Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 515/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 31 maja 2023 r. nr SKO 4532.52.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem M. K. (dalej: strona, skarżąca) z dnia 31 stycznia 2023r. (data wpływu :3 lutego 2023 r.) , adresowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu, którym zwróciła się o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną – matką B. K. (dalej: matka strony, skarżącej ). Do wniosku dołączono m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we Wrocławiu z dnia 9 stycznia 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności matki (symbol 02-P; stopień od dnia 17 listopada 2022 r.).

Decyzją z dnia 14 kwietnia 2023 r., nr DZSW/SP/002732/2023, wydaną z powołaniem się na przepisy art. 17, art. 20 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej: u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, ze zm., dalej: k.p.a.), Prezydent Wrocławia (dalej: organ I instancji) odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką. Zdaniem organu I instancji nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności matki. Przedłożone przez stronę orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności matki z dnia 9 stycznia 2023 r. nie określa bowiem daty powstania niepełnosprawności, ponieważ, jak uznał zespół orzeczniczy, "nie da jej się ustalić". Zatem nie zostało spełnione kryterium z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. uprawniające do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto stwierdzono, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., ponieważ skarżąca ma ustalone prawo do emerytury w wysokości 1050 zł. Co wynika z jej oświadczenia z dnia 20 lutego 2023 r. złożonego podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz decyzji ZUS z dnia 2 listopada 2021 r. W związku z tym uznano, że strona nie podejmuje zatrudnienia nie tylko ze względu na fakt opieki nad niepełnosprawną osobą, ale także ze względu na zapewnione środki utrzymania w postaci świadczenia emerytalnego. Dlatego powyższe, pomimo istniejącego po stronie skarżącej obowiązku alimentacyjnego oraz sprawowanej stałej opieki nad niepełnosprawną matką, wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia.

Strona odwołała się od decyzji pierwszo-instancyjnej, wnosząc o jej uchylenie w całości i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Odwołująca się podniosła zarzuty naruszenia:

1) prawa materialnego:

– art. 17 ust. 1 i 4 u.ś.r., poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że strona nie spełniła przesłanek wymaganych dla świadczenia pielęgnacyjnego;

- oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie o niekonstytucyjny art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, co zarazem stanowi naruszenie art. 190 Konstytucji RP;

2) przepisów postępowania:

– art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez dokonanie w sposób wybiórczy i jednostronny oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego bez wskazania, które dowody organ I instancji uznał za miarodajne, a którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 31 maja 2023 r., nr SKO 4532.52.2023 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W motywach decyzji ostatecznej, organ odwoławczy wskazał, że wobec stwierdzenia wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 niezgodności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. z Konstytucją RP, należało dokonać oceny spełnienia przez stronę przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Kolegium wskazało, że w przypadku strony został spełniony warunek uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci wymaganego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności osoby, nad którą jest sprawowana opieka.

Jednakże w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania wspomnianego świadczenia w postaci posiadania przez stronę prawa do emerytury, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Według organu II instancji , ratio legis tej regulacji sprowadza się do uznania, że specjalne wsparcie ze strony państwa nie należy się osobom, które są uprawnione do świadczeń z publicznych funduszy (tj. z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub budżetu państwa) zastępujących utracony dochód w związku ze ziszczeniem się ryzyka emerytalnego lub podobnego.

Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunom osób niepełnosprawnych na jednakowych zasadach, w tej samej wysokości i bez względu na zakres świadczonej opieki oraz potrzeby osoby niepełnosprawnej. Dlatego też nie może być ono postrzegane jako zapłata (wynagrodzenie) za sprawowaną opiekę i pielęgnację. Nie jest to też świadczenie z tytułu niepełnosprawności dla osoby niepełnosprawnej. Zasadniczym jego celem jest złagodzenie po stronie opiekuna skutków ryzyka socjalnego w postaci konieczności zaniechania aktywności zarobkowej oraz zawodowej. Przez to też stanowi ono swoisty odpowiednik wynagrodzenia za pracę.

Kolegium wskazało też, że zasadniczym kryterium wyróżnienia i funkcjonowania w systemie zabezpieczenia społecznego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodzinnym, lecz konieczność rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu sprawowania takiej opieki, w sytuacji zdolności i gotowości podjęcia pracy (w wieku produkcyjnym). Z tych względów ustawodawca zasadnie przyjął, że osoby w wieku poprodukcyjnym, w stosunku do których ziściło się ryzyko emerytalne lub ryzyko z nim zrównane lub osoby, w stosunku do których ziściło się ryzyko całkowitej niezdolności do pracy, czyli osoby mające ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, nie mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, pomimo że sprawują opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Ponadto organ II instancji podniósł, że w przypadku osób posiadających prawo do emerytury, osoby te są już po okresie aktywności zawodowej, a wysokość otrzymywanego świadczenia emerytalnego zależna jest od liczby lat pracy oraz wysokości uzyskiwanego wcześniej wynagrodzenia. Tym samym w przypadku tych osób, nie można mówić już o rekompensacie za utracone wynagrodzenie, ponieważ osoby te dysponują prawem do określonego świadczenia z systemu zabezpieczenia społecznego. Regulacja art. 17 ust. 5 pkt lit. a) u.ś.r. stanowi więc przykład realizacji rozwiązań systemowych związanych z zabezpieczeniem społecznym, przyjęto bowiem, że poszczególne obszary zabezpieczenia społecznego, tj.: ubezpieczenia społeczne, zaopatrzenie społeczne i pomoc społeczna występują względem siebie w określonej relacji, determinującej pierwszeństwo korzystania z ochrony w określonych sytuacjach. Zatem nie ma możliwości zachowania świadczenia pielęgnacyjnego, jako korzystniejszego od emerytury, w sytuacji osób, które mając ustalone prawo do emerytury lub renty, złożyły wniosek o takie świadczenie. Także ewentualne zawieszenie wypłaty emerytury nie wyeliminuje wspomnianej negatywnej przesłanki, gdyż pomimo zawieszenia wypłaty prawo do emerytury wciąż będzie ustalone.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżąca wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania;

2) uchylenie decyzji organu I instancji na zasadzie art. 135 p.p.s.a.;

3) zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Skarga została oparta na zarzutach naruszenia:

1/ prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj.:

- art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego, mimo istnienia wszystkich przesłanek do jego przyznania;

- art. 17 ust. 4 u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że skarżąca nie spełniła przesłanek wymaganych dla świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 17 ust. 5 ust. 1a) u.ś.r., poprzez przyjęcie, że sama okoliczność pobierania emerytury przez skarżącą stanowi wystarczające kryterium negatywne skutkujące brakiem przyznania świadczenia, z całkowitym pominięciem reguł wykładni celowościowej oraz funkcjonalnej, pomijając tym samym choćby możliwość zawieszenia emerytury;

- art. 17 ust. 5 ust. 1a) u.ś.r. w związku z art. 32, art. 69, art. 71 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP oraz art. 28 ust. 1 i art. 28 ust. 2c) Konwencji o Prawach Osób Niepełnosprawnych z dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz.1169) z całkowitym pominięciem reguł wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej tych przepisów, polegające na uznaniu, że w świetle obowiązku alimentacyjnego dzieci względem matki, świadczenie nie przysługuje osobie sprawującej faktyczną opiekę nad osobą niepełnosprawną;

- art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP przez co decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad konstytucyjnych, to jest z pominięciem zasady równości, zasady udzielania pomocy osobom niepełnosprawnym, zasady dobra rodziny, co stoi w sprzeczności z regułami demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

2/ przepisów postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 7 k.p.a., poprzez brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji słusznego interesu strony;

- art. 8 k.p.a. w związku z art. 12 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego sposób wybiórczy i wyłączający realizację zasady pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej, tj. jednostronne (z niekorzyścią dla strony) interpretowanie zgromadzonych w sprawie materiałów, w szczególności oparcie pobieżnych ustaleń faktycznych na bliżej niewskazanych w uzasadnieniu decyzji źródłach dowodowych, a przez to przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów;

- art. 9 k.p.a. w związku z art. 79 k.p.a., poprzez zaniechanie poinformowania skarżącej o uznaniu okoliczności pobierania przez skarżącą emerytury za negatywną przesłankę ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony;

- art 77 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i brak zebrania całego materiału dowodowego, co z kolei skutkuje wadliwym rozpatrzeniem, tj. niedostatecznie wyjaśnienie stanu faktycznego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

- art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 6-8 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez brak wskazania w zaskarżonej decyzji należytego uzasadnienia faktycznego, a w szczególności poprzez brak wskazania przez organ, które dowody uznał za miarodajne oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (decyzja z dnia 31 maja 2023 r. nie zawiera żadnego uzasadnienia w zakresie ustaleń oraz przeprowadzonych środków dowodowych).

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że przyjęta przez organy wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1a) u.ś.r. narusza zasadę równości, albowiem pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobę mającą ustalone prawo do emerytury, w wysokości niższej niż to świadczenie. Zgodnie z tą zasadą, wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Zdaniem skarżącej jest dopuszczalne ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne w przypadku zawieszenia prawa do emerytury. Osoba spełniająca przesłanki dla przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, a posiadająca ustalone prawo do emerytury, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Brak możliwości dokonania takiego wyboru stanowi pułapkę dla osób mających ustalone prawo do emerytury, a jednocześnie opiekujących się najbliższymi osobami niepełnosprawnymi. Za takim rozwiązaniem nie przemawiają żadne racjonalne argumenty, a ponadto jest to nieakceptowalne na gruncie zasad demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Wspomnianego wyboru, zainteresowana osoba może bowiem dokonać przez złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, o czym, stosownie do art. 9 k.p.a., powinna zostać poinformowana przez organ, a czego w sprawie nie uczyniono.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, akcentując przy tym, że zawieszenie wypłaty emerytury na rzecz skarżącej nie wyeliminuje negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., ponieważ pomimo zawieszenia wypłaty prawo do emerytury nadal pozostaje ustalone. Pismem z dnia 29 sierpnia 2023 r. organ odwoławczy wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie przypomnieć jedynie należy , że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego , o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. 2022, poz. 2492). Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd , następuje to w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy , co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U.2023, poz.1634 ze zm. ) ( zwanej dalej p.p.s.a.). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Wskazać również należy ,że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami , lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy , o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.

Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ,że nie jest ona obarczoną wadą ,wynikającą z naruszenia zasad i przepisów postępowania, skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Materialnoprawną podstawę wydanej w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych , która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Świadczeniami rodzinnymi w rozumieniu wymienionej ustawy (art. 2 pkt 2) są m.in. świadczenia opiekuńcze, w tym świadczenie pielęgnacyjne. Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określa przepis art. 17 u.ś.r., który w ust. 1 – według stanu obowiązującego w dacie wydania decyzji stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem między stronami, że skarżąca spełnia wskazane wyżej przesłanki warunkujące prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Spór jaki wiodą strony w kontrolowanej sprawie dotyczy tylko jednej kwestii , a mianowicie możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad jej niepełnosprawną matką, w sytuacji gdy skarżąca pobiera już świadczenie emerytalne , jednak w znacznie niższej kwocie.

Nie ulega wątpliwości ,że wniosek jest czynnikiem, który uruchamia postępowanie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego , przy czym świadczenie może być przyznane najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku w organie. Natomiast przyznanie z datą , o której mowa w art. 24 ust.2 u.ś.r. , prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, uzależnione jest od spełniania w tej dacie wszystkich przesłanek warunkujących jego uzyskania ,a więc zaistnienia zarówno tych pozytywnych ( art. 17 ust.1 u.ś.r.) jak i braku tych negatywnych , wymienionych w art.17 ust. 5 u.ś.r. . A zatem , jeżeli w dacie zainicjowania postępowania o przyznanie tego świadczenia funkcjonuje w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu emerytury , której wypłaty nie wstrzymano , począwszy od daty wszczęcia postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego , to nie jest możliwe przyznanie wnioskowanego świadczenia od miesiąca , w którym wpłynął wniosek o to świadczenie . Nie jest bowiem dopuszczalna sytuacja , w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwa akty stosowania prawa - skierowane do tej samej osoby i obejmujące ten sam okres – wypłatę świadczenia emerytalnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika bowiem z przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury ( ...) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje . A zatem ustawodawca wyraźnie wskazuje czas, w którym znajduje zastosowanie powyższy przepis. Jest to moment, w którym osoba aplikująca o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do emerytury. Z przywołanych przepisów wynika, że rozstrzygając o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego organ nie działa w granicach uznania administracyjnego. Tym samym niespełnienie przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. nakłada na organ powinność odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nawet w sytuacji wystąpienia po stronie wnioskodawcy szczególnie uzasadnionych okoliczności. Innymi słowy, uwarunkowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od obiektywnych kryteriów i zasad jego udzielania pozbawia organ możliwości przyznawania tego świadczenia z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego, czy słuszności. Żadne inne niż określone w przepisach ustawy kryteria nie mogą decydować o przyznaniu prawa do tego świadczenia.

Zdaniem sądu , w świetle ugruntowanej już linii orzeczniczej sądów administracyjnych całkowite wykluczenie możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna uzyskującego dużo niższą emeryturę, a tym samym pozbawienie pomocy rodziny, która obarczona jest dodatkowymi kosztami związanymi z opieką nad osobą z niepełnosprawnością oraz pozbawienie pomocy wymagającego opieki niepełnosprawnego członka rodziny, stanowi nieproporcjonalne zróżnicowanie w obrębie osób, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym krewnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni aprobuje rozwiązanie tej kwestii , które znalazło odzwierciedlenie w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego : z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20 , w których stwierdzono ,że w tej sytuacji właściwszym rozwiązaniem jest umożliwienie osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz.U. 2018 poz. 1270, dalej u.e.r.f.u.s.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Wprawdzie emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury.

A zatem , wbrew stanowisku Kolegium , istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur.

Wymaga w tym miejscu zaakcentowania ,że o wspomnianej wyżej możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować. Powyższy obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie do art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne, w koordynacji z organem emerytalno – rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas.

W kontrolowanej sprawie organ I instancji zadość uczynił powyższym ustawowym obowiązkom . Pismem z dnia 7 lutego 2023r. wezwał skarżącą , reprezentowaną - od momentu wszczęcia postępowania administracyjnego - przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego , między innymi do przedstawienia zaświadczenia z ZUS o niepobieraniu świadczeń emerytalno-rentowych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącej pismem z dnia 27 lutego 2023r. poinformował organ ,że skarżąca jest emerytem , więc nie może dostarczyć zaświadczenia z ZUS. Organ I instancji w zawiadomieniu z dnia 8 marca 2023r. ( poprzedzającym wydanie decyzji pierwszo-instancyjnej) , adresowanym do pełnomocnika skarżącej , po raz kolejny poinformował go negatywnej przesłance z art. 17 ust.5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i niespełnieniu przez skarżącą przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu ustalonego prawa do emerytury . Pomimo jasnego wskazania, że negatywną przesłanką jest pobieranie emerytury, skarżąca nie przedstawiła wymaganego przez organ dokumentu , co w konsekwencji musiało skutkować odmową przyznania jej wnioskowanego świadczenia.

W związku z powyższym pod adresem organów orzekających w sprawie nie może być skutecznie wyartykułowany zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do oddalenia skargi w całości na podstawie art.151 p.p.s.a.