Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 756/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Asesor sądowy Jakub Polanowski (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Woźny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 listopada 2023 r. nr UP-843/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. oddala skargę; II. przyznaje radcy prawnemu G. K.-P. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z 9 listopada 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes, Prezes ZUS, organ), po rozpoznaniu wniosku J. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), uchylił w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z 18 września 2023 r. nr 1875/2023 i na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 u.s.u.s. w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie), odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 16.359,35 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 10/2018-10/2019, w łącznej kwocie 15.462,92 zł, w tym z tytułu: składek - 10.679,92 zł odsetek liczonych na 11 sierpnia 2023 r. - 4.783,00 zł,

b) Fundusz Pracy za okres 10/2018-10/2019 z tytułu składek w kwocie 896,43 zł,

2. art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie pierwszej instancji w zakresie przedawnionych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres 9/2018.

W uzasadnieniu decyzji Prezes wskazał, że opisaną decyzją ZUS z 18 września 2023 r. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek. ZUS stwierdził, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Organ wskazał, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący dołączył: informację w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności; skierowanie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej: MOPS) do otrzymania pomocy żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2020 współfinasowanej z Europejskiego Funduszu Najbardziej Potrzebującym z 30 stycznia 2023 r.; umowę najmu lokalu mieszkalnego położonego w [...] przy ul. [...] zawartą 1 stycznia 2023 r.; orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 22 kwietnia 2020 r.

6 października 2023 r. ZUS wysłał stronie zawiadomienie o zakończeniu postępowania, a także o przysługującym prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma. Pismo zostało doręczone stronie 16 października 2023 r.

Organ podkreślił, że na okoliczność złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej strony, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich dokumentów uzyskanych i przedłożonych do sprawy, w tym wykazanych w decyzji ZUS z 18 września 2023 r., nr 1875/2023. Prezes ZUS wskazał, że jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 29 sierpnia 2023 r., skarżący: jest wdowcem, był mikroprzedsiębiorcą, nie pracuje zarobkowo, od 28 czerwca 2022 r. pobiera świadczenie przedemerytalne w wysokości 1.350,00 zł brutto, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, ponosi stałe wydatki (inne w wysokości 1.200,00 zł, koszty leczenia w wysokości 200,00 zł), prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada zobowiązań pieniężnych, nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych oraz wierzytelności, nie ma możliwości poprawy sytuacji materialnej, utrzymuje się ze świadczenia przedemerytalnego, jak również, co jakiś czas, z prac dorywczych, sytuacja zdrowotna nie pozwala mu na podjęcie konkretnej pracy zarobkowej.

Prezes wyjaśnił, że w celu rozpatrzenia sprawy ZUS skorzystał z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych oraz Centralnej Ewidencji Pojazdów. Na ich podstawie organ ustalił, że skarżący: 31 października 2019 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej; pobiera świadczenie przedemerytalne, które wynosi 1.600,00 zł brutto (1.456,64 zł, netto), świadczenie przysługuje do 2 grudnia 2026 r., czyli do osiągnięcia wieku uprawniającego do ubiegania się o świadczenie emerytalne; nie jest właścicielem/współwłaścicielem nieruchomości; jest właścicielem przyczepy lekkiej marki SAM z 1999 r. o zbyt niskiej wartości rynkowej do dokonania zastawu skarbowego. Organ wskazał, że w decyzji z 18 września 2023 r., nr 1875/2023, ZUS prawidłowo stwierdził, że należności figurujące na koncie strony, jako płatnika składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy za okres od października 2018 r. do października 2019 r. są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Przedawnieniu uległy natomiast wykazane były w sentencji opisanej decyzji ZUS składki na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za wrzesień 2018 r.

Organ wyjaśnił że celem rozstrzygnięcia wniosku, dokonał analizy zgromadzonego materiału dowodowego w oparciu o przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Prezes ZUS przywołał art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. regulujący przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek i stwierdził, że wobec tego, że żaden z tych przypadków nie wystąpił, nie zachodziły podstawy do umorzenia należności z tytułu składek z powodu całkowitej ich nieściągalności.

W ocenie organu prawidłowo również stwierdził ZUS, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Jak podniósł organ, wskazane przez stronę problemy zdrowotne (związane z przebytym zabiegiem wszczepienie bajpasów i wynikające z orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności z 22 kwietnia 2020 r.) utrudniają stronie codzienną egzystencję, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają strony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Źródłem utrzymania skarżącego jest świadczenie przedemerytalne, które jest wypłacane niezależnie od jego stanu zdrowia. W sprawie brak jest informacji o konieczności sprawowania przez stronę opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Zatem nie zachodzi przesłanka dotycząca sytuacji zdrowotnej wynikająca z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Zdaniem organu, nie zachodzi również w sprawie przesłanka umorzenia dotycząca sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący oświadczył, że ponosi inne miesięczne opłaty w łącznej wysokości 1.200,00 zł i koszty związane z leczeniem w kwocie 200,00 zł. Z akt sprawy nie wynika, aby zalegał z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody itp. Natomiast podniesione okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. Prezes wskazał, że analiza ustalonych w postępowaniu faktów nie prowadzi do wniosku, że sytuacja skarżącego nosi znamiona ubóstwa. Skarżący posiada źródło dochodu, które umożliwia mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowo-konsumpcyjnych. Z przedłożonego przez stronę skierowania z MOPS do otrzymania pomocy żywnościowej wynika, że przyznano jej pomoc, z uwagi na niepełnosprawność. W ocenie organu, jeżeli brak środków finansowych nie pozwala stronie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, to kwalifikuje się ona do objęcia pomocą społeczną.

Prezes ZUS podkreślił, że dokonał ponownej weryfikacji stanu zadłużenia na Pana koncie płatnika składek i ustalił, że należności za wrzesień 2018 r. uległy przedawnieniu. Dlatego zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ uchylił decyzję ZUS z 18 września 2023 r. nr 1875/2023 w całości i orzekł jak w sentencji.

W skardze do Sądu skarżący zażądał uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, gdyż jest dla niego krzywdząca. Wskazał, że Prezes ZUS nie przychylił się do jego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek. Jak wskazał skarżący, organ argumentował to tym, że "z uwagi na [...] osobę [skarżącego] nie dojdzie do umorzenia niezapłaconych [...] składek". Skarżący zaznaczył, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Chwilą wymagalności składek jest dzień, w którym powinny one zostać opłacone do ZUS przez płatnika. Skarżący dołączył do skargi zaświadczenie z MOPS o niekorzystaniu z pomocy społecznej, podnosząc, że nie przyznano mu świadczeń socjalnych z powodu pobieranego świadczenia przedemerytalnego. Skarżący podkreślił, że w związku z opisanym stanem faktycznym, skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. Podniósł też, że z uwagi na "inne nieznane w tej sprawie dowody i rozbieżności Organ II instancji może wznowić na podstawie art. 145 k.p.a. ponownie zakończone postępowanie przed przesłaniem skargi" do Sądu.

W odpowiedzi na skargę Prezes, popierając stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi.

Na rozprawie przed Sądem ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej świadczonej z urzędu i oświadczył, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę przedmiotowej decyzji stanowiły przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Przez należności z tytułu składek ustawa rozumie składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowe opłaty (art. 24 ust. 2). Wyjątek od zasady umarzania należności tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności przewiduje art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.

Jak wynika z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność w rozumieniu ustawy, dająca podstawę do umorzenia należności zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podkreślenia wymaga, że opisane w cytowanym przepisie przesłanki mają charakter wyczerpujący. Oznacza to, że wskazany przepis stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

W świetle zaś art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie zatem od przesłanek nieściągalności określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., w przypadku osób będących płatnikami składek, organ zobowiązany jest rozważyć możliwość umorzenia należności z uwagi na okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Z tego ostatniego przepisu wynika, że organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powyższego wynika, że przepisy rozporządzenia umożliwiają zatem organowi umorzenie należności z tytułu składek w szczególnych, wyjątkowych sytuacjach.

Oceniając zasadność zaskarżonej decyzji, w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii przedawnienia zobowiązań objętych wnioskiem o umorzenie. Decyzja o umorzeniu zaległości ma bowiem charakter wtórny wobec stwierdzenia ich wygaśnięcia z uwagi na upływ terminu przedawnienia. O umorzeniu zaległości na podstawie art. 28 u.s.u.s. można orzekać tylko wówczas, gdy one istnieją i mogą być egzekwowane, w tym nie wygasły uprzednio poprzez upływ terminu przedawnienia.

Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem nie mającym znaczenia w sprawie niniejszej.

W świetle tego przepisu, co do zasady należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Za datę wymagalności składek przyjmuje się dzień, w którym powinny one zostać opłacone do ZUS przez płatnika.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że w dacie orzekania przez organ pierwszej instancji, z powodu przedawnienia, nie istniały już zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za sierpień 2018 r. – co potwierdził ZUS w decyzji z 13 września 2023 r., nr 52/2023, którą organ ten umorzył postępowanie w sprawie wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek w części dotyczącej sierpnia 2018 r. (k. 34 akt adm.). Ponadto nie kwestionowane jest przez stronę, że uchylając zaskarżoną decyzją decyzję organu I instancji, Prezes umorzył postępowanie I instancji w zakresie przedawnionych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za wrzesień 2018 r.

Skarżący wskazał w skardze na treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s., co wskazywałoby, że zarzuca wadliwość ustaleń organu w zaskarżonej decyzji co do kwestii przedawnienia. Jednakże poza przywołaniem brzmienia tego przepisu, nie sprecyzował w skardze uchybień, jakich jego zdaniem organ dopuścił się w tym zakresie. Uchybień takich nie dopatrzył się z urzędu Sąd. Zaskarżona decyzja zawiera prawidłowe rozstrzygnięcie co do umorzenia postępowania w zakresie żądania umorzenia przedawnionych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za wrzesień 2018 r., zaś decyzja organu I instancji z 13 września 2023 r., nr 52/2023, prawidłowo orzeka o umorzeniu postępowania co do wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek za sierpień 2018 r. Nie budzi wątpliwości Sądu, że pozostałe należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, albowiem najwcześniejszy termin ich przedawnienia (odnoszący się do składek za październik 2018 r., stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s.) upływał 14 listopada 2023 r., zaś zaskarżona decyzja została wydana 9 listopada 2023 r. Ponadto w aktach sprawy znajduje się sporządzony przez pracownika ZUS wykaz należności, których termin przedawnienia przypada w ciągu najbliższych sześciu miesięcy na datę 8 września 2023 r. (k. 50 akt adm.).

Oznacza to, że o ile w dacie orzekania przez Prezesa ZUS przedawnione były należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za sierpień i wrzesień 2018 r., co – jak wskazano wyżej – znalazło prawidłowe odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji i w decyzji ZUS z 13 września 2023 r., nr jw., to pozostałe należności w dacie wydania zaskarżonej decyzji istniały i mogły być egzekwowane.

Odnosząc się do oceny stanowiska organu co do odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy za okres od października 2018 r. do października 2019 r. w łącznej kwocie 16.359,35 zł, Sąd uznał je za zgodne z prawem.

W pierwszej kolejności zauważyć trzeba, że w rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS stwierdził brak spełnienia przez skarżącego przesłanki całkowitej nieściągalności, co zostało szczegółowo uzasadnione w zaskarżonej decyzji w odniesieniu odrębnie do każdej z przesłanek wymienionych przez ustawodawcę w cytowanym wyżej przepisie art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Sąd podziela przedstawione w zaskarżonej decyzji stanowisko organu w tej kwestii. Skarżący nie sprecyzował w skardze zarzutów co do tej części rozstrzygnięcia organu, a Sąd nie dopatrzył się w tym zakresie jakichkolwiek naruszeń prawa. Organ prawidłowo przywołał treść tego przepisu, dokonał jego należytej wykładni oraz stwierdził, że: przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie jest spełniona, gdyż skarżący nie zmarł; brak jest dokumentów świadczących, że w stosunku do strony wydano orzeczenia określone w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. ani o tym, że zachodziły okoliczności wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 4, 4b i 4c u.s.u.s.; choć skarżący zaprzestał prowadzenia działalności, to istnieje majątek, z którego można egzekwować należności (art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.); wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, która wynosi 16 zł (art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.); organy wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie stwierdziły braku majątku, z którego możnaby prowadzić egzekucję; nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż w stosunku do strony nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, na chwilę obecną nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione organy, a na obecnym etapie przedwczesnym byłoby twierdzić, że nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zdaniem Sądu, prawidłowo również ocenił Prezes, że w sprawie nie zachodziły opisane w § 3 rozporządzenia w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przesłanki umorzenia należności z tytułu składek.

Niewątpliwie w sprawie nie ma zastosowania przesłanka umorzenia wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż strona nie prowadzi już działalności gospodarczej, a tym samym nie może być mowy o tym, że strona poniosła straty materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia tej działalności.

Zasadnie też organ ocenił, że w sprawie nie zachodziła przesłanka umorzenia należności składkowych opisana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, odnosząca się do przewlekłej choroby strony lub konieczności sprawowania przez stronę opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Skarżący nie został zatem zaliczony do umiarkowanego ani do znacznego stopnia niepełnosprawności. Bezsprzecznie więc schorzenia skarżącego nie uzasadniają konieczności pomocy innych osób w zaspokajaniu jego podstawowych potrzeb życiowych. Organ nie kwestionował przy tym podnoszonej przez skarżącego okoliczności, że jest po przebytej operacji z zakresu kardiochirurgii, polegającej na wszczepieniu tzw. bajpasów. Organ stwierdził, że nie neguje trudnej sytuacji zdrowotnej skarżącego i "podchodzi do niej ze zrozumieniem". Trafnie jednak Prezes ZUS dostrzegł, że chociaż wskazane przez stronę problemy zdrowotne są dla niej utrudnieniem w codziennej egzystencji, to nie dają podstawy do umorzenia należności w oparciu o powołany przepis. Przepis ten bowiem wskazuje na podstawę umorzenia opisanych należności z tytułu składek wynikającą nie tylko z faktu istnienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, lecz wymaga również stwierdzenia obiektywnego skutku tej choroby, która pozbawia – w sposób obiektywny – możliwości uzyskania dochodu przez stronę. Jak wskazał organ, źródłem utrzymania strony jest świadczenie przedemerytalne, które jest wypłacane niezależnie od jej stanu zdrowia. Bezsporne jest też, że strona nie powoływała się w sprawie na okoliczność konieczności sprawowania przez nią opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Sąd podziela także stanowisko organu w zakresie, w jakim ocenił on, że skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. To oznacza, że organ może, lecz nie musi udzielić takiej ulgi stronie, nawet w przypadku spełnienia przez nią omawianej przesłanki. Świadczy o tym użycie w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia terminu "może". Nawet więc, gdy organ stwierdzi wystąpienie omawianej przesłanki, nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych (zob. wyrok NSA z 8 sierpnia 2018 r., I GSK 1830/18).

W ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Wbrew subiektywnemu przekonaniu skarżącego, który ocenia tę decyzję jako krzywdzącą dla niego, organ dążył do pełnego wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności, w tym występował z zapytaniami do skarżącego, zobowiązując go do udzielenia szczegółowych informacji o jego stanie rodzinnym i majątkowym oraz do złożenia niezbędnych dokumentów. Ustalenia organu oparte zostały o zebrane w sprawie dowody, szczegółowo przeanalizowane i poddane ocenie, zgodnie z wymogami art. 80 k.p.a. Organ rozważył wyczerpująco wszystkie istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego, które – zgodnie z powołanymi przepisami – powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, a którymi dysponował. Prezes ZUS opierał się przy tym nie tylko na danych zaoferowanych przez samą stronę, ale też z urzędu dokonał sprawdzenia wpisów w powszechnie dostępnych rejestrach. Zauważyć trzeba, że skarżący miał zagwarantowane prawo czynnego udziału w postępowaniu, w tym pełną możliwość wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki.

Pamiętać przy tym trzeba, że w sprawie, której przedmiotem jest udzielenie ulgi, to rzeczą zobowiązanego do zapłaty jest wykazanie podstaw do jej przyznania. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ciężar dowodzenia okoliczności mających uzasadniać istnienie przesłanek umorzenia spoczywa na wnioskodawcy, albowiem z faktu ich istnienia wywodzi on korzystne dla siebie skutki prawne (zob. wyroki NSA z: 29 maja 2013 r., II GSK 430/12 i 9 października 2013 r., II GSK 922/12). Okoliczności związane ze stanem majątkowym, finansowym, rodzinnym i zdrowotnym oraz o ponoszonych wydatkach z natury rzeczy są możliwe do ustalenia wyłącznie we współpracy z osobą wnioskującą o ulgę.

Inaczej mówiąc, z uwagi na brzmienie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie tych przepisów na organie nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy. W postępowaniu tym to nie ZUS, lecz wnioskodawca ma obowiązek przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ustawodawca ukształtował zatem w tym przypadku w taki sposób stan prawny, że oparł postępowanie dowodowe w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę, a tym samym zdecydował o przeniesieniu ciężaru dowodowego na stronę, która z określonych faktów wywodzi dla siebie skutki prawne. Ciężar wykazania spełnienia przesłanek, od których uzależnione jest umorzenie należności z tytułu składek obciąża zatem osobę, która wnosi o umorzenie tych należności (zob. wyrok NSA z 22 marca 2024 r., I GSK 345/23).

W rozpoznawanej sprawie organ, bazując na dowodach przedstawionych przez skarżącego, stwierdził, że skarżący: jest wdowcem, był mikroprzedsiębiorcą, nie pracuje zarobkowo, od 28 czerwca 2022 r. pobiera świadczenie przedemerytalne, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, ponosi stałe wydatki ("inne" w wysokości 1.200,00 zł, koszty leczenia w wysokości 200,00 zł), prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie posiada zobowiązań pieniężnych, nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych ani wierzytelności, nie ma możliwości poprawy sytuacji materialnej, utrzymuje się ze świadczenia przedemerytalnego, jak również, co jakiś czas, z prac dorywczych, sytuacja zdrowotna nie pozwala mu na podjęcie konkretnej pracy zarobkowej.

Zarazem organ – na podstawie danych wygenerowanych z systemu informatycznego i rejestrów centralnych (Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych oraz Centralnej Ewidencji Pojazdów) – ustalił, że skarżący: 31 października 2019 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej; pobiera świadczenie przedemerytalne w kwocie 1.600,00 zł brutto (1.456,64 zł, netto), które przysługuje do 2 grudnia 2026 r. (do osiągnięcia wieku emerytalnego); nie jest właścicielem/współwłaścicielem nieruchomości; jest właścicielem przyczepy lekkiej marki SAM z 1999 r. o zbyt niskiej wartości rynkowej do dokonania zastawu skarbowego.

Zauważyć też należy, że w niniejszej sprawie, organ pismem z 17 sierpnia 2023 r. szczegółowo wyjaśnił podstawy umorzenia zaległości (odsetek od zaległości), wskazał na niezbędne dokumenty, które winny zostać złożone w postępowaniu oraz pouczył o skutkach ich niezłożenia. W piśmie tym organ poinformował stronę, że "Rozstrzygnięcie, czy w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za umorzeniem należności jest uzależnione od udowodnienia przez zobowiązanego, że ze względu na jego sytuację materialną i rodzinną uregulowanie zaległości spowodowałoby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Zamknięty katalog przesłanek umorzenia zawiera Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej i nie można go poszerzać. Wskazał również – w kontekście spoczywającego na stronie obowiązku wykazania przesłanek umorzenia należności z tytułu składek – na konieczność wyczerpującego udokumentowania przez stronę (w zakreślonym terminie) jej trudnej sytuacji materialnej: "w terminie 14 dni od daty otrzymania tego pisma może Pan uzupełnić wniosek o dokumenty potwierdzające trudną sytuację rodzinną i materialną, aktualne dokumenty dotyczące bieżących wydatków mieszkaniowych - np. opłat za energię elektryczną, gaz, telefon, aktualne dokumenty potwierdzające zadłużenie z tytułu innych zobowiązań i ich spłatę, zaświadczeń o korzystaniu z różnych form pomocy społecznej (w przypadku korzystania z pomocy) oraz inne dokumenty, które w Pana ocenie mogą mieć wpływ na rozpatrzenie sprawy" (k. 12-13 akt adm.).

W odpowiedzi na to wezwanie skarżący złożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, oświadczenie o nieotrzymywaniu pomocy publicznej de minimis, formularz informacji przy ubieganiu się o taką pomoc oraz recepty i dokumenty potwierdzające zakup lekarstw (zob. k. 16-27 akt adm.). W złożonym oświadczeniu wskazał, że jego dochodem jest świadczenie przedemerytalne (w kwocie 1.350 zł, przy czym organ z urzędu ustalił, że faktyczna jego wysokość to 1.456,64 zł) oraz zdawkowo jedynie wspomniał, że utrzymuje się "od czasu do czasu z prac dorywczych", z których osiąganego dochodu nie ujawnił organowi. Wskazał przy tym, że "zdrowie nie pozwala [mu] na podjęcie konkretnej pracy zarobkowej". Podkreślił, że stałe wydatki, jakie ponosi, obejmują 1.200 zł z tytułu czynszu z umowy najmu mieszkania i 200 zł z tytułu wykupu leków, badań i wizyt lekarskich. Jednocześnie skarżący oświadczył stanowczo, że nie ponosi żadnych "innych opłat eksploatacyjnych (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel itp.)" ani wydatków "z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, bez opłat eksploatacyjnych)". Wskazał, że jest wdowcem, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie zamieszkują z nim żadne inne osoby spokrewnione ani niespokrewnione. Oświadczył też, że nie korzysta z innych form pomocy ani wsparcia, nie posiada żadnych zobowiązań pieniężnych, w tym nie posiada żadnego zadłużenia (np. z tytułu czynszu za najem), nie zaciągał pożyczek od innych osób.

Nie ulega jednak wątpliwości, że zadeklarowane przez stronę wydatki, jakie ponosi, obejmują jedynie koszty najmu mieszkania (1.200 zł) i koszty leczenia (200 zł). W świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego jest jednak oczywiste, że nie są to jedyne wydatki, jakie trzeba ponosić w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, by wymienić przykładowo wydatki na: podstawową odzież, obuwie, środki czystości, czy artykuły spożywcze. Co więcej osoby zajmujące lokale mieszkalne zobowiązane są – co do zasady – do ponoszenia związanych z tym opłat eksploatacyjnych, w tym za energię elektryczną, gaz, wodę etc. Jak wspomniano wyżej, skarżący nie zadeklarował ponoszenia jakichkolwiek wydatków związanych z kosztami zakupu odzieży, obuwia, środków czystości, artkułów spożywczych. Jednocześnie oświadczył wyraźnie, że nie ponosi żadnych opłat dotyczących eksploatacji lokalu mieszkalnego, poza czynszem z najmu tego lokalu. Ponadto, jak już wskazano, w złożonym oświadczeniu ujawnił jedynie wysokość świadczenia przedemerytalnego, natomiast nie ujawnił kwoty dochodu uzyskiwanego z podejmowanych "od czasu do czasu z prac dorywczych", zastrzegając jedynie, że "zdrowie nie pozwala [mu] na podjęcie konkretnej pracy zarobkowej". Oświadczył też, że nie korzysta z innych form pomocy ani wsparcia, nie posiada żadnych zobowiązań pieniężnych, w tym nie posiada żadnego zadłużenia (np. z tytułu czynszu za najem), nie zaciągał pożyczek od innych osób (k. 19-21v akt adm.).

Zdaniem Sądu, powyższe okoliczności świadczą o tym, że skarżący nie wykazał, do czego był zobowiązany na podstawie art. 3 § 1 rozporządzenia, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, o których umorzenie się ubiega, gdyż opłacenie tych należności pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Niewątpliwie skarżący nie ujawnił organowi konkretnej wysokości wynagrodzenia, jakie uzyskiwał z prac dorywczych. Natomiast porównanie wysokości ujawnionego przez skarżącego dochodu (ze świadczenia przedemerytalnego) do wysokości zadeklarowanych przez niego wydatków prowadzi do wniosku, że na opłacenie pozostałych, koniecznych kosztów utrzymania, takich jak przykładowo koszty zakupu: podstawowej odzieży, obuwia, środków czystości, artykułów spożywczych, które skarżący jednak musi kupić (niezależnie od otrzymywanej pomocy żywnościowej otrzymywanej z PCK Oddział w Biłgoraju oraz przy założeniu, że jak skarżący oświadczył, nie uzyskuje on żadnych innych świadczeń socjalnych), pozostaje skarżącemu mniej niż 2 złote dziennie. Różnica pomiędzy kwotą świadczenia przedemerytalnego i wysokością łączną czynszu i kosztów leczenia wynosi 56,64 zł.

Mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego nie sposób przyjąć, że kwota taka pozwoliłaby skarżącemu na poniesienie opisanych wyżej, koniecznych przecież kosztów jego utrzymania, niezależnie od tego, że koszty te nie zostały przez niego zadeklarowane. Pamiętać trzeba, że strona nie wskazała wyraźnie źródeł pokrycia wszystkich niezbędnych kosztów swojego utrzymania, gdyż nie ujawniła wysokości rzeczywistej uzyskiwanego wynagrodzenia z tytułu wykonywania prac dorywczych, które wszakże mogą stanowić istotny składnik jej budżetu domowego, a zarazem neguje otrzymywanie jakiegokolwiek wsparcia finansowego i to nie tylko ze środków pomocy społecznej (poza możliwością korzystania z pomocy rzeczowej – żywnościowej), ale również wsparcia ze strony innych osób, to jest zwłaszcza członków rodziny czy też innych osób, a zarazem – co bezsporne – strona zadeklarowała, że nie posiada jakichkolwiek oszczędności. Zważywszy na to, że skarżący bezsprzecznie nie ujawnił całości swoich dochodów, które uzyskuje, zasadna była – zdaniem Sądu – ocena organu, że skarżący nie wykazał zaistnienia opisanej przesłanki umorzenia należności składkowych. Podkreślenia wymaga bowiem, że tylko wszechstronne, a zarazem niebudzące jakichkolwiek wątpliwości przedstawienie przez stronę swojej sytuacji życiowej, w tym swojego stanu finansowego i majątkowego, umożliwia organowi udzielenie wnioskowanej przez stronę ulgi.

Organ zasadnie zatem uznał, że skarżący nie wykazał w sposób rzetelny, że opłacenie należności z tytułu zaległości składkowych pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Stwierdzić należy raz jeszcze, że z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika również, aby w przypadku skarżącego zachodziły szczególne okoliczności wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, to jest poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżący nie wskazał też żadnych okoliczności potwierdzających zaistnienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia – to jest, że sprawuje osobistą i stałą opiekę nad członkiem rodziny i że okoliczność ta pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ prawidłowo także stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z opisanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności składkowych.

Należy zauważyć, że w złożonym w niniejszej sprawie (na etapie postępowania sądowego) sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał na odmienne (aniżeli w toku postępowania administracyjnego) nokoliczności dotyczące jego sytuacji finansowej i materialnej. W szczególności oświadczył, że ponosi koszty energii elektrycznej wynajmowanego mieszkania przy ul. [...] w [...] (przedstawił fakturę wystawioną na niego, jako na nabywcę energii elektrycznej), wskazał, że posiada zadłużenie z tytułu czynszu za najem w kwocie około 3.000 zł, że zaciągnął pożyczki od innych osób (przyjaciół i kolegów) w kwocie łącznej 15.000 zł. Okoliczności te nie mogą mieć jednak wpływu na ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, albowiem Sąd ocenia tę decyzję według stanu z daty jej wydania. Nie oznacza to jednak, że okoliczności, na które skarżący powołuje się aktualnie w postępowaniu sądowym, nie mogą zostać wykorzystane w kolejnym wniosku o tę samą ulgę. Wnioski w tym przedmiocie mogą być bowiem ponawiane, jeśli zaistnieją nowe (nieznane dotychczas organowi) podstawy, które mogą prowadzić do umorzenia powstałych zaległości.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skarżącego, podkreślenia wymaga, że zdaniem Sądu, w świetle przedstawionych powyżej argumentów, zakres dokonanych przez organ ustaleń świadczy o tym, iż rozstrzygnięcie organu zostało poprzedzone analizą sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącego, a sam organ, niezależnie od tego, że to na skarżącym ciążył obowiązek wykazania spełnienia przesłanek zastosowania wnioskowanej ulgi, z urzędu podjął działania zmierzające do wyjaśnienia sytuacji strony, a następnie dokonał wszechstronnego rozważenia przesłanek umorzeniowych. Sam fakt, że wynik tego postępowania nie dał oczekiwanego przez stronę rezultatu nie świadczy o tym, że doszło do naruszenia przepisów. Należy bowiem pamiętać, iż kryterium oceny w tym zakresie wyznacza art. 28 ust. 1, 2 i 3 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zaś obowiązek wykazania istnienia przesłanek umorzenia należności składkowych spoczywa na wnioskodawcy. Ponownie należy w tym miejscu podnieść, że skarżący nie wykazał w sposób wyczerpujący swojej sytuacji finansowej i majątkowej, a przedstawione przez niego – w toku postępowania administracyjnego okoliczności – prowadzą do tego, że pozostają wątpliwości co do jego sytuacji życiowej, zwłaszcza zważywszy na wspomnianą okoliczność, że dochody, których wysokość strona ujawniła organowi, z całą pewnością nie pozwalają na pokrycie całości kosztów jego utrzymania.

Wskazać też trzeba, że skarżący ani jego pełnomocnik nie wnosili o dopuszczenie dowodu z dołączonego do skargi dokumentu w postaci zaświadczenia MOPS w [...] z 12 grudnia 2023 r. potwierdzającego brak korzystania przez skarżącego z pomocy społecznej w latach 2022-2023. Podstaw do tego nie dopatrzył się również z urzędu Sąd, albowiem art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) stanowi, że Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu, określone w tym przepisie przesłanki nie zostały spełnione w niniejszej sprawie, zwłaszcza, że organy nie kwestionowały podnoszonej przez stronę okoliczności, że nie korzystała dotychczas ze świadczeń z pomocy społecznej. Podkreślić trzeba, że to w gestii skarżącego jest zwrócenie się do organu o wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją, jeśli jego zdaniem zachodzą ku temu podstawy określone w art. 145 k.p.a. Niezależnie do tego, może on też – jak wskazano wyżej – ponownie zwrócić się do organu o umorzenie należności składkowych, zwłaszcza gdy uważa, że pojawiły się nowe, nieznane dotychczas organowi, podstawy do ich umorzenia.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Orzekając w przedmiocie kosztów postępowania Sąd, stosownie do art. 250 § 1 p.p.s.a., przyznał ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd ustalił wysokość wynagrodzenia na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935; dalej: rozporządzenie z 22 października 2015 r.) i określoną w tym przepisie kwotę 480 zł podwyższył o podatek od towarów i usług na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia z 3 października 2016 r. Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2023 r. poz. 2437; dalej: rozporządzenie z 3 października 2016 r.).

Sąd nie zastosował stawki z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia z 3 października 2016 r., gdyż odsyłający do tego przepisu § 4 ust. 1 powołanego rozporządzenia wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2023 r., SK 53/22 (Dz. U. z 4 maja 2023 r. poz. 842) został częściowo uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zd. 2 i art. 92 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis traci moc w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu z 22 października 2015 r. Dlatego też, mając na uwadze sentencję omawianego wyroku TK, przyznano ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie z uwzględnieniem stawki przewidzianej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia z 22 października 2015 r.

Z tych wszystkich względów, Sąd orzekł jak w sentencji.