Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 283/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-07-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 35, art. 25 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1191
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 lipca 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi H.S. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 28 marca 2024 nr OB-I.621.1.7.2024.SCH w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza Miasta Zambrów z dnia 6 lutego 2024 roku numer SO.5343.6.2022a; 2. zasądza od Wojewody Podlaskiego na rzecz skarżącego H.S. kwotę 697,00 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 28 czerwca 2022 r. A. I. zwróciła się do Burmistrza Miasta Zambrów (dalej: "Burmistrz") o wymeldowanie H.S z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, tj. z lokalu położonego przy ul. [...] w Z. Podała, że H.S. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu od 2004 r., na potwierdzenie czego wniosła o przesłuchanie świadków: E.S. i M.G. Dodała, że nie zna jego obecnego adresu zamieszkania.

W dniu 28 czerwca 2022 r. Burmistrz wszczął postępowanie w przedmiotowej sprawie, w ramach którego m.in. w dniu 12 lipca 2022 r. przesłuchano w charakterze świadków M.G. oraz E.S., które podały, że H.S. wyprowadził się z lokalu przy ul. [...] w Z. w 2004 r. kiedy to ożenił się powtórnie i zamieszkał w C. Dodatkowo E.S. podała, że po rozwodzie H.S. wyprowadził się z C., ale nie wie gdzie aktualnie zamieszkuje. W dniu 26 sierpnia 2022 r. przesłuchano w charakterze strony H.S., który zeznał, że w ww. lokalu mieszkał do kwietnia 2022 r., kiedy to po powrocie ze szpitala, zastał swoje rzeczy spakowane i wystawione oraz zmienione zamki w drzwiach. Podał również, że w dniu 29 kwietnia 2022 r. zwrócił się do Komendy Powiatowej Policji w Z. o umożliwienie mu zamieszkania w ww. lokalu, jednakże nie otrzymał jeszcze odpowiedzi. Do akt dołączono odpis ww. pisma, z którego wynika, że H.S. przysługuje dożywotnia służebność mieszkania w ww. lokalu oraz, że zamierza on to prawo wykonywać, a także, że podczas jego nieobecności włamano się do jego pokoju, który był zamknięty na klucz. W piśmie tym H.S. podał również adres do korespondencji. Z akt sprawy wynika, że wobec braku odpowiedzi na ww. pismo, H.S. zwrócił się z kolejnym pismem do Prokuratury Rejonowej w Z. (pismo z dnia 26 sierpnia 2022 r.), w którym opisał swoją sytuację życiową oraz zawiadomił o popełnieniu przestępstwa przez A.I. Z pisma Prokuratury Rejonowej w Z. z dnia 17 stycznia 2023 r. skierowanego do Burmistrza wynika, że prowadzone było postepowanie dotyczące zmuszania H.S. do opuszczenia miejsca zamieszkania, które zakończyło się odmową wszczęcia dochodzenia wobec braku znamion czynu zabronionego.

W dniu [...] stycznia 2023 r. do akt wpłynął odpis wyroku Sądu Rejonowego w Z. (sygn. akt [...]) wydany w sprawie z powództwa A.I. przeciwko H.S. o eksmisję z lokalu mieszkalnego, ewentualnie wygaśniecie służebności i o zapłatę, zasądzający od pozwanego H.S. na rzecz powódki A.I. kwotę pieniężną oraz oddalający powództwo w pozostałym zakresie (k. 63 akt adm.). Do akt dołączono kserokopię uzasadnienia ww. wyroku. Z ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy w Z. wynika, że w dniu 27 lutego 2004 r. (Rep. [...]) H. S. sprzedał swoim córkom – E.S. i A.I. prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] oraz znajdujący się na niej budynek mieszkalny jednorodzinny stanowiący odrębny od gruntu przedmiot własności. Jednocześnie na rzecz H.S. została ustanowiona nieodpłatnie dożywotnia służebność osobistą mieszkania polegającą na korzystaniu przez niego z wszystkich pomieszczeń znajdujących się na parterze przedmiotowego budynku, w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia jego potrzeb, na co H.S. wyraził zgodę. Służebność została wpisana do księgi wieczystej nieruchomości. W dniu 22 grudnia 2008 r. E.S. darowała A.I. swój udział wynoszący ½ części w prawie użytkowania wieczystego ww. nieruchomości i w prawie własności budynku mieszkalnego stanowiącego odrębny od gruntu przedmiot własności. W 2004 r. H.S. wyprowadził się do C. gdzie zamieszkał z T.P., z którą ożenił się dnia 18 września 2016 r. Małżeństwo to zostało rozwiązane przez rozwód w dniu 26 kwietnia 2019 r. W czasie trwania związku z T.P. H. S. przyjeżdżał do domu na ul. [...] i korzystał z przysługujących mu pomieszczeń, wykonywał drobne remonty, a czasem nocował i przyjmował gości. W tym czasie nikt nie kwestionował ustanowionej na jego rzecz służebności. Latem 2018 r. wprowadził się on ponownie na ul. [...], zaś pod koniec 2018 r. wyjeżdżał do siostry do miejscowości J. koło O., gdzie poznał kolejną życiową partnerkę. Zamieszkał tam, jednakże przyjeżdżał do Z. i korzystał z ustanowionej na jego rzecz służebności. W październiku 2020 r. wprowadził się ponownie do lokalu na ul. [...] w Z. Sąd ustalił, że H.S. nawet podczas okresów, w których nie zamieszkiwał w ww. lokalu, wykonywał przysługującą mu służebność oraz nigdy nie wyzbył się zamiaru powrotu na nieruchomość, gdzie znajdowały się jego rzeczy osobiste, meble, telewizor, naczynia, a także narzędzia. W marcu 2022 r. H.S. trafił do szpitala, zaś w kwietniu 2022 r. kiedy pojechał na ul. [...], okazało się, że jego rzeczy zostały wystawione pod wiatę, a zamki w drzwiach zmienione. Od tego czasu nie ma on możliwości wejścia na nieruchomość. Nie posiada on innej nieruchomości, na której mógłby zamieszkać, zaś aktualnie pomieszkuje u znajomej.

W dniu 3 lutego 2023 r. H.S. przesłuchany w charakterze strony zeznał, że nie zamieszkał w lokalu przy ul. [...] w Z. ze względu na wymianę zamków w drzwiach. Zgłaszał ten fakt na Policję i do Prokuratury Rejonowej w Z., ale odmówiono wszczęcia postępowania.

W dniu 28.03.2023 r. przeprowadzono oględziny w lokalu przy ul. [...] w Z., w których wzięli udział: A.I., E.S. i H.S., który potwierdził, że ostatni raz w domu był dnia 23 kwietnia 2022 r., a mieszkał w nim wcześniej przez 40 lat. Nie stwierdzono, aby w lokalu znajdowały się rzeczy należące do H.S., który stwierdził, że ich nie zabierał oraz nie wie, gdzie one są. A.I. oraz E.S. wskazały, że H.S. wyprowadził się z domu w 2004 r.

Na prośbę organu, pismem z dnia 2 kwietnia 2023 r. KPP poinformowała, że pod przedmiotowym adresem zgłaszane były przez H.S. dwie interwencje dotyczące problemu z dostępem do domu.

W dniu 11 kwietnia 2023 r. przesłuchano w charakterze świadków W.Ś. i M.G., którzy zeznali, że widywali H.S. w domu przy ul. [...]. W.Ś. zeznał ponadto, że kiedy dwa lata temu w domu tym zamieszkała A.I., wymieniła ona zamki w drzwiach wejściowych, a rzeczy H.S. zostały spakowane i wyrzucone. Świadek widywał jak H.S. podjeżdżał pod dom, ale nie mógł do niego wejść.

W dniu 11 kwietnia 2023 r. do akt dołączono kserokopię sentencji wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] marca 2023 r. sygn. akt [...], oddalającego apelację A.I. od wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] listopada 2022 r. sygn. akt [...].

W dniu 30 marca 2023 r. H.S. ustanowił pełnomocnika procesowego, który skierował do organu pismo datowane na 4 kwietnia 2023 r., w którym wniósł on o wydanie decyzji odmawiającej wymeldowania jego mocodawcy oraz poinformował, że H.S. będzie zamieszkiwał na przedmiotowej nieruchomości zgodnie z przysługującą mu służebnością. Do pisma dołączono m.in. wezwanie skierowane dnia 31 marca 2013 r. do A.I. o umożliwienie H.S. korzystania ze służebności mieszkania w terminie 3 dni od daty otrzymania wezwania.

Pismem z dnia 8 maja 2023 r. pełnomocnik H.S. poinformował organ, że jego mocodawca wciąż pozostaje pozbawiony możliwości zamieszkiwania w lokalu przy ul. [...] w Z. i z tego względu dnia 5 maja 2023 r. wniósł on pozew do Sądu Rejonowego w Z. przeciwko A.I. o umożliwienie mu korzystania ze służebności mieszkania, którego odpis załączono do pisma. Do akt złożono również odpis aktu notarialnego umowy sprzedaży z dnia [...] lutego 2004 r., wydruk księgi wieczystej nieruchomości oraz odpowiedź A.I. na wezwanie do umożliwienia korzystania ze służebności mieszkania, w której zaprzeczyła ona, aby utrudniała H.S. korzystanie ze służebności, a także podała, że nie istnieją trudności w użytkowaniu parteru domu, który zamieszkuje E.S.

W dniu 7 grudnia 2023 r. do akt wpłynął odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Z. I Wydziału Cywilnego z dnia [...] listopada 2023 r. sygn. akt [...] umarzającego postępowanie w sprawie z powództwa H.S. przeciwko A.I. o umożliwienie korzystania ze służebności mieszkania oraz wyciąg z protokołu rozprawy z dnia [...] listopada 2023 r., z którego wynika, że H.S. oraz A.I. zawarli ugodę, na mocy której A.I. przekazała H.S. komplet wszystkich kluczy umożliwiający swobodny dostęp do budynku mieszkalnego przy ul. [...] w Z. oraz zobowiązała się umożliwić mu swobodne korzystanie z dożywotniej bezpłatnej służebności mieszkania polegającej na korzystaniu przez niego ze wszystkich pomieszczeń znajdujących się na parterze przedmiotowego budynku, zgodnie z treścią aktu notarialnego z dnia [...] lutego 2004 r.

Wezwany i przesłuchany w charakterze strony H.S. w dniu 5 stycznia 2024 r. zeznał, że A.I. przekazała mu klucze od domu, ale bez klucza od furtki. W dniu 7 grudnia 2023 r. wraz ze swoim pełnomocnikiem udał się on do domu przy ul. [...] w Z., jednakże A.I., jej mąż oraz matka i E.S. stwierdzili, że nie ma dla niego miejsca. Została wezwana Policja. H.S. poinformował, że złoży zawiadomienie do sądu o utrudnianie mu zamieszkania. Przesłuchana tego samego dnia w charakterze strony A I. zeznała, że nie wydała H.S. kluczy do furtki bo nie jest ona zamykana. Kiedy zaś w dniu 7 grudnia 2023 r. pojawił się on w domu przy ul. [...] nie posiadał walizek, ani nie informował, że chce tam zamieszkać, żądał jedynie pieniędzy za służebność. Wyjaśniła również, że ani ona, ani E.S., ani też K.S. nie utrudniają zamieszkania H.S. w przedmiotowym domu.

W dniu 17 stycznia 2024 r. Burmistrz zawiadomił strony o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, kierując przedmiotowe zawiadomienie do H.S. z pominięciem jego pełnomocnika.

Decyzją z dnia 6 lutego 2024 r. nr SO.5343.6.2022 Burmistrz orzekł na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. 2022 r., poz. 1191; dalej: "u.e.l.") o wymeldowaniu H.S. z pobytu stałego w lokalu położonym w przy ul. [...] w Z. W uzasadnieniu decyzji organ opisał po części zgromadzone w sprawie dowody oraz ustalił, że wynika z nich, że: "H.S. opuścił przedmiotowy lokal i nie zamieszkuje w nim według jego zeznań od czerwca 2022 r., według wnioskodawczyni i świadków od 2004 r., natomiast z informacji Komendy Powiatowej Policji w Z., że od kilkunastu lat. H.S. podjął wiele kroków prawnych mających na celu umożliwienie mu zamieszkania w danym lokalu, otrzymał nawet klucze do domu, a jednak ostatecznie nie wprowadził się." Organ wskazał również, że jako adres zamieszkania wskazał on lokal przy [...] w Z. i tam odbiera korespondencję, a także, że H.S. będzie mógł dopełnić obowiązku meldunkowego, jeżeli faktycznie zamieszka w lokalu przy ul. [...] w Z. Organ podkreślił, że zameldowanie jest czynnością materialno-techniczną, ma charakter rejestrowy i powinno odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy, a nie służyć fikcji meldunkowej.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł H.S., podkreślając, że nie opuścił miejsca stałego zameldowania dobrowolnie, lecz został z niego wyrzucony i w dalszym ciągu, pomimo zawarcia ugody z A.I. nie ma możliwości korzystania z przysługującej mu służebności. Wraz z odwołaniem do akt złożył: odpis sentencji wyroku Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] listopada 2022 r. sygn. akt. [...], odpis wyrok Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] marca 2023 r. sygn. akt [...] z uzasadnieniem, odpis tytułu wykonawczego z dnia [...] grudnia 2023 r., tj. ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w Z w dniu [...] listopada 2023 r. sygn. akt [...] w przedmiocie umożliwienie mu korzystania ze służebności mieszkania przez A.I. opatrzonej klauzulą wykonalności, odpis wniosku z dnia 15 stycznia 2024 r. o wyznaczenie A.I. terminu do wykonania czynności niezastępowalnej polegającej na umożliwieniu H.S. korzystania z przysługującej mu dożywotniej służebności mieszkania w lokalu przy ul. [...] w Z., a także odpis postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia 21 lutego 2024 r. sygn. akt [...] wyznaczającego A.I. termin 3 dni na wykonanie wyżej opisanej czynności.

Pismem z dnia 8 marca 2024 r. skierowanym do Wojewody Podlaskiego (dalej: "Wojewoda") A.I. poinformowała, że H.S. nie mieszka przy ul. [...] w Z. od 2004 r. i nie ma zamiaru zamieszkania tam. Obecnie zaś zamieszkuje z narzeczoną w Z. przy [...].

Decyzją z dnia 28 marca 2024 r. nr OB-I.621.1.7.2024.SCH Wojewoda utrzymał w mocy ww. decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał materiał dowodowy oraz ustalił, że bezspornie H.S. po sprzedaży mieszkania i zawarciu związku małżeńskiego w 2004 r. opuścił miejsce stałego zameldowania i zamieszkał w C. Powyższe znajduje odzwierciedlenie w informacji KPP oraz w zeznaniach świadków. Opuszczenie mieszkania przy ul. [...] w Z. było zaś jego własnym wyborem, a więc należy je traktować jako dobrowolne opuszczenie miejsca stałego zameldowania. W ocenie Wojewody fakt, że odwołujący się przebywał od czasu do czasu w miejscu stałego zameldowania, nie może przesądzać, że jest to miejsce jego stałego pobytu. W 2022 r. podczas nieobecności H.S. A.I. wymieniła zamki w drzwiach wejściowych, a jego rzeczy osobiste spakowała i wyniosła z domu. Chcąc odzyskać dostęp do przedmiotowego mieszkania H.S. podjął wiele kroków prawnych mających na celu umożliwienie mu ponownego zamieszkania w lokalu przy ul. [...] w Z. (m.in. zgłosił fakt uniemożliwiania mu korzystania z mieszkania do organów ścigania oraz złożył pozew do Sądu Rejonowego w Z.), jednakże były one nieskuteczne. Natomiast po zawarciu ugody z A.I. i odzyskaniu dostępu do przedmiotowego lokalu, nie zamieszkał w nim, nie przeniósł tam swoich rzeczy, ani też nie zadeklarował, czy i kiedy ten zamiar zrealizuje. W ocenie organu II instancji, gdyby H.S. faktycznie był zainteresowany ponownym zamieszkaniem w miejscu stałego zameldowania, to podjąłby skuteczne działania, aby do tego doprowadzić, czego jednak nie uczynił. Aktualnie mieszka w Z. przy [...] w związku z czym jego zameldowanie na pobyt stały w lokalu przy ul. [...] w Z. stanowi fikcję meldunkową, która stoi w sprzeczności z przepisami meldunkowymi.

Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego wniósł do sądu administracyjnego H.S., zaskarżając ją w całości oraz zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 35 u.e.l. przez jego zastosowanie w sprawie i uznanie, że wobec skarżącego spełnione zostały przesłanki uzasadniające wymeldowanie z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w Z., w sytuacji gdy prawidłowo oceniony materiał dowodowy uniemożliwia zastosowanie wskazanej normy prawnej wobec skarżącego;

2. naruszenie norm prawa procesowego: art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. przez nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego i pominięcie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, potwierdzającego, że skarżący nie opuścił dobrowolnie lokalu przy ul. [...] w Z., lecz został pozbawiony możliwości zamieszkiwania tam, co wynika z faktu, że:

– właścicielka nieruchomości A.I. wszczęła przeciwko skarżącemu postępowanie sądowe o jego eksmisję i pozbawiła go swobodnego dostępu do budynku uniemożliwiając zamieszkiwanie, które to żądanie zostało oddalone przez Sąd Rejonowy w sprawie o sygn. akt [...], a wyrok ten został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] marca 2023 r., sygn. akt [...];

– skarżący celem umożliwienia mu możliwości zamieszkania w przedmiotowym lokalu wszczął postępowanie przed Sądem Rejonowym w Z. sygn. akt [...] w przedmiocie umożliwienie korzystania ze służebności mieszkania i wydania kluczy do lokalu; w toku którego doszło do zawarcia ugody, na mocy której A.I. zobowiązała się umożliwić skarżącemu swobodne wykonywanie przysługującego mu prawa służebności mieszkania, a której to ugody A I. nie wykonała, bowiem uniemożliwiła mu swobodne korzystania z pomieszczeń mu przysługujących zapraszając do przedmiotowych pomieszczeń osoby trzecie, które zakłócały przebywanie skarżącego w tym lokalu;

– wobec niewykonania ugody przez A.I. i dalszego pozbawienia możliwości zamieszkiwania w domu przy ul. [...], skarżący wszczął egzekucję sądową świadczeń niepieniężnych w przedmiocie wyznaczenia A.I. terminu do umożliwienia skarżącemu wykonywania prawa zamieszkiwania w lokalu wraz z wnioskiem o nałożenie grzywny, które to żądanie Sąd Rejonowy w Z. uwzględnił w sprawie sygn. akt [...];

– z uwagi na dalsze uniemożliwianie skarżącemu prawa zamieszkiwania w lokalu przez A.I. skarżący wszczął postępowanie egzekucyjne przed Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w Z. A.T. (sygn. akt [...] polegające na wprowadzeniu skarżącego do pomieszczeń mieszkalnych w budynku przy ul. [...] w Z., celem umożliwienia mu zamieszkiwania zgodnie z przysługującą mu służebnością;

które to okoliczności, wynikające bezspornie z akt postępowań sądowych organ pominął, a dowodzą one, że skarżący został pozbawiony prawa do zamieszkiwania przy ul. [...] w Z. i próbuje zgodnie z obowiązującym prawem i procedurą tam mieszkać, co skutkować powinno odmową wymeldowania skarżącego, w świetle przesłanek art. 35 u.e.l.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uzupełnienie materiału dowodowego w sprawie przez dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci wniosku o egzekucję oraz wezwania do uiszczenia zaliczki na wydatki gotówkowe komornika w sprawie sygn. akt [...] - potwierdzające wszczęcie przeciwko A.I. postępowania egzekucyjnego - na fakt wykazania, że A.I., uniemożliwia skarżącemu zamieszkiwanie polegające na swobodnym korzystaniu z przysługującego mu prawa służebności, co oznacza, że niezamieszkiwanie przez niego w tym lokalu nie jest jego dobrowolną decyzją. Dokumentów tych skarżący jednak nie złożył do akt.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej, bowiem postępowanie przeprowadzone w sprawie wykazało, że skarżący od 2004 r. nie mieszka na stałe w przedmiotowym lokalu, a jego opuszczenie było dobrowolne. Organ podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Kontrolowana sprawa toczy się z wniosku A. I. o wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w Z., do którego skarżącemu przysługuje nieodpłatna dożywotnia służebność osobista mieszkania polegająca na dożywotnim korzystaniu przez niego z wszystkich pomieszczeń znajdujących się na parterze przedmiotowego budynku w rozmiarze niezbędnym do zaspokojenia jego potrzeb. Przysługujące skarżącemu, a wyżej opisane ograniczone prawo rzeczowe wynika z aktu notarialnego umowy sprzedaży z dnia [...] lutego 2004 r. (Rep. [...]) i nie jest w sprawie kwestionowane. Sporna pozostaje natomiast ocena spełnienia przesłanek tzw. przymusowego wymeldowania skarżącego z przedmiotowego lokalu.

Na wstępie wyjaśnić należy, że kwestie meldunkowe reguluje ustawa o ewidencji ludności (u.e.l.). Wedle art. 33 ust. 1 u.e.l. obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się. Pobytem stałym w rozumieniu art. 25 ust. 1 u.e.l. jest natomiast zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Zgodnie z art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 u.e.l. (właściwy ze względu na położenie nieruchomości), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 u.e.l. (dysponujących tytułem prawnym do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Przepis ten stanowi podstawę wydania zaskrzonej decyzji.

Z brzmienia powołanej regulacji wynika, że podstawą do wydania decyzji o wymeldowaniu jest opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Istotny jest w tym względzie charakter pobytu, który niejako rzutuje na sposób definiowania przesłanki "opuszczenia lokalu". Skoro bowiem pobyt stały, zgodnie z art. 25 ust. 1 u.e.l. wiąże się z przebywaniem i zamiarem przebywania w oznaczonym miejscu, to dla opuszczenia miejsca stałego pobytu istotne znaczenie me element woli i powinien on być brany pod uwagę w postępowaniu o wymeldowanie. Sposób rozumienia tejże przesłanki doprecyzowało orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym przyjmuje się, że opuszczenie prowadzące do wymeldowania powinno mieć cechę trwałości i dobrowolności. Opuszczenie miejsca pobytu stałego musi zatem cechować zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, lokalu bądź na nieruchomości, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Dla ustalenia, że opuszczenie miejsca pobytu stałego jest trwałe, konieczne jest ustalenie, że fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu pobytu stałego, towarzyszy trwałe zerwanie związków z dotychczasowym miejscem pobytu (rezygnacja z koncentrowania w nim interesów życiowych), co może wynikać nie tyle z deklaracji strony, co z okoliczności obiektywnych. Dla ustalenia przesłanki dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego niezbędne jest albo ustalenie, że opuszczenie nastąpiło w własnej woli strony, albo też dobrowolność można ustalić w sytuacji, gdy niezależnie od okoliczności opuszczenia w sposób wyraźny nastąpiła rezygnacja z przebywania w danym miejscu, tzn. gdy strona nie podejmuje prób powrotu do niego dostępnymi jej prawnie środkami i akceptuje stan niezamieszkiwania w danym miejscu na stałe.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania czynności prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu lub też bezskuteczne podejmowanie takich czynności, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania osoby z poprzednio zajmowanego lokalu. Sąd orzekający w pełni podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma takie znaczenie, że w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu przymusu fizycznego, psychicznego, czy też uniemożliwienia dostępu do lokalu, nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany podejmuje próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości przebywania w lokalu i realizowania w nim interesów życiowych. Dopiero bezskuteczne wyczerpanie tych środków lub rezygnację z ich zastosowania, uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu i otwierającą drogę do wymeldowania (por. m.in. wyroki NSA: z 19 lutego 2021 r., II OSK 2961/20; z 1 lipca 2021 r., II OSK 2915/18; z 20 maja 2016 r., II OSK 2065/14; z 28 grudnia 2017 r., II OSK 863/17; z 1 marca 2018 r., II OSK 2068/17, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA").

Innymi słowy, w sytuacji wystąpienia okoliczności utrudniających przebywanie w lokalu, czy wręcz uniemożliwiających dostęp do niego, przesłanka istnienia woli opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu może zostać uznana za spełnioną, tylko jeśli osoba nie podejmuje formalnych działań prawnych zmierzających do przywrócenia swojego pobytu w miejscu stałego zameldowania. Brak takich działań należy traktować jako dorozumianą i następczą akceptację stanu trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 1 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Op 29/24, CBOSA).

Z akt kontrolowanej sprawy wynika, że skarżący nie opuścił dobrowolnie miejsca stałego zameldowania, a także, że nieustannie podejmuje działania prawne mające na celu przywrócenie mu możliwości zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Znamienne w tym względzie, a przy tym jednoznaczne, są ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego w Z. poczynione w uzasadnieniu wyroku z dnia [...] stycznia 2023 r. sygn. akt [...], oddalającego w całości powództwo A.I. przeciwko skarżącemu o eksmisję z lokalu mieszkalnego, ewentualnie wygaśniecie służebności i częściowo o zapłatę, a utrzymane w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] marca 2023 r. sygn. akt [...], oddalającego apelację powódki. Z ustaleń tych wynika, że skarżący został pozbawiony możliwości zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu w kwietniu 2022 r., w którym do tego czasu zamieszkiwał (z okresami mniej lub bardziej intensywnego korzystania z niego). Przede wszystkim zaś z ustaleń tych wynika, że od kwietnia 2022 r. A.I. uniemożliwia skarżącemu zamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu przez wymianę zamków w drzwiach oraz odmawiając skarżącemu wejścia do lokalu. Ponadto rzeczy skarżącego zostały spakowane i wystawione pod wiatę. Ustalenia te w całości podzielił sąd powszechny II instancji, który w kontekście woli skarżącego co do opuszczenia przedmiotowego lokalu podkreślił, że: "(...) pozwany nigdy nie miał zamiaru zrezygnowania z zamieszkiwania w nieruchomości sprzedanej córkom." (k. 182 akt adm.). Z pozostałych zaś dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, ze skarżący zgłaszał po tym fakcie chęć korzystania z pomieszczeń przysługujących mu na mocy ustanowionej na jego rzecz służebności, tj. domagając się wpuszczenia do lokalu, zwracając się o pomoc do organów ścigania, czy podejmując kroki prawne. Istotnym dowodem w tym względzie jest prawomocna ugoda zawarta między skarżącym a A.I. przed Sądem Rejonowym w Z. w dniu [...] listopada 2023 r. w sprawie sygn. akt [...], na mocy której A.I. przekazała H.S. komplet wszystkich kluczy umożliwiający swobodny dostęp do budynku mieszkalnego przy ul. [...] w Z. oraz zobowiązała się umożliwić mu swobodne korzystanie z dożywotniej bezpłatnej służebności mieszkania polegającej na korzystaniu przez niego ze wszystkich pomieszczeń znajdujących się na parterze przedmiotowego budynku, zgodnie z treścią aktu notarialnego z dnia [...] lutego 2004 r. (k. 144 akt adm.). Ów dokument urzędowy jednoznacznie potwierdza, że A.I. uniemożliwia skarżącemu korzystanie z przedmiotowego lokalu, w tym przez pozbawienie go kluczy umożliwiających swobodny do niego dostęp.

Tymczasem dysponując takim materiałem dowodowym, organ odwoławczy uznał, że skarżący miejsce stałego zameldowania opuścił dobrowolnie w 2004 r. (k. 198 akt adm.). Ustalenie to pozostaje w oczywistej sprzeczności z wyżej opisanym materiałem dowodowym, a tym samym jako poczynione wbrew zasadzie swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), nie zasługuje na aprobatę sądu. Z poczynienia ustaleń w powyższym względzie zrezygnował zaś organ I instancji, poprzestając jedynie na przytoczeniu rozbieżnych dat opuszczenia przez skarżącego przedmiotowego lokalu. Finalnie zatem nie wiadomo w jaki sposób ów materiał dowodowy ocenił Burmistrz, który nie dopełnił obowiązku z art. 77 § 1 k.p.a. Organy obu instancji nie dochowały przy tym zasady prawdy obiektywnej wyrażonej art. 7 k.p.a., zaś uchybienia to sąd ocenia za mające istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem kwestia dobrowolności (a tym samym i daty) opuszczenia przez skarżącego przedmiotowego lokalu, stanowi istotny aspekt podlegający ocenie w postępowaniu o tzw. przymusowe wymeldowanie, o czym mowa była wyżej.

Mając na uwadze, że kwestia ta została przesądzona prawomocnie przez sąd powszechny w postępowaniu w sprawie z powództwa A.I. przeciwko skarżącemu o eksmisję z lokalu mieszkalnego, ewentualnie wygaśniecie służebności i o zapłatę, a także potwierdzona prawomocną ugodą zawartą między skarżącym a A.I. w sprawie z powództwa skarżącego przeciwko A.I. o umożliwienie korzystania ze służebności mieszkania, skutecznego przeciwdowodu przeciwko ww. dokumentowi urzędowemu stanowić nie mogą w sprawie zeznania przesłuchanych w postępowaniu administracyjnym świadków, czy też informacje udzielane przez KPP, która bazuje na informacjach przekazanych jej przez osoby trzecie, w tym właśnie świadków przesłuchanych w postępowaniu o wymeldowanie skarżącego. W związku z tym, że w sprawie z powództwa A.I. przeciwko skarżącemu o eksmisję z lokalu mieszkalnego, ewentualnie wygaśniecie służebności i o zapłatę, sąd powszechny badał spełnienie przesłanki z art. 293 § 1 k.p.c. w zw. z art. 297 k.p.c., tj. wykonywanie przez skarżącego służebności osobistej mieszkania przysługującej mu względem lokalu objętego kontrolowanym postępowaniem o wymeldowanie, gros ustaleń faktycznych w obu tych sprawach pozostaje w zbieżności. Z tego też względu prawomocny wyrok sądu powszechnego stanowi swoistego rodzaju prejudykat w kontrolowanej sprawie, co oznacza, że poczynione w jego uzasadnieniu ustalenia co do przymusowego opuszczenia przez skarżącego przedmiotowego lokalu w kwietniu 2022 r., wiążą organy administracji, tym bardziej wobec braku dowodu jednoznacznie niweczącego moc dowodową ww. dokumentu urzędowego. Co więcej, jak już wspomniano, ustalenia te pozostają w zbieżności z treścią prawomocnej ugody zawartej dnia [...] listopada 2023 r. przez sądem między skarżącym a A.I. w sprawie z powództwa skarżącego przeciwko A.I. o umożliwienie korzystania ze służebności mieszkania (sygn. akt [...]). Treść ww. ugody jednoznacznie potwierdza, że A I. uniemożliwia skarżącemu korzystanie z przysługującej mu służebności mieszkania w przedmiotowym lokalu, a tym samym nie jest możliwe przyjęcie za organem odwoławczym, że skarżący lokal ten opuścił dobrowolnie.

Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien poczynić ustalenia faktyczne pozostające w zbieżności z ww. materiałem dowodowym, a następnie skoncentrować się na ocenie działań, które skarżący podejmuje od kwietnia 2022 r. celem odzyskania możliwości zamieszkania w przedmiotowym lokalu. Ocena ta winna koncentrować się wokół ustalenia, czy działania te realnie zmierzają do zamieszkania przez skarżącego w przedmiotowym lokalu i czy skarżący konsekwentnie je podejmuje. Mając na względzie poczynione na wstępie uzasadnienia prawnego uwagi sąd podkreśla, że dopiero ustalenie, że po stronie skarżącego nastąpiła wyraźna rezygnacja z przebywania w ww. lokalu, tzn. gdy nie podejmuje on prób powrotu przysługującymi mu prawnie środkami (lub wyczerpał bezskutecznie te środki) i akceptuje stan niezamieszkiwania w nim na stałe oraz zwiąże swoje centrum życiowe z innym miejscem stałego zamieszkania, będzie otwierało drogę do wymeldowania skarżącego.

Sąd podkreśla, że konieczna jest w tym względzie szczegółowa analiza czynności podejmowanych w ww. celu przez skarżącego, a tym samym nie jest wystarczające jedynie lakoniczne skonstatowanie przez organ, że skarżący podjął wiele kroków prawnych mających na celu umożliwienie mu zamieszkania w ww. lokalu (jak to stwierdziły organy obu instancji, k. 161, k. 198 akt adm.). Ponadto stwierdzenie organu odwoławczego, że okazały się one nieskuteczne (k. 198 akt adm.) jest przedwczesne, bowiem z akt sprawy wynika, że skarżący nie wyczerpał jeszcze katalogu środków prawnych mających na celu faktyczne umożliwienie mu zamieszkania w przedmiotowym lokalu. Przede wszystkim dysponuje on tytułem wykonawczym w postaci ugody sądowej zawartej z A.I. w dniu [...] listopada 2023 r. ([...]) opatrzonej dnia [...] grudnia 2023 r. klauzulą wykonalności, który to tytuł wykonawczy uprawnia skarżącego do prowadzenia egzekucji sądowej. Z treści skargi wynika natomiast, że skarżący zwrócił się do komornika sądowego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułu wykonawczego, zaś postanowieniem z dnia [...] lutego 2024 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w Z. wyznaczył A. I. termin 3 dni na wykonanie czynności niezastępowalnej, o której mowa w ww. tytule wykonawczym, grożąc jej grzywną w wysokości 1.000 zł (k. 177 akt adm.). Póki zatem skarżący będzie podejmował działania zmierzające do odzyskania przez niego możliwości zamieszkania w przedmiotowym lokalu (czy to na podstawie ww. tytułu wykonawczego, czy to innymi dostępnymi środkami prawnymi) i nie zwiąże swojego centrum życiowego z innym miejscem stałego zamieszkania, dopóty nie będzie możliwe jego wymeldowanie z przedmiotowego lokalu. Z tego też względu konieczne jest poczynienie przez organ w tej kwestii jednoznacznych i szczegółowych ustaleń faktycznych.

Mając na uwadze powyższe, w wyniku przeprowadzonego na wniosek skarżącego postępowania w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024, poz. 935; dalej: "p.p.s.a"), sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Burmistrza, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania sądowego od Wojewody na rzecz skarżącego, w łącznej wysokości 697 zł, orzeczono w pkt 2 wyroku, na mocy art. 200 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. Na kwotę tą składa się: uiszczony przez skarżącego wpis sądowy w wysokości 200 zł (k. 12), opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł oraz kwota 480 zł z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika, wynikająca z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).