Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 931/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 marca 2024 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Suwałkach z dnia 30 października 2023 r. nr KO.801/347/23 w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta Suwałk z dnia 11 września 2023 r. nr MOPR-DŚR/8210/003826/23/14562.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 30 października 2023 r., nr KO.801/347/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Suwałkach (dalej: "Kolegium", "SKO") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Suwałk (dalej: "Prezydent") z dnia 11 września 2023 r., nr MOPR-DŚR/8210/003826/23/14562 (sprostowaną postanowieniem z dnia 2 października 2023 r. nr MOPR-DŚR-I/8210/5952/23//EA), wydaną wobec E. C. (dalej: "Skarżąca", "Strona") w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 11 września 2023 r., sprostowaną postanowieniem z dnia

2 października 2023 r. Prezydent:

1) ustalił Skarżącej nienależnie pobrane świadczenie w kwocie 647,52 zł, tj. zasiłek pielęgnacyjny pobrany za okres od 1 maja 2023 r. do 31 lipca 2023 r.;

2) zobowiązał do zwrotu kwoty określonej w pkt 1 decyzji wraz z należnymi odsetkami, których wysokość na dzień 11 września 2023 r. wynosi 15,79 zł;

3) stwierdził, że należność staje się wymagalna po uprawomocnieniu się decyzji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że decyzją MOPR -DŚR//8210/004295/21/14562 z dnia 8 października 2021 r. zmieniono decyzję nr MOPR- DŚR/8212/003849/18/14562 z dnia 18 września 2018 r. poprzez wydłużenie okresu przysługiwania zasiłku pielęgnacyjnego do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Następnie decyzją nr MOPR-DŚR/8210/003095/23/14562 z dnia 9 sierpnia 2023 r. ponownie zmieniono okres uprawnień do zasiłku pielęgnacyjnego poprzez przyznanie go do 31 marca 2024 r. Po weryfikacji w systemie EKSMON Elektroniczny Krajowy System Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności ustalono, że Strona od 11 kwietnia 2023 r. legitymuje się nowym orzeczeniem o niepełnosprawności znak PZ 8421.644.2023, które wydano na stałe.

Z powyższego Prezydent wywiódł, że decyzja, na podstawie której stronie wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, utraciła ważność 11 kwietnia 2023 r. Odnosząc art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2023 poz. 390, dalej: "u.ś.r.") do niniejszej sprawy Prezydent podkreślił, że w przypadku Skarżącej niewątpliwie zaistniała okoliczność ustania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od maja 2023 r., ponieważ 11 kwietnia 2023 r. decyzja przedłużająca termin wypłaty świadczenia z mocy prawa utraciła ważność, przy czym w decyzji tej, jak zaznaczył organ, strona została pouczona o konieczności niezwłocznego poinformowania o uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W konsekwencji Prezydent uznał, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany za okres od 1 maja do 31 lipca 2023 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Od powyższej decyzji odwołała się Skarżąca, wnosząc o stwierdzenie wygaśnięcia decyzji w oparciu o art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a., ewentualnie - gdyby przepis ten nie mógł mieć zastosowania - jej uchylenie lub zmianę.

Kolegium opisaną na wstępie decyzją z 30 października 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy przytoczył treść art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. oraz wyjaśnił kiedy świadczenie należy uznać za świadczenie pobrane nienależnie. W ocenie Kolegium ziściły się wszystkie przesłanki uznania zasiłku pielęgnacyjnego pobranego przez E. C. za okres od 1 maja 2023 r. do 31 lipca 2023 r. za świadczenie pobrane nienależnie. Kolegium stwierdziło, że decyzją z 18 września 2018 r. przyznano Skarżącej zasiłek pielęgnacyjny na okres do dnia 30 września 2021. r., czyli do dnia, w którym upływała ważność orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Suwałkach z dnia 11 września 2018 r. nr PZ.8421.10052.2018. SKO przyznało rację Stronie, że legitymowanie się znacznym stopniem niepełnosprawności w przypadku osób z niepełnosprawnościami powyżej 16. roku życia jest podstawowym warunkiem przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Jak stanowi bowiem art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym niemniej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego musi być najpierw - na wniosek niepełnosprawnego - ustalone, a potem skonkretyzowane w drodze decyzji administracyjnej, czyli aktu, na podstawie którego dane świadczenie może być w ogóle realizowane. Wbrew zapatrywaniu Strony nie jest więc tak, że omawiane świadczenie przysługuje niejako automatycznie, jeżeli tylko dana osoba legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności i potwierdzającym ten stan rzeczy orzeczeniem właściwego organu.

Dalej SKO wyjaśniło, że z dniem 30 marca 2020 r. wszedł w życie wspomniany przez Skarżącą art. 15h ustawy COVID-19. Zgodnie z pkt 2 ust. 1 art. 15h tego aktu prawnego, z przyczyn związanych z przeciwdziałaniem COVID-19, orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ przyznał, że obecnie przepis ten nie obowiązuje, jednakże ukształtował on sytuację prawną odwołującej się. Stanowił podstawę do zmiany pierwotnej decyzji z 2018 r. w zakresie terminu przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzją z 8 października 2021 r. organ I instancji wydłużył okres przysługiwania zasiłku do upływu 60. dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Kolegium już z samej treści rozstrzygnięcia wynika, że wydanie nowego orzeczenia rzutuje na prawo do świadczenia, jednakowoż organ I instancji w decyzji wyeksponował dodatkowo, że Strona oraz jej przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek niezwłocznego poinformowania o uzyskaniu, w okresie obowiązywania decyzji, orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Prezydent pouczył przy tym o skutkach zaniechania w tym zakresie. SKO wskazało, że tymczasem 11 kwietnia 2023 r. (czyli w okresie obowiązywania decyzji, jak również stanu zagrożenia epidemicznego, który został zniesiony 1 lipca 2023 r.) Strona uzyskała nowe orzeczenie nr PZ.8421.644.2023, o czym powinna niezwłocznie poinformować MOPR. Organ odwoławczy podkreślił, że trudności związane z pogorszeniem się stanu zdrowia nie mogą rzutować na ocenę okoliczności niniejszej sprawy, ponieważ powinnością Strony było jedynie poinformowanie o wydaniu nowego orzeczenia MOPR w Suwałkach, nie zaś osobiste stawiennictwo w siedzibie organu i przedłożenie prawnomocnego orzeczenia. Czynność tę można było z powodzeniem wykonać telefonicznie i w ten sposób doprowadzić do wstrzymania wypłaty świadczenia.

Organ II instancji podsumował, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustało z dniem 1 maja 2023 r., bowiem dzień wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności był jednocześnie datą graniczną obowiązywania decyzji z 8 października 2021 r. i związanej z tym aktem decyzji z dnia 18 września 2018 r. W konsekwencji świadczenia wypłacone po 1 maja 2023 r., w sytuacji Skarżącej były – zdaniem SKO - świadczeniami nienależnymi, a biorąc pod uwagę, że pouczenie zawarte w decyzji z 2021 r. eksponowało konieczność zawiadomienia o uzyskaniu nowego orzeczenia (z czym wiąże się utrata ważności poprzedniego orzeczenia) - świadczeniami pobranymi nienależnie.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem E. C. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.

Skarżąca wskazała, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, nieprzerwanie od 27 lipca 2016 r. - na stałe. Wyjaśniła, że cierpi na stwardnienie rozsiane, chorobę neurologiczną, agresywną i ciągle postępującą. Przemieszcza się na wózku inwalidzkim, ma niedowład połowiczny prawostronny, często traci równowagę i upada na podłogę. Zmiany samopoczucia dotyczące utraty równowagi następują w ułamku sekundy i potrafią trwać tygodniami.

Wyjaśniła, że opóźnienie w poinformowaniu MOPR o uzyskaniu kolejnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności spowodowane było pogorszeniem stanu zdrowia. Następnie przytoczyła fragment decyzji SKO kwestionującej ten argument i stwierdziła, że decyzje MOPR nie zawierały pełnych czytelnych pouczeń o tym, że nowe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności może skutkować wstrzymaniem wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego. Niezwłoczne poinformowanie, na które kładł nacisk MOPR w decyzji z dnia 11 września 2023 r., zostało przez Kolegium zamienione na poinformowanie telefoniczne, w celu wstrzymania wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego.

W ocenie Skarżącej w związku z uzyskaniem orzeczenia z 11 kwietnia 2023 r. jedynym celem, zarówno MOPR w Suwałkach jak i Kolegium, jest pozbawienie prawa do wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego osoby, która uzyskała kolejne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności - na stałe. Podniosła, że w żadnej z decyzji wydanych przez Prezydenta Miasta Suwałk w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego nie ma mowy o tym, w jakim terminie należy złożyć wniosek o przedłużenie wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego, żeby ciągłość tej wypłaty została zachowana. Nie ma również informacji, że wniosek o przedłużenie wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego może złożyć telefonicznie, tak jak telefonicznie mogła poinformować o uzyskaniu kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, żeby wstrzymać wypłatę zasiłku pielęgnacyjnego.

Skarżąca podkreśliła, że w pouczeniach decyzji Prezydenta, dotyczących obowiązku niezwłocznego poinformowania o uzyskaniu kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności, nie ma żadnej informacji w jakiej formie należy takiego poinformowania dokonać. W szczególności nie ma informacji, że takiego poinformowania można dokonać w formie rozmowy telefonicznej. Jest to interpretacja własna członków Kolegium a nie wynika wprost z przepisów k.p.a. Wskazała, że wniosek o uzyskanie aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności złożyła w celu przedłużenia prawa do wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego, możliwości korzystania z miesięcznej rehabilitacji, otrzymania aktualnej legitymacji osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności oraz otrzymania aktualnej karty parkingowej. Prawomocne orzeczenie chciała doręczyć do MOPR osobiście, żeby jednocześnie złożyć wniosek o przedłużenie wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego na stałe. Jednakże pogorszenie stanu zdrowia, udokumentowane przy odwołaniu z 3 października 2023 r., pokrzyżowało plany Skarżącej.

Zdaniem Skarżącej posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, nieprzerwanie od 27 lipca 2016 r., w myśl przepisów u.ś.r. daje jej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na czas trwania tego stopnia niepełnosprawności. W jej przypadku uzyskanie kolejnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jest kontynuacją posiadanych uprawnień a nie rozpatrywaniem możliwości uzyskania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego po raz pierwszy, co zostało dokonane decyzją z dnia 31 sierpnia 2023 r. MOPR-DŚR/8212/003624/23/14562. Żądanie zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 maja do 31 lipca 2023 r. godzi w słuszny interes strony i jest krzywdzące. W ww. okresie nieprzerwanie była osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, a niemożność powiadomienia MOPR o uzyskaniu przeze mnie kolejnego orzeczenia spowodowana była tą właśnie niepełnosprawnością.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Kolegium i poprzedzającej jej wydanie decyzji Prezydenta oraz uznanie, że nie jest zobowiązana do zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 maja do 31 lipca 2023 r. wraz z odsetkami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Podstawą faktyczną uznania przez organy w niniejszej sprawie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 maja 2023 r. do 31 lipca 2023 r. za świadczenie nienależnie pobrane była okoliczność niepoinformowania niezwłocznie organu I instancji o uzyskaniu w dniu 11 kwietnia 2023 r. nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

Z całokształtu stanowiska organów należy wywnioskować, że w ich ocenie uzyskanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 11 kwietnia 2023 r. spowodowało, że decyzja z dnia 8 października 2021 r. zmieniająca – w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia – decyzję z dnia 18 września 2018 r. przyznającą zasiłek pielęgnacyjny nie mogła stanowić podstawy do pobierania przedmiotowego świadczenia. Uwzględniając fakt powołania w decyzji zmieniającej z dnia 8 października 2021 r. przepisu art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o COVID-19, jak i treść osnowy i uzasadnienia tej decyzji organy uznały, że wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności spowodowało utratę ważności orzeczenia dotychczasowego, wydanego 11 września 2018 r., a to z kolei miało doprowadzić do wygaśnięcia przyznanego wcześniej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Aktualnie przepis art. 15h ustawy o COVID-19 już nie obowiązuje, ale – co oczywiste – jest brany pod uwagę przy ocenie skutków okoliczności mających znaczenie prawne, które zaszły w czasie jego obowiązywania.

Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest zatem rozstrzygnięcie, czy w wyżej opisanych okolicznościach wypłacone stronie świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 – dalej: "u.ś.r.").

Zgodnie z ww. przepisem za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Treść powyższego przepisu wskazuje zatem, że warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest świadomość po stronie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania danego świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. W orzecznictwie utrwalił się bowiem pogląd, wedle którego obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por.m.in. wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r., I OSK 1392/21; wyrok WSA w Gliwicach z 28 października 2024 r., II SA/Gl 1424/23, wyrok WSA w Olsztynie z 14 grudnia 2023 r. II SA/Ol 869/23, wyrok WSA w Poznaniu z 6 grudnia 2023 r. IV SA/Po 681/23).

Ponadto dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, że świadczenie to im nie przysługuje (por. WSA w Łodzi w wyroku z dnia 26 września 2023 r., II SA/Łd 528/23, dostępny w CBOSA).

W okolicznościach niniejszej sprawy jest poza sporem, że Skarżąca została pouczona o konieczności poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Pouczenie takie znalazło się w decyzji zmieniającej z dnia 8 października 2021 r. Nadto z osnowy tej decyzji wynikało, że świadczenie przysługuje jej do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Pouczenie to w tym zakresie odpowiada treści art. 15h ust. 1 ustawy o COVID-19. Umknęło jednak uwadze organów, że tak nałożony na stronę obowiązek informacyjny nie zawierał pouczenia o utracie prawa do pobierania świadczenia w sytuacji, gdy obowiązek informacyjny nie zostanie niezwłocznie wykonany. Analizując treść zawartego w ww. decyzji pouczenia, w szczególności powoływanych w nim przepisów u.ś.r. bez odniesienia do konkretnej sytuacji skarżącej, zauważyć należy, że organ I instancji wskazywał jedynie na potrzebę informowania tylko o takich zmianach, które mają wpływ na prawo do świadczenia. W przekonaniu Sądu, tak – łącznie ujmowany – obowiązek informacyjny nałożony na skarżącą nie zawierał pouczenia o utracie prawa do pobierania świadczenia w razie niewywiązania się z tego obowiązku. Samo tylko takie pouczenie nie jest bowiem tożsame z pouczeniem o utracie prawa do pobierania świadczenia w razie niewywiązania się z obowiązku poinformowania organu o otrzymaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Podobnie, rozstrzygnięcie (osnowa) decyzji z dnia 8 października 2021 r. i jej uzasadnienie, wydłużające okres przysługiwania zasiłku do upływu 60 dni od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie są równoznaczne z omawianym tu pouczeniem.

W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1 u.ś.r., jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Z przepisu tego wynika zatem, że świadczeniobiorca ma obowiązek informowania organu m.in. o "innych zmianach", ale jedynie takich, które mają wpływ na prawo do świadczenia (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 lipca 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 281/22). Tymczasem trzeba podkreślić, że wydane nowe orzeczenie o niepełnosprawności pozostaje w istocie bez wpływu na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w tym sensie, że potwierdza jedynie, że skarżąca nadal pozostaje niepełnosprawną, a więc spełnia przesłanki do przyznania tego świadczenia.

Oczywiście rację ma organ odwoławczy, że zgodnie z art. 23 ust. 1 u.ś.r. zasadą jest przyznawanie świadczeń rodzinnych na wniosek. Niemniej jednak nie ulega wątpliwości, że dla oceny, czy został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., konieczne jest uwzględnienie celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek, ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje. W konsekwencji, pouczenie, o którym mowa w przywołanym przepisie, to tylko takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (por. wyrok NSA z dnia 10 września 2019 r. sygn. akt I OSK 1139/19, dostępny jw.).

W okolicznościach niniejszej sprawy pouczenie zawarte w decyzji z dnia 8 października 2021 r. takich warunków nie spełniało.

Ponadto warto zauważyć, że sposób sformułowania przepisu art. 15h ust. 1 pkt 2 ustawy o COVID-19 (aktualnie przepis uchylony przez art. 10 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 852, zmieniającej powyższą ustawę z dniem 6 sierpnia 2023 r.) nie jest do końca jasny i może stwarzać podstawę do rozbieżnych interpretacji, a tym bardziej nie być oczywisty dla osób korzystających ze świadczeń rodzinnych. Przykładowo, powołany przepis może być rozumiany w taki sposób, że – jak to przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w prawomocnym wyroku z dnia 11 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Po 461/21 (dostępnym jw.) – jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60 dnia, licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia; okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni, tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii. Finalnie Sąd w przywołanej sprawie uznał, że na gruncie takiej interpretacji należałoby przyjąć, że pomimo wydania nowego orzeczenia poprzednie orzeczenie o niepełnosprawności było nadal orzeczeniem ważnym, tj. nie wygasło, mimo wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Wskazana niejednoznaczność analizowanej regulacji jest istotna w kontekście przepisu art. 7a § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony (chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ, co w niniejszej sprawie nie zachodzi). Zdaniem Sądu, w rozpatrywanym przypadku, na gruncie stosowania przepisu art. 30 u.ś.r., wątpliwości tego rodzaju rozstrzygane powinny być w sposób analogiczny do przyjętego w przywołanym wyżej wyroku o sygn. akt II SA/Po 461/21 (tak: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 stycznia 2024 r. II SA/Po 726/23)

Niezależnie od powyższych rozważań, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy przede wszystkim zaakcentować należy szczególną sytuację Skarżącej. Pobierała ona świadczenie ze względu na swoją niepełnosprawność. Szczególne rozwiązania przewidziane 15h ustawy COVID-19 ułatwiły osobom niepełnosprawnym oraz organom administracji funkcjonowanie w czasie pandemii. Jednakże nie można abstrahować od celu regulacji ustawy o pomocy społecznej. Skarżąca była i nadal jest osobą niepełnosprawną. W jej sytuacji faktycznej i prawnej nie zmieniło się nic. Trudno zatem pogodzić stanowisko organów, że brak przedłożenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności (która ciągle u skarżącej występuje) może skutkować tak negatywnymi następstwami (finansowymi) po jej stronie. Rozwiązanie takie należy uznać za sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażonej w Konstytucji RP. Przyjętej przez organy administracji formalistycznej oceny okoliczności sprawy nie sposób bowiem pogodzić z konstytucyjną zasadą proporcjonalności i celami dla których wprowadzono zasady ustalania i zwrotu świadczeń nienależnie pobranych. Nie sposób bowiem przyjąć, że wolą ustawodawcy było pozbawienie niepełnosprawnego świadczenia pielęgnacyjnego i obciążanie go obowiązkiem zwrotu wypłaconych kwot wraz z odsetkami tylko z tej przyczyny, że po uzyskaniu ogólnikowych pouczeń, w okresie licznych obiektywnie występujących, a opisanych po części powyżej utrudnień związanych ze stanem epidemii – mimo że nie dopełnił on czynności o charakterze formalnym, podczas gdy obiektywnie posiadał on uprawnienie do uzyskania stosownego wsparcia ze strony państwa z uwagi na utrzymującą się jego niepełnosprawność. Dodatkowo istotnym jest również to, że zdaniem Sądu nie było w interesie Skarżącej ukrywanie faktu wydania kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności, które stwierdzało jej niepełnosprawność. Stąd zakładając minimum racjonalności działania Skarżącej nie sposób przyjąć, aby świadomie zaniechała ona przekazania informacji organowi administracji.

Wszystko to prowadzi do wniosku, że w kontrolowanej sprawie zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez Skarżącą w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji, wbrew stanowisku organów obydwu instancji, nie stanowi nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wskazywało to na naruszenie przez organy przepisów art. 30 ust. 2 u.ś.r. To z kolei powodować musiało uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. obydwu zakwestionowanych w niniejszej sprawie decyzji, o czym Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu. Jednocześnie organ rozważy czy przedstawiona przez Sąd ocena prawna nie powoduje braku potrzeby dalszego procedowanie

w przedmiocie nienależnie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego -

z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania administracyjne wszczętego

w omawianej sprawie, co winno prowadzić do jego umorzenia w oparciu o art. 105

§ 1 k.p.a.