Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2673/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Dominik Więckowski po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 2361/19 w sprawie ze skargi B. U. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 marca 2020 r., IV SA/Wa 2361/19 oddalił skargę B. U. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Z zachowanej części I i II księgi hipotecznej Z. lit. A powiatu p. wynika, że w 1937 r. wydzielono 42.2237 ha z dóbr ziemskich Z. lit. A do oddzielnej księgi hipotecznej pod nazwą Z. lit. A kol nr 1. Księga hipoteczna Z. lit. A obejmowała nieruchomość o powierzchni 148,6965 ha. Z działu II, dotyczącego zapisów prawa własności wynika, że "A. K. kupił od Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w W. całe uregulowane w tej księdze dobra za sumę pięćdziesiąt siedem tysięcy trzy złote 28 groszy, na jego imię przepisano tytuł własności na zasadzie aktu zeznanego 20 lipca 1937 r. nr rep. [...] przed Z. Z., notariuszem w W.". A. K. był wyłącznym właścicielem całego majątku Z. lit. A od dnia jego zakupu 20 lipca 1937 r. od Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego w W., do dnia jego przejścia z mocy prawa na własność Skarbu Państwa, tj. do 13 września 1944 r. Jednocześnie ustalono, że nieformalną umową zawartą pomiędzy L.K., A. K. i A. K. w dniu 20 lipca 1937 r. dokonano pieniężnych rozrachunków rodzinnych i podziału gruntów Z. lit. A "w odniesieniu do sporządzonych przy tym jednocześnie aktów kupna-sprzedaży tegoż majątku w podziale na Z.lit. A i Z.j lit. A kol. nr 1 (repertorium nr 2714/37 i repertorium 2715/37, sporządzonych u notariusza Z. Z. w W.)". W umowie tej zawarto informację, że A. K. nabył część majątku zwaną Z. lit. A kol. nr 1 o powierzchni około 42,22 ha "w imieniu własnym i na rzecz córek G. i B.", zaś A. K. drugą część tego majątku (ok. 148,69 ha) zwaną Z.j lit. A "w imieniu własnym oraz na rzecz rodzeństwa: N., L., S., J., A. i S.". W umowie wskazano ponadto, że "ponieważ A. i A.K. nie mieli pieniędzy na opłatę notarialnych zapisów podziałowo-parcelacyjnych, jakich wymagały zobowiązania L. K., wobec tego sporządzone zostały notarialne akty kupna-sprzedaży majątku Z., w podziale na Z. lit. A – A. K. i Z. lit. A kol nr 1 i – A. K., oraz spisano niniejszą umowę parcelacyjno-rozrachunkową, jako prawomocny aneks ww. aktów". W ostatnim punkcie umowy zawarto informację o terminie na wykonanie jej postanowień (m in. oszacowanie działek, spłaty różnic ich wartości), po którym "członkowie zespołu" automatycznie wchodzili w stan posiadania działek przypisanych umową oraz, że umowa ta stanowiła dopiero podstawę prawną do regulacji nowych tytułów hipotecznych. Nowe wpisy własnościowe miały być dokonane dopiero w późniejszym terminie. Z umowy wynikało także, że pieniądze na opłaty wpisów własnościowych miały pochodzić z wyrębu reszty lasu sosnowego na działkach nr 1 i nr 2. Umowa została sporządzona w zwykłej formie pisemnej.

W sprawie ustalono nadto, że orzeczeniem Prezydium Warszawskiej Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 22 kwietnia 1952 r. uznano, że część nieruchomości ziemskiej Z. (Z.) lit. A o powierzchni około 152,13 ha, położonej na terenie gminy D. powiatu p., stanowiącej własność A. K. podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.1945.3.13 ze zm.), dalej jako "dekret o reformie rolnej", z uwagi na przekroczenie normy obszarowej 100 ha. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że A. K. nabył na własność nieruchomość aktem notarialnym, sporządzonym przez notariusza Z. Z. w W. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa z dnia 28 maja 1953 r. W sporządzonym 27 kwietnia 1952 r. protokole przejęcia na cele reformy majątku Z. lit. A podano powierzchnię 152,35 ha, na który składało się 58,50 ha gruntów ornych, 6 ha łąk jednokośnych, 22,50 ha pastwisk, 51,35 ha lasu i 14 ha nieużytków. W sprawozdaniu z 7 marca 1960 r. z ustalenia stanu prawnego i faktycznego nieruchomości rolnej Z. lit. A odnotowano, że większość powierzchni tej nieruchomości "została nadal w użytkowaniu rodziny K., tj. A. i E. małż. C., J. i L. małż. P., B. i J.małż. G., N. i B. małż. U. i M. K.". W okresie od 13 września 1944 r. do 16 października 1961 r. nieruchomość Z.lit. A w całości należała do Skarbu Państwa. Skarb Państwa nie przejął w 1944 r. fizycznie majątku Z.lit. A.

Dalej wskazano, że decyzją z dnia 16 października 1961 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. uznało za właścicieli gruntów z nieruchomości Z. lit. A spadkobierców A.C. – L. i J. P., M. K., S. K., B. i N. U., a także odmówiło uznania za właścicieli gruntów A. K. i L. K.. Podstawą wydania powyższej decyzji był art. 6 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U.1959.14.78 ze zm.).

A. K. zmarł 30 marca 1990 r. Spadek po nim nabyli: żona S.K. oraz dzieci: J. A. K., M. T. K., B. J. B. i M.K., co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego Gdańsk – Północ w Gdańsku z dnia 18 lipca 2013 r., XIII Ns 14/13. Spadek po S. K. zmarłej 30 września 2005 r. nabyły dzieci: J. A. K.i, M. T. K., B. J. B. i M. K.K. Po zmarłym 14 stycznia 2013 r. J. A. K. spadek nabyły dzieci: A. M. S. z d. K. oraz J. A. K., co zostało stwierdzone postanowieniem Sądu Rejonowego w Kościerzynie z dnia 12 lutego 2015 r., I Ns 263/15.

Wnioskiem z 8 lipca 2017 r. B. U., działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik T. U., A. P., G. C., M. W., P. U., K. B., K. K., J. K., B. K., E. W., P.R., B. K., M. K., B. B., M. K., Al. S. i M. K. wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 22 kwietnia 1952 r. jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. pismem z 16 sierpnia 2017 r. przekazało powyższy wniosek zgodnie z właściwością Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który pismem z 21 września 2017 r. zawiadomił strony, że przedmiotem postępowania będzie także decyzja wydana w postępowaniu odwoławczym, tj. orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia 28 maja 1953 r. Następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2018 r. umorzył postępowanie w części, w jakiej było prowadzone w stosunku do B. U., J. P., T. U., A. P., G. C., M. W., P. U., K. B., K. K., J. K., B. K., E.W., P. R., B. K. i M. K.oraz po rozpatrzeniu wniosku M.K., B.B., M.K. i A. S. odmówił stwierdzenia nieważności orzeczeń Prezydium Warszawskiej Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 22 kwietnia 1952 r. i Ministra Rolnictwa z dnia 28 maja 1953 r.

B. U., działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik J. P., T. U., A. P., G. C., M. W., P. U., K. B., K. K., J. K., B. K., E.W., P.R., B. K., M. K., B. B., M.K., A.S.i M.K. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2018 r. Organ ustalił, że wyłącznym właścicielem nieruchomości Z. lit. A był A. K., a zatem z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń z 1952 r. i 1953 r. mogą wystąpić wyłącznie jego następcy prawni. Minister stanął na stanowisku, że wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1952 r. i orzeczenia z 1953 r. podlega merytorycznemu rozpatrzeniu w zakresie, w jakim został złożony w imieniu spadkobierców A. K., tj. w imieniu M. K., B. B., M.K. i A. S.. Osobom tym przysługuje przymiot strony postępowania. Jednocześnie Minister uznał, że inne osoby prawne i osoby fizyczne będące obecnymi właścicielami i użytkownikami wieczystymi nieruchomości nie mają przymiotu strony, ponieważ ich prawa są niewzruszalne na skutek działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Odnosząc się natomiast do wniosku o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń Minister stwierdził, że sporna nieruchomość należała w całości wyłącznie do A. K., a jej powierzchnia ogólna przekraczała 100 ha. W związku z tym podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

B. U. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 sierpnia 2019 r. Skarżący podniósł, że umowa zawarta 20 maja 1945 r. jest skuteczna, tak jak skuteczny jest podział nieruchomości dokonany przez właścicieli A. i M. K., rodziców dla dzieci, bez wskazywania na pierwszy zapis oddzielny na każde 16,52 ha. Umową dzierżawną zawartą 20 maja 1945 r. A. i L. K. zrzekli się wszelkich praw własności do nieruchomości o nazwie Z.Lit. A, co powtórzyli w umowie z 7 lipca 1958 r., w której oświadczyli, że swoje prawo własności bez jakichkolwiek świadczeń przenoszą na rodzinę: L. K. dla N. i B.U., A. K. dla J. i L. P. oraz dla A. i E. C.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę przywołanym na wstępie wyrokiem z dnia 13 marca 2020 r. wskazał, że w niniejszej sprawie organ prawidłowo uznał, opierając się na treści wyciągu z księgi hipotecznej dóbr ziemskich Z. lit. A oraz umowy z dnia 20 lipca 1937 r. o dokonaniu pieniężnych rozrachunków rodzinnych i podziale gruntów Z. lit. A, że skarżący B. U.oraz J. P., T. U., A. P., G. C., M.W., P. U., K. B., K. K., J. K., B. K., E.W., P. .R, B. K. i M.K. nie wykazali, że przysługuje im przymiot strony w postępowaniu nieważnościowym, a więc legitymacja do domagania się rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń z 1952 r. oraz z 1953 r., uznających, że część nieruchomości ziemskiej Z. (Z.) lit. A o powierzchni około 152,13 ha, stanowiącej własność A. K. podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Sąd I instancji podkreślił, że podziela stanowisko Ministra, iż członkowie rodziny K. wskazani w umowie z 20 lipca 1937 r. nie stawali się współwłaścicielami nieruchomości stanowiących dobra ziemskie Z. lit. A. Umowa z 20 lipca 1937 r. została zawarta w zwykłej formie pisemnej, a co za tym idzie dokonany na jej podstawie podział nie mógł skutecznie przenieść prawa własności, albowiem zgodnie z art. 82 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. Prawo o notariacie (Dz.U.1933.84.609 ze zm.), umowy o przejście, ograniczenie lub obciążenie prawa własności do nieruchomości powinny być pod nieważnością samej umowy sporządzane w formie aktu notarialnego. Treść nieformalnej umowy zawartej pomiędzy L. K., A. K. i A. K. wskazuje, że stanowiła ona nieformalne, wstępne ustalania pomiędzy członkami rodziny w zakresie przyszłego podziału nieruchomości ziemskiej. Dopiero po dokonaniu czynności urzędowych przed notariuszem w księdze hipotecznej miały zostać ujawnione prawa właścicielskie poszczególnych członków rodziny. Sąd I instancji podkreślił, że w oparciu o zachowaną dokumentację nieruchomości prawidłowo zostało ustalone w toku postępowania, że wyłącznym właścicielem nieruchomości Z.lit. A był A. K., a zatem wyłącznie jego spadkobiercy mogli wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń z 1952 i 1953 r. stwierdzających podpadanie tej nieruchomości ziemskiej pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Podkreślono nadto, że uczestnicy postępowania mając taką możliwość nie przedstawili – niebędących dotychczas w dyspozycji organu – archiwalnych dokumentów, które podważyłyby ustalenia organu co do ówczesnych praw właścicielskich nieruchomości przejętej na cele reformy rolnej. W takiej sytuacji słusznie organ uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności ww. orzeczeń z 1952 r. i 1953 r. Nieruchomość ziemska Z. lit. A należała w całości i wyłącznie do A. K. Oznacza to, że podane w dokumentach wartości dotyczące powierzchni ogólnej majątku Z.lit. A, dotyczą jednej nieruchomości o uregulowanym, jednolitym statusie właścicielskim. Pomimo rozbieżnych wielkości nieruchomości ujawnionych w poszczególnych dokumentach archiwalnych, obszar nieruchomości za każdym razem zdecydowanie przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, co stanowiło normę dla województwa warszawskiego przewidzianą przez dekret o reformie rolnej. Jednocześnie Sąd I instancji zauważył, że skarżący w toku postępowania nie kwestionował, że przejęte na rzecz Skarbu Państwa grunty stanowiły nieruchomość ziemską.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł B. U., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenia:

- art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2002.153.1269 ze zm.), dalej jako "p.u.s.a", w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji i oddalenie skargi, pomimo że skarżący miał interes prawny na zasadzie art. 28 k.p.a. oraz w toku postępowania administracyjnego nie odniesiono się do kryteriów pozwalających na obiektywną ocenę sytuacji faktycznej i prawnej; w szczególności nie dokonano oceny sytuacji obowiązujących przepisów na danym zaborze w okresie międzywojennym, a tylko dogłębna analiza stanu faktycznego i weryfikacja stanu prawnego przez sąd w kontekście obowiązujących przepisów prawa mogłaby prowadzić do ustalenia, czy zachodzą albo przynajmniej mogą zachodzić podstawy do wydania decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;

- § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (Dz.U.1945.10.51 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie ziemskie", w zw. z art. 2 ust. 1 lit e) i art. 2 ust. 2 dekretu o reformie rolnej przez ich błędne zastosowanie i błędną wykładnie oraz uznanie, że sporna nieruchomość podpadała pod działanie dekretu oraz ze umowa z dnia 20 lipca 1937 r. o podziale nieruchomości nie była ważna;

- art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej przez jego błędną wykładnię i uznanie, że nieruchomość podpadała działanie dekretu oraz ze umowa z dnia 20 lipca 1937 r. o podziale nieruchomości nie była ważna;

- art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. przez jego niezastosowanie i nieuznanie, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji doszło do rażącego naruszenia prawa, pomimo że w skarżonym orzeczeniu błędnie ustalono, że nieruchomość podlega działaniu dekretu oraz ze umowa z dnia 20 lipca 1937 r. o podziale nieruchomości nie była ważna;

- naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. wobec braku uchylenia zaskarżonej decyzji mimo wykazania przez skarżących naruszenia takich przepisów prawa materialnego;

- art. 21 ust. 1 i 2 w zw. z art 2 Konstytucji RP w związku z zasadą VI rekomendacji Nr 84/5 Komitetu Ministrów Rady Europy z dnia 18 września 1984 r. dotyczącej odpowiedzialności władzy publicznej, oraz w z zw. z art. 41 ust. 3 Karty Podstawowych Praw Unii Europejskiej przez formalizm w wykładni przepisów prawa i ograniczanie się wyłącznie do wykładni językowej, gramatycznej bez uwzględnienia wykładni systemowej, funkcjonalnej oraz zasadami współżycia społecznego co jest sprzeczne z regułami państwa prawnego, które to w konsekwencji doprowadziło do uznania skarżącego za osobę nieposiadającą przymiotu strony oraz odmowę uznania umowy z dnia 20 lipca 1937 r. za ważną, co z kolei doprowadziło za objęcia przedmiotowych nieruchomości dekretem o reformie rolnej.

Na podstawie ww. zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Powyższe zarzuty zostały szerzej umotywowane.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Rekapitulując stan sprawy należy zauważyć, iż organ w badanej sprawie rozpoznawał wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Warszawskiej Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 22 kwietnia 1952 r. i orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia 28 maja 1953 r., które potwierdzały, że nieruchomość ziemska Z. (Z.) lit. A. o powierzchni 152,13 ha, położona na terenie gminy D., w powiecie p., podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Powyższe orzeczenia zostały wydane na podstawie § 5 rozporządzenia ziemskiego. Analiza okoliczności sprawy doprowadziła organ, a także Sąd I instancji, do trafnego wniosku, że w sprawie nieważnościowej występują dwie grupy osób. Pierwszą stanowią następcy prawnymi właściciela ww. nieruchomości ziemskiej w dacie wejścia w życie przepisów dekretu o reformie rolnej – A. K. Drugą grupę stanowią natomiast następcy prawni pozostałego rodzeństwa A. K. Wobec osób będących następcami prawnymi dawnego właściciela organ merytorycznie rozpoznał wniosek o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń, odmawiając stwierdzenia nieważności. Z kolei, wobec następców prawnych pozostałego rodzeństwa A. K., organ umorzył postępowanie wywołane wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń, konstatując pochodzenie wniosku nie od właściciela nieruchomości ziemskiej objętej działaniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, lub jego spadkobierców.

Odnosząc się do powyższej kwestii należy zauważyć, iż ugruntowany jest pogląd prawny, że stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności określonej decyzji administracyjnej jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz także każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. Jest to konsekwencją rozpoznawania przez organ nadzoru nowej sprawy w stosunku do tej, która została załatwiona kwestionowaną decyzją. Uznaje się przy tym, że w ten sposób otwiera się dla wszystkich stron postępowania droga weryfikacji decyzji (vide: wyrok NSA z dnia 1 grudnia 1999 r., IV SA 2520/98, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Stosownie natomiast do art. 28 k.p.a., stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (vide: wyrok NSA z dnia 22 lutego 1984 r., I SA 1748/83, niepubl.). Interes prawny wynika zatem z konkretnej normy prawnej, przy czym nie musi to być norma prawa administracyjnego i może to być chociażby przepis prawa cywilnego regulujący prawo własności rzeczy (art. 140 i nast. k.c.).

Skarżący kasacyjnie uznaje, że jego poprzednikowi prawnemu przysługiwał tytuł własności do przedmiotowej nieruchomości ziemskiej w dniu objęcia jej przepisami dekretu o reformie rolnej, a w konsekwencji winien być uznany za stronę postępowania nieważnościowego tyczącego ww. orzeczeń potwierdzających podpadanie tej nieruchomości pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Ponieważ skarżący nie kwestionuje tego, że nie jest spadkobiercą A. K., kontrowersja tycząca tytułu własności przedmiotowej nieruchomości sprowadza się do oceny ważności umowy z dnia 20 lipca 1937 r., zawartej w formie pisemnej zwykłej. Umowa ta, zawarta obok pochodzącej z tego samego dnia umowy zbycia przez Towarzystwo Kredytowe Ziemskie w W. na rzecz A. K. całych dóbr ziemskich uregulowanych w księdze hipotecznej Z. lit. A, uznana została w toku dotychczasowego postępowania za umowę nieważną. Inaczej bowiem niż umowa tycząca zbycia dóbr ziemskich na rzecz A. K., zawarta została w wadliwej formie prawnej. Mocą umowy zawartej w formie pisemnej zwykłej nie mogło dojść do podziału dóbr nabytych przez A. K. Wniosek ten wyprowadzony został na podstawie przepisu art. 82 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. Prawo o notarjacie (Dz.U.1933.84.609 ze zm.), który stanowił, iż przejście, ograniczenie lub obciążenie prawa własności do nieruchomości powinny być pod nieważnością samej umowy sporządzone w formie aktu notarialnego. Regulacja ta obowiązywała do dnia 1 stycznia 1947 r. i została uchylona art. II pkt 4 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz.U.1946.57.321 ze zm.). Nie ma zatem wątpliwości, że oddziaływała na ocenę ważności umów sporządzonych w dniu 20 lipca 1937 r. przez braci K.

Skarga kasacyjna nie podważa prawidłowości zastosowania w badanej sprawie art. 82 § 1 ww. rozporządzenia Prawo o notariacie. Podważa natomiast, wynikającą z zastosowania powyższego przepisu, konstatację o nieważności zawartej w formie pisemnej umowy z dnia 20 lipca 1937 r. Rzecz jasna przy założeniu, że mocą tej umowy, poza wzajemnym rozliczeniem i wyznaczeniem dalszych działań kontrahentów, miało dojść także do przeniesienia własności określonych części przedmiotowej nieruchomości ziemskiej na rzecz rodzeństwa A.K. Zarzut kasacyjny postawiony w powyższym zakresie odnosi się do wadliwie przeprowadzonych ustaleń faktycznych (naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.), przez które autor kasacji rozumie niezbadanie i niedokonanie oceny przepisów obowiązujących w określonym zaborze w okresie międzywojennym. Formułując powyższy zarzut autor kasacji zdaje się nie dostrzegać skutku unifikacyjnego ww. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej – Prawo o notariacie. Akt ten generalnie uchylił obowiązujące dotychczas przepisy o organizacji notariatu oraz o czynnościach notariusza. Jakkolwiek pozostawiał określone wyjątki w zakresie konieczności nadawania niektórym czynnościom prawnym formy aktu notarialnego, to wyjątki te dotyczyły okręgów Sądów Apelacyjnych w Krakowie i Lwowie oraz Sądu Okręgowego w Cieszynie (art. 137 ww. rozporządzenia) i nie dotyczyły okręgów Sądów Apelacyjnych w Warszawie, Lublinie i Wilnie (art. 131 – 136 ww. rozporządzenia). Na tym zaś terenie znajdowała się przedmiotowa nieruchomość ziemska. W takiej sytuacji brak było podstaw do prowadzenia analizy ważności przedmiotowej umowy, w zakresie przeniesienia prawa do nieruchomości, na podstawie regulacji prawnych, które nie obowiązywały w miejscu położenia przedmiotu prawa własności. Trafnie w takiej sytuacji wyprowadzony został wniosek, iż pisemna umowa z dnia 20 lipca 1937 r. jest nieważna i nie wywołuje skutków prawnych. Tym samym, to A. K. był wyłącznym właścicielem całego majątku Z. lit. A od dnia jego zakupu 20 lipca 1937 r. do dnia jego przejścia z mocy prawa na własność Skarbu Państwa, w trybie dekretu o reformie rolnej, tj. do 13 września 1944 r.

Powyższa konstatacja oddziałuje na to, kto ma interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. i mógł wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczeń wydanych w trybie § 5 rozporządzenia ziemskiego, uznających, że ww. nieruchomość ziemska podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej. Skoro rodzeństwo A.K. nie było właścicielem owej nieruchomości ziemskiej w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej i nie miało do tej nieruchomości jakichkolwiek praw rzeczowych, to nie może być uznane za stronę postępowań administracyjnych tyczących tej nieruchomości. W konsekwencji, również spadkobiercy rodzeństwa A. K. nie mogą posiadać przymiotu strony w tego rodzaju postępowaniach. Wobec wystąpienia podmiotowej przesłanki bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, trafnie organ umorzył postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń o podpadaniu majątku Z. lit. A pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Mając na uwadze, iż skarżący nie ma interesu prawnego w zakresie domagania się stwierdzenia nieważności ww. orzeczeń z 1952 i 1953 r., nie jest aktualnie możliwe odniesienie się do zarzutów kasacji, w takim zakresie w jakim podważają one merytoryczną ocenę zasadności wniosku o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń. Ocena ta w toku kontrolowanego postępowania dokonana została w związku z występowaniem w sprawie spadkobierców A. K. i dotyczyła ich interesu prawnego. W powyższym zakresie, wobec niezaskarżenia przez spadkobierców dawnego właściciela, wyrok Sądu I instancji stał się prawomocny.

Okoliczność, wskazująca na to, że poprzednikom prawnym skarżącego nie przysługiwał tytuł własności nieruchomości ziemskiej objętej przepisami dekretu o reformie rolnej, nie pozwala znaleźć przestrzeni do badania w niniejszej sprawie naruszenia art. 21 ust. 1 i 2 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Podobnie, brak tytułu prawnego do znacjonalizowanej nieruchomości, nie pozwala uznać w art. 41 ust. 3 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej podstawy prawnej do formułowania żądania naprawienia szkody, o której stanowi ów przepis.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.