Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 700/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 25 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta W. z dnia 08 grudnia 2022 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta W. decyzją [...] z dnia 8 grudnia 2022 r. na podstawie art. 104 § 1, art. 107 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm.) w związku z art. 3 pkt 21 lit. d, art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 4, art. 20 ust. 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 poz. 615 z późn. zm.) oraz na podstawie upoważnienia Burmistrza Miasta W. z 24 czerwca 2016 r. w sprawie upoważnienia Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych do prowadzenia postępowań w sprawach świadczeń rodzinnych, a także do wydawania w tych sprawach decyzji administracyjnych, po rozpatrzeniu wniosku z 3.11.2022 r., złożonego przez A. W. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowanego na G. K..

Według ustaleń Organu, osoba wymagająca opieki, G. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie o zaliczeniu do pierwszej grupy inwalidów wydane we wrześniu 1995 r.).

Wnioskodawczyni jako osoba ubiegająca się spełnia warunki wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy, gdyż jako córka opiekuje się niepełnosprawną matką.

Strona zgodnie z przedstawionymi świadectwami pracy oraz oświadczeniami rezygnowała z zatrudnienia lub nie podejmowała zatrudnienia po wygaśnięciu umów o pracę z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawną matką. W okresie od maja 2015 r. do października 2018 r. z uwagi na nie podejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad matką pobierała w Miejsko - Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w T. specjalny zasiłek opiekuńczy.

Od 2018-11-01 do 2019-08-05 wnioskodawczyni pobierała świadczenie rodzicielskie na dziecko i po zmianie miejsca zamieszkania na W. , od 2019-08-06 do 2022-10-31 ponownie specjalny zasiłek opiekuńczy (z przerwą od 2021-11-01 do 2021-12-31 kiedy złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, otrzymała decyzję odmawiającą prawa do wnioskowanego świadczenia i nie złożyła odwołania od decyzji).

W ocenie Organu I instancji w przedmiotowej sprawie pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością opieki nad matką występuje związek przyczynowy. Zarówno ze świadectw pracy, złożonych oświadczeń jak i z przeprowadzanych wywiadów środowiskowych wynika, że wnioskodawczyni podejmowała zatrudnienie, a po pracy dzieliła obowiązki domowe z opieką nad niepełnosprawną matką, która od co najmniej 1983 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 3 pkt 21 lit. d ustawy). Organ ustalił w oparciu dane pozyskane z Aplikacji Centralnej Rynku Pracy, że Strona posiada ponad 10 letni staż pracy. Późniejsze nie podejmowanie zatrudnienia jest ściśle związane z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, co zdaniem Organu I instancji, znajduje odzwierciedlenie w złożonych przez nią oświadczeniach a także w przeprowadzonym 29 listopada 2022 r. rodzinnym wywiadzie środowiskowym.

Zdaniem organu I instancji w przedmiotowej sprawie nie zachodzą wyłączenia prawa do świadczenia przewidziane w art. 17 ust. 5 ustawy. Wnioskodawczyni zgodnie ze złożonym oświadczeniem nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym oraz nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego (był przyznany do 31 października 2022 r.), świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; matka wnioskodawczyni nie pozostaje w związku małżeńskim (jest wdową od [...].04.1983 r.) na panią G. K. inna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury; nie jest ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów oraz inna osoba nie jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką.

Przesłanką negatywną w ocenie organu I instancji jest to, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu 18 roku życia. Organ jednocześnie wyjaśnił, że zna orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r., jednakże w ocenie organu Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ zaznaczył, że ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych od ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. podlegała wielokrotnym zmianom i poprawkom do chwili obecnej treść art. 17 ust. 1b pozostała niezmieniona. Organ I instancji biorąc pod uwagę stanowisko ustawodawcy, przytoczony wyżej art, 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych uznał, że w świetle jednoznacznie wskazanych przez sam Trybunał Konstytucyjny skutków ww. wyroku, niezależnie od rozstrzygnięć organów odwoławczych, czy sądów administracyjnych, które są wiążące w danej indywidualnej sprawie w której zostały wydane, pozostał obowiązującym przepisem prawa.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. W..

W skutek rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z dnia 25 maja 2023 r. [...] na podstawie:

- art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz.775 t.j.),

- art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390),

- art. 1 ust. 1 i 2, art. 2, art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 570), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jako podstawę odmowy przyznania świadczenia, bowiem wobec treści ww. wyroku TK, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 cyt. ustawy. Pomijając zatem kryterium wieku w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej, organ administracji ma zatem obowiązek ustalić czy wnioskodawca spełnia pozostałe warunki do przyznania świadczenia określone w art 17 ustawy. Ustalić zatem należy czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) przez opiekuna a sprawowaniem przez niego opieki nad osobą niepełnosprawną, łącznie z ustaleniem rozmiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej, o czym mowa w art. 17 ust. 1 omawianej ustawy. Z treści tego przepisu wynika, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę na osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który wymusza jej rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowanie zatrudnienia z tych samych przyczyn, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowy. Zatem w okolicznościach rozpatrywanej sprawy ważną jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie uprawnienia do wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało na ustalony przez organ I instancji stan fatyczny a nadto dodało, że matka odwołującej się jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, nie widzi na jedno oko, na drugie tylko w 30 %, ma problemy z poruszaniem się, sercem, ma nadciśnienie. Opieka córki polega m.in. na pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, przygotowywaniu posiłków i podawaniu leków, wożeniu do lekarzy, robieniu zakupów, przynoszeniu drewna i paleniu w piecu.

Zdaniem Kolegium nie kwestionowane jest to, że wnioskodawczyni wywiązuje się z czynności opiekuńczych nad matką, jednak nie sposób wywnioskować, by fakt opieki nad matką decydował o niepodejmowaniu przez wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stan faktyczny nie wskazuje na to, że opieka jest na tyle absorbująca i w takim zakresie, że wymusza na opiekunie rezygnację z zatrudnienia lub uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze, tym bardziej, że wnioskodawczyni ma rodzeństwo, na którym również ciąży obowiązek opieki nad matką, nie koniecznie osobisty. Zdaniem organu II instancji w niniejszej sprawie brak podstaw by kategorycznie uznać, że skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką, a nie czwórką dzieci. Również zakres opieki nie wskazuje na to by nie pozwalał on wnioskodawczyni podjąć zatrudnienia.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniosła A. W. zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegający na stwierdzeniu przez organ drugiej instancji, że w przedmiotowej sprawie nie istnieje związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia i jego nie podejmowaniem, a opieką nad niepełnosprawną matką, a w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art.17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z powyższym wniosła o zmian zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu skargi strona wyjaśniła, że stan zdrowia matki skarżącej wymaga nieustannej opieki, zarówno w bieżących sprawach życia codziennego to jest, pranie sprzątanie przygotowanie posiłków, przyjmowanie leków, higiena, jak i również we wszelkich czynnościach ponad standardowych tj. wizyty u lekarzy. Choroba towarzysząca matce skarżącej objawia się przez: niewidzenie na jedno oko, na drugie tylko 30%, bezwład kończyn bez czucia w nadgarstkach, nadciśnienie, problemy kardiologiczne. W związku z powyższymi schorzeniami matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. W ocenie skarżącej sprawie zachodzi związek przyczynowo skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad chorą matką. Opieka nad mamą jest sprawowana codziennie przez 12 godzin (od godziny 7.00 rano do 20.00), a zatem w wymiarze przekraczającym zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy.

Niekiedy konieczne jest odwiedzanie mamy w godzinach nocnych. Nadto skarżąca dodała, że ma czwórkę dzieci w wieku 21 lat, 18 lat, 13 lat i 5 lat. i sprawowanie opieki nad matką nie przeszkadza jej w wychowywaniu najmłodszych dzieci.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 1634– j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w składzie trzech sędziów w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 655 ze zm.), powołanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, a w konsekwencji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.).

Powyższe obligowało Sąd wyłącznie do uchylenia wydanych decyzji, nie zaś rozstrzygnięcia o uprawnieniu strony, jak wnosi skarżąca w skardze, co oznacza powrót sprawy na etap postępowania przed organem I instancji i obowiązek ponownego, merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej, zgodnie ze wskazaniami Sądu.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie, którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta W. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18 roku życia, względnie 25 roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.

W związku z powyższym przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie, na co słusznie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Przechodząc do rozważań wynikających z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy należy stwierdzić, że okolicznością bezsporną jest to, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącą obciążał obowiązek alimentacyjny o jakim mowa w tym przepisie względem matki, legitymującej się wydanym 18 września 1995 r. orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia, w którym zliczono G. K. do pierwszej grupy inwalidów na stałe.

Orzekające w sprawie organy I i II instancji – nie kwestionują sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad matką. Kwestionowany jest przez organ odwoławczy zakres sprawowanej opieki oraz czas poświęcony na jej wykonanie. W ocenie Kolegium opieka sprawowana przez skarżącą sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego i czynności z tym związanych. Robienie zakupów, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, przyniesienie drewna i palenie w piecu, wykup i podawanie leków, czy wożenie do lekarzy, wykonywane jest w każdej rodzinie, również pracującej zawodowo. Zatem zdaniem organu odwoławczego odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało oprzeć na braku związku przyczynowo - skutkowym między rezygnacją/niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem tej opieki, a także na możliwości współsprawowania opieki w ramach wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem matki z pośród pozostałych dzieci. W ocenie Sądu, argumentacja ta w realiach niniejszej sprawy jawi się jako całkowicie nieuzasadniona, a przez to niemożliwa do zaakceptowania.

Odnośnie wskazania jako przyczyny odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego braku (bezpośredniego) związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką należy podkreślić, że wniosek ten został oparty na błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Z zawartej w nim normy prawnej wynika, że podstawowym warunkiem jaki musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub traktowane równorzędnie niepodejmowanie jej) wynikająca z konieczności sprawowania opieki nad wymagającą jej bliską osobą niepełnosprawną. W tym kontekście należy zgodzić się z Kolegium tylko o tyle, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowi bowiem konsekwencję faktycznego braku możliwości podjęcia zatrudnienia (rezygnacji z niego) z powodu konieczności sprawowania opieki i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Stanowi więc ono rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna.

Jak wynika z powyższego, między rezygnacją z zatrudnienia lub z jego podjęcia a wykonywaniem opieki nad osobą wskazaną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi rzeczywiście istnieć wyraźny i bezpośredni związek, jednak jego spełnienie podlega ocenie przez pryzmat daty wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wynika to pośrednio z art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych (a więc i świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r. II SA/Łd 218/20 - LEX nr 3029117). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi.

W okolicznościach sprawy wobec, powyższego, trudno jednak zaakceptować stanowisko Kolegium, które wskazało, że skarżąca rezygnuje z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką, a nie nad czwórką dzieci i zakres tej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze.

Jak wynika z wywiadu środowiskowego, orzeczeń Komisji Lekarskich oraz oświadczenia skarżącej stan zdrowia matki spowodowany rozmiarem schorzeń towarzyszących wymaga od skarżącej codziennej wielogodzinnej obecności i pomocy. Z oświadczenia strony wynika, że czwórka dzieci, z pośród których dwoje jest pełnoletnich nie koliduje jej w sprawowaniu opieki nad matką. Skarżąca opiekuje się matką od wielu lat, której niepełnosprawność datuje się od 1983 r. (wcześniej razem mieszkały do 2019 r.). Z ustaleń organu I instancji wynika, że staż pracy skarżącej wynosi 10 lat i pomimo możliwości nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia matki i konieczność wielogodzinnej opieki nad nią.

Przeprowadzony wywiad środowiskowy i jego ustalenia w zakresie sprawowanej opieki nie zostały podważone przez organy. W ocenie Sądu, logicznym wnioskiem jest, iż podjęcie przez skarżącą zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze, wykluczyłby stan pełnej dyspozycyjności i jej możliwość reakcji, w razie ewentualnej potrzeby wykonania jakichkolwiek czynności opiekuńczych.

Nie do przyjęcia pozostaje także argumentacja organów upatrujących zasadność odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia w możliwości sprawowania opieki świadczonej w ramach obowiązku alimentacyjnego przez jej rodzeństwo. Nie kwestionując obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa skarżącej wobec matki, należy jednak w okolicznościach sprawy odróżnić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy obok wnioskującej osoby spełniającej warunki do jego przyznania są jeszcze inne osoby spokrewnione w tym samym stopniu z osobą wymagającą opieki (tak jak w rozpoznawanej sprawie) od sytuacji, gdy o przyznanie świadczenia ubiega się potencjalnie uprawniona osoba zobowiązana w dalszej kolejności – gdy istnieją osoby bliżej spokrewnione. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w przypadku gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji w jednakowym stopniu nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Wynika z tego, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki.

Jeżeli zatem skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z pozostałym rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to wobec braku osób zobowiązanych w bliższej kolejności do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 sierpnia 2021 r. II SA/Gl 737/21 - LEX nr 3221221). Organ nie jest upoważniony, by decydować tu za stronę. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (wyrok WSA w Gliwicach z 21 lipca 2021 r. II SA/Gl 504/21 – LEX nr 3209641).

Z opisanych wyżej przyczyn skutkujących naruszeniem przez organ administracji przy rozstrzyganiu sprawy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.), które miało wpływ na wynik sprawy, wniesioną skargę należało uznać za uzasadnioną. W związku z tym niezbędne było uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni powyższe rozważania wg. których wywiedzione przez niego przyczyny nie mogą stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną nad matką opieką.