Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 632/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-03-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 59 § 1, § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Niezgoda Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Asesor sądowy Agnieszka Kosowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 28 września 2022 r. nr 0601-IEE.711.238.2022.2 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 września 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, po rozpatrzeniu zażalenia M. B. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Biłgoraju z 12 sierpnia 2022 r. w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Biłgoraju wystawił na M. B. m.in. tytuły wykonawcze o numerach: [...] - obejmujący nieuregulowany podatek od towarów i usług za grudzień 2014r. (odpis tytułu wykonawczego doręczono w dniu 12 marca 2015 r.); [...] - obejmujący nieuregulowany podatek od towarów i usług za styczeń 2015r. (odpis tytułu wykonawczego doręczono w dniu 15 kwietnia 2015 r. wraz z odpisem zawiadomienia z 10 kwietnia 2015 r. o zajęciu rachunku bankowego w [...]); [...] - obejmujący nieuregulowany podatek od towarów i usług za luty 2015 r. (odpis tytułu wykonawczego doręczono 11 maja 2015 r.); [...] obejmujący nieuregulowany podatek dochodowy od osób fizycznych za 2014 r.(odpis tytułu wykonawczego doręczono19 czerwca 2015 r.); [...] - obejmujący nieuregulowane odsetki od zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za okres od 1 lipca do 30 września 2014 r. (odpis tytułu wykonawczego doręczono 19 czerwca 2015 r.); [...] - obejmujący nieuregulowany podatek od towarów i usług za marzec 2015 r. (odpis tytułu wykonawczego doręczono 19 czerwca 2015 r.); [...] - obejmujący nieuregulowany podatek od towarów i usług za kwiecień 2015r.(odpis tytułu wykonawczego doręczono 30 czerwca 2015 r.); [...] - obejmujący nieuregulowany podatek od towarów i usług za czerwiec 2015 r. (odpis tytułu wykonawczego doręczono 24 sierpnia 2015 r.); [...] - obejmujący nieuregulowany podatek od towarów i usług za lipiec 2015 r. (odpis tytułu wykonawczego doręczono 30 września 2015 r. wraz z odpisem zawiadomienia z 24 września 2015 r. o zajęciu rachunku bankowego w banku Spółdzielczym w [...]); [...] - obejmujący nieuregulowany podatek od towarów i usług za sierpień 2015 r. (odpis tytułu wykonawczego doręczono 23 października 2015 r.).

W celu wyegzekwowania zaległości objętych wskazanymi tytułami organ egzekucyjny podejmował szereg prób zajęcia rachunków bankowych, innych wierzytelności pieniężnych i wynagrodzenia za pracę.

Na podstawie tytułu wykonawczego z 25 lutego 2015 r. nr [...] organ egzekucyjny zawiadomieniem z 23 marca 2015 r nr [...] zajął rachunek bankowy w Banku Spółdzielczym w [...]. Bank otrzymał zawiadomienie w dniu 26 marca 2015 r., w tym samym też dniu doręczono zobowiązanej za pośrednictwem poczty odpis zawiadomienia o zajęciu. Bank w odpowiedzi z 31 marca 2015 r. poinformował że na rachunku bankowym nastąpił zbieg egzekucji administracyjnej z sądową.

Następnie, w celu wyegzekwowania należności objętych tytułami wykonawczymi nr [...], [...], organ egzekucyjny zawiadomieniem z 10 kwietnia 2015 r. nr [...] [...] dokonał zajęcia rachunku bankowego w [...] Odpis zawiadomienia wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanej za pośrednictwem poczty w dniu 15 kwietnia 2015 r. W odpowiedzi na zajęcie Bank pismem z 28 września 2015 r. poinformował, że na rachunku bankowym nastąpił zbieg egzekucji.

Na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] organ egzekucyjny zawiadomieniem z 7 lipca 2015 r. nr [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę, a zawiadomieniem z 7 lipca 2015 r. nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności w [...] R. K. spółka jawna. Odpisy powyższych zawiadomień doręczono zobowiązanej za pośrednictwem poczty 10 lipca 2015 r. W odpowiedzi na zajęcie wynagrodzenia pracodawca poinformował, iż wynagrodzenie M. B. jest równe minimalnej płacy krajowej, zwolnionej z potrąceń komorniczych, a wierzytelność w postaci czynszu najmu została zajęta przez komornika sądowego.

Zawiadomieniem z 24 września 2015 r. nr [...] organ egzekucyjny, na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w [...]. Bank w odpowiedzi z 1 października poinformował o zbiegu egzekucji z komornikiem sądowym i Dyrektorem Oddziału ZUS w Biłgoraju. Odpis zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] doręczono zobowiązanej za pośrednictwem poczty 30 września 2015 r.

Kolejną czynnością podjętą przez organ egzekucyjny było zajęcie rachunku bankowego w [...] zawiadomieniem z 16 grudnia 2015 r. nr [...] m.in. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] Bank w odpowiedzi na zajęcie poinformował o zbiegu egzekucji. Odpis zawiadomienia o zajęciu doręczono zobowiązanej w dniu 4 stycznia 2016 r. w trybie art. 44 k.p.a.

Zawiadomieniem z 16 grudnia 2015 r. nr [...] na podstawie m.in. tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w [...]. Bank w odpowiedzi na zajęcie poinformował o zbiegu egzekucji. Odpis zawiadomienia o zajęciu doręczono zobowiązanej w dniu 4 stycznia 2016 r. w trybie art. 44 k.p.a.

Z kolei zawiadomieniami z 17 maja 2018 r. nr [...], [...] organ egzekucyjny na podstawie m.in. tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] zajął wynagrodzenie za pracę zobowiązanej w N. spółce z o.o. Pracodawca poinformował, że zobowiązana jest zatrudniona na pełny etat z wynagrodzeniem minimalnym, nie podlegającym zajęciu. Odpisy zawiadomień doręczono zobowiązanej za pośrednictwem poczty w dniu 1 czerwca 2018 r.

Następnie zawiadomieniami z 19 stycznia 2022 r. nr 0603- [...], [...] organ egzekucyjny na podstawie m.in. tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] dokonał zajęcia rachunku bankowego w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo - Kredytowej [...]. Bank w odpowiedzi na zajęcie poinformował o zbiegu egzekucji.

Pismem z 9 marca 2022 r. zobowiązana wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Biłgoraju o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i innych. Jako uzasadnienie wskazano na przedawnianie dochodzonego obowiązku.

Z uwagi na wątpliwości co do zakresu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Biłgoraju wezwał zobowiązaną pismem z 16 marca 2022 r. do sprecyzowania żądania. W odpowiedzi z 25 marca 2022 r. wyjaśniła ona, że pismo z 9 marca 2022 r. należy potraktować jako wniosek w sprawie umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i innych, obejmujących zobowiązania podatkowe od 1 stycznia 2014 r. do 31 sierpnia 2015 r., które to tytuły wykonawcze wystawione zostały w okresie luty-październik 2015 r.

Wobec powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego w Biłgoraju postanowieniem z 4 kwietnia 2022 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]

W rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z 3 czerwca 2022 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Biłgoraju postanowieniem z 12 sierpnia 2022 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], natomiast odmówił umorzenia postępowań egzekucyjnych prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]

Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła zażalenie w części dotyczącej odmowy umorzenia postępowań egzekucyjnych. Podniosła, że w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym zaistniały dwie przesłanki obligujące organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości tj. wygaśnięcie obowiązku oraz fakt że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, a komornik sądowy prawomocnie umorzył z tego względu prowadzone postępowanie postanowieniem z 4 marca 2020 r. sygn. akt [...].

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, że w dniu 30 lipca 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 września 2019 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070 z późn. zm.) o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, która zmieniła m.in. przepis art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jednak, stosownie do art. 13 ust. 1 tej ustawy, do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Mając powyższe na uwadze uznano, że w przedmiotowej sprawie będą miały zastosowanie przepisy dotychczasowe.

Organ ustalił, że w zakresie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], obejmujących podatek od towarów i usług za miesiące od grudnia 2014 r. do sierpnia 2015 r., z terminami płatności na 25 dnia każdego miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy, bieg terminu przedawnienia należności rozpoczął się 1 stycznia 2016 r. i został przerwany:

- w dniu 4 czerwca 2018 r., gdy organ egzekucyjny zawiadomieniem z 17 maja 2018 r. nr 0603- [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę w N. spółce z o.o. Odpis zawiadomienia doręczono w dniu 1 czerwca 2018 r.;

- w dniu 19 stycznia 2022 r., gdy organ egzekucyjny zawiadomieniem z 19 stycznia 2022 r. nr [...] dokonał zajęcia rachunku bankowego w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo - Kredytowej [...]. Odpis zawiadomienia doręczono w dniu 4 lutego 2022 r.

W tych warunkach, w ocenie organu, termin przedawnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] biegnie na nowo od dnia 20 stycznia 2022 r.

W zakresie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego podatek dochodowy od osób fizycznych za 2014 r., z terminem płatności na 30 kwietnia 2015r., bieg terminu przedawnienia rozpoczął się 1 stycznia 2016 r. Został on przerwany:

- w dniu 4 czerwca 2018 r., gdy organ egzekucyjny zawiadomieniem z 17 maja 2018 r. [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę w "B" spółce z o.o. Odpis zawiadomienia doręczono w dniu 1 czerwca 2018 r.;

- w dniu 19 stycznia 2022 r., gdy organ egzekucyjny zawiadomieniem z 19 stycznia 2022 r. nr [...], dokonał zajęcia rachunku bankowego w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo - Kredytowej [...]. Odpis zawiadomienia doręczono w dniu 4 lutego 2022 r.

W ocenie organu, termin przedawnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...] biegnie na nowo od dnia 20 stycznia 2022 r.

W zakresie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego podatek dochodowy od osób fizycznych - odsetki PIT-3K za okres od 1 lipca do 30 września 2014 r., z terminami płatności na 20 października 2014 r., bieg terminu przedawnienia ww. należności rozpoczął się 1 stycznia 2015 r. i został przerwany:

- w dniu 10 lipca 2015 r., gdy organ egzekucyjny zawiadomieniem z 7 lipca 2015 r. nr [...] [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę. Odpis zawiadomienia doręczono10 lipca 2015 r.;

- w dniu 21 grudnia 2015 r., gdy organ egzekucyjny zawiadomieniem z 16 grudnia 2015 r. nr [...] [...] dokonał zajęcia rachunku bankowego w [...]. Odpis zawiadomienia o zajęciu doręczono w dniu 4 stycznia 2016 r.;

- w dniu 4 czerwca 2018 r., gdy organ egzekucyjny zawiadomieniem z 17 maja 2018 r. nr [...] dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę w N. spółce z o.o. Odpis zawiadomienia doręczono w dniu 1 czerwca 2018 r.;

- w dniu 19 stycznia 2022 r., gdy organ egzekucyjny zawiadomieniem z 19 stycznia 2022 r. nr [...] dokonał zajęcia rachunku bankowego w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo - Kredytowej [...]. Odpis zawiadomienia doręczono w dniu 4 lutego 2022 r.

W tych okolicznościach ustalono, że bieg terminu przedawnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym nr [...] biegnie na nowo od dnia 20 stycznia 2022 r.

Wobec powyższego organ wskazał, że dochodzone na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] należności nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

Odnosząc się z kolei wprost do podniesionych w zażaleniu kwestii umorzenia postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego organ zauważył, że postanowienie to dotyczy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego po zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...] w zakresie egzekucji z rachunków bankowych w Banku Spółdzielczym w [...], w [...] [...]. Postanowienie to nie oznacza jednak, że postępowanie egzekucyjne na podstawie tych tytułów wykonawczych zostało umorzone w całości. Organ egzekucyjny nadal może prowadzić egzekucję stosując inne środki egzekucyjne przewidziane w ustawie.

Jak podkreślono, na etapie złożenia wniosku i wniesienia zażalenia nie było żadnych okoliczności skutkujących umorzeniem postępowania, wymienionych w art. 59 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. Wierzyciel nie złożył takiego wniosku. W zakresie zaś przesłanki umorzenia z art. 59 § 2 u.p.e.a, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie nie stwierdził, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1.600 zł. Jest właścicielem domu jednorodzinnego w B. , ul. P. , położonego na działce o pow. 11a, budynku użytkowo - mieszkalnego o łącznej powierzchni 190 m2, położonego w K. , ul. B. oraz 19 - letniego samochodu marki [...], tj. majątku o wartości łącznej ok. 895.000 zł. Posiada zadłużenie względem banków: [...]., Bank Spółdzielczy w [...], [...] Bank i innych licznych (ok. 20) instytucji w łącznej wysokości ok. 2,5 mln. zł. oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, gminy K., członków rodziny oraz Urzędu Skarbowego w łącznej wysokości ok. 500.000 zł.

Zdaniem organu, nie można w sposób preferencyjny traktować obowiązku spłaty kredytów bankowych i innych zaległości kosztem realizacji należności podatkowych Skarbu Państwa oraz innych zaległości objętych administracyjnym postępowaniem egzekucyjnym.

Przepis art. 59 § 2 u.p.e.a. nie uzależnia umorzenia postępowania egzekucyjnego od długości jego trwania. Organ egzekucyjny może prowadzić postępowanie egzekucyjne i podejmować czynności egzekucyjne tak długo, jak długo istnieje ważny tytuł wykonawczy, skutecznie doręczony zobowiązanemu. Dopóki istnieje majątek, z którego można prowadzić egzekucję, to brak jest podstaw do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Na postanowienie to M. B. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zaskarżając je w całości. Zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 59 § 1 pkt 2 w zw. z art. 59 § 2-3 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r. poprzez ich niezastosowanie i bezzasadne stwierdzenie, że w przypadku M. B. nie zaistniała żadna z przesłanek do umorzenia przedmiotowych postępowań egzekucyjnych w sytuacji, gdy całość zadłużenia skarżącej (mimo istnienia składników majątkowych ustalonych przez organ) stwierdzona tytułami wykonawczymi jest całkowicie nieściągalna - nie jest możliwe wyegzekwowanie z jej majątku przedmiotowych należności, a fakt ten potwierdza dokumentacja zgromadzona przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Biłgoraju R. W., który stwierdził, iż brak jest majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucję, ustalony majątek nie znalazł nabywców, czego efektem było umorzenie w całości postępowania egzekucyjnego w dniu 4 marca 2020 r. na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych w sprawie sygn. akt [...] To zaś, w ocenie skarżącej, jasno stanowi o zaistnieniu przesłanek uprawniających organ podatkowy do umorzenia postępowania egzekucyjnego;

2. naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 59 § 2 w zw. z art 59 § 3 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r. poprzez ich niezastosowanie i bezzasadne przyjęcie, iż niniejsze postępowanie egzekucyjne nie może być umorzone z przyczyny stwierdzonej w w/w przepisach w sytuacji, gdy celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania w sposób przymusowy obowiązków ciążących na zobowiązanym, a samo postępowanie musi być przede wszystkim skuteczne, a tymczasem sytuacja finansowo - ekonomiczna skarżącej w żadnym stopniu nie daje podstaw do przyjęcia, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do niej doprowadzi do zaspokojenia wierzyciela. Dotychczasowe wpływy w tej sprawie nie osiągnęły nawet wysokości wydatków egzekucyjnych, a posiadany przez dłużniczkę majątek mimo podjętych przez komornika prób (egzekucji z nieruchomości i ruchomości) nie znalazł nabywcy i nie został spieniężony.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego postanowienia organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że ustalony przez organy stan faktyczny powinien doprowadzić do decyzji o umorzeniu postępowań egzekucyjnych. Skarżąca wskazała na zaistnienie przesłanek umorzenia z art. 59 § 1 pkt 2 i 3 u.p.e.a. i art. 59 § 2 tej ustawy. W jej ocenie, zaistniały co najmniej dwie z przesłanek uprawniających organ do umorzenia postępowań egzekucyjnych w całości tj. prawomocne umorzenie tego obowiązku przez komornika sądowego (w obecnie prawomocnym postanowieniu) oraz fakt, że dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Sprawa – zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału - została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 119 pkt 3, sprawa może być bowiem rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest w ocenie Sądu zasadna, choć nie ze wszystkimi jej zarzutami można się zgodzić.

Zaskarżonym postanowieniem organ nadzorczy utrzymał w mocy wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Biłgoraju postanowienie w części dotyczącej odmowy umorzenia toczących się wobec M. B. postępowań egzekucyjnych, z powodu braku przesłanek wymienionych zarówno w art. 59 § 1 u.p.e.a, jak i art. 59 § 2 u.p.e.a.

Zdaniem skarżącej, w sprawie należało stwierdzić bezskuteczność egzekucji, co już pierwotnie zostało rozstrzygnięte w prawomocnym postanowieniu komornika sądowego, prowadzącego postępowanie w zakresie stwierdzonego zbiegu egzekucji do dokonanych zajęć wierzytelności z rachunków bankowych. W tym względzie skarżąca upatruje wypełnienia się dwóch przesłanek – obligatoryjnej z art. 59 § 1 pkt 2 i 3 u.p.e.a. oraz z art. 59 § 2 u.p.e.a.

Przypomnieć trzeba, że w dniu 20 lutego 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 1553), która nadała nowe brzmienie art. 59 ustawy egzekucyjnej. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy nowelizującej, w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

Organ zasadnie w sprawie uznał, że dla jej oceny znajdują w całości zastosowanie przepisy art. 59 ustawy egzekucyjnej w wersji sprzed nowelizacji, w związku z tym, że postępowania egzekucyjne oparte na wszystkich wskazanych tytułach wykonawczych zostały wszczęte przed 20 lutego 2021 r.

Stosownie zatem do art. 59 § 1 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym w stanie niniejszej sprawy, postępowanie egzekucyjne umarza się:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Zgodnie z kolei z art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej, w brzmieniu obowiązującym przed 20 lutego 2021 r., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Aktualnie art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej uzyskał brzmienie, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne. Zmiana treści art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej wiąże się więc w istocie rzeczy z zastąpieniem sformułowania "wydatki egzekucyjne" sformułowaniem "koszty egzekucyjne". Ustawodawca uznał bowiem, że dotychczasowa przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego, tj. stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, jest nieadekwatna do mogących wystąpić sytuacji. W przypadku wyegzekwowania wydatków egzekucyjnych, gdy do ściągnięcia pozostaje należność pieniężna objęta tytułem wykonawczym, a brak jest majątku zobowiązanego, umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie obowiązującego art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej jest utrudnione z uwagi na konieczność przewidywania i kalkulowania mogących wystąpić innych wydatków egzekucyjnych. Uznano wobec tego, że nieuzasadnione jest kontynuowanie postępowań egzekucyjnych, w których nie wyegzekwuje się środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne, w których mieszczą się również wydatki egzekucyjne, i wobec tego nie wykona się - choćby w niewielkiej części - obowiązku poddanego egzekucji. Jakkolwiek powyższa zmiana przepisu nie dotyczy wprost niniejszej sprawy, to jednak winna zostać uwzględniona w kontekście wykładni przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a., bowiem właśnie celowość tego uregulowania oraz prawidłowe jego odczytywanie legło u podstaw opisanej zmiany treści przepisu prawa. Celem egzekucji administracyjnej jest przymusowa realizacja obowiązku, a nie generowanie kolejnych należności podlegających egzekwowaniu (kosztów egzekucyjnych). Zarówno w poprzednim, jak i aktualnym brzmieniu przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a., podstawę umorzenia przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego stanowi bezskuteczność prowadzonej egzekucji.

Organ nie znalazł żadnej z podstaw do obligatoryjnego umorzenia toczących się wobec zobowiązanej postępowań egzekucyjnych, wymienionych enumeratywnie w art. 59 § 1 u.p.e.a. Wskazał, że wierzyciel nie składał w toku tych postępowań wniosku o umorzenie egzekucji (art. 59 § 1 pkt 9 u.p.e.a.), zaś egzekwowany obowiązek został określony zgodnie ze złożonymi przez samą skarżącą deklaracjami (VAT) i zeznaniami podatkowymi (PIT).

Wskazać trzeba, że w niniejszej sprawie skarżąca na etapie skargi nie zakwestionowała oceny organu odwoławczego, dotyczącej braku wygaśnięcia zobowiązań podatkowych objętych spornymi tytułami wykonawczymi. Zdaniem Sądu, ocena ta jest prawidłowa. Organ właściwie określił zarówno terminy wymagalności poszczególnych zobowiązań podatkowych objętych tytułami wykonawczymi nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], jak też początek i koniec biegu terminów ich przedawnienia (wynikający z art. 70 § 1 O.p.) oraz wskazał na okoliczności skutkujące przerwaniem biegu przedawnienia (daty stosowania środków egzekucyjnych, zgodnie z art. 70 § 4 O.p.). Wskazał też prawidłowo daty, od który termin przedawnienia biegnie na nowo.

W konsekwencji, zdaniem Sądu, organ odwoławczy trafnie ocenił, że egzekwowane należności nie uległy przedawnieniu i przedstawił w tym zakresie pełne uzasadnienie swego stanowiska, które na obecnym etapie nie jest podważane przez stronę profesjonalnie reprezentowaną w postępowaniu sądowym. Skuteczność zastosowanych środków egzekucyjnych, które oddziaływały na bieg terminów przedawnienia, została właściwie oceniona i wykazana dokumentami załączonymi do akt egzekucyjnych (pozostaje także poza sporem).

W skardze wskazano natomiast, że wydanie przez komornika sądowego, który prowadził postępowanie egzekucyjne w zakresie zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej, postanowienia o umorzeniu tego postępowania, stanowi o spełnieniu się zarówno przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a., bowiem dowodzi bezskuteczności egzekucji, jak też przesłanek z art. 59 § 1 pkt 2 i 3 u.p.e.a., bowiem wskutek umorzenia postępowania egzekwowany obowiązek przestał istnieć, a o fakcie tym przesądza prawomocne postanowienie organu egzekucyjnego.

Drugie ze wskazanych stwierdzeń strony jest w ocenie Sądu oczywiście bezzasadne. Wskazane przez stronę przesłanki umorzenia z art. 59 § 1 pkt 2 i 3 u.p.e.a. nie odnoszą się do opisanej w sprawie sytuacji. Umorzenie przez komornika sądowego na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c. postępowania w sprawie [...] nie oznacza bowiem, że umorzeniu podlegał obowiązek objęty tytułami wykonawczymi. Z kolei podniesienie w skardze przesłanki z art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. nie zostało przez skarżącą w żaden sposób uzasadnione, a jej podstawa nie wynika z akt sprawy. Jak już powiedziano, tytuły wykonawcze zostały wystawione zgodnie z treścią deklaracji i zeznań podatkowych, złożonych przez samą skarżącą, nie zaś na podstawie decyzji administracyjnej czy orzeczenia sądu.

Przypomnieć trzeba, że komornik sądowy prowadził postępowanie egzekucyjne wyłącznie w zakresie, w którym doszło do zbiegu egzekucji sądowej z administracyjną (zgodnie z postanowieniem z dnia 10 grudnia 2015 r. dotyczy to egzekucji skierowanej do rachunków bankowych dłużniczki prowadzonych w Banku Spółdzielczym w [...], w Banku [...] [...]). Oznacza to, że umorzeniu podlegało wyłącznie postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych [...] i [...] przez ten organ i wyłącznie wobec wskazanych składników majątkowych zobowiązanej (wierzytelności z rachunków bankowych). Nie oznacza to oczywiście, że umorzeniu podlegało postępowanie egzekucyjne toczące się w oparciu o te tytuły w całości (wszczęte przez organ prowadzący egzekucję administracyjną), a w szczególności toczące się w oparciu o inne niż wskazane tytuły wykonawcze oraz że umorzeniu podlegał obowiązek objęty tymi tytułami wykonawczymi. Co do zasady więc, do chwili przedawnienia zobowiązań podatkowych, administracyjny organ egzekucyjny może kontynuować czynności i kierować egzekucję do innych niż wskazane przedmiotów majątku skarżącej. Oba wskazane tytuły wykonawcze obejmują zobowiązania w VAT (według treści deklaracji). W toku postępowania, oprócz środków wobec których stwierdzono zbieg egzekucji, stosowano środki egzekucyjne w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę (4 czerwca 2018 r.) oraz wierzytelności z rachunku bankowego w Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo – Kredytowej [...] (19 stycznia 2022 r.). Zobowiązania podatkowe nie wygasły zatem wskutek przedawnienia, bowiem jego termin we wskazanych datach został przerwany i biegnie na nowo od dnia następnego, w którym zastosowano środek egzekucyjny w rozumieniu art. 1a pkt 12 u.p.e.a. oraz art. 72 § 2 oraz art. 80 § 2 u.p.e.a. (art. 70 § 4 O.p.).

Inną rzeczą jest natomiast fakt, że komornik sądowy decyzję swoją poprzedził ustaleniem, że skarżąca nie posiada realnego majątku, który pozwala na prowadzenie skutecznej egzekucji. Bezskuteczność egzekucji stwierdzona została – co oczywiste - w zakresie sposobów egzekucji wskazanych przez wierzyciela. Niemniej jednak, ustalenia organów w niniejszej sprawie nie wskazują na to, że egzekucję można obecnie skierować skutecznie do innego/innych składników majątku skarżącej.

Przez egzekucję bezskuteczną należy rozumieć proces niedający oczekiwanych rezultatów, żadnych skutków, wyników, nieskuteczny, daremny, bezowocny. Taki sposób rozumienia pojęcia bezskuteczności egzekucji, niezdefiniowanego w u.p.e.a., wynika z zakresu samego pojęcia bezskuteczności w języku polskim (por. Słownik języka polskiego PWN https://sjp.pwn.pl/sjp/sjp;2444081).

Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie przytoczonego wyżej art. 59 § 2 u.p.e.a. ma charakter fakultatywny, a podejmując rozstrzygnięcie organ działa w ramach uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter rozstrzygnięcia nie oznacza dowolności w działaniu organu. Przeciwnie, na organie spoczywa szczególny obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności sprawy w celu jej prawidłowego rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2017 r., sygn. akt II FSK 3161/15). Podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego - na zasadzie uznania administracyjnego - wymaga zatem oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa, tzn. czy koszty egzekucji byłyby wyższe od kwoty możliwej do wyegzekwowania (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 222/21).

Istotnym zatem jest odwołanie się do wynikającej z treści art. 7 § 2 u.p.e.a. zasady celowości postępowania egzekucyjnego. Zasada ta sprzeciwia się dokonywaniu czynności egzekucyjnych i pobieraniu opłat za te czynności, co do których przed ich podjęciem można stwierdzić, że nie doprowadzą do wyegzekwowania należności w kwocie przewyższającej koszty egzekucyjne.

Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, bezskuteczność egzekucji organ może wykazać korzystając z dostępnych dowodów, potwierdzających uzasadnione przypuszczenie, że egzekwowana należność pieniężna nie będzie mogła być zaspokojona ze znanego majątku zobowiązanego (zob. wyrok z dnia 14 grudnia 2021 r., sygn. akt III FSK 214/21).

Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie wielu tytułów wykonawczych. Wiele tytułów wystawiły też organy prowadzące egzekucję sądową oraz ZUS. Zaległości skarżącej są znaczne, bo przekraczają kwotę 3 mln zł. Znaczną część (ok. 2,5 mln zł) stanowią zobowiązania wobec banków, zabezpieczone hipotecznie. Z akt sprawy wynika również, że organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne z zastosowaniem różnych środków egzekucyjnych. W szczególności kierowane były zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych do wielu banków oraz zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę skarżącej. Zajęciu podlegały też nieruchomości położone w K. przy ul. B. (lokal mieszkalny z garażem i lokale niemieszkalne). Skarżąca na wezwanie organu złożyła oświadczenie o stanie majątkowym, w którym dodatkowo wskazała, że utrzymuje się obecnie z renty w wysokości 1.600 zł, a stałe wydatki miesięczne w całości kwotę tę pochłaniają. Zamieszkuje w domu jednorodzinnym w Biłgoraju, o powierzchni 220 m2, rok budowy 2008, wyposażonym standardowo, wymagającym remontu. Dom znajduje się na działce o pow. 11 m2. Na wszystkich nieruchomościach ustanowiono liczne zabezpieczenia hipoteczne. Skarżąca posiada samochód osobowy marki Opel z 2003 r. o znikomej wartości rynkowej. Nie prowadzi działalności gospodarczej i nie ma innych niż renta źródeł dochodu. Korzysta z pomocy najbliższej rodziny. Podlega stałemu leczeniu z powodu depresji. Komornik sądowy ocenił, że w związku z brakiem środków na zajętych rachunkach bankowych, egzekucja prowadzona z tych wierzytelności jest bezskuteczna w rozumieniu art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c. Z akt sprawy z kolei wynika, że czynności kierowane do wynagrodzenia za pracę (obecnie skarżąca nie jest już zatrudniona) są nieskuteczne, bowiem – w związku z ich wysokością - były wolne od zajęcia.

Podejmowane działania weryfikacyjne w oparciu o dostępne dla organu egzekucyjnego bazy danych nie doprowadziły do ujawnienia żadnego innego niż wskazany majątku skarżącej, z którego możliwa byłaby egzekucja. Dotychczas podejmowane działania w ramach egzekucji okazały się zatem nieskuteczne. Organ nie wskazał w postanowieniu, czy w ramach dotychczas stosowanych środków doszło do wyegzekwowania (na datę wydania postanowienia) jakichś środków i w jaki sposób zostały one rozdysponowane. Nie wskazano też, jakie dotychczas koszty postępowania powstały w poszczególnych postępowaniach. Nie odmawiając racji stwierdzeniu organu o braku podstawy do preferencyjnego traktowania zobowiązań cywilnoprawnych wobec publicznoprawnych stwierdzić trzeba, że w ustalonym przez organ stanie faktycznym nie sposób uznać, że nie zachodzi przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 2 u.p.e.a.

Jak już powiedziano, umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. jest co prawda prawem organu i należy do jego uznania, to jednak decyzja ta nie może być dowolna i pozostawać w całkowitym oderwaniu od stanu rzeczywistego sprawy. Możliwość działania organu na podstawie wskazanego upoważnienia ustawowego nakłada na organ szczególny obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia okoliczności indywidualnych sprawy w celu jej prawidłowego rozstrzygnięcia, wyboru optymalnego rozwiązania, poprzedzonego dokładną analizą i oceną faktów w świetle obowiązującego prawa, których logiczną konsekwencją będzie podjęta w sprawie decyzja co do podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego. Oznacza to, że organ jest zobowiązany w takim postępowaniu do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w jego ramach do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Niezbędne jest zatem uprzednie przeprowadzenie przez organ kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się lub nie uzyska kwotę przewyższającą wydatki egzekucyjne. Organ w tym względzie winien kierować się celem postępowania egzekucyjnego, a w jego ramach uwzględniać interes wierzyciela, który w konsekwencji bezzasadnie prowadzonej egzekucji poniesie jej koszty (w tym wypadku koszty te obciążą Skarb Państwa). Tymczasem w toku dotychczas prowadzonego postępowania organ egzekucyjny nie ustalił majątku znajdującego się w posiadaniu skarżącej, z którego mógłby zrealizować należności objęte tytułami wykonawczymi będącymi podstawą prowadzonej egzekucji. Z uwagi natomiast na brak jakiegokolwiek majątku nadającego się do egzekucji oraz nieuzyskiwanie przez skarżącą dochodów, w toku postępowania egzekucyjnego niemożliwe jest co do zasady dalsze stosowanie przez organ egzekucyjny efektywnych środków egzekucyjnych, prowadzących do zaspokojenia dochodzonych należności. Zaznaczyć trzeba, iż organ egzekucyjny, który dokonuje oceny istnienia przesłanek z art. 59 § 2 u.p.e.a., nie może opierać się na hipotetycznym założeniu, że w przyszłości zobowiązany może zgromadzić środki przewyższające wydatki egzekucyjne lub dysponować innym majątkiem.

Należy przy tym mieć na względzie i to, że zgodnie z art. 61 u.p.e.a. w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 ustawy wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych.

Organ naruszył zatem w niniejszej sprawie w sposób istotny przepisy postępowania, tj. art. 107 § 3, art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a). Z tych względów i na wskazanej podstawie prawnej orzeczono jak w wyroku. Rzeczą organu w ponownie prowadzonym postępowaniu będzie dokonanie szczegółowej analizy dotychczasowych wyników prowadzonych postępowań egzekucyjnych, realnych możliwości płatniczych i majątkowych skarżącej wobec wysokości jej zobowiązań (nie tylko tych wynikających ze wskazanych we wniosku o umorzenie tytułów wykonawczych, ale też innych zobowiązań, które objęte są aktualnie prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi, z uwzględnieniem preferencji w zaspokojeniu wynikających z ustanowionych zabezpieczeń), wysokości kosztów tych postępowań, istnienia uzasadnionych podstaw do zmiany sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej (z uwzględnieniem jej wieku, stanu zdrowia, przygotowania zawodowego). Uwzględni też możliwość prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego (z oświadczenia skarżącej wynika, że ma ona ustanowioną rozdzielność majątkową). Dopiero na tle tak ustalonego stanu faktycznego organ przeprowadzi ocenę istnienia podstawy do umorzenia egzekucji lub też odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej na podstawie at. 59 § 2 u.p.e.a.

Wskazać należy, że reprezentująca skarżącą profesjonalna pełnomocnik (adwokat) nie złożyła wniosku o zasądzenie kosztów postępowania obejmujących jej wynagrodzenie (opłata skarbowa od pełnomocnictwa nie została uiszczona). Skarżąca została zwolniona z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi.