Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 358/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2008-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 1 lit. c, art. 5
journal: Dz.U. 2006 nr 25 poz 186
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Małgorzata Masternak-Kubiak, Sędziowie Sędzia NSA - Tadeusz Kuczyński (spr.), Sędzia NSA - Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Protokolant Krzysztof Caliński, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 3 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi E. i L. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. i L. L. od decyzji nr [...] z dnia [...] wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych w wysokości 180,00 zł - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98. poz. 1071 z późn. zm.) orzeczono o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia stwierdzono, że w dniu 1 kwietnia 2008r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wpłynął wniosek małżonków E. i L. L. o przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup gorących posiłków (dietetycznych) w kwietniu 2008r. w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" oraz specjalnego zasiłku celowego na zakup leków i dojazdów do specjalistycznych poradni mieszczących się w Wojewódzkim Szpitalu w L.

Działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L, Zastępca Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L decyzją nr [...] z dnia [...] przyznał E. i L. L. specjalny zasiłek celowy na pokrycie części kosztów leków w wysokości 180,00 zł i odmówił udzielenia pomocy w kwocie 208,53 zł z przeznaczeniem na zakup leków i dojazdu do placówki służby zdrowia.

Kolejną decyzją nr [...] z dnia [...], która jest przedmiotem niniejszego postępowania, przyznał natomiast małżonkom E. i L. L. świadczenie pieniężne na zakup artykułów żywnościowych w wysokości 180,00 zł.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podał, iż na podstawie przeprowadzonego w dniu 9 kwietnia 2008r. wywiadu środowiskowego ustalono, że

rodzina znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Dlatego też mając na uwadze stan faktyczny w jakim znajdują się małżonkowie, udzielono wsparcia w formie świadczenia pieniężnego.

Od powyższej decyzji E. i L. L. wnieśli odwołanie, w którym domagali, się przyznania świadczenia pieniężnego w wysokości miesięcznego kosztu posiłków w placówkach realizujących program wieloletni "Pomoc państwa zakresie dożywiania" przy uwzględnieniu dwóch osób w ich rodzinie. Wskazali, że we wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego podali, iż świadczenie to ma być przeznaczone na zakup posiłków dietetycznych, a nie na zakup artykułów żywnościowych, jak zostało to określone przez organ pomocy społecznej w osnowie podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślili, iż w uzasadnieniu decyzji brak jest informacji dotyczącej kalkulacji wysokości kosztów jednego gorącego posiłku, realizowanych przez placówki uczestniczące w programie wieloletnim "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Twierdzili, że powinni otrzymać świadczenie w wyższej kwocie, ponieważ w 2005r. decyzją nr [...] z dnia [...] - otrzymali pomoc w formie zasiłku celowego na zakup posiłków dla dwóch osób w kwocie 250,00 zł. Stąd też, w ich ocenie, uwzględniając podwyżki cen artykułów żywnościowych, energii elektrycznej, gazu, wody, itp. przyznane świadczenie powinno być znacznie wyższe od kwoty 250,00 zł. Podkreślają, iż w ich przypadku nie miała miejsca poprawa sytuacji materialnej.

Poza tym w odwołaniu decyzji małżonkowie kwestionują sytuację, w której na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego zgłosiło się dwóch pracowników socjalnych zarzucając, że w obowiązujących przepisach jest mowa, iż wywiad środowiskowy przeprowadza pracownik socjalny, a nie pracownicy socjalni. Podkreślili też, że na ich prośbę podczas wywiadu środowiskowego był obecny Przewodniczący Rady Miejskiej w L.

Jednocześnie w kolejnym piśmie z dnia 9 maja 2008r., przesłanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. małżonkowie wskazali, iż organ pomocy społecznej przesyłając komplet dokumentów związanych z postępowaniem odwoławczym, w piśmie nr [...] z dnia 6 maja 2008r. podał, iż decyzja została wydana w dniu [...]., zamiast [...] ponadto nie została podana również data złożenia przez nich odwołania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie akt i wniesionego odwołania ustaliło, co następuje.

Na gruncie ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz.U. z 2005r. Nr 267, poz. 2259) został ustanowiony program wieloletni "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" zwany dalej "Programem" - art. 1 ust. 1 ustawy. Stosownie do art. 2 ustawy, celem programu jest:

1) wsparcie gmin w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym w zakresie dożywiania dzieci oraz zapewnienia posiłku osobom z terenów objętych wysokim poziomem bezrobocia i ze środowisk wiejskich;

2) długofalowe działanie w zakresie poprawy stanu zdrowia dzieci i młodzieży poprzez ograniczanie zjawiska niedożywienia;

3) upowszechnianie zdrowego stylu żywienia;

4) poprawa poziomu życia osób i rodzin o niskich dochodach;

5) rozwój w gminach bazy żywieniowej, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb dzieci i młodzieży.

Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. c ustawy w ramach Programu, są realizowane działania dotyczące w szczególności zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o pomocy społecznej", w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym - w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.

Z kolei z art. 5 ust. 1 ustawy wynika, że pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

Z przepisu art. 7 ustawy wynika, że do udzielenia pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej,

dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Stąd też dla celów ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. należy odpowiednio stosować przepisy ustawy o pomocy społecznej między innymi dotyczące powodów, dla których udzielona jest pomoc społeczna (art. 7 ustawy), praw do świadczeń pieniężnych (art. 8 ust. 1 ustawy), czy też zasad przyznawania pomocy w formie zasiłku celowego. Materialnoprawną podstawę do przyznania zasiłku celowego stanowi art. 39 ustawy o pomocy społecznej, który w ust. 1 stwierdza, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Z analizy powołanych przepisów wynika, że zasiłek celowy może być przyznany osobie, która spełnia przesłankę dochodową określoną w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r., przy wystąpieniu co najmniej jednego z powodów określonych w art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy w tej formie.

Decyzje w przedmiocie zasiłku celowego przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Organ orzekający podejmuje decyzję w oparciu o zebrany materiał dowodowy w wyniku jego oceny, z uwzględnieniem możliwości Ośrodka Pomocy. Przy czym zarówno wyżej powołany art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, jak również inne przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" nie określają kryteriów jego ustalania. Wyznacznikami wysokości zasiłku celowego są więc z jednej strony sytuacja materialna wnioskodawcy i zakres jego potrzeb, zaś z drugiej strony, możliwości organu pomocy społecznej.

Przed podjęciem decyzji w przedmiotowej sprawie dwóch pracowników socjalnych w dniu 9 kwietnia 2008r. przeprowadziło aktualizację wywiadu środowiskowego. Podczas wywiadu obecny był Przewodniczący Rady Miejskiej w L., który na powyższą okoliczność został zaproszony przez małżonków. W trakcie wywiadu małżonkowie wskazali, iż oczekują przyznania świadczenia pieniężnego na zakup posiłków z programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Zostali wówczas poinformowani przez pracownika socjalnego, iż kalkulacja Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. w w/w sprawie nie uległa zmianie. Powyższe oczekiwania zostały przez oboje małżonków podpisane z jednoczesną adnotacją, że w wywiadzie uczestniczył na ich prośbę " ... M. B. -Przewodniczący Rady Miejskiej w L., ze względu na nierzetelne przeprowadzanie wywiadów przez niektóre pracownice socjalne i obecność przy wywiadzie dwóch pracownic MOPS - L ...".

W rodzinie występuje trudna sytuacja zdrowotna, gdyż E. L. jest osobą trwale niezdolną do pracy i z tego tytułu ma przyznane świadczenie rentowe. Z kolei żona strony ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Posiadane schorzenia wymagają stosowania przez małżonków odpowiednich diet. Powyższe potwierdzają zaświadczenia lekarskie wystawione przez lekarzy w dniu 23 sierpnia 2006r.

Źródłem utrzymania rodziny w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w marcu 2008r. był dochód w kwocie 843,30 zł, na który składał się dodatek mieszkaniowy w wysokości 155,82 zł oraz świadczenie rentowe w kwocie 687,48 zł. Dochód ten przekracza "kryterium dochodowe rodziny", o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 3 i stanowi 120% wymienionego kryterium (843,30 zł: (351 zł x 2 osoby).

Jak wynika z treści pisma Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. nr [...] z dnia 6 maja 2008r. (podanego do wiadomości małżonkom E. i L. L., którzy pismo to otrzymali w dniu 9 maja 2008r. pomimo faktu, że w piśmie tym omyłkowo w wierszu czwartym od dołu nie zostało wymienione ich nazwisko) organ pomocy społecznej na realizację zadań wynikających z ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" posiada łącznie na 2008r. środki finansowe w wysokości 1.234.400 zł. W skali miesiąca kwota ta kształtuje się w wysokości 102.866.67 zł. W kwietniu 2008r. ze środków tych na pokrycie kosztów posiłków dla dzieci, młodzieży, osób niepełnosprawnych oraz osób pozbawionych własnego źródła dochodu wydatkowana została kwota 57.033,90 zł. Natomiast na świadczenia pieniężne w postaci zasiłków celowych na zakup artykułów żywnościowych wydatkowana została kwota 45.210 zł.

W marcu 2008r. pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych została przyznana 197 osobom/rodzinom, a w kwietniu 2008r. wsparcie w tej formie otrzymało 219 osób/rodzin. Wysokość przyznanych świadczeń była zgodna z obowiązującą kalkulacją sporządzoną przez organ pomocy społecznej i z którą to małżonkowie zostali zapoznani w trakcie prowadzonego postępowania. Z akt sprawy wynika, iż już w dniu 9 stycznia 2008r. L. L. zapoznała się z kalkulacją świadczeń pieniężnych w postaci zasiłku celowego na zakup żywności lub posiłku, gdzie pisemnie w imieniu swoim i męża przedłożyła propozycje, w jaki sposób należy kalkulację sporządzić i jakie okoliczności przy jej sporządzeniu winny zostać uwzględnione. Mając na uwadze przedstawiony wyżej stan faktyczny sprawy, w świetle przytoczonych przepisów, należy uznać, wbrew twierdzeniom zawartym w odwołaniu, że organ pomocy społecznej dokonał prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego i wydał decyzję nie naruszającą przepisów prawa. Zakres uznania administracyjnego nie został przekroczony i nie stwierdzono cech dowolności w wydanym rozstrzygnięciu. Jak bowiem ustalono, przyznana kwota świadczenia pieniężnego w wysokości 180 zł jest zgodna z kalkulacją sporządzoną przez organ, która obowiązuje od stycznia 2008r. Zgodnie z tą kalkulacją, gdy w gospodarstwie rodzinnym przekroczone jest "kryterium dochodowe rodziny" i liczy ono dwie osoby, świadczenie przyznawane jest w kwocie 180 zł, przy czym przyznawane jest w postaci zasiłku celowego na zakup żywności lub posiłku. Stąd też podnoszony przez małżeństwo E. i L. L. w odwołaniu zaskarżonej decyzji zarzut, iż zostało przyznane im świadczenie pieniężne na zakup artykułów żywnościowych w kwocie 180 zł, a nie świadczenie pieniężne na "zakup posiłków dietetycznych" nie stanowi zdaniem Kolegium istotnej różnicy, gdyż z obowiązującej kalkulacji wynika, że w sytuacji małżonków wymienione świadczenie na zakup żywności, czy posiłku może być wyłącznie przyznane w tej samej kwocie, tj. 180 zł.

Organ pomocy społecznej ustalając kalkulację musiał uwzględnić środki finansowe będące w jego dyspozycji (które częściowo pochodzą z budżetu centralnego), jak również sytuację materialną innych osób (rodzin znajdujących się w podobnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i materialnej i oczekujących także na przyznanie świadczenia pieniężnego.

Faktem jest, iż małżonkowie L. ze względu na występującą niepełnosprawność i niski dochód wymagają wsparcia, gdyż ponoszą znaczne wydatki na zakup leków związanych z koniecznością kontynuacji leczenia. Dlatego też organ pomocy społecznej udziela stronom wsparcia, które ma charakter ciągły, i tak: w okresie od stycznia 2008r. do kwietnia 2008r. udzielono pomocy w formie świadczeń pieniężnych na łączną kwotę 720,00 zł oraz innych świadczeń z pomocy społecznej na kwotę 504,86 zł. Ponadto małżonkowie otrzymują dodatek mieszkaniowy w wysokości 155,82 zł miesięcznie. W kwietniu 2008r. małżonkowie L. otrzymali zatem pomoc w wysokości 515,82 zł (155,82 zł - dodatek mieszkaniowy, 180,00 zł - specjalny zasiłek celowy, 180,00 zł - świadczenie pieniężne).

W związku z powyższym, w ocenie składu orzekającego Kolegium, organ I instancji udzielając stronom wsparcia w wysokości 180,00 zł nie naruszył zakreślonego przepisami prawa granic uznania administracyjnego.

Ustosunkowując się zaś do zarzutu podnoszonego w odwołaniu zaskarżonej decyzji odnośnie przeprowadzania wywiadu środowiskowego przez dwóch pracowników socjalnych stwierdzić należy, iż wynikało to z faktu, iż strony zarzucały nierzetelność przeprowadzania tych wywiadów przez niektórych pracowników socjalnych. Stąd też decyzja Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., aby wywiad środowiskowy był przeprowadzony przez dwie osoby, które zagwarantują rzetelność w jego przeprowadzeniu pod względem merytorycznym, jak i formalnym. Zapewnią również, iż wszelkie oceny, czy też informacje nie zostaną zmienione, gdyż przy ich ustaleniach będzie uczestniczyć więcej osób.

Jeżeli chodzi o pismo stron z dnia 9 maja 2008r., wskazujące na nieprawidłowości zawarte w piśmie organu pomocy społecznej nr [...] z dnia 6 maja 2008r. to wymienione uchybienia nie mają wpływu na podjęte rozstrzygnięcie, ponieważ:

- decyzja nr [...] została wydana 24 kwietnia 2008 r., potwierdza to data podana na decyzji. Z tą też datą została ona doręczona L. L. Błędne podanie przez organ w treści pisma przesyłającego do Kolegium komplet dokumentów w sprawie daty 12 kwietnia 2008r. jest oczywistą omyłką;

- na odwołaniu znajduje się prezentata wpływu tego pisma, z której treści wynika, że wpłynęło ono dnia 29 kwietnia 2008r.;

- w treści wymienionego pisma, organ przedstawił informacje dotyczącą wysokości środków finansowych przeznaczonych na realizację programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", rozdziału tych środków oraz liczby osób rodzin, którym świadczenie przyznano w marcu i kwietniu 2008r. Ponadto pismo to zawiera informację odnośnie wysokości wsparcia, jakie udzielono małżonkom E. i L. L. w bieżącym roku oraz informacje, że małżonkowie zostali zapoznani z obowiązującą kalkulacją w trakcie prowadzonego postępowania. Dlatego też pominięcie nazwiska "L." w pozycji "do wiadomości" gdzie podano: Państwo E. i L. ul. [...] nr [...] m [...], miasto L., stanowi niewielkie uchybienie zwłaszcza, że skarżący pismo to otrzymali w dniu 9 maja 2008r. a następnie przesłali je jako dowód do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L.

Na marginesie Kolegium zauważyło, iż poprawa sytuacji materialnej rodziny może nastąpić z chwilą podjęcia zatrudnienia przez L. L., która zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 11 stycznia 2007r. została zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Zgodnie ze wskazaniami Zespołu, może wykonywać lekką pracę. Dlatego też, winna wykazać własną inicjatywę w poszukiwaniu pracy, a nie tylko oczekiwać na przedłożenie ofert pracy przez Powiatowy Urząd Pracy w L. Należy zauważyć, że na rynku pracy występują oferty pracy skierowane do osób posiadających orzeczony stopień niepełnosprawności, a pracodawcy z tytułu zatrudnienia ich otrzymują ulgi oraz dofinansowanie z Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych. Z tego też względu są oni atrakcyjni na rynku pracy i skorzystanie z takiej możliwości daje szansę na poprawę sytuacji materialnej osoby podejmującej zatrudnienie. Dlatego poprawa sytuacji finansowej małżonków L. może nastąpić w efekcie podjęcia pracy nawet krótkookresowej przez L. L.

Nie może być tak, aby przerzucać obowiązek zaspokajania potrzeb na organ pomocy społecznej i przyznaną formę pomocy traktować jako stałe źródło dochodu, które z okresu na okres ma być coraz wyższe, a ze swej strony nie czynić starań w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej.

W skardze do sądu administracyjnego na wskazaną decyzję małżonkowie E. i L. L. wnieśli o jej uchylenie w całości. Wskazali, że przyznane świadczenie pieniężne w kwocie 180,00 zł jest zbyt niskie w stosunku do ich sytuacji finansowej oraz zdrowotnej. Oboje są osobami niepełnosprawnymi i ich jedynym źródłem utrzymania jest renta wypadkowa w kwocie 686,48 zł pobierana przez E. L., który ma przeciwwskazania do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Natomiast L. L. ma orzeczony lekki stopień niepełnosprawności i jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. Małżonkowie podają, iż przyznane świadczenie pieniężne w wysokości 180,00 zł w stosunku do przyznanego świadczenia decyzją nr [...] z dnia [...] jest zbyt niskie, gdyż wówczas została im przyznana kwota 286,00 zł, a nie kwota 250,00 zł wskazana przez SKO w zaskarżonej decyzji. Podkreślili, że kwotę 286,00 zł stanowił iloczyn ceny obiadu określonej w placówce realizującej dożywianie osób dorosłych w ramach "Programu", tj. 5,50 zł oraz ilości dni w grudniu 2005r. (bez niedziel i świąt), tj. 26 dni i ilości osób, tj. 2 osoby. Dlatego też domagają się, aby wysokość otrzymanego świadczenia wynikała z kalkulacji ceny obiadu w placówkach realizujących dożywianie w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Zarzucili, iż w uzasadnieniu decyzji nie wykazano kosztu jednego posiłku i nie udowodniono, że przyznane świadczenie pieniężne na zakup artykułów żywnościowych jest zgodne z kalkulacją Ośrodka obowiązującą od dnia 1 stycznia 2008r.

Podnieśli, że przyznana pomoc w formie dodatku mieszkaniowego w wysokości 155,82 zł nie stanowi dochodu rodziny i nie powinna też być wliczona do tegoż dochodu, gdyż jest ona przekazywana bezpośrednio na konto Gminy Miejskiej L. Poza tym według ich oceny kryterium dochodowe dla rodziny dwuosobowej wynosi kwotę 1053 zł - 351 zł x 2 osoby x 150%. Stąd też wskazanie przez organ w uzasadnieniu decyzji, że dochód rodziny przekracza "kryterium dochodowe rodziny" jest chybione, gdyż nie przekracza on kwoty 1053 zł i dlatego też podanie, że zgodnie z kalkulacją, gdy w gospodarstwie rodzinnym przekroczone jest "kryterium dochodowe rodziny" i liczy ono dwie osoby, świadczenie przyznawane jest w kwocie 180,00 zł nie znajduje uzasadnienia. Poza tym z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, kto ustala kalkulacje świadczeń pieniężnych w postaci zasiłku celowego na zakup żywności, jakie wskaźniki matematyczne o tym decydują i jaka postawa prawna decyduje o przyznaniu pomocy w określonej wysokości i czy ustawa o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" określa te wskaźniki matematyczne. Małżonkowie podkreślali że ubiegali się o przyznanie pomocy na zakup posiłków dietetycznych, zaś przyznano im pomoc na zakup artykułów żywnościowych, co w ich ocenie nie jest tożsame. Nie udzielono im także informacji, iż wysokość przyznanej pomocy jest zgodna z kalkulacją Ośrodka, obowiązującą od 1 stycznia 2008r. Jednocześnie małżonkowie E. i L. L. uważają, że przeprowadzanie wywiadu środowiskowego przez dwóch pracowników socjalnych jest niezgodne z obowiązującymi przepisami a osoby te nie chciały opuścić ich mieszkania i nie wszystkie okazywały legitymację pracownika socjalnego. Dlatego też złożyli skargę do Prokuratury Rejonowej w L.

Ponadto pracownicy socjalni, bez zgody skarżących, udali się z ich receptami do apteki, aby uzyskać informacje odnośnie zamienników leków, czym naruszyli, zdaniem małżonków, ustawę o ochronie danych osobowych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o jej oddalenie, powtarzając swoją wcześniejszą argumentację. Odpowiadając na zarzuty skargi stwierdzono, że pojęcie dochodu na użytek ustawy o pomocy społecznej określa art. 8 ust. 3 ustawy. Za dochód w rozumieniu tego przepisu uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszona o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Zgodnie z ust. 4 tego artykułu do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007r.

Jeszcze raz przypomniano, jakie zasady rządzą przyznawaniem rozważanego świadczenia, na podstawie czego przeprowadza się stosowną kalkulację oraz jakie są w tym zakresie możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (co zostało poparte stosownymi danymi liczbowymi).

Stąd domaganie się skarżących, aby w uzasadnieniu decyzji podawać, kto opracowuje kalkulacje przyznawania świadczeń pieniężnych, jakie wskaźniki matematyczne o tym decydują lub jaki jest koszt jednego posiłku, nie znajduje uzasadnienia. Bowiem na realizację "Programu" organ posiada środki własne i otrzymuje częściowo środki finansowe z Budżetu Państwa. Różne są też sytuacje osób i rodzin ubiegających się o udzielenie wsparcia w tej formie. Dlatego też na pokrycie kosztów posiłków dla dzieci, młodzieży, czy też osób pozbawionych własnego źródła dochodu zostaje przeznaczona wyższa kwota świadczenia niż na osobę, która posiada ten dochód. W zakresie realizacji "Programu" organ składa kwartalną informację, którą przekazuje do wojewody. Informacja ta, zgodnie z § 11 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006r. (Dz.U. Nr 25, poz. 186) w sprawie realizacji programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", uwzględnia szczegółowe dane, między innymi liczbę posiłków, koszt posiłków, średni koszt jednego posiłku, itp. Nie znaczy to, iż w takiej wysokości pomoc ma otrzymać każdy ubiegający się o przyznanie świadczenia z uwzględnieniem dni kalendarzowych w miesiącu i liczbą osób w rodzinie. Jako nie mający wpływu na wysokość przyznanej skarżącym pomocy ma fakt przyznania im w grudniu 2005r. pomocy w kwocie 286 zł (a nie jak błędnie wskazało Kolegium w kwocie 250,00 zł), gdyż w tym okresie być może organ posiadał wyższe środki finansowe na realizację "Programu", a o przyznanie wymienionego świadczenia ubiegała się mniejsza liczba wnioskodawców.

Jak wcześniej wskazano, ustawodawca w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej zdefiniował pojęcie dochodu i zasady jego pomniejszania. Natomiast w ust. 4 tego artykułu podał, co nie wlicza się do dochodu. Wśród wymienionych tam świadczeń, ustawodawca nie wymienił dodatku mieszkaniowego. Stąd wniosek, że dodatek mieszkaniowy w kwocie 155,82 zł winien być wliczony do dochodu rodziny.

Z treści art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" wynika, że pomoc w zakresie dożywiania" może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 i 2 ustawy p pomocy społecznej.

W przypadku rodziny skarżących dochód na osobę w rodzinie stanowi kwota 421,65 zł (843,30 zł : 2 osoby), która przekracza "kryterium dochodowe na osobę w rodzinie" wymienione w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, tj. kwotę 351 zł. Jednakże ustawodawca w art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy umożliwił organowi pomocy społecznej udzielanie wsparcia w formie świadczenia pieniężnego w sytuacji, gdy dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego. Nie oznacza to, iż kryterium rodziny liczącej dwie osoby wynosi 1053 zł, co podkreślają małżonkowie w skardze, gdyż "kryterium dochodowe rodziny" o takiej strukturze nadal wynosi kwotę 702 zł (2 osoby x 351 zł).

Kolejny zarzut podnoszony przez małżonków dotyczy faktu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez dwóch pracowników socjalnych. W związku z zarzutami E. i L. L., iż wywiady środowiskowe przeprowadzane przez pracowników są nierzetelne, Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. podjął decyzję, aby w wywiadzie środowiskowym uczestniczył drugi pracownik socjalny. Okoliczność ta ma zapewnić, że uzyskane informacje będą informacjami rzetelnymi i nie zostaną zmienione. Nadto zagwarantują wiarygodność i zapewnią większy profesjonalizm przy jego przeprowadzaniu. Niestety działania te nie przyniosły efektów, gdyż małżonkowie w dniu 2 czerwca 2008r. złożyli skargę do Prokuratury Rejonowej w L., w której między innymi zarzucają, że wbrew ich woli większa liczba osób zdobyła o nich informację, czym została ograniczona ich wolność.

Odnosząc się do kwestii ewentualnego podjęcia pracy przez L. L. w ramach miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych, stwierdzić należy, iż nie jest uzasadnione stwierdzenie skarżących, że na rynku pracy "atrakcyjne są wyłącznie osoby niepełnosprawne z wyższym wykształceniem." Nie jest również zasadne twierdzenie skarżących, iż oferty pracy, które dotychczas otrzymywała L. L. były ofertami nieaktualnymi. Powiatowy Urząd Pracy w L. pismami z dnia 27 marca 2007r. nr [...] i 6 czerwca 2007r. nr [...], udzielił organowi pomocy społecznej informacji odnośnie przedłożonych L. L. propozycji zatrudnienia lub uczestnictwa w organizowanych kursach od 1 stycznia 2007r., i tak:

- 29 stycznia 2007r. otrzymała skierowanie do firmy "S." na stanowisko pracownika biurowego, oferta nieaktualna;

- 12 lutego 2007r. skierowanie na przygotowanie zawodowe do firmy "S." na stanowisko kontrolera, nie została zatrudniona przez pracodawcę;

- 21 marca 2007r. przedłożono informację o możliwości wykonywania prac społecznie użytecznych w Przedszkolu Miejskim Nr 2 w L., jako pomoc nauczycielki. Zatrudnienia nie podjęła ze względu na oświadczenie o braku predyspozycji do pracy z dziećmi niepełnosprawnymi;

- 21 marca 2007r. otrzymała propozycję do odbycia przygotowania w miejscu pracy na stanowisku specjalisty ds. handlowych w firmie "S". Propozycji tej nie przyjęła z uwagi na nieznajomość branży budowlanej;

- 11 maja 2007r. poinformowano ją o organizowanym kursie na stanowisku "sprzedawca z obsługą kasy fiskalnej", którego jednym z kryteriów uczestnictwa i zakwalifikowania do udziału w nim była gotowość do podjęcia pracy w handlu. Strona wówczas wykazała zainteresowanie udziałem w kursie, który miał się odbyć w drugim półroczu 2007r.

W kolejnym piśmie z dnia 4 lipca 2008r. Nr [...] Powiatowy Urząd Pracy w L. wskazał, że L. L. będąc osobą bezrobotną może korzystać ze wszystkich ofert pracy oraz z refundowanych form pomocy, takich jak: przygotowanie zawodowe; prace interwencyjne; doposażenie stanowiska pracy; refundacja składki ZUS; szkolenie indywidualne; dotacje na rozpoczęcie działalności gospodarczej.

W trakcie prowadzonego postępowania ustalono, iż L. L. pozostaje bez zatrudnienia 18 lat, gdyż ostatnie jej zatrudnienie obejmuje okres 2 listopada 1989r. do 31 lipca 1990r. Posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem do wykonywania pracy lekkiej.

Z treści informacji jaką L. L. podała w dniu 23 maja 2007r. w uzgodnieniach odnośnie zakresu współpracy z pracownikiem socjalnym wynika, że strona ma nadzieję uzyskania pracy satysfakcjonującej ją w obrębie miejsca zamieszkania, gdyż "ma ochotną wolę, która zasługuje na uznanie, lecz brak wykonania jej nie wynika z jej winy." Podkreśla, iż złożyła skargę do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej - Biuro Osób Niepełnosprawnych, skąd otrzymała odpowiedź, że urząd pracy nie jest zobowiązany zagwarantować bezrobotnemu pracę oraz został jej przesłany wykaz wszystkich jednostek upoważnionych do prowadzenia pośrednictwa pracy na terenie województwa d.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L nie może odnieść się do zarzutów postawionych przez skarżących, a dotyczących decyzji Nr [...] z dnia [...] w sprawie przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie części kosztów leków w wysokości 180,00 zł, bowiem od decyzji tej nie zostało wniesione odwołanie, a tym samym nie była ona weryfikowana w trybie odwoławczym.

Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej).

Natomiast z treści art. 3 ust. 4 ustawy wynika, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zatem pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspieranie osób w dążeniu do poprawy ich sytuacji życiowych, nie zaś zastępować te działania. Faktem jest, iż małżonkowie E. i L. L. ze względu na niepełnosprawność i niski dochód wymagają wsparcia. Dlatego też pomoc jaką otrzymują ze strony organu I instancji ma charakter ciągły. W okresie od stycznia 2008r. do kwietnia 2008r. udzielono im pomocy w formie świadczeń pieniężnych na łączną kwotę 720,00 zł oraz w innych formach na kwotę 504,86 zł. Poza tym otrzymują dodatek mieszkaniowy w wysokości 155,82 zł miesięcznie. W kwietniu 2008r. przyznano im świadczenia w różnych formach w wysokości 515,82 zł (155,82 zł -dodatek mieszkaniowy, 180,00 zł - specjalny zasiłek celowy, 180,00 zł - świadczenie pieniężne).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zim.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art. 1 § 2 tej ustawy).

Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne ( art 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w tym także na decyzje wydawane przez w samorządowe kolegia odwoławcze.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej, uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy ( art. 145 § 1 pkt 1 lit, a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit, b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia była decyzja przyznająca skarżącym pomoc finansową na dożywianie w miesiącu kwietniu 2008 r. w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", przewidzianego w powołanej na wstępie ustawie z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania". Zgodnie z art. 3 i art. 5 tej ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód nie przekracza 150% kryterium dochodu określonego w ustawie o pomocy społecznej. Stosownie do art. 7 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. do udzielania pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

W tej sytuacji należało wziąć pod uwagę zasady określone w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, z których wynika, że rozmiar świadczenia powinien być odpowiedni do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a także do możliwości pomocy społecznej.

W niniejszej sprawie miesięczny dochód skarżącego mieści się w kryterium ustalonym w ustawie z dnia 29 grudnia 2005 r., co uprawnia go do przyznania pomocy na dożywianie (wsparcie w formie świadczenia pieniężnego, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. jest możliwe w sytuacji, gdy dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego). Organ również prawidłowo skonstatował, że ustawodawca w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej zdefiniował pojęcie dochodu i zasady jego pomniejszania. Wśród wymienionych tam świadczeń, nie wymienia się dodatku mieszkaniowego. Oznacza to, że dodatek mieszkaniowy w kwocie 155,82 zł winien być wliczony do dochodu rodziny.

Trzeba do tego mieć na względzie, jak trafnie stwierdza organ, że decyzje w przedmiocie przyznania świadczenia opierają się na uznaniu administracyjnym. Okoliczność ta sprawia, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia i to w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów regulujących tryb przyznania rozważanego świadczenia wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007, sygn. akt I OSK 1464/06). Działanie organów pomocy i społecznej mieszczące się w granicach uznania zostało należycie umotywowane w tym przypadku. Jeśli organ, dokonując oceny wszystkich okoliczności sprawy, do czego zobowiązuje go art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., uznał, że sytuacja bytowa i finansowa skarżącego uzasadniała przyznanie mu pomocy w kwocie 180 zł w miesiącu kwietniu 2008 r., to wobec wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji motywów tego rozstrzygnięcia nie można uznać, że decyzja ta narusza prawo W ocenie Sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dostatecznie wyjaśniono motywy podjętego rozstrzygnięcia, wskazując, że organy pomocy społecznej dysponując określonymi środkami finansowymi muszą dokonywać wyboru rozstrzygnięcia, mając na względzie potrzeby wnioskującego i cel pomocy, ale także potrzeby wszystkich ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Przedstawiono przy tym niezbędne zestawienia i wyliczenia sum.

Trudno również byłoby utrzymywać, że wadliwość decyzji może zależeć od liczby pracowników socjalnych uczestniczących w przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. W przedmiotowej sprawie wywiad przeprowadzało dwóch pracowników, zaś organ wyjaśnił pośród powyższego stanu rzeczy. Należy również zgodzić się z organem, że przepisy nie wymagają, by w uzasadnieniu (uznaniowych) decyzji podawać, kto opracowuje kalkulacje świadczeń pieniężnych, jakie wskaźniki matematyczne stanowią podstawę wyliczeń, jaki jest koszt jednego posiłku, itp., zwłaszcza że stosowne informacje w tym zakresie zawiera zestawienie przedstawione kwartalnie wojewodzie. Wpływu na prawidłowość decyzji nie ma także fakt, iż uprzednio przyznane świadczenie na przedmiotowy cel było wyższe (organ wyjaśnił, skąd może wynikać różnica), jak i ewentualne pomyłki pisarskie, które mogły przydarzyć się w pismach procesowych, zwłaszcza jeżeli w najmniejszym stopniu nie miały one merytorycznego znaczenia.

Należy również zgodzić się z organem, że określenie, iż świadczenie przyznano na zakup "artykułów żywnościowych", a nie na zakup "posiłków dietetycznych" nie ma prawotwórczego znaczenia w sprawie.

Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Natomiast z treści art. 3 ust. 4 ustawy wynika. że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zatem pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspieranie osób w dążeniu do poprawy ich sytuacji życiowych, nie zaś zastępować te działania. Zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia świadczenie, o którym mowa w ustawie z 29 grudnia 1995r. Wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej, co podkreśla orzecznictwo, nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania.

W tym kontekście należy zgodzić się z konstatacją organu o potrzebie większego zaangażowania się L. L. w poszukiwaniu pomocy, co powinno poprawić sytuację materialną rodziny i uniezależnić ją od stałego korzystania z pomocy społecznej. Z akt sprawy wynika, że L. L. pozostaje bez zatrudnienia od 18 lat, ostatnie jej zatrudnienie obejmuje okres: 2 listopada 1989r. do 31 lipca 1990r. Posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem do wykonywania pracy lekkiej. Wynika z nich ponadto, że urząd pracy poinformował ją o możliwości korzystania z proponowanych ofert pracy oraz refundowanych form pomocy przewidzianych w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Uwzględniając powyższe, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia zarzutów skargi, wobec czego na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.