Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 755/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-09-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28,  art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędzia WSA Maria Tarnowska (spr.) Asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2008 r. sprawy ze skarg T. Ł. i M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania nadzorczego z wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2007 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosków M. M. i T. Ł. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], umarzającą postępowanie nadzorcze wszczęte wnioskiem T. Ł. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1952 r. nr [...] odmawiającego przyznania dawnym właścicielom nieruchomości [...], położonej przy ul. [...], oznaczonej nr hip. [...], prawa własności czasowej do jej gruntu, z jednoczesnym stwierdzeniem przejścia wszystkich budynków znajdujących się na gruncie na własność Skarbu Państwa – utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] maja 2007 r.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podało, że wnioskiem T. Ł. z dnia 25 kwietnia 2001 r. wszczęte zostało postępowanie nadzorcze w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1952 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa własności czasowej do opisanej wyżej nieruchomości. Wniosek o przyznanie prawa do gruntu dawnym właścicielom nieruchomości wniósł pełnomocnik M. O., [...] M. Z. Tytuł prawny do nieruchomości przysługiwał L. O. w 90% i I. Ł. w 10%. M. O. według oświadczenia pełnomocnika była córką L. O. We wniosku zamieszczono też informację, że pełnomocnictwo i inne dowody zostaną złożone później, co jednak nie nastąpiło, wobec czego PRN w W. pismem z dnia 25 września 1950 r. wezwało pełnomocnika M. O. do usunięcia, w terminie miesięcznym od daty jego doręczenia, braków formalnych przez uiszczenie opłaty manipulacyjnej od wniosku, złożenie zaświadczenia hipotecznego potwierdzającego tytuł własności do przedmiotowej nieruchomości oraz złożenie pełnomocnictwa M. O. W razie nieuzupełnienia braków w wyznaczonym terminie wniosek miał być pozostawiony bez rozpatrzenia. Wezwanie doręczono jego adresatowi prawidłowo dnia 26 września 1950 r., jednak pozostało ono bez odpowiedzi.

W wyniku takich ustaleń Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło decyzją nr [...], że wniosek z dnia 19 października 1948 r. wniesiony w imieniu M. O. nie wywołał skutków prawnych, ponieważ nie został złożony przez stronę ani też przez osobę działającą jako pełnomocnik lub przedstawiciel strony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podało, że w aktach własnościowych nieruchomości znajduje się też wniosek Urzędu Likwidacyjnego w W. z dnia 26 sierpnia 1948 r., jednak nie był to podmiot uprawniony do skutecznego wniesienia, w imieniu dawnych właścicieli nieruchomości, wniosku w trybie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Wniosek taki mógł złożyć dawny właściciel gruntu, jego następcy prawni będący w posiadaniu gruntu lub osoby reprezentujące prawa dotychczasowego właściciela. Wniosek z dnia 19 października 1948 r. nie pochodzi od żadnej z tych osób, wobec czego zaistniała sytuacja jakby wniosku w ogóle nie złożono lub złożono z uchybieniem sześciomiesięcznego terminu określonego w dekrecie. Oznacza to, zdaniem organu, że grunt nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. przeszedł na własność Gminy W. z mocy art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r., a własność budynku znajdującego się na tym gruncie z upływem sześciomiesięcznego terminu od daty objęcia gruntu przez Gminę W. Decyzja PRN w W. z dnia [...] października 1952 r. podjęta w stosunku do gruntu przedmiotowej nieruchomości ma jedynie charakter deklaratoryjny. Mimo że w jej treści podano "inne przyczyny" odmowy, to jednak faktyczną przyczyną odmowy były wady formalne wniosku dekretowego, który nie wywołał żadnych skutków prawnych, gdyż nie pochodził od osoby uprawnionej, a jego braki formalne mimo wezwania nie zostały usunięte. Taki stan faktyczny sprawy ma także wpływ na legitymację procesową T. Ł. i M. M. co do skutecznego zgłoszenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia PRN w W. z dnia [...] października 1952 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podało, iż zawiadomiło strony postępowania o jego wszczęciu, jednak ze względu na to, że ani M. M. ani T. Ł. nie są osobami, którym przysługują uprawnienia do nieruchomości [...], położonej przy ul. [...], postępowanie nadzorcze należało umorzyć.

Z wnioskiem z dnia 25 czerwca 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpiła M. M., podnosząc, że zobowiązanie z dnia 25 września 1950 r. do usunięcia przez M. Z. braków formalnych wniosku nie zostało mu skutecznie doręczone, bowiem podpis na potwierdzeniu odbioru pisma PRN nie jest podpisem M. Z. Przypuszczalnie doręczono je sąsiadowi, ale nie jest to doręczenie skuteczne bez spełnienia wymogu zobowiązania się tej osoby do doręczenia odebranego pisma adresatowi. Wadliwie doręczone wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku dekretowego nie wywarło określonych w nim skutków. M. O. ani też M. Z. nie zostało skutecznie doręczone wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku ani też zawiadomienie o pozostawieniu go bez rozpatrzenia. Pełnomocnik strony nie wiedział zatem, że złożony przez niego wniosek nie wywarł skutków prawnych. Odmowa przyznania prawa własności czasowej do gruntu byłym jej właścicielom nastąpiła z powodu konieczności przejęcia nieruchomości na cele publiczne. Gdyby wniosek dekretowy nie został skutecznie złożony, to nie miałoby miejsca postępowanie prowadzone przez PRN w kierunku jego rozpatrzenia. Orzeczenie PRN wydano, a więc sprawa została rozpoznana. Tym działaniem [...] M. Z. został upewniony, że złożony przez niego wniosek rozpatrzono. Utrzymanie w mocy decyzji Kolegium spowodowałoby naruszenie praw M. M., jako strony postępowania.

Z wnioskiem z dnia 29 czerwca 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy wystąpił również T. Ł., zarzucając zaskarżonej decyzji rażące naruszenie art. 7 dekretu warszawskiego, art. 105 kpa, art. 7 i 77 kpa, podnosząc, że orzeczenie z dnia [...] października 1949 r. stwierdzało, że odmawia się prawa własności czasowej obu dotychczasowym właścicielom nieruchomości. Wynika z tego, że wniosek o przyznanie prawa do gruntu złożyli niezależnie od siebie L. O. i I. Ł. Brak w aktach sprawy wniosku nie przemawia jednoznacznie za tym, że nie został on złożony. W sprawach dekretowych nie działano z urzędu. Fakt zniszczenia wniosku, zaginięcia lub niemożność dotarcia do niego z innej przyczyny leżącej po stronie organu administracji nie może obciążać strony, czyli T. Ł. Zatem Kolegium wydając decyzję z dnia [...] maja 2007 r. naruszyło zasadę prawdy materialnej przez niezastosowanie art. 77 kpa. Bezprawne było także zastosowanie art. 105 § 1 kpa i umorzenie na jego podstawie postępowania. W przedmiotowej sprawie zastosowano tryb obligatoryjny umorzenia postępowania, chociaż nie było do tego podstaw.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. stwierdziło, że postępowanie administracyjne, jak stanowi art. 61 § 1 kpa, wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stroną w myśl art. 28 kpa jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego wydanego na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50 poz. 279) obowiązują te same normy określające interes prawny i definiujące strony postępowania. Stronami są w szczególności dawni właściciele nieruchomości lub ich następcy prawni, przy czym zarówno uprawnienia właścicielskie jak i następstwo prawne muszą być wykazane stosownymi dokumentami – umowami kupna, zaświadczeniami z księgi wieczystej lub postanowieniami sądu stwierdzającymi prawa do spadku po zmarłych właścicielach.

Z ustaleń organu wynika, że w niniejszej sprawie w imieniu osoby określonej jako następczyni prawna współwłaścicielki nieruchomości – M. O. wniosek w trybie przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r., o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy złożył [...] M. Z. podający się za jej pełnomocnika. Do wniosku jednak nie załączył pełnomocnictwa udzielonego mu przez M. O. Pełnomocnictwa takiego ani też innych dokumentów, o których wspomniano w treści wniosku nie złożył też w późniejszym terminie. O ile można byłoby przyjąć, że osoba fizyczna działająca w czyimś imieniu mogłaby nie wiedzieć o obowiązku przedłożenia (bez wezwania organu administracji) pełnomocnictwa, o tyle nie można zgodzić się z wyrażonym we wniosku M. M. stwierdzeniem, że nie wiedział o tym [...] M. Z. Czynności [...] polegają wszak przede wszystkim na zastępowaniu innych osób i jest oczywistym, że wnosząc w imieniu osoby trzeciej pismo niezbędne jest jednoczesne – bez wezwania organu – przedłożenie dokumentu pełnomocnictwa upoważniającego do działania w takim charakterze. Ponadto w sprawie tej, zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., nie zostało wykazane następstwo prawne po dawnych właścicielach nieruchomości będących adresatami wydanego dnia [...] października 1952 r. orzeczenia administracyjnego zakwestionowanego wnioskiem. Nie uiszczono też obowiązkowej – ustalonej Uchwałą Rady Narodowej W. z dnia [...] listopada 1947 r. – opłaty manipulacyjnej.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. nie można też zgodzić się z twierdzeniem, iż wezwanie do uzupełnienia wad formalnych wniosku nie zostało prawidłowo doręczone [...] M. Z. Powołany przepis rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym nie nakładał obowiązku pisemnego zobowiązania się osoby trzeciej (np. sąsiada) do doręczenia odebranego za tę osobę pisma jego adresatowi. Argument, że pismo wzywające M. Z. do usunięcia wad formalnych złożonego przez niego wniosku zostało doręczone właśnie sąsiadowi nie zaś adresatowi lub wspólnie z nim zamieszkującej osobie, nie znajduje żadnego potwierdzenia w aktach sprawy i leży tylko w sferze domysłów wnioskodawcy.

Zdaniem Kolegium, wydane dnia [...] października 1952 r. orzeczenie PRN w W., dotyczące nieruchomości przy ul. [...], miało niewątpliwie wyłącznie deklaratoryjny charakter, czyli faktycznie nie rozpatrzono nim merytorycznie złożonego wadliwie wniosku dekretowego.

Twierdzenie, iż orzeczenie PRN z dnia [...] października 1952 r. załatwiało nie jeden lecz dwa wnioski dekretowe, które niezależnie od siebie złożyli oboje współwłaściciele nie znajduje, zdaniem Kolegium, żadnego odzwierciedlenia w dokumentach zgromadzonych w aktach własnościowych nieruchomości. Pogląd, iż wniosek złożony przez I. Ł. został przez organ administracji zniszczony lub zagubiony jest całkowicie dowolny. Wnioskodawca nie przedłożył żadnego dowodu na poparcie swojego twierdzenia. Kolegium stwierdziło, że nie jest niczym niezwykłym skierowanie orzeczenia PRN do obu współwłaścicieli nieruchomości przy ul. [...], gdyż była to współwłasność niepodzielna, przejawiająca się w różnych udziałach. W takim przypadku orzeczenia administracyjne były zawsze adresowane do wszystkich współwłaścicieli, także w przypadku gdy wniosek w trybie przepisów dekretu warszawskiego złożył tylko jeden z nich. Zarzut naruszenia przez Kolegium art. 7 i 77 kpa także w ocenie organu, uznać należy za bezpodstawny, gdyż nie został w żaden sposób udowodniony ani nawet uprawdopodobniony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., powołując się na art. 105 kpa stwierdziło, że w zaistniałym stanie faktycznym sprawy bezspornie należało odmówić wszczęcia postępowania, ponieważ wnioskodawca nie wykazał w tej sprawie swego interesu prawnego. Tak się jednak nie stało, o czym świadczy wydane postanowienie dnia [...] lipca 2001 r. nr [...] o zawieszeniu postępowania wszczętego wnioskiem z dnia 25 kwietnia 2001 r. Zatem niezbędne jest obecnie umorzenie tego postępowania z powodu bezprzedmiotowości wynikającej z przyczyn podmiotowych – nieudowodnienia przez wnioskodawcę posiadania legitymacji strony postępowania w tej sprawie. Ustalenie istnienia przesłanki bezprzedmiotowości stwarza obowiązek zakończenia postępowania w danej instancji poprzez jego umorzenie, ponieważ brak jest podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy.

Skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli:

• T. Ł., który, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, iż wniosek o przyznanie własności czasowej do przedmiotowego gruntu nie został złożony przez stronę oraz naruszenie zasad postępowania administracyjnego: art. 28 kpa poprzez przyjęcie, iż wnioskodawca nie ma interesu prawnego we wszczęciu postępowania, art. 16 kpa poprzez uznanie, że decyzja Prezydium Rady Narodowej została wydana nieprawidłowo i miała charakter tylko i wyłącznie deklaratoryjny, art. 7 kpa w zw. z art. 77 kpa poprzez niezebranie w całości i w należyty sposób całego materiału dowodowego mogącego mieć wpływ na wydanie decyzji, art. 7 kpa poprzez nieuwzględnienie słusznego żądania następcy prawnego właściciela nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, art. 8 kpa poprzez wydanie błędnej decyzji, art. 11 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie prawne i faktyczne decyzji oraz poprzez niedostateczne wyjaśnienie okoliczności prawnych i faktycznych sprawy, art. 12 kpa poprzez rozpatrywanie sprawy przez dziewięć miesięcy od daty wniesienia odwołania przez strony – wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji;

• M. M., która zarzucając naruszenie prawa procesowego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 9 oraz 68 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnym z dnia 22 marca 1928 r. – wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skarg i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skargi zasługują na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja, jak również decyzja poprzedzająca naruszają przepisy prawa.

Sąd nie podziela stanowiska organu przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest umorzenie postępowania nadzorczego o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] października 1952 r. odmawiającego przyznania dawnym właścicielom nieruchomości [...] - z uwagi na brak przymiotu strony.

Postępowanie administracyjne o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] października 1952 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], zostało wnioskiem T. Ł. z dnia 25 kwietnia 2001 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2008 r. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2007 r. umarzającą postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] października 1952 r. odmawiającego przyznania dawnym właścicielom nieruchomości [...], położonej przy ul. [...], oznaczonej nr hip. [...], prawa własności czasowej do jej gruntu, z jednoczesnym stwierdzeniem przejścia wszystkich budynków znajdujących się na gruncie na własność Skarbu Państwa.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], w terminie, wniósł pełnomocnik M. O., [...] M. Z., wyjaśniając, że "M. O. jest córką jawnej z wykazu L. O.".

Prawo własności tej nieruchomości przysługiwało L. O. w 90% i I. Ł. w 10%, stosownie do znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy zaświadczenia Sądu Powiatowego w W., Wydział [...] z dnia [...] sierpnia 1952 r.

Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] października 1952 r., skierowanym do [...] M. Z., odmówiono L. z G. O. i I. Ł. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...]. W uzasadnieniu tego orzeczenia podano, że teren nieruchomości został przez Gminę W. objęty w dniu [...] października 1948 r., a obecnie zachodzi konieczność przejęcia tej posesji na cele publiczne.

Z akt sprawy (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku) wynika, że spadek po Ł. O. z domu G., ostatnio stale zamieszkałej w W. przy ul. [...], zmarłej dnia [...] stycznia 1947 r. nabyła w całości córka M. M. z domu O.

Z akt sprawy wynika również, że spadkobiercą I. Ł. jest wnioskodawca w niniejszej sprawie administracyjnej – T. Ł.

Zgodnie z art. 105 § 1 kpa, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe.

Sąd nie podziela stanowiska organu o bezprzedmiotowości postępowania wynikającej z przyczyn podmiotowych - wobec nieudowodnienia przez wnioskodawcę posiadania legitymacji strony postępowania w tej sprawie.

Zdaniem Sądu, postępowanie to nie jest bezprzedmiotowe, ponieważ istnieje orzeczenie administracyjne z 1952 r. odmawiające L. O. i I. Ł. przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] przy ul. [...], istnieją również spadkobiercy współwłaścicieli nieruchomości wymienieni w orzeczeniu z 1952 r. wykazani postanowieniami o stwierdzeniu nabycia spadku, znajdującymi się w aktach administracyjnych sprawy, których praw dotyczy wynik niniejszego postępowania.

Osoby te mają niewątpliwie interes prawny w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1952 r., a tym samym przysługuje im przymiot strony w tym postępowaniu.

Dodatkowo należy zauważyć, że w dniu wydania orzeczenia z 1952 r. jak również w dniu objęcia gruntu w posiadanie przez gminę L. O. już nie żyła, a jej spadkobiercą i współwłaścicielką nieruchomości była M. O., zgodnie bowiem z art. 924 i 925 Kc, spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.

Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.