Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 697/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 205 par 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 29 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Alberciak, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.), Asesor WSA Anna Dębowska, , Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chrzanowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2023 roku sprawy ze skargi J. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 sierpnia 2022 r. nr UP-666/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. S. prowadzącemu "A" Kancelarię Radców Prawnych w Ł. przy ul. [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu J. W. z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 sierpnia 2022 r., nr UP-666/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu wniosku J.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy od własnej decyzji z dnia 13 czerwca 2022 r., nr 1252/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.), dalej u.s.u.s., uchylił w całości zaskarżoną decyzję i odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 26 330,83 zł oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości 23 695,11 zł.

Jak wynika z akt sprawy w dniu 20 kwietnia 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek J.W. z dnia 14 kwietnia 2022 r. o umorzenie należności z tytułu składek w całości. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podał, że od dnia 15 marca 2011 r. prowadził działalność gospodarczą, którą zwiesił w dniu 10 września 2021 r. Wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i nie posiada możliwości spłaty zaległości z tytułu należnych składek. Aktualnie pozostaje w związku małżeńskim i wraz z żoną wychowuje małoletniego syna. Zdiagnozowano u niego złośliwy nowotwór szpiku kostnego (nadpłytkowość samoistną), który zagraża jego życiu i może doprowadzić do powikłań zakrzepowo-zatorowych (tj. zawału mięśnia sercowego, czy udaru). Podał, że oprócz zdiagnozowanego nowotworu złośliwego cierpi na szereg innych schorzeń, tj. chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, lewostronne bóle głowy, przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka i przemijające incydenty niedokrwienne mózgu powodujące zaburzenia widzenia, zawroty głowy i omdlenia. Podkreślił, że ze względu na stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia i znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która uniemożliwia mu spłatę zadłużenia wobec ZUS. Podał, że żona również jest osobą chorą, cierpi na retinopatię wcześniaczą, zdiagnozowano u niej tętniaka oka i obustronne uszkodzenia dróg wzrokowych. Pobiera zasiłek przyznany przez MOPS, nie może podjąć zatrudnienia i stara się o przyznanie świadczenia rentowego. Ze względu na brak środków finansowych na utrzymanie i zakup węgla żona zaciągnęła kilka pożyczek, których obecnie nie jest w stanie spłacić i toczą się wobec niej postępowania egzekucyjne.

Decyzją z dnia 13 czerwca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J.W. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 26 330,83 zł oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości 24 358,39 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne, o których mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Strona nie wykazała, że zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nie wskazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Od powyższej decyzji J.W. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i umorzenie należności z tytułu składek podał, że jest osobą niepełnosprawną. Wskazał, że ze względu na trudną sytuację zdrowotną spowodowaną przewlekłą chorobą nie może podjąć stałego zatrudnienia, utrzymuje się jedynie z prac dorywczych, a opłacenie zaległych należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nadmienił również, że żona spłaca zobowiązania z tytułu zaciągniętych pożyczek i nie jest już właścicielem samochodu osobowego marki FSM P. Fiat rok prodk. 1979. Do wniosku załączył kopie zgłoszenia danych o członkach rodziny dla celów ubezpieczenia zdrowotnego ZUS ZCNA z dnia 2 lipca 2021 r. oraz z dnia 10 września 2021 r.; zestawienia operacji z rachunku bankowego w S. S.A. z dnia 21 stycznia 2020 r., 23 lipca 2020 r., 30 września 2020 r., 22 października 2020 r., 26 listopada 2020 r., 20 stycznia 2022 r., 16 maja 2022 r., 10 czerwca 2022 r.; umowy zlecenia M.W. zawartej z Z. Sp. z o.o. z dnia 6 czerwca 2022 r.; orzeczenia o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie Łódzkim Wschodnim z dnia 14 maja 2021 r. i 22 lipca 2021 r. - dotyczy M.W. oraz opisu badania z Miejskiego Centrum Medycznego [...] w Ł. z dnia 16 października 2020 r. - dotyczy M.W.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 17 sierpnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił w całości zaskarżoną decyzję i odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 26 330,83 zł oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości 23 695,11 zł.

Na wstępie organ zaznaczył, że dokonując ponownej analizy kwestii przedawnienia należności podzielił stanowisko przedstawione w uzasadnieniu decyzji z dnia 13 czerwca 2022 r., że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone.

Dokonując oceny sytuacji rodzinnej i materialnej ZUS podkreślił, że pomimo wezwań do uzupełnienia wniosku, skarżący nie przedłożył oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. Na podstawie danych zawartych w Kompleksowym Systemie Informatycznych oraz rejestrach centralnych ZUS ustalił, że w dniu 10 września 2021 r. skarżący zawiesił działalność gospodarczą prowadzoną w zakresie usług ogólnobudowlanych. Od dnia 10 września 2021 r. nie posiada tytułu do ubezpieczeń społecznych i nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Został zgłoszony przez żonę do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą ubezpieczoną. Żona skarżącego – M.W. od dnia 6 czerwca 2022 r. jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia w Z. Sp. z o.o., a podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za czerwiec i lipiec 2022 r. stanowiła kwota 591,00 zł. Skarżący ma na utrzymaniu 9 – letniego syna. Nie posiada nieruchomości, posiada ruchomości w postaci przyczepki lekkiej TRAMP TRAIL z 1967 r. i samochód osobowy Renault Megane z 1999 r.

Odwołując się do treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. organ podkreślił, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, natomiast przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe. Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym ani zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. Nie zaistniała przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., ponieważ prowadzona przez stronę działalność gospodarcza zawieszona w dniu 10 września 2021 r., co nie jest równoznaczne z zaprzestaniem jej prowadzenia, a strona posiada następców prawnych. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka natomiast, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., ponieważ nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż wobec zadłużenia jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora ZUS I Oddziału w Łodzi.

Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane.

Z uwagi zatem na fakt, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek niemożliwe jest pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc się do przestanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ZUS stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej, bądź szczególnego zdarzenia. Jeżeli w danym okresie strona nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zdarzenia losowe czy klęska żywiołowa nie były powodem zawieszenia działalności. Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych przez które należy rozumieć zdarzenia trudne do przewidzenia, leżące poza prowadzoną działalnością gospodarczą i niezwiązane z ogólnym ryzykiem jej prowadzenia.

Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący powołał się na problemy zdrowotne swoje oraz żony. Podał, że zdiagnozowano u niego złośliwy nowotwór szpiku kostnego, tj. nadpłytkowość samoistną, pozostaje pod kontrolą hematologa, ponieważ choroba może doprowadzić do powikłań zakrzepowo - zatorowych. Wskazał także na występujące u niego schodzenia współistniejące, tj. chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, nadciśnienie tętnicze, ból głowy lewostronny, czy przewlekłe zapalenia błony śluzowej żołądka, a w 2016 r. miał miejsce także przemijający incydent niedokrwienny mózgu. Podał również, że żona choruje na retinopatię wcześniaczą i zdiagnozowano u niej tętniaka oka.

Zdaniem ZUS stan zdrowia lub okoliczność objęcia stałym leczeniem z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W rozpatrywanym natomiast przypadku taka przesłanka nie zachodzi. Skarżący nie przedstawił bowiem żadnych dokumentów, które wykluczałyby możliwość podjęcia pracy zarobkowej lub potwierdzających, że sprawuje wyłączną opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Z załączonych do wniosku orzeczeń o stopniu niepełnosprawności wynika, że posiadane przez skarżącego i jego żonę schorzenia nie naruszają sprawności organizmu w sposób ograniczający możliwość pełnienia ról społecznych i nie kwalifikują się do zaliczenia do stopnia niepełnosprawności. Z uwagi na powyższe, w ocenie ZUS nie ma żadnych przeciwskazań do podjęcia pracy w pełnym wymiarze czasu pracy w celu poprawy swojej sytuacji bytowej oraz spłaty zadłużenia wobec ZUS.

Podnoszone jako jeden z głównych argumentów przez skarżącego ograniczone możliwości finansowe nie mogą być, zdaniem organu uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.

Skarżący w dniu 10 września 2021 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej. Fakt zawieszenia działalności oznacza, że w każdym momencie może wznowić jej prowadzenie. W okresie zawieszenia działalności przedsiębiorca nie może wykonywać działalności gospodarczej i osiągać bieżących przychodów z tego tytułu może natomiast osiągać bieżące przychody z innych źródeł, np. z umów o dzieło, umów zleceń, czy z etatu. Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie i poprawić sytuację finansową. Od dnia 10 września 2021 r. strona nie podejmuje zatrudnienia i nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy. Nie wykazuje zatem aktywności i zaangażowania w poszukiwaniu pracy zarobkowej w celu poprawy sytuacji bytowej swojej rodziny. Znalezienie nowego zatrudnienia, nawet na określony czas pozwala bowiem na ustabilizowanie sytuacji finansowej, a sam fakt pozostawania bez pracy nie stanowi elementu wyjątkowości i stanowić okoliczności, skutkującej umorzeniem należności. Skarżąc ma 55 lat, co daje podstawę organowi egzekucyjnemu do przypuszczeń, że będzie na przestrzeni lat aktywny zawodowo.

ZUS zaznaczył, że pomimo wezwań skarżący nie przedłożył oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz dokumentów obrazujących sytuację finansową. Z ustaleń ZUS wynika, że pozostaje w związku małżeńskim z M.W., z którą wspólnie wychowuje małoletniego syna. Do akt sprawy nie zostały również przedłożone żadne dokumenty obrazujące ponoszone przez skarżącego wydatki, czy posiadane zobowiązania pieniężne. Nie przedłożono też żadnych dokumentów, takich jak na przykład wezwania do zapłaty, czy upomnienia, które świadczyłyby o tym, że istnieją problemy z regulowaniem opłat. Do sprawy nie zostały dołączone dokumenty wskazujące na istotne okoliczności utrudniające codzienną egzystencję.

Organ prowadząc postępowanie o umorzenie składek zobowiązany jest porównać stwierdzoną sytuację majątkową osoby zobowiązanej do zaległej należności i wskazać jej dochody (rzeczywiste czy potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Konieczne jest dokonanie zestawienia wysokości uzyskiwanego przez skarżącego dochodu z niezbędnymi kosztami utrzymania wszystkich osób zamieszkujących dane gospodarstwo domowe w celu określenia, czy jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania. Z uwagi na fakt, że skarżący nie przedstawił szczegółowo swojej sytuacji finansowej odniesienie się zarówno do poziomu minimum socjalnego, jak i do minimum egzystencji jest niemożliwe. W ocenie ZUS skarżący nie wykazał i nie udowodnił, skąd posiada środki finansowe na utrzymanie rodziny i pokrycie zaciągniętych przez żonę zobowiązań z tytułu pożyczek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący poinformował, że utrzymuje się jedynie z prac dorywczych. Nie podał jednak wysokości średniego miesięcznego dochodu uzyskiwanego z tytułu prac dorywczych, a zatem brak kompletnego materiału dowodowego nie pozwala na dokonanie faktycznej oceny sytuacji materialnej.

Zdaniem ZUS w przedmiotowej sprawie brak jest także podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja materialna skarżącego ma charakter trwały. Pozornie trudna sytuacja materialna jest spowodowana wyłącznie aktualnym brakiem zatrudnienia, które nie wynika z wykluczenia z aktywności zawodowej w pełnym wymiarze czasu pracy. Podjęcie więc decyzji o umorzeniu należności w obecnej sytuacji byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. ZUS upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości.

ZUS podkreślił, że nie kwestionuje możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową skarżącego ale jest to niewystarczające do umorzenia należności. Podstawa umorzenia należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na stronę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Względy społeczne wymagają, aby zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany.

ZUS stwierdził, że w sentencji decyzji z dnia 13 czerwca 2022 r. błędnie wskazane zostały kwoty zadłużenia na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne i z tego powodu uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł co do istoty sprawy.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego co doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych, polegających na przyjęciu, że spłata należności nie pozbawi skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz że istnieje możliwość wyegzekwowania należności,

2) naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 28 ust. i ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego nieprawidłową wykładnię pomimo, że umorzenie należności jest uzasadnione,

- § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne poprzez jego nieprawidłową wykładnię i uznanie, że opłacenie należności nie pozbawi skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych,

- § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że przewlekła choroba skarżącego oraz jego stan majątkowy i sytuacja rodzinna pozwolą na opłacenie należności i nie spowodują zbyt ciężkich skutków dla skarżącego i jego rodziny.

W oparciu o postawione zarzuty skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów na okoliczność dokonania wpłaty na poczet zaległych należności oraz dokonywanych opłat oraz uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji z dnia 13 czerwca 2022 r.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie zapłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny oraz pozbawiłoby jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazał, że nie ma żadnej szansy na wyegzekwowanie w przyszłości należności skoro nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia, ani podjęcia działalności gospodarczej ze względu na stan zdrowia. Podał, że nie posiada żadnych innych źródeł finansowych, z których mógłby bez uszczerbku dla siebie i rodziny uregulować należności z tytułu zaległych składek. W ocenie skarżącego organ nie wyjaśnił natomiast z jakich środków i z jakiego źródła ma pokryć należności bez dalszego pogarszania i tak bardzo trudnej sytuacji życiowej, nie ocenił właściwie, czy jest w stanie spłacić należności. Prawdopodobieństwo osiągnięcia dochodów w przypadku podjęcia działalności gospodarczej jest niewystarczające do wykazania możliwości spłaty zadłużenia, ponieważ, jak podkreślił skarżący powinien być oceniany aktualny stan faktyczny.

Spłata natomiast należności spowodowałaby dla skarżącego i jego rodziny brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych z powodu braku środków na utrzymanie. W takiej sytuacji zagrożona byłaby sytuacja bytowa skarżącego i jego rodziny i być może w przyszłości konieczne byłoby zwrócenie się do opieki społecznej i utrzymywanie się ze środków publicznych, co w konsekwencji przerzuciłoby na państwo konieczność utrzymania skarżącego.

Skarżący podkreślił, że choruje na nieuleczalną, przewlekłą i trwałą chorobę, która uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej, bądź podjęcie działalności gospodarczej i uzyskanie środków finansowych na spłatę zaległych należności. Przewlekła choroba generuje wydatki na leczenie. Skarżący podał, że obecnie utrzymuje się z prac dorywczych w kwocie około 600 zł, a miesięczne wydatki wynoszą; prąd - 100 zł, gaz - 100 zł, leki - 100 zł, wizyty u lekarza - 220 zł, woda - 80 zł, podatek od nieruchomości - 280 zł na rok, śmieci - 120 zł, telefon - 50 zł. Wskazał, że na poczet należnych zaległości w dniu 4 sierpnia 2021 r. dokonał wpłaty w wysokości 1 457,49 zł.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

W dniu 1 marca 2023 r. do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe pełnomocnika skarżącego z dnia 24 lutego 2023 r., w którym podtrzymując stanowisko przedstawione w skardze podkreślił, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania i nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu rentowego, że zarzut nieprzeprowadzenia przez organ dokładnej analizy stanu faktycznego jest niezasadny. Zdaniem pełnomocnika gdyby organ rentowy w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego faktycznie przeanalizował sytuację rodzinną, zdrowotną i materialną skarżącego w sposób należyty i wyczerpujący ustaliłby, że przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia zostały spełnione.

Podał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną skarżący nie jest w stanie opłacić należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Po pierwsze, skarżący jest osobą przewlekle chorą i nieuprawnione jest twierdzenie podniesione w odpowiedzi na skargę, że skoro ani skarżący, ani jego żona nie zostali zakwalifikowani do osób z niepełnosprawnością to posiadają możliwość pełnienia ról społecznych, w tym możliwość podjęcia zatrudnienia. Przepis § 3 ust. 3 rozporządzenia jasno wskazuje, że umorzenie należności może nastąpić w szczególności w przypadku przewlekłej choroby pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającej opłacenie należności, a nie w przypadku orzeczenia stopnia niepełnosprawności. Choroby przewlekłe znacząco wpływają na możliwość wykonywania pracy zarobkowej, a w szczególności choroby nowotworowe takie jak nowotwór szpiku kostnego - nadpłytkowość samoistna oraz inne choroby współistniejące, na który cierpi skarżący. Nawet zatem jeżeli skarżącemu uda się podjąć pracę dorywczą to dochód z niej osiągnięty zostaje przeznaczony na zaspokojenie bieżących niezbędnych potrzeb życiowych.

Pełnomocnik podniósł również, że skarżący pozostaje osobą bezrobotną, prowadzoną od 2011 r. działalność gospodarczą zawiesił we wrześniu 2021 r. Skarżący przewlekle choruje, a żona z tytułu umowy zlecenia otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 19,70 zł brutto na godzinę. Żona skarżącego jest osobą przewlekle chorą co potwierdzają decyzje przyznające zasiłek z powodu długotrwałej choroby. Małżonkowie razem wychowują małoletniego syna, otrzymali świadczenie wychowawcze z MOPS, co również dowodzi niskiego dochodu na osobę w rodzinie – stosownie do treści art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.) W przypadku skarżącego i jego rodziny miesięczny dochód rodziny nie przekracza kwoty 1947 zł. Zgodnie z danymi prezentowanymi przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dot. poziomu i struktury minimum socjalnego z 30 września 2022 r., w II kwartale 2022 r. minimum socjalne dla 3-osobowej rodziny wychowującej dziecko kształtowało się na poziomie od 3 776,91 zł do 4060,31 zł. Raport dotyczy II kwartału 2022 r., a obserwując sytuację gospodarczą w Polsce, rosnące ceny oraz rosnące wskaźniki inflacji można przyjąć, że kwoty minimum socjalnego diametralnie się zmieniły i nadal będą się zmieniały.

Reasumując pełnomocnik podkreślił, że udzielenie ulgi powinno zatem następować przede wszystkim wtedy, gdy odmowa uwzględnienia żądania mogłaby zachwiać podstawami egzystencji danej osoby. W skład gospodarstwa domowego skarżącego wchodzą dwie osoby przewlekle chore, a zatem do kosztów, które rodzina musi ponieść, należy również zaliczyć koszty leczenia małżonków. Na trudności w zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych rodziny wskazuje również konieczność zapożyczenia się m.in. na zakup opału na zimę oraz na pokrycie bieżących potrzeb rodziny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019r. poz. 125 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022r. poz.329 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W ostateczności zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS odmawiająca J.W. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. poz.423 z 2021r. z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.

W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z wymienionych przepisów wynika, iż umorzenie składek na ubezpieczenie opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym na co wskazuje użyte sformułowanie, że "należności z tytułu składek mogą być umarzane..." użyte w art.28 ust.2 i 3a ustawy z 13 października 1998r. oraz sformułowanie "Zakład może umorzyć..." użyte w § 3 ust.1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Oznacza to, że nawet w przypadku gdy spełnione zostaną przesłanki, o których mowa w art.28 ust.2,3 i 3a ustawy z 13 października 1998r. oraz w § 3 wymienionego rozporządzenia nie zobowiązuje to ZUS-u do umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja w tym zakresie jest pozostawiona uznaniu Zakładu. Organ rentowy może zatem odmówić umorzenia składek mimo, iż np. opłacenie należności z tego tytułu pozbawiłoby zobowiązanego niezbędnych potrzeb życiowych.

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem strona w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Także i Zakład Ubezpieczeń Społecznych w toku postępowania powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 K.p.a.. Oczywiste jest jednak, że w toku takiego postępowania, to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadami oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Dodać należy, iż przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ administracji obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero wnikliwa analiza stanu faktycznego stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Decyzja odmowna musi być więc należycie uzasadniona tak aby nie można jej było postawić zarzutu dowolności. W szczególności winna ona zawierać dokładne wyjaśnienie sytuacji materialnej strony skarżącej, wysokości zaległych należności oraz dokładne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ wydając takie a nie inne rozstrzygnięcie.

Przede wszystkim należy podnieść, że należności składkowe skarżącego nie uległy przedawnieniu. Zaległe składki dotyczą okresu od maja 2011r. do września 2021r. i w ich przedmiocie toczą się postepowania egzekucyjne. W uzasadnieniu decyzji z 13 czerwca 2022r. szczegółowo wyjaśniono którego dnia doręczono stronie tytuły wykonawcze co skutkowało zawieszeniem biegu terminu przedawnienia zgodnie z treścią art.24 ust.5b.) s.u.s. Okoliczność, iż zaległości składkowe nie uległy przedawnieniu nie były kwestionowane przez skarżącego.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji słusznie uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określona w art.28 ust.3 s.u.s. Zadłużenie z tytułu należności składkowych jest objęte postępowaniem egzekucyjnym i pozostaje ono w toku. Organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku z którego można by prowadzić egzekucję. Nie została zatem spełniona przesłanka, o której mowa w art.28 ust.3 pkt 5 s.u.s. Brak jest również podstaw do uznania, że spełniona została któraś z pozostałych przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art.28 ust.3 pkt 1-4a i 6 s.u.s.

Skarżący w postępowaniu administracyjnym nie wykazał spełnienia przesłanek częściowej nieściągalności wymienionych w art. 28 ust.3a s.u.s. w związku z § 3 ust.1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Wprawdzie to na organie administracji spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego lecz szczegółowe informacje dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej osoby ubiegającej się o umorzenie składek posiada jedynie wnioskodawca. To zatem strona winna szczegółowo wyjaśnić tę sytuację. Nadto strona musi wykazać, że spełniona została przesłanka uzasadniająca umorzenie zaległości składkowych, o której mowa w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Wskazuje na to sformułowanie użyte w tym przepisie "jeżeli zobowiązany wykaże".

Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 stycznia 2015r. w spr. II GSK 2122/13 i z 9 marca 2017r. w spr. II GSK 4993/16 ciężar dowodu spełnienia przesłanek, o których mowa w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. spoczywa na wnioskodawcy. Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem pod zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto tylko stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie można obarczać obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 cytowanego rozporządzenia.

W niniejszej sprawie J.W. w postępowaniu administracyjnym nie wyjaśnił dokładnie swojej sytuacji materialnej, majątkowej i zdrowotnej. Przede wszystkim nie złożył on oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej mimo, że był do tego wzywany. Pismem z dnia 22 kwietnia 2022r. organ rentowy wezwał skarżącego do złożenia dokumentów dotyczących pomocy publicznej de minimis, oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej oraz wszelkich dokumentów dotyczących tej sytuacji potwierdzających dochody, wydatki, zadłużenie, stan zdrowia i.t.p. W odpowiedzi na to wezwanie J.W. złożył jedynie oświadczenie dotyczące pomocy de minimis. Żadnych innych dokumentów nie przedstawił. Dodać należy, że w dalszym postępowaniu skarżący był informowany o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym, wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, składania wyjaśnień i nowych dowodów (pisma ZUS z 25 maja 2022r., 7 lipca 2022r. i 26 lipca 2022r.) lecz zostały one bez odpowiedzi. J.W. nie złożył żadnych dodatkowych wyjaśnień ani żadnych dokumentów.

Jedyne informacje dotyczące sytuacji skarżącego podał on we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy lecz są one lakoniczne i ogólnikowe. Wynika z nich jedynie jakie schorzenia ma skarżący, że uniemożliwiają one mu podjęcie stałego zatrudnienia i pracuje on dorywczo zaś żona spłaca zobowiązania z tytułu pożyczek. Do wniosku dołączono dokumenty dotyczące pożyczek, umowę zlecenia żony, orzeczenie o niestwierdzeniu niepełnosprawności oraz dokumenty o zgłoszeniu do ubezpieczenia zdrowotnego. Materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu administracyjnym jest zatem bardzo skromny.

Również w skardze J.W. nie wyjaśnił dokładnie swojej sytuacji materialnej. Podał jedynie, że wynagrodzenie z prac dorywczych to 600 zł zaś miesięczne wydatki to kwota 650 zł + opłaty roczne – 280 zł podatek od nieruchomości i 120 zł – opłata za śmieci. Skarżący podał nadto, że w dniu 4 sierpnia 2021r. zapłacił 1457,49 zł tytułem zaległości składkowych.

Także w piśmie procesowym z dnia 24 lutego 2023r. pełnomocnik skarżącego nie wyjaśnił dokładnie sytuacji materialnej J.W. Nie podano w nim miesięcznych dochodów rodziny skarżącego ani nie załączono na tę okoliczność żadnych dowodów. Nie podano również miesięcznych wydatków rodziny ani ewentualnego zadłużenia z tytułu pożyczek oraz nie złożono na tę okoliczność żadnych dowodów. Dodać należy, iż na rozprawie w dniu 29 marca 2023r. pełnomocnik skarżącego nie potrafił wyjaśnić dlaczego mimo wezwania J.W. nie złożył oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i sytuacji materialnej.

Materiał dowodowy zebrany w postępowaniu administracyjnym i sądowym jest więc bardzo skromny. Nie wyjaśnia on dokładnie sytuacji materialnej rodziny skarżącego. Nie wiadomo zatem jakie są miesięczne dochody rodziny bo nie zostało wyjaśnione czy kwota 600 zł podana w skardze to wynagrodzeniu jakie zarobił skarżący łącznie z prac dorywczych czy też jest to jego miesięczny zarobek. Nie wiadomo gdzie skarżący pracuje dorywczo i jakie prace wykonuje. Nie wiadomo też jakie są miesięczne zarobki żony skarżącego bo ta informacja również nie została podana. Nie podano pełnych miesięcznych wydatków rodziny (na żywność, środki czystości, odzież, obuwie, benzynę i.t.p.) Jeszcze raz należy podnieść, że szczegółowe informacje dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej osoby ubiegającej się o umorzenie składek posiada jedynie wnioskodawca i to strona winna te kwestie wyjaśnić. Nie zwalnia to oczywiście organu administracji z obowiązku podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego. W niniejszej sprawie organ rentowy podjął takie czynności. Wezwał skarżącego do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym oraz o sytuacji materialnej, pouczył go o możliwości składania wyjaśnień i dokumentów na okoliczności mające znaczenie w sprawie lecz skarżący nie udzielił żadnej odpowiedzi. Organ natomiast sam ustalił pewne fakty (kiedy skarżący zawiesił działalność gospodarczą, jakie pojazdy posiada J.W., jak został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego, jaka był podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczny M.W. z czerwcu i lipcu 2022r.). Trudno zatem postawić organowi rentowemu zarzut, że nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego ani nie zebrał dowodów na okoliczność istnienia przesłanek, o których mowa w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Zakładając hipotetycznie, że podana w skardze kwota 600 zł to miesięczny zarobek skarżącego z prac dorywczych zaś ustalona przez ZUS podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne M.W. w czerwcu i lipcu 2022r. to jej miesięczne wynagrodzenie to łączny dochód rodziny stanowiłaby suma 1191 zł (600 zł + 591 zł) Do tego należy doliczyć 124 zł zasiłku rodzinnego i 500 zł – świadczenie z programu "500+". Łączny dochód rodziny skarżącego stanowiłaby kwota 1815 zł. Jest to kwota niewielka jak na gospodarstwo domowe 3-osobowe, znacznie niższa od minimum socjalnego dla takiego gospodarstwa (minimum to dla gospodarstwa 3-osobowego w II kwartale 2022r. wynosiło 4144,07 zł).Wymieniona kwota (1815 zł), w ocenie sądu, nie jest wystarczająca na utrzymanie trzyosobowej rodziny (tzn. na opłaty na energię elektryczną, opał, artykuły spożywcze, środki czystości, odzież, benzynę, lekarstwa, telefon, telewizję, wizyty lekarskie i.t.p.). Dodać należy, iż w dniu 4 sierpnia 2021r. skarżący zapłacił kwotę 1457,49 zł zadłużenia składowego i przy tak niewielkich dochodach nie wiadomo skąd miał na to środki finansowe. W przekonaniu sądu skarżący nie ujawnił wszystkich swoich dochodów. Skoro bowiem podał, że zarabia z prac dorywczych 600 zł zaś żona z umowy zlecenia zarabia 591 zł to powstaje pytanie z czego utrzymuje się trzyosobowa rodzina i z czego zapłacono częściowe zadłużenie składkowe (1457,49 zł).

W sytuacji gdy strona nie ujawnia całej swojej sytuacji materialnej (tzn. nie ujawnia wszystkich swoich dochodów) to brak jest podstaw do uznania, że spełniona została przesłanka umorzenia zaległości składkowych określona w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Z dobrodziejstwa umorzenia należności z tytułu składek może korzystać jedynie osoba, która w sposób rzetelny i szczegółowy wyjaśni swoją sytuację materialną, majątkową i rodzinną podając dokładnie wszystkie swoje źródła dochodów i wielkość swoich wydatków. Dopiero po dokładnym wyjaśnieniu całej swojej sytuacji materialnej wnioskodawcy organ rentowy może dokonać analizy tej sytuacji i następnie wydać rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości.

W niniejszej sprawie J.W. nie wyjaśnił dokładnie sytuacji materialnej swojej rodziny zaś podane przez niego w skardze zarobki osiągane z prac dorywczych (600 zł), w ocenie sądu, wskazują, że nie ujawnił on wszystkich swoich dochodów. Nie można zatem uznać, że spełniona została przesłanka umorzenia zaległości składkowych, o której mowa w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Zaznaczyć należy, że nawet w sytuacji spełnienia którejś z przesłanek określonych w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. nie oznacza to automatycznie konieczności umorzenia należności z tytułu składek. Mimo spełnienia takiej przesłanki można odmówić uwzględnienia wniosku strony o umorzenie zaległości składkowych jeżeli przeciwko takiemu umorzeniu przemawiałby ważny interes publiczny (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007r. w spr. II GSK 141/07 – Lex nr 368197 i z 14 marca 2012r. w spr. II GSK 203/11 – Lex nr 1137911, wyrok WSA w Warszawie z 21 kwietnia 2006r. w spr. III SA/Wa 495/06 – Lex nr 213825 i z 13 grudnia 2006r. w spr. III SA/Wa 2927/06 – Lex nr 306955).

W rozpoznawanej sprawie przyjmując nawet, że spełniona byłaby przesłanka określona w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. to, w ocenie sądu, istniałby ważny interes publiczny przemawiający przeciwko umorzeniu zaległości składkowych skarżącego. Jest nim realna możliwość chociażby częściowej spłaty przez J.W. zadłużenia w przyszłości. J.W. ma 55 lat a więc jest w średnim wieku. Przed nim jest zatem 10 lat pracy zarobkowej do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego. Jego żona ma 44 lata a więc ma 16 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego.

Organ rentowy słusznie uznał, że brak jest podstaw do uznania, iż J.W. jest osobą niezdolną do pracy. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący choruje na złośliwy nowotwór szpiku kostnego (nadpłytkowość samoistna) i pozostaje pod opieką hematologa. Ma również inne schorzenia (nadciśnienie tętnicze, przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka i zwyrodnienie kręgosłupa). Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania i Niepełnosprawności w Łodzi z dnia 14 maja 2021r. nie został jednak zaliczony do żadnego stopnia niepełnosprawności (k.50 akt administracyjnych). W uzasadnieniu wymienionego orzeczenia stwierdzono, że schorzenia posiadane przez J.W. nie naruszają sprawności organizmu w sposób ograniczający możliwość pełnienia ról społecznych. Skarżący nie przedłożył żadnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego, że z uwagi na chorobę nowotworową jego zdolność do pracy jest ograniczona bądź w ogóle jest niezdolny do pracy. Żadne zaświadczenie lekarskie w tej kwestii nie zostało złożone ani w postępowaniu administracyjnym ani sądowym. W związku z czym nie można się zgodzić z poglądem skarżącego wyrażonym w skardze, że ze względu na swój stan zdrowia nie ma on możliwości ani podjęcia pracy ani podjęcia działalności gospodarczej. J.W. nie wykazał tej okoliczności żadnym dowodem.

W sytuacji gdy skarżący nie przedłożył żadnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego, że ze względu na chorobę nowotworową ma organiczną zdolność do pracy, to organ rentowy trafnie uznał, że jest on zdolny do pracy. Skoro jest on zdolny do pracy to ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej. J.W. nie podał jakie posiada wykształcenie i zawód lecz z zebranego materiału dowodowego wynika, że dotychczas zajmował się wykonywaniem prac budowlanych. Jest okolicznością niesporną, że na rynku pracy w Ł. i w okolicach jest duże zapotrzebowanie na pracowników budowalnych. Świadczą o tym liczne ogłoszenia o poszukiwaniu pracowników budowalnych w prasie lokalnej oraz na portalach internetowych do osób poszukujących pracy. Skarżący ma zatem możliwość zarejestrowania się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i z całą pewnością szybko otrzyma propozycję pracy w branży budowlanej. Zaznaczyć należy, że od 1 stycznia 2023r. najniższe wynagrodzenie za pracę wynosi 3490 zł zaś od 1 lipca 2023r. będzie wynosiło 3600 zł. Podjęcie przez skarżącego jakiegokolwiek zatrudnienia nawet z najniższym wynagrodzeniem umożliwi mu rozpoczęcie chociażby częściowej spłaty zadłużenia w ratach. W ocenie sądu istnieje realna możliwość chociażby częściowej spłaty zadłużenia w przyszłości w razie podjęcia przez niego pracy. Umorzenie w chwili obecnej zadłużenia składkowego uniemożliwia organowi odzyskanie zaległości w przypadku ewentualnej poprawy w przyszłości sytuacji materialnej skarżącego czego nie można wykluczyć. Uzasadnione jest zatem przyjęcie wniosku, że umorzenie obecnie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne. Nawet zatem gdyby wobec skarżącego spełniona zostałaby jedna z przesłanek, o których mowa w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. to i tak ważny interes publiczny przemawiałby przeciwko uwzględnieniu wniosku J.W.

Instytucja umorzenia należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy. W każdej tego typu sprawie należy brać pod uwagę zarówno interes wnioskodawcy jak i interes społeczny. Sądowi w obecnym składzie z urzędu znane są tego rodzaju sprawy rozpoznawane w tutejszym sądzie gdzie wnioskodawcami są na ogół ludzie starsi, bardzo schorowani, często posiadający orzeczenia o co najmniej częściowej niezdolności do pracy, którzy większość swoich skromnych dochodów wydają na lekarstwa, bez żadnego zawodu i praktycznie nie mający perspektyw na znalezienie jakiejkolwiek pracy z uwagi na wiek i stan zdrowia. Uzasadnia to umorzenie ich zadłużenia gdyż w zasadzie nie ma możliwości aby zaległości te zostały spłacone. W przypadku skarżącego żadna z wymienionych okoliczności nie występuje.

Nie została natomiast spełniona przesłanka określona w § 3 ust.1 pkt 2 rozporządzenia z 31 lipa 2003r. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika aby skarżący poniósł starty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia.

Nie została również spełniona przesłanka, o której mowa w § 3 ust. pkt 2 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Chorobę nowotworową szpiku kostnego można potraktować jako chorobę przewlekłą w rozumieniu wymienionego przepisu lecz nie pozbawia ona skarżącego możliwości uzyskiwania dochodów. J.W. sam bowiem przyznał, że pracuje dorywczo i osiąga z tego tytułu dochody. Brak jest zatem podstaw do uznania, że spełniona jest przesłanka określona w § 3 ust.1 pkt 3 wymienionego rozporządzenia.

Nie mają natomiast żadnego znaczenia załączone do skargi dokumenty dotyczące przyznania M.W. zasiłku rodzinnego i świadczenia wychowawczego.

Zasiłek okresowy był przyznawany w okresie od 1 marca 20920r. do 31 lipca 2021r. podczas gdy wniosek o umorzenie zadłużenia składkowego skarżący złożył w dniu 20 kwietnia 2022r. czyli przeszło 8 miesięcy później. Przyznanie zasiłku dotyczyło zatem odległego okresu przed złożeniem wniosku przez skarżącego. Dotyczy to także przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 października 2019r. do 31 maja 2021r.. Świadczenie to było bowiem wypłacane ponad 10 miesięcy przed złożeniem wniosku przez J.W.

Uwzględniona natomiast została okoliczność przyznania żonie skarżącego zasiłku rodzinnego na okres od 1 listopada 2021r. do 31 października 2022r. w wysokości 124 zł miesięcznie.

Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Skarżący nie wyjaśnił dokładnie swojej sytuacji materialnej, majątkowej i zdrowotnej i nie wykazał spełnienia przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art.28 ust.3 s.u.s. oraz przesłanek częściowej nieściągalności, o których mowa w art.28 ust.3a s.u.s. w związku z § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Nie złożył bowiem oświadczenia o stanie majątkowym, rodzinnym oraz sytuacji materialnej mimo, że był do tego wzywany. Nie przedłożył również żadnych dokumentów potwierdzających wysokość osiąganych przez niego dochodów oraz ponoszonych wydatków. Nie uczynił tego ani w postępowaniu administracyjnym ani w postępowaniu sądowym. Nawet jednak gdyby przyjąć, że spełniona zostałaby przesłanka z § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. (czego w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał) to i tak ważny interes publiczny przemawiałby przeciwko uwzględnieniu wniosku J.W. a jest nim realna możliwość chociażby częściowej spłaty przez niego zadłużenia w przyszłości. Organ administracji słusznie odmówił skarżącemu umorzenia zaległości składkowych. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd oddalił skargę J.W.

Na podstawie art.250 § 1 p.p.s.a. sąd przyznał radcy prawnemu M. S. kwotę 295,20 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. W ocenie sądu brak było podstaw do przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia w maksymalnej wysokości. Rozpoznawana sprawa nie była szczególnie zawiła zaś zgromadzony materiał dowodowy nie był obszerny. Sprawa nie wymagała dużego nakładu pracy ze strony pełnomocnika i zakończyła się na pierwszej rozprawie. Sąd wziął pod uwagę fakt, że pełnomocnik skarżącego złożył w sprawie pismo procesowe lecz nie zawierało ono żadnych nowych okoliczności, które były dotychczas nieznane. Z uwagi na to, że niniejsza sprawa nie była skomplikowana i obszerna oraz nie wymagała dużego nakładu pracy pełnomocnika sąd nie uwzględnił jego wniosku o przyznanie mu wynagrodzenia w maksymalnej wysokości.

Okoliczność, że wniosek skarżącego o umorzenie zadłużenia składkowego nie został uwzględniony w niniejszej sprawie nie pozbawia go możliwości ubiegania się o takie umorzenie w przyszłości. J.W. może w każdym czasie złożyć w ZUS-ie ponowny wniosek o umorzenie zaległości składkowych dokładnie wyjaśniając swoją sytuację majątkową, rodzinną, materialną i zdrowotną oraz przedstawiając na tę okoliczność odpowiednie dowody (między innymi oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, dokumenty obrazujące osiągane dochody i ponoszone wydatki, orzeczenia lekarskie i.t.p.). Po złożeniu takiego wniosku organ rentowy przeprowadzi stosowne postępowanie a następnie wyda rozstrzygnięcie w sprawie.

k.ż.