Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 311/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3 i art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 29 ust. 1, ust. 2 i ust. 7
journal: Dz.U. 2022 poz 2157
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
article: art. 68, art. 93 i art. 115 par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 74 art. 5 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE)  nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów  wiejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust.1-5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69 art. 7 ust. 2
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Jeromin, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi Syndyka masy upadłości P. M. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia 27 lutego 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...]grudnia 2022 r. nr [...]Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: Kierownik BP ARiMR, organ I instancji), działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: k.p.a.) w związku z art. 10 ust. 1, art. 29 ust. 1, 1b, 1c, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2157, dalej: ustawa o Agencji), art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. z 2022 r. poz. 2138, dalej: ustawa PROW) w związku z art. 2 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 368 z 23.12.2006 r. z późn. zm., dalej: rozporządzenie Komisji 1975/2006), art. 73 ust. 1 i 3 w związku z art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) Nr 1782/2003 i (WE) Nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30 kwietnia 2004 r., str. 18 z późn. zm., dalej: rozporządzenie 796/2004) oraz w związku

z wszczętym z urzędu 14 sierpnia 2019 r. postępowaniem administracyjnym w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (dalej również jako: płatności ONW), ustalił solidarnie do zwrotu P.M. i L. R.(dawniej: R. M.), jako byłym wspólnikom spółki cywilnej [...], kwotę nienależnie pobranych płatności w łącznej wysokości 5.493,51 zł, uzyskanych na mocy decyzji wydanej przez Kierownika BP ARiMR z [...]lipca 2009 r. Nr [...]o przyznaniu płatności.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, P. M. (dalej również jako: strona, skarżący), działając w imieniu własnym oraz R. M. (obecnie: L. R.), złożył odwołanie, w którym zarzucił naruszenie następujących przepisów: art. 29 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 79 § 1 i 2 k.p.a. i art. 81 k.p.a., art. 29 ustawy o Agencji, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady 2988/95, art. 73 ust. 1, 4 i 5 rozporządzenia Komisji 796/2004 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W konsekwencji podniesionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania.

Dyrektor Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: Dyrektor ARiMR, organ odwoławczy, organ II instancji), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1, 1b, 2 i 8 ustawy o Agencji, po rozpatrzeniu odwołania P. M. i R. M. (obecnie: L. R.) - byłych wspólników rozwiązanej z mocy prawa spółki cywilnej [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Dyrektor ARiMR wskazał, że 14 maja 2008 r. do organu

I instancji wpłynął wniosek [...] s.c. (dalej również jako: spółka cywilna)

o przyznanie płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach

o niekorzystnych warunkach gospodarowania na 2008 rok. W wyniku rozpatrzenia tego wniosku Kierownik BP ARiMR decyzją Nr [...]z [...]lipca 2009 r. przyznał spółce cywilnej płatności w wysokości 5.328,70 zł, po pomniejszeniu kwoty z uwagi na nieprzestrzeganie norm DKR. Decyzja ta została doręczona adresatom

w dniach: 31 lipca 2009 r. i 3 sierpnia 2009 r., a przyznana płatność została wypłacona spółce cywilnej 25 września 2009 r. na rachunek bankowy podany we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Na skutek odwołania skarżącego od ww. decyzji w części dotyczącej zastosowania obniżki płatności Dyrektor ARiMR decyzją z [...]stycznia 2010 r. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie organu I instancji z uwagi na brak podmiotowości spółki cywilnej. W wyniku skargi spółki cywilnej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 maja 2010 r. w sprawie VIII SA/Wa 171/10 uchylił zaskarżoną decyzję organu II instancji, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 21 września 2012 r., sygn. akt II GSK 1091/12, oddalił skargę kasacyjną.

Ponownie rozpatrując sprawę, uwzględniając ocenę prawną NSA w zakresie statusu spółki cywilnej jako producenta rolnego oraz wskazując, iż zmniejszenie przez organ I instancji wnioskowanej płatności nie powinno mieć miejsca, organ II instancji decyzją nr [...]z [...]stycznia 2013 r. przyznał spółce płatność ONW na rok 2008 w pełnej wysokości, zgodnie z wnioskiem z 14 maja 2008 r. Powyższą decyzją przyznano kwotę w łącznej wysokości 5.493,51 zł. Różnica przyznanych płatności

w kwocie 164,81 zł została przekazana spółce cywilnej na rachunek bankowy 8 lutego 2013 r.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że organom ARiMR wiadomym jest z urzędu, że w postępowaniach o przyznanie płatności,

w których występuje osoba P. M., prowadzonych przez Kierownika BP ARiMR, organ ten orzeka o stworzeniu sztucznych warunków do uzyskania płatności. Postępowania administracyjne wykazują, że P. M., tworząc kilkadziesiąt spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółek cywilnych, w których jest on albo wspólnikiem, albo prezesem zarządu, albo prokurentem, dokonał sztucznego podziału posiadanego gospodarstwa rolnego na mniejsze jednostki produkcyjne celem ominięcia przepisów ograniczających otrzymanie płatności ze względu na wielkość gospodarstwa i zgłoszonych powierzchni, aby doprowadzić do otrzymania wyższych płatności. Postępowanie takie prowadzone było również dla spółki [...] s.c. z tym, że dotyczyło przyznania płatności rolnośrodowiskowych (PRŚ) na rok 2008 oraz płatności OB, ONW i PRŚ w roku 2009 i 2010.

Na podstawie przeprowadzonej analizy zgromadzonych dokumentów i danych

ze Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli (dalej: ZSZiK) organy ARiMR ustaliły przesłanki do stwierdzenia, że spółka cywilna nie spełniała warunków określonych w § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej

w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), objętej Programem Rozwoju Obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 68, poz. 448 z późn. zm., dalej: rozporządzenie ONW) w związku z dokonaniem przez ówczesnego wspólnika spółki – P. M. działań nakierowanych na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z celami prawa wspólnotowego poprzez sztuczne stworzenie warunków

w celu uzyskania tej korzyści w postaci sztucznego podziału jednego, spójnego gospodarstwa rolnego, będącego w posiadaniu P. M., na kilkadziesiąt części zgłaszanych odrębnie we wnioskach o przyznanie płatności na poszczególne lata przez szereg podmiotów, w tym także przez spółkę cywilną [...].

Z umowy spółki cywilnej zawartej 1 marca 2008 r., załączonej do wniosku o wpis do ewidencji, wynika, że spółkę cywilną [...] zawiązali wspólnicy: P.M. oraz R. M. (obecnie: L. R.).

Sąd Rejonowy dla [...]w [...], [...]Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Naprawczych, postanowieniem z [...]czerwca 2015 r. w sprawie sygn. akt [...]ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika – R. M., będącej wspólnikiem spółki cywilnej [...]. Postanowienie jest prawomocne od [...]sierpnia 2015 r. Zgodnie z art. 874 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej: k.c.) spółka cywilna ulega rozwiązaniu z dniem ogłoszenia upadłości wspólnika. W takim przypadku rozwiązanie spółki następuje ex lege. Dlatego też z dniem upadłości R. M., wspólnika spółki cywilnej [...], spółka ta z mocy prawa uległa rozwiązaniu, a tym samym utraciła przymiot strony postępowania. W art. 30 § 1 k.p.a. wskazano, że zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Zatem, zgodnie z przepisem art. 864 k.c., za zobowiązania spółki cywilnej jej wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. Z umowy spółki cywilnej [...] wynika, że R. M. zwolniona jest od udziału w stratach. Jednak umowa zawarta między wspólnikami w zakresie przejęcia lub zwolnienia z odpowiedzialności za zobowiązania spółki wywiera skutki prawne jedynie między byłymi wspólnikami (np. w zakresie regresu), natomiast nie powoduje żadnych skutków prawnych w stosunku do osób trzecich. Umowa byłych wspólników nie może wyłączać stosowania przepisu art. 864 k.c., który ma charakter iuris cogentia.

Organ odwoławczy podał, że wypłacone nienależnie ówczesnej spółce cywilnej [...] płatności za rok 2008 pochodzą ze środków Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (dalej: EFRG) oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy o Agencji. Zostały one przekazane 25 września 2009 r. (5.328,70 zł) i 8 lutego 2013 r. (164,81 zł) na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów, przy czym, w ocenie organu odwoławczego, spółka cywilna [...] otrzymała środki nienależnie.

W związku z powyższym Kierownik BP ARiMR zawiadomieniem z 14 sierpnia 2019 r. nr [...]wszczął z urzędu wobec byłych wspólników rozwiązanej spółki cywilnej [...], tj. P. M. oraz R. M., na rzecz której działał syndyk masy upadłości – I.T., postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych ww. spółce na mocy decyzji nr [...]z [...]lipca 2009 r. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone P. M. 28 sierpnia 2019 r. oraz syndykowi masy upadłości – I. T., działającej na rzecz R. M. (obecnie L. R.) – 20 sierpnia 2019 r.

Organ odwoławczy ponadto ustalił, że Sąd Rejonowy dla [...]

w [...], [...]Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Naprawczych, postanowieniem z 23 lipca 2018 r. w sprawie o sygn. akt [...]umorzył postępowanie upadłościowe prowadzone wobec R. M.. W wyniku złożonego zażalenia Sąd Okręgowy w [...][...]Wydział Gospodarczy Odwoławczy postanowieniem z [...]sierpnia 2019 r. w sprawie o sygn. akt [...]oddalił zażalenie, wskutek czego postanowienie o umorzeniu postępowania upadłościowego stało się prawomocne z dniem 8 listopada 2019 r.

W postępowaniu wszczętym na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji

w sprawie ustalenia nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności organy ARiMR wykorzystały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie z wniosku [...] s.c.

o przyznanie płatności na rok 2008 oraz innych postępowań prowadzonych dla tej spółki. Zgromadzony w powyższym postępowaniu obszerny materiał dowodowy wraz

z materiałami dotyczącymi innych spółek, które ubiegały się o płatności w tym samym roku, a w imieniu których działał P.M., pozwolił na dokonanie ustaleń, które wskazują, że w sprawie przyznania [...] s.c. płatności za rok 2008 doszło do stworzenia sztucznych warunków celem otrzymania płatności.

W ocenie organu odwoławczego spółka cywilna została zawiązana w 2008 r.

w wyłącznym celu "rozdrobnienia" gospodarstwa P. M. w celu ominięcia przepisów modulacyjnych ograniczających przyznanie płatności dla jednego wnioskodawcy i była jedynie formalnym podmiotem, który w istocie nie był faktycznym posiadaczem zgłoszonych we wniosku działek rolnych, gdyż faktycznym posiadaczem zgłoszonych gruntów był P.M..

Dyrektor ARiMR uznał, że skutkiem stwierdzenia, że zostały stworzone sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia, jest każdorazowo odmowa przyznania płatności. W tym zakresie wskazał na przepisy art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE EURATOM) nr 2988/95 z 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312 z 23 grudnia 1995 r. str. 1, dalej: rozporządzenie Rady 2988/95), art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006 oraz wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) z 12 września 2013 r. w sprawie

C-434/12, który określa, że do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności,

z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych

w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu ww. przepisów rozporządzeń unijnych, konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. utworzonej spółki cywilnej, ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE Nr L 277 z dnia 21 października 2005 r., dalej: rozporządzenie Rady 1698/2005), wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów:

- poprawy konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa poprzez wspieranie restrukturyzacji, rozwoju i innowacji;

- poprawy środowiska naturalnego i terenów wiejskich poprzez wspieranie gospodarowania gruntami;

- poprawy jakości życia na obszarach wiejskich oraz popierania różnicowania działalności gospodarczej.

Według pkt 33 preambuły rozporządzenia Rady 1698/2005 płatności

z tytułu naturalnych utrudnień na obszarach górskich oraz płatności na innych obszarach z utrudnieniami powinny przyczyniać się, poprzez nieprzerwane użytkowanie gruntów rolnych, do utrzymania terenów wiejskich oraz utrzymania i wspierania zrównoważonych systemów rolniczych.

Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że w postępowaniach o przyznanie płatności podmiotom z udziałem P. M. organ I instancji orzekał o stworzeniu sztucznych warunków do uzyskania tej płatności. Postępowania te wykazują, że P. M., tworząc kilkadziesiąt spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółek cywilnych, w których jego osoba jest powiązana w ten sposób, iż jest on albo wspólnikiem, albo prezesem zarządu, albo prokurentem, podzielił w ten sposób całe gospodarstwo w celu ominięcia modulacji płatności, m.in. ONW oraz rolnośrodowiskowej.

W związku z powyższym zaistniała konieczność wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia z uwzględnieniem posiadanych informacji dotyczących m.in. faktu, że P. M.:

- według stanu na rok 2007 wspólnie z członkami najbliższej rodziny zawiązał 6 podmiotów składających odrębne od niego i R. M. (jego ówczesnej małżonki, obecnie L. R.) wnioski o przyznanie płatności;

- według stanu na rok 2008 wspólnie z członkami najbliższej rodziny zawiązał dodatkowo 32 nowe podmioty składające odrębne od niego i R. M. wnioski o przyznanie płatności;

- według zaś stanu na rok 2009 wspólnie z członkami najbliższej rodziny zawiązał kolejne 22 nowe podmioty składające odrębne od niego, R. M. oraz syna D. M. wnioski o przyznanie płatności.

W ramach niniejszego postępowania ustalono, że P. M. w roku 2008 był bezpośrednim wspólnikiem 34 z 38 zarejestrowanych do tegoż roku podmiotów, zaś w 4 przypadkach był wspólnikiem wspólnika, bądź udziałowcem wspólnika. Pozostałymi wspólnikami byli: ówczesna jego małżonka R. M. (obecnie L. R.) oraz podmioty, w których wspólnikami byli małżonkowie M. lub ojciec P. M. – M. M..

W rozpoznawanej sprawie z uwagi na objętość materiału dowodowego będącego przedmiotem analizy (zakres analizy obejmował teczki aktowe o zawartości od kilkuset do kilku tysięcy kart A4, składających się na akta poszczególnych postępowań, zgromadzonych w latach wskazanych w poszczególnych tabelach), organy ARiMR ograniczyły zakres włączonego do postępowania materiału dowodowego do dokumentacji zgromadzonej w ramach wniosków złożonych w 2008 roku przez spółkę cywilną [...], P. M. oraz wybranych podmiotów wnioskujących odrębnie o przyznanie płatności w 2008 r., tj.: [...]s.c., [...]s.c., [...]s.c., [...]s.c. oraz [...]sp. z o.o. Zdaniem organów tak zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do zobrazowania działań podjętych przez P. M. i wykazania stworzenia przez niego sztucznych warunków w celu uzyskania nienależnych płatności.

W dalszej części uzasadnienia (strona 10-12 zaskarżonej decyzji) organ odwoławczy przedstawił strukturę własnościową ww. podmiotów, wskazując jednocześnie, że P. M. jest:

- wspólnikiem razem z byłą żoną R. M. w spółkach cywilnych: [...], [...], [...]i [...];

- większościowym udziałowcem podmiotu [...]sp. z o.o., zarówno bezpośrednio jako jego wspólnik, jak i pośrednio poprzez posiadane udziały w [...]S.A.;

- większościowym udziałowcem podmiotu [...]s.c., zarówno bezpośrednio jako jego wspólnik, jak i pośrednio poprzez posiadane udziały w [...] sp. z o.o.;

Z analizy struktury własnościowej wybranych w niniejszej sprawie podmiotów Dyrektor ARiMR wywiódł, że bezpośrednio jako wspólnicy występują: P. M.

i R. M. (obecnie L. R.) oraz spółki (zarejestrowane w ewidencji producentów ARiMR – [...]sp. z o.o. w roku 2005 r. oraz [...]S.A. w roku 2009). Pośrednio jednak własność udziałów we wszystkich opisanych wyżej spółkach skupiła się głównie w rękach P. M. oraz w niewielkim wymiarze R. M. (obecnie L. R. - ówczesnej małżonki P. M.) ze śladowym udziałem M. M. (ojca P. M.). Zatem spółki te są jedynie inną formą prawną posiadanego przez P. M. gospodarstwa. Ponadto wszystkie opisane wyżej podmioty wskazały jako swoją siedzibę ten sam adres, tj. ul. [...], [...]. Praktycznie taki sam był również zakres ich działalności.

Organ odwoławczy podał, że wszystkie analizowane podmioty, w których głównym udziałowcem jest P. M., zajmując tę samą siedzibę (w [...]- woj. [...]), w roku 2008 zadeklarowały do płatności grunty rolne położone głównie w jednym województwie (zachodniopomorskim), dodatkowo rozproszone na kilka powiatów, co - oceniając jednostkowo - ze względu na odległość od ich siedzib znacząco zwiększa ponoszone koszty ogólne prowadzenia gospodarstwa ekologicznego (ze swej natury wysokonakładowego) i podważa sens ekonomiczny takiej działalności.

Jednocześnie, pomimo (pozornego - oceniając jeden podmiot) rozproszenia, analiza gruntów zadeklarowanych przez całą grupę podmiotów związanych z P. M. wykazała zbieżność ich położenia (tabela na stronie 14 zaskarżonej decyzji). Organ odwoławczy zauważył, że o ile zrozumiałym byłoby zadeklarowanie w 2008 r. przez spółkę cywilną [...] gospodarstwa rolnego położonego wprawdzie w tym samym województwie zachodniopomorskim, jednak innych powiatach, odrębnie od gruntów rolnych zgłoszonych przez P. M., to nie jest możliwe zrozumienie celowości odrębnego zgłaszania do płatności gruntów położonych de facto obok siebie, np.: w obrębie [...]przez [...] s.c. i [...]s.c., w obrębach [...], [...]i [...]przez [...] s.c. i [...] Sp. z o.o., w obrębie [...]przez [...] s.c. i [...] s.c., w obrębie [...] przez [...]s.c. i [...]s.c., w obrębie [...]przez [...]sp. z o,o. i [...]s.c., w obrębie [...]przez [...] sp. z o.o. i [...] s.c., w obrębie [...]przez [...]s.c., [...]s.c. oraz P. M..

Ponadto, jak wynika z analizy porozumienia w sprawie przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych z 21 kwietnia 2008 r., zawartego przez [...] s.c. a P. M., R. M. oraz podmiotami: [...]sp. z o.o., [...]sp. z o.o., [...]sp. z o.o. i [...] sp. z o.o., wszystkie grunty zadeklarowane przez [...] s.c. do płatności w 2008 r. stanowiły własność Skarbu Państwa, zaś faktycznymi ich dzierżawcami byli P. M. i R. M.. Grunty te do płatności deklarowany były przez P. M., R. M. oraz [...]sp. z o.o., [...]sp. z o.o. i [...] sp. z o.o., tj. spółki powiązane osobowo i kapitałowo z P. M. oraz członkami jego rodziny.

Organ II instancji na przykładzie [...] sp. z o.o. przedstawił schemat swobody przekazywania gruntów ornych między podmiotami utworzonymi przez P. M., jako że ten właśnie podmiot deklarował przed przekazaniem w roku 2008 największą ilość działek wykazanych następnie przez [...] s.c. we wniosku o przyznanie płatności na rok 2008. Jak wynika z akt administracyjnych [...] sp. z o.o. w 2007 r. zadeklarowała do płatności 73 działki ewidencyjne, z których 71 zostało przejętych przez 11 podmiotów powiązanych z P. M..

Z przeprowadzonej analizy porozumień znajdujących się w aktach sprawy, którymi m.in. [...]sp. z o.o. w roku 2008 przekazała grunty, wynika także, że nie tylko ten podmiot deklarował do płatności grunty, których nie był bezpośrednim dzierżawcą od Skarbu Państwa. Dotyczyło to także pozostałych podmiotów zarejestrowanych w ewidencji producentów w latach 2005-2006, tj. [...]sp. z o.o., [...]sp. z o.o., [...] sp. z o.o., [...]sp. z o.o. czy też [...]sp. z o.o. W efekcie bez znaczenia pozostawał podmiot dzierżawiący od Skarbu Państwa grunty, gdyż tak czy inaczej z ogromną swobodą grunty te przekazywane były dalej kolejnym rejestrowanym podmiotom powiązanym z P. M..

W analizowanym okresie (lata 2005-2014) o płatności do gruntów wykazywanych jako składnik gospodarstwa [...] s.c. (strona 17-19 zaskarżonej decyzji) ubiegało się łącznie 11 odrębnie zarejestrowanych podmiotów, których działalność (również w zakresie użytkowania gruntów) nadzorowana była przez P. M., jako wspólnika wykazanych podmiotów. Zmiany posiadacza następowały na podstawie "umów przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych" zawieranych przez zainteresowane strony, przy czym żadna ze stron nie była posiadaczem samoistnym gruntu. Dodatkowo organ odwoławczy zauważył, że umowy przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych, niezależnie od okresu ich podpisania, jak również niezależnie od podmiotów, pomiędzy którymi były zawarte, podpisywały wciąż te same osoby. Podpisywanie analizowanych porozumień pomiędzy łącznie 20 podmiotami odbyło się przy udziale jedynie 5 osób powiązanych ze sobą rodzinnie bądź służbowo. W ocenie organów ARiMR umowy przeniesienia przedmiotowych gruntów zawierane pomiędzy analizowanymi podmiotami miały uzasadniać jedynie uzyskanie formalnego tytułu do pozornego wydzielenia gruntów.

Poza tym z analizy dokumentów zgromadzonych w ramach wniosków o wpis do ewidencji producentów i dokonywanych w tej ewidencji zmian wynika, że spółka cywilna [...] współdzieliła jedno konto bankowe w Banku [...] (należące do P. M.) ze wszystkimi analizowanymi w niniejszym postępowaniu podmiotami, tj. [...]s.c., [...]s.c., [...]s.c., [...]sp. z o.o. oraz P. M.. Natomiast począwszy od 12 grudnia 2011 r. wszystkie analizowane podmioty współdzieliły to samo konto (wskazane przez P. M. już od 8 marca 2010 r.) należące do P. M. oraz jego syna D. M.. Do przepływów środków finansowych na koncie żaden z podmiotów uczestniczących w rozliczeniach nie miał zastrzeżeń. Dyrektor ARiMR doszedł więc do wniosku, że bez znaczenia pozostawał wskazany numer rachunku bankowego, ponieważ zawsze dysponentem tych środków finansowych pozostawał P. M., jako właściciel konta wskazanego przez analizowane podmioty lub jako ich wspólnik.

Dokonując zestawienia dat przelewów przyznanych analizowanym podmiotom środków, organ odwoławczy zauważył, że środki przyznane 7 podmiotom za rok 2008 zostały przekazane głównie na dwa rachunki bankowe należące do P. M.

i [...]sp. z o.o., której wspólnikiem i prezesem zarządu był P. M. (tabela strona 21 zaskarżonej decyzji). Z tych ustaleń wynika, że środki finansowe z dopłat rolniczych wpływały bezpośrednio na rachunek P.M. lub spółek, które faktycznie były przez niego zarządzane. Bez znaczenia pozostawał wskazany numer rachunku bankowego, ponieważ dysponentem środków finansowych pozostawał P. M. (jako wspólnik spółek: [...] s.c., [...]s.c. czy też jako Prezes Zarządu [...]sp. z o.o.).

Organ odwoławczy dalej wskazał, że prace na zlecenie spółki cywilnej [...] s.c. w latach: 2008 i 2009 wykonywali pracownicy firmy [...]., której właścicielem był P. M.. Ten sam podmiot w roku 2008 wykonywał usługi na zlecenie [...] s.c., a od 2009 r. również na rzecz: [...]sp. z o.o., [...]s.c., [...]s.c. oraz [...]s.c. O wszystkich pracach decydował P. M.. Dodatkowo w każdym przypadku rozliczenia pomiędzy podmiotami powiązanymi z P. M. czy to za usługi, czy dotyczące sprzedaży, np. siana, zawsze regulowane były w formie gotówkowej. Z kolei na dokumentach dotyczących inwentaryzacji, czy też przeprowadzonych obmiarów produkcji roślinnej, niezależnie od roku, którego dotyczyły, jak również podmiotu, dla którego były tworzone, podpisy składały wciąż te same osoby.

Organ odwoławczy zwrócił również uwagę na schemat tworzenia dokumentów na potrzeby konkretnego postępowania i konkretnej chwili, wynikający z protokołu zlecenia wykonania usług na rzecz [...]s.c. przez [...]. z 11 marca 2009 r. Protokół ten w imieniu spółki podpisała M. M., córka skarżącego, ówczesna jej dyrektor zarządzająca, będąca wówczas osobą niepełnoletnią. Dokument protokołu zlecenia wykonania usług został dołączony jako załącznik do pisma z 25 marca 2013 r. w ramach prowadzonego postępowania wyjaśniającego w sprawach o przyznanie płatności z wniosku złożonego przez [...]s.c. i w tej dacie M. M. była już osobą pełnoletnią.

Powyższe, w ocenie organów ARiMR, jednoznacznie wskazuje, że w związku

z prowadzoną przez poszczególne podmioty działalnością nastąpiło masowe tworzenie dokumentacji kupna-sprzedaży pomiędzy P. M. i podmiotami, w których był wspólnikiem, mającej formalnie wykazać prowadzenie przez nie odrębnych gospodarstw rolnych. Podejmowane przez P. M. czynności miały więc na celu obejście przepisów prawa.

Zdaniem Dyrektora ARiMR istotna w niniejszej sprawie jest wykazana "decyzyjność’' P. M., który brał udział w załatwianiu wszystkich spraw analizowanych spółek, związanych zarówno z bieżącym funkcjonowaniem gospodarstw, jak i wszelkich spraw formalnych w kontaktach z ARiMR oraz składanych pism w sprawach kilkudziesięciu podmiotów.

Dyrektor ARiMR powołał w decyzji przepis art. 2 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008 z dnia 19 listopada 2008 r.

w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 571/88 Dz.Urz. UE L 2008.321.14, dalej: rozporządzenie 1166/2008), z którego wynika, że gospodarstwo rolne lub gospodarstwo oznacza wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak

i ekonomicznym, która posiada oddzielnie kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą. W skład jednostek produkcyjnych gospodarstwa wchodzą natomiast grunty, budynki, urządzenia i maszyny, inwentarz, a także siła robocza. Jeśli jednostki produkcyjne są zarządzane przez tę samą osobę bądź grupę osób fizycznych lub prawnych (bez względu na jaj status w świetle prawa krajowego), mamy do czynienia z jednym rolnikiem i jednym gospodarstwem.

Zatem o tym, że analizowane spółki tworzą de facto jedno gospodarstwo, decyduje fakt sprawowania zarządu bądź kontroli przez P. M., który występuje w spółkach jako udziałowiec (bezpośrednio lub pośrednio) oraz występuje/występował jako członek zarządu poszczególnych spółek, co umożliwiło decydowanie w sprawach ich działalności.

W ocenie organu odwoławczego akta sprawy potwierdzają, że nieistniejąca obecnie spółka cywilna [...] deklarowała grunty, które w rzeczywistości nie stanowiły wyodrębnionego, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, gospodarstwa rolnego, na którym spółka prowadziła faktycznie działalność rolniczą. Samo założenie kolejnego podmiotu prawa handlowego (np. kolejnej spółki z o.o.), czy też spółki cywilnej przez tę samą grupę osób, prowadzącego działalność rolniczą, nie będzie oznaczać automatycznie wykreowania nowego rolnika i gospodarstwa. Fakt, że nowa osoba prawna czy też spółka cywilna jest założona przez grupę osób fizycznych lub prawnych posiadającą już status rolnika wyklucza uznanie takiej osoby za nowego rolnika, w sytuacji zarządzania tym "nowym'' gospodarstwem przez te same osoby czy grupę osób. Spółka cywilna była organizacyjnie, technicznie, osobowo i kapitałowo powiązana z innymi podmiotami - spółkami założonymi i prowadzonymi przez P. M. i jego rodzinę, co stanowi zorganizowane, celowe działanie, zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności.

Dokonując analizy powiązań podmiotów, w których P. M. jest wspólnikiem, zarejestrowanych odrębnie w ewidencji producentów, organ odwoławczy doszedł do przekonania, że to P. M. prowadził działalność rolniczą. Działalność ta była działalnością zarobkową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły, prowadzoną na własny rachunek. W ocenie organu odwoławczego to P. M. uzyskiwał przychody oraz ponosił wydatki związane z działalnością rolną, a więc był posiadaczem jednego spójnego gospodarstwa rolnego. Przedmiotowa zaś spółka cywilna, występując o przyznanie płatności i uzyskując je, nie prowadziła rzeczywistej działalności rolniczej. Świadczą o tym okoliczności dotyczące jej zawiązania, składu osobowego, jak również utworzenia w 2008 r. przez ówczesne małżeństwo M. 10 spółek, w których byli jedynymi współwłaścicielami oraz 28 spółek cywilnych i z o. o., w których jedno z nich było wspólnikiem, jak również dalsze rozwijanie tego rodzaju działalności w kierunku utworzenia w roku 2012 aż 90 spółek.

Utworzona spółka cywilna [...] nie posiadała odrębnego kierownictwa, nie była wyodrębniona pod względem ekonomicznym i technicznym, była ściśle powiązana osobowo, rodzinnie i kapitałowo, nie prowadziła działalności rolniczej we własnym imieniu i na własną rzecz. Została utworzona wyłącznie w celu pobierania większych dopłat do gruntów rolnych poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego, stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej przez wiele podmiotów na gruntach tworzących w rzeczywistości jedno gospodarstwo rolne. Okoliczności te należy uznać za obiektywne i pozwalające na ocenę możliwości spełnienia celu zamierzonego przez system wsparcia EFRROW. Działalność spółki cywilnej w istocie była prowadzona na rachunek P. M., choć pod względem formalnym ryzyko prowadzonej przez nią działalności, jak również przez inne spółki tworzone przez P. M. oraz osoby powiązane z nim rodzinnie, obciążały te spółki. Wynikający z tej sprawy mechanizm działania wskazał na zamierzoną, bo już w momencie powoływania spółki cywilnej, koordynację stworzenia sztucznych charakterem warunków wymaganych do otrzymania płatności.

Dyrektor ARiMR zauważył, że wysokość należnej płatności ONW, o którą spółka cywilna wnioskowała w roku 2008, powiązana jest z powierzchnią zgłoszonych do pomocy gruntów. W myśl bowiem § 2 pkt 3 rozporządzenia ONW pomoc taką przyznaje się rolnikowi do określonego limitu powierzchni, tj. do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, wynoszącej nie więcej niż 300 ha. Zgodnie zaś z § 3 ust. 3 tego rozporządzenia płatność ONW do powierzchni działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW przekraczającej 50 ha jest przyznawana

w wysokości: 50% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 100 ha, 25% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 100 ha do 300 ha. Tak więc wsparcie ze swej istoty skierowane jest do małych i średnich gospodarstw.

We wniosku na rok 2008 spółka cywilna zadeklarowała do płatności ONW powierzchnię 80,47 ha. W tym samym roku deklaracje do płatności ONW zadeklarowały również inne podmioty: P. M. - 100 ha, [...]s.c. - 62,4 1 ha, [...]s.c. - 79,68 ha, [...] s.c. - 99,53 ha oraz [...]sp. z o.o. - 82,86 ha. Oddzielne zgłoszenie do płatności ONW przez spółkę cywilną [...], P. M. oraz cztery (wybrane spośród wielu) analizowane podmioty powierzchni łącznej 504,95 ha umożliwiło ominięcie wskazanych wyżej przepisów modulacyjnych, a zatem jest sprzeczne z unormowanymi celami wsparcia (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia Rady 1698/2005).

Ponadto zgodnie z § 10 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809 z późn. zm., dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe) płatność rolnośrodowiskowa do powierzchni działek rolnych przekraczającej 100 ha w pakiecie rolnictwo ekologiczne jest udzielana w wysokości:

1) 50% stawki podstawowej - za powierzchnię od 100,01 ha do 300 ha;

2) 10% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 300 ha;

Program rolnośrodowiskowy ma na celu poprawę środowiska rolnego i obszarów wiejskich poprzez przywracanie walorów lub utrzymanie cennych siedlisk przyrodniczych użytkowanych rolniczo, wsparcie terenów prowadzących produkcję ekologiczną w rolnictwie. Pomoc z tego tytułu stanowi dla rolników rekompensatę utraconego dochodu, dodatkowo poniesionych kosztów transakcyjnych. Jest to pomoc wieloletnia, wypłacana corocznie, według określonego systemu, skierowana do mniejszych gospodarstw (do 100 ha), dlatego system płatności został skonstruowany degresywnie. Ustalenia górnych limitów środków przypadających na jedno gospodarstwo rolne ma na celu przeciwdziałanie nadmiernemu kumulowaniu środków w gospodarstwach wielkoobszarowych. Rolnictwo ekologiczne z racji konieczności stosowania określonych metod uprawy w warunkach polskich dotyczy raczej gospodarstw o areale nieprzekraczającym 100 ha i inaczej na takiej wielkości powierzchni kształtuje się dochodowość oraz kosztowość. Z tego powodu legislator krajowy wprowadził system preferujący mniejsze gospodarstwa rolne.

Tymczasem we wniosku, złożonym na rok 2008 o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt w ramach PROW 2004-2006, [...] s.c. zadeklarowała grunty rolne położone na 29 działkach ewidencyjnych, wnioskując o płatność w ramach następujących pakietów i ich wariantów:

- Pakiet P01 utrzymanie łąk ekstensywnych w wariancie P01a01 - półnaturalne łąki jednokośne -wykaszane ręcznie - do powierzchni 20,47 ha i w wariancie P01b - półnaturalne łąki dwukośne - do powierzchni 87,08 ha;

- Pakiet S02 - rolnictwo ekologiczne w wariancie S02b01 - trwałe użytki zielone (bez certyfikatu zgodności) - do powierzchni 107,55 ha.

W tym samym 2008 roku P. M. zadeklarował do płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007-2013 w pakiecie 2 - rolnictwo ekologiczne powierzchnię 100 ha, [...]s.c. w ramach PROW 2004-2006 w pakiecie 2- rolnictwo ekologiczne powierzchnię 115,03 ha, [...]s.c. w ramach PROW 2004-2006 w pakiecie 2 - rolnictwo ekologiczne powierzchnię 110,14 ha, [...]sp. z o.o. w ramach PROW 2004-2006 w pakiecie 2 - rolnictwo ekologiczne powierzchnię 81,20 ha, [...]s.c. w ramach PROW 2004-2006 w pakiecie 2 - rolnictwo ekologiczne powierzchnię 100,48 ha, [...]s.c. w ramach PROW 2007-2013 w pakiecie 2 - rolnictwo ekologiczne powierzchnię 99,53 ha.

Oddzielne zgłoszenie do płatności rolnośrodowiskowej (w ramach pakietu rolnictwo ekologiczne) przez [...] s.c., P. M. i cztery dodatkowo analizowane podmioty (wybrane spośród wielu) łącznej powierzchni 713,93 ha umożliwiło ominięcie wskazanych wyżej przepisów modulacyjnych, a zatem jest sprzeczne z tak unormowanymi celami wsparcia.

Organ odwoławczy podkreślił, że omawiana spółka cywilna nie dysponowała zapleczem maszynowym czy budynkami gospodarczymi i sama nie wykonywała żadnych prac, zlecając ich wykonanie podmiotowi zewnętrznemu należącemu do P.M. ([...].). W takiej sytuacji nie może być mowy o zwiększeniu wydajności rolnictwa na terenie, który spółka wskazała we wniosku o przyznanie kwestionowanej płatności. Nieruchomości położone były na terenach bardzo odległych od siedziby spółki, od miejsca zamieszkania wspólników czy też firmy, która prowadziła prace agrotechniczne na deklarowanych przez spółkę gruntach.

Zdaniem Dyrektora ARiMR w przedmiotowej sprawie doszło do wystąpienia przesłanki subiektywnej i wykreowania obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidzianych dla żądanych płatności (przesłanka obiektywna), tj. uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat wielu gospodarstw o mniejszej powierzchni. Przez stworzenie zaś bezpośrednich więzi pomiędzy kilkudziesięcioma podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności doszło do koordynacji działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów i ich zmowie w dążeniu do uzyskania korzyści. Stworzenie wielu spółek przez te same osoby, wnioskujących

o płatności do deklarowanych przez te osoby (oraz powiązane z nimi spółki) działek rolnych o obszarach kwalifikujących je w przedziałach o wysokich stawkach płatności umożliwiało obejście zasady degresywności. Tym samym została spełniona dyspozycja przesłanki obiektywnej, bowiem zasada degresywności stanowiła cel obwiązujących regulacji.

W świetle powyższego organy ARiMR stwierdziły, że grunty rolne zgłaszane

w 2008 r. przez nieistniejącą obecnie spółkę cywilną [...] (oraz przez pozostałe analizowane podmioty) były de facto zarządzane przez tą samą osobę - P. M., będąc składnikiem jednego gospodarstwa, które na potrzeby ominięcia przepisów modulacyjnych zostało przez niego rozdzielone na poszczególne jednostki produkcyjne. Analizowane w niniejszej sprawie podmioty powstały wyłącznie w celu zgłoszenia do płatności działek rolnych wchodzących w skład jednego gospodarstwa rolnego zarządzanego przez P. M.. Wzajemne powiązania prowadzą do stwierdzenia, że [...] s.c. została sztucznie utworzona i powołana w wyłącznym celu "rozdrobnienia" gospodarstwa P. M. dla ominięcia przepisów modulacyjnych ograniczających przyznanie płatności.

Powyższe okoliczności i mechanizm tworzenia spółek przez tę samą grupę osób, które to podmioty występują o te same płatności, oraz zamierzona koordynacja pomiędzy tymi podmiotami pozwalają uznać, że oba elementy (obiektywny

i subiektywny) stworzenia sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności w 2008 r., aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia, o których mowa w wyroku TSUE z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12, zostały stwierdzone

w przedmiotowej sprawie. Spółka cywilna nie była samodzielnym posiadaczem gospodarstwa rolnego, w skład którego weszły deklarowane w 2008 r. przez nią grunty, do których otrzymała płatności, gdyż takim posiadaczem zgłoszonych gruntów był P. M..

W świetle powyższych ustaleń, w ocenie organów ARiMR, doszło do nieprawidłowości, polegającej na wypłacie nieistniejącemu już podmiotowi [...] s.c. za rok 2008 płatności nienależnych, pobranych ze względu na stworzenie sztucznych warunków celem ich uzyskania. Klauzule dotyczące sztucznych warunków zawarte w art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady 2988/95 oraz w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006 wskazują wprost, że w takich sytuacjach płatności nie przyznaje się, a skoro ich wypłacono, to są to płatności nienależne.

Dlatego w niniejszym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji kwota płatności w wysokości 5.493,51 zł przekazana na rachunek podmiotu w dniach: 25 września 2009 r. i 8 lutego 2013 r. za rok 2008 na mocy decyzji Kierownika BP ARiMR nr [...]z 20 lipca 2009 r. i decyzji Dyrektora ARiMR nr [...]z 14 stycznia 2013 r. stanowią płatności nienależne, które podlegają obowiązkowi zwrotu.

Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z art. 28a ustawy PROW,

w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005

z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005, str. 1 z późn. zm., dalej: rozporządzenie Rady 1290/2005) organ,

o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji, odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) Nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90 z późn. zm., dalej: rozporządzenie Komisji 885/2006), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005

w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków

i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1 z późn. zm., dalej: rozporządzenie Komisji 883/2006), który stanowi, iż w odniesieniu do operacji, dla których nie jest określony termin operacyjny

w sektorowych przepisach rolnych, stosowany kurs wymiany walut jest przedostatnim kursem wymiany walut ustanowionym przez Europejski Bank Centralny przed miesiącem, w odniesieniu do którego wydatki i dochody przeznaczone na określony cel zostają zadeklarowane.

Zgodnie natomiast z art. 119 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego

i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) Nr 352/78, (WE) Nr 165/94, (WE) Nr 2799/98, (WE) Nr 814/2000, (WE) Nr 1290/2005 i (WE) Nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20 grudnia 2013 r., s. 547, dalej: rozporządzenie 1306/2013) utraciło moc rozporządzenie Rady 1290/2005, przy czym odesłania do uchylonych rozporządzeń traktuje się jak odesłania do rozporządzenia 1306/2013 zgodnie z tabelą korelacji zamieszczoną w załączniku 111 do tego rozporządzenia (art. 119 ust. 2 rozporządzenia 1306/2013).

Ponadto zgodnie z art. 5a rozporządzenia Komisji 885/2006 warunki określone

w art. 32 ust. 6 lit. a) oraz w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady 1290/2005 uznaje się za spełnione, jeśli kwota podlegająca zwrotowi przez beneficjenta w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach jednego programu pomocy nie przekracza sumy 100 EUR, nie licząc odsetek. Zgodnie z tabelą korelacji dotychczas obowiązującemu art. 33 rozporządzenia Rady 1290/2005 odpowiada aktualnie art. 54 i art. 56 rozporządzenia 1306/2013.

W niniejszej sprawie kurs wymiany euro na dzień 25 września 2009 r. i 8 lutego 2013 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej C Nr 2009/C 204/04 oraz C Nr 2013/C 29/01, wynosił odpowiednio 4,087 zł i 4,1988 zł. Zatem równowartość kwoty 100 euro, przeliczonej na złote według ww. kursów euro, wynosi 408,70 zł

i 419,88 zł.

W rozpatrywanej sprawie kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach płatności ONW stanowi kwota 5.493,51 zł, przyznana za rok 2008, która przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji 883/2006. Tym samym

w odniesieniu do ww. nienależnie pobranych płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Odnosząc się do zarzutów odwołania w zakresie art. 29 ustawy o Agencji, organ odwoławczy wyjaśnił, że z treści art. 29 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy wynika wprost, iż przedmiotem postępowania toczącego się przed organem administracji publicznej jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wskazanych w tym przepisie, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. W ocenie Dyrektora ARiMR bezsporne w sprawie jest, że na rachunek ówczesnej spółki cywilnej [...] zostały wypłacone nienależnie środki publiczne za 2008 rok w kwocie 5.493,51 zł, tj.

z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy o Agencji. Organy ARiMR nie były w stanie ustalić mechanizmu stworzenia sztucznych warunków celem uzyskania nienależnych płatności na moment wydania decyzji za rok 2008, gdyż dopiero w latach kolejnych został ujawniony sposób działania P. M., tj. składanie wniosków o przyznanie płatności przez różne podmioty (spółki), w których główną rolę pełnił P. M. jako wspólnik, prezes zarządu czy prokurent.

Przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, zdaniem organu odwoławczego, jest samodzielną podstawą prawną decyzji o ustalaniu kwoty nienależnie pobranych płatności. Regulacja zawarta w tym przepisie ma charakter materialno-kompetencyjny, stanowi jedyny w obrocie prawnym przepis umożliwiający ustalenie kwot nienależnie pobranych środków pochodzących ze środków krajowych i unijnych. Organ odwoławczy wskazał również na przepis art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji, z którego wynika, że za zobowiązania związane ze zwrotem środków publicznych odpowiadają solidarnie wspólnicy rozwiązanej spółki cywilnej.

W odniesieniu do zarzutów naruszenia art. 7, art. 8, art. 77, art. 79 § 1, art. 81 k.p.a. Dyrektor ARiMR ocenił, że w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji nie doszło do uchybień w zakresie gromadzenia materiału dowodowego i ustalenia stanu faktycznego oraz oceny dowodów. Żądanie zawieszenia postępowania pierwszoinstancyjnego, a następnie odwoławczego oraz wnioski formalne i dowodowe składane przez skarżącego mają na celu jedynie przewleczenie sprawy, prowadzące do uniknięcia konieczności zwrotu nienależnie przyznanych płatności. Postępowanie prowadzone przez Prokuraturę Okręgową w [...]nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, dlatego odmówiono zawieszenia postępowania.

Zdaniem Dyrektora ARiMR postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone prawidłowo i w sposób wyczerpujący, a istotne okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości pod kątem spełnienia przesłanek, zarówno w części istnienia elementów obiektywnych, jak i subiektywnych. Nie doszło do naruszenia wskazywanych

w odwołaniu przepisów prawa materialnego, bowiem spółka cywilna nie posiada odrębnego kierownictwa, nie jest wyodrębniona pod względem technicznym, ani ekonomicznym, jest ściśle powiązana osobowo z P. M.. Została więc utworzona jedynie w celu pobierania zwiększonych dopłat do gruntów rolnych poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego, stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej na gruntach tworzących w rzeczywistości jedno gospodarstwo rolne.

Mechanizm działania był taki: spółki formalnie były w posiadaniu działek rolnych,

a w rzeczywistości nie były w ich faktycznym użytkowaniu. Nabywały grunty rolne wyłącznie w celu otrzymania płatności, nie prowadząc na nich działalności rolniczej, gdyż prace polowe w rzeczywistości wykonywał P. M.. Bez ponoszenia więc żadnych kosztów prowadzenia działalności rolniczej i nie użytkując zgłaszanych działek rolnych występowały o płatności, były ściśle powiązane z określoną grupą osób. Wszystkie te cechy świadczą o tym, że wytworzono mechanizm sztucznych warunków. Natomiast argumenty strony w toczącym się postępowaniu stanowiły jedynie polemikę

z przyjętym stanowiskiem organu poprzez jego negowanie i wskazywanie, że te ustalenia są nieprawidłowe, bez przedstawienia dowodów na własne twierdzenia.

Odnosząc się do zarzutu odwołania o przeprowadzenie dowodów na okoliczność działania w dobrej wierze i braku możliwości wykrycia przez stronę nienależnego przyznania płatności przez organ, Dyrektor ARiMR wskazał, że nienależne płatności

w niniejszej sprawie powstały z przyczyn leżących po stronie beneficjenta z uwagi na jego zamierzone działanie nakierowane na uzyskanie korzystniejszego wsparcia finansowego, mimo ograniczenia przewidzianego w przepisach. Składanie przez utworzone podmioty kilkudziesięciu odrębnych wniosków i zgłoszenie w nich działek rolnych, które - zgłoszone łącznie - nie kwalifikowałyby się do przyznania pomocy

z uwagi na przekroczenie powierzchni 300 hektarów lub uprawniałyby do zmniejszenia płatności, jest stworzeniem sztucznych warunków w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006. Nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja P. M. zmierzająca do wykazania, iż nie był świadomy tworzenia sztucznych warunków w celu obejścia zasad modulacji płatności. Należy bowiem wskazać, że za rzetelność danych we wniosku o przyznanie każdej płatności odpowiada występujący z nim rolnik.

W ocenie organu odwoławczego w postępowaniu przed organem I instancji nie doszło do uchybień w zakresie gromadzenia materiału dowodowego, ustalenia stanu faktycznego oraz oceny dowodów. W związku z tym organ odwoławczy nie przychylił się do żądania strony w zakresie przeprowadzenia wnioskowanych dowodów wymienionych w odwołaniu, ponieważ organ nie ma obowiązku przeprowadzania dowodu przedstawionego przez stronę, jeśli w jego ocenie wniosek dowodowy dotyczy okoliczności dostatecznie wyjaśnionych w danym postępowaniu.

Za bezzasadny uznał również zarzut strony dotyczący naruszenia dyspozycji art. 10 k.p.a. Kierownik BP ARiMR informował bowiem byłych wspólników rozwiązanej

z mocy prawa spółki cywilnej [...] o uprawnieniach wynikających z tego przepisu (zawiadomienia: z 14 sierpnia 2019 r. oraz z 23 listopada 2022 r.), jednak strony z nich nie skorzystały.

Odnosząc się z kolei do naruszenia art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady 2988/95, organ odwoławczy stwierdził, że przepis ten nie znajduje zastosowania

w przedmiotowej sprawie. Natomiast celem wyjątków od zasady, że płatności nienależnie pobrane powinny zostać zwrócone, określonych w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd ARiMR spowodował wypłatę nienależnych płatności i jednocześnie brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, a w przypadku gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność, gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji oraz jej doręczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie płatności nie wynikały

z pomyłki ARiMR, ale stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia okoliczności skutkujących obowiązkiem zwrotu. Nie zostały więc spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez byłych wspólników spółki cywilnej kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2008 określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004.

Natomiast zgodnie z art. 73 ust. 5 ww. rozporządzenia zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

W niniejszej sprawie wypłata płatności za rok 2008, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła 25 września 2009 r. (kwota 5.328,70 zł) oraz 8 lutego 2013 r. (kwota 164,81 zł), natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania

w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nr [...]z [...]sierpnia 2019 r. zostało doręczone wspólnikom rozwiązanej z mocy prawa spółki cywilnej [...] [...]sierpnia 2019 r. (P. M.) oraz 20 sierpnia 2019 r. (I. T. – syndyk masy upadłości R. M.).

Zatem bezspornym jest, że strony postępowania zostały zawiadomione

o nieuzasadnionym charakterze ww. płatności przed upływem 10 lat od daty płatności. Dlatego organ odwoławczy rozważył dodatkowo, czy działanie podmiotu nosiło cechy "działania w dobrej wierze", o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004. W tym zakresie Dyrektor ARiMR uznał, że w niniejszej sprawie przesłanki

z tego przepisu nie zostały spełnione, ponieważ wspólnicy spółki cywilnej byli świadomi obowiązków ciążących na nich w związku z otrzymaniem płatności ONW za 2008 rok. Nie można zatem uznać, że w wyniku stworzenia sztucznych warunków do uzyskania tej płatności działali w dobrej wierze.

W konkluzji Dyrektor ARiMR stwierdził, że kwota płatności za rok 2008 w łącznej wysokości 5.493,51 zł jest płatnością nienależną, jednak nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 73 ust. 4 i ust. 5 ww. rozporządzenia.

Na powyższą decyzję skargę wniósł P. M. w imieniu własnym oraz L. R., zarzucając naruszenie niżej wymienionych przepisów:

- art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004 poprzez jego niezastosowanie,

- art. 29 ustawy o Agencji w związku z art. 74 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004,

- art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji poprzez jego niewłaściwe zastosowanie

z naruszeniem zasady niedziałania prawa wstecz,

- art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji 796/2004 przez jego zastosowanie, pomimo szczególnej w niniejszej sprawie dyspozycji art. 74 ust. 4 i ust. 5 tego rozporządzenia,

- art. 68 i art. 93 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 29 ust. 7 ustawy

o Agencji,

- art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 29 ustawy o Agencji oraz art. 74 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004 poprzez pominięcie kluczowych informacji

i dokumentów, znanych organowi z urzędu, skutkujących błędnymi ustaleniami faktycznymi oraz błędnym określeniem strony postępowania w niniejszej sprawie,

- art. 7, art. 7a, art. 8, art. 10, art. 75, art. 77, art. 78, art. 79 § 1 i 2 oraz 80 art. k.p.a.

w związku z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004,

- art. 97 § 1 i art. 123 § 1 i 2 k.p.a.

W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz wydanego

w niniejszym postępowaniu postanowienia Dyrektora ARiMR z 29 grudnia 2022 r. nr 79/22 w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania odwoławczego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął postawione zarzuty podnosząc, że przedwczesne było wszczęcie postępowania na podstawie art. 29 ustawy o Agencji,

w sytuacji kiedy w pierwszej kolejności organ powinien wszcząć i zakończyć prawomocnie postępowanie w trybie nadzwyczajnym w odniesieniu do ostatecznej decyzji przyznającej na rzecz spółki cywilnej płatności ONW za 2008 rok. Poza tym organy zignorowały zasadę niedziałania prawa wstecz, stosując przepis art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji, który wszedł w życie dopiero w 2016 r. W związku z tym postępowanie w niniejszej sprawie nie powinno być w ogóle wszczęte, a wszczęte - umorzone z braku materialnoprawnej podstawy.

W ocenie skarżącego organ nie przeprowadził zgłaszanych przez niego

w odwołaniu (punkty 11-16) dowodów na okoliczność dobrej wiary beneficjenta oraz wystąpienia negatywnych przesłanek do określenia kwot nienależnych płatności. Nie zawieszono też postępowania odwoławczego z powodu prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w [...]postępowania karnego przeciwko spółce cywilnej o oszustwo, które jest prejudykatem dla oceny dobrej wiary i niemożności wykrycia błędu organu przez rolnika.

Prawomocnym postanowieniem z 3 lipca 2024 r. Sąd odrzucił skargę L. R. z uwagi na nieuzupełnienie jej braków formalnych (k. 85-87 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę oraz w jej uzupełnieniu (pismo z 22 maja 2023 r.) organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i uznając zarzuty skarżącego za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.

z 2021 r. poz. 137 ze zm.) w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Sąd stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Dyrektora ARiMR z [...]lutego 2023 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika BP ARiMR z [...]grudnia 2022 r.

o ustaleniu wspólnikom rozwiązanej z mocy prawa spółki cywilnej kwoty nienależnie pobranych płatności ONW za rok 2008 oraz zobowiązaniu ich do jej zwrotu.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji).

Z treści powyższego przepisu wynika, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Pojęcie nienależnych płatności użyte zarówno przez prawodawcę krajowego w ustawie o Agencji, jak i legislatora europejskiego w znajdujących bezpośrednie zastosowanie

w niniejszej sprawie rozporządzeniach unijnych jest szerokie i wobec tego trzeba przyjąć, że obejmuje swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub

w nadmiernej wysokości, może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, która jest samodzielną podstawą prawną do dochodzenia powyższych środków.

Ustalenie i żądanie zwrotu nienależnie pobranej pomocy nie jest uzależnione od uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej płatności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przed wydaniem decyzji ustalającej kwoty nienależnie czy nadmiernie pobranych środków nie jest konieczne uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11, publ. cbosa).

Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych

w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, mamy więc do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy organ ustali, że beneficjent dopuścił się nieprawidłowości, np. przez stworzenie sztucznych warunków, które skutkują na podstawie art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady 2988/95 brakiem podstaw do przyznania pomocy lub koniecznością wycofania korzyści. Również zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006 nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności. Zapisy te mają na celu wyeliminowanie "sztucznych" podziałów gospodarstw celem ominięcia modulacji, m.in. w przypadku płatności ONW czy rolnośrodowiskowych. Rygor nieprzyznania płatności lub wycofania korzyści w razie stwierdzenia przypadku obchodzenia prawa nie jest ograniczony do określonych rodzajów płatności. Środki pomocowe pochodzące z PROW w większości są finansowane z budżetu Unii Europejskiej, w związku z czym podlegają ochronie zgodnie z ww. przepisami unijnymi. Dlatego środki te muszą być wydatkowane zgodnie z zasadami rzetelnego zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności i proporcjonalności.

"Nieprawidłowość" oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem (art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady 2988/95). Nieprawidłowość, stanowiąca podstawę do podjęcia środków chroniących interesy finansowe Wspólnot Europejskich, obejmuje zatem wszystkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek naruszenie prawa wspólnotowego w działaniu lub zaniechaniu rolnika, powodujące lub mogące spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty.

Do nieprawidłowości naruszających przepisy prawa wspólnotowego

w rozumieniu art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady 2988/95 należy zakwalifikować stworzenie "sztucznych warunków" do uzyskania płatności, przez co należy rozumieć wykreowanie w sposób sztuczny określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, by odpowiadały one nie przepisom prawnym, które miałyby

w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisom dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszym (por. M. Godlewska, Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. 1), "Europejski Przegląd Sądowy" 2011, nr 6(69), s. 25-206). Takie sztuczne stworzenie warunków może polegać na multiplikacji podmiotów, tj. na utworzeniu wielu podmiotów powiązanych, które w kolejnych latach przenoszą między sobą posiadanie gruntów w taki sposób, by uzyskać płatności większe aniżeli te, które przysługiwałyby, gdyby takich działań nie przeprowadzono.

Zgodnie z art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady 2988/95 działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

Słusznie wskazał organ odwoławczy, że wyrok TSUE w sprawie C-434/12 określa prawidłowy sposób postępowania przez organy ARiMR przy ocenie wystąpienia przesłanek z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006 (odpowiednio art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 oraz analogicznie art. 29 rozporządzenia Komisji 1782/2003). Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności,

z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych

w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek).

Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków

w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006 i art. 4 ust 3 rozporządzenia Rady 2988/95, konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. spółki cywilnej [...], ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści.

Sąd podziela stanowisko orzekających w sprawie organów, że w przedmiotowej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania przez spółkę cywilną płatności ONW za 2008 rok, polegających na utworzeniu przez P. M.

i jego rodzinę (m.in. ówczesną żonę R. M. i syna D. M.) kilkudziesięciu spółek cywilnych i spółek prawa handlowego (w tym spółkę cywilną [...]), powiązanych ze sobą osobowo, własnościowo, organizacyjnie, ekonomicznie i kapitałowo, w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia.

Idea płatności wynika ze wspólnej polityki wspierania dochodów rolników

i dotyczy pomocy finansowej udzielanej tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych, tzn. decydują, jakie rośliny uprawiać, swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują te grunty w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu norm ochrony środowiska. Prowadzenie działalności rolniczej obejmuje więc działania organizacyjne, kierownicze, jak również osobiste zaangażowanie w bezpośrednie wykonywanie pracy fizycznej

w gospodarstwie; można je zdefiniować jako dokonywanie nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści.

Dokonując analizy powiązań podmiotów zarejestrowanych odrębnie w ewidencji producentów, w których P. M. występował jako wspólnik, organy ARiMR doszły do wniosku, że to właśnie P. M. prowadził zarobkową działalność rolniczą na własny rachunek, wykonywaną w sposób ciągły i zorganizowany. Uzyskiwał przychody i ponosił wydatki związane z działalnością rolną, a więc był posiadaczem jednego spójnego gospodarstwa rolnego. Spółka w rzeczywistości nie prowadziła działalności rolniczej, a więc samodzielnie nie była rolnikiem, nie spełniała warunku posiadania gruntu zadeklarowanego we wniosku o płatności. Wystąpiła o płatności ONW za 2008 rok, uzyskała je, ale nie była wyodrębniona pod względem ekonomicznym i technicznym, tylko ściśle powiązana z P. M. i innymi spółkami przez niego zarządzającymi. Spółka została utworzona jedynie w celu pobierania większych dopłat do gruntów rolnych deklarowanych do płatności w poszczególnych latach. Sztuczny podział jednego gospodarstwa rolnego na wiele podmiotów stwarzał jedynie pozory prowadzenia działalności rolniczej. Świadczą o tym okoliczności dotyczące jej zawiązania, składu osobowego, jak również utworzenia przez ówczesne małżeństwo M. w roku 2008 dziesięciu spółek cywilnych, w których byli jedynymi współwłaścicielami, oraz 28 spółek cywilnych i z o.o., w których jedno z małżonków jest wspólnikiem, jak również dalsze rozwijanie tego rodzaju działalności w kierunku utworzenia aż 90 spółek w 2012 roku.

Wynikający w tej sprawie mechanizm działania wskazał na zamierzoną już

w momencie powoływania spółek koordynację stworzenia sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności. Należy tu wspomnieć o tym samym adresie spółek czy też jednym koncie bankowym dla wielu podmiotów powiązanych osobą P. M.. [...] s.c. nie była wyodrębniona pod względem ekonomicznym i technicznym, nie miała własnych budynków, zaplecza maszynowego, sprzętu, wszystko podlegało organizacyjnie P. M. jako osobie zarządzającej i koordynującej działania innych podmiotów.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy ARiMR wszechstronnie zebrały

i oceniły materiał dowodowy w celu wykazania stworzenia przez P. M. sztucznych warunków do uzyskania korzyści finansowych w kontekście łącznego spełnienia przesłanek, o których mowa w wyroku TSUE z 12 września 2013 r.

w sprawie C-434/12. Przesłanka obiektywna to wskazywany przez organ odwoławczy

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zespół obiektywnych okoliczności, obejmujący mechanizm tworzenia spółek (ich multiplikowanie) przez tę samą grupę osób, powiązanych ze sobą osobowo, ekonomicznie, działających w ramach zamierzonej koordynacji. Pomimo formalnej zgodności z prawem tworzenia tak wielu podmiotów

w formie spółek cywilnych i prawa handlowego, prowadzących działalność gospodarczą, polegającą np. na uprawie zbóż, warzyw, roślin przemysłowych i innych upraw rolnych, chowie i hodowli bydła, nie może zostać jednak osiągnięty cel danego wsparcia. Przesłanka subiektywna zaś oznacza, że przez stworzenie sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść finansową sprzeczną

z celami całego systemu wsparcia.

Należy zgodzić się z organami, że dopiero analiza przedmiotowego wniosku

o przyznanie płatności ONW dla spółki cywilnej za 2008 rok z wnioskami składanymi przez inne podmioty pozwoliła ustalić pewien schemat działania i wzajemne powiązania określonej grupy osób, która takie sztuczne warunki stworzyła. Stworzony układ własnościowy, zarządzający i organizacyjny pomiędzy spółkami stanowi o zamierzonej koordynacji działań, polegającej na zgłaszaniu odrębnych wniosków o przyznanie płatności, celem uzyskania korzyści sprzecznych z celem wsparcia.

W ocenie Sądu utworzone spółki formalnie tworzyły samodzielne gospodarstwa, a więc gospodarstwa płacące podatki, wystawiające faktury, mające określonego zarządcę, własny numer ewidencyjny, rachunek bankowy i ubezpieczenie.

W rzeczywistości jednak było to wyłącznie wyodrębnienie formalnoprawne, nie świadczące o ich rzeczywistej samodzielności czy niezależności. Gospodarstwa te bowiem pozostawały w ścisłym związku ze sobą. Sens ekonomiczny utworzenia kilkudziesięciu powiązanych podmiotów zawierał się wyłącznie w tym, aby w taki właśnie sposób zwiększyć rozmiar płatności poprzez obejście przepisów modulacyjnych. Nie było przy tym w rozpoznawanej sprawie żadnych obiektywnych okoliczności wskazujących na inne racjonalne uzasadnienie utworzenia przez P. M. kilkudziesięciu spółek, które przenosiły między sobą posiadane grunty. Działanie opisane w decyzji organu II instancji obrazuje, że działki deklarowane we wnioskach o płatności, niezależnie przez jaki podmiot składane, zarządzane były przez P. M.. Nie występowało tu więc zjawisko trwałego i faktycznego przeniesienia posiadania gruntu między podmiotami.

Trafnie organ odwoławczy zauważył, że spółka cywilna występowała w 2008 r.

o płatności ONW, w których obowiązuje modulacja. Ominięcie wskazanych

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepisów modulacyjnych (§ 3 rozporządzenia ONW), poprzez zgłoszenie do płatności ONW przez P. M. i inne podmioty – spółki cywilne oraz spółki z o.o., jest niewątpliwie sprzeczne z celami danego wsparcia. Pomoc finansowa z tytułu płatności ONW zależna jest bowiem od wielkości gospodarstwa, przy czym mniejsze gospodarstwa dostają wyższą pomoc.

W tym miejscu warto przywołać wyrok NSA z 2 października 2015 r., sygn. akt II GSK 2112/14, iż cel popierania jakości życia na obszarach wiejskich w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia Rady 1698/2005 nie może być uznany za spełniony,

w sytuacji gdy poszczególne działki ewidencyjne, stanowiące składnik gospodarstwa rolnego, są w kolejnych latach deklarowane przez kolejne spółki, które swobodnie przenoszą pomiędzy sobą posiadanie działek. Za trafne należy uznać stwierdzenie, że składanie przez utworzone podmioty kilkudziesięciu odrębnych wniosków i zgłoszenie

w nich działek rolnych, które zgłoszone łącznie nie kwalifikowałyby się do przyznania pomocy z uwagi na przekroczenie powierzchni 300 ha lub uprawniałyby do zmniejszenia płatności, jest stworzeniem sztucznych warunków w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006.

Należy zgodzić się z organem II instancji, że mechanizm stworzenia sztucznych warunków przez P. M. nie był jeszcze możliwy do wykrycia w dacie przyznawania płatności ONW za 2008 r. dla [...] s.c. Dopiero obszerna analiza akt wielu postępowań administracyjnych kilkudziesięciu podmiotów w kolejnych latach we wzajemnym powiązaniu pozwoliła na dokonanie przedmiotowych ustaleń odnośnie do stworzenia sztucznych warunków poprzez podział jednego gospodarstwa rolnego na mniejsze podmioty. Podkreślenia wymaga przy tym fakt, że ustalenia organów co do charakteru powiązań pomiędzy analizowanymi podmiotami znajdują odzwierciedlenie

w zgromadzonym materiale dowodowym. Ocena tego materiału jest prawidłowa

i logiczna, nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów. Odmienne, subiektywne twierdzenia strony co do oceny poszczególnych okoliczności faktycznych, pozostają

w oczywistej sprzeczności z ustaleniami i wnioskami, jakie nasuwa analiza obszernego materiału dowodowego.

W odniesieniu do zarzutu skargi dotyczącego niezrealizowania przez organ odwoławczy wniosków dowodowych strony zawartych w odwołaniu, poprzez przesłuchanie wnioskowanych świadków (członków zarządów i pełnomocników podmiotów objętych analizą), zebranie sprawozdań finansowych z działalności spółek

z akt rejestrowych, dołączenie wniosków EP, wniosków o płatności oraz akt spraw postępowań w tych sprawach za lata 2005-2008 spółek wymienionych w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, dokumentacji finansowej spółki cywilnej

z Prokuratury Okręgowej w [...]ze sprawy [...], Sąd stwierdza, że materiał dowodowy zebrany w przedmiotowej sprawie jest obszerny, kompleksowy i wystarczający, aby dokonać zestawień tabelarycznych, obrazujących stworzony mechanizm i wyciągnąć odpowiednie wnioski.

Ww. wnioski dowodowe, zdaniem strony, zmierzały do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, tj. że spółka cywilna oraz analizowane przez organy ARiMR podmioty prowadziły własne gospodarstwa rolne na własne ryzyko, na własną rzecz

i rachunek, a [...] s.c. działała w dobrej wierze w rozumieniu art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004, według zasady zaufania do organów Państwa, zgodnie z decyzjami wydawanymi ówcześnie przez organy ARiMR przyznającymi płatności oraz że domniemany błąd organów nie mógł w tym stanie rzeczy być wykryty przez wspólników spółki.

Zdaniem Sądu należy powtórzyć za organem odwoławczym, że w toku postępowania wyjaśniającego, prowadzonego przez organ I instancji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, do akt postępowania włączono materiał dowodowy ze spraw dotyczących przyznania płatności w roku 2008 spółkom: [...]s.c., [...]sp. z o.o., [...]s.c., [...]sp. z o.o., [...]s.c. oraz [...]s. c. (8 tomów akt administracyjnych). W toku tych postępowań organy ARiMR zwracały się do stron postępowania o złożenie wyjaśnień i dokumentów na potwierdzenie prowadzenia przez spółki odrębnych gospodarstw rolnych. W tym celu Kierownik BP ARiMR podjął próbę przesłuchania wskazanych przez stronę świadków (o czym wskazano na stronie 22 zaskarżonej decyzji) uznając, że w sprawach dotyczących przyznania płatności ww. spółkom w roku 2008 brak przesłuchania pozostałych świadków na podane przez P. M. okoliczności nie podważa dokonanych prawidłowo ustaleń co do stworzenia z udziałem spółki cywilnej sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celem wsparcia PROW.

Powyższe działania grupy spółek (w tym [...] s.c.), połączonych ze sobą różnymi więzami, nosiły znamiona obchodzenia prawa, o którym mowa w 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006.

Sąd w pełni podziela argumentację organów ARiMR w tym zakresie, że wnioski dowodowe zgłaszane przez stronę w toku postępowania albo nie mają znaczenia dla sprawy, albo okoliczności, na które są składane, są już dostatecznie wyjaśnione innymi dowodami i mają charakter przewlekania sprawy. Argumentacja strony zawarta

w skardze jest jedynie polemiką z prawidłowymi ustaleniami organów.

Nie zasługują więc na uwzględnienie zarzuty wskazane w skardze dotyczące naruszenia przepisów postępowania wyjaśniającego (zbierania i oceny dowodów), jak również art. 123 § 1 k.p.a. w odniesieniu do braku w aktach administracyjnych postanowienia o odmowie uwzględnienia wniosków dowodowych skarżącego zawartych w odwołaniu. Zdaniem Sądu ten brak nie ma istotnego znaczenia dla sprawy, ponieważ organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odniósł się do żądań dowodowych strony (strona 41-42) wskazując, że dowody zgłoszone przez stronę

w toku postępowania odwoławczego zostały zgłoszone na okoliczności już wyjaśnione innymi dowodami.

Niezasadny jest również zarzut skargi odnoszący się do naruszenia art. 97 § 1 k.p.a. Sąd w tym zakresie podziela stanowisko organu odwoławczego, że postępowanie karne, prowadzone przez Prokuraturę Okręgową w [...]pod sygnaturą [...], w związku z działalnością spółki cywilnej i innych podmiotów związanych z osobą P. M., jest odrębnym postępowaniem karnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych, które pozostaje bez znaczenia dla oceny możliwości ustalenia następcy prawnemu spółki cywilnej kwoty nienależnie wypłaconych płatności ONW na mocy decyzji z 20 lipca 2009 r. oraz decyzji z 14 stycznia 2013 r. Nie zachodzi tu więc przesłanka z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji uzależnione od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd).

Odnosząc się do zarzutów merytorycznych skargi, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że zarzut oparty na naruszeniu art. 29 ustawy o Agencji jest oczywiście nieuzasadniony. Przepis ten określa bowiem kompetencję ARiMR do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków publicznych, takich między innymi jak płatności w przedmiotowej w sprawie. Jak już wyżej wskazano, postępowanie na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest samodzielnym, odrębnym postępowaniem, wszczynanym w celu ustalenia wysokości kwoty nienależnie pobranych płatności, wypłaconych podmiotom z funduszy wskazanych w tym przepisie.

Jeśli więc ustalono, że spółka cywilna nie spełniała warunku posiadania zadeklarowanego do płatności gruntu w związku ze stworzeniem przez P. M. sztucznych warunków skierowanych na pozyskanie korzyści finansowych sprzecznie z celami wsparcia, to płatności ONW wypłacone jej za 2008 rok były przyznane nienależnie. Zasadnie więc Kierownik BP ARiMR 14 sierpnia 2019 r. wszczął

z urzędu niniejsze postępowanie na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji wobec następców prawnych spółki cywilnej: R. M. (obecnie L. R.) i P. M., zgodnie z art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się m.in. do oceny, czy

w sprawie nie nastąpił upływ terminu przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnej płatności ONW za rok 2008. W tym zakresie Dyrektor ARiMR zasadnie wyjaśnił, że

w niniejszej sprawie obowiązek zwrotu kwoty 5.493,51 zł dotyczy płatności wypłaconej za rok 2008, co do której zgodnie z art. 43 rozporządzenia Komisji 640/2014

kwestię dochodzenia kwot nienależnie pobranych płatności reguluje art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004. Jednocześnie należy stwierdzić, że rozporządzenie to, stosownie do art. 86 rozporządzenia Komisji 1122/2009, straciło moc z dniem

1 stycznia 2010 r. Jednakże rozporządzenie Komisji 796/2004 stosuje się nadal

w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed 1 stycznia 2010 r. (a zatem do płatności za 2008 rok, jak w niniejszej sprawie).

Zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004 obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy

a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze

o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres ten jest ograniczony do czterech lat.

Dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną, dla której z kolei istotna jest świadomość beneficjenta. Dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działa zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie podmiotu, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to prawo istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy

w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną.

Natomiast w złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności. W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby, gdyby zachował się należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego.

Jak wynika z powyższego przepisu zasadą jest dziesięcioletni termin przedawnienia, a termin skrócony dotyczy sytuacji wyjątkowej, gdy przyjmujący płatność nienależną działał w dobrej wierze. Istnienie dobrej wiary należy przy tym przyjąć w odniesieniu do osoby, która winna posiadać stosowne kwalifikacje do obiektywnej, starannej oceny stanu rzeczy.

Zdaniem Sądu organy ARiMR w przedmiotowej sprawie prawidłowo przyjęły, że nienależne płatności powstały z przyczyn leżących po stronie beneficjenta. Przyznanie spółce cywilnej płatności ONW za 2008 rok wynikało bowiem z zamierzonego działania P. M., nakierowanego na uzyskanie korzystniejszego wsparcia finansowego, mimo ograniczenia przewidzianego w przepisach prawa. Nie nosiło więc znamion "dobrej wiary". P. M., składając wniosek o płatność ONW za 2008 rok, znał zasady przyznawania takich płatności i nie powiadomił organu o żadnym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależne płatności. Tym samym skarżący, jako następca prawny spółki, nie może powoływać się na przedawnienie, tj. upływ 4 lat od daty płatności, przy założeniu działania w dobrej wierze (art. 73 ust. 5 zdanie 2 rozporządzenia Komisji 796/2004).

Tak samo nie ma zastosowania do okoliczności ustalonych w sprawie niniejszej przepis art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004, z którego wynika, że obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki organu oraz jeżeli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności stosuje się jedynie wówczas, gdy o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W przepisie tym istotne jest więc wykazanie "pomyłki organu", "błędu", który nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Takie okoliczności w sprawie nie zostały wykazane, natomiast bezspornie zebrany materiał dowodowy pozwala przyjąć, że działania P. M. były w pełni świadome i nakierowane na "obejście" prawa w celu uzyskania korzyści finansowych.

W konsekwencji należy uznać, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez następców prawnych spółki cywilnej kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2008, określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004. Natomiast bezsporne jest, że zawiadomienie

o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z 14 sierpnia 2019 r. zostało doręczone byłym wspólnikom [...] s.c., tj. P. M. - 28 sierpnia 2019 r. oraz syndykowi masy upadłości – I.M. T., działającej na rzecz R. M. - 20 sierpnia 2019 r., a więc nastąpiło przed upływem 10 lat od daty płatności (roszczenie nie przedawniło się, brak podstaw do umorzenia postępowania).

W przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki naliczane za okres między powiadomieniem rolnika

o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych (art. 73 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Komisji 796/2004).

Zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania

i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, dalej: rozporządzenie 809/2014) odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez beneficjenta wyznaczonym

w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia. Stawka odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych od 8 września 2022 r. wynosi 16,50 % kwoty zaległości w stosunku rocznym (obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 16 września 2022 r., publ. M.P. poz. 905) i może ulec zmianie. Tym samym doręczenie zaskarżonej decyzji organu I instancji (7 grudnia 2022 r.) skutkuje obowiązkiem zwrotu przez wspólników rozwiązanej spółki cywilnej solidarnie ustalonej kwoty nienależnie pobranych środków publicznych wraz z odsetkami, naliczonymi

w terminie 60 dni od dnia doręczenia zaskarżonej decyzji, tj. od dnia następującego po upływie ww. terminu, do dnia zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Co do zarzutu naruszenia przepisu art. 68 i art. 93 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1325, dalej: O.p.) wskazanego w skardze Sąd wyjaśnia, że przepisy te nie były podstawą wydania kontrolowanej decyzji. Kwestię przedawnienia w sprawie przedmiotowego zwrotu nienależnej płatności reguluje wyczerpująco przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004, natomiast następstwo prawne po spółce cywilnej regulują przepisy art. 864 k.c., art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji w związku z art. 115 § 2 O.p. i art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji. Brak jest więc podstawy prawnej do umorzenia postępowania wobec rozwiązania spółki cywilnej [...], bowiem prowadziłoby to do braku równości wobec prawa podmiotów, niebędących uprzednio spółkami cywilnymi. Organy obu instancji nie naruszyły art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji, gdyż przepis ten został wprowadzony ustawą z 21 października 2016 r o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (...) (Dz.U. z 2016 r. poz. 2048), a więc istniał już w dacie wszczęcia przedmiotowego postępowania o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności za 2008 rok.

W rozpoznawanej sprawie (co oczywiste) nie wystąpiły przesłanki do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Poza tym organy ARiMR nie dopuściły się również naruszenia przepisów postępowania wywiedzionych w skardze. Podnoszone naruszenia stanowią jedynie polemikę z ustaleniami organów, zaakceptowanymi przez Sąd.

Mając powyższe wywody na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, oddalając skargę jako bezzasadną.