Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 325/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6072 Scalenie oraz podział nieruchomości
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1, art. 7 ust. 1 i 3, art. 33 a ust. 1 , art. 12 ust. 1, art. 31 pkt 3, art. 13 ust. 2, art. 27 ust. 1-4,
journal: Dz.U. 2022 poz 1223
law: Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (t. j.)
article: art. 30 ust. 2 i 3,
journal: Dz.U. 2023 poz 1752
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.) Sędzia WSA Jacek Kuza Protokolant Starszy inspektor sądowy Karolina Chrapkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2024 r. sprawy ze skargi T. C. i B. C. na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2024 r. [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu scalenia gruntów I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K.) na rzecz adwokata A. S.-F. kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt, 40/100) złotych, w tym VAT w kwocie 110,40 (sto dziesięć, 40/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z 7 maja 2024 r., [...], Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołań B. i T. małżonków C., L. K. oraz M. P. od decyzji Starosty [...] z 22 stycznia 2024 r. zatwierdzającej projekt scalenia gruntów wsi K. w gminie I.,

1. uchylił zaskarżoną decyzję w części:

a. określonej w punkcie I zaskarżonego rozstrzygnięcia, dotyczącej gruntów wykazanych w rejestrze szacunku porównawczego gruntów po scaleniu w jednostkach rejestrowych nr: 15, 63, 90 (obejmujących grunty odpowiednio: T. C., B. C. oraz B. i T. małż. [...] i w tym zakresie orzekł o wydzieleniu:

• w jednostce rejestrowej nr [...] gruntów oznaczonych jako działka:

- nr [...] o powierzchni 3,3629 ha i wartości 233,16 jednostek szacunkowych,

• w jednostce rejestrowej nr [...] gruntów oznaczonych jako działki:

- nr [...] o powierzchni 2,8254 ha i wartości 163,25 jednostek szacunkowych,

- nr [...] o powierzchni 0,4500 ha i wartości 70,57 jednostek szacunkowych,

• w jednostce rejestrowej nr [...] gruntów oznaczonych jako działka:

- nr [...] o powierzchni 0,5181 ha i wartości 35,15 jednostek szacunkowych,

w granicach przedstawionych na szkicu wyznaczenia projektowanych działek po zmianie projektu scalenia gruntów wsi K. w części dotyczącej działek nr: [...] oraz na mapie ze zmianą projektu scalenia gruntów wsi K.

w części dotyczącej tych działek, wchodzących w skład dokumentacji włączonej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 10 kwietnia 2024 r. pod identyfikatorem [...],

b. określonej w punkcie I rozstrzygnięcia dotyczącej gruntów wykazanych w rejestrze szacunku porównawczego gruntów po scaleniu w jednostce rejestrowej nr [...] (obejmującej grunty M. P.) i w tym zakresie orzekł o wydzieleniu:

• w jednostce rejestrowej nr [...] gruntów oznaczonych jako działki:

- nr [...] o powierzchni 1,2716 ha i wartości 65,15 jednostek szacunkowych,

- nr [...] o powierzchni 0,1700 ha i wartości 34,00 jednostek szacunkowych,

w granicach przedstawionych na szkicu wyznaczenia projektowanych działek po zmianie projektu scalenia gruntów wsi K. w części dotyczącej działek nr: 150

i 151 oraz na mapie ze zmianą projektu scalenia gruntów wsi K. w części dotyczącej tych działek, wchodzących w skład dokumentacji włączonej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 10 kwietnia 2024 r. pod identyfikatorem [...];

2. w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 22 stycznia 2024 r. uznając pozostałe odwołania jako bezpodstawne.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji, przywołując przepisy ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu z wymianie gruntów (Dz. U. z 2023 r., poz. 1197), zwanej dalej ustawą, zawarł obszerne rozważania na temat postępowania scaleniowego tj. m.in jego celów, trybu i zasad. Następnie ustalił, że 21 czerwca 2021 r. do Starostwa Powiatowego w J. wpłynął wniosek o dokonanie scalenia gruntów wsi K., położonej na terenie gminy I. w powiecie jędrzejowskim, wraz z listą właścicieli i władających gruntami wnoszących o przeprowadzenie scalenia. Jak wykazała analiza przeprowadzona przez Starostę Jędrzejowskiego w oparciu o dane ewidencji gruntów i budynków, wniosek został podpisany przez właścicieli i władających gruntami, którzy na terenie wsi K. posiadali łącznie 98,1300 ha gruntów, co stanowi 55,60% powierzchni ogólnej scalenia wynoszącej 176,5046 ha (czyli powierzchni obrębu [...]. Dodatkowo o przeprowadzenie postępowania scaleniowego wystąpiło 40 ze 102 właścicieli i władających, czyli 39,2% wszystkich osób posiadających grunty na terenie obrębu [...] w 37 z 81 jednostek rejestrowych. Tym samym spełniony został jeden z wymogów, określonych w art. 3 ust. 2 ustawy, koniecznych do wszczęcia postępowania scaleniowego, ponieważ z wnioskiem wystąpili właściciele i władający gruntami, których łączny obszar przekracza połowę powierzchni projektowanego obszaru scalenia.

Organ odwoławczy opisał szczegółowo wszystkie czynności procesowe podejmowane przez Starostę Jędrzejowskiego w toku postępowania scaleniowego

i ocenił je jako zgodne z przepisami ustawy.

W opinii Wojewody, wydana w I instancji decyzja zawiera wymogi określone

w art. 27 ustawy i niezbędne - poza wymienionymi w k.p.a. - elementy tj.: określa obszar scalenia gruntów, terminy i zasady objęcia w posiadanie gruntów wydzielonych w wyniku scalenia, sposoby rozliczeń. Dodatkowo w orzeczeniu Starosta [...] dokonał zmiany powierzchni obszaru scalanego z 176,5046 ha na 176,4454 ha, przy czym zaistniała różnica wynikła z dokonanego ustalenia granic obszaru scalenia oraz ponownego pomiaru geodezyjnego i analitycznego obliczenia pola powierzchni.

Od decyzji z 22 stycznia 2024 r. zostały złożone 3 odwołania: przez Bogumiłę

i Tadeusza małż. C. , L. K. i M. P..

Organ opisał zarzuty wniesionych odwołań, a następnie rozpatrzył je merytorycznie.

W swoim odwołaniu B. C. i T. C. nie wyrazili zgody na powstałe w wyniku scalenia zmiany dotyczące ich gruntów. Podnieśli, że podczas scalania doszło do "poważnych uchybień" w odniesieniu do ich działek, ponieważ działka nr [...] o pow. 1,10 ha została podzielona na 2 części: jedna o powierzchni 0,5181 ha została pozostawiona od strony drogi, a pozostałą część dołączono do działki nr [...]. Z kolei działka nr [...], będąca współwłasnością składających odwołanie, "zniknęła, nie jest ujęta na nowej mapie". Dodatkowo stwierdzili, że informowali geodetów, by nie dokonywali zmian w posiadanych przez nich działkach i w odwołaniu wnieśli o przywrócenie działkom pierwotnego ich stanu.

Po przeanalizowaniu zarzutów tego odwołania Wojewoda ustalił, że grunty B. C. i T. C. zawierały i zawierają się w trzech jednostkach ewidencyjnych zarówno przed, jak i po scaleniu.

Przed scaleniem:

- w jednostce rejestrowej nr [...], gdzie jako właściciel wykazany jest T. C., były 2 działki (o nr [...]) o łącznej powierzchni 3,4200 ha i wartości szacunkowej 235,20 punktów szacunkowych,

- w jednostce rejestrowej nr [...], gdzie jako właściciel wykazana została B. C., były 2 działki (o nr [...]) o łącznej powierzchni 3,2500 ha i wartości szacunkowej 230,75 punktów szacunkowych,

- w jednostce rejestrowej nr [...], będącej współwłasnością B. i T. małż. [...], była 1 działka (o nr [...]) o powierzchni 0,5200 ha i wartości szacunkowej 35,20 punktów szacunkowych.

Wartości szacunkowe w/w jednostek rejestrowych zostały pomniejszone

o 0,45% na podstawie art. 17 ustawy, z uwagi na niewystarczającą ilość gruntów Gminy I. i brak gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, które można by przeznaczyć na cele użyteczności publicznej - w tym drogi. Tak więc, po zastosowaniu wspomnianego potrącenia, wartości jednostek szacunkowych przedstawiają się następująco:

- jednostka rejestrowa nr [...] - 234,14 punktów szacunkowych,

- jednostka rejestrowa nr [...] - 233,82 punktów szacunkowych,

- jednostka rejestrowa nr [...] - 35,04 punktów szacunkowych.

Organ wskazał, że działki przed scaleniem zlokalizowane były w bezpośrednim ze sobą sąsiedztwie tworząc obszar możliwy do jednolitego wykorzystania, gdyż nie rozdzielały je grunty będące własnością innych podmiotów. Działki te usytuowane były pomiędzy dwoma działkami stanowiącymi drogi: nr [...] - droga łącząca [...] z [...] i nr [...] – droga znajdująca się na północy, pomiędzy polami uprawnymi. Działki odwołujących przed scaleniem posiadały kształt równoległoboków zbliżonych wręcz swoim kształtem do prostokątów. Działki nr [...] węższe swoje boki miały wspólne z działką nr [...], będącą drogą, i biegły w kierunku północnym, jednakże bezpośrednio nie graniczyły z działką nr [...], ponieważ po ich przedłużeniach znajdowały się działki (odpowiednio) nr [...] bezpośrednio graniczące ze wspomnianą działką nr [...]. Z kolei działka nr [...] graniczyła od wschodniej strony z działką nr [...] i północną częścią działki nr [...]. Zabudowania gospodarcze będące własnością odwołujących umiejscowione są w bezpośrednim sąsiedztwie działki nr [...], będącej drogą, na działkach nr [...]

W wyniku scalenia należne ekwiwalenty zostały wydzielone również w trzech jednostkach rejestrowych o numerach 15, 63 i 90, ale w zmniejszonej ilości działek, przy czym:

- w jednostce rejestrowej nr [...] została wydzielona 1 działka o nr [...] o powierzchni 3,3628 ha i wartości szacunkowej 232,85 punktów szacunkowych,

- w jednostce rejestrowej nr [...] została wydzielona 1 działka o nr [...] o łącznej powierzchni 3,2755 ha i wartości szacunkowej 233,82 punktów szacunkowych,

- w jednostce rejestrowej nr [...] wydzielona została 1 działka o nr [...] o powierzchni 0,5181 ha i wartości szacunkowej 35,45 punktów szacunkowych.

Porównując przedstawione powyżej wartości (uwzględniające w sobie już zastosowane potrącenia w wysokości 0,45% wartości należnego ekwiwalentu) Wojewoda stwierdził, że ww. działki zostały wydzielone z zachowaniem zasady ustalonej w art. 8 "pkt" 2 ustawy, gdyż różnice wartości sprzed i po scaleniu mieszczą się w dopuszczalnej różnicy. Ponadto pod względem powierzchniowym zostały one zaprojektowane w zgodzie z zasadą wynikającą z art. 14 "pkt" 2 ustawy. Wydzielone ekwiwalenty zostały umiejscowione w lokalizacji działek dotychczasowych, gdyż ekwiwalent w postaci działki nr [...] został wydzielony w miejscu działek o nr [...] Ekwiwalent w postaci działki nr [...] umieszczony został w miejscu działek o nr [...]

i w południowej części działki nr [...]. Z kolei ekwiwalent za działkę nr [...] umiejscowiony został w północnej części dawnej działki nr [...].

Z zapisów dokonanych w kartach uczestników scalenia wynika, że na wstępnym etapie prac w odniesieniu do działek składających się na jednostkę rejestrową nr [...], w treści życzeń i uzgodnień wpisano, by działki o nr [...] wydzielić w tym samym miejscu nadając im jeden numer. Z kolei działki nr [...] (z jednostki rejestrowej nr [...]) pozostawić bez zmian, wydzielając dwie odrębne działki. Również w odniesieniu do działki nr [...] (z jednostki rejestrowej nr [...]) zgłoszone zostało oczekiwanie by pozostawić ją bez zmian.

Wojewoda podkreślił, że mimo, iż projekt scalenia w odniesieniu do gruntów odwołujących się nie został sporządzony w pełni ze zgłoszonymi życzeniami, to wydzielenie należnych ekwiwalentów zostało przeprowadzone zgodnie ze sztuką oraz zasadami ustalonymi przepisami prawa. Trzeba też wspomnieć, że składający odwołanie nie składali zarzutów do projektu scalenia przed jego zatwierdzeniem przez Starostę J..

Rozpatrując sprawę w zakresie odwołania małż. [...], Wojewoda uznał, by zmienić opracowany projekt scalenia tak, by należny ekwiwalent został wydzielony w ilości działek ewidencyjnych i konfiguracji jak przed scaleniem, albo w możliwie najbardziej zbliżonej formie do stanu sprzed scalenia. Za przyjęciem takiego stanowiska stanął fakt, że zmiana będzie zgodna z oczekiwaniami skarżących, ale też nie spowoduje pogorszenia w zakresie gospodarowania ich gruntami, a tym samym w dalszym ciągu pozostanie spełniony cel scalenia gruntów określony w art. 1 ust. 1 ustawy. Dokonanie korekty projektu scalenia w w/w zakresie będzie dotyczyć tylko gruntów skarżących bez dokonywania zmian w wydzielonych innym uczestnikom scalenia ekwiwalentach. Dodatkowo, zdaniem organu II instancji, wprowadzenie opisanej zmiany może zostać dokonane w ramach postępowania odwoławczego, ponieważ w przedmiotowym przypadku nie zostały stwierdzone uchybienia, a umotywowane jest to spełnieniem oczekiwań skarżących, przez co opracowany projekt scalenia będzie akceptowany przez większą liczbę uczestników.

Jak wynika z dokumentacji wprowadzającej zmiany do projektu scalenia, dla T. C. i B. C. zaprojektowano należny ekwiwalent zachowując projektowane granice w terenach zabudowanych, dostosowując je do istniejących na gruncie budynków: mieszkalnego i gospodarczego, co ilustruje mapa ze zmianą projektu scalenia gruntów wsi K. w części dotyczącej działek o nr [...] i [...]. Działki te, w zatwierdzonym przez Starostę Jędrzejowskiego projekcie scalenia, były przydzielone odpowiednio: B. i T. małż. [...], B. C. i T. C., ale w wyniku opracowanych zmian do projektu scalenia, zawierających się w operacie technicznym [...] zostały zlikwidowane i w ich miejsce zaprojektowano nowe działki. I tak, należne ekwiwalenty zostały wydzielone podobnie jak poprzednio w trzech jednostkach rejestrowych, przy czym:

- w jednostce rejestrowej nr [...] została wydzielona działka o nr [...] (w miejsce działki nr [...]) o powierzchni 3,3629 ha i wartości szacunkowej 233,16 punktów szacunkowych,

- w jednostce rejestrowej nr [...] zostały wydzielone działki o nr [...] (w miejsce działki nr [...]) o łącznej powierzchni 3,2754 ha i wartości szacunkowej 233,82 punktów szacunkowych,

- w jednostce rejestrowej nr [...] wydzielona została działka o nr [...] (w miejsce działki nr [...]) o powierzchni 0,5181 ha i wartości szacunkowej 35,15 punktów szacunkowych.

Porównując przedstawione powyżej wartości z wartościami szacunkowymi sprzed scalenia (uwzględniającymi w sobie już zastosowane potrącenia w wysokości 0,45% wartości należnego ekwiwalentu) należy stwierdzić, że zostały one wydzielone z zachowaniem zasady ustalonej w art. 8 "pkt" 2 ustawy, która mówi o dopuszczalnej 3% różnicy wartości szacunkowych przed i po scaleniu. Różnice wartości sprzed i po scaleniu mieszczą się w dopuszczalnej różnicy, gdyż:

- dla jednostki 15 wyniosła ona 0,99 punktu przy dopuszczalnej ±7,02 punktu,

-dla jednostki 63 wyniosła ona 4,11 punktu przy dopuszczalnej ±6,89 punktu,

- natomiast dla jednostki 90 miała ona wartość 0,11 punktu przy dopuszczalnych ±1,05 punktu.

Dokonując podobnie jak poprzednio analizy wydzielonych w wyniku zmian do projektu scalenia ekwiwalentów dla odwołujących, Wojewoda stwierdził, że pod względem powierzchniowym działki zostały zaprojektowane w zgodzie z zasadą wynikającą z art. 14 "pkt" 2 ustawy. Powierzchnie wydzielonych w projekcie scalenia ekwiwalentów przedstawiają się następująco:

- w jednostce rejestrowej nr [...] w wyniku scalenia wydzielono o 0,0571 ha mniej gruntu, co stanowi ubytek 1,67% powierzchni sprzed scalenia,

- w jednostce rejestrowej nr [...] w wyniku scalenia wydzielono o 0,0254 ha więcej gruntu, co stanowi przyrost o 0,78% powierzchni sprzed scalenia,

- w jednostce rejestrowej nr [...] w wyniku scalenia wydzielono o mniej 0,0019 ha gruntu, co stanowi ubytek o 0,36% powierzchni sprzed scalenia.

Organ odwoławczy wskazał, że zmiany do projektu scalenia gruntów wsi K., dotyczące małż. [...] oraz M. P., zostały okazane na gruncie zainteresowanym uczestnikom w dniu 8 kwietnia 2024 r., w obecności wszystkich osób, których te zmiany dotyczyły. Osoby te nie wniosły do opracowanych zmian uwag, m.in. w trakcie możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Tym samym Wojewoda korzystając z prawa do wydania w postępowaniu odwoławczym decyzji reformacyjnej, co wynika z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., orzekł o uchyleniu we wskazanej części zaskarżonej decyzji Starosty [...] i wydaniu rozstrzygnięcia w tym zakresie. W pozostałej części należało pozostawić rozstrzygnięcie organu I instancji bez zmian, ponieważ projekt scalenia został w tej części opracowany zgodnie z zasadami wynikającymi z przepisów prawa, a całe postępowanie scaleniowe zostało przeprowadzone przez Starostę Jędrzejowskiego z zachowaniem przewidzianej w ustawie procedury i zasad postępowania scaleniowego. Generalnie cel scalenia został osiągnięty przy zachowaniu podstawowej zasady wydzielania gruntów określonej w art. 8 ust. 1 ustawy.

Postanowieniem z 15 października 2024 r. Wojewoda sprostował oczywistą omyłkę pisarską w sentencji opisanej na wstępie decyzji z 7 maja 2024 r. na stronie pierwszej w punkcie 1, litera a, kropka 3 (w wierszu 9 licząc od dołu strony) w ten sposób, że w miejsce – "w jednostce rejestrowej nr [...]" wpisał " w jednostce rejestrowej nr [...]".

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze T. C. i B. C. nie zgodzili się z decyzją z 7 maja 2024 r. wskazując, że jest ona dla nich krzywdząca, gdyż "został rozdzielony budynek gospodarczy ([...] stara numeracja, po nowemu [...]) i mieszkalny [...] na dwie działki, a powinny oba te budynki stanowić integralną całość i pozostać na działce [...].". Wnieśli o "przywrócenie budynku mieszkalnego do podwórka". Nadmienili, że o zmianie na ich niekorzyść dowiedzieli się po wydaniu decyzji Wojewody.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Wyznaczony powyższymi przepisami zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne oznacza, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie jest możliwa ocena zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego słuszności, czy zgodności z zasadami współżycia społecznego, zaś oczekiwania strony skarżącej mogą się przełożyć na uwzględnienie skargi tylko wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa przez organy, o jakim mowa wyżej. Należy podkreślić, że sąd administracyjny nie przeprowadza własnego postępowania dowodowego poza wyjątkiem przewidzianym w art. 106 § 3 p.p.s.a., przewidującym możliwość przeprowadzenia dowodu uzupełniającego jedynie z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W tym znaczeniu sąd nie orzeka merytorycznie w sprawie poddanej mu pod osąd, a jedynie kontroluje legalność zaskarżonego aktu mając na uwadze kryterium zgodności z prawem obowiązującym w dacie jego wydania, mającym zastosowanie w ustalonym na tę datę stanie faktycznym.

Powyższe uwagi są konieczne dla wyjaśnienia skarżącym przyczyn oddalenia ich skargi, w której złożyli oni całkiem nową propozycję do zatwierdzonego projektu scalenia gruntów wsi K. – w zakresie działek będących ich własnością, nieprzedstawioną w toku postępowania scaleniowego prowadzonego zarówno przed organem I jak i II instancji.

Zaznaczenia również wymaga, że Sąd kontrolował jedynie tę część decyzji Wojewody z 7 maja 2024 r., która dotyczy działek skarżących.

W pozostałym zakresie – odnośnie do gruntów pozostałych odwołujących się - rozstrzygnięcie to nie zostało zaskarżone i uprawomocniło się. Częściowa kontrola decyzji była możliwa, gdyż orzeczenie co do działek skarżących zostało wyraźnie wyodrębnione (w pkt 1 lit. a sentencji) i nie narusza integralności decyzji, zwłaszcza w stosunku do innych uczestników scalenia, którzy jej nie kwestionowali. Jak słusznie podkreślił Wojewoda zmiana decyzji organu I instancji

i związana z tym korekta projektu scalenia gruntów wsi K. była możliwa, gdyż nie powoduje zmian w ekwiwalentach wydzielonych innym uczestnikom scalenia.

Materialną podstawą decyzji podjętych w tej sprawie przez Starostę Jędrzejowskiego, a następnie przez Wojewodę były przepisy powołanej na wstępie ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów w wersji obowiązującej do 15 marca 2023 r., opublikowanej w Dz. U. z 2022 r. poz. 1223 (zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 – 2027 - t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 261 z późn. zm., nowelizującej ustawę z dniem 15 marca 2023 r.).

Jak podkreśla się w orzecznictwie, scalenie gruntów ma charakter zbiorowego zabiegu urządzeniowo-rolnego (gospodarczego). Cechują je rozwiązania mające charakter techniczny przy uwzględnieniu przepisów ustawy. Organy administracyjne opracowujące projekt scalenia korzystają ze swobody w jego ukształtowaniu i wyborze najlepszego - ich zdaniem - rozwiązania w danych warunkach, tak by w miarę możliwości, uwzględnić interesy i życzenia wszystkich uczestników scalenia. Niewątpliwie w toku postępowania scaleniowego rodzą się liczne konflikty pomiędzy uczestnikami, oczekującymi wyłącznie poprawy ich warunków gospodarowania.

W tym zakresie rozstrzygnięcia organów zawierają elementy uznania administracyjnego, a kontrola sądu polega jedynie na tym, czy tego rodzaju rozstrzygnięcia nie posiadają cech dowolności, a więc czy w sposób należyty zostały wyważone interesy społeczne i uzasadnione interesy poszczególnych osób (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 17 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 2805/14 i z 13 września 2023 r., I OSK 135/21, dostępnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dokonując pod tym kątem kontroli zaskarżonej decyzji Sąd podziela wyrażoną przez Wojewodę ocenę, że przebieg postępowania scaleniowego odpowiadał prawu. Wprawdzie skarżący nie zgłaszali zarzutów co do prawidłowości procedury scaleniowej, jednak konieczność jej prześledzenia przez Sąd z urzędu wynika

z powołanego już art. 134 § 1 p.p.s.a.

Stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy postępowanie scaleniowe oraz zagospodarowanie poscaleniowe przeprowadza starosta jako zadanie z zakresu administracji rządowej finansowane ze środków budżetu państwa, z zastrzeżeniem ust. 5-7 oraz art. 4 ust. 2. Postępowanie scaleniowe może być wszczęte na wniosek większości właścicieli gospodarstw rolnych, położonych na projektowanym obszarze scalenia, lub na wniosek właścicieli gruntów, których łączny obszar przekracza połowę powierzchni projektowanego obszaru scalenia (ust. 2), przy czym przez właścicieli rozumie się również posiadacza samoistnego (art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy).

W niniejszej sprawie w wyniku analizy wniosku o wszczęcie postępowania scaleniowego z 21 czerwca 2021 r., złożonego przez zainteresowanych właścicieli gospodarstw rolnych i władających takim gospodarstwami, stwierdzono – na podstawie danych z ewidencji gruntów - że łączny obszar gruntów objętych wnioskami stanowi 55.6 % powierzchni projektowanego obszaru scalenia (k. 52 - tom I akt administracyjnych). Słusznie zatem organy uznały, że spełniony został warunek określony w art. 3 ust. 2 ustawy.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 tej ustawy, wszczęcie postępowania scaleniowego lub wymiennego następuje w drodze postanowienia starosty. Postanowienie o wszczęciu postępowania scaleniowego lub wymiennego w szczególności powinno zawierać:

1) określenie granic i powierzchni obszaru scalenia lub wymiany gruntów;

2) wykaz uczestników scalenia lub wymiany gruntów;

3) przewidywany termin zakończenia prac scaleniowych lub wymiennych (ust. 2).

Postanowienie o wszczęciu postępowania scaleniowego odczytuje się na zebraniu uczestników scalenia, zwołanym przez starostę, a ponadto wywiesza się je na okres 14 dni w lokalach urzędów gmin, na których terenie są położone grunty objęte scaleniem, oraz na tablicach ogłoszeń we wsiach, których grunty tworzą obszar scalenia (ust. 3). Z chwilą upływu terminu, o którym mowa w ust. 3, postanowienie o wszczęciu postępowania scaleniowego uważa się za doręczone wszystkim uczestnikom scalenia (ust. 4).

W stanie sprawy wymogi te zostały zachowane. Starosta [...] postanowieniem z 2 sierpnia 2021 r. r. wszczął postępowanie scaleniowe obejmujące grunty położone we wsi K., określając granice i powierzchnię obszaru scalenia (zał. nr [...]), ustalając listę uczestników scalenia (zał. Nr [...]), a także przewidywany termin zakończenia prac scaleniowych – 31 grudnia 2024 r. Postanowienie zostało odczytane na zebraniu uczestników scalenia 31 sierpnia 2021 r. (na którym obecne były 3 osoby), po wcześniejszym zawiadomieniu w trybie art. 31, w formie publicznego ogłoszenia, o terminie zebrania. Postanowienie zostało także wywieszone na tablicach ogłoszeń w miejscach i terminach przewidzianych w art. 7 ust. 3 ustawy (k. 57 – 89 tom I akt administracyjnych).

Stosownie do treści art. 10 ust. 1 ustawy, grunty objęte scaleniem szacuje oraz opracowuje projekt scalenia upoważniony przez starostę geodeta-projektant scalenia, przy udziale powołanej przez ten organ komisji pełniącej funkcje doradcze. Zgodnie z powołanym przepisem Starosta [...] upoważnił 27 października 2022 r. W. K., pracownika Ś. Biura Geodezji w K., posiadającego uprawnienia zawodowe w zakresie geodezyjnego urządzania terenów rolnych i leśnych, jako geodetę – projektanta. Nadto postanowieniem z 18 stycznia 2023 r. Starosta powołał zespół do spraw scaleń pełniący funkcje doradcze podczas szacunku porównawczego gruntów oraz opracowania projektu scalenia gruntów wsi K. (k. 138 i 157 – tom II akt administracyjnych). Zespół ten powołany został na podstawie art. 33a ustawy, który – jak słusznie podkreślił Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - wprowadzał szczególne rozwiązania w związku z obowiązującym wówczas na terytorium Polski stanem zagrożenia epidemicznego. Zgodnie z jego treścią, w okresie obowiązywania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego części stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonych na podstawie ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2021 r. poz. 2069 i 2120 oraz z 2022 r. poz. 64, 655 i 974) lub w okresie obowiązywania stanu nadzwyczajnego oraz w okresie 30 dni od dnia odwołania tych stanów, nie wybiera się rady uczestników scalenia oraz nie powołuje się zespołu, o którym mowa w art. 9 ust. 3, a funkcje tej rady sprawuje powołany przez starostę w drodze postanowienia zespół do spraw scaleń; w skład zespołu do spraw scaleń wchodzi sołtys wsi, której grunty tworzą obszar scalenia, dwóch albo trzech członków rady sołeckiej wsi, której grunty tworzą obszar scalenia, przedstawiciel Krajowego Ośrodka będącego uczestnikiem scalenia, przedstawiciel gminy, na której terenie są położone grunty objęte scaleniem, oraz dwóch albo trzech właścicieli gospodarstw rolnych wybranych przez starostę, których grunty znajdują się na obszarze objętym scaleniem; do postanowienia w sprawie powołania zespołu do spraw scaleń stosuje się odpowiednio przepisy art. 7 ust. 3 i 4.

O powołaniu zespołu Starosta zawiadomił uczestników scalenia w formie obwieszczenia, w trybie przewidzianym w art. 33a ust. 1 w zw. z art. 7 ust. 3 ustawy. W ten sam sposób Starosta zawiadomił o terminie zebrania zespołu do spraw scaleń celem podjęcia uchwały określającej zasady szacunku porównawczego gruntów wsi K.. Zebranie zostało wyznaczone na 20 lutego 2023 r. o godz. 10.00. Początkowo jako miejsce spotkania wskazano OSP w [...], jednak później zmieniono je ze względu na prace remontowe wskazując, że zebranie odbędzie się w Urzędzie Gminy w I. (k. 180 – 199 tom II akt administracyjnych).

Podstawę prawną takiego działania stanowił art. 33a pkt 2 ustawy, zgodnie

z którym w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego zespół do spraw scaleń, na zebraniu zwołanym przez starostę, określa w formie uchwały zasady szacunku gruntów, o których mowa w art. 11 ust. 1, oraz wyraża w formie uchwały zgodę, o której mowa w art. 13 ust. 1; uchwały zapadają większością trzech czwartych głosów w obecności co najmniej połowy liczby członków rady uczestników scalenia albo zespołu, o którym mowa w art. 9 ust. 3, albo zespołu do spraw scaleń.

Na zebraniu 20 lutego 2023 r. wszyscy członkowie zespołu głosowali za podjęciem uchwały w sprawie zasad szacunku porównawczego gruntów miejscowości K. (k. 201-205 tom II akt administracyjnych).

Następnie Starosta [...] zawiadomił, w formie obwieszczenia, że

2 marca 2023 r. o godz. 10.00 w Urzędzie Gminy w I. odbędzie się zebranie uczestników scalenia gruntów położonych w obrębie K. celem ogłoszenia wyników oszacowania gruntów objętych postępowaniem scaleniowym.

W obwieszczeniu poinformowano także, że wyniki oszacowania gruntów zostaną udostępnione do publicznego wglądu w budynku Urzędu Gminy w I. w dniach

3 – 13 marca 2023 r. W zebraniu 2 marca 2023 r. uczestniczyło 5 uczestników scalenia (k. 207 – 222 tom II akt administracyjnych).

Taka procedura odpowiada treści art. 33a pkt ustawy, wedle którego wyniki oszacowania gruntów, lasów oraz sadów, ogrodów, chmielników i innych upraw specjalnych, o których mowa w art. 12 ust. 1, udostępnia się do publicznego wglądu na okres 7 dni w wyznaczonym przez starostę miejscu; o miejscu i terminie wyłożenia do publicznego wglądu wyników oszacowania gruntów starosta zawiadamia w formie obwieszczenia, które wywiesza się na tablicy ogłoszeń urzędu gminy, na której terenie są położone grunty objęte scaleniem, oraz na tablicy ogłoszeń we wsi, której grunty tworzą obszar scalenia, i zamieszcza się w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej starostwa powiatowego, co najmniej na 7 dni przed tym terminem.

Dalszy przebieg postępowania scaleniowego przeprowadzony został w zgodzie z art. 33a pkt 4, 5 i 6 ustawy. Stosownie do tych przepisów, uczestnicy scalenia mogą wnosić zastrzeżenia do dokonanego szacunku w okresie wyłożenia wyników oszacowania gruntów do publicznego wglądu (pkt 4), przy czym do zapoznania się uczestników scalenia z wynikami ustaleń komisji rozpatrującej zastrzeżenia do szacunku gruntów stosuje się odpowiednio pkt 3 (pkt 5). Starosta zawiadamia o terminie objęcia w posiadanie przez uczestników scalenia nowo wydzielonych gruntów w formie obwieszczenia, które wywiesza się na tablicy ogłoszeń urzędu gminy, na której terenie są położone grunty objęte scaleniem, oraz na tablicy ogłoszeń we wsi, której grunty tworzą obszar scalenia, i zamieszcza się w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej starostwa powiatowego, co najmniej na 7 dni przed terminem objęcia w posiadanie; za datę objęcia w posiadanie uważa się termin wskazany w zawiadomieniu (pkt 6).

Z akt wynika, że w terminie wyłożenia wyników oszacowania gruntów nie wniesiono uwag i zastrzeżeń (k. 223 – 224 tom II akt administracyjnych).

Następnie Starosta [...] obwieszczeniem z 14 marca 2023 r. zawiadomił, że 27 marca 2023 r. o godz. 10.00 w Urzędzie Gminy w I. odbędzie się zebranie zespołu do spraw scaleń celem podjęcia uchwały w sprawie wyrażenia zgody na dokonany szacunek dla obrębu [...]. Podjęcia takiej uchwały wymaga art. 13 ust. 1 w zw. z art. 33a pkt 2 ustawy. Na zebraniu zespól podjął uchwałę wyrażającą zgodę na dokonany szacunek porównawczy (k. 244 – 246 tom II akt administracyjnych).

Następnie, na podstawie art. 31 pkt 3 ustawy, obwieszczeniem z 29 marca

2023 r. Starosta zawiadomił uczestników scalenia, że w dniach 12 – 14 kwietnia

2023 r. w godzinach od 9.30 do 16.00 w remizie OSP w Opatkowicach Murowanych geodeta-projektant będzie przyjmował od uczestników scalenia propozycje co do sposobu wydzielenia gruntów w zamian na grunty dotychczas posiadane,

w szczególności w zakresie ich lokalizacji w opracowanym projekcie scalenia.

Przypomnienia wymaga, że stan zagrożenia epidemicznego obowiązywał od 16 maja 2022 r. (na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz. U. poz. 1028) do 1 lipca 2023 r. (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz. U. poz. 1118). Tym samym prawidłowo organ odwoławczy przyjął w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że zastosowanie przez Starostę J. powołanych wyżej przepisów art. 33a ustawy było zgodne z prawem.

W związku z odwołaniem stanu zagrożenia epidemicznego, obwieszczeniem

z 5 września 2023 r. Starosta zawiadomił uczestników scalenia, że 18 września

2023 r. w remizie OSP w [...] odbędzie się zebranie uczestników scalenia celem wyboru rady uczestników scalenia, o jakiej mowa w art. 9 ustawy. Pierwszy termin zebrania wyznaczono na godzinę 15.00., a drugi na godz. 15.15. Wybór rady słusznie uznano za konieczny z uwagi na fakt, że art. 33a przestał obowiązywać z dniem 1 lipca 2023 r. tj. z dniem odwołania stanu zagrożenia epidemicznego i odpadła podstawa do prowadzenia postępowania scaleniowego

z udziałem zespołu do spraw scaleń, powołanego w miejsce rady uczestników scalenia stosownie do art. 33a ust. 1 ustawy.

Udział rady uczestników scalenia w postępowaniu scaleniowym przewiduje art. 9 ustawy. Zgodnie z jego treścią, jeżeli liczba uczestników scalenia przekracza 10 osób, postępowanie scaleniowe prowadzi się z udziałem rady uczestników scalenia w składzie 3-12 osób, jako społecznego organu doradczego, wybieranego

i odwoływanego przez uczestników scalenia z każdej wsi objętej scaleniem (ust. 1).

Rada uczestników scalenia jest wybierana na zebraniu uczestników scalenia, zwołanym przez starostę (ust. 2).

W przypadku niedokonania wyboru rady uczestników scalenia w terminie określonym przez starostę funkcję tej rady sprawuje powołany postanowieniem tego organu zespół, w skład którego wchodzi rada sołecka, sołtys oraz przedstawiciel Krajowego Ośrodka będącego uczestnikiem scalenia oraz przedstawiciel społeczno-zawodowych organizacji rolników; w przypadku gdy postępowaniem scaleniowym objęto grunty więcej niż jednej wsi, w skład zespołu wchodzą sołtysi tych wsi, przedstawiciele rad sołeckich po jednym z każdej wsi, przedstawiciel Krajowego Ośrodka będącego uczestnikiem scalenia oraz przedstawiciel społeczno-zawodowych organizacji rolników (ust. 3).

Jak wynika z protokołu z zebrania uczestników scalenia wsi K., które odbyło się 18 września 2023 r. o godzinie 15°° celem wyboru rady uczestników scalenia, w zebraniu uczestniczyły 4 osoby, co zostało uznane za sytuację uniemożliwiającą wybór rady z powodu nieosiągnięcia kworum, czyli obecności co najmniej 50% uczestników scalenia. W drugim terminie - tj. o godzinie 15.15 brało udział tylu samo uczestników, jak w pierwszym terminie. Do rady zgłosili się wszyscy obecni uczestnicy scalenia i wszyscy obecni zagłosowali za wyborem rady (k. 277 – 279 tom II akt administracyjnych).

Podkreślenia wymaga, że przepisy ustawy nie przewidują kworum przy wyborze rady. Jak stanowi art. 13 ust. 2, wymóg obecności połowy liczby uczestników scalenia jest natomiast konieczny przy podejmowaniu uchwał:

- określającej zasady szacunku gruntów, o jakiej mowa w art. 11 ust. 1 oraz

- wyrażającej zgodę na dokonany szacunek gruntów, lasów oraz sadów, ogrodów, chmielników i innych upraw specjalnych (art. 13 ust. 1).

W stanie sprawy obie uchwały zostały podjęte w okresie obowiązywania art. 33a ustawy przez zespół do spraw scaleń, w związku z tym kworum wymagane w art. 13 ust. 2 nie było konieczne.

Radę uczestników scalenia może zatem wybrać dowolna liczba uczestników na zebraniu zwołanym przez starostę, pod warunkiem, że składa się ona, jeżeli liczba uczestników scalenia przekracza 10 (tak jak w rozpatrywanym przypadku), z 3-12 osób.

W niniejszej sprawie skład liczbowy rady odpowiada treści art. 9 ust. 1 ustawy, a tym samym jej wybór dokonany został zgodnie z prawem.

Kolejną czynnością podjętą przez Starostę było zawiadomienie uczestników scalenia, w formie obwieszczenia zgodnego z art. 31 ustawy, że 19 i 20 września

2023 r. w godzinach od 9.00 do 15.00 w remizie OSP w [...] zostaną przeprowadzone czynności okazania projektu scalenia na gruncie oraz okazania stabilizacji punktów granicznych. W obwieszczeniu wskazano, że zgodnie

z art. 24 ust. 1 ustawy, uczestnicy scalenia mogą zgłaszać na piśmie Staroście zastrzeżenia do okazanego projektu, w terminie 14 dni od okazania.

Takie działanie organu przeprowadzającego scalenie odpowiadało treści art. 23 ust. 2 i art. 24 ust. 1 ustawy (k. 280-292 tom II akt administracyjnych).

Następnie postanowieniem z 12 października 2023 r. Starosta [...] powołał Komisję pełniącą funkcje doradcze przy rozpatrywaniu zastrzeżeń do projektu scalenia gruntów, o jakiej mowa w przywołanym już wyżej art. 10 ust. 1 ustawy. Komisja została powołana w związku z odwołaniem stanu zagrożenia epidemicznego i utratą mocy art. 33a (art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy przewiduje, że komisja składa się m.in. z rady uczestników scalenia, której wybranie nie było możliwe w okresie obowiązywania art. 33a ustawy). Postanowienie zostało ogłoszone stosownie do treści art. 31 ustawy (k. 300, 319-322 tom II akt administracyjnych).

Na zebraniu 8 listopada 2023 r. Komisja rozpatrzyła zastrzeżenia do okazanego projektu, wniesione przez S. C., T. W. i W. K., głosując za pozostawieniem projektu bez zmian. Opiniowanie zastrzeżeń odbyło się w obecności zainteresowanych uczestników scalenia oraz wszystkich członków Komisji (poza opiniowaniem zastrzeżeń W. K., z których wyłączony został jeden z członków Komisji będący dzierżawcą gruntu co do którego wniesiono zastrzeżenia), spełniając w ten sposób wymogi określone w art. 25 ust. 1 ustawy (k. 335-386 tom II akt administracyjnych).

Zastrzeżenia zostały rozpatrzone przez Starostę w decyzji z 22 stycznia 2024 r. zatwierdzającej projekt scalenia (załącznik nr [...]) zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy.

Wydana przez organ I instancji decyzja (k. 387 – 404 tom II akt administracyjnych) spełnia wszystkie wymogi określone w art. 27 ust. 1- 4 ustawy. Stosownie do treści tego przepisu:

1. Projekt scalenia gruntów może być zatwierdzony, jeżeli po jego okazaniu,

o którym mowa w art. 23 ust. 2 i w art. 26, większość uczestników scalenia nie zgłosiła do niego zastrzeżeń.

2. Projekt wymiany gruntów może być zatwierdzony, jeżeli po jego okazaniu,

o którym mowa w art. 23 ust. 2, wszyscy uczestnicy wymiany przyjęli go bez zastrzeżeń.

3. Projekt scalenia lub wymiany gruntów zatwierdza, w drodze decyzji, starosta.

4. Decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia lub wymiany gruntów, poza wymogami określonymi w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, powinna określać:

1) granice i powierzchnię obszaru scalenia lub wymiany gruntów;

2) terminy i zasady objęcia w posiadanie gruntów wydzielonych w wyniku scalenia lub wymiany oraz sposoby rozliczeń, o których mowa w art. 2 ust. 3, art. 8, art. 14 ust. 1 oraz w art. 23 ust. 1;

3) przebieg granic nieruchomości w wypadkach, o których mowa w ustawie - Prawo geodezyjne i kartograficzne.

Integralną część decyzji stanowi 9 załączników:

- mapa z projektem scalenia gruntów wsi K. (zał. Nr 1),

- rejestr szacunku porównawczego gruntów po scaleniu (zał. Nr 2),

- szczegółowy opis złożonych zastrzeżeń do projektu scalenie gruntów wsi K., będących przedmiotem opiniowania przez Komisję i rozpatrzenia przez Starostę Jędrzejowskiego (zał. Nr 3),

- warunki objęcia w posiadanie gruntów wydzielonych w wyniku scalenia (zał. nr 4),

- wykaz uczestników scalenia zobowiązanych do dokonania dopłat z uwagi na wydzielenie gruntów o wyższej wartości szacunkowej, w zamian za dotychczas posiadane (zał. Nr 5),

- wykaz uczestników scalenia uprawnionych do otrzymania wypłaty z uwagi na wydzielenie gruntów o niższej wartości szacunkowej, w zamian za dotychczas posiadane (zał. Nr 6),

- wykaz uczestników scalenia uprawnionych do otrzymania wypłaty z tytułu zastosowania potrąceń pod drogi dojazdowe do pół na obszarze scalenia (zał. Nr 7),

- zestawienie gruntów, na których planowane jest przywrócenie funkcji rolniczej w ramach zagospodarowania poscaleniowego (zał. Nr 8) oraz

- mapa gruntów przeznaczonych do zagospodarowania poscaleniowego gruntów wsi K. (zał. Nr 9).

Decyzja z 22 stycznia 2024 r. została podana do publicznej wiadomości zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy i tym samym doręczona wszystkim uczestnikom scalenia (art. 28 ust. 2).

Postępowanie scaleniowe przed Starostą Jędrzejowskim zostało zatem przeprowadzone bez naruszenia przepisów postępowania, co – jak słusznie podkreślił Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – dawało możliwość podjęcia w postępowaniu odwoławczym decyzji reformacyjnej na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uwzględniającej stanowisko T. i B. małż. [...] zawarte w odwołaniu.

Położenie i numery działek skarżących przed scaleniem i po jego dokonaniu na podstawie decyzji Starosty [...] z 22 stycznia 2024 r. obrazują znajdujące się w aktach administracyjnych mapy oraz wypisy z rejestru gruntów (k. 412 – 416 tom II akt administracyjnych; k. 68 i 69 akt organu II instancji).

Zarówno przed scaleniem, jak i po jego przeprowadzeniu, działki te stanowiły jeden zwarty kompleks, przy czym w stosunku do stanu sprzed scalenia zmieniła się ich numeracja oraz właściciel. Na obu ww. mapach działki należące do B. C. zaznaczono kolorem żółtym, do T. C. kolorem różowym, a do małż. [...] na zasadach małżeńskiej wspólności ustawowej – kolorem zielonym.

Działki B. C., oznaczone przed scaleniem nr [...] o pow. 2,8 ha i nr [...] o pow. 0,45 ha (łącznie 3,25 ha) scalono w jedną działkę, której nadano nr [...]

o pow. 3,2755 ha. Działki te pozostały własnością B. C..

Działki T. C. oznaczone przed scaleniem nr [...] (2,32 ha) oraz

nr [...] (1,1 ha) o łącznej powierzchni 3,42 ha zostały scalone w ten sposób, że utworzono nową działkę nr [...] o pow. 3,3628 ha z gruntów: działki nr [...], południowej części działki nr [...] oraz działki oznaczonej przed scaleniem nr [...] o pow. 0,52 ha, będącej współwłasnością małż. [...]. Jako właściciela działki nr [...] wpisano T. C..

Z kolei grunty północnej części działki T. C. oznaczonej przed scaleniem nr [...] oznaczono numerem 33 o pow. 0,5181 ha, a jako współwłaścicieli tej działki wpisano T. i B. małż. [...].

Z opisanych map wynika, że budynek mieszkalny oraz budynki gospodarcze, położone w południowej części całego kompleksu przy drodze, znajdują się na nowoutworzonych działkach nr [...]

Ze złożonego przez skarżących odwołania wynika jednoznacznie, że nie zgadzają się z takim podziałem i wnoszą o przywrócenie stanu pierwotnego. W piśmie z 12 marca 2024 r. skierowanym do Wojewody T. C. potwierdził to stanowisko (k. 153 akt organu II instancji).

Zaskarżona decyzja żądanie skarżących uwzględnia w pkt. 1 lit. a.

Z akt administracyjnych organu II instancji wynika, że skarżący w trakcie postępowania scaleniowego toczącego się przed Starostą Jędrzejowskim wnioskowali, aby działki nr [...] T. C., nr [...] B. C. oraz nr [...] małż. [...], pozostawić bez zmian (k. 65 – 67 akt organu II instancji). Tego życzenia organ I instancji nie uwzględnił, mimo że dokonany w decyzji Starosty [...] podział ww. działek i ich scalenie nastąpiło w ramach jednego kompleksu gruntów i nie wpływało na wydzielone innym uczestnikom scalenia ekwiwalenty. Jest to okoliczność, która przemawia za zasadnością zmian w projekcie scalenia, dokonanych w zaskarżonej części decyzji organu II instancji, które polegały na podjęciu rozstrzygnięcia zgodnego z wolą skarżących, ujawnioną w odwołaniu.

Należy dodatkowo podkreślić, że w toku prac geodezyjnych przeprowadzonych na zlecenie Wojewody, mających na celu zmianę projektu scalenia, skarżący zostali zawiadomieni o czynnościach na gruncie, a ze sprawozdania technicznego sporządzonego przez geodetę H. K. oraz protokołu wyznaczenia, utrwalenia i okazania zmian wprowadzonych do projektu scalenia w części dotyczącej działek nr [...] i [...] położonych w obrębie K. wynika, że 8 kwietnia 2024 r. skarżący brali udział w czynnościach geodety, który w ich obecności wyznaczył, okazał na gruncie przebieg nowych granic wynikających ze zmian wprowadzonych do scalenia, a także zapoznał ich z powierzchnią i wartością ich gruntów. Skarżący podpisali protokół bez zastrzeżeń (k. 269, 271, 276, 248 akt organu II instancji).

Mapa znajdująca się w operacie technicznym, na który powołuje się Wojewoda w pkt 1 lit.a zaskarżonej decyzji wskazuje, że działki nr [...] i [...] zostały wykreślone, natomiast:

- z działek T. C., oznaczonych przed scaleniem nr [...], utworzona została nowa działka nr [...] o pow. 3,3629 ha,

- działkom B. C., oznaczonym przed scaleniem nr [...], nadano odpowiednio nr [...] o pow. 0,45 ha i nr [...] o pow. 2,82 ha,

- działka oznaczona przed scaleniem nr [...], stanowiąca współwłasność małżonków C., otrzymała nr [...] i powierzchnię 0,5181 ha.

Żadna z nowowydzielonych działek nie zmienia lokalizacji przedscaleniowych działek nr [...] i [...], bez zmian pozostaje także ich struktura własnościowa.

Mimo uwzględnienia przez Wojewodę żądania zawartego

w odwołaniu, w skardze zgłoszone zostały nowe zastrzeżenia co do działek nr [...] (stanowiącej obecnie południową część działki nr [...] T. C.) i [...] (obecnie nr [...] będącej własnością B. C.). Skarżący twierdzą, że rozdzielony został budynek gospodarczy i mieszkalny na dwie działki, podczas gdy budynki te powinny stanowić "integralną całość i pozostać na działce [...]" i wnieśli "o przywrócenie budynku mieszkalnego do podwórka".

Tymczasem z map znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wynika jednoznacznie, że budynki, o jakich mowa w skardze, położone były przed scaleniem nie na jednej działce – jak sugerują skarżący zarzucając rozdzielenie tych budynków na dwie działki – lecz na dwóch działkach oznaczonych nr [...] Granica między tymi działkami przebiegała pod budynkami w ten sposób, że budynek mieszkalny znajdował się wprawdzie na działce nr [...] B. C., jednak jego niewielka część zlokalizowana była na działce nr [...] T. C.. Z kolei budynek gospodarczy (zlokalizowany równolegle do drogi) położony był na działce nr [...], ale jego niewielka część znajdowała się na działce nr [...] należącej do B. C..

Po zmianie projektu scalenia, dokonanej w toku postępowania odwoławczego

i zatwierdzonej w zaskarżonej decyzji w pkt 1 lit. a, granica pomiędzy działkami [...]

i [...] w części przylegającej do drogi (odpowiadającej przed scaleniem granicy między działkami nr [...]) przebiega po obrysie ww. budynków. Aktualnie budynek mieszkalny znajduje się więc w całości na działce nr [...] stanowiącej własność B. C., zaś budynek gospodarczy zlokalizowany równolegle do drogi położony jest na działce nr [...] T. C., poza zaznaczoną na szkicu nr [...] przybudówką do tego budynku, która znajduje się na działce nr [...] (szkice wyznaczenia i stabilizacji projektowanych działek nr [...] operatu). Tak wyznaczona granica z nowymi punktami granicznym przebiegającymi po obrysie budynków, a nie pod budynkami - jak przed scaleniem, okazana została skarżącym przez geodetę w czasie czynności na gruncie 8 kwietnia 2024 r.

Z treści skargi trudno dociec, co skarżący rozumieją pod pojęciem "podwórka", do którego miałby zostać "przywrócony" budynek mieszkalny. Postępowanie scaleniowe wraz z projektem scalenia dotyczy bowiem konkretnych działek ewidencyjnych. Treść skargi, w szczególności twierdzenie, że budynki gospodarczy

i mieszkalny powinny "pozostać na działce [...]", sugeruje natomiast, że skarżący wyrażają przekonanie – jak się okazuje błędne - że budynki te znajdowały się w całości na działce nr [...] (przed scaleniem), stanowiącej własność B. C.. Reprezentujący skarżących profesjonalny pełnomocnik na rozprawie przed Sądem 30 października 2024 r. oświadczył natomiast, że wolą skarżącego jest, aby budynek mieszkalny i budynek gospodarczy zostały przyłączone "do działki oznaczonej nr [...], która była i jest jego własnością." (k. 40 akt sądowych). Działka nr [...] (obejmująca m.in. działkę nr [...]) wyznaczona została w projekcie scalenia zatwierdzonym przez organ I instancji, zmienionym w zaskarżonej decyzji w pkt 1 lit. a. Takie żądanie pozostaje niewątpliwie w sprzeczności ze stanowiskiem zaprezentowanym w skardze, w której budynki miałyby zostać "przywrócone" do działki nr [...], a nie 60, co dodatkowo sprawia, że motywy, jakimi kierowali się skarżący wnosząc skargę, są dla Sądu trudne do zrozumienia. Nie ulega natomiast wątpliwości, że organ nie miał żadnych podstaw do zmiany projektu scalenia w zakresie działek skarżących w sposób, jakiego domagają się w skardze, gdyż wcześniej tego rodzaju żądanie nie zostało złożone, a zastabilizowane w ich obecności znaki graniczne nie były kwestionowane.

Jeżeli zaś w zarzucie dotyczącym "rozdzielenia" budynków gospodarczego

i mieszkalnego chodzi skarżącym o wytyczenie granicy między działkami nr [...] po obrysie tych budynków, to wyjaśnienia wymaga, że przeprowadzenie linii granicznej pomiędzy ww. działkami w ten sposób było prawidłowe i odpowiada prawu.

Jak wynika z art. 27 ust. 4 pkt 3 ustawy, decyzja o zatwierdzeniu projektu scalenia powinna określać przebieg granic nieruchomości w wypadkach, o których mowa w ustawie - Prawo geodezyjne i kartograficzne. Art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. w wersji obowiązującej na datę wydania zaskarżonej decyzji, opublikowany w Dz. U. z 2023 r. poz. 1752 z późn. zm.) stanowi natomiast, że przy scaleniu gruntów przeprowadza się z urzędu postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości. Postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie scalenia gruntów zastępuje postanowienie o wszczęciu postępowania o rozgraniczenie nieruchomości.

Przy ustalaniu przebiegu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej (art. 31 ust. 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne), które pozwalają odtworzyć granicę prawną nieruchomości, wynikającą z tytułów własności oraz przepisów prawa cywilnego.

W stanie sprawy nie ulega wątpliwości, że budynek mieszkalny na działce nr [...] (obecnie nr [...]) należącej do B. C. wzniesiony został z przekroczeniem granicy z sąsiednią działką nr [...] (obecnie nr [...]) T. C., zaś budynek gospodarczy zlokalizowany równolegle do drogi został wybudowany na działce nr [...] z przekroczeniem granicy z działką nr [...].

Jak stanowią art. 46 § 1 w zw. z art. 48 Kodeksu cywilnego, budynek wzniesiony na gruncie (poza wyjątkami uregulowanymi w przepisach szczególnych, niemających zastosowania w tej sprawie) nie stanowi odrębnego przedmiotu własności i jest częścią składową gruntu. Jeżeli przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia przekroczono bez winy umyślnej granice sąsiedniego gruntu, właściciel tego gruntu nie może żądać przywrócenia stanu poprzedniego, chyba że bez nieuzasadnionej zwłoki sprzeciwił się przekroczeniu granicy albo że grozi mu niewspółmiernie wielka szkoda. Może on żądać albo stosownego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie odpowiedniej służebności gruntowej, albo wykupienia zajętej części gruntu, jak również tej części, która na skutek budowy straciła dla niego znaczenie gospodarcze (art. 151 Kodeksu cywilnego).

W doktrynie oraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego wypracowanym na gruncie powołanych przepisów przyjmuje się, że budynek, który wzniesiono

z przekroczeniem granicy nie ulega podziałowi wzdłuż linii granicznej, lecz od początku stanowi jedność prawną jako część składowa tylko jednego gruntu – należącego do właściciela tej nieruchomości, na której został wzniesiony z przekroczeniem granicy (tak: J. Ciszewski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, red. J. Ciszewski, Warszawa 2013, s. 290; B. Janiszewska, Stosunki własnościowe w wypadku przekroczenia granicy nieruchomości przy wznoszeniu budynku (art. 151 k.c.), PS 2007/6, s. 56; J. Piątowski [w:] System prawa cywilnego, t. 2, red. J. Ignatowicz, s. 143; uchwała SN z 26 kwietnia 2007 r., III CZP 27/07, OSNC 2008/6, poz. 62).

Tym samym, granica wyznaczona na gruncie może przebiegać pod budynkiem tylko wtedy, gdy zostanie on podzielony według płaszczyzn pionowych na samodzielne części, stanowiące odrębne budynki (por. powołaną wyżej uchwałę SN z 26 kwietnia 2007 r.).

Z takim przypadkiem nie mamy do czynienia w sprawie, co oznacza, że

w rozpoznawanym stanie faktycznym nie było dopuszczalne wytyczenie granicy pomiędzy nowoutworzonymi działkami nr [...] pod budynkami mieszkalnym

i gospodarczym, tak jak miało to miejsce przed scaleniem. Granica zastabilizowana po obrysie tych budynków odpowiada stanowi prawnemu obu działek i jej wytyczenie, w sposób zaakceptowany przez Wojewodę, było prawidłowe.

Z tych wszystkich przyczyn Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a., nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.