procedury wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania, w zależności od zaistnienia okoliczności w nich opisanych. Przepis art. 12 ust. 4g stanowi przy tym lex specialis wobec art. 12 ust. 4b specustawy drogowej, dlatego nie można art. 12 ust. 4b stosować do odmiennej sytuacji, w której znajduje zastosowanie art. 12 ust. 4g tej ustawy, tylko dlatego, że decyzja, której nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, stała się następnie ostateczna przed wydaniem decyzji o ustaleniu odszkodowania (zob. wyrok NSA z dnia 15 września 2017 r. sygn. akt I OSK 3091/15, CBOSA). Wskazane terminy załatwienia sprawy odszkodowawczej mają charakter procesowy i mogą być przedłużane na zasadach wynikających z art. 36 k.p.a. (zob. wyrok NSA z dnia 4 grudnia 2012 r. sygn. akt I OSK 1621/12, CBOSA).

Odnosząc powyższe uwagi natury ogólnej do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że decyzja zrid numer [...] została wydana przez Wojewodę w dniu 27 września 2022 r. Jak wynika z wyjaśnień Wojewody, decyzji tej nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Oznacza to, że Wojewoda zobowiązany był do wydania decyzji ustalającej Skarżącym wysokość odszkodowania w terminie 60 dni od dnia nadania decyzji zrid numer [...] rygoru natychmiastowej wykonalności. Ostatni dzień terminu na załatwienie sprawy przypadał na dzień 26 listopada 2022 r. Do tego dnia Wojewoda nie wydał decyzji ustalającej odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość Skarżących. W terminie przeznaczonym na załatwienie sprawy odszkodowawczej, Wojewoda nie skorzystał z możliwości przedłużenia terminu z art. 36 § 1 k.p.a. Zauważyć przy tym należy, że z akt sprawy, ani z wyjaśnień Wojewody nie wynika, aby rozstrzygnięcie zawarte w decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 5 maja 2023 r. dotyczyło nieruchomości Skarżących. Wobec tego ustalenie wysokości odszkodowania, w przypadku, gdy decyzji z dnia 27 września 2022 r. nadany został rygor natychmiastowej wykonalności, nie było uzależnione od ostateczności tej decyzji. Bez znaczenia dla terminu załatwienia sprawy odszkodowawczej Skarżących jest także okoliczność, że w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości ujawnione zostały wpisy o hipotece umownej łącznej zwykłej i hipotece umownej łącznej kaucyjnej. Wydanie bowiem decyzji o ustaleniu wysokości odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonych praw rzeczowych ustanowionych na nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu na podstawie decyzji zrid, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, nie jest uzależnione od wygaśnięcia tych praw.

Pierwszą czynnością w postępowaniu, o której powiadomiono Skarżących było zawiadomienie z dnia 10 listopada 2023 r. o wszczęciu z urzędu postępowania odszkodowawczego. W zawiadomieniu tym Wojewoda wskazał także przyczyny zwłoki w terminowym załatwieniu sprawy oraz wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy do 31 marca 2024 r. Przedłużenie terminu załatwienia sprawy nie mogło odnieść zamierzonego skutku, bowiem zawiadomienie z dnia 10 listopada 2023 r. zostało sporządzone i doręczone Skarżącym już po upływie terminu przewidzianego na załatwienie sprawy.

Powyższe okoliczności wypełniają dyspozycję art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. uzasadniając stwierdzenie, że w niniejszej sprawie Wojewoda dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu sprawy odszkodowawczej za nieruchomość Skarżącego wywłaszczoną w związku z realizacją inwestycji drogowej. Na dzień orzekania przez Sąd organ wydał decyzję z dnia 16 kwietnia 2024 r. nr [...] ustalającą odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. W rezultacie obowiązek zobowiązania organu do rozpoznania sprawy Skarżących w określonym terminie wynikający z treści art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stał się bezprzedmiotowy. Uzasadnione było więc umorzenie postępowania w tej części.

Uznać przy tym należy, że mimo przekroczenia terminu załatwienia sprawy bezczynność Wojewody nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.

Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa (zob. wyroki NSA: z dnia 4 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 3374/18; z dnia 6 sierpnia 2019 r. sygn. akt II OSK 1802/19; z dnia 18 stycznia 2019 r. sygn. akt II OSK 1557/18; z dnia 5 września 2018 r. sygn. akt II OSK 272/18 - CBOSA). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także całokształt okoliczności sprawy, jej charakter i zakres czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, których przeprowadzenie nie jest zależne wyłącznie od woli i starań organu. Samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być znaczne i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być pozbawione racjonalnego (prawnego) uzasadnienia (zob. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 675/12; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt III SAB/Gd 13/13; wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 października 2014 r. sygn. akt II SAB/Łd 124/14, CBOSA).

Oceniając zaistniałą w sprawie bezczynność wziąć należy pod uwagę aktywność Wojewody w toku prowadzonego postępowania oraz charakter postępowania odszkodowawczego.

Wojewoda - wprawdzie już po upływie terminu z art. 12 ust. 4g specustawy drogowej - jednakże zawiadomił Skarżących o niezałatwieniu sprawy w terminie, poinformował o przyczynach zwłoki i wskazał nowy termin załatwienia sprawy, uzasadniając jego przedłużenie zakresem czynności, które są niezbędne do rozpoznania sprawy (konieczność uzyskania opinii rzeczoznawcy majątkowego, umożliwienie przeprowadzenia oceny operatu szacunkowego oraz zapoznanie się z jego treścią przez strony postępowania). Wojewoda podjął też czynności zmierzające do uzyskania materiału dowodowego, tj. opinii rzeczoznawcy majątkowego.

Stosownie do art. 12 ust. 5 specustawy drogowej do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio przepisy o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 18. W myśl natomiast art. 130 ust. 2 u.g.n. ustalenie wysokości odszkodowania za przejętą nieruchomość następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy odszkodowawczej Skarżących było zatem zależne od uzyskania opinii rzeczoznawcy majątkowego. Z akt postępowania wynika, czy biegły przedłożył operat szacunkowy w dniu 11 stycznia 2024 r. i po dokonanej ocenie formalno-prawnej został przyjęty jako dowód w sprawie, protokołem z dnia 31 stycznia 2024 r. Pismem z dnia 1 lutego 2024 r. organ zawiadomił strony o sporządzeniu wyceny w przedmiotowej sprawie przesyłając im wyciąg z operatu szacunkowego i powiadomił o przysługujących stronom prawach.

Specyfika i charakter postępowania prowadzonego w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, w tym konieczność pozyskania opinii rzeczoznawcy majątkowego niezbędnej do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, pozwala ocenić bezczynność Wojewody jako nierażącą.

Oceniając charakter bezczynności Wojewody nie można także pominąć wskazywanych przez Wojewodę przyczyn usprawiedliwiających niezałatwienie sprawy Skarżących w terminie. Należy mieć zatem na uwadze specyfikę i zasięg inwestycji objętej decyzją zrid z dnia 27 września 2022 r. Inwestycja drogowa pn. "Budowa drogi [...] (z węzłem)" jest częścią regionalnej inwestycji budowy drogi ekspresowej [...]. W liniach rozgraniczających tę inwestycję regionalną znajduje się kilkaset działek, w stosunku do których Wojewoda zobligowany jest prowadzić w tym samym czasie postępowania odszkodowawcze. Jak wynika z wyjaśnień Wojewody, zakres inwestycji drogowej spowodował konieczność rozpoznawania spraw o odszkodowania etapami.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie sposób zatem przyjąć, że bezczynność Wojewody była oczywiście pozbawiona jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia, nacechowana złą wolą organu lub lekceważącym podejściem do obowiązków procesowych wynikających z przepisów k.p.a. Z tego też względu uznać należy, że niezałatwienie sprawy odszkodowawczej w terminie wynikającym z art. 12 ust. 4g specustawy drogowej pomimo tego, że jest oczywiste, nie mogło być zakwalifikowane jako rażące naruszenie prawa.

Okoliczności te przemawiały także za zaniechaniem przyznania sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. i w tym zakresie skarga została oddalona. Zauważyć w tym miejscu należy, że w uzasadnieniu skargi Skarżący nie przywołali żadnych szczególnych okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie im sumy pieniężnej, w szczególności odnoszących się do doznanej krzywdy i uszczerbku w związku z niezałatwieniem sprawy odszkodowawczej w terminie.

Sąd z urzędu rozważył także zastosowanie środka prawnego w postaci grzywny. Zdaniem Sądu, w okolicznościach faktycznych sprawy nie ma żadnych podstaw do jego zastosowania. Środki prawne z art. 149 § 2 p.p.s.a. powinny być stosowane w szczególnie nagannych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, gdy oceniając całokształt działań organu można dojść do przekonania, że noszą one znamiona zamierzonego lub nieuzasadnionego racjonalnie lub prawnie unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 lipca 2021 r. sygn. akt I SAB/Po 29/20; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 sierpnia 2019 r. sygn. akt III SAB/Gl 72/19, CBOSA). Taki naganny przypadek zwłoki organu nie miał miejsca w rozpoznawanej sprawie z przyczyn opisanych powyżej.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 i § 1a, a także art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., orzekł jak w punktach I - II sentencji wyroku, a na podstawie art. 151 p.p.s.a - jak w punkcie III sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł jak w punkcie IV sentencji wyroku, działając na podstawie art. 200, art. 202 § 2 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.).