Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 57/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 2 pkt 26 art. 17 ust. 1 i 3, art. 5 ust. 2,
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
journal: Dz.U. 2022 poz 2172
law: Rozporządzenie Ministar Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - t.j.
article: art. 31 ust. 1, art. 47, art. 68
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek Sędzia WSA Krzysztof Armański po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Inspektor Sanitarny z dnia [...] listopada 2023 r., [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 17 listopada 2023 r., [...], Inspektor Sanitarny (ŚPWIS) po rozpatrzeniu zażalenia M. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r., poz. 479), przytaczanej dalej jako u.p.e.a., oraz § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, art. 12 ust. 2 pkt 1 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, utrzymał w mocy postanowienie wierzyciela tj. Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. z 19 września 2023 r. w sprawie zgłoszonych zarzutów.

W uzasadnieniu organ wskazał, że pismem z 7 sierpnia 2023 r. M. S., zwany dalej również skarżącym, przedstawiciel ustawowy małoletniej K. S. wniósł do ŚPWIS pismo: "Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego", które ww. organ egzekucyjny pismem z 6 września 2023 r. w oparciu o treść art. 34 § 1 u.p.e.a. przekazał do PPIS w K. w celu opracowania stanowiska wierzyciela oraz wydał postanowienie z 6 września 2023 r. zawieszające postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a.

PPIS w K. postanowieniem z 19 września 2023 r., opartym na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a., oddalił w całości zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.

Z rozstrzygnięciem tym nie zgodził się skarżący, który wnosząc zażalenie zaskarżył je w całości i wniósł o uchylenie postanowienia, zarzucając mu naruszenie:

1. art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez nieuznanie zarzutu niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów, mimo że wierzyciel nie wskazał podstawy prawnej wykonania wymienionych szczepień w podanych ilościach dawek i w obecnym wieku małoletniej,

2. art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela do sytuacji indywidualnej zobowiązanej - kiedy obowiązek zaszczepienia córki skarżącego Kingi przeciwko poszczególnym chorobom stał się - zdaniem wierzyciela - wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, iż obowiązek szczepień u małoletniej jest wymagalny i może być wykonany, a jedynie poprzestał na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych nie dokonując subsumpcji,

3. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania - organ w żaden sposób nie odniósł się do naruszenia art. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi,

4. art. 8 k.p.a. w zw. z art.77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego,

5. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r.,

6. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego,

7. art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia

w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś [...] zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżący może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. tj. do ukończenia przez dziecko 6 roku życia, 15 roku życia, 19 roku życia,

8. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Organ odwoławczy ustalił, że K. S. (ur. 19 października 2017 r.) na mocy art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi podlega szczepieniom ochronnym. Ciążący na jej rodzicach prawny obowiązek poddania jej obowiązkowym szczepieniom nie został zrealizowany. Brak jest także potwierdzonych i prawidłowo udokumentowanych przeciwwskazań do szczepienia małoletniej.

Wobec powyższego na wniosek wierzyciela Świętokrzyski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny przekazał zobowiązanemu M. S. tytuł wykonawczy z 22 czerwca 2023 r. i wszczął wobec niego egzekucję administracyjną obowiązku o charakterze niepieniężnym.

W piśmie datowanym na 7 sierpnia 2023 r. skarżący wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego dotyczące:

1. niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a. (art.59 § 1 pkt 3 u.p.e.a.);

2. braku wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a.).

Świętokrzyski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny rozpatrując wniesione zażalenie wskazał na art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 9 i 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, oraz podniósł, że w karcie uodpornienia małoletniej K. S. w części "Przeciwwskazania do szczepień" brak jest informacji o istniejących przeciwwskazaniach do szczepień obowiązkowych. Nadto nie ma jakiejkolwiek dokumentacji medycznej, która mogłaby stanowić podstawę do odroczenia poddania małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym, wystawionej przez lekarza zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

W stanie faktycznym sprawy poza sporem jest, że małoletnia córka zobowiązanego nie została zaszczepiona przeciw żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym.

Nawiązując do powołanego przez skarżącego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, organ II instancji podniósł, że orzeczenie to nie kwestionuje obowiązku szczepień jako takiego, ale powoduje, że Minister Zdrowia został zobowiązany, aby rozważyć określenie w drodze rozporządzenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień i liczby dawek poszczególnych szczepień, co powinno umożliwić osiągnięcie efektu dwutorowej spójności normatywnej i co istotne to uczynił. W dniu 1 października 2023 r. weszło bowiem w życie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, określające m.in.: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych.

Organ przywołał także stanowisko prawne wyrażone w tym zakresie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku sygn. akt II SA/Ke 218/23, który zwrócił uwagę na to, że wspomniany wyżej wyrok TK odroczył utratę mocy obowiązującej kontrolowanych przepisów na 6 miesięcy.

W świetle powyższego nie można uznać zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym za uzasadniony.

W opinii ŚPWIS nie można zgodzić się z twierdzeniem prezentowanym przez stronę, jakoby w toku postępowania doszło do naruszenia prawa przez PPIS

w K.. Należy zaznaczyć, że na każdym etapie prowadzonego postępowania PPIS należycie i w sposób wyczerpujący informował o podejmowanych działaniach, przysługujących stronie prawach i obowiązkach oraz konsekwencjach prawnych

i zdrowotnych wynikających z braku realizacji obowiązku szczepień ochronnych

u dziecka. PPIS w K. przedstawił aspekty prawne prowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych oraz egzekwowania obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym oraz podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Stronie przedstawiono szereg informacji

o charakterze edukacyjnym z zakresu szczepień ochronnych, mających na celu wyjaśnienie wątpliwości i przekonanie do zaszczepienia dziecka.

Niewątpliwie również PPIS w K., będący wierzycielem w sprawie, uprawniony był do podejmowania działań zmierzających do wykonania obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, w tym wystosowania upomnienia oraz wystawienia tytułu wykonawczego z 22 czerwca 2023 r., w którym określono obowiązek poddania małoletniej K. S. szczepieniom ochronnym, wskazując jako podstawę prawną art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b. i ust 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.

o zapobieganiu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

W ocenie ŚPWIS, organ I instancji w sposób indywidualny i jednostkowy ustosunkował się do podnoszonych przez pełnomocnika strony zarzutów odnosząc się bezpośrednio do przypadku K. S., a posiadaną przez siebie wiedzę na temat sytuacji małoletniej zaktualizował bezpośrednio przed wydaniem postanowienia z 19 września 2023 r.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze M. S. zarzucił postanowieniu z 17 listopada 2023 r. naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania. Skarżący powtórzył opisane już wyżej zarzuty sformułowane w zażaleniu w zakresie naruszenia:

- art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. (pkt 1 petitum skargi),

- art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (pkt 2 petitum skargi),

- art. 5 ust. 1 pkt 1 b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (pkt 3 petitum skargi) oraz

- art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP (pkt 6 petitum skargi).

Ponadto zarzucił naruszenie:

- art. 33 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy

o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, że skarżący może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. (pkt 4 petitum skargi),

- art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 126 k.p.a. w zw.

z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej (pkt 5 petitum skargi).

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji oraz umorzenie postępowania administracyjnego, a także

o zasądzenie koszów postępowania.

Wniósł również o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego "co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1

i pkt 2, ust. 11: Ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z dnia 5 grudnia 2008 r. (Dz.U. Nr 234, poz. 1570 t.j. z dnia 19 kwietnia 2013 r. (Dz.U. z 2013 r. poz.947) z art. 2, art. 30, 31 ust. 1, 2, 3 oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.".

Ewentualnie skarżący wniósł o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej "o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.".

Z uwagi na fakt, iż powyższe zagadnienia mają charakter prejudycjalny, skarżący wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunat Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

Rozwijając zarzuty skargi skarżący podniósł:

Ad. 1

W tytule wykonawczym wskazano jako podstawę prawną obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym przeciwko "gruźlicy, wzw typu b, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce, hib, streptococcus pneumoniae" - przepis art. 5 ust. 1 pkt 1b i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakażeń i ludzi. Powołane przez wierzyciela przepisy nie wymieniają w swojej treści listy chorób, przeciwko którym ma być zaszczepione dziecko. A zatem należy uznać, że wierzyciel nie podał podstawy prawnej żądania zaszczepienia dziecka przeciwko wskazanym chorobom, jak również "terminów, w których ma być dziecko zaszczepione w stosunku do poszczególnych szczepień.". Wobec tego zachodzi podstawa umorzenia postępowania.

Ad. 2-3

W "orzeczeniu TK z dnia 9 maja" zakwestionowano komunikat GIS jako źródło obowiązku w demokratycznym państwie prawa. Przywołując orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący podniósł, że akt normatywny uznany przez TK za niezgodny z Konstytucją nie powinien być stosowany przez sąd w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed orzeczenia Trybunału.

Podkreślił, że nie ma badań dotyczących bezpieczeństwa podanych wszystkich dawek szczepień, których liczba zmienia się co roku i powołał się na jedną "z ostatnich prac" wskazujących na zatrucie adiuwantami i konserwantami, której "dotychczas nikt (...) nie podważył". Wskazał też 25 krajów, w których szczepienia są dobrowolne i nie podlegają wymuszeniu w drodze grzywien podnosząc, że świadczy to o tym, że obowiązek szczepień w Polsce narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności, skoro w tych krajach dobrowolność szczepień nie powoduje szkody dla zdrowia publicznego.

Podkreślił, że Polska do dnia dzisiejszego nie wypełniła swoich zobowiązań dotyczących prawidłowego rejestrowania NOP (niepożądanych odczynów poszczepiennych), a rodzice dzieci, u których wystąpił NOP często spotykają się

z niechęcią lekarzy do wykonania tego obowiązku. Wątpliwości budzi również fakt, że rejestr jest prowadzony bez nadzoru sądu. Skarżący wskazał, że nikt do tej pory nie oszacował kosztów leczenia powikłań poszczepiennych, a mimo to twierdzi się, że szczepienia są bezpieczne i bilans korzyści wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych uzasadnia ich dalsze przymusowe wykonywanie.

Reasumując skarżący podniósł, że "szczepienia powinny być dobrowolne, zaś Państwo katolickie nie może narzucać swoim obywatelom konieczność szczepienia preparatem, w którego składzie znajdują się komórki aportowanych dzieci.".

Ad. 4

W ocenie skarżącego organem wyłącznie uprawnionym do ustalenia programu szczepień ochronnych jest Rada Ministrów, nie zaś Główny Inspektor Sanitarny, jak to przyjmuje Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny. Rada Ministrów nie wydała do dnia dzisiejszego programu zwalczania chorób zakaźnych w zakresie szczepień ochronnych, zatem jedynym aktem wiążącym obywateli w tym zakresie jest rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 18 sierpnia 2011 r. Przedmiotowy akt prawny określa, iż obowiązek szczepienia przeciw Haemophilus influenzae typu b obejmuje dzieci od 7 tygodnia życia do ukończenia 6 roku życia, przeciw gruźlicy obejmuje dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15 roku życia, a przeciwko pozostałych chorobom do ukończenia 19 roku życia. Zatem skarżący ma jeszcze czas na zaszczepienie dziecka przeciwko chorobom wymienionym w "tytułach wykonawczych", a obowiązek zaszczepienia dziecka przeciwko poszczególnym chorobom nie jest wymagalny.

Ad. 5

W treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wierzyciel nie odwołał się w najmniejszym stopniu do jakichkolwiek ustaleń faktycznych poczynionych przez siebie. W przypadku, gdy organ wyprowadza obowiązek dotyczący szczepień przeciwko poszczególnym chorobom od ukończenia przez dziecko określonego wieku, to musi wskazać, ile małoletnia ma lat i w związku z tym w jakim miesiącu, dniu ten obowiązek się zaktualizował. Zgodnie z art. 17 ust. 9 u.p.e.a. lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną ma obowiązek poinformować osobę obowiązaną do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W toku niniejszego postępowania wierzyciel oraz organ egzekucyjny nie ustalili, czy lekarz wzywał skarżącego do stawienia się w przychodni celem przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego. Podczas przeprowadzonego badania kwalifikacyjnego lekarz nie wypełnił wszystkich swoich obowiązków, m.in. obowiązków informacyjnych, co uniemożliwiło wykonanie szczepienia. Wierzyciel nie wskazał, kiedy - jego zdaniem - w stosunku do małoletniej stał się wymagalny obowiązek szczepienia przeciwko poszczególnym chorobom. Organ nie wskazał również czy stan zdrowia małoletniej pozwala na dokonanie iniekcji, tylko założył odgórnie bez zagłębiania się w istotę sprawy, że u małoletniej nie występują przeciwwskazania do podania szczepionki. Prawidłowe zaś przeanalizowanie okoliczności niniejszej sprawy, do czego organy były zobowiązane na mocy art. 7 k.p.a. prowadzi do wniosku, że obowiązek jest niewymagalny.

W treści zaskarżonego postanowienia oprócz wymienienia imienia i nazwiska córki zobowiązanego organ nie przytoczył żadnych ustaleń faktycznych, co wskazuje na to, iż wydając to postanowienie nie dokonywał w ogóle tych ustaleń. Zaskarżone postanowienie stanowi przytoczenie jedynie podstaw prawnych, co uniemożliwia merytoryczną ocenę stanowiska organu. Wobec tego należy stwierdzić, iż zaskarżone postanowienie nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 124 § 2 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a., co powoduje konieczność jego uchylenia.

Ad. 6

W ocenie skarżącego obowiązujące w Polsce przepisy dotyczące obowiązku szczepień ochronnych niezaprzeczalnie stanowią ingerencję w prawo do prywatności (prawo do decydowania o życiu osobistym) wyłączając możliwość podjęcia przez osoby obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom lub ich opiekunów prawnych lub faktycznych decyzji o odmowie poddania się szczepieniom. Obowiązek ten stanowi zatem z pewnością ingerencję w zasadę autonomii (samostanowienia) jednostki wiążącą się ściśle z nakazem poszanowania godności ludzkiej, a konkretnie z prawem decydowania przez nią o świadczeniach zdrowotnych, którym chce się ona poddać.

Wprowadzenie obowiązku szczepień nie było niezbędne, gdyż ryzyko wystąpienia epidemii chorób zakaźnych w świetle przedstawionych powyżej danych nie jest realne, a istnieją inne środki nie ingerujące w prawo do prywatności, które również pozwalają na zapobieżenie ich występowaniu (np. szczepienia akcyjne). Również art. 68 ust. 4 Konstytucji RP nakazujący władzom publicznym zwalczać choroby epidemiczne nie przesądza, czy środki zwalczania chorób epidemicznych powinny być stosowane na zasadzie dobrowolności, zgodnie z zasadą prawa do samostanowienia (art. 47 Konstytucji RP), czy przymusu leczniczego.

Należy uznać, iż wprowadzenie obowiązkowych szczepień ochronnych z jednej strony bez uzasadnienia medycznego ku temu, bez powołania funduszu odszkodowawczego, bez spełnienia warunków z art. 8 ust. 2 Konwencji stanowi jej naruszenie przez Polskę, jak również art. 31 ust. 3 Konstytucji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności postanowienia objętego skargą (art. 145 § 1

i 2 p.p.s.a.).

Na wstępie wyjaśnić należy, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy

o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1284 ze zm.), zwanej dalej ustawą, osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć stosownie do treści art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w art. 5 ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy zamieszczone w rozdziale 4 - poświęconym szczepieniom ochronnym. Wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych określa Minister do spraw zdrowia w drodze rozporządzenia (art. 17 ust. 10 pkt 1 i 2 ustawy).

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy osoby określone na podstawie zacytowanego wyżej art. 17 ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie natomiast

z treścią art. 17 ust. 2, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).

W stanie prawnym do 30 września 2023 r. (obowiązującym w dacie wystawienia tytułu wykonawczego w niniejszej sprawie), rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U.2022.2172 t.j.) określało wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, określało, w jakim przedziale wiekowym powstaje obowiązek zaszczepienia. § 5 tego rozporządzenia stanowił, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. Stosownie zaś do tego ostatniego przepisu, Główny Inspektor Sanitarny ogłaszał w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

Przytoczone wyżej regulacje stanowiły podstawę uznania obowiązku poddania małoletniej córki skarżącego szczepieniom ochronnym, za którego realizację odpowiedzialni są jej rodzice zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy. Z przepisów tych można bowiem wyinterpretować normę, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych (por. wyroki NSA: z 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 1433/20, z 29 stycznia 2010 r., II FSK 1494/08; dostępne w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych, podobnie jak inne wyroki powoływane niżej).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 2011 r. sygn. akt II OSK 32/11, wykonanie powyższego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym, co oznacza, że ustawowy obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Przez wymagalność należy zaś rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego.

W stanie faktycznym sprawy poza sporem jest, że małoletnia córka skarżącego nie została zaszczepiona przeciw: wzw typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzae typu B, poliomyelitis, pneumokokom, odrze śwince i różyczce, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. Wbrew twierdzeniom prezentowanym przez skarżącego, w sytuacji gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej w wymienionych wyżej chorób zakaźnych, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny. Nie ma przy tym racji autor skargi wskazując, że w tytule wykonawczym z 22 czerwca 2023 r. zostały wymienione takie choroby, jak gruźlica, hib i streptococcus pneumoniae (str. 3).

Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19), poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy, jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się zaś badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, czyli w istocie jest odmową poddania się temu obowiązkowi. W toku postępowania egzekucyjnego skarżący i jego żona wskazywali co prawda, że badanie kwalifikacyjne odbyło się 18 listopada 2019 r., a lekarz skierował córkę do poradni alergologicznej (pismo K. S. i M. S. z 19 listopada 2019 r), jednak z pisma "[...]" Sp. z o.o. NZOZ w K. z 27 kwietnia 2021 r. wynika, że rodzice nie zgłosili się z dzieckiem w celu wykonania zaległych, obowiązkowych szczepień ochronnych, a lekarze z ww. placówki nie stwierdzili u dziecka przeciwwskazań do szczepień. Okoliczności te zostały potwierdzone pismami z 29 czerwca 2021 r. i z 7 kwietnia 2022 r.; w piśmie z 29 czerwca 2021 r. stwierdzono wprost, że rodzice nie zgadzają się na szczepienie dziecka. Skarżący nie kwestionuje zresztą tego, że nie dysponuje zaświadczeniem lekarskim odraczającym obowiązek szczepień bądź stwierdzającym, że u jego córki występują przeciwskazania do wykonania szczepień ochronnych.

W toku postępowania egzekucyjnego skarżący złożył 2 zarzuty w oparciu o art. 33 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu

w sprawie egzekucji administracyjnej. Art. 33 § 2 u.p.e.a. wskazuje w pkt. 1 – 6 dopuszczalne podstawy zarzutu. Wierzyciel wypowiada się co do wniesionych zarzutów w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 34 § 2 i 3 u.p.e.a.).

Pierwszy z wniesionych przez skarżącego zarzutów dotyczył niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a., gdyż powołane przez wierzyciela przepisy nie wymieniają w swojej treści listy chorób, przeciwko którym ma być zaszczepione dziecko, a zatem wierzyciel nie podał podstawy prawnej żądania zaszczepienia dziecka przeciw wskazanym chorobom, jak również terminów,

w których ma być dziecko szczepione w stosunku do poszczególnych szczepień.

Należy zaznaczyć, że w przepisie art. 33 § 2 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym na datę wniesienia zarzutów, nie ma regulacji, na podstawie której można oprzeć zarzut na niespełnieniu przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. (możliwość taką przewidywał art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r.).

W obecnym stanie prawnym okoliczność, czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 u.p.e.a. kontroluje organ egzekucyjny i w razie stwierdzenia, że został wystawiony z naruszeniem powyższego przepisu, nie przystępuje do egzekucji, zawiadamiając o tym wierzyciela (art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Dla rozstrzygnięcia zasadności omawianego zarzutu istotnym jest natomiast fakt, że przepisy u.p.e.a. nie przewidują zarzutu opartego na niespełnieniu w tytule wykonawczym wymogów przewidzianych w art. 27 tej ustawy.

Z tego tylko powodu tak sformułowany zarzut nie mógł zostać uwzględniony przez wierzyciela.

Drugi z zarzutów dotyczył braku wymagalności obowiązku szczepień (art. 33

§ 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a., nie zaś art. 33 § 2 pkt 6c tej ustawy – jak wskazano w zarzutach; w art. 33 § 2 nie ma punktu 6c) sprowadzający się do tego, że:

1) Program Szczepień Ochronnych wydawany przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego. Akt tego rodzaju nie może stanowić podstawy decyzji wobec obywateli, jest jedynie aktem stosowania prawa, w ramach którego nie mogą być nakładane na obywateli obowiązki;

2) organ wskazuje, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej córki zobowiązanego jest wymagalny, jednak nie przedstawia na to żadnego dowodu. Brak jest w dokumentacji medycznej zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym dziecka, na podstawie którego lekarz by stwierdził, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej jest wymagalny;

3) ani rozporządzenie Ministra Zdrowia, ani ustawa nie precyzują wieku dziecka oraz ilości dawek szczepionek. W tym zakresie Komunikat GIS nakłada na obywateli nowy obwiązek, a zatem zgodnie z art. 87 Konstytucji musi mieć on formę co najmniej rozporządzenia. Zobowiązany ma czas na wykonywanie cyklu szczepień odmienny od komunikatu, który stanowi jedynie akt prawa wewnętrznego i należy przyjąć, iż data wskazana w komunikacie GIS nie stanowi o wymagalności obowiązku.

Odnosząc się do zarzutów opisanych w pkt 1) i 3) wskazać należy, że nie może być wątpliwości co do tego, że Komunikat GIS, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy, nie należy do źródeł prawa wymienionych w art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym nie był jednak w tym przypadku komunikat GIS, a regulacja ustawowa zawarta w art. 5 ust. 1 ustawy. Przyjęcie określonego kalendarza szczepień w formie komunikatu wynikało z konieczności uwzględnienia uwarunkowań medycznych, w tym czasu oraz rodzaju podawanych dzieciom szczepionek. Ustawodawca w przywołanym przepisie wyraźnie stanowi o obowiązku szczepień ochronnych, pozostawiając kwestie szczegółowe rozstrzygnięciu na niższych poziomach decyzyjnych (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2023 r. sygn. akt II OSK 3323/20).

Sądowi znany jest fakt wydania 9 maja 2023 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym orzeczono, że artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Wymienione przepisy we wskazanym zakresie tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909, a zatem utraciły moc z dniem 13 listopada 2023 r.

Wprawdzie tytuł wykonawczy wystawiony został w kontrolowanej sprawie 22 czerwca 2023 r., a więc po ogłoszeniu wyroku TK, jednak okoliczność ta nie miała wpływu na wynik sprawy. Jako podstawę prawną powstania u małoletniej córki skarżącego obowiązku szczepień organ egzekucyjny wskazał w tytule wykonawczym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy, określając w rubryce "5.Treść obowiązku", że wynika on bezpośrednio z przepisów prawa, a nie z komunikatu GIS. Niezależnie od tego, Sąd podziela w całości pogląd wyrażany już w orzecznictwie, zgodnie z którym konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, w okresie 6 miesięcy od ogłoszenia wyroku TK, czyli do czasu utraty ich mocy albo do dnia wejście w życie przepisów rozporządzenia regulujących kwestie, które ogłaszane były w komunikacie GIS. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych, co mogłoby zagrozić zdrowiu publicznemu (por. wyrok WSA w Kielcach z 27 września 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 258/23, wyrok WSA w Gdańsku z 3 sierpnia 2023 r., II SA/Gd 265/23).

Nadmienić dodatkowo należy, że od 1 października 2023 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. poz. 2077), które określa w sposób szczegółowy schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży tj. wykaz chorób objętych obowiązkiem szczepień i rodzaj stosownego szczepienia, liczbę dawek, wiek w którym powstaje obowiązek szczepienia i termin wykonania szczepienia.

W nawiązaniu do argumentacji skargi wskazać trzeba, że rozporządzenie jest konstytucyjnym źródłem prawa bez względu na to, czy wydaje je Rada Ministrów czy Minister do spraw zdrowia, tak jak w tym przypadku. Twierdzenie, że "organem wyłącznie uprawnionym do ustalenia programu szczepień ochronnych jest Rada Ministrów (...)" nie znajduje oparcia w przepisach, tym bardziej, że skarżący zdaje się je wywodzić wyłącznie z przedstawionych w skardze postulatów de lege ferenda (str. 9 skargi – ad. 4).

Nie sposób także zgodzić się ze skarżącym, który wyraża pogląd, że skoro "Rada Ministrów nie wydała do dnia dzisiejszego programu zwalczania chorób zakaźnych w zakresie szczepień ochronnych, zatem jedynym aktem wiążącym obywateli w tym zakresie jest Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 18 sierpnia 2011 r. (...) Zatem skarżący ma jeszcze czas na zaszczepienie dziecka przeciwko chorobom wymienionym w tytułach wykonawczych." (str. 10 skargi). Niezależnie od tego, że autor skargi nie zauważa faktu wejścia w życie przywołanego wyżej rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r., w którym w załączniku 1 zamieszczono schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, podkreślić trzeba, że w stanie prawnym obowiązującym przed 1 października 2023 r. nie ma podstaw do wnioskowania, że osoby które winny poddać się obowiązkowemu szczepieniu, mogą mu się poddać w dowolnym wybranym przez siebie czasie. Podzielenie poglądu skarżącego w tym względzie zniweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca wprowadzając szczepienia obowiązkowe, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowanie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienie osób podatnych na zakażenie. To bowiem obowiązkiem Państwowej Inspekcji Sanitarnej jest realizowanie zadań i celów określonych ustawą. Uzależnienie poddania szczepieniu dziecka skarżącego wyłącznie od jego woli, w granicach czasowych wskazanych przez skarżącego, przeczyłoby tym celom, stanowiąc zagrożenie nie tylko dla zdrowia dziecka skarżącego, ale również dla innych osób (tak NSA w wyroku z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2399/17).

Prawidłowo także organy oceniły jako niezasadny zarzut braku wymagalności obowiązku polegający na tym, że w dokumentacji medycznej nie ma zaświadczenia

o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym dziecka, na podstawie którego lekarz by stwierdził, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej jest wymagalny.

Wynikający z ustawy obowiązek poddania osoby małoletniej szczepieniom ochronnym aktualizuje się (staje się wymagalny) w dacie osiągnięcia określonego wieku (oznaczonego - do 30 września 2023 r. - w Programie Szczepień Ochronnych, zaś od tej daty w rozporządzeniu Ministra Zdrowia) i dopiero stwierdzenie zaświadczeniem lekarskim przeciwskazań do zaszczepienia dziecka powoduje, że termin wykonania tego obowiązku może zostać odroczony. Cytowany wyżej art. 17 ust. 2 ustawy wskazuje, że warunkiem zaszczepienia dziecka jest uprzednie wykonanie badania lekarskiego kwalifikacyjnego, aby wykluczyć przeciwskazania do wykonania szczepienia. Lekarz nie jest natomiast uprawniony do wystawienia zaświadczenia o wymagalności obowiązku szczepień ochronnych, którego brak

w dokumentacji medycznej zarzuca skarżący. Może on jedynie wydać zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). Wykonanie badania kwalifikacyjnego jest nierozerwalnie związane ze szczepieniem

i obciążało skarżącego, który powinien wraz z dzieckiem stawić się do właściwej placówki medycznej w celu podania córce szczepionki. Z akt sprawy wynika przy tym, że rodzice małoletniej, mimo wezwań, od kilku lat nie stawiają się wraz z córką do przychodni w celu zaszczepienia. Nie ulega także wątpliwości, że w dokumentacji medycznej nie ma żadnego zaświadczenia lekarskiego, które byłoby podstawą do odroczenia obowiązku szczepień, a tym samym do odroczenia jego wymagalności.

W świetle przedstawionych wyżej wywodów za prawidłowe należy uznać stanowisko obu orzekających w sprawie organów, które nie znalazły podstaw do uwzględnienia wniesionych zarzutów (art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a.). Z tych samych powodów nietrafne są zarzuty skargi oznaczone w jej petitum numerami: 1, 2, 3 i 4. Co do zarzutu oznaczonego pkt 4 wskazać dodatkowo należy, że w art. 33 § 1 u.p.e.a., mającym zastosowanie w sprawie, nie ma punktów. Formułując omawiany zarzut skargi jej autor nie uwzględnił zmiany przepisów u.p.e.a., która nastąpiła z dniem 30 lipca 2020 r. (Dz.U.2019.2070). Zarzut braku wymagalności obowiązku mógł być bowiem wnoszony na podstawie art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w stanie prawnym obowiązującym przed tą datą Tego samego błędu nie ustrzegł się także organ

w zaskarżonym postanowieniu wskazując, że "(...) nie można uznać zarzutu odnośnie braku wymagalności obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym na podstawie art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. za uzasadniony.". Uchybienie to nie ma jednak wpływu na wynik sprawy ani też nie pozbawia konieczności merytorycznego odniesienia się Sądu do zarzutu skargi oznaczonego jako pkt 4 (co zresztą nastąpiło wyżej). Norma wskazująca jako podstawę zarzutu brak wymagalności obowiązku z innego powodu niż odroczenie terminu wykonania obowiązku i rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej nie uległa bowiem zmianie, a jedynie po 30 lipca 2020 r. ustawodawca zamieścił ją w art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a., a nie jak wcześniej w art. 33 § 1 pkt 2 tej ustawy.

Jako niezasadny Sąd uznał również zarzut naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a.

w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (pkt 5 petitum skargi). Organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący i niezbędny dla rozstrzygnięcia ustalił stan faktyczny oraz ocenił zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawił w uzasadnieniu wydanego w sprawie postanowienia, odnosząc się do wszystkich kwestii mających znaczenie dla wyniku sprawy. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z wnioskami i ocenami przedstawionymi w zaskarżonym postanowieniu nie oznacza automatycznie, że naruszone zostały wskazane wyżej przepisy postępowania.

Wbrew zarzutom skargi, okoliczności sprawy ustalone zostały w sposób wystarczający dla rozstrzygnięcia w przedmiocie wniesionych zarzutów. Organ ustalił bowiem datę urodzenia córki skarżącego, a z dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, jaki był ustalony dla niej program szczepień ochronnych, których skarżący nie zrealizował.

Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącego, że doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r. nr 61 poz. 284) oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 w związku z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. Jak trafnie wskazano w wyroku NSA z 5 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1208/19, stanowiąc o prawie do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego w art. 8 ust. 2 Konwencji przyjęto, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia. Do podstawowych wartości zapisanych w Konstytucji RP należy ochrona zdrowia (art. 68 ust. 1 Konstytucji), dla której prawodawca konstytucyjny przewidział możliwość wprowadzania ustawowych ograniczeń w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Na organach państwa ciąży obowiązek stosowania środków prawnych dla gwarancji ochrony zdrowia publicznego, a w to wchodzi obowiązek zapobiegania chorobom przez określenie obowiązków jednostki, w tym obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl art. 83 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Możliwość wystąpienia po szczepieniu tzw. niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP), do których nawiązuje skarga, tej ocenie nie przeczy, ponieważ ze szczepieniem związane jest ryzyko wystąpienia NOP, co jednak w pierwszej kolejności zależy od oceny, czy prawidłowo dokonano badania kwalifikacyjnego.

Bez znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają argumenty skargi, że "nie ma badań dotyczących bezpieczeństwa podanych wszystkich dawek szczepień, których liczba zmienia się co roku (...) z przywołaniem jednej "z ostatnich prac" wskazujących na zatrucie adiuwantami i konserwantami, której "dotychczas nikt (...) nie podważył", czy też przywołanie 25 krajów, w których szczepienia są dobrowolne, co ma świadczyć – zdaniem autora skargi - że obowiązek szczepień

w Polsce narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności, skoro w tych krajach dobrowolność szczepień nie powoduje szkody dla zdrowia publicznego (str. 4-5).

Niezależnie od tego, że zadaniem sądu administracyjnego, orzekającego

o zgodności z prawem poddanych mu pod osąd aktów z zakresu administracji publicznej, nie jest weryfikacja prawdziwości i przeprowadzenie analizy tego rodzaju twierdzeń, powiedzieć trzeba, że argumentacja skargi w znaczącej części zmierza do podważenia samej zasady obowiązku szczepień ochronnych i należy ją oceniać

w kategoriach postulatu skierowanego do władzy ustawodawczej, a nie do władzy sądowniczej.

Tak samo trzeba ocenić twierdzenia dotyczące braku wypełnienia przez Polskę zobowiązań dotyczących prawidłowego rejestrowania NOP i nieoszacowania kosztów leczenia powikłań poszczepiennych. Co się zaś tyczy argumentu, że "szczepienia powinny być dobrowolne, zaś Państwo katolickie nie może narzucać swoim obywatelom konieczność szczepienia preparatem, w którego składzie znajdują się komórki aportowanych dzieci." (str. 9), wyjaśnić należy, że w świetle zasad ustrojowych ustanowionych w Konstytucji Rzeczpospolita Polska nie jest państwem katolickim, lecz świeckim, zaś władze publiczne zobowiązane są do zachowania bezstronności w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych, zapewniając swobodę ich wyrażania w życiu publicznym (art. 25 ust. 2).

Odnośnie do wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego Sąd podzielił pogląd ukształtowany w orzecznictwie, że wyłącznie wątpliwości sądu, a nie skarżącego, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy sądowo-administracyjnej. Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia z pytaniem prawnym w tej sprawie. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest bowiem wyrazem wskazywanych w Konstytucji powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (por. wyrok NSA z 16 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 717/20).

Jeśli chodzi o wniosek o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, to niezależnie od rozstrzygnięcia kwestii, który organ sądowniczy byłby co do zasady właściwy do rozstrzygnięcia pytania sformułowanego przez skarżącego: TSUE czy Europejski Trybunał Praw Człowieka

w Strasburgu (ETPCz) zgodnie z art. 45 Konwencji (jak wynika zresztą z treści tego wniosku skarżący myli oba Trybunały wnosząc o skierowanie pytania do TSUE

i o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez ETPCz), Sąd wskazuje, że nie znalazł podstaw i nie powziął wątpliwości uzasadniających skierowanie pytania prawnego o treści zaproponowanej w skardze. Ogólny interes społeczeństwa oraz interes indywidualny poszczególnych jednostek nie mogących poddać się szczepieniom ochronnym i z tego względu szczególnie narażonych na niebezpieczeństwo zachorowania bądź śmierci w przypadku epidemii choroby zakaźnej, do której powstania przyczynić mogą się jednostki, które pomimo braku przeciwskazań uchyliły się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych, sprzeciwia się uznaniu, że te szczególnego rodzaju przymusowe zabiegi medyczne wykonywane w stosunku do osób, wobec których nie stwierdzono przeciwskazań do poddania się szczepieniom, naruszają art. 8 ust. 1 Konwencji. Z twierdzenia, że obowiązek szczepień może zostać uznany za niezbędny w demokratycznym społeczeństwie wypływa wniosek, iż dopuszczalne jest stosowanie sankcji egzekucyjnych (finansowych) nakierowanych na doprowadzenie do wypełniania obowiązku szczepień (por. wyrok NSA z 5 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1208/19). Poza tym, u podstaw wątpliwości zgłaszanych przez skarżącego leży założenie, że polski system prawny nie przewiduje żadnego systemu odszkodowawczego dla rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, któremu przeczą regulacje zawarte w 17a ustawy. Przepis ten przewiduje sytuacje, w których osobie, u której w ciągu 5 lat od podania szczepionki albo szczepionek wystąpiły działania niepożądane wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego, przysługuje świadczenie kompensacyjne wypłacane z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych.

Z podniesionych wyżej względów Sąd uznał wniosek o zawieszenie postępowania za niezasadny.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.