Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 230/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 7, 77,80 i 81
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: Art. 17, art. 17b ust. 1  pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 230/24 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 kwietnia 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski, Asesor WSA Magdalena Gawlikowska, , Protokolant: Starszy Referent Monika Kostecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2024 r., sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 12 grudnia 2023 roku, nr SKO.ŚR/4111/1246/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie:

Zaskarżoną przez A. M., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 12 grudnia 2023 r., znak: SKO.ŚR/4111/1246/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia 30 października 2023 r. nr GOPS/52524/239/22/23 o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. O.

Powyższa decyzją zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 30 października 2023 r. nr GOPS/52524/239/22/23 Wójt Gminy C. orzekł o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji powołał treść przepisów art. 17 ust. 1 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidzkiej z niezdolnością do pracy i wymaga pomocy osób drugich - na stałe, wydanym w dniu 20 marca 1990 r. przez Obwodową Komisję Lekarską ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w Miechowie.

Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 12 października 2023 r. ustalono, że skarżąca systematycznie opiekuje się matką w zakresie niezbędnym do jej prawidłowego funkcjonowania. Niemniej jednak rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym, wg oświadczenia skarżącej nastąpiła z dniem 1 października 2023 r., nie zachodzi więc zależność przyczynowo - skutkowa pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym przez skarżącą, a datą powstania niepełnosprawności matki.

Organ zaznaczył, że komisja lekarska zaliczyła matkę skarżącej do pierwszej grupy inwalidzkiej w dniu 20 marca 1990 r., a więc kiedy miała ona 59 lat, a pomiędzy datą ustalenia niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a datą rezygnacji z zatrudnienia osoby sprawującej opiekę zachodzi różnica 33 lat. Fakt ten stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wójt zwrócił również uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 24 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał Konstytucyjny zróżnicował prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu prze nią wieku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazując na jego niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał wskazał, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani wykreowanie nowego prawa do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób opiekujących się osobami niepełnosprawnymi, które nabyły w wieku późniejszym niż normy zawarte w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który - do dnia wydania niniejszej decyzji - nie uregulował stanu prawnego w kierunku naszkicowanym przez wyrok Trybunału Konstytucyjny.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśniło, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzeczono, że w zakresie, w jakim powyższy przepis różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium podkreśliło, że celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia. Jak podął organ, przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i niepodejmowanie z tego powodu pracy.

Mając na uwadze powyższe ustalono, że matka skarżącej legitymuje się aktualnym orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w Miechowie o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidzkiej z ogólnego stanu zdrowia, niezdolnością do pracy i wymaga pomocy osób drugich - na stałe, wydanym w dniu 20 marca 1990 r. Niemniej opieka, jakiej wymaga niepełnosprawna matka skarżącej nie pozostaje w związku przyczynowym pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad jej matką. Jak wynika z oświadczenia z dnia 2 października 2023 r. skarżąca zrezygnowała, z dniem 1 października 2023 r. z pracy w gospodarstwie rolnym, w celu sprawowania opieki nad matką. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że pomiędzy datą powstania niepełnosprawności matki skarżącej, a datą rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą zachodzi różnica 33 lat, co wskazują na brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matka przez skarżącą.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła organowi naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędną wykładnię pojęcia "związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna

koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym" rozumianego błędnie jako konieczność "pokrycia się" momentu powstania niepełnosprawności z momentem rezygnacji opiekuna z zatrudnienia. Tym samym wadliwe przyjęcie, że skarżąca nie spełnia kryteriów do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, podczas gdy w rzeczywistości spełnia tą przesłankę, albowiem związek ten jest ścisły i bezpośredni, zaś wnioski i ocena w zakresie tego związku winna być dokonywana wszechstronnie na moment składania wniosku, tj. z uwzględnieniem wszystkich aktualnych okoliczności w sprawie,

- art. 7, 77, 80 i 81a k.p.a. poprzez brak całościowego, rzetelnego i wszechstronnego zebrania i rozważenia materiału dowodowego, zaniechania przeprowadzenia ustaleń na okoliczność przyczyn całkowitej rezygnacji przez skarżącą z aktywności zawodowej dopiero w dniu 1 października 2023 r., które to okoliczności miały istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

W odpowiedzi na skargę samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga ta nie zasługiwała jednakże na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.

Sąd nie dopatrzył się też takich naruszeń przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego, które skutkowałyby uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej matką, legitymującą się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w Miechowie z dnia 20 marca 1990 r. o zaliczeniu jej do pierwszej grupy inwalidzkiej z ogólnego stanu zdrowia. Z orzeczenia tego wynika także, że jest ona niezdolna do pracy i wymaga pomocy osób drugich - na stałe.

Wobec powyższego podkreślić należy, że wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Sądu trafne zatem jest stanowisko Kolegium, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych,. Przepis ten nie mógł być samodzielną podstawą do odmowy przyznania skarżącemu prawa do żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie - nie mogło jednakże skorzystać z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji - pomimo wskazanej błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

O ile trafne i zasadne były uwagi Kolegium co do wykładni i niewłaściwego zastosowania przez organ pierwszej instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r, poz. 1443), to w ocenie Sądu, także i w tej sprawie nie doszło do realizacji w toku postępowania administracyjnego zasady dochodzenia prawdy obiektywnej poprzez wszechstronne oraz rzetelne ustalenie stanu faktycznego i prawnego zarazem sprawy (art. 7 i nast. k.p.a.).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela tak zaprezentowanego w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji stanowiska orzekających organów, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z pracy w gospodarstwie rolnym, wg jej oświadczenia z dniem 1 października 2023 r., a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką.

Otóż co do zasady rację mają organy, że odpowiednio pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innego rodzaju pracy lub niepodejmowaniem jakiejkolwiek aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny musi istnieć ścisły związek.

Nie ma jednakże na tle regulacji prawnych wymogu, kiedy rzeczywiście, jak słusznie podniósł w skardze pełnomocnik skarżącej, wnioskujący o przyznanie tego rodzaju świadczenia ma wniosek złożyć. Kluczowe jest jednak, zdaniem Sądu, wykazanie przez wnioskującego, a rzeczą organów orzekających zweryfikowanie tego stanu rzeczy, że rezygnacja z aktywności zawodowej wnioskującego była podyktowana koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w takim zakresie i o takim charakterze, iż z uwagi na to wykluczona była po jego stronie jakakolwiek aktywność zawodowa. Nie decyduje więc li tylko korelacja czasowa. Nie jest zatem wystarczające w ocenie Sądu ograniczenie się przez organy tylko do argumentacji, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją skarżącej z aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką przez to, iż pomiędzy datą rezygnacji skarżącej z pracy w gospodarstwie rolnym, a datą powstania niepełnosprawności matki skarżącej zachodzi różnica 33 lat. Twierdzenia skarżącej należało zweryfikować i ocenić nie tylko w kontekście czasowym, ale przede wszystkim w odniesieniu do okoliczności stanu faktycznego sprawy związanych ze stanem zdrowia matki skarżącej, możliwościami w związku z tym jej samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym, na podstawie zebranych dowodów, ewentualnie uzupełnionych w celu wyjaśnienia wątpliwych kwestii, sięgając przy tym i do ogólnej wiedzy i do doświadczenia życiowego.

Zgodnie bowiem z obowiązującymi jeszcze w dacie wydawania zaskarżonej decyzji regulacjami ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który został uchylony przez art. 43 pkt 5 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r.).

Mimo, że oświadczenie o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, zgodnie z wymogami stosownych regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskujący składał pod odpowiedzialnością karną, to tego rodzaju ułatwienie dowodowe nie oznaczało jednak, że oświadczenie rolnika nie podlegało weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2033/22; LEX nr 3703218).

W pełni podzielając powyższy pogląd, zwrócić także należy uwagę na aspekty z tym związane, na które trafnie wskazał z kolei WSA w Kielcach w wyroku z dnia 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 79/24; LEX nr 3710820, że "Zaprzestanie prowadzenia przez rolnika gospodarstwa rolnego, o jakim mowa w art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., nie polega tylko na faktycznym zaniechaniu wykonywania przez rolnika pewnych czynności, jak np. zaprzestanie osobistej uprawy, zbierania plonów, czy uzyskiwania zysków z gospodarstwa, w tym zaprzestanie składania wniosków o dopłaty unijne. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego wymaga poza tym przedsięwzięcia szeregu czynności prawnych, powiązanych integralnie ze statusem rolnika i prowadzeniem przez niego działalności rolniczej, takich jak np. złożenie wniosku o usunięcie wpisu z ewidencji producentów rolnych, który pozwala danemu producentowi (rolnikowi) na korzystanie z systemów wsparcia bezpośredniego, a więc prowadzenie gospodarstwa rolnego."

W związku z powyższym organy prowadzące postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie zaniechały weryfikacji złożonego przez skarżącą oświadczenia o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym i nie poczyniły w tym zakresie stosownych ustaleń co do wskazanych powyżej z tym związanych kwestii.

Nie dokonały także organy i innych czynności mających na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w zakresie niezbędnym do załatwienia sprawy.

Skarżąca nie tylko w skardze do sądu administracyjnego, ale od momentu złożenia wniosku o przyznanie jej przedmiotowego świadczenia twierdzi, że z uwagi na stan zdrowia matki musiała zaprzestać pracy w gospodarstwie rolnym, którą to dotychczas godziła ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką wobec wsparcia jej przez innych domowników, tj. ojca skarżącej do dnia jego śmierci 15 lipca 2015 r., męża skarżącej, który wyłącznie pracował w gospodarstwie rolnym ze skarżącą, a aktualnie pozostaje w zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę oraz dzieci skarżącej, które teraz są dorosłe i pracują zarobkowo.

Skarżąca w oświadczeniu z dnia 16 października 2023 r.(k. 8 akt administracyjnych) wskazała, że musiała zrezygnować z wykonywanych prac w gospodarstwie. Zważając na wiek oraz pogarszającą się sprawność oraz to, że matka ma lewą nogę krótszą, biodro po operacji, ograniczoną możliwość schylania się wymaga opieki w ubieraniu się, czesaniu, przygotowaniu posiłków, podawaniu leków. Ponadto ma ona astmę i cierpi na zawroty głowy. Skarżąca pomaga także w innych wskazanych tam czynnościach dnia codziennego.

Ustaleń w tym zakresie dokonano także podczas przeprowadzonego w dniu 12 października 2023 r. wywiadu środowiskowego.

Nadto w skardze do sądu administracyjnego pełnomocnik skarżącej podkreślił, że skarżącą jest jedyną osobą sprawującą opiekę nad matką. Wiek matki skarżącej i stan jej zdrowia, zwłaszcza sprawność ruchowa, z biegiem czasu uległy pogorszeniu. Matka poza schorzeniami genetycznymi, które wywołały u niej niepełnosprawność, przeszła operację biodra, co spowodowało dalsze ograniczenia motoryczne, głównie przy schylaniu się.

Ten wskazany przez skarżącą i jej pełnomocnika zakres i charakter czynności opiekuńczych, a nawet ustalony tylko podczas wywiadu środowiskowego, w ogóle nie został poddany ocenie ani przez organ pierwszej instancji, ani przez orzekające w drugiej instancji Kolegium.

Zastrzec przy tym należy, że nie chodzi tu o podważanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Dla przyznania przedmiotowego świadczenia nie wystarczy sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale również warunkiem jest aby konieczność rezygnacji z zatrudnienia, czy też niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna miała związek z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Samo orzeczenie o niepełnosprawności podopiecznego nie rozstrzyga bowiem o istnieniu związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, czy też niepodejmowaniem zatrudnienia przez opiekuna, a koniecznością sprawowania przez niego opieki w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Różna jest też sytuacja zdrowotna niepełnosprawnych osób posiadających taki stopień niepełnosprawności. Nie chodzi tu o swego rodzaju gradację, lecz ustalenie czy przedmiotowe świadczenie, jako rekompensata za rezygnację z aktywności zawodowej na rzecz opieki nad niepełnosprawnym może być przyznane. Nie jest ono wszakże przyznawane za samą opiekę, lecz tylko wtedy gdy zakres i charakter koniecznej opieki nad niepełnosprawnym wyklucza i to jakąkolwiek aktywność zawodową opiekuna. Nie w każdym więc przypadku osoby niepełnosprawnej niezdolnej do samodzielnej egzystencji przyznanie tego świadczenia będzie możliwe. Liczą się także i inne kwestie. W niniejszej sprawie zatem także i ten aspekt, że ocena związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego a opieką nad osobą niepełnosprawną powinna być dokonywana z uwzględnieniem okoliczności, że praca w gospodarstwie rolnym daje większą elastyczność i możliwość dopasowania czasu pracy do opieki nad osobą niepełnosprawną, niż praca wykonywana na podstawie umowy o pracę, czy stosunku cywilnoprawnego.

Ustalenie rzeczywistego istnienia wskazanego związku przyczynowo – skutkowego spoczywa zatem na orzekających w sprawie organach.

Za uzasadniony należało więc uznać zarzut postawiony organom orzekającym – naruszenia przepisów postępowania – art. 7, 77, 80 i 81a k.p.a. - poprzez brak całościowego, rzetelnego i wszechstronnego zebrania i rozważenia materiału dowodowego, zaniechania przeprowadzenia ustaleń na okoliczność przyczyn całkowitej rezygnacji przez skarżącą z aktywności zawodowej dopiero w dniu 1 października 2023 r., które to okoliczności mogły mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, co skutkowało musiało uchyleniem kontrolowanych decyzji wobec postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

W ponownym zatem postępowaniu organy zobowiązane będą uwzględnić wskazane powyżej stanowisko Sądu, stosownie do postanowień art. 153 P.p.s.a. zweryfikować oświadczenie skarżącej o rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym i ustalić ponad wszelką wątpliwość stan faktyczny sprawy, w szczególności stan zdrowia wymagającej opieki i jej samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym, biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności z tym związane, czy rzeczywiście, jak twierdzi skarżąca i jej pełnomocnik stan zdrowia matki skarżącej przedstawiał się tak, że zachodziła konieczność rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na sprawowanie opieki nad matką, której zakres i charakter wymusił podjęcie takiej decyzji przez skarżącą.

Organy wezmą także pod uwagę to, korzystanie z instytucji art. 79a k.p.a. nie może się ona ograniczać tylko do pouczenia skarżącej, nawet działającej przez profesjonalnego pełnomocnika o uprawnieniach i możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. i twierdzeń strony. Organ na podstawie art. 79a k.p.a. powinien wskazać stronie przesłanki, których spełnienie jest konieczne do wydania decyzji pozytywnej. Dotyczy to przesłanek, na których zaistnienie strona ma lub może mieć obiektywnie wpływ (przesłanki zależne od strony). Wystosowanie informacji musi być poprzedzone wyrażeniem oceny organu w stosunku do zgromadzonego materiału dowodowego zanim przystąpi on do sporządzania decyzji. Formalne powiązanie konstrukcji obowiązku przewidzianego w art. 79a k.p.a. z obowiązkiem ustanowionym w art. 10 § 1 k.p.a. wyraża się, po pierwsze, w jednoczesnej ich realizacji (np. w jednym zawiadomieniu kierowanym do strony) a po drugie - w ustanowieniu jednolitego terminu do zajęcia przez stronę stanowiska zarówno w kwestii zgromadzonego materiału dowodowego jak i informacji organu sformułowanej na podstawie art. 79a k.p.a. W tym kontekście nie da się też wykluczyć, że w pewnych przypadkach organ winien udzielić stronie także informacji, za pomocą jakich kategorii dowodów powinna ona dążyć do uzyskania oczekiwanego rozstrzygnięcia. (por. m. in wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 30 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 233/23; LEX nr 3642944). Organ prowadzący postępowanie rozważy konieczność pozyskania oceny funkcjonowania matki skarżącej w życiu codziennym wg skali Barthel i innych dokumentów medycznych, Dopiero po wnikliwym ustaleniu stanu faktycznego w kontekście spełnienia, bądź niespełnienia przesłanek do przyznania przedmiotowego świadczenia organy rozważą, oceniając zebrany materiał dowodów w całokształcie i to w dwóch instancjach (sprawa ma być zgodnie z art. 15 k.p.a. rozpoznana i rozpatrzona przez każdą z instancji z osobna w swym całokształcie), czy w świetle regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżącej istnieje związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżąca z pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką i czy w zwiąż z tym przy ustaleniu wszystkich przesłanek wymaganych dla przyznania żądanego świadczenia i braku negatywnych może być skarżącej przyznane świadczenie pielęgnacyjne.

Skarga musiała zatem wywrzeć zamierzony skutek.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, nie orzekł wobec postanowień art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) o zwolnieniu skarżącej z obowiązku uiszczenia w tego rodzaju sprawach wpisu skargi i braku wniosku pełnomocnika skarżącej o zwrot kosztów zastępstwa procesowego.