Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 122/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 24 ust. 5b, art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Joanna Mierzejewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 grudnia 2022 r. nr 100300/71/125476/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia 28 grudnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "ZUS") Oddział w Bielsku-Białej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej jako "K.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., dalej jako "u.s.u.s."), po rozpatrzeniu wniosku A. B. (dalej jako "Skarżący", "Wnioskodawca") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją ZUS I Oddział w Rzeszowie z dnia 17 stycznia 2022 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 361.974,19 zł, a także odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 90.076,08 zł, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

2.1. Skarżący w dniu 12 października 2021 r. zwrócił się z wnioskiem o: 1) umorzenie postępowań egzekucyjnych z uwagi na przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, wpłat na FP i FGŚP, kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych, 2) dokonania odpisania z karty płatnika wszystkich przedawnionych należności, 3) umorzenia nieprzedawnionych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, wpłat na FP i FGŚP, kosztów upomnienia, kosztów egzekucyjnych, z uwagi na treść art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

2.2. Decyzją z dnia 17 stycznia 2022 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 361.974,19 zł, a także odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 90.076,08 zł.

Organ I instancji uznał, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Ponadto w ocenie ZUS Strona nie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego Wnioskodawcy. Wnioskodawca nie wykazał również, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń bądź, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2.3. W wyniku rozpoznania wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z dnia 26 kwietnia 2022 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

2.4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 13 września 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 773/22 uchylił zaskarżoną decyzję ZUS z dnia 26 kwietnia 2022 r., z uwagi na naruszenie przez ZUS przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślił, że wadliwość skutkująca uchyleniem zaskarżonej decyzji polegała na braku udokumentowania w aktach sprawy zasadniczych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych i w konsekwencji braku możliwości weryfikacji poprawności tych ustaleń. Dodatkowo materiał dowodowy przedłożony do sprawy był dla Sądu nieczytelny, niekompletny, źle udokumentowany i nie pozwalał na dokonanie weryfikacji. W materiale dowodowym (aktach administracyjnych sprawy) brak było dokumentów (dowodów) odnoszących się do merytorycznego rozpoznania wniosku o umorzenie należności. W szczególności akta dotyczące sprawy nie zawierały powołanych w uzasadnianiu dowodów w postaci danych wygenerowanych z systemów elektronicznych, dokumentów przedstawionych przez Stronę (np. wniosku o umorzenie, oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, orzeczenia o niepełnosprawności syna, dokumentów odnoszących się do ustalenia wartości rynkowej nieruchomości). Sąd wskazał, że organ ponownie rozpatrujący sprawę miał także obowiązek odniesienia się do przedawniania należności z tytułu składek, co możliwe jest w sytuacji, gdy ustalenia te są dokonywane są na podstawie materiału dowodowego będącego w jego posiadaniu. Zdaniem sądu organ nie dokonał ponownej analizy i oceny sytuacji Wnioskodawcy, a oparł się jedynie na wnioskach I instancji. Sąd zauważył, że załączone do sprawy akta administracyjne powinny zawierać także dokumenty na wykazanie, czy Strona wskazywała inny adres do doręczeń (np. wydruk z bazy CEIDG lub inne dokumenty), które umożliwiałoby ustalenie, czy doręczenie upomnień było prawidłowe. WSA w Gdańsku wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu będzie uzupełnienie i przeanalizowanie akt sprawy o dowody wykazujące okoliczności w zakresie odnoszącym się do przedawnienia, również w kontekście zgłaszanych przez Stronę zarzutów, w tym dotyczących prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz pozostałe dokumenty dotyczące stanu rodzinnego i majątkowego oraz sytuacji materialnej Skarżącego i wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o kompletne akta.

2.5. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, ZUS decyzją z dnia 28 grudnia 2022 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 17 stycznia 2022 r.

Organ wskazał, że 10 września 2020 r. zostało wydane postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, którego wszczęcie miało na celu wyegzekwowanie zaległości podatkowych. W uzasadnieniu postanowienia podniesiono brak majątku, z którego można byłoby skutecznie egzekwować należności.

Następnie ZUS stwierdził, że zaległości za grudzień 2008 r. oraz okresy: od lutego do grudnia 2009 r. i od lutego 2010 r. do lipca 2011 r. uległy przedawnieniu i zabezpieczone są hipotecznie. Jednakże po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane z przedmiotu tych hipotek do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych od dnia przedawnienia. Natomiast należności za okresy: od kwietnia 2012 r. do lutego 2013 r. oraz od listopada 2013 r. do września 2015 r. nie uległy przedawnieniu z uwagi na trwające postępowanie egzekucyjne, a tym samym zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przywołując treść art. 24 ust. 5f u.s.u.s. ZUS stwierdził, że za okres od kwietnia do lipca 2011 r. była wydana decyzja określająca wysokość zadłużenia, 20 kwietnia 2016 r. zostało doręczone wszczęcie postępowania, a decyzja stała się prawomocna 21 sierpnia 2016 r. Kolejno, ZUS przedstawił tabelkę wskazującą okresy zadłużenia i czynności, które spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia, podając kolejno okresy od kwietnia 2012 r. do września 2015 r., wskazując numery i daty doręczenia upomnień oraz numery i daty doręczenia tytułów wykonawczych, a także wskazując jako datę zawieszenia biegu terminu przedawnienia daty doręczenia upomnień. W związku z powyższym ZUS stwierdził, że należności pozostające na koncie płatnika Skarżącego są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Organ wskazał, ze z uwagi na niedostarczenie przez Skarżącego aktualnego oświadczenia majątkowego, rozpatrzył sytuację rodzinną i majątkową w oparciu o uprzednio złożone oświadczenie z dnia 16 listopada 2021 r. W celu rozpatrzenia sprawy korzystano z wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. ZUS przytoczył ustalenia w zakresie prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej, zatrudnienia żony Skarżącego, posiadanych dzieci, udziałów w nieruchomościach oraz pojazdów.

Przywołując treść art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. ZUS stwierdził, że:

- przesłanka z pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- przesłanki z pkt 2, 4, 4b i 4c nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

- przesłanka z pkt 3 nie zachodzi - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, jednak Skarżący posiada składniki majątkowe w postaci udziałów w nieruchomościach o numerach ksiąg wieczystych: [...] i [...], na których ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego; nie zostało spełnione kryterium braku następców prawnych; zgodnie z wykładnią językową przywołanego przepisu wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, muszą wystąpić łącznie - wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza zajście przedmiotowej przesłanki;

- przesłanka z pkt 4a nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych należności z tytułu składek, o których umorzenie wnosi Skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

- przesłanka z pkt 5 nie zachodzi - postanowieniem z 10 września 2020 r. Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. umorzono postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącego z uwagi na bezskuteczność z powodu braku środków; aktualnie wobec Skarżącego prowadzona jest egzekucja przez Dyrektora Oddziału ZUS w Gdańsku z rachunku bankowego; ponadto Skarżący posiada udziały w nieruchomościach, na których ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego;

- przesłanka z pkt 6 nie zachodzi - nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ wobec Skarżącego jest aktualnie prowadzona egzekucja przez Dyrektora Oddziału ZUS w Gdańsku z rachunku bankowego.

ZUS uznał, że ponieważ nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Cytując treść art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej "Rozporządzenie"), ZUS stwierdził, że z zakresie wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia należy stwierdzić, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ponieważ Skarżący wyrejestrował swoja działalność. ZUS wskazał, że przesłanka z pkt 3 ww. przepisu nie zachodzi, bowiem Skarżący nie powołał się na problemy zdrowotne, jak i konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwiałoby mu uzyskanie dochodu pozwalającego na spłatę należności. W aktach sprawy znajdują się jedynie 2 orzeczenia z Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z 19 lipca 2018 r. i 26 sierpnia 2020 r. o niepełnosprawności syna Skarżącego, które są już nieaktualne W sprawie brak jest nowych dokumentów dotyczących stanu zdrowia Skarżącego lub członków jego rodziny. Nie powołał się on na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Ograniczone możliwości płatnicze Skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie.

Od 1 lipca 2020 r. Skarżący nie jest zgłoszony do ubezpieczeń w ZUS, ani w Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Uchylanie się osoby zobowiązanej, która jest w wieku aktywności zawodowej, od spłaty należności z tytułu składek nie może być premiowane ich umorzeniem. Z akt sprawy nie wynika aby po stronie Skarżącego występowały jakiekolwiek przeciwwskazania zdrowotne lub zawodowe do wykonywania pracy i stąd uzyskana środków, które w części mogą zostać przeznaczone na spłatę zadłużenia. ZUS wskazał, że mimo, że Skarżący wskazał, że posiada inne zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie 1.417.193,19 zł, których nie spłaca, to posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek.

Analizując dochód w gospodarstwie Skarżącego, ZUS stwierdził, że nie zaistniałą sytuacja ubóstwa, zaś Skarżący ma możliwość pobierania świadczenia wychowawczego na syna. Pomimo powoływanej trudnej sytuacji finansowej Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, która jest udzielana osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. ZUS zaznaczył, że Skarżący ma 46 lat i do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało mu jeszcze 19 lat aktywności zawodowej. Prowadzi to do wniosku, że na przestrzeni tych lat podejmie pracę, z której będzie osiągał dochód. W sprawie brak jest cech wyjątkowości. ZUS upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości, np. w formie układu ratalnego zawartego na dogodnych warunkach dostosowanych do możliwości finansowych Skarżącego.

3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie:

- art. 24 ust. 4 u.s.u.s. poprzez uznanie, iż należności objęte decyzją nie uległy przedawnieniu;

- art. 42 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej "u.p.e.a.") poprzez uznanie, iż korespondencja kierowana do na adres zamieszkania, a nie na adres zgłoszony do korespondencji, została skutecznie doręczona;

- art. 43 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez uznanie, iż miał zastosowanie w sprawie oraz że doszło do zastępczego doręczenia przesyłek doręczanych osobie niebędącej domownikiem;

- art. 59 § 1 pkt 2 i 7 u.p.e.a. w zw. z art. 42 § 1, art. 43 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie z uwagi na brak skutecznego doręczenia upomnień, tytułów wykonawczych;

- art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. poprzez uznanie, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do umorzenia nieprzedawnionych należności.

4. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

5.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

5.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259, dalej "p.p.s.a."), stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził naruszenia prawa, które skutkowały koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości wydania przez organ decyzji odmawiającej Skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za wskazane okresy.

5.3. Dokonując sądowej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy zaznaczyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 773/22, uchylił decyzję ZUS z dnia 26 kwietnia 2022 r. W związku z powyższym orzekanie w niniejszej sprawie odbywa się w warunkach związania oceną prawną, o których mowa w art. 153 p.p.s.a.

Należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W orzecznictwie podkreśla się, że ustanowiona w art. 153 p.p.s.a. zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 505/05, z dnia 16 maja 2007 r., sygn. akt I FSK 857/06, z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 353/16).

Przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. A. Kabat [w:] B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018).

Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2022 r. sygn. akt II FSK 1393/21).

Podkreślenia wymaga, że związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych. Niezastosowanie się przez organ administracji publicznej przy ponownym wydaniu decyzji (bądź innego aktu czy czynności) do oceny prawnej wyrażonej przez sąd w wyroku narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe. Jednocześnie, w orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że naruszenie przez organy administracyjne zasady związania oceną prawną wyrażoną w wyroku sądu powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji (bądź innego aktu czy czynności) (por. T. Woś [w:] H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016; wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2006 r. sygn. akt I FSK 506/05).

5.4. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 773/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że w aktach sprawy nie udokumentowano zasadniczych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych, co skutkowało brakiem możliwości weryfikacji poprawności ustaleń poczynionych przez organ. W materiale dowodowym zabrakło wówczas: dokumentacji w zakresie sytuacji rodzinnej i majątkowej Skarżącego (w tym oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, orzeczenia o niepełnosprawności syna, dokumentów odnoszących się do ustalenia wartości rynkowej nieruchomości), dokumentacji w zakresie przedawnienia składek, wniosku o umorzenie składek, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, danych wygenerowanych z systemów elektronicznych, dokumentów na wykazanie czy Strona wskazywała inny adres do doręczeń (np. wydruk z bazy CEIDG lub inne dokumenty), które umożliwiałoby ustalenie, czy doręczenie upomnień było prawidłowe.

Jak wskazał Sąd w wydanym wyroku: "W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu będzie uzupełnienie i przeanalizowanie akt sprawy o dowody wykazujące okoliczności w zakresie odnoszącym się do przedawnienia, również w kontekście zgłaszanych przez Stronę zarzutów, w tym dotyczących prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego oraz pozostałe dokumenty dotyczące stanu rodzinnego i majątkowego oraz sytuacji materialnej Skarżącego i wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o kompletne akta (tj. na podstawie całości zebranego i dołączonego do akt kompletnego materiału dowodowego). Organ zobowiązany będzie do zgromadzenia kompletnych akt administracyjnych, zawierających dane i dokumenty w oparciu, o które dokona prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a następnie w oparciu o zgromadzone dowody dokona merytorycznego rozstrzygnięcia".

W ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie należy stwierdzić, że wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o sygn. akt I SA/Gd 773/22 nie zostały uwzględnione w ponownie przeprowadzonym postępowaniu.

Dokonując analizy przedłożonych Sądowi akt administracyjnych, stanowiących podstawę ustalonego w rozpatrywanej sprawie stanu faktycznego, którego subsumpcję pod przepisy prawa materialnego dokonał organ, stwierdzić należało, że – mimo wyraźnych wskazań zawartych w przywołanym powyżej wyroku – zgromadzony w sprawie materiał dowody nadal nie jest kompletny, bowiem nie udokumentowano w nim okoliczności istotnych dla odtworzenia zaistniałego w sprawie stanu faktycznego oraz merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Chociaż w aktach sprawy, stanowiących podstawę dla wydania przez organ zaskarżonej decyzji, znalazły się takie dokumenty jak: wniosek Skarżącego o umorzenie składek, wniosek Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, oświadczenie Skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym, orzeczenie o niepełnosprawności syna Skarżącego, złożone przez Skarżącego druki ZUS ZFA i ZUS IWA, to jednakże nadal nie zawierają dokumentów odnoszących się do ustalenia wartości rynkowej nieruchomości, danych wygenerowanych z systemów elektronicznych (w tym przywołanych w treści decyzji Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych), ani dokumentów odnoszących się do kwestii przedawnienia, w tym żadnych tytułów wykonawczych ani zwrotnych potwierdzeń ich odbiorów, żadnych upomnień dotyczących należności za okresy od kwietnia 2012 r. do lutego 2013 r. oraz od listopada 2013 r. do września 2015 r. ani zwrotnych potwierdzeń ich odbiorów, żadnej dokumentacji dotyczącej zabezpieczenia hipotecznego zaległości za grudzień 2008 r. oraz za okresy od lutego do grudnia 2009 r. i od lutego 2010 r. do lipca 2011 r. (w tym dokumentów, które były podstawą wpisania hipoteki, np. wnioski do sądu wieczysto-księgowego).

W związku z powyższym, rozpatrujący niniejszą sprawę Sąd, ponownie, w ślad za wydanym uprzednio wyrokiem z dnia 13 września 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 773/22, wskazuje, że zgodnie z art. 133 p.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. W świetle powyższego przepisu Sąd ma obowiązek dokonać oceny, czy organy w sposób wyczerpujący ustaliły i oceniły stan faktyczny. Kwestia ta ma kluczowe znaczenie dla badania poprawności rozstrzygnięcia, gdyż tylko prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy może stanowić podstawę do wydania prawidłowej decyzji. Tylko więc kompletne akta administracyjne przekazane Sądowi przez organ, którego działanie jest przedmiotem skargi, dają Sądowi możliwość wszechstronnego zbadania sprawy we wszystkich jej aspektach, a w szczególności dokonania należytej oceny, czy kontrolowany akt oraz poprzedzające go postępowanie, nie naruszają prawa, w stopniu nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. W konsekwencji uznać należy, że brak kompletnych akt sprawy (pełnego materiału dowodowego będącego podstawą podjętego przez organ administracji rozstrzygnięcia) uniemożliwia sądowi przeprowadzenie kontroli decyzji objętych skargą. Skoro bowiem obowiązkiem organu administracji jest przekazanie sądowi kompletnych akt administracyjnych sprawy wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę (art. 54 § 2 p.p.s.a.), to nie jest rolą sądu poszukiwanie dokumentów będących podstawą rozstrzygnięcia organu lub też orzekanie w oparciu o materiał dowodowy, który nie został sądowi administracyjnemu przedstawiony (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1242/21).

W związku z powyższym, wobec braku przedstawienia w aktach sprawy całości materiału dowodowego stanowiącego podstawę ustalonego stanu faktycznego, w oparciu o który organ rozstrzygnął sprawę, niemożliwym stało się dokonanie przez Sąd weryfikacji twierdzeń organu zawartych w zaskarżonej decyzji.

Podkreślenia wymaga, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Tylko więc kompleksowe zebranie materiału dowodowego, jego należyte udokumentowanie i wszechstronna ocena – mogą świadczyć o poprawnym ustaleniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Tymczasem w ocenianej sprawie, z uwagi na braki w zawartości akt administracyjnych, Sąd nie był w stanie zweryfikować trafności kluczowych ustaleń faktycznych organów, które legły u podstaw wydanych decyzji. Zwrócić bowiem należy uwagę, że zasadniczym powodem kontrolowanego rozstrzygnięcia (zgodnie z uzasadnieniem decyzji) były ustalenia poczynione w oparciu o materiał dowodowy przedłożony przez Skarżącego oraz przez sam organ (szczegółowo przywołane w części opisującej stan faktyczny sprawy). ZUS wydał rozstrzygnięcie na podstawie znanego mu materiału dowodowego. Oznacza to, że przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustalenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia ZUS, jest nieweryfikowalne, bowiem ustalone fakty nie znajdują oparcia w zgromadzonym w sprawie (przesłanym Sądowi) materiale dowodowym. Zaniechanie udokumentowania w przesłanych Sądowi aktach sprawy ważnych okoliczności i brak włączenia do akt kluczowych dowodów, przesądza więc o wadliwości kontrolowanej decyzji. Sąd zauważa, że w aktach brakuje szeregu wskazanych powyżej, a przywoływanych przez organ dokumentów. Powyższe powoduje, że trafność ustalonej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia sprawy w istocie nie jest weryfikowalna, a przez to decyzja nie poddaje się kontroli Sądu.

Dodania wymaga, że organ winien tak prowadzić postępowanie, by pogłębiać zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.). Ustalenie stanu faktycznego przez organ II instancji powinno być poprzedzone analizą zebranego w sprawie materiału dowodowego. Weryfikacja prawidłowości ustalenia stanu faktycznego następuje poprzez analizę zgromadzonych w sprawie dowodów. Oznacza to, że zasada zaufania do organów może być naruszona w sytuacji, gdy organ II instancji z jakiegoś powodu nie dokona kontroli instancyjnej a mimo to wyda merytoryczne rozstrzygnięcie. Zasada zaufania w przypadku organu odwoławczego koresponduje z zasadą dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.), z której wynika obowiązek organu odwoławczego ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Zasada ta wymaga nie tylko podjęcia dwóch rozstrzygnięć organów kolejnych instancji, lecz zakłada ich podjęcie w wyniku przeprowadzenia przez każdy z nich postępowania, umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Chodzi zatem o to, aby przeprowadzono dwukrotnie merytoryczne postępowanie, by dwukrotnie oceniono dowody, w sposób rzeczowy i dogłębny przeanalizowano wszelkie argumenty i w konsekwencji dokonano prawidłowej subsumcji przepisu prawa do stanu faktycznego zaistniałego w sprawie. Obowiązkiem organu odwoławczego jest więc ponowne rozpatrzenie sprawy tak, jak gdyby nie było rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2022 r. sygn. akt III OSK 1051/21). Niewystarczające dla wypełnienia tego obowiązku jest przytoczenie przez organ odwoławczy uzasadnienia decyzji organu I instancji, bez dokonania własnych w tym zakresie ocen czy analiz (por. wyrok NSA z dnia 22 marca 2022 r. sygn. akt II GSK 94/22).

Skoro zatem Sąd stwierdził braki w zgromadzonym materiale dowodowym, które – zgodnie z treścią zaskarżonej decyzji ZUS – winny się w nim znajdować, to przyjąć należało, że wydając zaskarżoną decyzję ZUS oparł się jedynie na stanie faktycznym przedstawionym w decyzji organu I instancji i nie dokonywał samodzielnych analiz, ani nie weryfikował twierdzeń przedstawionych przez Stronę. Wskazane przez Sąd dokumenty były zaś niezbędne do zweryfikowania okoliczności, czy należności składkowe, których umorzenia domagał się Skarżący w ogóle istnieją, z uwagi na fakt, iż dotyczyły zobowiązań powstałych w okresie od 14 lat do 7 lat przed dniem wydania zaskarżonej decyzji, a zatem takich, co do których istniała możliwość przedawnienia. Ponadto akta te były istotne w świetle zarzutów Skarżącego dotyczących prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego, w tym prawidłowości i skuteczności doręczeń upomnień oraz tytułów wykonawczych.

Mając na uwadze powyższe Sąd podkreśla, iż w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności z tytułu składek konieczne jest w pierwszej kolejności odniesienie się do kwestii, czy dana należność istnieje. Z tego względu obowiązkiem organów orzekających w niniejszej sprawie - wskazanym w wytycznych tut. Sądu zawartych w wyroku z dnia 13 września 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 773/22 – było m.in. odniesienie się do kwestii przedawnienia. W orzecznictwie podnosi się, że warunkiem wstępnym procedowania w przedmiocie umorzenia należności jest ustalenie, że składki, co do których został złożony wniosek o umorzenie istnieją (np. nie uległy przedawnieniu), bowiem w przeciwnym razie doszłoby do prowadzenia postępowania, które byłoby bezprzedmiotowe. Nie może bowiem toczyć się postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności, które już wygasły. Ponownie rozpatrujący sprawę ZUS miał obowiązek odniesienia się do przedawniania należności z tytułu składek, co możliwe było jedynie w sytuacji, gdy ustalenia te dokonywane są na podstawie materiału dowodowego będącego w jego posiadaniu – co jak wskazano powyżej nie miało miejsca w rozpatrywanej sprawie.

Odnosząc się do kwestii przedawnienia przedmiotowych należności, w zaskarżonej ZUS wskazał, że należności za okresy: od kwietnia 2012 r. do lutego 2013 r. oraz od listopada 2013 r. do września 2015 r. nie uległy przedawnieniu z uwagi na trwające postępowanie egzekucyjne, a tym samym zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia został zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Jednakże, Sąd wskazuje, że organ nie odniósł się do znanej mu już, bowiem podnoszonej przez Skarżącego w toku uprzednio prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego, kwestii prawidłowości i skuteczności doręczenia upomnień i tytułów wykonawczych, z uwagi na rozbieżność adresu do korespondencji wskazanego przez Skarżącego na formularzu urzędowym, a adresu, na który organ kierował wszelką korespondencję do Skarżącego. Powyższa kwestia jest natomiast kluczowa w odniesieniu do skuteczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia dochodzonych należności, skoro organ podnosi, że nie uległy one przedawnieniu z uwagi na trwające postępowanie egzekucyjne. Dopiero na etapie postępowania przed tut. Sądem, w odpowiedzi na skargę, ZUS wskazał, że dokumenty ZUS ZFA oraz ZUS IWA nie wskazują na podnoszony przez Skarżącego błąd w doręczaniu przesyłek zawierających upomnienia. Konstatacja ta jest jednakże spóźniona, albowiem argumentacja w tym zakresie powinna była zostać ujęta w treści zaskarżonej decyzji, a ponadto niepełna, bowiem nie poprzedzona analizą przedłożonych przez Skarżącego formularzy oraz wskazywanych przez niego w stosownych rubrykach adresów. Sąd wskazuje, iż punktem wyjścia dla rozważań w przedmiocie prawidłowości i skuteczności dokonywanych doręczeń winna być okoliczność, iż z przedłożonego przez Stronę formularza ZUS ZFA z dnia 7 października 2009 r. wynika, że wobec niewypełnienia rubryki IX "adres do korespondencji płatnika składek (wpisać, jeśli adres do korespondencji jest inny niż adres siedziby płatnika składek)", adresem do korespondencji był podany w rubryce VII "adres siedziby płatnika składek". Dalsze rozważania Sądu w tym przedmiocie są niemożliwe z uwagi na brak w aktach sprawy dokumentów w postaci upomnień i tytułów wykonawczych oraz ich zwrotnych potwierdzeń odbioru.

Co więcej, stwierdzając, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności za okresy od kwietnia 2012 r. do lutego 2013 r. oraz od listopada 2013 r. do września 2015 r., ZUS wskazał, że czynnością, która spowodowała zawieszenie biegu terminu przedawnienia było doręczenie upomnienia, bowiem jako datę początkową zawieszenia wskazano datę doręczenia upomnienia. Niezależnie od wskazanej już powyżej niemożności weryfikacji faktu, adresu, trybu, ani dat doręczeń upomnień czy tytułów wykonawczych za ww. okresy z uwagi na brak stosownej dokumentacji w aktach sprawy, Sąd zauważa, że poczyniona w tym zakresie przez ZUS analiza momentu zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności jest nieprawidłowa. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do 01.01.2022r.). Wbrew twierdzeniom organu, doręczenie upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a., nie stanowi pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie w rozumieniu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (por. wyroki NSA z dnia 21 października 2022 r. sygn. akt I GSK 3297/18, z dnia 9 lutego 2022 r. sygn. akt I GSK 1210/21). Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu z daty doręczenia upomnień, egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią, zaś postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Celem tego przepisu jest dobrowolne wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, a doręczenie upomnienia ma jedynie charakter informacyjny przypominający o powinności spełnienia obowiązku, nie stanowi stricte działania egzekucyjnego. Doręczenie upomnienia przez wierzyciela zobowiązanemu jest czynnością realizowaną poza postępowaniem egzekucyjnym, przed jego wszczęciem. Natomiast wszczęcie egzekucji następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Wystawienia i doręczenia upomnienia (art. 15 u.p.e.a.) nie można zatem uznać za pierwszą czynność egzekucyjną skutkującą zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych.

Zasadnie również podnosi Skarżący, że decyzja ZUS nie zawiera żadnych informacji pozwalającej na zweryfikowanie twierdzenia organu, jakie należności, z jakiego tytułu, za jaki okres, w jakich kwotach w poszczególnych tytułach zostały zabezpieczone hipotecznie. Organ nie wskazał kwot, tytułów z jakich powstały zaległości, numerów i dat tytułów wykonawczych, na podstawie których została wpisana hipoteka, co uniemożliwia weryfikację podnoszonej przez ZUS okoliczności o ustanowieniu hipoteki.

Mając na uwadze wszystkie przytoczone powyżej braki w materiale dowodowym stanowiącym akta sprawy będące podstawą rozstrzygania organu w rozpatrywanej sprawie, uznać należało, że kwestia przedawnienia spornych należności z tytułu składek nie została należycie wyjaśniona, a więc wymaga nie tylko załączenia do akt sprawy wymienionej przez Sąd dokumentacji, lecz również jej dogłębnej analizy, w tym zwłaszcza z uwzględnieniem podnoszonych przez Skarżącego zarzutów. W tym zakresie doszło do naruszenia przepisów art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 K.p.a., określających obowiązki organu prowadzącego postępowanie, w tym: stanie na straży praworządności, podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, dokonanie oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Sąd wskazuje również, że naruszeniem przepisów proceduralnych było pozostawienie ad acta (bez nadania mu biegu i rozpoznania) wniosku dowodowego strony skarżącej złożonego pismem z dnia 30 listopada 2022 r., w którym wniósł on o uzupełnienie akt sprawy o wskazane dowody i dokumenty. Zgodnie z treścią art. 78 § 1 i 2 K.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, a organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. Chociaż organ nie jest związany wnioskiem dowodowym strony, to jednak wniosek ten powinien ocenić, ustalając czy okoliczność będąca przedmiotem dowodu ma znaczenie dla sprawy, a wynik tej oceny powinien znaleźć odzwierciedlenie w stosownym akcie. Organ administracji publicznej nie może ignorować aktywności strony w dążeniu do ustalenia stanu faktycznego, szczególnie gdy strona przedstawia dowody, które w jej ocenie podważają dotychczasowe ustalenia poczynione w toku postępowania. Obowiązkiem organu jest ustosunkowanie się do przedstawionych przez stronę dowodów i wyczerpujące wyjaśnienie pojawiających się na tym tle wątpliwości.

Rozpatrujący niniejszą sprawę Sąd stwierdza, że wobec stwierdzonych uchybień w zakresie przeprowadzonego postępowania dowodowego, a także braku pełnej i właściwie udokumentowanej analizy zawieszenia bądź przerwania biegu terminu przedawnienia przedmiotowych należności, odniesienie się do merytorycznych zarzutów dotyczących oceny ziszczenia się przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. jest przedwczesne. Jak słusznie podniesiono w skardze, w każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek niezbędne jest ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny być dokonane w pierwszej kolejności, jeszcze przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Tylko wobec faktycznie istniejących należności można wydać rozstrzygnięcie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty poprzez umorzenie należności lub jego odmowę. Stwierdzenie zaś przedawnienia należności uniemożliwia prowadzenie postępowania w sprawie z wniosku o ich umorzenie i powoduje konieczność umorzenia takiego postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Ustalenia w przedmiocie przedawnienia należności powinny znaleźć odzwierciedlenie w treści wydawanej przez organ decyzji. W zaskarżonej decyzji ZUS zaniechał przedstawienia wystarczających informacji w powiązaniu z dokumentami źródłowymi, wskazujących na istnienie nieprzedawnionych zaległości z tytułu składek, a także nie przeprowadził analizy przepisów dotyczących kwestii przedawnienia poszczególnych składek, przy uwzględnieniu dokonujących się na przestrzeni lat zmian w tym zakresie.

5.5. Reasumując, z uwagi na 1) stwierdzony brak zastosowania się do zawartych w wyroku tut. Sądu z dnia 13 września 2022 r. sygn. akt I SA/Gd 773/22 wytycznych dotyczących ponownie prowadzonego postępowania, 2) nieuzupełnienie akt sprawy o dokumentację odnoszącą się do kwestii przedawnienia, w tym tytuły wykonawcze i upomnienia oraz ich zwrotne potwierdzenia odbiorów, o dokumenty dotyczące zabezpieczenia hipotecznego zaległości, ustalenia wartości rynkowej nieruchomości oraz danych wygenerowanych z systemów elektronicznych, 3) nieprawidłową i niepełną ocenę okoliczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia przedmiotowych należności, w tym skuteczności doręczenia upomnień i tytułów wykonawczych w kontekście zarzutów dotyczących niewłaściwego adresu i trybu ich doręczania, 4) naruszenia przepisów postępowania, których dopuścił się organ; Sąd uznał, że dostrzeżone uchybienia przemawiały za koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą organu będzie uzupełnienie akt sprawy o wymienione powyżej dokumenty wykazujące okoliczności w zakresie odnoszącym się do przedawnienia przedmiotowych należności, również w kontekście zgłaszanych przez Skarżącego zarzutów, w tym dotyczących prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a następnie w oparciu o całość zebranego i kompletnego materiału dowodowego, dołączonego do akt administracyjnych, ustalenie zaistniałego w sprawie stanu faktycznego i wydanie rozstrzygnięcia, przy uwzględnieniu przytoczonych powyżej rozważań Sądu.

5.6. Z przedstawionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie do art. 200, art. 205 § 2 i § 4 oraz art. 209 p.p.s.a. Do niezbędnych kosztów postępowania Sąd zaliczył koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł, wynikającej z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1687 ze zm.).