Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 519/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną interpretację
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1 pkt 8b
journal: Dz.U. 2000 nr 54 poz 654
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Płusa, Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.), Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2010 r. sprawy ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych. 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) stwierdza, że uchylona interpretacja indywidualna nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz P. S.A. z siedzibą w W. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Wnioskiem z 8 września 2009 roku P. S.A. (Skarżąca lub Spółka) wystąpiła do Ministra Finansów, organu upoważnionego Dyrektora Izby Skarbowej w W., o udzielenie interpretacji przepisów prawa podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób prawnych, przedstawiając następujący stan faktyczny :

W celu ukształtowania pożądanego profilu ekspozycji na ryzyko walutowe Spółka zawiera z wyspecjalizowanymi podmiotami (banki, brokerzy zwani dalej: broker) transakcje polegające na zakupie przez Spółkę opcji walutowych z płatnością premii następującą po dacie zawarcia transakcji. Spółka nabywa opcje walutowe sprzedaży (dalej: opcje put) dające Spółce prawo do sprzedaży określonej w opcji kwoty EURO po określonym w opcji kursie realizacji. Opcja put zabezpiecza Spółkę przed spadkiem kursu EURO.

Rozliczenie zawieranych przez Skarżącą transakcji na instrumentach pochodnych ma zarówno charakter rzeczywisty tj. rozliczenie następuje poprzez dostawę instrumentu bazowego (sprzedaż na rzecz brokera określonej kwoty EURO po ustalonym w opcji kursie) jak i nierzeczywisty, tj. rozliczenie pieniężne instrumentu bez dostawy instrumentu bazowego (wynik na transakcji ustalany jest jako różnica pomiędzy ceną wykonania a ceną referencyjną instrumentu bazowego na dzień realizacji).

Transakcje na instrumentach pochodnych, w każdym przypadku charakteryzują się wspólnymi parametrami transakcyjnymi, przy czym ich nazewnictwo stosowane przez poszczególnych brokerów jest różne:

a. data zawarcia transakcji (nazywana również dniem uzgodnienia warunków transakcji) jest to dzień, w którym zawarto transakcję,

b. data realizacji (nazywana również dniem realizacji) jest to dzień, w którym następuje określenie ceny rozliczenia i ustalany jest wynik na transakcji, definiowana również jako dzień, w którym możliwe jest zrealizowanie opcji przez kupującego (przy czym faktyczne rozliczenie następuje zawsze później),

c. data rozliczenia (nazywana również dniem rozliczenia) jest to dzień, w którym następuje dostawa instrumentu bazowego EURO — w przypadku rozliczenia rzeczywistego lub dzień w którym następuje zapłata środków pieniężnych wynikających z ustalenia wyniku na transakcji w przypadku rozliczenia nierzeczywistego definiowana również jako dzień następujący dwa dni robocze po dniu realizacji opcji, którym następuje rozliczenie transakcji,

d. kurs realizacji opcji (kurs walutowy EURIPLN), zwany również ceną wykonania, jest to cena sprzedaży instrumentu bazowego, definiowana również jako kurs waluty bazowej podany w jednostkach waluty niebazowej, według którego kupujący ma prawo zrealizować opcję,

e. kwota transakcji jest to wielkość instrumentu bazowego transakcji tj. określona kwota EURO,

f. data płatności premii jest to dzień (zgodny z zapisami umowy), przepływu środków pieniężnych z tytułu premii,

g. premia opcyjna jest to kwota należna za zawarcie instrumentu opcyjnego, definiowana również jako cena opcji płacona sprzedającemu opcje (wystawcy) przez kupującego w dniu płatności premii.

Skarżąca wskazała, że nabędzie opcje put o następujących parametrach: data zawarcia transakcji: 01.10.2009; data realizacji: 31.12.2009; data rozliczenia 04.01.2010: kurs realizacji: 4,0000; kwota transakcji: 1.000.000,00 EURO; data płatności premii : 03.10.2009; premia opcyjna: 10.000,00 zł. W dniu 31.12.2009 roku Skarżąca poinformuje brokera o sposobie realizacji opcji lub o rezygnacji z realizacji opcji. W dniu 31.12.2009 roku rynkowy kurs wyniesie 3,8000. Skarżąca wskazała, że mogą wystąpić 3 sytuacje:

1. Skarżąca zrezygnuje z realizacji opcji, jeżeli zaistnieją odpowiednie warunki rynkowe, w szczególności gdy aktualny kurs rynkowy będzie wyższy niż 4,0000. Rezygnacja z realizacji opcji nastąpi 31.12.2009 roku.

2. Skarżąca 31.12.2009 roku poinformuje brokera o realizacji opcji poprzez dostawę waluty (nastąpi rozliczenie rzeczywiste). Dostawa waluty nastąpi w dniu rozliczenia tj. w dniu 04.01.2010 roku. W dniu tym Spółka odsprzeda 1.000.000,00 EURO brokerowi po kursie 4,0000. Na rachunek bankowy Skarżącej wpłynie zatem 4.000.000,00 zł.

3. Skarżąca 31.12.2009 roku poinformuje brokera o realizacji opcji poprzez rozliczenie pieniężne instrumentu bez dostawy instrumentu bazowego (nastąpi rozliczenie nie rzeczywiste). W dniu 04.01.2010 roku na rachunek bankowy Skarżącej wpłynie kwota stanowiąca wynik następującego działania: 1.000.000,00 EURO x (4,000 (kurs realizacji) — 3,8000 (kurs rozliczeniowy))= 200.000,OOzł.

Skarżąca wskazała, że pomimo, iż brokerzy używają określenia data realizacji w stosunku do dnia, w którym nabywca opcji powinien jedynie zdecydować czy korzysta ze swoich praw czy też z nich rezygnuje, należy stwierdzić że faktyczna realizacja następuje w dniu nazywanym dniem rozliczenia. To wówczas następuje dostawa instrumentu bazowego.

W odniesieniu do powyższego stanu faktycznego Skarżąca zadała następujące pytania :

1. Czy w przypadku nierzeczywistego rozliczenia transakcji przychód z wykonania transakcji (wynik na transakcji) należy rozpoznawać w dacie faktycznego otrzymania płatności z wykonania transakcji tj. w dniu rozliczenia (04.01.2010 roku)?

2. Czy w przypadku rzeczywistego rozliczenia transakcji przychody z tytułu dodatnich różnic kursowych należy rozpoznawać w dacie faktycznego otrzymania płatności z wykonania transakcji polegającego na dostawie określonej kwoty EURO (04.01.2010 roku)?

3. Czy w przypadku nabytych przez Spółkę opcji w sytuacji realizacji praw wynikających z opcji koszt zapłaconej brokerowi premii należy rozpoznać w dniu rozliczenia transakcji (04.01.2010 roku)?

4. Czy w przypadku nabytych przez Spółkę opcji w sytuacji rezygnacji przez Spółkę z realizacji praw wynikających z opcji koszt zapłaconej brokerowi premii należy rozpoznać w dniu realizacji (31.12.2009 roku)?

Skarżąca wskazała, że według niej odpowiedź na powyższe pytania winna być twierdząca. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 15a ust. 2 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych z 15 lutego 1992 roku (Dz. U. z 2000 roku nr 54 poz. 654 ze zm. zwanej dalej u.p.d.o.p.) dodatnie różnice kursowe powstają, jeżeli wartość otrzymanych lub nabytych środków lub wartości pieniężnych w walucie obcej w dniu ich wpływu jest niższa od wartości tych środków lub wartości pieniężnych w dniu zapłaty lub innej formy wypływu tych środków lub wartości pieniężnych, według faktycznie zastosowanego kursu waluty z tych dni, z zastrzeżeniem pkt 4 i 5. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 updop przychodami, z zastrzeżeniem ust. 3 i 4 oraz art. 14, są w szczególności otrzymane pieniądze, wartości pieniężne, w tym również różnice kursowe.

Zarówno z brzmienia art. l ust. 2 pkt 3, jak i art. 12 ust. 1 pkt 1 updop wynika w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, że dodatnie różnice kursowe powstają w dniu zbycia waluty tj. w przykładzie przedstawionym we wniosku w dniu 04.01.2010 roku. Przychód podatkowy z tytułu dodatnich różnic kursowych powstanie zatem w dniu 04.01.2010 roku.

Skarząca wskazała również, że nielogicznym i niemającym oparcia w przepisach u.p.d.o.p. byłoby różnicowanie momentu powstania przychodu podatkowego w zależności od sposobu wykonania przez Spółkę swoich praw wynikających z nabytej opcji. Przychód ten powinien zawsze po wstawać w momencie fizycznego rozliczenia transakcji (otrzymania zapłaty w przypadku rozliczenia nierzeczywistego, wymiany waluty w przypadku rozliczenia rzeczywistego). Jeżeli organ podatkowy stwierdzi (na co nie zezwala, zdaniem Spółki, treść u.p.d.o.p.), że przychód podatkowy w przypadku rozliczenia nierzeczywistego powstanie w dniu 31.12.2009 roku, natomiast przy chód podatkowy z tytułu dodatnich różnic kursowych powstanie w dniu 04.01.2010 roku, zauważyć należy, że nawet podatnik, który nie posiada w dniu 31.12.2009 roku określonej kwoty waluty bazowej, będzie mógł dokonać rozliczenia rzeczywistego. Wystarczy, że w dniu 31.12.2009 roku nabędzie od brokera określoną ilość waluty bazowej tj. 1.000.000,00 EURO płacąc po aktualnym kursie 3,8000 i dokona w dniu 04.01.2010 roku zbycia waluty bazowej w wykonaniu prawa wynikającego z posiadanej opcji. Wierzytelności z tych transakcji mogą ulec umownemu potrąceniu co będzie de facto oznaczało, że w 4 stycznia 2010 roku na rachunek podatnika wpłynie kwota 200.000,00 zł. Efekt ekonomiczny transakcji będzie zatem identyczny z efektem uzyskanym przy rozliczeniu nierzeczywistym.

W odniesieniu do daty rozpoznania kosztów uzyskania przychodów Skarżąca wskazała, że koszt nabycia opcji put (zapłacona brokerowi premia) jest kosztem innym niż koszt bezpośrednio związany z przychodami. Spółka nabywa opcje put w celu zabezpieczenia się przed niekorzystnymi zmianami kursu EURO.

Zgodnie z art. 15 ust. 4d u.p.d.o.p.koszty uzyskania przychodów, inne niż koszty bezpośrednio związane z przychodami, są potrącalne w dacie ich poniesienia. Jeżeli koszty te dotyczą okresu przekraczającego rok podatkowy, a nie jest możliwe określenie, jaka ich część dotyczy danego roku podatkowego, w takim przypadku stanowią koszty uzyskania przychodów proporcjonalnie do długości okresu, którego dotyczą.

Na podstawie art. 15 ust. 4e u.p.d.o.p. za dzień poniesienia kosztu uzyskania przychodów, z zastrzeżeniem ust. 4a i 4f-4h, uważa się dzień, na który ujęto koszt w księgach rachunkowych (zaksięgowano) na podstawie otrzymanej faktury (rachunku), albo dzień, na który ujęto koszt na pod stawie innego dowodu w przypadku braku faktury (rachunku), z wyjątkiem sytuacji gdy dotyczyłoby to ujętych jako koszty rezerw albo biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów. W przypadku rezygnacji z realizacji opcji put Spółka powinna dokonać księgowania w ciężar kosztów zapłaconej premii w dniu rezygnacji. W przypadku realizacji opcji put Spółka powinna dokonać księgowania w ciężar kosztów zapłaconej premii w dniu rozliczenia.

W sytuacji realizacji przez Spółkę praw wynikających z opcji, koszt zapłaconej brokerowi premii w kwocie 10.000 zł. należy zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów w dniu rozliczenia tj. w dniu 04.01.2010 roku. W tym dniu dochodzi do dostawy instrumentu bazowego lub otrzymania zapłaty różnicy pomiędzy kursem realizacji, a kursem bieżącym.

W sytuacji rezygnacji przez Spółkę z realizacji praw wynikających z opcji, koszt zapłaconej brokerowi premii w kwocie 10.000 zł. należy zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów w dniu realizacji tj. w dniu 3 1.12.2009 roku.

2. Interpretacją indywidualną z [...] grudnia 2009 roku Minister Finansów uznał stanowisko Skarżącej w części dotyczącej

I. rozpoznania przychodu w dacie faktycznego otrzymania płatności, w sytuacji nierzeczywistego rozliczenia transakcji za nieprawidłowe

W uzasadnieniu organ wskazał, że w momencie nabycia pochodnego instrumentu finansowego, nie dochodzi do rzeczywistego nabycia waluty, jak również nie następuje wydatkowanie środków pieniężnych na jego nabycie. Chociaż z dniem zawarcia umowy strony nabywają prawo majątkowe wynikające z nabytego instrumentu, to do skonkretyzowania tego prawa, w postaci żądania określonego świadczenia od drugiej strony transakcji, dochodzi o dopiero w momencie realizacji transakcji. W. tym też momencie uprawniony uzyskuje przychód należny w rozumieniu art. 12 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Organ wskazał, że w tym przypadku realizacja prawa wynikającego z instrumentu pochodnego, polega na dokonaniu przez Spółkę i brokera rozliczenia wzajemnych zobowiązań i należności i nabyciu na dzień realizacji transakcji (tj. w rozpatrywanym przypadku na dzień 31.12.2010 r.) roszczenia o wypłatę środków pieniężnych w wysokości różnicy pomiędzy ceną wykonania (ustaloną w oparciu o kurs realizacji) a ceną referencyjną

W ocenie organu podatkowego - to właśnie na ten moment Skarżąca powinna rozpoznać przychód podatkowy jako kwotę należną niezależnie od okoliczności faktycznego otrzymania płatności, co może nastąpić w terminie późniejszym. Zgodnie z brzmieniem powołanego art. 12 ust. 3a u.p.d.o.p. przychód nie później niż w dniu wystawienia faktury lub uregulowania należności. Realizację nierzeczywistej opcji walutowej można utożsamić ze zbyciem prawa majątkowego, gdyż w dniu, w którym następuje rozliczenie nabywca instrumentu pochodnego, czyli Spółka traci prawo wynikające z nabytego instrumentu.

Za przyjęciem powyższej interpretacji przemawia również treść art. 16 ust. 1 pkt 8b u.p.d.o.p., zgodnie z którym nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków związanych z nabyciem pochodnych instrumentów finansowych - do czasu realizacji praw wynikających z tych instrumentów. Skoro więc koszt podatkowy powstaje w momencie realizacji prawa wynikającego z nabytego pochodnego instrumentu finansowego - to również w tym momencie powstaje przychód podatkowy.

Zatem, gdy strony umów (kontraktów) zabezpieczających kurs waluty a więc Spółka i broker dokonywać będą rozliczenia finansowego, stanowiącego różnicę między wartością instrumentu bazowego, a jego wartością określoną w umowie (kontrakcie), stosownie do art. 12 ust. 3-3a u.p.d.o.p., przychód należny powstanie w dacie realizacji umowy czy kontraktu (zasada memoriałowa), tj. w dniu realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, wskazanym w umowie (kontrakcie).

II. rozpoznania przychodu z tytułu dodatnich różnic kursowych w dacie faktycznego otrzymania płatności, w sytuacji rzeczywistego rozliczenia transakcji za prawidłowe

W uzasadnieniu organ wskazał, że skoro fizyczne rozliczenie wraz dostawą EURO ma miejsce w dniu 4 stycznia 2010 roku to prawidłowe jest stanowisko Spółki zgodnie z którym różnice kursowe należy zaliczyć do przychodów z datą faktycznego wypływu (sprzedaży) EURO.

III. potrącenia kosztu zapłaconej brokerowi premii w dniu rozliczenia transakcji (tj. w dniu fizycznej płatności), w sytuacji realizacji praw wynikających z opcji za nieprawidłowe wskazując w uzasadnieniu, że wydatki związane z nabyciem instrumentów pochodnych stanowią koszt uzyskania przychodów w dniu realizacji kontraktu terminowego albo w dniu rezygnacji z realizacji praw wynikających z instrumentu pochodnego albo w dniu od płatnego zbycia instrumentu pochodnego.

W odniesieniu do premii opcyjnej czyli zapłaty jaką Skarżąca jako nabywca instrumentu przekazuje dla jego wystawcy (brokera) organ zauważył, iż tego rodzaju wydatek — pomimo, że jest ponoszony niezależnie od wyniku transakcji - niewątpliwie jest związany z faktem nabycia takiego instrumentu finansowego. Dlatego w odniesieniu do premii opcyjnej również zastosowanie znajduje przepis art. 16 ust. 1 pkt 8b u.p.d.o.p., który jednoznacznie określa moment poniesienia kosztów związanych z nabyciem pochodnych instrumentów finansowych. Oznacza to, że w przypadku nabytych przez Spółkę opcji w sytuacji realizacji praw wynikających z opcji koszt z tytułu zapłaconej brokerowi premii należy rozpoznać w dniu realizacji transakcji, tj. w dniu 31.12.2009 r.

IV. potrącenia kosztu zapłaconej brokerowi premii w dniu realizacji określonym w umowie, w sytuacji rezygnacji z realizacji praw wynikających z opcji za prawidłowe z uwagi na fakt, że 31.12.2009 roku, Skarżąca może złożyć oświadczenie o rezygnacji z prawa do realizacji opcji.

3. Nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem Ministra Finansów, Skarżąca wezwała organ do usunięcia naruszenia prawa. Odpowiadając na powyższe wezwanie, organ stwierdził brak podstaw do zmiany stanowiska.

4. W skardze na interpretację indywidualną Skarżąca zarzuciła organowi

a. błędną interpretację art. 16 ust. 1 pkt 8b u.p.d.o.p. po przez przyjęcie, że koszt zapłaconej premii opcyjnej w przypadku realizacji opcji jest po trącany w dniu, w którym Skarżąca podejmuje decyzję o realizacji opcji, a nie w dniu w którym do realizacji praw z opcji faktycznie dochodzi,

b .niewłaściwe zastosowanie art. 12 ust. 3a u.p.d.o.p. poprzez przyjecie, że przychód podatkowy w przypadku rozliczenia transakcji bez dostawy instrumentu bazowego powstaje w dniu, w którym Skarżąca podejmuje decyzję o sposobie skorzystania z przysiugującego jej prawa, a nie w dniu otrzymania zapłaty,

c. błędną wykładnię art. 12 ust. 3a u.p.d.o.p. poprzez przyjęcie, że realizacja przysługującego Spółce prawa jest równoznaczna ze zbyciem prawa majątkowego,

d. naruszenie art. 12 ust. 3e u.p.d.o.p. poprzez niezastosowanie tego przepisu, mimo iż ma on za stosowanie do przychodów, o których mowa we wniosku Spółki,

e. naruszenie art. 14c o. p. poprzez wydanie interpretacji niezawierającej pełnego uzasadnienia prawnego, w tym w szczególności brak uzasadnienia twierdzenia organu podatkowego jakoby realizacja opcji walutowej była równoznaczna z jej zbyciem oraz brak uzasadnienia prawnego twierdzenia organu podatkowego, że realizacja praw następuje w momencie podjęcia decyzji o skorzystaniu z praw wynikających z opcji a nie w dniu w którym dochodzi do faktycznej realizacji praw (np. dostawy instrumentu bazowego).

podczas gdy:

1) w przypadku rozliczenia transakcji bez dostawy instrumentu bazowego przychód podatkowy powstaje w dniu otrzymania zapłaty, zgodnie z art. 12 ust. 3e updop;

2) Skarżąca może zaliczyć koszt zapłaconej premii opcyjnej do kosztów uzyskania przychodów w dniu w którym następuje faktyczne rozliczenie transakcji opcyjnej polegające na dostawie instrumentu bazowego lub zapłacie różnicy pomiędzy bieżącą wartością instrumentu bazowego, a wartością tego instrumentu określoną w umowie.

W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej i zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.

W toku rozprawy Skarżąca sprecyzowała, że skarga dotyczy tej części interpretacji w której stanowisko jej zostało uznane za nieprawidłowe czyli w części dotyczącej pierwszego i trzeciego pytania i w tej części wniosła o uchylenie interpretacji.

5. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej interpretacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje :

6. Wojewódzkie Sądy Administracyjne powołane zostały do sprawowania kontroli działalności administracji publicznej, przy czym zakres tej kontroli ograniczony jest do kontroli legalności działania organów administracji (art. 1 §1 i 2 ustawy 25 lipca 2002 roku prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. nr 256 poz. 1269). Indywidualne akty administracyjne, takie jak akty wymienione w art. 3 § 2 pkt 1-4a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zmianami, zwana dalej p.p.s.a.) podlegają uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd ich niezgodności z prawem.

Skarga analizowana według powyższych kryteriów okazała się uzasadniona z uwagi na naruszenie przez Ministra Finansów przepisów prawa materialnego.

7. Przed przystąpieniem do rozważań dotyczących momentu powstania przychodu w przypadku realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych Sąd wskazuje, że problematyka ta była już kilkakrotnie przedmiotem rozważań Wojewódzkich Sądów Administracyjnych. Tytułem przykładu wymienić można wyrok z 4 czerwca 2009 roku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu (I S.A./Wr 328/09), wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 15 grudnia 2009 roku (sygn. akt. I S.A./Rz 888/09) czy też wyroki tutejszego sądu z 24 maja 2010 roku (sygn. akt. III SA/Wa 1838/10) i 10 czerwca 2010 roku (sygn. akt III SA/Wa 27/10).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela, co do zasady stanowisko i argumentację wyrażone w powyższych wyrokach, zgodnie z którymi w przypadku transakcji terminowych o charakterze nierzeczywistym nie występuje element wydania towaru czy też zbycia prawa majątkowego ani też element wykonania usługi w momencie realizacji przez podmiot uprawniony praw z instrumentu pochodnego, co oznacza, że w takim przypadku przychód z transakcji powstaje w dacie faktycznego momentu otrzymania płatności z tytułu transakcji, stosownie do treści art. 12 ust. 3e u.p.d.o.p.

8. Uzupełniając argumentację zawartą w powyższych wyrokach, jak również ustosunkowując się do argumentacji zawartej w zaskarżonej interpretacji zgodnie z którą realizację nierzeczywistej opcji walutowej można utożsamić ze zbyciem prawa majątkowego gdyż w dniu w którym następuje rozliczenie nabywca instrumentu podatkowego traci prawa wynikające z nabytego instrumentu sąd wskazuje na następujące okoliczności :

Zgodnie ze stanem faktycznym przedstawionym w interpretacji, stosunek prawny łączący Skarżąc z brokerem ukształtowany został w ten sposób, że Skarżącej służy prawo do złożenia w określonym terminie oświadczenia woli, czy świadczenie ma zostać wykonane przez brokera w sposób rzeczywisty, to jest poprzez odkupienie od Skarżącej określonej kwoty EURO po określonym kursie czy też w sposób nierzeczywisty, to jest poprzez zapłatę różnicy pomiędzy równowartością określonej kwoty obliczoną według kursu przewidzianego w umowie a równowartością tejże kwoty obliczoną według rzeczywistego kursu we wskazanym w umowie dniu.

Umowa ukształtowana w takim sposób, że jej wykonanie może nastąpić poprzez spełnienie jednego z dwóch lub kilku świadczeń zależnie od wyboru osoby uprawnionej oznacza, że strony zawarły tzw. zobowiązanie przemienne, o którym mowa w art. 365 § 1 k.c. W dniu wyboru świadczenia (a za taki dzień uznać należy dzień złożenia przez Skarżącą oświadczenia, w jaki sposób transakcja ma zostać zrealizowana) nie dochodzi jeszcze do realizacji zobowiązania, ale do tzw, koncentracji, w wyniku której zobowiązanie przemienne przekształca się w zobowiązanie o jednym określonym świadczeniu (por. System Prawa Cywilnego Tom 5 Prawo Zobowiązań – część ogólna pod red. E. Łętowskiej, W-wa 2006, str. 166 oraz 269 i nast., Zobowiązania, Zarys Wykładu, W. Czachórski, Wwa 1994, str. 87 i nast. Z. Radwański, Zobowiązania, - część ogólna, Wwa 1995, str. 61 i nast.). Dopiero po dokonaniu przez podmiot uprawniony (w tym przypadku wierzyciela, czyli Skarżącą) wyboru świadczenia, dłużnik (broker) zobowiązany jest do przystąpienia do realizacji świadczenia w celu wykonania zobowiązania.

Pogląd wyrażony przez Ministra Finansów w zaskarżonej interpretacji, zgodnie z którym dzień dokonanie przez Skarżącą wyboru świadczenia, czyli dzień koncentracji zobowiązania można utożsamić z dniem zbycia prawa majątkowe jest więc nieuzasadniony. W dniu koncentracji zobowiązania nie dochodzi bowiem do zbycia czy utraty prawa majątkowego, ale jedynie do skonkretyzowania wzajemnych praw i obowiązków stron. Począwszy od tego dnia Skarżąca może żądać od brokera wykonania świadczenia w terminie określonym w umowie, a broker (dłużnik) zobowiązany jest świadczenie to spełnić zgodnie z umową.

Przedstawione powyżej rozważania dotyczące charakteru umowy zawartej przez Skarżącą powodują, że dnia wyboru świadczenia nie można również utożsamić z dniem wydania rzeczy, wykonania usługi lub częściowego wykonania usługi, to jest z zaistnieniem okoliczności o których mowa w art. 12 ust. 3a u.p.d.o.p. Jak już wskazano wyżej, w przypadku nierzeczywistego wykonania transakcji nie dochodzi do wydania jakichkolwiek przedmiotów. Jednocześnie, dopiero z dniem dokonania wyboru świadczenia, broker może przystąpić do wykonania ciążącego na nim obowiązku, przy czym jak wynika ze stanu faktycznego przedstawionego przez Skarżącą, następuje to po dniu wyboru świadczenia.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że użycie przez strony umowy opcji określenia "dzień realizacji transakcji" na określenie dnia koncentracji zobowiązania, w którym Skarżąca uprawniona jest do złożenia oświadczenia woli, co do wyboru świadczenia pozostaje bez wpływu na powyższe rozważania. W dniu określanym przez strony jako "dzień realizacji" nie dochodzi bowiem do spełniania świadczenia przez brokera, czyli do wykonania uprawnień przysługujących Skarżącej z tytułu umowy opcji. Do zrealizowania opcji dochodzi dopiero w dniu uiszczenia przez brokera stosownej kwoty.

9. W konsekwencji, Sąd uznaje za uzasadniony zarzut Skarżącej dotyczący naruszenia art. 12 ust 3a i 12 ust. 3e u.p.d.o.p. i wskazuje, że uwzględniając przedstawione wyżej rozważania stwierdzić należy, że w przypadku nierzeczywistej realizacji uprawnień wynikających z pochodnego instrumentu finansowego przychód powstaje, stosownie do treści art. 12 ust. 3e u.p.d.o.p. z dniem otrzymania płatności przez uprawnionego.

10. Problematyka dotycząca momentu rozpoznania kosztów uzyskania przychodów wynikających z realizacji pochodnych instrumentów finansowych również była przedmiotem rozważań sądów administracyjnych m.in. w cytowanym wyżej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie czy też w wyroku tutejszego sądu z 10 czerwca 2010 roku.

W wyrokach tych sądy wyraziły pogląd, że kwestię potrącalności kosztów podatkowych w czasie reguluje przede wszystkim art. 15 ust. 4 i nast. u.p.d.o.p., natomiast art. 16 ust. 1 pkt 8b u.p.d.o.p. wprowadza jedynie ograniczenie czasowe co do początkowego momentu od którego podatnik uprawniony jest do rozpoznania kosztów z powyższego tytułu.

Stosownie do treści art. 15 ust. 4 u.p.d.o.p. koszty uzyskania przychodów bezpośrednio związane z przychodami, poniesione w latach poprzedzających rok podatkowy oraz w roku podatkowym, są potrącalne w tym roku podatkowym, w którym osiągnięte zostały odpowiadające im przychody, z zastrzeżeniem ust. 4b i 4c (które do stanu faktycznego przedstawionego przez Skarżącą nie mają zastosowania). Koszty uzyskania przychodów, inne niż koszty bezpośrednio związane z przychodami, są potrącalne w dacie ich poniesienia. Jeżeli koszty te dotyczą okresu przekraczającego rok podatkowy, a nie jest możliwe określenie, jaka ich część dotyczy danego roku podatkowego, w takim przypadku stanowią koszty uzyskania przychodów proporcjonalnie do długości okresu, którego dotyczą. Jednak z mocy art. 16 ust. 1pkt 8b u.p.d.o.p. podanik nie może uwzględnić kosztów związane z nabyciem pochodnych instrumentów finansowych do dnia realizacji praw wynikających z tychże instrumentów, do dnia ich zbycia lub też do dnia rezygnacji.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że jak wynika ze stanu faktycznego przedstawionego przez Skarżącą, wykonanie przysługujących jej z tytułu opcji uprawnień przebiega dwuetapowo. W pierwszym etapie Skarżąca składa oświadczenie woli, na mocy którego wybiera, jakie świadczenie ma zostać wykonane przez brokera (rzeczywista dostawa instrumentu finansowego lub też nierzeczywiste rozliczenie transakcji). W drugim etapie Skarżąca dla zrealizowania swojego skonkretyzowanego już uprawnienia, może żądać od brokera określonego zachowania. Dopiero z chwilą dostawy instrumentu finansowego ewentualnie z chwilą zapłaty określonej kwoty w przypadku nierzeczywistego rozliczenia transakcji, prawa Skarżącej wynikające z umowy zostają zrealizowane a jej roszczenia zaspokojone.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy oznacza to, że Skarżąca może zaliczyć premię wypłaconą brokerowi do kosztów uzyskana przychodu 4 stycznia 2010 roku, stosownie do treści art. 16 ust. 1 pkt 8b u.p.d.o.p.

11. Końcowo Sąd wskazuje, że pogląd wyrażony przez Ministra Finansów w zaskarżonej interpretacji, zgodnie z którym Skarżąca może potrącić koszt premii zapłaconej brokerowi w dniu rozliczenia transakcji, czyli w dniu złożenia oświadczenia co do wyboru świadczenia prowadzi do sytuacji, w koszt uzyskania przychodu zostaje rozpoznany w roku podatkowym poprzedzającym rok uzyskania przychodu.

Z uwagi na powyższe Sąd uznaje, że zaskarżona interpretacja w części zawierającej stanowisko co do momentu rozpoznania kosztów w przypadku realizacji praw wynikających z opcji narusza art. 16 ust. 1 pkt 8b u.p.d.o.p.

12. Sąd nie podziela natomiast zawartego w skardze zarzutu naruszenia art. 14 c o.p. W ocenie Sądu okoliczność, że Minister Finansów przyjął, że nierzeczywiste rozliczenia transakcji jest tożsame ze zbyciem praw a realizacja praw następuje w dniu podjęcia decyzji o sposobie skorzystania z praw wynikających z opcji nie może być traktowane jako naruszenie art. 14c o.p. Minister Finansów zawarł w zaskarżonej interpretacji swoje stanowisko i wyjaśnił, dlaczego uznaje stanowisko Skarżącej za nieprawidłowe. Fakt, że uzasadnienie przedstawione przez Ministra Finansów uznane zostało w toku kontroli sądowej za nieprawidłowe nie może skutkować przyjęciem, że uzasadnienia tego zabrakło w zaskarżonej interpretacji.

13. Sąd wskazuje, że skarga ostatecznie sprecyzowana przez Skarżącą dotyczyła jedynie tej części interpretacji w której organ uznał za nieprawidłowe stanowisko Skarżącej.

Sąd podziela stanowisko Ministra Finansów wyrażone w zaskarżonej interpretacji w części uznającej stanowisko Skarżącej, co do pytania drugiego i czwartego za prawidłowe. Jednak Sąd rozpoznając sprawę uznał, że nie jest możliwe uchylenie zaskarżonej interpretacji jedynie w części ze wskazanych niżej przyczyn.

Kwestia dopuszczalności uchylenia zaskarżonej interpretacji w części nie była przedmiotem szerszych rozważań ani w doktrynie ani w judykaturze.

W ocenie Sądu, rozważając dopuszczalność uchylenia zaskarżonej interpretacji w części należy przede wszystkim rozważyć, jakiej treści zwrot stosunkowy sąd może sformułować w odniesieniu do aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a. Zgodnie z art. 146 § 1 p.p.s.a, sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4a może uchylić akt lub interpretację lub stwierdzić bezskuteczność czynności. Art. 146 p.p.s.a. nie zawiera w tym zakresie żadnego odesłania do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a przewidującego możliwość uchylenia zaskarżonej decyzji (postanowienia) w całości lub w części) ani też do pkt 2 powyższego artykułu przewidującego możliwość stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub postanowienia. Oznacza to, że przepisy p.p.s.a nie dają sądowi możliwości uchylenia zaskarżonej interpretacji w części jak również nie dają możliwości stwierdzenia nieważności zaskarżonej interpretacji.

Rozważyć w konsekwencji należało czy art. 134 § 2 p.p.s.a wprowadzający zakaz reformationis in peius nie nakłada na sąd obowiązku uchylenia zaskarżonej interpretacji jedynie w tej części, w której stanowisko Skarżącej zostało uznane za nieprawidłowe.

Instytucja indywidualnych interpretacji przepisów prawa podatkowego ma na celu usunięcie ewentualnych wątpliwości, co do prawnopodatkowych skutków dotyczących zastosowania konkretnego przepisu prawa podatkowego w konkretnym stanie faktycznym.

Instytucja ta wywołuje również dodatkowe skutki polegające na ochronie podmiotu, który zastosował się do treści wydanej w jego sprawie interpretacji indywidualnej przed ewentualnymi negatywnymi skutkami wynikającymi z zastosowania się do jej treści. Stosownie do przepisu art. 14k § 1 ordynacji podatkowej podmiot, który uzyskał interpretację i zastosował się do niej przed jej zmianą lub przed doręczeniem organowi podatkowemu odpisu prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego uchylającego interpretację indywidualną, chroniony jest przed skutkami jej wadliwości. Zyskuje więc swego rodzaju gwarancję, że zastosowanie się do interpretacji indywidualnej nie może mu szkodzić.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że samo w sobie wydanie urzędowej interpretacji nie kreuje dla wnioskodawcy żadnych uprawnień. Możliwość skorzystania z ochrony prawnej powstaje dopiero w przypadku zastosowania się do urzędowej interpretacji (por. R. Wiatrowisk, Wybrane aspekty sądowej kontroli indywidualnych interpretacji podatkowych, ZNSA nr 2/2010 str. 71, oraz cytowany w powyższym artykule wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 maja 2009 roku, II FSK 78/08). Wobec powyższego, nie jest możliwe wywodzenie z art. 134 p.p.s.a. uprawnienia sądu do jedynie częściowego uchylenia zaskarżonej interpretacji.

14. Wobec powyższego, stwierdzając, że zaskarżona interpretacja narusza przepisy prawa materialnego Sąd uchylił ją w trybie art. 146 p.p.s.a.

Sąd wskazuje jednocześnie, że podziela w całości stanowisko Ministra Finansów wyrażone w zaskarżonej interpretacji w tej części, w której organ wydający interpretację uznał stanowisko strony Skarżącej za prawidłowe to jest w części dotyczącej rozpoznania przychodu z tytułu dodatnich różnic kursowych w razie rzeczywistego rozliczenia transakcji w dniu dacie faktycznego otrzymania płatności oraz w części w której Minister Finansów uznał za prawidłowe stanowisko Skarżącej dotyczące możliwości uznania za koszt uzyskania przychodu premii wypłaconej brokerowi z dniem złożenia oświadczenia o rezygnacji z transakcji.

W konsekwencji, rozpoznając ponownie wniosek Skarżącej o udzielenie interpretacji Minister Finansów uwzględni stanowisko Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu co do daty rozpoznania przychodu w sytuacji nierzeczywistego rozliczenia transakcji oraz co do daty rozpoznania jako kosztu premii zapłaconej brokerowi w przypadku zrealizowania transakcji. W odniesieniu do pozostałych dwóch kwestii będących przedmiotem interpretacji (to jest rozpoznania przychodu z tytułu dodatnich różnic kursowych w dacie faktycznego otrzymania płatności w sytuacji rzeczywistego rozliczenia transakcji czyli w dniu 4stycznia 2010 roku oraz potrącenia kosztu zapłaconej brokerowi premii w dniu realizacji określonym w umowie w sytuacji rezygnacji z realizacji praw wynikających z opcji czyli w dniu 31 grudnia 2009 roku), Minister Finansów z uwagi na podzielenie przez Sąd jego stanowiska, podtrzyma stanowisko wyrażone w zaskarżonej interpretacji.

O zakresie w jakim zaskarżona interpretacja nie może być wykonana orzeczono stosownie do treści art. 152 p.p.s.a. Podstawą orzeczenia o kosztach postępowania był art. 200 p.p.s.a.