Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 545/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Op 254/22 w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 19 lipca 2022 r. nr SKO.40.911.2022.śr w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Op 254/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z 19 lipca 2022 r., nr SKO.40.911.2022.śr w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 24 września 2021 r. A. J. (dalej: Skarżąca) złożyła do Burmistrza Gminy [...] (dalej: Burmistrz) wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matką – H. B. (dalej: matka).

Burmistrza, decyzją z 4 lutego 2022 r. nr WS.5212.447.2021, odmówił przyznania Skarżącej żądnego świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygnięcie wydane zostało na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 5 pkt 1 lit. b) i pkt 5, ust. 16 pkt 1 i 2, art. 23, art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: "u.ś.r.") w związku z art. 104 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: "k.p.a."). W uzasadnieniu Burmistrz stwierdził, że w sprawie występują dwie przeszkody uniemożlwiające przyznanie Skarżącej wnioskowanego świadczenia. Po pierwsze, niepełnosprawność osoby wymagającej opieki istnieje od dnia 23 listopada 2009 r., wobec czego nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Po drugie, wnioskodawczyni ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. stanowi przeszkodę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z 19 lipca 2022 r., nr SKO.40.911.2022.śr, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekając co do istoty sprawy - odmówiło przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2021 r. do dnia 31 października 2021 r. oraz przyznało Skarżącej ww. świadczenie na okres od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. w wysokości 1.971,00 zł oraz od dnia 1 stycznia 2022 r. bezterminowo w wysokości 2.119,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczyło treść przepisów. Podkreśliło, że bezspornym jest, iż Skarżąca jest osobą, na której, zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki. Dodało też, że z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, iż sytuacja zdrowotna matki Skarżącej jest bardzo trudna, leczy się onkologicznie, chorobami towarzyszącymi są tachykardia, przewlekła obturacyjna choroba płuc - astma aspirynowa, żylaki podudzi, porażenie nerwu kończyny dolnej lewej, problemy z kręgosłupem. Ponadto, ww. wymaga stałej i bezpośredniej opieki drugiej osoby, którą zapewnia jej Skarżąca. Dalej organ podał, że ze złożonego przez Skarżącą oświadczenia wynika, że wykonuje ona czynności opiekuńcze, tj.: dba o higienę, prowadzi do toalety, przebiera/przygotowuje ubrania, prowadzi rehabilitację oddechową, mierzy ciśnienie, podaje leki, przygotowuje i podaje posiłki, sprząta, pierze i prasuje, prowadzi na wizyty lekarskie, robi zakupy, prowadzi na spacery, w okresie jesienno-zimowym opala mieszkanie, ćwiczy rozwijanie mowy, czytanie, pisanie, myślenie, układa do snu, masuje i oklepuje, a także czuwa podczas snu.

Uwzględniając powyższe Kolegium wskazało, że nie podziela prezentowanego przez organ pierwszej instancji poglądu, co od braku spełnia przez stronę warunku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. Kolegium zauważyło, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdził niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Powyższe oznacza, że nie jest zasadna odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia ze wskazaniem, że nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że w oświadczeniach z 18 października 2021 r. oraz 18 stycznia 2022 r. Skarżąca podała, że do wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego załączyła oświadczenie, w którym rezygnuje z należnego specjalnego zasiłku opiekuńczego z momentem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz, że nie zrezygnuje z należnego świadczenia do momentu uzyskania potwierdzenia, iż spełnia wszystkie przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast przy wniosku brak jest oświadczenia, o którym wspominała strona w swoich odpowiedziach do organu pierwszej instancji, stąd Kolegium pismem z 13 maja 2022 r., działając na podstawie art. 79a k.p.a., poinformowało Skarżącą, za pośrednictwem pełnomocnika, że okoliczność, iż strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, może stanowić wyłączny powód wydania decyzji niezgodnej z żądaniem zawartym w odwołaniu, wobec czego, jeśli zamierza uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, winna uprzednio zrezygnować ze specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz przedłożyć w Kolegium stosowną decyzję organu pierwszej instancji potwierdzającą, że ustało prawo do pobieranego świadczenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżąca przekazała do Kolegium oświadczenie złożone w OPS, z którego wynika, że rezygnuje z przyznanego decyzją z 29 września 2020 r., nr WS.5216.23.9.XII.2020, oraz decyzją z 21 października 2021 r., nr WS.5216.23.10.XVIII.2021, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie do Kolegium wpłynęła kopia decyzji uchylającej stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od 1 listopada 2021 r., przyznanego decyzją z 21 października 2021 r., nr WS.5216.23.10.XVIII.2021. Odnosząc się do kwestii uchylenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia przez stronę wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od września 2021 r. - Kolegium zauważyło - że organ pierwszej instancji przekazał swoje stanowisko w sprawie w formie pisma, które skierował do Skarżącej za pośrednictwem jej pełnomocnika. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że decyzja z 29 września 2020 r., ze względu na brak podstaw prawnych nie zostanie zmieniona lub uchylona z mocą wsteczną, ponieważ upłynął już okres, na jaki ustalono prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, Kolegium wskazało, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie uniemożliwia wyboru przez osobę uprawnioną świadczenia pielęgnacyjnego, gdy specjalny zasiłek opiekuńczy jest już przyznany wcześniejszą decyzją. Rolą organu jest w pierwszej kolejności wyjaśnienie, czy strona spełnia przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformowanie, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji skorzystania przez stronę z prawa wyboru, co miało miejsce w niniejszej sprawie, organ pierwszej instancji mógł uchylić decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy, a następnie przyznać świadczenie pielęgnacyjne. Ostatecznie na skutek złożonego oświadczenia przez stronę 26 maja 2022 r. odnośnie do rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, tj. września 2021 r. organ pierwszej instancji uchylił Skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od listopada 2021 r. Kolegium zauważyło, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia, wykluczającego możliwość przyznania świadczenia wnioskowanego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Brak jest bowiem przepisów umożliwiających zmodyfikowanie przepisu art. 24 ust. 2 u.ś.r., w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja, mocą której skrócono okres, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r. - od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Kolegium dodało też, że Skarżąca dopiero 26 maja 2022 r. złożyła oświadczenie o wyborze świadczenia, które zamierza pobierać, o czym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., mianowicie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. września 2021 r. Wcześniej organ pierwszej instancji bezskutecznie wzywał stronę do złożenia oświadczenia, o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Strona udzielała jedynie informacji, że stosowne oświadczenie złożyła do wniosku. Natomiast w aktach sprawy brak jest jednak dokumentu potwierdzającego ten fakt, wobec czego do 26 maja 2022 r. organ pierwszej instancji nie posiadał dowodu o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Reasumując Kolegium stwierdziło, że po uchyleniu przez organ pierwszej instancji decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy od dnia 1 listopada 2021 r., nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby przyznanie wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec czego uznano, że spełnia ona warunki uprawniające do nabycia prawa do ww. świadczenia, a tym samym należało uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec o przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. w wysokości 1.971,00 zł miesięcznie, a od dnia 1 stycznia 2022 r. bezterminowo w wysokości 2.119,00 zł miesięcznie. Kolegium podkreśliło, że początkowy termin ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, z kolei końcowy termin z art. 24 ust. 4 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. Z uwagi natomiast na brak uchylenia przez organ pierwszej instancji prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od dnia 1 września 2021 r. do dnia 31 października 2021 r., zasadnym było odmówić ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia w tym przedziale czasowym.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu (dalej: Sąd I instancji) wniosła Skarżąca.

Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Op 254/22 – Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") oddalił wniesioną skargę.

Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że Skarżąca spełnia określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do rozstrzygnięcia kwestii, czy w okolicznościach faktycznych sprawy istniały uzasadnione podstawy do orzeczenia o odmowie przyznania Skarżącej przedmiotowego świadczenia od dnia 1 września 2021 r. do dnia 31 października 2021 r. Kolegium odmówiło przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na ww. okres uznając, że dopiero od dnia 1 listopada 2021 r. przestała istnieć negatywna przesłanka, wyłączająca prawo do przedmiotowego świadczenia, gdyż decyzją z 1 czerwca 2022 r. organ pierwszej instancji uchylił decyzję własną z 21 października 2021 r. przyznającą Skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką na okres od dnia 1 listopada 2021 r. do dnia 31 października 2022 r.

Zdaniem Sądu I instancji, zgodzić należy się z Kolegium, że wnioskowane świadczenie powinno być przyznane począwszy od 1 listopada 2021 r., nie zaś od miesiąca, w którym Skarżąca złożyła wniosek inicjujący postępowanie w sprawie. Sąd I instancji podkreśli, że do wniosku z 24 września 2021 r. Skarżąca nie dołączyła, na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r., oświadczenia, iż rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Oświadczenie tej treści złożyła dopiero na etapie postępowania odwoławczego, tj. 26 maja 2022 r. Nie było natomiast prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu Skarżącej wnioskowanego świadczenia od miesiąca złożenia wniosku, tj. za okres od 1 września 2021 r. do 31 października 2021 r., gdyż w tym okresie Skarżącej przysługiwało jeszcze konkurencyjne świadczenie, wykluczające możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, a ponadto do wniosku z 24 września 2021 r. Skarżąca nie dołączyła oświadczenia o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Dopóty zatem w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja o przyznaniu Skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. nie ma możliwości przyznania stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 września 2021 r. do 31 października 2021 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego:

a) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego;

b) naruszenie prawa materialnego tj. art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce.

Wobec powyższego wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Nadto wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podać należy, że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., ponieważ Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, iż podstawy, na jakich zostaje oparta skarga kasacyjna wyznaczają kierunek i zakres kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem żądanego uchylenia lub zmiany.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Skarga kasacyjna zarzuca wyrokowi jedynie obrazę przepisów prawa materialnego, która mogła mieć wpływ na wynik sprawy.

Spór, jaki zaistniał w rozpoznawanej sprawie - determinowany zarzutami skargi kasacyjnej - dotyczył wyłącznie daty, od której winno być przyznane Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zainteresowana miała bowiem przyznany decyzją wcześniejszą zasiłek dla opiekuna a zatem w takiej sytuacji dochodziło do zbiegu obu świadczeń jako przyznanych z tego samego tytułu.

W związku z powyższym, skład orzekający pragnie wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast w myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Z powołanych przepisów jasno wynika zatem, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, a co wyklucza - jak słusznie zresztą zauważa sam Sąd I instancji - możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania.

Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. zasiłek dla opiekuna, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest bowiem możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego zasiłku dla opiekuna. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie.

Stosownie do treści do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, iż zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne/komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane).

W sytuacji zatem, gdy w momencie wydawania decyzji jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, iż określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, iż do 31 października 2021 r. funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja Burmistrza z 29 września 2020 r. przyznająca Skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaną opieki nad matką właśnie do 31 października 2021 r. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że powyższa decyzja przyznająca zasiłek dla opiekuna nie została przez stronę zakwestionowana i wobec jej niezaskarżenia - stała się ostateczna oraz prawomocna. Burmistrz decyzją z 1 czerwca 2022 r. uchylił Skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 1 listopada 2021 r., przyznanego decyzją z 21 października 2021 r.

Okoliczność ta zaś – czego zdaje się nie dostrzegać Skarżąca – miała w rozpoznawanej decydujące znaczenie dla określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazać bowiem należy, iż na mocy art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego powodu organ, podobnie zresztą jak i sąd, administracyjny, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia.

Zgodzić się zatem należy z Sądem I instancji, iż - w realiach rozpoznawanej sprawy - to dopiero wygaśnięcie prawa do zasiłku dla opiekuna orzeczonego w decyzji z dnia 29 września 2020 r. wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. w postaci posiadania prawa do zasiłku dla opiekuna.

Mając zaś na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r., jak też okoliczność, iż w decyzji z dnia 29 września 2020 r. wskazano okres na jaki przyznano Skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna, czyli do dnia 31 października 2021 r., to należało ostatecznie przyjąć, że stronie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką począwszy od tej właśnie daty, gdyż nie było prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu tego świadczenia od wcześniejszej daty. W tym bowiem okresie Skarżącej przysługiwało jeszcze prawo do konkurencyjnego świadczenia, a co - jak wyżej wspomniano – wykluczało możliwość jednoczesnego pobierania przez niego świadczenia pielęgnacyjnego.

Dodać przy tym trzeba, że decyzja z dnia 29 września 2020 r. - z uwagi na treść art. 134 § 1 p.p.s.a. nakazującego sądowi administracyjnemu orzekanie w granicach danej sprawy – nie mogła być przedmiotem badania w niniejszym postępowaniu, gdyż nie była objęta skargą. W związku z tym, Sąd I instancji nie mógł dokonać innych ustaleń w zakresie daty ustania prawa do zasiłku dla opiekuna, niż wynikająca z treści ww. prawomocnej decyzji Burmistrza z dnia 29 września 2020 r.

Stwierdzić zatem należy, że zaskarżony wyrok nie narusza przepisów obowiązującego prawa, a skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.