Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1723/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: Art. 3  par. 1, art. 134  par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 128, art. 129, art. 135, art. 140
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 26 września 2023 r., nr SKO-NP-4115-255/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 września 2023 r., znak: SKO-NP.-4115-255/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 5 czerwca 2023 r. znak: GOPS.524.31.2023 odmawiającej przyznania B. J. (dale: skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką C. S.

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 5 czerwca 2023 r. organ l instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ l instancji po przytoczeniu treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazał, iż w dniu 11 kwietnia 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Do wniosku dołączyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nr PCPR-VI-8211/206/2023 z dnia 30 marca 2023 r. z którego wynika, że matka skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności. Z wywiadu środowiskowego wynika, że opiekę nad matką sprawuje skarżąca. Matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną, pozostaje w stałym leczeniu. Jest pampersowana, porusza się wyłącznie przy pomocy osób drugich. W ostatnim czasie stan zdrowia matka skarżącej znacznie się pogorszył - występują u niej prężenia, jest w trakcie diagnozy w kierunku padaczki, ponadto pojawiły się problemy z połykaniem - diagnozowana w kierunku guza przełyku. Skarżąca pomaga matce we wszystkich czynnościach życia codziennego: wstawaniu z łóżka, ubieraniu, przygotowywaniu i podawaniu posiłków i leków, utrzymywaniu higieny osobistej. Dba o czystość i porządek w domu, dba aby matka miała zapewnioną rehabilitację, a w miarę swoich możliwości wykonuje ją sama. Załatwia również wszelkie formalności, organizuje czas wolny mamie. Wskazano, że skarżąca pobiera od 1 listopada 2022 r. do nadal specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad matką.

Z przeprowadzonych wywiadów wynika, że matka skarżącej oprócz skarżącej ma jeszcze dwoje dzieci zobowiązanych do alimentacji. Córka E. zamieszkuje wspólnie z mężem, nie posiadają dzieci. Obydwoje pracują zawodowo. Córka M. prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe wraz z mężem. Utrzymują się ze świadczeń emerytalno-rentowych z ZUS. Pomimo osiąganych dochodów żadna z córek nie deklaruje pomocy finansowej względem matki.

Organ ocenił, że wskazanych okoliczności dotyczących niemożności sprawowania opieki nad matką nie można uznać za okoliczności o charakterze obiektywnym, które pozwoliłby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego względem matki. Podkreślono, że kategoria wykonywania pracy zawodowej, czy też pobierania świadczeń emerytalnych/rentowych nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji.

Podsumowując organ I instancji stwierdził, że skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych ponieważ od 1 listopada 2022 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, ponadto ustalony stopień niepełnosprawności matki skarżącej datuje się od 2 lutego 2022 r., a zatem nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. (niepełnosprawność powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy).

Organ wskazał także na krąg osób zobowiązanych do alimentacji, które mogą wspomagać osobę opiekującą się, tj. dwoje rodzeństwa, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, który nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczyć się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną.

Od ww. decyzji skarżąca wniosła odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

- art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez brak wezwania skarżącej do dokonania wyboru korzystniejszego dla niej świadczenia,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię rozszerzającą polegającą na przyjęciu dodatkowego kryterium warunkującego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od tego, czy istnieją inni zobowiązani do alimentacji oraz czy i jak swój obowiązek wypełniają. W oparciu o powyższe skarżąca wniosła o uchylenie decyzji i przyznanie świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uznało odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

W pierwszej kolejności Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji została wydana na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją, zatem w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przez organ pomocowy art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ wyjaśnił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W ww. wyroku Trybunał wyraźnie wskazał, iż wynikające z art. 17 ust. 1b zróżnicowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zależne od momentu powstania niepełnosprawności jest niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucją RP. W tej sytuacji przepis ten od momentu wejścia w życie ww. wyroku Trybunału, nie może być zatem stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu.

Organ podkreślił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje on prostego skutku, określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, a więc utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Tym niemniej powoduje on konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP, przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa, tak aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b ustawy, należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b cyt. ustawy - jako zgodny z Konstytucją - winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że okoliczność, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Niemniej jednak organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie ustaleniu podlega także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż matka skarżącej ze względu na niepełnosprawność spowodowaną swoimi chorobami wymaga stałej opieki i nieustannego nadzoru osób drugich. Nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować w środowisku, nie jest w stanie samodzielnie wykonać najprostszych czynności dnia codziennego. Ww. pozostaje w stałym leczeniu, jest pampersowana, przez większość dnia leży lub siedzi. Porusza się wyłącznie przy pomocy osób drugich. W ostatnim czasie stan zdrowia matki skarżącej znacznie się pogorszył - występują u niej prężenia, jest w trakcie diagnozy w kierunku padaczki. Dodatkowo pojawiły się problemy z przełykaniem - diagnoza w kierunku guza przełyku. Skarżąca oświadczyła, iż osobiście, stale i długotrwale sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką. Z tego powodu od ponad dwóch lat nie podejmuje żadnej pracy zawodowej, ani dorywczej, jest do dyspozycji mamy całodobowo, ponieważ ona wymaga opieki zarówno w dzień jak i w nocy. Skarżąca pomaga mamie wstać z łóżka, ubiera, robi i podaje posiłki, gdy jest taka potrzeba karmi. Dostosowuje posiłki do diety. Utrzymuje higienę całego ciała wg potrzeb mamy, dba o czystość i porządek w domu, załatwia wszelkie formalności, organizuje czas wolny. B. J. zaspakaja wszelkie potrzeby bytowe swojej mamy, umawia wizyty lekarskie, podaje zapisane leki, dba aby mama miała zapewnioną rehabilitację, a w miarę swoich możliwości wykonuje ją sama. B. J. - jak ustalono - ma dwie siostry. Mieszkają one ponad 100 km od miejsca zamieszkania mamy. Ze względu na własną sytuację finansowo-rodzinną nie są w stanie pomagać przy opiece nad mamą.

Następnie organ wskazał, że skarżąca złożyła oświadczenie, iż jest rolnikiem i 4 lutego 2021 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Organ stwierdził, że z przedstawionego stanu faktycznego wynika, że skarżąca zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego w 2021 r. czyli rok przed powstaniem konieczności zabezpieczenia matce pomocy ze względu na orzeczoną niepełnosprawność w stopniu znacznym którą orzeczono u niej w lutym 2022r., a zatem rezygnacja ta nie miała związku z koniecznością zapewniania matce pomocy i opieki.

W dalszej części decyzji organ ocenił wskazany przez skarżącą zakres opieki i stwierdził, że nie ma on charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał skarżącą do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy pracy w gospodarstwie rolnym. Organ podkreślił, że czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, dbanie o czystość i porządek w domu, załatwianie formalności, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Z powyższego wynika, iż wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, która (jak wynika z ustaleń wywiadu środowiskowego i jak oświadczeń wnioskodawcy) nie jest osobą obłożnie chorą leżącą (porusza się przy pomocy drugiej osoby), jest osobą kontaktową, zatem jest w stanie sama przez cześć dnia samodzielnie bytować, pozwala na takie zorganizowanie opieki w postaci np. usług opiekuńczych, aby skarżąca nie musiała rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy też pracy w gospodarstwie rolnym. Kolegium zaznaczyło, że nie kwestionuje faktu, iż skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, która niewątpliwie ze względu na wiek i stan zdrowia opieki tej wymaga. Niemniej jednak w niniejszej sprawie istotne jest również to, że skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do zapewnienia niepełnosprawnej matce opieki i pomocy, bowiem są jeszcze dwie osoby zobowiązane do współudziału w opiece, tj. rodzeństwo skarżącej. Organ zaznaczył przy tym, że okoliczności polegającej na tym, iż osoby zobowiązane do opieki mieszkają poza miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki, pracują i wykonywane przez nich obowiązki zawodowe w ich ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą, w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji.

Z kolei okoliczność taka jak miejsce zamieszkania rodzeństwa nie jest obiektywną okolicznością i przyczyną uniemożliwiającą zorganizowanie przy ich współuczestnictwie opieki nad niepełnosprawną matką, tak aby skarżąca jak i żadne z nich nie musiało rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej czy prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Z akt sprawy nie wynika, że istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna) powodujące, iż rodzeństwo skarżącej nie jest w stanie wspomóc siostrę w opiece i zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki w sposób pośredni. Organ zaznaczył, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Skoro obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną, stąd też, jeżeli pozostałe dzieci z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w w/w sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. skarżąca zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez niego z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci w ramach ciążącego obowiązku alimentacyjnego, które w takim samym stopniu, co skarżąca są zobowiązane do alimentacji względem matki.

W ocenie organu przyznanie skarżącej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach osoby wymagającej opieki.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła:

- wydanie decyzji z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego zwłaszcza w przedmiocie wpływu stanu zdrowia matki skarżącej na zakres sprawowanej nad nią opieki;

- wydanie decyzji z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię rozszerzającą polegającą na przyjęciu dodatkowego kryterium warunkującego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, od obowiązku wyegzekwowania od pozostałych zobowiązanych alimentacyjnie, aktywnej opieki lub łożenia alimentów - w przedmiotowej sprawie organ przyjął, że zamiast świadczenia pielęgnacyjnego, rodzeństwo skarżącej winno wypłacać ekwiwalent pieniężny lub samo współuczestniczyć w opiece. Naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ organ przyjął, że możliwość pobierania przez wymagającego opieki alimentów, stanowi substytut świadczenia pielęgnacyjnego oraz stanowi jedną z alternatyw, z której skarżąca może skorzystać w związku z odmową przyznania świadczenia,

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że opieka nad matką nie uniemożliwia skarżącej podjęcia pracy,

- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że skorzystanie z usług opiekuńczych realizowanych w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo pozwoliłoby na zapewnienie opieki matce skarżącej, tak aby skarżąca nie musiała rezygnować z zatrudnienia.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że najistotniejszy w tej sprawie jest fakt, że prawo dochodzenia roszczeń alimentacyjnych od rodzeństwa należy wyłącznie do matki skarżącej. Skarżąca sama nie ma legitymacji procesowej pozwalającej z takim roszczeniem wystąpić - nie może pozwać rodzeństwa o alimenty dla matki. Zatem w przedmiotowej sprawie, organ odmawia skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, na którą ta nie ma żadnego wpływu. Nadto, przepis przyznający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie wskazuje, aby po stronie niepełnosprawnego, niezdolnego do samodzielnego funkcjonowania człowieka, ciążył obowiązek wykorzystania wszelkich możliwych form zapewnienia sobie funduszy na opłacenie ewentualnego opiekuna.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasowa argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji, stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca nie spełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.

Zdaniem Sądu, wskazany przez skarżącą zakres opieki nie wymusza na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w żaden sposób nie wynika, iż matka skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej.

Jak wynika z akt sprawy, matka skarżącej posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nr PCPR-VI-8211/206/2023 z dnia 30 marca 2023 r., z którego wynika, że matka skarżącej została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że nie podejmuje ona stałego zatrudnienia.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w ramach opieki nad matką, skarżąca pomaga matce we wszystkich czynnościach życia codziennego: wstawaniu z łóżka, ubieraniu, przygotowywaniu i podawaniu posiłków i leków, utrzymywaniu higieny osobistej. Dba o czystość i porządek w domu, dba aby matka miała zapewnioną rehabilitację, a w miarę swoich możliwości wykonuje ją sama. Załatwia również wszelkie formalności, organizuje czas wolny mamie.

Zdaniem Sądu, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, iż matka skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności opiekuna. Wykazany zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd wskazuje natomiast, że systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Organy przyjęły również, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia.

W ocenie Sądu trafny jest pogląd, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. – w świetle którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego – nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną. Sąd podziela ukształtowaną już linię orzeczniczą sądów administracyjnych, według której, jeśli przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Zgodnie z zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej organ obowiązany jest poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawowe prawo wyboru świadczenia (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 maja 2022 r., sygn. I OSK 1400/21, z 10 grudnia 2019 r., sygn. I OSK 200/19, opubl. w CBOSA).

W niniejszej sprawie nie wydano decyzji uchylającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przeszkoda normatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zatem nie do końca 2023 r. i od tej daty nie było możliwe przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Według art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. Nie można wobec tego w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Treść normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze uchylone, a rozstrzygnięcie w tym przedmiocie stanowi materiał konieczny do rozpoznania wniosku.

Jedynie zatem wydanie decyzji uchylającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, wyeliminowałoby negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do zasiłku dla opiekuna. Skarżąca reprezentowana w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika od dnia 12 czerwca 2023 r., nie uzyskała natomiast decyzji uchylającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Sąd podzielił dominujące obecnie stanowisko wyrażone przykładowo w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2022 r. sygn. I OSK 870/21, z dnia 5 maja 2022 r. sygn. I OSK 1400/21, z dnia 29 czerwca 2022 r. sygn. I OSK 1586/21, z dnia 26 lipca 2022 r. sygn. I OSK 1859/21, z dnia 3 sierpnia 2022 r. sygn. I OSK 211/21 czy z dnia 25 listopada 2022 r., sygn. I OSK 189/22 (opubl. w CBOSA), zgodnie z którym wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością specjalnego zasiłku opiekuńczego, pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki.

Jedynie dodatkowo Sąd wskazuje, że zgodnie z poglądami Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela "nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że (...) posiada oprócz skarżącej, jeszcze dwoje dorosłych dzieci, a zatem, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawną matką, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...) skarżąca nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką, na co słusznie wskazywano w niniejszej sprawie. Ponadto należy zaznaczyć, że w ramach systemu pomocy społecznej istnieją różne formy wsparcia osób w opiece nad ich bliskimi umożliwiające opiekunom zachowanie aktywności zawodowej, w tym pomoc w formie usług opiekuńczych" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. I OSK 2322/22, opubl. w CBOSA), "jak prawidłowo wskazał to Sąd pierwszej instancji, opieka sprawowana przez skarżącą może być wspomagana przez dwóch braci skarżącej, przy czym wsparcie to nie musi przybierać postaci świadczeń osobistych. Sprawowany wymiar opieki, w tym w związku z uwzględnieniem możliwości wsparcia ze strony rodzeństwa, nie charakteryzuje się zatem związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. I OSK 128/23, opubl. w CBOSA).

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącej opieki nad matką oraz przyczyn niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą. Ustalenia poczynione w tym zakresie, znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.