Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 119/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 80, art. 58 par. 1, par. 2, par. 3, art. 59 par. 2 art. 63 par. 1, art. 64 par. 2, art. 129 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 6 września 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie: Sędzia WSA Robert Adamczewski Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 września 2024 roku sprawy ze skargi I. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 30 listopada 2023 roku znak: SKO.4114.707-708.2023 w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 30 listopada 2023 r. znak: SKO.4114.707-708.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu wniosku I.J. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 12 września 2023 r. nr SOCVI.554.1367MA.2023.182529.ŚR w sprawie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i obowiązku jego zwrotu, pkt 1 - odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania; pkt 2 - stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta Łodzi decyzją z 12 września 2023 r. uznał za nienależnie pobrany przez I.J. zasiłek pielęgnacyjny za okres od 01-01-2022 r. do 31-10-2022 r. w wysokości 215,84 zł miesięcznie (pkt 1) i zobowiązał I.J. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 01-01-2022 r. do 31-10-2022 r. w wysokości 2158,40 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi do 12 września 2023 r. w kwocie 322,23 zł, co w sumie stanowi kwotę 2480,63 zł.

Pismem z 17 listopada 2023 r., złożonym osobiście w tym samym dniu w siedzibie organu pierwszej instancji, I.J. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji z 12 września 2023 r. Wskazał, że jest osobą niepełnosprawną (m.in. intelektualnie), niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawca podkreślił, że został wprowadzony w błąd przez pracownika socjalnego z MOPS, który poinformował go, że pomimo wydania wspomnianej decyzji nadal będzie pobierał zasiłek pielęgnacyjny i nie musi składać od niej odwołania.

Powołanym na wstępie postanowieniem z 30 listopada 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 59 § 2 i art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 775 z późn.zm. - dalej w skrócie "k.p.a."), odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (pkt 1) oraz stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania (pkt 2).

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ drugiej instancji wyjaśnił, że warunkiem skuteczności czynności procesowej, jaką jest wniesienie odwołania, jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Kolegium wskazując następnie na art. 129 § 2 k.p.a. i art. 57 § 1 k.p.a. stwierdziło, że decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z 12 września 2023 r. została doręczona stronie 19 września 2023 r., co potwierdza własnoręczny podpis I.J. na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, znajdującym się w aktach sprawy. 14 - dniowy termin do wniesienia odwołania zaczął biec od 20 września 2023 r. i upłynął 3 października 2023 r. I.J. 17 listopada 2023 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 12 września 2023 r. Ustawowy termin do wniesienia odwołania nie został przez zainteresowanego dotrzymany.

W rozumieniu art. 58 § 1 i 2 k.p.a. warunkiem dopuszczalności przywrócenia stronie terminu do dokonania czynności procesowej jaką jest złożenie odwołania jest łączne spełnienie określonych w art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. przesłanek, tj.:

1. złożenie takiej prośby w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu,

2. dopełnienie czynności (złożenie odwołania), dla której określony był termin jednocześnie z wniesieniem prośby o przywrócenie terminu,

3. uprawdopodobnienie, że uchybienie nastąpiło bez winy wnoszącego prośbę.

Zgodnie z art. 58 § 3 k.p.a. przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne.

Jak stwierdziło następnie Kolegium, w rozpatrywanej sprawie strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania 17 listopada 2023 r. Nawet gdyby przyjąć wyjaśnienia strony zawarte w uzasadnieniu wniosku za wiarygodne, to strona nie dochowała 7-dniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu, ponieważ jak wynika z akt sprawy już w dniu 26 października 2023 r. miała wiedzę, dlaczego nie ma wypłacanego zasiłku pielęgnacyjnego (pismo organu pierwszej instancji z 26 października 2023 r.). Po drugie, strona nie dopełniła czynności, dla której uchybiła terminowi, ponieważ nie złożyła odwołania od powyższej decyzji w formie prawem przewidzianej. Złożenie odwołania za pośrednictwem poczty elektronicznej (e-maila), tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie jest prawnie nieskuteczne, co wprost wynika z art. 63 § 1 k.p.a. Podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania. Kolegium nadmieniło również, że o konsekwencjach złożenia żądania za pośrednictwem poczty elektronicznej strona została poinformowana w piśmie organu pierwszej instancji z 26 października 2023 r.

Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 12 września 2023 r. zaczął biec od 27 października 2023 r. i upłynął 2 listopada 2023 r. Strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu 17 listopada 2023 r., co oznacza, że ustawowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania nie został przez zainteresowanego dotrzymany. W świetle art. 58 § 3 k.p.a. przywrócenie terminu do złożenia odwołania jest niedopuszczalne w przypadku, gdy strona złoży wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania z uchybieniem 7-dniowego terminu od ustania przyczyny uniemożliwiającej jej dokonanie czynności procesowej.

W ocenie organu drugiej instancji, analiza stanu faktycznego sprawy w kontekście przytoczonych przepisów pozwala na stwierdzenie, że złożony przez stronę wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie zasługuje na uwzględnienie. Uchybienie ustawowego terminu powoduje bezskuteczność czynności procesowej, jaką jest w tym przypadku wniesienie odwołania.

Organ nadmienił również, że postanowienie wydane przez organ odwoławczy na podstawie art. 134 k.p.a. oraz w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania na podstawie art. 59 § 2 k.p.a. są ostateczne i służy na nie wyłącznie skarga do sądu administracyjnego. Skoro na oba te postanowienia służył ten sam środek zaskarżenia, mając na względzie ochronę procesowego interesu strony wynikającą z zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa (art. 8 k.p.a.), wskazanym było w przypadku odmownego załatwienia prośby strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania załatwienie go przez organ odwoławczy jednym postanowieniem, z równoczesnym stwierdzeniem wniesienia odwołania z uchybieniem terminu.

Na zakończenie Kolegium pouczyło skarżącego o treści art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się I.J., który zaskarżył je w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Autor skargi wyjaśnił, że uchybienie terminu nastąpiło nie z jego winy. Wniósł ponadto o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Postanowieniem z 20 marca 2024 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego i umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W piśmie procesowym z 3 lipca 2024 r., które wpłynęło do Sądu 8 lipca 2024 r., pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko skarżącego co do zaskarżenia w całości postanowienia w sprawie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

1. art. 58 § 2 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji nieprawidłowe określenie dnia, od którego - zdaniem organu - nastąpiło ustanie przyczyny uchybienia terminu, co spowodowało niewłaściwe uznanie, iż skarżący wniósł o przywrócenie terminu po terminie na złożenie tego wniosku;

2. art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 58 § 2 k.p.a., poprzez niewezwanie strony do złożenia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu na wniesienie odwołania od decyzji Prezydenta Miasta z 12 września 2023 r. również odwołania od decyzji tj. dokonania czynności procesowej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu na jej dokonanie pomimo, że obowiązek wezwania strony do usunięcia braków w wyznaczonym terminie wynika z art. 64 § 2 k.p.a.

Wobec sformułowanych zarzutów pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia odwołania ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu według norm przepisanych. Zdaniem pełnomocnika, Kolegium przyjęło, że przyczyny uchybienia terminu ustały 26 października 2023 r., kiedy to sporządzone zostało przez organ pierwszej instancji pismo z informacją o przyczynach wydania decyzji z 12 września 2023 r. Jak przyjęło Kolegium 7-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania biegł od 27 października 2023 r. i upłynął 2 listopada 2023 r. Wiadomość pracownika Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi z 26 października 2023 r. została wysłana drogą e-mailową do skarżącego. Kolegium w żaden sposób nie zweryfikowało jednak kiedy tak naprawdę wiadomość napisana 26 października 2023 r. dotarła do skarżącego tak by mógł zapoznać się z jego treścią i by można było uznać, że rzeczywiście od tego dnia można liczyć 7-dniowy termin od ustania przyczyny uchybienia terminu do złożenia odwołania. W aktach sprawy nie znajduje się żadna informacja o potwierdzeniu odbioru wiadomości email przez skarżącego. Sam fakt, że e-mail został wysłany do skarżącego 26 października 2023 r. nie oznacza, że tego samego dnia został on przez niego odebrany i odczytany. Tym samym nie można z całą pewnością stwierdzić, że właśnie w tym dniu skarżący dowiedział się o przyczynach wydania decyzji z 12 września 2023 r., a przede wszystkim o tym, iż wbrew pouczeniu pracownika socjalnego, nie musi się odwoływać od powyższej decyzji. Skarżący uprawdopodobnił, że jest osobą niepełnosprawną również intelektualnie (świadczy o tym przyznanie mu zasiłku pielęgnacyjnego dla osoby niepełnosprawnej), co powoduje, że nie odznacza się on wystarczającą zaradnością życiową i biegłością w prawie. Nieuprawnione jest tym samym stwierdzenie, że już w tym samym dniu po otrzymaniu emaila przez skarżącego, ustały przyczyny uchybienia przez niego terminu.

Dodatkowo skarżący nie został wezwany do złożenia odwołania od decyzji wraz ze złożonym wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia, co organ powinien uczynić w świetle uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt FPS 9/08. Jest to warunek formalny, a zatem jeżeli organ stwierdził, że wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu nie dokonano czynności, zobowiązany był wezwać stronę do jego uzupełnienia pod rygorem określonego skutku prawnego.

Podsumowując, pełnomocnik skarżącego stwierdził, że organ nie tylko nie wezwał pisemnie strony do złożenia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania tegoż samego odwołania od decyzji, ale powołał się na ogólne pouczenie zawarte w emailu organu z 26 października 2023 r. o doręczaniu drogą elektroniczną, co do którego nie ma pewności czy i kiedy został odczytany przez skarżącego. Nadto, nie jest oficjalnym wezwaniem strony do usunięcia braku w terminie 7 dni z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia pomimo tego, że organ był zobowiązany do wysłania skarżącemu takiego wezwania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd rozpoznał sprawę niniejszą w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 z późn.zm. - dalej w skrócie "p.p.s.a."), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Sąd badając legalność zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi orzekającego o odmowie przywrócenia I.J. terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 12 września 2023 r. o uznaniu za nienależnie pobrany i zwrocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego (pkt 1) oraz o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania (pkt 2) stwierdził, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa, co skutkowało wyeliminowaniem go z obrotu prawnego.

W kontrolowanej sprawie zasadniczą osią sporu pomiędzy stronami postępowania jest ustalenie czy organ prawidłowo odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji z 12 września 2023 r. stojąc na stanowisku, że I.J. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z uchybieniem 7-dniowego terminu od dnia ustania przyczyny uniemożliwiającej mu dokonanie czynności procesowej i jednocześnie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie złożył odwołania od decyzji w formie prawem przewidzianej.

Mając na względzie powyższe kwestie sporne wskazać przede wszystkim trzeba, że zgodnie z art. 58 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). O przywróceniu terminu do wniesienia odwołania lub zażalenia postanawia ostatecznie organ właściwy do rozpatrzenia odwołania lub zażalenia (art. 59 § 2 k.p.a.).

Instytucja przywrócenia terminu ma na celu zapewnienie jednostce ochrony przed ujemnymi skutkami niedopełnienia w terminie określonej czynności procesowej. Umożliwia ona podmiotowi, który z przyczyn przez niego niezawinionych nie dotrzymał terminu do dokonania określonej czynności procesowej, skuteczne jej dokonanie. Instytucja ta ma zastosowanie wyłącznie do terminów procesowych, przywróceniu nie podlegają bowiem terminy prawa materialnego. Jednocześnie podkreślić trzeba, że ma ona charakter wyjątkowy, ponieważ stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji ostatecznej i pewności obrotu. Warunkiem przywrócenia terminu jest łączne spełnienie czterech przesłanek. Po pierwsze, zainteresowany złożył prośbę (wniosek) o przywrócenie terminu. Wniosek o przywrócenie terminu może być złożony w każdej przewidzianej w art. 63 § 1 i § 3a k.p.a. dla podania formie, w tym z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej. Organ administracji publicznej nie może przywrócić terminu z urzędu, nie dysponując wnioskiem uprawnionego podmiotu. Po drugie, prośba o przywrócenie terminu powinna zostać złożona w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Po trzecie, zainteresowany winien wykazać we wniosku o przywrócenie terminu, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy i brak winy zostanie przez niego uprawdopodobniony. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, nie dającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Przy ocenie braku winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy, nie jest wobec tego możliwe, gdy strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa. O braku winy można mówić tylko wówczas gdy zainteresowany podmiot nie mógł usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się między innymi przerwę w komunikacji, nagłą i ciężką chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, pożar, powódź, huragan, strajk (por. wyroki NSA z 19 lutego 2000 r. sygn. akt I SA 1072/00 - Lex 55307 i 14 kwietnia 2010 r. sygn. akt II OSK 22/09 - Lex nr 597496 oraz B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, s. 364). Po czwarte, jednocześnie ze złożeniem prośby o przywrócenie terminu wnioskodawca powinien dopełnić czynności, dla której określony był termin. Innymi słowy, jeśli wniosek dotyczy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, to równocześnie ze wspomnianym wnioskiem należy wnieść odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji.

Co istotne, warunkiem rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu jest jednoznaczne i nie budzące wątpliwości ustalenie przez organ, że termin do dokonania konkretnej czynności procesowej upłynął. Odwołanie, jak stanowi art. 129 § 1 k.p.a., wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie. Jeżeli prawidłowe (skuteczne) doręczenie decyzji nie nastąpiło, to nie jest możliwe przywrócenie terminu do wniesienia od niej odwołania, ponieważ termin ten nie rozpoczął jeszcze biegu.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z 12 września 2023 r. została doręczona skarżącemu 19 września 2023 r., o czym świadczy dokument zwrotnego odbioru korespondencji opatrzony własnoręcznym podpisem I.J. ze wskazaniem daty doręczenia. Zgodnie z zawartym w niej poprawnym pouczeniem od niniejszej decyzji stronie służyło odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi za pośrednictwem Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi, w terminie 14 dni od daty jej doręczenia. Prawidłowo przyjęło wobec tego Kolegium, że termin do wniesienia odwołania biegł na gruncie rozpatrywanej sprawy od 20 września 2023 r. do 3 października 2023 r. i upłynął bezskutecznie. Zgodzić się również należy z organem drugiej instancji, że złożenie odwołania za pośrednictwem poczty elektronicznej organu administracji, z którym mieliśmy do czynienia w stanie faktycznym rozpatrywanej sprawy, jest prawnie nieskuteczne w rozumieniu art. 63 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi mianowicie, że podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania. W sprawie niespornym jest również, że I.J. pismem z 17 listopada 2023 r., złożonym bezpośrednio w siedzibie organu pierwszej instancji, zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

Odnosząc się do powyższego wniosku Kolegium przyjęło, że o konsekwencjach złożenia żądania za pośrednictwem poczty elektronicznej strona została skutecznie poinformowana w piśmie organu pierwszej instancji z 26 października 2023 r. Jednocześnie stwierdziło, że 7-dniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu zaczął biec od 27 października 2023 r. i upłynął 2 listopada 2023 r., tym samym wniosek został złożony po terminie.

Z powyższym poglądem organu nie sposób się jednak zgodzić. Przede wszystkim, jak wynika z akt sprawy I.J. 25 października 2023 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej zwrócił się do organu administracji z pytaniem "Dlaczego nie otrzymałem zasiłku pielęgnacyjnego w tym miesiącu?". W odpowiedzi, organ pierwszej instancji pismem z 26 października 2023 r., wysłanym za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres e-mail skarżącego, ustosunkował się do pisma z 25 października 2023 r. W treści pisma z 26 października 2023 r. organ poinformował skarżącego o wydanej decyzji, przyczynach nieotrzymania zasiłku, pouczył o możliwości złożenia podania o udzielenie ulgi w spłacie zadłużenia oraz poinformował o treści art. 63 § 1 k.p.a. Na podstawie materiału dowodowego sprawy niniejszej nie można jednak jednoznacznie stwierdzić, że sporne pismo z 26 października 2023 r. tego właśnie dnia dotarło do skarżącego i zostało przezeń odebrane oraz odczytane. Na powyższą okoliczność brak jest w aktach administracyjnych jakichkolwiek dowodów. Z całą zaś pewnością nie można stwierdzić, jak uczyniło to Kolegium, że właśnie w tym dniu skarżący dowiedział się o przyczynach wydania decyzji z 12 września 2023 r., a przede wszystkim o tym, iż wbrew pouczeniu pracownika nie musi odwoływać się od wspomnianej decyzji. Niezasadne, gołosłowne a przy tym pozbawione jakichkolwiek podstaw jest wobec tego stanowisko organu drugiej instancji, że w dniu otrzymania przez skarżącego e-maila od pracownika Centrum Świadczeń Socjalnych, co miało nastąpić 26 października 2023 r., ustały przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania i rozpoczął bieg 7-dniowy termin przewidziany w art. 58 § 2 k.p.a., który z kolei - w przekonaniu Kolegium - upłynął bezskutecznie 2 listopada 2023 r. Powyższe świadczy o naruszeniu przez organ odwoławczy przepisów art. 58 § 2 k.p.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy.

Przechodząc następnie do oceny stanowiska Kolegium, że I.J. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie dopełnił czynności, dla której określony był termin stwierdzić trzeba, że co do zasady stanowisko to jest słuszne. Faktycznie strona wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu nie złożyła odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 12 września 2023 r. w prawem przewidzianej formie. Taka sytuacja nie uzasadnia jednak bierności po stronie organu odwoławczego z jaką mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy. Zdaniem Sądu, w przypadku stwierdzenia przez organ, że strona wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie dokonała czynności procesowej, dla której określony był termin (czyli tak, jak w rozpatrywanej sprawie nie złożyła odwołania), obligowało organ do wezwania strony, na podstawie art. 64 § 2 k.p.a., do uzupełnienia braku formalnego wniosku przez dokonanie tej czynności w terminie 7 dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Wobec tego ewentualną konsekwencją nieuzupełnienia tego braku w wyznaczonym terminie powinno być pozostawienie wniosku o przywrócenie terminu bez rozpoznania. Natomiast, w przypadku złożenia odwołania, organ powinien ocenić wniosek o przywrócenie terminu pod kątem przesłanek sprecyzowanych w art. 58 § 1 k.p.a.

Dodać w tym miejscu trzeba, że problematyka obowiązków spoczywających na organie administracji publicznej w razie złożenia przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w razie niedopełnienia jednocześnie obowiązku złożenia odwołania była przedmiotem rozważań 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt II FPS 9/08 (opubl. ONSAiWSA 2009/4/65, Glosa 2009/2/135-144, POP 2009/3/237-243, Prok.i Pr.-wkł. 2010/3/49, ZNSA 2009/4/103-108, Lex nr 488737) wskazał, że niedopełnienie obowiązku złożenia odwołania jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu jego wniesienia, o którym mowa w art. 162 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), stanowi brak formalny podania. W przypadku jego wystąpienia organ podatkowy właściwy do rozpoznania odwołania powinien wezwać stronę - na podstawie art. 169 § 1 wspomnianej ustawy - do usunięcia braku w terminie 7 dni z pouczeniem, że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia.

Co prawda wspomniana uchwała dotyczy zastosowania art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej, niemniej jednak z uwagi na to, że zawiera rozważania natury ogólnej oraz niemalże identyczne brzmienie art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej i art. 58 § 2 k.p.a. oraz art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej i art. 64 § 2 k.p.a., stanowisko w niej zaprezentowane ma zastosowanie także na gruncie uregulowań Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu uchwały NSA wyjaśnił, że treść pisma zawierającego środek odwoławczy, nie jest objęta badaniem podmiotu rozpoznającego wniosek o przywrócenie terminu. Skoro dopełnienie czynności, dla której zastrzeżono dany termin, nie determinuje wyniku przeprowadzanej w tym przedmiocie oceny i służy jedynie formalnemu "powiązaniu" postępowań prowadzonych w sprawie ubocznej, to jest w sprawie będącej następstwem złożenia wniosku o przywrócenie terminu i w sprawie głównej, musi ono być - w związku z wyliczonymi dalej przepisami Ordynacji podatkowej - traktowane jako brak formalny, uzasadniający konieczność podjęcia stosownych działań naprawczych, zmierzających do jego usunięcia.

Wobec powyższego stwierdzić trzeba, że wniosek o przywrócenie terminu na gruncie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wszczyna postępowanie incydentalne. W świetle przepisów k.p.a. treść odwołania, które winno być złożone łącznie z wnioskiem o przywrócenie terminu nie determinuje wyniku oceny zasadności wniosku o przywrócenie terminu. Zatem, niedołączenie odwołania do wniosku o przywrócenie terminu musi być uznane za brak formalny, uzasadniający zastosowanie art. 64 § 2 k.p.a. Powyższy pogląd jest aprobowany zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych jak i w doktrynie (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 2 sierpnia 2000 r. sygn. akt SA/Bk 142/00 - OSP 2002/5, poz. 72, z 4 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 3332/18 - Lex nr 2763190, z 23 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 1989/12 - Lex nr 1452835, z 12 czerwca 2024 r. sygn. akt I OSK 1331/23, I OSK 1332/23, I OSK 1333/23 i I OSK 1334/23 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl, wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Opolu z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Op 106/21 - Lex nr 3199167, Poznaniu z 15 lipca 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 287/21 - Lex nr 3198548, Łodzi z 28 stycznia 2009 r. sygn. akt III SA/Łd 627/08 - Lex nr 478281 oraz z 23 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 842/23, II SA/Łd 843/23, II SA/Łd 844/23 i II SA/Łd 845/23 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl, a także A. Gołęba [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. H. Knysiak - Sudyki, A. Cebery, J.G. Firlusa, T. Kiełkowskiego, K. Klonowskiego, M. Romańskiej, wyd. II, opubl. WKP 2019; J. Wegner [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. W. Chróścielewskiego, Z. Kmieciaka, A. Krawczyk, opubl. WKP 2019; P.M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, opubl. Lex 2022).

Jak wyjaśnił NSA w wyroku z 14 maja 2007 r. sygn. akt II OSK 762/06 (Lex nr 347861) jednoczesność podjęcia czynności procesowej i złożenia wniosku o przywrócenie terminu może polegać na: 1) złożeniu odrębnego wniosku o przywrócenie uchybionego terminu i wraz z tym wnioskiem dokonaniu czynności, dla której zastrzeżony termin został przez stronę uchybiony; 2) dokonaniu czynności procesowej i w jego treści zawarciu wniosku o przywrócenie uchybionego terminu; 3) złożeniu wniosku o przywrócenie uchybionego terminu i w treści tego wniosku zamieszczeniu również treści odpowiadającej czynności, dla której określony był termin, a więc np. wyrażeniu niezadowolenia z treści wydanej decyzji, wyczerpującego pojęcie odwołania.

W kontrolowanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi odmawiając I.J. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, bez uprzedniego wezwania skarżącego do usunięcia w trybie art. 64 § 2 k.p.a. braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu, poprzez złożenie odwołania w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania, naruszyło przepisy art. 58 § 2 k.p.a. w zw. z art. 64 § 2 k.p.a. w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy. Zachowanie organu noszące znamiona zupełnej bierności świadczy o naruszeniu obowiązującej w postępowaniu administracyjnym zasady praworządności wyrażonej w art. 6 k.p.a. oraz zasady prawdy obiektywnej i uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli zdefiniowanych w art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., a także zasady pogłębiania zaufania obywateli określonej w art. 8 k.p.a., który to przepis nakłada na organ obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Powyższe uchybienia jako rzutujące w istotnym stopniu na wynik sprawy skutkowały koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości, bowiem wobec otwartej kwestii przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, rozstrzygnięcie organu o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania, wydane na podstawie art. 134 k.p.a., należało uznać za przedwczesne. Ewentualne przywrócenie terminu będzie bowiem oznaczało, że nieaktualna stanie się kwestia terminowości wniesienia odwołania, zaktualizuje się natomiast obowiązek organu przejścia do drugiego etapu postępowania odwoławczego, jakim jest etap rozpatrzenia sprawy.

Sąd odnosząc się do zawartego w piśmie pełnomocnika z 3 lipca 2024 r. wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wyjaśnia, iż nie posiada w tym zakresie kompetencji. Rolą sądu administracyjnego, o czym była mowa na wstępie rozważań jest ocena zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia jego zgodności z prawem, co zresztą tutejszy Sąd uczynił. O przywróceniu terminu może rozstrzygnąć wyłącznie organ. Także z uwagi na przedmiot zaskarżenia poza zakresem rozważań Sądu pozostawała ocena legalności decyzji organu pierwszej instancji i postępowania administracyjnego poprzedzającego jej wydanie.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd nie orzekł o przyznaniu wynagrodzenia z tytułu udzielonej skarżącemu pomocy z urzędu, ponieważ ustanowiony w sprawie pełnomocnik nie złożył wymaganego § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 764) oświadczenia, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części.

Rozpoznając sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi uwzględni poczynione wyżej rozważania i w trybie art. 64 § 2 k.p.a. wezwie skarżącego do usunięcia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu, poprzez złożenie odwołania oraz ustali jednoznacznie, kiedy, w jakim dniu ustała przyczyna uchybienia terminu. Jeśli skarżący nie dopełni w terminie 7 dni czynności, dla której ustanowiony był termin, organ pozostawi wniosek o przywrócenie terminu bez rozpoznania. Natomiast, w sytuacji gdy brak wniosku zostanie usunięty i skarżący złoży odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji, a jednocześnie z ustaleń organu będzie wynikało, że termin, o którym stanowi art. 58 § 2 k.p.a. został dochowany, wówczas organ winien merytorycznie rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, w tym ocenić przesłankę braku winy w kontekście argumentów przytoczonych przez skarżącego w treści wniosku.