Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 187/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 110p par. 1-2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Brzuzy Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski asesor WSA Anna Janowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 20 marca 2023r., nr 2801-IEE.7192.26.2023 w przedmiocie odmowy wydzielenia nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. L. (dalej: "skarżący", "strona" "zobowiązany"), reprezentowany przez doradcę podatkowego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej

w Olsztynie z 20 marca 2023 r. w przedmiocie odmowy wydzielenia nieruchomości.

Z przedłożonych wraz ze skargą akt administracyjnych wynikał następujący stan sprawy:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie prowadzi wobec majątku zobowiązanego egzekucję administracyjną na podstawie tytułów wykonawczych numer: [...], obejmujących należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz liniowego podatku dochodowego od osób fizycznych w łącznej kwocie należności głównej 228.844,05 zł. Zawiadomieniami z 18 maja 2015 r., działając na podstawie art. 110c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 479; dalej: "u.p.e.a."), organ dokonał zajęcia nieruchomości położonych w O.:

- działki nr [...] o łącznej powierzchni 2.764 m², nr księgi wieczystej [...];

- działki nr [...] o łącznej powierzchni 6.552 m², nr księgi wieczystej [...];

- działki nr [...] o łącznej powierzchni 891 m², nr księgi wieczystej [...].

Pismem z 21 sierpnia 2019 r. zobowiązany złożył, w oparciu o art. 110p § 1 u.p.e.a. wniosek o prowadzenie egzekucji tylko z wydzielonej części zajętej nieruchomości, tj. działek nr [...]. W jego ocenie, kwota uzyskana ze sprzedaży wydzielonych działek będzie wyższa od dochodzonych należności, tym samym sprzedaż całego kompleksu działek jest niecelowa. Jednocześnie wniósł o zawieszenie postępowania w zakresie pozostałych części nieruchomości położonej w O.

Pismem z 23 września 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie poinformował stronę, że żądanie przeprowadzenia egzekucji z wydzielonej części nieruchomości organ rozstrzyga po oszacowaniu wartości nieruchomości. Zawiadomieniem z 11 lipca 2022 r. organ poinformował uczestników postępowania

o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Pismem z 7 września 2022 r. zobowiązany złożył zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości na podstawie art. 110u § 2 u.p.e.a. Protokołem z 19 października 2022 r. organ zakończył opis i oszacowanie wartości nieruchomości. Podstawę opisu

i oszacowania wartości nieruchomości stanowił operat szacunkowy sporządzony

11 października 2022 r. przez rzeczoznawcę majątkowego M. K. Wartość nieruchomości została oszacowana na kwotę 5.598.000 zł. Protokół opisu

i oszacowania wartości nieruchomości, wraz z operatem szacunkowym, został doręczony pełnomocnikowi strony 7 listopada 2022 r. Postanowieniem

z 26 października 2022 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Olsztynie, działając na podstawie na podstawie art. 61a § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: "k.p.a."), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zarzutu do opisu

i oszacowania wartości nieruchomości. Powyższe rozstrzygnięcie utrzymał w mocy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie postanowieniem z 19 grudnia 2022 r.

Postanowieniem z 18 stycznia 2023 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego

w Olsztynie, działając na podstawie art. 110p § 1 u.p.e.a., odmówił wydzielenia działek nr [...], dla których Sąd Rejonowy w O. Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą KW nr [...].

Utrzymując w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie wskazał, że na dzień 16 stycznia 2023 r. należności objęte ww. zajęciami nieruchomości wynosiły ogółem 1.110.914,53 zł. Organ podniósł, że przepis art. 110p § 1 u.p.e.a. przewiduje złożenie wniosku

o wystawienie na licytację publiczną wydzielonej części zajętej nieruchomości, zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis art. 93 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.:

Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.), dalej: "u.g.n.", stanowi m.in., że warunkiem dopuszczalności dokonania podziału nieruchomości jest zapewnienie wydzielanym działkom gruntu dostępu do drogi publicznej. Zapewnienie dostępu do drogi publicznej przejawia się przede wszystkim w przyleganiu wydzielonej działki gruntu do działki drogowej - drogi publicznej z możliwością uzyskania do niej zjazdu, co stanowi dostęp bezpośredni. Możliwe jest również zapewnienie dostępu do drogi publicznej w sposób pośredni poprzez ustanowienie służebności dla działek gruntu nieprzylegających do drogi publicznej na działkach gruntu, które do takiej drogi przylegają (zob. komentarz do art. 93 u.g.n. J. Jaworski, A. Prusaczyk,

A. Tułodziecki, M. Wolanin, z 2021 r.).

Wskazano, że z operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego M. K. wynika, że zajęta nieruchomość, w skład której wchodzą działki nr: [...], stanowi jedną funkcjonalną całość. W Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Miasta O. działki oznaczono jako "obszary usług, przemysłu oraz innej aktywności gospodarczej" i zgodnie z tym przeznaczeniem są wykorzystywane (uchwała [...] ). Działki posiadają dostęp do drogi publicznej, tj. ul. P. (droga nr [...]), poprzez jedną z działek - nr [...]. Działki, ze względu na wzajemne zależności w postaci budynków posadowionych na działkach nienależących do tej samej księgi wieczystej (budynki wykraczają poza obrys jednej działki) oraz dostęp do drogi publicznej jedynie przez jedną z działek, na dzień oszacowania tworzą jedną funkcjonalną całość (kompleks jednego zakładu produkcyjnego) i w takiej formie cała nieruchomość została przez rzeczoznawcę wyceniona na kwotę 5.598.000 zł. Według wypisu z rejestru gruntów z 12 października 2022 r. działka nr [...] ma powierzchnię 0,0067 ha, a działka [...] ma powierzchnię 0,0824 ha i zabudowana jest budynkiem wartowni. Z mapy ewidencyjnej z 12 października 2022 r., stanowiącej załącznik nr 2 do operatu szacunkowego, wynika, że przez te dwie działki prowadzi dojazd do pozostałych zajętych działek, na których posadowione są budynki zajezdni samochodowej i wiaty samochodowej.

Ponadto organ odwołał się do wyjaśnień rzeczoznawcy majątkowego złożonych w piśmie z 24 września 2021 r., z których wynika, że działki nr [...]

o łącznej powierzchni 891 m² stanowią niezależną nieruchomość, objętą jedną księgą wieczystą, i teoretycznie mogą być sprzedane odrębnie. Niemniej z uwagi na to, że zapewniają one jedyny dostęp do drogi publicznej dla pozostałych działek wchodzących w skład zajętej nieruchomości, należałoby wartość działek nr [...] (ok. 312.000 zł) pomniejszyć o wartość potencjalnej służebności gruntowej

(ok. 170.000 zł), co prowadziłoby do zmniejszenia wartości działek niemal o połowę.

Uwzględniając powyższe, organ stwierdził, że wydzielenie działek nr [...] pozbawiłoby pozostałe działki z kompleksu nieruchomości przy ul. P. dostępu do drogi publicznej. Podniósł też, że ewentualna sprzedaż licytacyjna wnioskowanych do wydzielenia działek, przy uwzględnieniu wartości służebności gruntowej, nie daje gwarancji zaspokojenia dochodzonej należności. Jednocześnie wskazał, że działki nr [...] nie posiadają odrębnej wyceny rzeczoznawcy majątkowego, gdyż operat szacunkowy dotyczy całego kompleksu działek wchodzących w skład zajętej nieruchomości. Dodał, że jeżeli przedmiotem licytacji jest kilka nieruchomości lub kilka części nieruchomości, poborca skarbowy wstrzymuje licytację pozostałych nieruchomości lub ich części z chwilą, gdy osiągnięto kwotę wystarczającą na zaspokojenie należności wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, a organ egzekucyjny uchyla zajęcie nieruchomości, przy czym zobowiązany ma prawo wskazać kolejność, w jakiej ma być przeprowadzona licytacja nieruchomości lub ich części.

W skardze na powyższe postanowienie strona, wnosząc o jego uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych, zarzuciła naruszenie art. 110p § 1 u.p.e.a. poprzez bezpodstawne nieuznanie wniosku strony za zasadny, co doprowadziło do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nieuzasadnione utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga nie była zasadna.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r.,

poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

Kontroli sądowej poddane zostało postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie w przedmiocie odmowy wydzielenia działek nr [...]

z kompleksu nieruchomości w O., w skład którego wchodzą działki nr [...].

Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie postanowień stanowiły przepisy art. 110p § 1-2 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 110p § 1 u.p.e.a. na wniosek zobowiązanego, zgłoszony nie później niż podczas opisu i oszacowania wartości nieruchomości, jak również

z urzędu, może być wystawiona na licytację wydzielona na podstawie przepisów

o gospodarce nieruchomościami część zajętej nieruchomości, której cena wywoławcza wystarcza na zaspokojenie wierzyciela egzekwującego. O prowadzeniu egzekucji z wydzielonej części nieruchomości organ egzekucyjny rozstrzyga po oszacowaniu wartości nieruchomości. Przepis art. 110p § 2 u.p.e.a. stanowi, że na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie prowadzenia egzekucji

z wydzielonej części nieruchomości i oszacowania jej wartości przysługuje zażalenie.

Z powyższych uregulowań wynika, że ustawodawca dopuszcza możliwość ograniczenia egzekucji z nieruchomości do jej wydzielonej części, jeżeli cena możliwa do uzyskania z tej części będzie wystarczająca na zaspokojenie wierzyciela (por. W. Grześkiewicz [w:] Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 110p). Jak wskazał tut. Sąd w wyroku z 23 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Ol 910/17 (CBOSA), powołana norma może mieć zastosowanie tylko wówczas, gdy cena wywoławcza wydzielonej części zajętej nieruchomości wystarcza na zaspokojenie wierzyciela. Gdyby owa cena była zbyt niska, to przepis art. 110p § 1 u.p.e.a. w ogóle nie może mieć zastosowania. Oznacza to, że możliwość wystawienia na sprzedaż części zajętej nieruchomości jest zastrzeżona tylko dla takich sytuacji, w których cena wywoławcza pozwala na zaspokojenie wierzyciela egzekwującego.

W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że dokonane w toku postępowania egzekucyjnego wobec skarżącego zajęcia nieruchomości dotyczyły należności na kwotę 1.110.914,53 zł (według stanu na dzień 16 stycznia 2023 r.),

a zatem pozytywna ocena złożonego przez skarżącego wniosku uzależniona była od tego, czy cena wywoławcza wnioskowanej do wydzielenia części nieruchomości wystarcza na zaspokojenie wierzyciela. Objęte wnioskiem o wydzielenie działki nr [...] o łącznej powierzchni 891 m² nie były przedmiotem odrębnej wyceny.

Z operatu szacunkowego sporządzonego dla całej zajętej nieruchomości, obejmującej działki nr: [...], wynika, że nieruchomość stanowi jedną funkcjonalną całość (kompleks jednego zakładu produkcyjnego) ze względu na wzajemne zależności w postaci budynków posadowionych na działkach nienależących do tej samej księgi wieczystej (budynki wykraczają poza obrys jednej działki) oraz dostęp do drogi publicznej, tj. ul. P. (droga nr [...]) jedynie poprzez jedną z działek o nr [...]. Wartość tej nieruchomości stanowiącej funkcjonalną całość została oszacowana przez rzeczoznawcę majątkowego na kwotę 5.598.000 zł. Według dołączonego do operatu szacunkowego wypisu z rejestru gruntów z 12 października 2022 r., działka nr [...] ma powierzchnię 0,0067 ha, zaś działka nr [...] ma powierzchnię 0,0824 ha

i zabudowana jest budynkiem wartowni. Z mapy ewidencyjnej z 12 października 2022 r., stanowiącej załącznik nr 2 do operatu szacunkowego, wynika, że przez działki nr [...] prowadzi dojazd do drogi publicznej z pozostałych działek wchodzących w skład funkcjonalnej całości, na których posadowione są budynki zajezdni samochodowej i wiaty samochodowej. Rzeczoznawca majątkowy wyjaśnił przy tym w toku postępowania, że działki nr [...] stanowią niezależną nieruchomość, lecz jednocześnie zapewniają jedyny dostęp do drogi publicznej dla pozostałych działek wchodzących w skład zajętej nieruchomości. W związku z tym wartość działek nr [...] (wg rzeczoznawcy ok. 312.000 zł) należałoby pomniejszyć o wartość potencjalnej służebności gruntowej (wg rzeczoznawcy ok. 170.000 zł), co prowadziłoby do zmniejszenia wartości działek niemal o połowę.

Uwzględniając powyższe, wskazać należy, że zasadnie organy stwierdziły,

że zestawienie po jednej stronie potencjalnej wartości zgłoszonej do wydzielenia części nieruchomości (z uwzględnieniem kosztów ustanowienia służebności gruntowej), zaś po drugiej stronie kwoty dochodzonych od zobowiązanego należności, pokazuje, że ograniczenie egzekucji do części nieruchomości było wykluczone, gdyż przewidziany w art. 110p § 1 u.p.e.a. warunek dotyczący właściwej relacji pomiędzy wysokością ceny wywoławczej części zajętej nieruchomości

a wysokością zaległości nie został spełniony. Nie było przy tym podstaw, by zakładać, że sprzedaż licytacyjna części nieruchomości spowoduje wielokrotny wzrost wartości nieruchomości, który umożliwi uregulowanie zaległości.

W przedstawionym stanie sprawy nie było żadnego racjonalnego uzasadnienia,

by rezygnować z możliwości wyegzekwowania zaległości i zgodzić się na ograniczenie egzekucji do części nieruchomości, wiedząc, że nie daje ona szans na ściągnięcie całości zaległości. Przeciwko odrębnej wycenie oraz sprzedaży działek

nr [...] przemawiał przede wszystkim brak dojazdu do drogi publicznej do pozostałych z szacowanego kompleksu działek. Organ egzekucyjny uwzględnił przy tym możliwość zapewnienia dostępu do drogi publicznej w sposób pośredni, poprzez ustanowienie służebności dla działek gruntu nieprzylegających do drogi publicznej na działkach gruntu, które do takiej drogi przylegają. Ocenił jednak, że w takiej sytuacji sprzedaż licytacyjna wydzielonych działek nie daje gwarancji zaspokojenia dochodzonych należności, a jednocześnie pozbawia pozostałe nieruchomości bezpośredniego dostępu do drogi publicznej, co nie pozostaje też bez wpływu na ich wartość.

Wskazania wymaga, że zasady wydzielenia części nieruchomości określają przepisy art. 92-107 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.), dalej: "u.g.n.", wśród nich znajduje się m.in. wymóg zgodności z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W razie braku tego planu zasady podziału nieruchomości ustala się w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Natomiast zgodnie z art. 93 ust. 3 u.g.n. podział nieruchomości nie jest dopuszczalny, jeżeli projektowane do wydzielenia działki gruntu nie mają dostępu do drogi publicznej; za dostęp do drogi publicznej uważa się również wydzielenie drogi wewnętrznej wraz z ustanowieniem na tej drodze odpowiednich służebności dla wydzielonych działek gruntu albo ustanowienie dla tych działek innych służebności drogowych, jeżeli nie ma możliwości wydzielenia drogi wewnętrznej z nieruchomości objętej podziałem. Nie ustanawia się służebności na drodze wewnętrznej

w przypadku sprzedaży wydzielonych działek gruntu wraz ze sprzedażą udziału

w prawie do działki gruntu stanowiącej drogę wewnętrzną. Przepisu nie stosuje się

w odniesieniu do projektowanych do wydzielenia działek gruntu stanowiących części nieruchomości, o których mowa w art. 37 ust. 2 pkt 6.

W świetle powyższego należy w pełni podzielić ocenę organów obu instancji, że uwzględnienie wniosku zobowiązanego o wydzielenie działek nr [...] pozbawiłoby pozostałe działki z szacowanego kompleksu nieruchomości dostępu do drogi publicznej. Ponadto nie było podstaw do uznania, że nawet w przypadku zapewnienia dostępu do drogi publicznej w sposób pośredni, poprzez ustanowienie służebności gruntowej, sprzedaż licytacyjna wydzielonych działek daje gwarancję zaspokojenia dochodzonych należności. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki zastosowania przepisu art. 110p § 1 u.p.e.a., ze względu na brak okoliczności, o których mowa w tym przepisie. Tym samym organ egzekucyjny uprawniony był do podjęcia rozstrzygnięcia o odmowie wydzielenia wnioskowanych nieruchomości.

Zdaniem Sądu, z powyższych względów na uwzględnienie nie zasługiwał zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 110p § 1 u.p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W treści zaskarżonego postanowienia przedstawiono uzasadnienie faktyczne

i prawne adekwatne do zastosowanych przepisów prawa i wynikających z nich przesłanek. Strona zaś, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, formułując powyższy zarzut skargi, nie wskazała w czym konkretnie go upatrywała.

Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.