Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 34/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-03-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Rozgraniczenie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 29 ust. 1; art. 30 ust. 1; art. 31 ust. 1; art. 39;
journal: Dz.U. 2023 poz 1752
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j.)
article: art. 105 § 1;
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędziowie Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Asesor WSA Agnieszka Kosowska po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu, po rozpatrzeniu odwołania Z. Z. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy H. z dnia [...] 2023 r., nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie rozgraniczenia nieruchomości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Z. Z. wnioskiem z dnia [...] 2021 r. zwrócił się do Wójta Gminy H. o rozgraniczenie stanowiącej jego własność nieruchomości położonej w miejscowości J., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], z nieruchomością sąsiednią oznaczoną nr [...] stanowiącą własność J. i L. małżonków K..

Postanowieniem z dnia [...] 2021 r. Wójt Gminy H. wszczął postępowanie rozgraniczeniowe.

Na wniosek organu pierwszej instancji Sąd Rejonowy w H. postanowieniem z dnia [...] 2021 r., sygn. akt I Ns [...] ustanowił kuratora spadku po zmarłym J. K. w osobie K. K..

Organ pierwszej instancji podjął czynności w celu wyboru geodety w trybie zapytania ofertowego, a następnie upoważnił wybranego geodetę do przeprowadzenia czynności ustalenia przebiegu granic nieruchomości wskazanych we wniosku. Pismem z dnia [...] 2022 r., które wpłynęło do organu pierwszej instancji w dniu [...] 2022 r., upoważniony geodeta poinformował, że wykonanie przedmiotu umowy jest niemożliwe, albowiem z dokumentów przekazanych przez Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w H. wynika, że było już przeprowadzone postępowanie rozgraniczeniowe. W efekcie tego postępowania rozgraniczeniowego pomiędzy J. Z., a J. K. została zawarta ugoda, sporządzona w dniu [...] r.

Decyzją z dnia [...] 2022 r. Wójt Gminy H. umorzył postępowanie administracyjne o rozgraniczenie wyżej opisanych nieruchomości.

Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez Z. Z., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z dnia [...] 2022 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na skutek skargi wniesionej przez Z. Z., wyrokiem z dnia 5 stycznia 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 490/22 stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu. Podstawę stwierdzenia nieważności stanowiła okoliczność, że w dniu wydania decyzji przez organ odwoławczy nie żyła L. K., będąca jedną ze stron postępowania.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu decyzją z dnia [...] 2023 r., uchyliło decyzję Wójta Gminy H. z dnia [...] 2022 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W toku ponownego postępowania organ pierwszej instancji ustalił następców prawnych zmarłych J. K. i L. K., a następnie decyzją z dnia [...] 2023 r. ponownie umorzył postępowanie w sprawie rozgraniczenia nieruchomości, z uwagi na zawartą ugodę graniczną pomiędzy poprzednimi właścicielami nieruchomości objętych wnioskiem.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z treścią ugody zawartej przez J. Z. i J. K. w dniu [...] r. w postępowaniu rozgraniczeniowym, obie umawiające się strony uważały spór za wygasły i stwierdziły, że akt niniejszy stanowi podstawę do sprostowania protokołu granicznego i innych odpowiednich dokumentów jak map i wpisów do ksiąg wieczystych. Organ podkreślił, że według przepisów obowiązującego wówczas dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53 poz. 298 z późn. zm.) administracyjne postępowania o rozgraniczenie zakończyło się na podstawie art. 7 ust. 2 ugodą zawartą przed mierniczym, dokonującym czynności ustalenia granic, posiadającą moc ugody sądowej. Zgodnie z art. 11 wskazanego dekretu prawomocne orzeczenia władzy mierniczej o rozgraniczeniu wydane w trybie niniejszego dekretu mają moc wyroków sądowych, ugody zaś zawarte przed geodetą dokonującym czynności ustalenia granic - moc ugód sądowych. Organ odwołał się również do treści uchwały z dnia 6 maja 1970 r., sygn. akt III CZP 24/70, którą Sąd Najwyższy orzekł, że uchylenie - w trybie wznowienia postępowania na podstawie art. 127 § 1 pkt 5 k.p.a. - decyzji administracyjnej o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego w związku z zawarciem ugody (art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości - Dz. U. Nr 53 poz. 298) nie pozbawia tej ugody mocy.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący Z. Z. zarzucił błędną wykładnię art. 39 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1752 z późn. zm., dalej "p.g.k.") oraz niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, a mianowicie pominięcie, że w sprawie nastąpiły nowe okoliczności w postaci negowania przez następcę prawnego faktu zawarcia przez jego ojca ugody i złożenia podpisu pod ugodą. Skarżący zarzucił również brak inicjatywy dowodowej po stronie organu poprzez zaniechanie przesłuchania skarżącego na okoliczność powzięcia wiadomości o sfałszowaniu podpisu jego ojca, prezentowanego uprzednio przez ojca skarżącego stanowiska w sprawie rozgraniczenia oraz zweryfikowania prawdziwości podpisu ojca pod treścią ugody i brak ustaleń związanych z istnieniem sporu granicznego. W uzasadnieniu odwołania skarżący podkreślił, że kwestionuje akt ugody z 1983 r., gdyż podpis na tej ugodzie nie jest podpisem złożonym przez jego ojca. Ojciec miał bowiem inny charakter pisma. Natomiast organ błędnie nie potraktował tych okoliczności jako nowych zdarzeń o charakterze faktycznym, które mogą sprawiać, że stan władania gruntami różni się od tytułu prawnego. Ponadto, w skierowanym do organu odwoławczego piśmie z dnia [...] 2023 r. skarżący domagał się przeprowadzenia badania sfałszowanego podpisu przez grafologa. Skarżący podnosił jednocześnie, że geodeta B. L., przed którym została zawarta ugoda w 1983 r., zmniejszył powierzchnię jego działki.

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z poglądem ukształtowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w piśmiennictwie, nie można przeprowadzać ponownego rozgraniczenia, gdy granice zostały już ustalone ostateczną decyzją administracyjną, ugodą zawartą przed geodetą lub postanowieniem sądu powszechnego. Ponowne rozgraniczenie dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy po zakończeniu postępowania rozgraniczeniowego, czyli po ustaleniu stanu prawnego granicy i jej utrwaleniu w terenie, nastąpiły nowe zdarzenia o charakterze faktycznym lub prawnym, które mogą sprawiać, że stan władania gruntami różni się od tytułu prawnego do tego władania.

Organ wskazał, że jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] położonymi w miejscowości J. toczyło się już postępowanie rozgraniczeniowe. Postępowanie to zostało wszczęte decyzją z dnia 26 listopada 1983 r. nr [...] i zakończyło się ugodą z dnia [...] r. zawartą pomiędzy poprzednimi właścicielami nieruchomości – J. Z. i J. K.. Skarżący nie wykazał natomiast, że po tym rozgraniczeniu nastąpiły jakiekolwiek zdarzenia o charakterze faktycznym lub prawnym, które mogły sprawić, że stan władania gruntami różni się od tytułu prawnego tego władania. Oznacza to, że granica pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] nie jest sporna. Granica ta jest wykazana w dokumentacji geodezyjnej znajdującej się w posiadaniu Starostwa Hrubieszowskiego.

W odniesieniu do podniesionego w odwołaniu zarzutu, że podpis J. Z. na akcie ugody został sfałszowany Kolegium podniosło , iż nie jest organem uprawnionym do oceny i stwierdzenia tego faktu. Jednocześnie organ zauważył, że wzruszenie ugody zawartej w postępowaniu rozgraniczeniowym może nastąpić wyłącznie według zasad określonych przez prawo cywilne, w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Z. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, domagając się jej uchylenia i zasądzenia od organu zwrotu kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności pominięcie faktu, że w sprawie nastąpiły nowe zdarzenia o charakterze faktycznym, prawnym w postaci negowania przez następcę prawnego (skarżącego) faktu zawarcia przez jego ojca ugody w postępowaniu rozgraniczeniowym oraz złożenia pod jej treścią własnoręcznego podpisu, co w bezpośredni sposób wskazuje na to, że stan władania gruntami różni się od tytułu prawnego do tego władania, skoro podpisu pod ugodą nie złożyła osoba uprawniona. Skarżący zarzucił też brak inicjatywy dowodowej ze strony organu, poprzez zaniechanie przesłuchania skarżącego na okoliczności powzięcia wiadomości o sfałszowaniu podpisu jego ojca, prezentowanego przez ojca uprzednio stanowiska w sprawie rozgraniczenia, braku dowodzenia mającego na celu zweryfikowanie prawdziwości podpisu ojca pod treścią ugody w postępowaniu o rozgraniczenie. Skarżący zarzucił, że organ administracyjny pominął fakt, iż przebieg granicy nadal jest sporny, a w związku z tym powinien zostać merytorycznie rozpoznany ponowny wniosek o rozgraniczenie.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że nie ma przeszkód do przeprowadzenia kolejnego postępowania rozgraniczeniowego. Szereg zdarzeń o charakterze faktycznym może bowiem sprawić, że stan władania różni się od tytułu prawnego do tego władania. Raz przeprowadzone postępowanie rozgraniczeniowe można kwestionować w szczególności. Jeśli na skutek późniejszych zdarzeń stan granic był zmieniony albo też, co podkreślił skarżący, okazuje się, że przebieg granic nadal jest sporny - można wnioskować o ponowne rozgraniczenie.

Skarżący zarzucił pominięcie przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji, że następca prawny neguje przebieg granicy ustalonej w uprzednim postępowaniu rozgraniczeniowym na skutek ugody. Tak więc po ustaleniu granicy przez poprzedników prawnych zaistniał spór co do ustalonych granic pomiędzy następcami prawnymi, ponieważ ustalenie granic jest cały czas negowane przez Z. Z.. Zatem skarżący był prawnie umotywowany do wystąpienia z ponownym wnioskiem o rozgraniczenie nieruchomości już wcześniej rozgraniczonych i taki wniosek powinien zostać ponownie merytorycznie rozpoznany z udziałem następców prawnych stron, które uprzednio wystąpiły z wnioskiem o rozgraniczenie.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga, jako bezzasadna, podlegała oddaleniu.

Przedmiot skargi stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy H. o umorzeniu postępowania o rozgraniczenie stanowiącej własność skarżącego nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] położonej w miejscowości J., z nieruchomością sąsiednią, oznaczoną jako działka nr [...], stanowiącą własność uczestników postępowania.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny czy w okolicznościach sprawy zachodziły podstawy do zastosowania art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej "k.p.a.") i umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie rozgraniczenia nieruchomości.

W ocenie Sądu, wbrew zarzutom podniesionym w skardze, rozstrzygnięcie objęte zaskarżoną decyzją jest prawidłowe.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

W piśmiennictwie wskazuje się, że bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., oznacza brak któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, wobec czego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2016 r., str. 491). W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkujący tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2003 r., sygn. akt III SA 2225/01).

Innymi słowy bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Sprawa administracyjna jest konsekwencją istnienia stosunku administracyjnego; takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli brak któregoś z elementów tego stosunku materialnoprawnego. Podkreślić przy tym należy, że umorzenie postępowania z powodu bezprzedmiotowości jest obligatoryjne, a decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy.

W rozpoznawanej sprawie skarżący złożył wniosek o rozgraniczenie nieruchomości położonych w miejscowości J., oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i nr [...].

Rozgraniczenie nieruchomości w postępowaniu administracyjnym normują przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1752 z późn. zm.), a także przepisy rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. Nr 45, poz. 453).

Stosownie do treści art. 29 ust. 1 p.g.k. rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Oznacza to, że istotą sporu o rozgraniczenie jest przebieg granic sąsiednich nieruchomości a postępowanie wszczęte wnioskiem o rozgraniczenia ma na celu ustalenie, jaki jest zakres - zasięg prawa własności na gruncie właścicieli sąsiadujących ze sobą nieruchomości (por. S. Rudnicki, Sąsiedztwo nieruchomości, Zakamycze 1998, s. 80).

Organem przeprowadzającym rozgraniczenie z urzędu lub na wniosek strony – stosownie do art. 29 ust. 3 i art. 30 ust. 1 powołanej ustawy – jest wójt (burmistrz, prezydent miasta), a czynności ustalania przebiegu granic w postępowaniu rozgraniczeniowym wykonuje geodeta upoważniony przez organ prowadzący postępowanie (art. 31 ust. 1 p.g.k.).

W sprawie niniejszej, w oparciu o zgromadzone w toku postępowania dokumenty bezsprzecznie ustalono, że w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości – działek ewidencyjnych oznaczonych numerami [...] i [...] położonych w J. toczyło się już wcześniej postępowanie rozgraniczeniowe. Postępowanie to zostało wszczęte decyzją z dnia [...] 1983 r. nr [...] i zakończyło się ugodą zawartą w dniu [...] r. pomiędzy poprzednimi właścicielami nieruchomości – J. Z. i J. K.. Ugoda została zawarta przed upoważnionym geodetą B. L.. Zgodnie z treścią aktu ugody, został on sporządzony w wyniku zlikwidowania sporu granicznego, a obie umawiające się strony ustaliły przebieg granicy i uznały spór za wygasły oraz stwierdziły, że akt ten stanowi podstawę do sprostowania protokołu granicznego i innych odpowiednich dokumentów jak map i wpisów do ksiąg wieczystych. Pod ugodą widnieją podpisy osób zawierających ugodę oraz podpis upoważnionego geodety. Ugoda, zgodnie z jej treścią, została zawarta w trybie przepisów dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 53 poz. 298 z późn. zm.), który obowiązywał w dacie spisania ugody.

Stosownie do powołanych w akcie ugody przepisów art. 7 ust. 1 i ust. 2 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości, w przypadku sporu co do ustalenia granic mierniczy skłania strony do ugody (ust. 1), a ugody zawarte przed mierniczym, dokonującym czynności ustalenia granic, posiadają moc ugód sądowych (ust. 2).

W związku z powyższym wyjaśnić należy, że sprawa o rozgraniczenie nieruchomości niezależnie od tego czy jest rozstrzygana na drodze administracyjnej, czy też na drodze sądowej w postępowaniu cywilnym ma jednolity przedmiot oraz istotę. Jest to sprawa o wiążące ustalenie przebiegu granic gruntów, które nie zostały ustalone, albo które zostały ustalone, lecz stały się sporne (art. 153 k.c.). W orzecznictwie sądowym oraz w piśmiennictwie przyjmuje się zgodnie, że również granice raz ustalone w ugodzie granicznej, decyzji rozgraniczeniowej lub postanowieniu rozgraniczeniowym sądu powszechnego mogą ponownie stać się sporne, skutkując nową sprawą o rozgraniczenie (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 września 1997 r., II CKN 309/97, OSNC 1998, nr 2, poz. 30; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2002 r., IV CKN 809/00, Wokanda 2002, nr 10, s. 10). Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia w sprawie o sygn. akt IV CKN 809/00 (do którego odwołuje się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w przytoczonym w skardze wyroku w sprawie II SA/Po 57/10), ustalenie stanu prawnego granicy nieruchomości i jej utrwalenie w terenie nie eliminuje na przyszłość sporów między właścicielami sąsiednich gruntów co do przebiegu granicy. Wcześniej wydane postanowienie o rozgraniczeniu, ze swego charakteru będące postanowieniem ustalającym, przesądza tylko o stanie prawnym granicy dzielącej sąsiednie nieruchomości w dacie jego wydania. W kolejnym postępowaniu o rozgraniczenie przedmiotem rozgraniczenia nie jest więc stan rzeczy leżący u podstaw tego postanowienia, ale stan istniejący w dacie kolejnego orzekania o przebiegu granicy. Z tym poglądem Sądu Najwyższego co do zasady należy się zgodzić. Równocześnie należy zwrócić uwagę, że możliwość prowadzenia ponownego postępowania rozgraniczeniowego może mieć miejsce tylko w sytuacji, gdy po zakończonym postępowaniu rozgraniczeniowym, czyli po ustaleniu stanu prawnego granicy, nastąpiły nowe zdarzenia o charakterze faktycznym, które mogą sprawiać, że stan władania gruntami różni się od tytułu prawnego do tego władania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 2940/19 oraz z dnia 10 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 280/20 i z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 1967/16).

Zasadnie zatem podkreślono w zaskarżonej decyzji, że ponowne postępowanie rozgraniczeniowe może mieć miejsce tylko wówczas, gdy nowe zdarzenia o charakterze faktycznym lub prawnym nastąpiły po zakończeniu wcześniejszego postępowania rozgraniczeniowego i zmiany te dotyczą stanu władania gruntami.

Natomiast możliwość prowadzenia ponownego postępowania o rozgraniczenie co do tych samych nieruchomości nie jest i nie może być traktowana jako środek do kwestionowania prawomocnego (ostatecznego) orzeczenia o rozgraniczeniu. Niedopuszczalna jest taka sytuacja, w której strona, nie zgadzając się z wcześniejszym rozstrzygnięciem w sprawie rozgraniczenia, próbuje wzruszyć to rozstrzygnięcie w trybie wszczęcia i ponownego prowadzenia postępowania rozgraniczeniowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 1967/16, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 384/22, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Wr 538/23, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Lu 504/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Po 601/19).

Tego rodzaju sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie.

W toku postępowania skarżący kwestionował ugodę zawartą w dniu [...] r. pomiędzy J. Z. a J. K., będących ówczesnymi właścicielami nieruchomości. Skarżący podważał prawdziwość podpisu J. Z. na akcie ugody, zarzucając, że został on sfałszowany. Okoliczność ta nie stanowi jednak podstawy do wszczęcia nowego postępowania rozgraniczeniowego. Stanowisko organu w tym przedmiocie w pełni zasługuje na podzielenie.

Trafnie wskazano w zaskarżonej decyzji, że organ administracji nie był uprawniony do oceny prawdziwości powyższego zarzutu zgłaszanego przez skarżącego i nie miał obowiązku przeprowadzać postępowania dowodowego na powoływaną przez skarżącego okoliczność sfałszowania podpisu jego ojca na akcie ugody. Zgodzić się należy, że ciężar dowodu tego rodzaju okoliczności spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Ponadto słusznie organy wskazywały, że wzruszenie ugody zawartej w postępowaniu administracyjnym o rozgraniczenie może nastąpić wyłącznie według zasad określonych przez prawo cywilne, w postępowaniu przed sądem powszechnym. Zgodnie z art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczeniu nieruchomości, a obecnie zgodnie z art. 31 ust. 4 p.g.k., ugoda zawarta przed geodetą ma moc ugody sądowej. Ugoda taka jest rodzajem umowy, do której stosuje się, poza przepisami art. 917 i 918 k.c., ogólne przepisy prawa cywilnego dotyczące zawarcia umowy, wad oświadczenia woli oraz oceny istnienia stosunku prawnego z niej wynikającego w sytuacji kwestionowania ważności umowy. Ocena ważności ugody (jako umowy) należy do sądu powszechnego. Nie jest to ugoda administracyjna w rozumieniu art. 114-122 k.p.a. A skoro tak - to nie może ona podlegać kontroli ani w decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego, ani w wyniku zaskarżenia tej decyzji do sądu administracyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 1987 r., sygn. akt IV SAB 24/86, z dnia 16 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 376/06 oraz z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt i OSK 2813/13).

Zarzuty i argumenty powoływane przez skarżącego w toku postępowania wskazują, że skarżący usiłuje doprowadzić do zmiany stanu prawnego wynikającego z zawartej ugody granicznej, ale nie z powodu wystąpienia po dacie jej zawarcia nowych zdarzeń o charakterze faktycznym lub prawnym, powodujących że stan władania różni się od tytułu prawnego, ale dlatego, że nie akceptuje treści ugody i ustalonego mocą tej ugody przebiegu linii granicznej. Skarżący podnosił między innymi, że upoważniony geodeta, przed którym została zawarta ugoda, zmniejszył powierzchnię jego działki.

Skarżący deklaruje, że tego rodzaju nowe okoliczności po dacie zawarcia ugody zaistniały, a jedynie organ ich nie ustalił. Jednakże jednocześnie skarżący wyjaśnia, że okoliczności te polegają na kwestionowaniu przez następcę prawnego J. Z. ugody z dnia [...] r. Skarżący wskazuje na istnienie sporu granicznego, ale istnienie tego sporu wiąże właśnie z kwestionowaniem przez samego skarżącego ugody i wynikającego z niej przebiegu granicy. Jednoznacznie wynika to z treści pism skarżącego w toku postępowania administracyjnego, a także z przytoczonej wyżej treści uzasadnienia skargi. Dlatego też samo podanie przez skarżącego we wniosku o wszczęcie postępowania, w punkcie dotyczącym uzasadnienia wniosku, że sąsiad wszedł jego w działkę, nie stanowi o istnieniu przedmiotu sprawy i możliwości ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy o rozgraniczenie. Z przyczyn wyjaśnionych już wyżej, powoływane przez skarżącego okoliczności nie przemawiają za dopuszczalnością ponownego przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego. Trzeba też wskazać, że samowolne naruszenie posiadania, samowolne zajęcie części nieruchomości skarżącego przez sąsiada, nie świadczy o powstaniu sporu co do przebiegu linii granicznych w rozumieniu art. 34 ust. 1 p.g.k. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt i OSK 1967/16).

Podsumowując, należy podzielić wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko o niezaistnieniu w sprawie przesłanek do ponownego przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego. Granica nieruchomości jest ustalona ugodą z dnia [...] r., mającą moc ugody sądowej. Ugoda, w której został ustalony przebieg granicy między nieruchomością skarżącego, a nieruchomością sąsiednią, nie została we właściwym trybie wzruszona i jest wiążąca.

Z przyczyn omówionych już wyżej Sąd nie podzielił podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności pominięcie faktu, że w sprawie nastąpiły nowe zdarzenia o charakterze faktycznym czy prawnym w postaci negowania przez następcę prawnego (skarżącego) faktu zawarcia przez jego ojca ugody w postępowaniu rozgraniczeniowym oraz złożenia pod jej treścią własnoręcznego podpisu. Jak już wskazywano, subiektywna ocena skarżącego, że podpis jego ojca został sfałszowany, nie stanowi nowego zdarzenia o charakterze faktycznym lub prawnym pozwalającym na wszczęcie kolejnego postępowania rozgraniczeniowego w celu ustalenia przebiegu granicy pomiędzy nieruchomościami oznaczonymi w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i nr [...].

Niezasadny jest też zarzut naruszenia przepisów postępowania poprzez zaniechanie przesłuchania skarżącego na okoliczność powzięcia wiadomości o sfałszowaniu podpisu jego ojca oraz prezentowanego przez ojca uprzednio stanowiska w sprawie rozgraniczenia. Zgodnie bowiem z art. 78 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Natomiast okoliczności, na jakie miałby być przeprowadzony powołany dowód, nie podlegają badaniu przez organy administracji w postępowaniu rozgraniczeniowym i nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia.

Konkludując, należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie została wydana z mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego. Organ prawidłowo ocenił stan sprawy, mając na względzie zgromadzone w aktach dokumenty i trafnie orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego z powodu jego bezprzedmiotowości. Uzasadnienie decyzji zawiera wszystkie elementy przewidziane przepisem art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej jako "p.p.s.a.") Sąd oddalił skargę.

Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie wniosek taki został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę, a skarżący i uczestnicy postępowania nie zażądali przeprowadzenia rozprawy.