Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 441/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4.
journal: Dz.U. 2018 poz 165
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia del. WSA Marek Sachajko Protokolant Anna Zapała po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2019 r. sygn. akt V SA/Wa 1250/18 w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 25 maja 2018 r. nr 1401-IOA.4246.210.2018.AJ w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od S. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie 4.050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 października 2019 r., oddalił skargę S. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 25 maja 2018 r., w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane automaty do gier.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

w wyniku przeprowadzonej w dniu 3 kwietnia 2017 r., kontroli lokalu B. "G." S. S. mieszczącym się przy ul. R. [...] w O., ujawniono dwa automaty do gier o nazwach: Apollo Games Ouizomat nr [...] i Apollo Games Ouizomat nr [...]. Ustalono, że lokal jak i automaty nie figurowały w bazie danych, jako czynny punkt legalnie urządzający gry na automatach. Ujawniono również umowę najmu lokalu użytkowego z 1 kwietnia 2017 r. zawartą pomiędzy K. P. Sp. z o.o., a K. M..

W toku przeprowadzonego postępowania organ pozyskał od skarżącego umowę najmu części lokalu z dnia [...] kwietnia 2017 r. zawartą pomiędzy C. s.r.o. (wynajmującą), a skarżącym (najemcą).

Ustalenia te stały się podstawą decyzją Naczelnika Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w Warszawie z dnia 21 lutego 2018 r., którą nałożono na skarżącego karę pieniężną w wysokości 100.000 zł jako posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier o nazwie Apollo Games Ouizomat nr [...]. Organ umorzył postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej na stronę, jako posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier o nazwie Apollo Games Ouizomat nr [...].

Objętą skargą decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy uznał, że gry na ujawnionym automacie wypełniały definicję gier na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawie z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 165, dalej: u.g.h.) - były grami na urządzeniu elektronicznym (komputerowym) o wygrane pieniężne lub rzeczowe, zawierającymi element losowości. Wskazując na treść art. 89 ust. 1 pkt 1, 3 i 4 u.g.h. organu stwierdził, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, iż posiadaczem zależnym lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat do gier był skarżący. Wynikało to z treści umów: z dnia [...] kwietnia 2017 r. łączącej K. P. Sp. z o.o. z K. M. oraz z dnia [...] kwietnia 2017 r. łączącej C. s.r.o. ze skarżącym. Obie umowy dotyczyły lokalu, w którym przeprowadzono kontrolę – lokalu znajdującego się w O. przy ul. R. [...]. W ocenie Dyrektora skarżący był posiadaczem zależnym lokalu, w którym jednocześnie znajdował się niezarejestrowany automat do gier i prowadzona była działalność gastronomiczna, ponieważ podejmował czynności i przyjmował obowiązki, które pozostawały w ścisłym związku z działalnością obejmującą nielegalne urządzanie gier na automacie, wykraczające poza zwykłe obowiązki strony umowy najmu powierzchni lokalu.

Sąd I instancji oddalając skargę na tą decyzję stwierdził, że istota sporu w sprawie sprowadzała się do oceny prawidłowości nałożenia kary pieniężnej na skarżącego jako posiadacza zależnego lokalu, w którym ujawniono niezarejestrowany automat do gier.

Sąd za niesporne uznał, że w lokalu przy ul. R. [...] w O., w którym przeprowadzono kontrolę, skarżący prowadził działalność gastronomiczną. Wskazał, że pomimo zawarcia umowy najmu na część lokalu z "C." s.r.o.o. strona prowadziła działalność gastronomiczną w całym lokalu, a więc była posiadaczem zależnym lokalu, w którym został ujawniony automat do gier. Sąd zauważył, że skarżący ani w trakcie kontroli, ani w toku przeprowadzonego postępowania nie przedstawił jakiejkolwiek innej umowy na podstawie, której możliwym byłoby stwierdzenie, że lokal znajdował się w posiadaniu zależnym innego podmiotu niż strona.

Odnosząc się do stanowiska strony, że K. M. jako właściciel wynajął K. P. sp. z o.o. cały lokal i ta spółka będąc posiadaczem zależnym wynajęła lokal czeskiej spółce, a ta wynajęła jedynie cześć skarżącemu (35 m2 z 40 m2) i to na pozostałej część lokalu (5 m2) znajdował się sporny automat do gier, Sąd I instancji stwierdził, że skarżący pominął treść art. 89 ust. 3 u.g.h. oraz jego prawo do lokalu, które zostało w sposób prawidłowo określone jako posiadanie zależne.

Sąd wskazał na ustalenia kontroli, z których wynikało, że lokal nie miał wyodrębnionych dwóch niezależnych pomieszczeń - punktu gier i punktu gastronomicznego. Część gastronomiczna wraz z częścią z automatami do gier stanowiła jedność.

W ocenie Sądu skarżący miał świadomość czym było urządzenie znajdujące się w lokalu, a jego działalność nie ograniczała się jedynie do strefy gastronomicznej. Sąd wskazał w tym zakresie na zeznania świadka - pracownicy lokalu, która zeznała, że skarżący włączał automaty jak otwierał lokal. Skarżący był zaangażowany w przedsięwzięcie związane z funkcjonowaniem automatu poprzez kontakty z serwisantem, codziennym włączaniem automatu do prądu, stworzeniem warunków do przeprowadzenia gier - sposobem rozmieszczenia stolików, kanap, lady barowej z krzesłami (wg szkicu sytuacyjnego do protokołu oględzin miejsca z 3 kwietnia 2017 r.), dbałością o stan wizerunkowy automatu oraz oferowaniem produktów spożywczych potencjalnym graczom. Jednocześnie część gastronomiczna wraz z częścią do gier stanowiące całość była zachętą dla graczy do konsumpcji oferowanych produktów w B. G.. Wobec tego Sąd stwierdził, że skarżący świadomie brał czynny udział w czynnościach związanych z obsługą automatu do gier, a jednocześnie godził się na konsekwencje związane z ewentualnym ryzykiem gospodarczym. Podlegał zatem karze pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., jako posiadacz zależny lokalu, w którym znajdował się niezarejestrowany automat. Nie ulegało przy tym wątpliwości Sądu, że automat umieszczony w lokalu gastronomicznym był automatem do gier w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h., na którym można było urządzać gry hazardowe.

Odnosząc się do zarzutu przedawnienia Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 91 u.g.h., do kar stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Stwierdził, że w sprawie nie upłynął termin przedawnienia, gdyż naruszenie przepisów u.g.h. stwierdzono w dniu 3 kwietnia 2017 r., a decyzja organu I instancji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na skarżącego została wydana 21 lutego 2018 r.

W podstawie prawej wyroku podano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

S. S. skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 89 ust. 1 pkt. 3 u.g.h., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie z uwagi na uznanie skarżącego za posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier, w sytuacji gdy z przedstawionego w toku postępowania materiału dowodowego wynika, iż posiadaczami zależnymi lokalu przy ul. R. [...], w O. jest spółka K. P. sp. z o. o. z siedzibą w P. oraz C. s.r.o. z siedzibą w P., wynajmujące całą jego powierzchnię lokalu od właściciela K. M.;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny w wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 121 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej, art. 122 oraz art. 187 § 1 o.p. poprzez niezastosowanie przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, pomimo, iż organy administracji dopuściły się naruszenia art. 121 § 1 i 2 o.p., art. 122 oraz art. 187 § 1 o.p., w postaci naruszenia obowiązku podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, obowiązku zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a także poprzez błędną ocenę zgromadzonych dowodów i bezpodstawne uznanie skarżącego za podmiot urządzający gry na automatach oraz podlegający karze pieniężnej w trybie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., w sytuacji gdy w toku postępowania nie wykazano dowodów przemawiających za uznaniem skarżącego za posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 191 w związku z art. 187 § 1 o.p. poprzez niezastosowanie przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, pomimo, iż organy dopuściły się naruszenia art. 191 w związku z art. 187 § 1 o.p., w postaci dokonania przez organ podatkowy oceny materiału dowodowego, w sposób dowolny, wybiorczy oraz wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, w oparciu o niepełny materiał dowodowy, co skutkowało:

a) uznaniem Skarżącego za posiadacza zależnego lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier, w sytuacji gdy z materiału dowodowego w postaci zawartej umowy najmu wynika, że posiadaczem zależnym całego lokalu przy ul. R. [...] w O. była spółka C. s.r.o.;

b) wymierzeniu skarżącemu kary pieniężnej jako posiadaczowi zależnemu lokalu, w którym znajdował się automat do gry o nazwie Apollo Games Quizomat nr [...], w sytuacji gdy z mapy lokalu załączonej do umowy najmu oraz szkicu sytuacyjnego sporządzonego przez funkcjonariuszy celno-skarbowych wynika, że powyższy automat znajdował się części lokalu, która znajdowała się we władaniu C. s.r.o.

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 o.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt. 3 u.g.h. oraz art. 91 u.g.h. poprzez niezastosowanie przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej, pomimo, iż organy dopuściły się naruszenia art. 133 § 1 o.p. w związku art. 89 ust. 1 pkt. 3 u.g.h., poprzez skierowanie decyzji wymierzającej karę pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry do podmiotu nie będącego posiadaczem zależnym lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier.

Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz rozpoznanie skargi i uchylenie decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie, z dnia 25 maja 2018 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Mazowieckiego Urzędu Celno-Skarbowego w Warszawie z dnia 21 lutego 2018 r. Kasator wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie albowiem podniesione w niej zarzuty wraz z ich uzasadnieniem nie podważają prawidłowości wyroku Sądu I instancji.

Mając na uwadze treść postawionych w petitum skargi zarzutów zarówno naruszenia przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego stwierdzić należy, że w swojej istocie sprowadzają się one do wytknięcia przez stronę skarżącą, iż Sąd I instancji wadliwie zaakceptował ustalenia organów poczynione w toku postępowania administracyjnego skutkiem czego również wadliwie uznano stronę za posiadacza zależnego lokalu i nałożeno na niego kary w związku z funkcjonującym w lokalu B. "G." w O., automatem do gier hazardowych.

Wobec powyższego, z uwagi na komplementarny charakter zarzutów, rozpoznane one zostaną łącznie.

Wskazania na wstępie wymaga, że art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. stanowi, że karze pieniężnej podlega posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa.

Przepis art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 u.g.h. wskazuje, iż co do zasady podmiotem odpowiedzialnym za wskazane w przepisie czyny jest posiadacz samoistny lokalu, chyba że wykaże on, iż lokal stał się przedmiotem posiadania zależnego. W takim przypadku odpowiedzialność "przeniesiona zostaje" na posiadacza zależnego lokalu. Dodatkowo istotne jest, iż na gruncie art. 337 k.c. przepis ten stosować należy per analogiam do sytuacji oddania rzeczy przez posiadacza zależnego kolejnemu posiadaczowi w posiadanie zależne. W sytuacji takiej posiadacz zależny nie traci posiadania, oddając rzecz w dalsze posiadanie zależne. Jeśli zatem posiadacz zależny nie wyzbywa się swojego posiadania wskutek oddania rzeczy w np. podnajem, powstaje sytuacja współistnienia dwóch (lub więcej) podmiotów, które nabywają status posiadacza zależnego. W tym kontekście rysuje się istotne pytanie o podmiot podlegający odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4 ustawy. Prawodawca zaniechał umieszczenia w przepisach rozwiązania analogicznego do zastosowanego względem posiadaczy samoistnych i zwolnienia ich z odpowiedzialności w przypadku oddania lokalu w posiadanie zależne. Wydaje się zasadne i najbardziej racjonalnym przyjęcie, iż skoro ustawodawca nie zastosował w przepisie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. zabiegu tożsamego z zastosowanym w pkt 4 tego artykułu, to było to działanie w pełni celowe, umożliwiające i nakazujące organom celnym każdorazowe badanie i weryfikację, który z posiadaczy zależnych jest w faktycznym władaniu/dzierżeniu (dysponowaniu) lokalu (por. wyrok NSA z dnia 15 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 81/21).

Mając powyższe na uwadze podzielić należy ocenę oraz stanowisko Sądu I instancji odnośnie prawidłowego zaklasyfikowania przez organy skarżącego kasacyjnie, jako podmiotu będącego posiadaczem zależny wymienionego lokalu, w którym prowadził on działalność gastronomiczną i w którym usytuowany był automat do gier hazardowych niezgodnie z przepisami ustawy o grach hazardowych.

Na tle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego niesporną okolicznością jest, że skarżący w lokalu mieszczącym się przy ul. R. [...] w O. prowadził działalność gastronomiczną. Nie jest również sporne, iż działalność w tymże lokalu strona prowadziła będąc związana umową najmu. Skarżący, w dniu [...] kwietnia 2017 r. zawarł bowiem z C. s.r.o. rzeczoną umowę najmu powołanego lokalu, jego części o powierzchni 35 m2 na czas nieokreślony.

Co wynika z pozostałego materiału dowodowego sprawy, wymieniona czeska spółka C. wynajęła całość lokalu (40 m2) od K. P. sp. z o.o., która wcześniej wynajęła lokal od K. M.. Niewątpliwie zatem zarówno wymieniona C.s.r.o., K. P. sp. z o.o. jak i skarżący byli posiadaczami zależnymi lokalu przy ul. R. [...], przy czym tylko strona i C. prowadziły w tymże lokalu działalność – skarżący działalność gastronomiczną zaś wymieniony podmiot wstawił ujawniony w toku kontroli automat i zajmował się jego obsługą.

W takim stanie sprawy kluczowym było ustalenie który z posiadaczy zależnych lokalu był faktycznie władającym – dysponującym lokalem. Istotnym była okoliczność, że lokal pomimo podzielenia go, co wynikało z zapisów umowy najmu, pomiędzy skarżącego, który dysponowała większością jego powierzchni, bo aż 35 m2 z 40 m2, a czeską spółkę nie została rozgraniczony w ten sposób, że oddzielałby fizycznie część gastronomiczną strony od części, w której ustawiono automat. Co wynika z ustaleń organu to skarżący zaaranżowała w taki sposób układ mebli barowych aby utrzymać dobry stan wizerunkowy automatu, dostęp do niego oraz możliwość nieskrępowanego korzystania przez grających z części barowej lokalu.

Już tylko taki sposób wykorzystania najmowanej powierzchni lokalu przez obu najmujących wskazywał, że skarżący klasyfikował się do kategorii podmiotów podlegających karze, o której mowa w powołanym art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h.

Tą kwalifikację, przede wszystkim w aspekcie faktycznego władania lokalem, dobitnie potwierdzały czynności podejmowane przez skarżącego i pracownika baru, które wskazywały, że uczestniczył on aktywnie w procederze urządzania gier na automacie. Jak bowiem wynika z ustaleń organów to we władzy skarżącego było otwieranie i zamykanie lokalu, a więc umożliwianie dostępu do umieszczonego w nim automatu. To skarżący włączał urządzenie, co oznaczało, że miał wpływ na faktyczną aktywność automatu i możliwość korzystania z niego przez odwiedzających lokal – nie tylko klientów baru. Co również wynika z akt sprawy, skarżący odpowiedzialny był również za kontakty z serwisantem oraz stan wizerunkowy automatu.

Podsumowując, brak jest podstaw do stwierdzenia aby wyrok Sądu I instancji obarczony został wadą w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. poprzez niezasadne uznanie skarżącego za posiadacza zależnego lokalu i w konsekwencji nałożenie na niego kary jak uczyniły to organy. Brak jest również podstaw do stwierdzenia aby Sąd I instancji dokonał wadliwej kontroli rozstrzygnięć organów administracji skarbowej w zakresie postępowania dowodowego i zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ległego u podstaw zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji. wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej ustalenia poczynione w toku kontroli i przeprowadzonego postępowania administracyjnego były wystarczające do stwierdzenia, że skarżący był podmiotem podlegającym sankcji, o którym mowa w powołanym przepisie ustawy o grach hazardowych. Jak bowiem wynikało z materiału dowodowego sprawy, wbrew twierdzeniu strony zawartemu w motywach skargi kasacyjnej, wskazywał on na charakter strony w związku z prowadzoną w lokalu działalnością oraz związek skarżącego z faktem umiejscowienia w tymże lokalu automatu do gier hazardowych.

Mając powyższe na uwadze, uznając skargę kasacyjną za niezasadną, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

O kosztach, jak w punkcie drugim sentencji wyroku, postanowiono na podstawie art. art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).