Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1348/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: article: art 191
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Człowiekowska Sędziowie: Sędzia WSA Mirosław Bator (spr.) Sędzia WSA Jacek Bursa Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Biegalska – Ciepacz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M. P., A. P. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 17 sierpnia 2023 r. nr KR.RPU.533.3.2023.MB w przedmiocie nakazu przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie solidarnie na rzecz M. P. i A. P. kwotę 300 zł (słownie: trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Zarządu Zlewni w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie decyzją z dnia 19 czerwca 2023 r. nr KR.ZPU.2.424.18.2022.MG działając na podstawie art. 191, w związku z art. 16 pkt 65 lit. a ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne oraz na podstawie art. 104 K.p.a. nakazał M. P. i A. P. właścicielom działki nr ew. [...] obręb K., gmina M. przywrócić poprzednią funkcję urządzenia wodnego tj. rowu w obrębie ww. działki, w terminie do dnia 30 września 2023 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 15 maja 2023 r. przeprowadzono wizję terenową podczas której M. P. stwierdziła, że na jej działce nigdy nie było rowu, a drzewa, które wcześniej chciano usunąć, rosnące na działce, sadził jej ojciec. Według jej wypowiedzi, rów powstał z chwilą zakupu przez gminę działki [...] obręb K.. Ponadto stwierdziła, że w latach 2010-2020 na okolicznych działkach zostały zmienione stosunki wodne poprzez nadsypanie terenu, a także i na działce [...] obręb K., oddalonej od jej działki ok. 200 m. Natomiast na granicy wsi M. i K. znajduje się rów, który dwukrotnie wylał, zalewając mieszkańców. Według Pani P. rów ten jest położony wyżej niż proponowany rów na działce [...] obręb K.. Stwierdziła, że wykopanie rowu na jej działce spowoduje zalanie w pierwszej kolejności jej najniżej położonej działki. Przedstawiciele Urzędu Gminy w M. wnieśli do protokołu o przywrócenie do stanu pierwotnego rowu na działce [...] obręb K.. Ponadto zaznaczono, że jeżeli M. P. wyrazi zgodę na wykonanie prac na jej działce, to wówczas Urząd Gminy w M. odtworzy koryto rowu na ww. działce i będzie utrzymywać w sprawności rów na całej jego długości. Oprócz tego, na żądanie właściciela działki [...] obręb K. wniesiono do protokołu zapis o konieczności przekopania rowu, aby woda płynęła korytem rowu, a nie tak jak dotychczas płynęła, czyli przez stodołę usytuowaną na jego działce. Organ wskazał, że aspektem niedrożności rowu na działce [...] obręb K. zajmował się już w 2021 roku. Wówczas do organu wpłynęło pismo M. P. z informacją, że na działce [...] obręb K. nie znajduje się i nigdy nie znajdowało się zagłębienie, które mogłoby być brane za rów. Jednocześnie zwrócono uwagę, że na działce [...] obręb K. nie ma urządzeń melioracji wodnych szczegółowych, do których zalicza się rowy melioracyjne. Jednocześnie organ otrzymał informację, że w 2021 roku Gmina M. , w ramach decyzji ZRID dotyczącej budowy ciągu pieszo-rowerowego wraz z przebudową drogi powiatowej [...], przebudowała przepust drogowy znajdujący się na dz. [...], łączący odcinki rowu po obu stronach drogi powiatowej (dz. nr [...] oraz dz. nr [...]). Ponadto poinformowano, że właścicielka dz. nr [...] obręb K., będąca jednocześnie właścicielem dz. nr [...] obręb K. w kwietniu 2021 r. złożyła do Urzędu Gminy M. wniosek o przywrócenie stosunków wodnych na dz. nr [...], których zmiana wg niej nastąpiła na skutek wykonywania prac na dz. nr [...]. PGW WP Zarząd Zlewni w K. odnosząc się do przytaczanych wyżej argumentów M. P., w dniu 20 grudnia 2021 r. wystosował do niej pismo z wyjaśnieniami, w którym zwrócono uwagę na:

- aktualnie pozyskany wypis z rejestru gruntów Starostwa Powiatowego w Krakowie, dla działki [...] obręb K., gmina M. o powierzchni 0,0106 ha, stanowiący wody stojące (W), jednoznacznie świadczący, że na ww. działce znajduje się woda stojąca, czyli rów,

- ustalenie wg dostępnych map, że od strony północno-zachodniej i południowo-wschodniej w ciągu ww. działki znajdują się działki o nr. ew.: [...], [...], [...], [...] obręb K. [...] obręb M., w obrębie których wyraźnie widać zagłębienie w terenie, potwierdzające obecność, w tym miejscu rowu. Poza tym, na działce [...] obręb K., stanowiącej drogę powiatową nr [...], znajduje się przepust drogowy, łączący odcinki rowu po obu stronach ww. drogi (dz. nr [...] i dz. nr [...]),

- art. 16 pkt 65) tryt a) ww. ustawy Prawo wodne w którym mowa, że rów jest urządzeniem wodnym służącym do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów, a według art. 214 ww. prawa, woda w rowie znajdująca się w granicach nieruchomości gruntowej, stanowi własność właściciela tej nieruchomości. Tak więc, nie każdy rów musi być melioracyjnym, jednakże nie zmienia to faktu, iż właścicielem rowu znajdującego się w granicach administracyjnych nieruchomości gruntowej działki [...] obręb K. jest M. P. oraz A. P. i to właśnie do nich należy jego utrzymywanie,

- stwierdzenie Małopolskiego Zarządu Melioracji Wodnych w Krakowie, w piśmie z dnia 22 listopada 2012 r., że na działce [...] obręb K., cyt: "nie ma urządzeń wodnych szczegółowych, do których zalicza się rowy melioracyjne" znaczy, że na przedmiotowej działce nie ma rowu melioracyjnego, widniejącego w ewidencji i zarządzie Małopolskiego Zarządu Melioracji Wodnych w Krakowie, co nie wyklucza możliwości istnienia innego rodzaju rowu,

- postanowienie o zasiedzenie, o sygn. akt: [...] z dnia 9 października 2018 r., wydane przez Sąd Powszechny, odnosiło się do areału działki, a nie do jego użytku. Celem ww. postępowania jest stwierdzenie czy wnioskodawca lub wskazany przez niego podmiot nabył określone prawo do działki poprzez zasiedzenie. Orzeczenie potwierdza zatem, jedynie fakt nabycia własności określonej nieruchomości. W myśl art. 609 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego uprawnionym do złożenia wniosku o stwierdzenie zasiedzenia własności jest każdy zainteresowany, czyli podmiot posiadający interes prawny w stwierdzeniu zasiedzenia zarówno na swoją rzecz, jak i na rzecz innego podmiotu. Żądanie wniosku, którego przedmiotem jest stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości w dobrej wierze, powinien zawierać: określenie nieruchomości w sposób umożliwiający jej identyfikację przez wskazanie miejsca jej położenia, obszaru, numeru działki oraz numeru księgi wieczystej i sądu, który tą księgę wieczystą prowadzi, wskazanie okresu samoistnego posiadania nieruchomości przez osobę niebędącą właścicielem nieruchomości, na rzecz której zasiedzenie ma nastąpić oraz określenie daty, z którą wedle wnioskodawcy nastąpiło nabycie prawa własności przez zasiedzenie, sformułowanie żądania, aby sąd stwierdził zasiedzenie własności nieruchomości na rzecz danego podmiotu, powołanie się w uzasadnieniu na sposób wejścia w posiadanie nieruchomości przez osobę, na rzecz której zasiedzenie ma nastąpić (czy stała się posiadaczem na podstawie aktu notarialnego, nieformalnej umowy, czy też bezumownie), wskazanie osoby i adresu poprzedniego właściciela nieruchomości, a jeżeli nie żyje – to jego spadkobierców, przytoczenie dowodów na okoliczność samoistnego posiadania nieruchomości.

- art. 188 ust. 1, w związku z art. 116 pkt 65) tryt. a) ww. ustawy Prawo wodne, który precyzuje, że utrzymywanie urządzeń wodnych, jakim według prawa jest rów, należy do ich właścicieli i polega na eksploatacji i konserwacji w celu zachowania jego funkcji.

Przytoczone wyżej fakty jednoznacznie wskazują, że na działce [...] obręb K., gmina M. istniał rów, a jeżeli nie ma go w tej chwili, to oznacza, że został on zasypany. Wobec powyższego w ww. piśmie skierowanym w dniu 20 grudnia 2021 r. do M. P., powtórnie wezwano ją do udrożnienia przedmiotowego rowu. W dniu 13 czerwca 2022 roku Zarząd Zlewni w K. przeprowadził oględziny w terenie. Nie zastano wówczas, właścicielki działki w domu, a furtkę otworzyła mama M. P., która poinformowała, że na przedmiotowej działce nigdy nie było rowu. Poinformowano, że wg pozyskanego wypisu z ewidencji gruntów na przedmiotowej działce znajduje się użytek oznaczony jako "W", czyli rów. Pracownikowi Zarządu nie pozwolono wówczas wejść na teren działki. Mając powyższe na względzie, Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Zarząd Zlewni w K. stwierdził, że na podstawie wniesionego przez M. P. i A. P. wniosku o zasiedzenie z dnia 1 października 2005 r. (lub 1 stycznia 2006 r.) Sąd Rejonowy dla Krakowa- Śródmieścia w Krakowie, VI Wydziału Cywilnego, w dniu 9 października 2018 r., wydał postanowienie o zasiedzeniu, o sygn. akt: [...] Wówczas M. P. i A. P. stali się właścicielami działki [...] obręb K. dopiero w 2018 roku. Podział działki [...] obręb K. na działki o nr. ew.: [...], [...], [...], [...], [...] obręb K. nastąpił zgodnie z mapą, z projektem podziału nieruchomości, z dnia 15 grudnia 2016 r. sporządzonej przez uprawnionego geodetę, wpisanej do ewidencji materiałów państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 4 września 2017 roku, z chwilą wystąpienia do sądu M. P. o zasiedzenie. W ww. postanowieniu zawarto zapis uczestników Skarbu Państwa - Starosty Krakowskiego i Marszałka Województwa Małopolskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w Krakowie, wg którego na działce [...] obręb K. znajduje się rów, jednakże nie jest on melioracyjnym, ponieważ nie widnieje w ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów. W ww. postanowieniu, Sąd zwrócił uwagę na archiwalny zapis z 1958 roku odnoszący się do działki [...] w K. , oznaczonej wówczas jako rów z wodą, z zaznaczonym kierunkiem spływu wód do rzeki D. . Wtedy działka została pomierzona, na podstawie czego została sporządzona mapa ewidencyjna, która w postaci analogowej obowiązywała do dnia 17 grudnia 2012 roku. Na podstawie opracowanej w 2012 roku modernizacji ewidencji gruntów, również i wsi K., w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego z dnia 11 lutego 2013 roku poz. 1288, została opublikowana informacja Starosty Powiatu Krakowskiego, w sprawie modernizacji operacji ewidencji gruntów jednostki ewidencyjnej M. , w skład której wchodzi obręb K., na podstawie której z dniem 17 grudnia 2012 roku stał się operatem ewidencji gruntów. Zaznaczono, że na mapach przed i po modernizacji widnieje identyczny przebieg działki [...] w K. . W wyżej przytaczanym postanowieniu sąd określił, że przedmiotem zasiedzenia w przedmiotowej sprawie była nieruchomość stanowiąca rów melioracyjny. Sąd stwierdził również, że działka [...] zabudowana rowem melioracyjnym nie była wykorzystywana w założonym celu od lat 60-tych do chwili obecnej, a z działki korzystała wyłącznie wnioskodawczyni i jej mąż oraz poprzednicy prawni. Na aktualnym, pozyskanym przez organ wypisie z rejestru gruntów Starostwa Powiatowego w Krakowie Wydziału Geodezji, Kartografii i Katastru, dla działki [...] obręb K., gmina M. o powierzchni 0,0106 ha, widnieje zapis użytku gruntowego jako "W" - wody stojące, co jednoznacznie świadczy, że na ww. działce znajduje się rów. Na podstawie powszechnie dostępnych map, chociażby serwisu Infrastruktury Informacji Przestrzennej Geoportalu w ciągu działki [...] znajdują się działki o nr. ew.: [...], [...], [...], [...] obręb K., wyraźnie widać zagłębienie w terenie, potwierdzające ciągłość przebiegu, w tym miejscu rowu. Ponadto, wg. ortofotomapy z 2003 roku w terenie widnieje rów. Na tą decyzję odwołanie wniosła M. P. i A. P. wskazując, że rów melioracyjny na przedmiotowej działce nigdy nie istniał.

Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie decyzją z dnia 17 sierpnia 2023 r. nr KR.RPU.533.3.2023.MB utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu rejonowego dla Krakowa -Śródmieścia w Krakowie, VI Wydział Cywilny sygnatura akt VI Ns 1105/13/S, w którym to Sąd Rejonowy ustalił stan faktyczny: "Działka nr [...] w zbiorach archiwalnych z 1958 roku oznaczona jest jako rów z wodą z zaznaczonym kierunkiem spływu wód do rzeki D. ... Miejscami rów opisywany był jako działka nr [...] jako niedrożny, między innymi na styku z działką nr [...] we wsi K..... Na mapie tej widoczna jest działka nr [...] o identycznym przebiegu jak na mapie przed modernizacją. Na fragmencie działki [...] stanowiącej przedłużenie działki nr [...] brak jest wyraźnej granicy rowu na gruncie, który jest zasypany, za trawiony! porośnięty krzakami i drzewami. Na tym odcinku rów jest niedrożny, zamulony, zarośnięty, nieczynny i nie płynie nim woda. Rów miejscami się poobsypywał, miejscami jest płaski"- dowód z opinii biegłej sądowej w zakresie geodezji, kartografii i szacowania nieruchomości gruntowej wraz z mapami i operatem technicznym - k. 157 -171, k. 194, oględziny nieruchomości k. 138, zdjęcia z oględzin nieruchomości z dnia 27.10.2014 r. - k. 110-118, zeznania świadka J. K. - k. 245, częściowo zeznania świadka A. R. - k. 358, Jak dalej wskazuje Sąd: "Przedmiotem posiadania prowadzącego do zasiedzenia jest rzecz a zatem określona nieruchomość. Przedmiotem zasiedzenia w przedmiotowej sprawie była nieruchomość stanowiąca rów melioracyjny..." Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, iż w treści księgi wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Miechowie, V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych z Siedzibą w Słomnikach sposób korzystania z działki ew. nr [...] obręb K., gm. M., określony jest jako W -grunty pod rowami. W aktach sprawy znajduje się również pismo Małopolskiego Zarządu Melioracji Wodnych w Krakowie z dnia 22.11.2012 r., informujące o braku urządzeń melioracji wodnych szczegółowych na działce nr ew. [...], obręb K., gm. M.. Należy jednak zaznaczyć, że w piśmie z 20.12.2021 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w K. zwrócił uwagę na fakt> iż brak urządzeń melioracji wodnych szczegółowych widniejących w ewidencji Małopolskiego Zarządu Melioracji Wodnych w Krakowie, nie wyklucza istnienia innego rodzaju rowu na przedmiotowej działce. Zgodnie z art. 16 pkt 65 lit. a ustawy Prawo wodne poprzez urządzenie wodne - rozumie się urządzenie lub budowle służącą do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów, w tym urządzenia lub budowle piętrzące, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także kanały i rowy. W tym miejscu należy podkreślić, iż sprawa prowadzona była z art. 191 Prawa wodnego, który mówi: "W przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód". Nie dotyczyła zatem rowu jako urządzenia melioracji szczegółowych. Dodatkowo należy podkreślić, iż z dostępnych map zamieszczonych min. w serwisie Geoportal, (data wejścia 08.08.2023 r.) w ciągu przedmiotowej działki zarówno od strony północno-zachodniej i południowo-wschodniej znajduje się zagłębienie terenu, które jednoznacznie wskazuje na obecność w tym miejscu rowu.

Jak wynika z treści protokołu rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 15.05.2023 r. H. C. wniósł o przekopanie rowu na działce nr [...] aby woda nie płynęła przez stodołę na jego działce, a korytem rowu. Należy podkreślić, że żadna ze stron postępowania do chwili obecnej nie wniosła uwag do ww. protokołu. Organ II instancji analizując akta sprawy ustalił, że urządzenie wodne - rów, istniał na działce nr ew. [...] obręb K., gm. M.. Jak wynika z opinii biegłej sądowej w zakresie geodezji, kartografii i szacowania nieruchomości gruntowej mgr. E. W.: rów jest zasypany, zatrawiony i porośnięty krzakami i drzewami. Na odcinku graniczącym z działką nr ew. [...] obręb K., gm. M., rów jest niedrożny, zamulony, zarośnięty, nieczynny i nie płynie nim woda. Powyższe nieprawidłowości spełniają przesłanki wynikające z art. 191 ustawy Prawo wodne dotyczące nienależytego utrzymania urządzenia wodnego-rowu.

Na tą decyzje skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła M. P. i A. P. zarzucając organom błędne ustalania faktyczne, brak wnikliwego rozpatrzenia sprawy, pobieżne rozpatrzenie sprawy. Zarzucili również błędne zastosowanie art. 191 Prawa wodnego poprzez ustalenie, że na działce istniało urządzenie wodne, które było nienależycie utrzymywane, a to nienależyte utrzymywanie powodowało wpływ na grunty lub stosunki wodne. Zarzucono także brak ponownego rozstrzygnięcia sprawy i ograniczenie się do oceny działania organu I instancji, wybiórcze ustosunkowanie się do zarzutów odwołania, niedokonanie własnej wykładni zastosowanych przepisów i brak pełnego uzasadnienia decyzji, nieustalenie czy doszło do szkodliwego oddziaływania urządzenia wodnego na wody lub grunty, zatem czy powstała szkoda; jeżeli powstała, to kiedy doszło do szkodliwego oddziaływania w aspekcie historycznym - czy w momencie kiedy właścicielem działek był odwołujący, czy za jego poprzednika prawnego; związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy nienależytym utrzymywaniem urządzenia wodnego a szkodliwym jego oddziaływaniem na wody lub grunty; wpływu przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, prowadzenie postępowania w sposób niezgodny z zasadą zaufania do władzy publicznej.

W konkluzji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu, poddana jest ocena legalności decyzji nakazującej przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego - rowu na działce nr [...], nabytej przez adresatów decyzji (skarżących) w formie zasiedzenia. Skarżący zarzucają, że tej działce rowu nigdy nie było, a w miejscu gdzie według organu ma przebiegać odtworzony rów melioracyjny, zawsze rosły drzewa. W ocenie sądu decyzja jest wadliwa.

Zgodnie z dyspozycją art. 191 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1478 z późn. zm. (dalej; ustawa) w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód (ust 1). W decyzji, o której mowa w ust. 1, określa się warunki i termin przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, wykonania urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidacji szkód (ust 2). Jeżeli określenie funkcji urządzenia wodnego, o którym mowa w ust. 1, nie jest możliwe, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, określić na nowo funkcję tego urządzenia oraz nakazać jego odbudowę albo likwidację.

Jak zasadnie wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 marca 2020 r. II SA/Bk 24/20 aby właściwy organ mógł skorzystać z dyspozycji art. 191 ust. 1 p.w. i wydać decyzję nakazującą właścicielowi urządzenia wodnego przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, powinien ustalić w prowadzonym przez siebie postępowaniu: po pierwsze, że na danym terenie występuje urządzenie wodne; po drugie, kto jest właścicielem tego urządzenia, po trzecie, że doszło do nienależytego utrzymywania tego urządzenia i po czwarte, że następstwem owego nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego jest zmiana jego funkcji (...) Decyzja wydawana na gruncie ww. przepisu zwana jest tzw. decyzją restytucyjną, mającą na celu przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego (w przypadku zmiany funkcji tego urządzenia spowodowanej nienależytym jego utrzymywaniem) lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód (w przypadku gdy następstwem nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego jest szkodliwe jego oddziaływanie na wody lub grunty). Celem zaś nadrzędnym, wydawanych na gruncie ww. przepisu decyzji restytucyjnych, jest zapewnienie takiego korzystania z wód, które nie powoduje pogorszenia stanu tych wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody oraz, które nie wyrządza szkód.

W ocenie sądu decyzja wydana w oparciu o przepis art. 191 ust 1 - 3, zgodnie z brzmieniem tego przepisu, powinna w wyrzeczeniu zawierać orzeczenie nakazujące właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej jego funkcji oraz warunki tego przywrócenia, wykonania urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód a także termin, w którym powinności te mają być wykonane i ewentualnie określić na nowo funkcję urządzenia, jeżeli określenie jej dotychczasowej funkcji, nie jest możliwe. Orzeczenie takie winno poprzedzić ustalenia organu, że urządzenie wodne na skutek nienależytego utrzymania, zmieniło swoją funkcję, lub szkodliwe oddziałuje na wody lub grunty. Ustalenia te muszą znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

W ocenie sądu zaskarżona decyzja a przede wszystkim poprzedzająca ja decyzja organu I instancji prawidłowego wyrzeczenia nie zawiera. Przede wszystkim wbrew wskazaniom zawartym w dyspozycji art. 191 ust 2 ustawy, wyrzeczenie decyzji nie określa warunków odtworzenia urządzenia wodnego. Z decyzji nie wiadomo jaki przebieg ma mieć rów, którego odtworzenie nakazuje organ tj. na jakim odcinku działki nr [...] ma być odtworzony - od jakiego początkowego, do jakiego końcowego punktu tej działki rów ma przebiegać, oraz jakie ma mieć parametry (szerokość, głębokość). Z decyzji tej nie można też odczytać jaką funkcję pełnił rów na działce nr. [...] a zatem organ powinien na nowo funkcję tą określić, chyba, że dotychczasowa funkcja urządzenia wodnego jest organowi znana, co jednak z decyzji nie wynika. Z tego tylko powodu, wykonalność zaskarżonej decyzji, co najmniej wątpliwa.

Przede wszystkim jednakże, w ocenie sądu, nakaz zawarty w tej decyzji nie został oparty o ustalenia stanu faktycznego, które by pozwalały na wyrzeczenie tego typu. Przypomnieć należy, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.). Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Regulacja ta, podstawowa w procedurze postępowania w sprawach rozstrzyganych w reżimie administracyjnym, tj. spraw rozstrzyganych decyzją, która kreuje sytuację prawną jej adresata (zakres jego praw lub obowiązków) zakładają działanie organu w oparciu o przepisy prawa, na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego – działania w oparciu o dowody należycie stan faktyczny wyjaśniający, mając przy tym na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Warto też należy zwrócić uwagę, że decyzja wydana w oparciu o przesłanki o których mowa w art. 191 ust. 1-3 ustawy zbliżona jest do uregulowania z art. 234 ust 1-3 ustawy. Obie te regulacje dotyczą zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów. Obie też zakładają, że w razie stwierdzenia wystąpienia przesłanek do ich stosowania, właściwy organ nakazuje przywrócenie stanu poprzedniego (poprzedniej funkcji) lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. Różnica w tych regulacjach sprowadza się do tego, że naruszenie stosunków wodnych (art. 234 ust 1 ustawy) zawsze związane jest z działaniem właściciela nieruchomości, na skutek których doszło do zmiany kierunku i natężenia odpływu wód znajdujących się na jego gruncie, natomiast przypadek nienależytego utrzymania urządzenia wodnego (art. 191 ust 1 ustawy) to działanie niecelowe, mające związek z urządzeniem wodnym w rozumieniu art. 16 pkt 65 ustawy (urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów) a prowadzące do zmiany jego funkcji lub szkodliwego oddziaływanie na wody lub grunty. Obie te regulacje zakładają ustalenia organów administracji zmierzające do wyjaśnienia czy na skutek, czy to działania właściciela gruntu (art. 234 ust 1 ustawy) czy na skutek jego zaniedbań (art. 191 ust 1 ustawy) doszło do zmian w stosunkach wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, przy czym regulacja z art. 191 ust 1 ustawy nie zakłada działań celowych oraz dotyczy urządzeń wodnych. Podkreślić przy tym należy, że adresat decyzji, czy to wydanej na podstawie art. 234 ust 3 ustawy, czy na podstawie art. 191 ust 1-3 ustawy to zawsze właściciel działki, który bądź umyślnie narusza stosunki wodne doprowadzając do szkód na działkach sąsiednich (art. 234 ust 1 ustawy) bądź zaniedbuje utrzymanie urządzenia wodnego zlokalizowanego na jego działce, prowadząc do zmiany jego funkcji lub szkodliwego oddziaływania na grunty lub wody (art. 191 ust 1 ustawy).

Wskazać przede wszystkim należy, że zgodnie z art. 16 pkt 47 ustawy 47) rów (urządzenie wodne) to sztuczne koryta prowadzące wodę w sposób ciągły lub okresowy, o szerokości dna mniejszej niż 1,5 m przy ujściu. Wydając decyzję w oparciu o art. 191 ust 1-3 ustawy organ powinien ustalić, że na danej działce przebieg miało koryto wodne o parametrach zgodnych z wyżej przytoczonym przepisem, a także jaki miało przebieg (gdzie na działce było zlokalizowane) oraz jaką miało funkcje. Dalej organ powinien wykazać, ze na skutek zaniedbań właściciela tej nieruchomości (działki) doszło do zmiany funkcji tego urządzenia lub jego szkodliwego oddziaływania na wody lub grunty.

W ocenie sądu, organy administracji obu instancji, żadnych z wyżej wskazanych okoliczności nie wykazały. Przede wszystkim organy nie ustaliły, że na działce nr [...] był zlokalizowany rów o parametrach o jakich mowa w art. 16 pkt 47 ustawy. Powoływanie się na oznaczenie nieruchomości czy to w księdze wieczystej (wody stojące) czy w rejestrze gruntów (grunty pod rowami) są niewystraczające, bo po pierwsze, wzajemnie się wykluczają – czym innym są wody sytojace a czym innym rowy, po drugie zapisy te są niezgodne ze obecnym stanem faktycznym, bo organ nie ustalił by przedmiotowy grunt to wody płynące czy grunt pod rowy. Jeżeli nawet na gruncie tym w przeszłości był zlokalizowany ciek wodny (rów) to organ nie wykazał jakie miał on parametry (czy zgodne z art. 16 pkt 47 ustawy) by zakwalifikować go jako urządzenie wodne, oraz jaki miał przebieg (gdzie należy go odtworzyć) i czy na skutek zaniedbań obecnych właścicieli tej działki, na których organ nakłada obowiązki, ewentualnie ich poprzednika prawnego, doszło do zmiany funkcji tego urządzenia, lub na skutek zaniedbań urządzenie wodne szkodliwie oddziałuje na wody lub grunty. Organ powołuje się na ustalenia dokonane przez Sąd Rejonowy dla Krakowa Śródmieścia w Krakowie, w postępowaniu o zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości, sygnatura akt [...] Jeżeli by nawet uznać te ustalenia za kompletnie wiarygodne, to na ich podstawie ustalić by należało, że po pierwsze - własność działki nr [...] skarżąca nabyła w roku 2018 przez zasiedzenie. Po drugie z działki tej jak właściciel (posiadanie samoistne) skarżąca a przed nią jej poprzednicy prawni (rodzice i dziadkowie) korzystali od około 60 lat. Po trzecie przed zasiedzeniem nieruchomość ta stanowiła własność Skarbu Państwa, a funkcję rowu melodyjnego utraciła od lat 60-tych ubiegłego wieku – nie była wykorzystana w założonym celu melioracyjnym . Jeżeli zatem nastąpiło zaniedbanie właściciela nieruchomości na skutek którego rów (ciek wodny) zlokalizowany na działce nr [...] utracił swoją funkcje lub powoduje szkody, to czy nie było to zaniedbanie Skarbu Państwa, który reprezentowany jest przez właściwe organy administracji, a brak tych działań także te organy obciąża. Okoliczności tych organ nie ustalił. Organ nie wykazał, że jaka przesłanka nakazuje mu wydać w stosunku do skarżącej orzeczenie oparte p przepis art. 191 ustawy. Organ mianowicie nie wykazuje czy koniecznym jest przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego czy też na skutek nienależytego utrzymywania tego urządzenia występuje jego szkodliwe oddziaływanie na wody lub grunty. W przypadku występowania szkód organ powinien wykazać jakie to szkody, kiedy wystąpiły lub przynajmniej, że mogą wystąpić, co jednak z decyzji nie wynika, poza ogólnikowym stwierdzeniem zalewania działek sąsiednich.

Na koniec wskazać należy, że także Małopolski Zarząd Melioracji Wodnych w Krakowie w piśmie na którym powołuje się organ, z dnia 22 listopada 2012 r. wynika, że na przedmiotowej działce brak urządzeń melioracji wodnych. Sugestie organu, że fakt ten nie wyklucza istnienia innego rodzaju rowu, wydają się czystymi dywagacjami.

Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. W kwestii kosztów Sąd orzekł, jak w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art.200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a.