Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 528/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka - Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi P.S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej oddala skargę.


UZASADNIENIE

P.S. (dalej: wnioskodawca, strona) złożył do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: organ) wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 388, dalej: ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej).

W pierwszej instancji organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające, zwrócił się do Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej ds. Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych o zaopiniowanie wniosku strony. Uchwałą z dnia [...] września 2022 r. Rada pozytywnie zaopiniowała wniosek strony. Organ dokonał też dowodu z przesłuchania świadków: H.A., J.P. oraz E.W..

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] maja 2023 r., nr [...] organ odmówił wnioskodawcy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Strona nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wystąpiła do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Organ decyzją z dnia [...] lipca 2023 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2023 r., nr [...].

Uzasadniając decyzję organ wyjasnił, że strona nie spełniła przesłanek określonych w art. 2 lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Zgodnie z art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym do okresu 12 miesięcy, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia [...] sierpnia 1980 r. do dnia [...] grudnia 1981 r. Natomiast zgodnie z art. 3 cytowanej ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] lipca 1990 r. : 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1882), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa tub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W ocenie organu strona nie udowodniła okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Mając na uwadze analizę zebranego materiału dowodowego, w ocenie organu, nie można uznać, że strona prowadziła w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Organ wskazał, że jako podstawę do przyznania statusu opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych strona podała, że w 1987 r., podczas odbywania zasadniczej służby wojskowej została pobita za poglądy antykomunistyczne, w związku z czym została inwalidą, całkowicie niezdolną do pracy. Wnioskodawca dodał, że zawsze odważnie wyrażał swoje opinie, a także przemycał ulotki. Miał mieć nieprzyjemności w szkole w związku z głoszonymi poglądami, nie brał udziału w pochodach 1-majowych, a także zrywał propagandowe plakaty. Wnioskodawca wskazał również, że podczas służby wojskowej, nie udzielano mu urlopu oraz przetrzymywano w areszcie, a za znalezienie ulotek, które rozprowadzał, został pobity. Do wniosku dołączono dokumentację medyczną, pracowniczą i wojskową strony, zdjęcia oraz dokumenty związane z działalnością społeczną strony. Do wniosku dołączono również oświadczenia trzech świadków: J.P., H.A. oraz E.W..

Z pisemnego oświadczenia J.P. wynika, że poznał go w szkole, kiedy pracował jako nauczyciel. Już jako uczeń wnioskodawca miał odważnie prezentować poglądy patriotyczne oraz być zdecydowanym przeciwnikiem PRL-u, co wyrażał poglądami, a także podejmowanymi działaniami. Dodał, że wnioskodawca ufundował renowację sztandaru Związku Inwalidów Wojennych RP, tablicę upamiętniającą Żołnierzy Wyklętych oraz krzyża w [...]. H.A. wskazała, że w latach 1983-1985 była nauczycielką strony w Zespole Szkół Budowlanych. Wnioskodawca miał być osobą wyróżniającą się zdecydowanymi poglądami wobec ówczesnej sytuacji politycznej oraz polskiej historii. Miał głośno wyrażać swoje antykomunistyczne poglądy poprzez np. odmowę udziału w pochodach 1-majowych. Z kolei E.W. opisała, że w 2021 r. wspólnie z wnioskodawcą zorganizowała uroczystość poświęcenia sztandaru Związku Inwalidów Wojennych RP. Dodała, że wnioskodawca na własny koszt podjął się renowacji tego historycznego sztandaru. P.S. wyjaśnił również, że w latach 1984-1985 w [...], był zaangażowany w kolportaż prasy niezależnej m.in. "F" oraz prasy z innych regionów, głównie ze Wrocławia i Poznania. Miał współpracować z Z.W., J.K., a także kolegami ze szkoły, J.S. i J.R.. Jego rola miała polegać na dostarczaniu przesyłek do tzw. punktów kolportażowych. Miał dostarczać prasę do [...] zakładów pracy np. B.M. pracownika P, P. z P czy M.K. z Warsztatu Elektromechanicznego. Jednym z odbiorców strony miała być H.A., która w drugim oświadczeniu wskazała, że w latach 1984-1985 była jednym z punktów kontaktowych strony. Wnioskodawca miał dostarczać przesyłki z prasą niezależną do jej mieszkania, którą rozprowadzał dalej.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ wyjaśnił, że w postępowaniu prowadzonym w pierwszej instancji, zwrócił się o opinię przedłożonego przez stronę wniosku wraz z materiałem dowodowym, do Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej ds. Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. Rada podjęła pozytywną uchwałę jednocześnie w uzasadnieniu zwracając uwagę na fakt, że wiarygodność wypowiedzi wnioskodawcy potwierdziła H.A., osoba z dużym autorytetem w środowisku działaczy z [...].

W celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, organ uznał za stosowne dopuścić dowód z przesłuchania świadków, którzy złożyli swoje oświadczenia do akt sprawy. Świadek J.P. przesłuchany z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznał do protokołu, że nie pamięta, aby składał oświadczenie w sprawie P.S. i nie kojarzy, by taka osoba działała w opozycji antykomunistycznej. Świadek E.W. przesłuchana z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznała do protokołu, że poznała wnioskodawcę w Urzędzie Gminy i miało to miejsce w latach 2008-2010. P.S. opowiadał świadkowi o swoich doświadczeniach i problemach w wojsku, gdzie był szykanowany. Dodała, że sama nie prowadziła działalności opozycyjnej i nie była naocznym świadkiem takiej działalności strony. Świadek H.A. przesłuchana z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznała do protokołu, że w 1983 r. pracowała jako polonistka w Zespole Szkół Budowlanych, gdzie jednym z uczniów był P.S.. Wskazała, że wnioskodawca za swoje poglądy i postawę był przynajmniej dwa razy wzywany do dyrektora. Dodała, że wie od Z.W. (przewodniczącego Solidarności), że wnioskodawca roznosił ulotki, a ona sama dostawała od strony prasę podziemną, którą przynosił do jej mieszkania. To były materiały Solidarności z [...] oraz gazetki z [...] i materiały stworzone przez Pana W. i jego grupę. Według wiedzy świadka, P.S. prowadził tę działalność od połowy 1983 r. do końca roku szkolnego 1984/85.

W ocenie organu analiza powyższych oświadczeń w całokształcie zebranego materiału dowodowego, nie prowadzi do wniosku, iż strona prowadziła działalność w ramach struktury zorganizowanych lub we współpracy z nimi, przez co najmniej 12 miesięcy, działalność, o której w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Postawa strony choć mająca charakter sprzeciwu wobec ówczesnemu ustrojowi nie może być podstawą do potwierdzenia przez organ statusu działacza opozycji antykomunistycznej.

Organ podkreślił, że działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2775/20, z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1702/20, z dnia 30 października 2018r. sygn. akt IV SA/Wa 1437/18). Organ zwrócił także uwagę na preambułę ustawy stanowiącej podstawę rozstrzygnięć o treści: "Uznając szczególne zasługi dla Polski tych jej obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani, uchwala się, co następuje". Z samej preambuły wynika zatem, że nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 stycznia 2021 r. sygn.. akt II SA/Go 613/20, wyrok 6 422 WSA w Bydgoszczy z dnia 8 października 2019 r., II SA/Bd 562/19, wyrok NSA z dnia 14 lipca 2020 r., II OSK 645/20).

Przedstawione prze stronę okoliczności nie świadczą o prowadzonej przez stronę działalności, na warunkach określonych w art. 2 cytowanej ustawy. Również w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono dokumentów dotyczących nielegalnej działalności antykomunistycznej strony. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 4841/21 "nie każda działalność opozycyjna, jak również nie każda represja z powodów politycznych ze strony władz komunistycznych jest przez prawodawcę uznawana jako podlegająca ustawie, a tym samym uprawniająca do ubiegania się o świadczenia pieniężne czy pomoc pieniężną. Ustawa o działaczach opozycji dla potrzeb realizacji przewidzianych w niej uprawnień, każe wyróżniać dwie kategorie podmiotów. Pierwszą kategorią są działacze opozycji antykomunistycznej, czyli osoby, które w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziły, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością kamą, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 2 ust. 1 ustawy). Do wskazanego w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, okresu 12 miesięcy, z mocy wyraźnej decyzji ustawodawcy, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia [...] sierpnia 1980 r. do dnia v grudnia 1981 r.". Natomiast drugą kategorię uprawnionych stanowią "osoby represjonowane z powodów politycznych". Definicję takiej osoby zawarto w art. 3 ustawy. Powołany przepis wskazuje na kilka rodzajów okoliczności uznawanej przez ustawodawcę za represjonowanie z powodów politycznych, co powoduje, że zaistnienie choćby jednej z nich uzasadnia nadanie przez organ żądanego przez wnioskodawcę statusu."

Organ wskazał, że J.P., w protokole przesłuchania składanym pod odpowiedzialnością karną zaprzeczył swoim wcześniejszym oświadczeniom i wskazał, iż nie jest znana mu działalność opozycyjną strony. Również podczas przesłuchania E.W. wskazała, iż poznała stronę latach dwutysięcznych a wiedzę o działalności opozycyjnej strony ma bezpośrednio od niej i nie była świadkiem opisywanych wydarzeń. Wobec powyższego w ocenie organu oświadczenie tych osób dotyczące działalności opozycyjnej strony i doznanych przez niego represji nie mogą zostać uznane za wiarygodne.

H.A., wskazała, że wnioskodawca miał zdecydowane poglądy wobec ówczesnej sytuacji politycznej i miał głośno wyrażać swoje antykomunistyczne poglądy poprzez np. odmowę udziału w pochodach 1-majowych. W drugim oświadczeniu dodała, że w latach 1984-1985 była jednym z kontaktów strony, który miał jej dostarczać przesyłki z prasą niezależną. Następnie podczas przesłuchania zeznała, że wnioskodawca za swoje poglądy i postawę był przynajmniej dwa razy wzywany do dyrektora. Dodała, że wie od Z.W. (przewodniczącego Solidarności), że wnioskodawca roznosił ulotki, a ona sama dostawała od strony prasę podziemną, którą przynosił do jej mieszkania. To miały być materiały Solidarności z [...] oraz gazetki z [...] i materiały stworzone przez Pana W. i jego grupę. Według wiedzy świadka. P.S. prowadził tę działalność od połowy 1983 r. do końca roku szkolnego 1984/85. Z kolei H.N. w swoim pisemnym oświadczeniu wskazała, że P.S. był wrogiem PRL-u, jednak wie to z opowieści rodziców. Dodała, że wnioskodawca w latach 1980- 1989 działał w opozycji. W 1986 r. poszedł do wojska, z którego wrócił chory. Zajął się również renowacją sztandaru Związku Inwalidów Wojennych RP. Zdaniem organu przedstawiony powyżej przez świadków, opis działalności strony wskazuje jedynie na sporadyczną aktywność wnioskodawcy i okazjonalne uczestnictwie w roznoszeniu materiałów antykomunistycznych. Ponadto, wiedza świadków o działalności wnioskodawcy nie pochodziła z bezpośredniej współpracy ze stroną. Była to wiedza pochodząca od innych osób, oparta na ich domniemaniu z uwagi na patriotyczną postawę Wnioskodawcy. Jak wskazano w poprzedniej decyzji organu z zeznań świadków wynika jedynie, że w większości słyszeli pogłoski i oceny formułowane na temat wnioskodawcy. Dodatkowo organ wskazał, że P.S. w pierwszym wniosku powołał się jedynie na represje, które miały mieć miejsce w wojsku oraz na swoją działalność społeczną po 1989 r., a w kolejnych pismach, rozszerzył swoją działalność na kolportaż w latach 1983-1984. Dwóch świadków nie wskazało żadnych szczegółów na temat działalności strony, używając jedynie krótkich ogólnikowych sformułowań np. "w latach 1980-1989 działał w opozycji", "miał odważnie prezentować poglądy patriotyczne". Organ wskazał także, że strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy również nie odniosła się do swojej działalności kolporterskiej. W wyżej wskazanym wniosku pan S. wskazał, iż jako uczeń w szkole zawodowej miał spore problemy ze względu na swoją postawę "wyraźnie różną od kierunku socjalistycznego wychowania". Wskazał, iż otwarcie negował socjalistyczny przekaz, bojkotował uroczystości szkolne za co był wzywany na rozmowy do dyrekcji szkoły oraz zawieszony w prawach ucznia. Powyższe jednak nie może być podstawą do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej na gruncie przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. W ocenie organu strona nie udowodniła swojej działalności w sposób spójny i nie budzący wątpliwości.

Organ nie podzielił stanowiska zawartego w uchwale Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych, która pozytywnie zaopiniowała wniosek strony. Wskazana wyżej opinia Rady Konsultacyjnej wyrażona w formie uchwały wraz z uzasadnieniem wydana została po wysłuchaniu wnioskodawcy, którego zaproszono na posiedzenie Rady. Organ uznał za niewystarczające twierdzenia zawarte w uzasadnieniu uchwały Rady Konsultacyjnej do wydania decyzji, dlatego dopuścił dowód w postaci przesłuchania świadków, którzy złożyli zeznania z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, w ocenie organu, działalność wnioskodawcy nie spełnia przesłanek określonych w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

W ocenie organu strona nie przedstawiła również dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Podnoszona przez stronę okoliczność nie przyjęcia strony do technikum z uwagi na późne wydanie świadectwa ukończenia szkoły zawodowej nie mieści się w kategoriach represji, o których mowa w art. 3 omawianej ustawy. Zgodnie z art. 3 pkt 2 ww. ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] lipca 1990 r., przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W okresie PRL-u wszyscy pełnoletni mężczyźni byli obowiązani do pełnienia służby wojskowej, zatem argumenty strony są bezzasadne i nie mają odniesienia do wspomnianego art. 3 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Poza tym powołanie do wojska musi być efektem działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, czego strona nie dowiodła. W świetle normy art. 3 pkt 3 lit. a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych organ powinien wziąć pod uwagę dwa elementy, które muszą wystąpić łącznie, tj. udział wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce oraz skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", i doznanie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje również aby strona doznała takiego uszczerbku na zdrowiu w wyniku udziału w wystąpieniu wolnościowym. Do wniosku strona dołączyła zawiadomienie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej z której wynika, że posiadane przez stronę schorzenia nie pozostają w związku ze szczególnymi właściwościami i warunkami służby wojskowej, dlatego nie określono uszczerbku na zdrowiu. Strona nie dołączyła dowodów wskazujących na doznanie przez nią uszczerbku na zdrowiu podczas pełnienia służby wojskowej. Poza tym nie wykazano by strona brała udział w wystąpieniu wolnościowym.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi P.S. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. W skardze skarżący podniósł, że organ wydając decyzję popełnił błędy. Wskazał, że E.W. nie może nie wiedzieć, że skarżący działał w Solidarności w 1981 r. oraz że jej wiedza o skarżącym ogranicza się tylko do informacji o udziale skarżącego w renowacji sztandaru Związku Inwalidów Wojennych RP w 2015 r. Skarżący wskazał ponadto, że J.P. jest osobą w wieku 95 lat, po przejściach wojennych oraz "z ubecją po wojnie". Ww. został odznaczony przez Prezydenta RP i to dwukrotnie. W ocenie skarżącego organ powinien przesłuchać go w miejscu zamieszkania, albowiem sam ma problemy z chodzeniem i nie jest w stanie udać się do Warszawy. Podkreślił, że jego problemy zdrowotne związane są z działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę wolności. W piśmie z dnia [...] września 2023 r. skarżący wskazał, że został oszukany przez organ. Do pisma dołączył orzeczenie Wojskowej Komisji Lekarskiej cinie z dnia [...] sierpnia 1987 r., które w ocenie skarżącego, potwierdza utratę zdrowia podczas pełnienia zasadniczej służby wojskowej.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.).

Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Należy również podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd ocenił, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa.

Na wstępie przywołać należy przepisy, które w tej sprawie znalazły zastosowanie. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia [...] sierpnia 1980 r. do dnia [...] grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 ww. ustawy).

Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 pkt 2 ustawy, jest osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] lipca 1990 r. przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; oraz (punkt 3 lit a) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni.

Z treści przywołanych przepisów wynika, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy. Status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 tej ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych.

Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 5 ustawy organ potwierdza status odpowiednio "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych", wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę w art. 2 lub art. 3 ustawy. Przepisy ustawy w sposób ścisły określają zasady potwierdzania tego statusu, nie dopuszczając w tym zakresie jakiegokolwiek uznania administracyjnego. Tym samym organ administracji jest związany ich treścią i nie może odstąpić od ich stosowania, biorąc pod uwagę inne przyczyny niż w przepisach ustawy przewidziane. Tylko te zdarzenia, które zostały wymienione w cytowanych przepisach, mogą spowodować uznanie, że dana osoba była działaczem opozycji antykomunistycznej lub była represjonowana z przyczyn politycznych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za działalność antykomunistyczną lub represję w rozumieniu ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość.

W orzecznictwie wskazuje się, że działalność określona w art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Działalność w ramach struktur zakłada członkostwo w określonej grupie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2021 r., IV SA/Wa 1702/20, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Organ słusznie zwrócił uwagę, że informacje zawarte w opisie działalności skarżącego oraz oświadczenia i zeznania świadków dowodzą jedynie sporadycznej aktywności skarżącego i okazjonalnym uczestnictwie w roznoszeniu materiałów antykomunistycznych. Ponadto - jak słusznie wskazał organ - wiedza świadków o działalności opozycyjnej skarżącego nie pochodziła z bezpośredniej współpracy ze skarżącym, lecz pochodziła od innych osób, i oparta jest na ich domniemaniu o patriotycznej działalności skarżącego. W tym miejscu warto również zwrócić uwagę na preambułę ustawy stanowiącej podstawę rozstrzygnięć o treści: "Uznając szczególne zasługi dla Polski tych jej obywateli, którzy w latach 1956-1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani, uchwala się, co następuje". Z samej preambuły wynika zatem, że nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem "szczególnych zasług" prowadzoną "z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych" (por. wyroki: WSA w Bydgoszczy z dnia 8 października 2019 r., II SA/Bd 562/19, WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 stycznia 2021 r., II SA/Go 613/20, z dnia 31 maja 2023 r., II SA/Go 150/23, WSA w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2023 r., II SA/Łd 1118/22, WSA w Krakowie z dnia 19 października 2023 r., II SA/Kr 943/23, CBOSA).

Należy zaznaczyć, że z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach rozpoznawanej sprawy nie wynika w sposób jednoznaczny, że skarżący aktywnie zajmował się kolportażem podziemnego biuletynu. Z zeznań świadków nie wynika w jakich okolicznościach dystrybucja się odbywała, jakie ilości materiałów i od kogo strona otrzymała. Świadkowie nie podali również jakichkolwiek szczegółów w powyższej kwestii. Przede wszystkim bliżej nieskonkretyzowane przestrzennie i sytuacyjnie twierdzenia o "kolportażu prasy podziemnej" nie zostały potwierdzone w żaden wiarygodny sposób. Nie przedstawiono m.in. jakichkolwiek dokumentów mogących potwierdzać co najmniej fakt współpracy skarżącego w tym zakresie z organizacjami prowadzącymi działalność opozycyjną. Wskazać trzeba, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika, że skarżący był zatrzymany czy rewidowany przez organy państwa.

Jak już wyżej wskazano osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 pkt 2 ustawy, jest osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] lipca 1990 r. przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; oraz (punkt 3 lit a) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni.

Skarżący nie został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Nadto wskazać należy, że do wniosku skarżący dołączył zawiadomienie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej z dnia [...] lutego 2005 r., nr [...], z której wynika, że posiadane przez skarżącego schorzenia nie pozostają w związku ze szczególnymi właściwościami i warunkami służby wojskowej. Skarżący nie dołączył dowodów wskazujących na doznanie uszczerbku na zdrowiu podczas pełnienia służby wojskowej. Poza tym nie wykazano by skarżący brał udział w wystąpieniu wolnościowym.

Podsumowując, podniesione w skardze zarzuty są niezasadne. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do potwierdzenia skarżącego statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ustawy, bądź do przyznania mu statusu osoby represjonowanej (art. 3 ustawy).

W tym stanie rzeczy skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest zarzutów, które należałoby wziąć pod uwagę z urzędu, skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.