Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 760/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 64e § 1, 2, 4
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151, art. 250 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 68
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 18 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędzia WSA Joanna Wyporska - Frankiewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 kwietnia 2023 roku sprawy ze skargi P. B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 19 sierpnia 2022 roku nr 1001-IEW-3.711.30.2022.10.ZUS.JH w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. W. prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w Ł. [...] kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu P. B. z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 19 sierpnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479, dalej u.p.e.a.) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z 2 maja 2022 r. odmawiające P.B. umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie 462,90 zł, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego dotyczącego jego zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Postanowienie to wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

P.B. 22 grudnia 2021r. zwrócił się do Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi o umorzenie w całości należności z tytułu kosztów egzekucyjnych łącznie w kwocie 462,90 zł, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z 2 maja 2022 r. odmówił wnioskowanego umorzenia kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca od 10 marca 2009 r. prowadzi aktywnie działalność gospodarczą, nie wywiązał się z obowiązku opłacania wymaganych składek i na jego koncie powstały zaległości. Organ egzekucyjny podnosił, że rozpatrując wniosek, przeprowadził postępowanie wyjaśniające, mające na celu określenie sytuacji materialnej i ewentualne ustalenie istotnych okoliczności, mających wpływ na rozstrzygnięcie wniosku w oparciu o dostarczone, jak i pozyskane z urzędu dokumenty. Analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, że w kolejnych latach przychody/dochody z prowadzonej działalności kształtowały się u wnioskodawcy za 2018 r. - przychód 87.497,92 zł/ dochód 26.096,44 zł a za 2020 r. - przychód 48.175,82 zł/ dochód 11.620,75 zł. Wnioskodawca oświadczył, że posiada majątek prywatny o wartości 200.000,00 zł a w rozmowie telefonicznej z pracownikiem ZUS 18 marca 2022 r. poinformował organ, że uzyskał dochód w: 11/2021 - 3.421,36 zł; 12/2021 - 3.680,27 zł; 01/2022 - 3.128,21 zł. Natomiast w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 20 grudnia 2021 r. wnioskodawca wskazał, że nie pracuje zarobkowo oraz nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy i pomocy społecznej oraz nie korzysta z innych form pomocy. Według ustaleń organu w bazie danych KSI ZUS wnioskodawca figuruje jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Organ podał, że wnioskujący złożył oświadczenie, że jest osobą rozwiedzioną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe a ponoszone przez niego stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą 2.935,16 zł (z tytułu: miesięcznych opłat - 13,66 zł; opłat eksploatacyjnych – 1.221,50 zł; kosztów związanych z leczeniem - 250,00 zł i innych – 1.450,00 zł). Jednocześnie organ podał, że w toku prowadzonego postępowania wnioskodawca nie przedłożył dokumentacji potwierdzającej ponoszone wydatki, za to wskazał, że nie posiada zobowiązań pieniężnych, posiada w 1/2 części udziału we własności samochodu osobowego Volkswagen Passat z 2002 r. o wartości 4.000,00 zł oraz 1/6 udziału we własności domu o powierzchni 202 m2 (położonego w Ł. przy ul. [...]) – co potwierdziły ustalenia organu. Organ podał, że zabezpieczył należności z tytułu nieopłaconych składek poprzez ustanowienie wpisu na hipotece posiadanej przez wnioskodawcę nieruchomości a nadto przeciwko wnioskodawcy jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS. Dodatkowo organ podniósł, że w prognozie poprawy sytuacji materialnej wnioskujący wskazał, że wobec panującej od dwóch lat pandemii COVID-19, nastąpił wzrost kosztów prowadzenia działalności gospodarczej oraz wzrost kosztów utrzymania.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 64e § 2 u.p.e.a, koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny, natomiast analiza zgromadzonego materiału dowodowego, zdaniem organu, nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie wskazanych przepisów. Wnioskodawca nie udowodnił bowiem trudnej sytuacji materialno-bytowej, zdrowotnej czy rodzinnej, która mogłaby stanowić podstawę do umorzenia powstałych kosztów egzekucyjnych.

W opinii organu nie wystąpiła także w sprawie przesłanka ważnego interesu publicznego, która została określona w art. 64e u.p.e.a. Umorzenie kosztów egzekucyjnych figurujących na koncie wnioskodawcy, byłoby, zdaniem organu, zbyt dużym uprzywilejowaniem w stosunku do płatników, którzy pomimo kłopotów finansowych wywiązują się z obowiązku terminowego opłacania należności publicznoprawnych. Odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych, jakim jest umorzenie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, w ocenie organu, jest możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że nie tylko obecnie, ale również w przyszłości zobowiązany nie będzie miał możliwości spłaty zaległości.

W związku z tym, organ doszedł do przekonania, że nie zachodzą w sprawie przesłanki do umorzenia całości zobowiązania i nie ma również podstaw do umorzenia części należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Za umorzeniem należności nie przemawia ważny interes zobowiązanego ani interes publiczny. W tych warunkach organ odmówił umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych.

Postanowienie doręczono wnioskodawcy 23 maja 2022 r.

W wyniku wniesionego 30 maja 2022 r. przez P.B. zażalenia, organ II instancji, wskazanym na wstępie, postanowieniem z 19 sierpnia 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Organ odwoławczy, przywołując przepisy u.p.e.a., zauważył, że z prowadzeniem działalności gospodarczej - niezależnie od jej zakresu, formy, jak i wielkości podmiotu tę działalność prowadzącego - związanych jest wiele obowiązków natury prawnej i finansowej, w tym rzetelne prowadzenie ksiąg rachunkowych i odprowadzanie należności podatkowych czy wobec ZUS. Strona, podejmując i prowadząc działalność gospodarczą, czyni to we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność (sama decyduje o sposobie jej prowadzenia, ale i ponosi konsekwencje wynikające z osobiście podejmowanych decyzji). W opinii organu, sposób w jaki wnioskodawca dysponował swoimi przychodami, nie może decydować o przyznaniu mu ulgi w spłacie. W ocenie organu, wnioskodawca podejmuje jedynie próby scedowania odpowiedzialności za powstanie długu, na Budżet Państwa o czym świadczy chociażby treść złożonego wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych.

Organ odwoławczy zauważył ponadto, że zadłużenie na koncie wnioskodawcy jest wynikiem zaniedbania w wywiązywaniu się z ciążącego na nim obowiązku regulowania należności z tytułu składek na ubezpieczenia: zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Natomiast koszty egzekucyjne powstały w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym celem odzyskania nieopłaconych należności. Co istotne, w ocenie organu odwoławczego , przedmiotowe koszty egzekucyjne choć w znacznej mierze powstały w okresie trwania pandemii, to zadłużenie w związku z którym postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte, odnosi się do składek za poszczególne okresy lat 2013-2018. Z przeprowadzonej analizy wynika, że obecna sytuacja materialna i finansowa wnioskującego jest trudna - szczególnie w świetle obowiązku uiszczenia przedmiotowych należności. Niewątpliwie więc, w jego interesie byłoby ich umorzenie, jednak tak rozumiany "ważny interes podatnika", nie może zdecydować o zastosowaniu wnioskowanej ulgi. Organ odwoławczy podkreślił, że mogą to uczynić, tylko wyjątkowe okoliczności - które tutaj nie wystąpiły. Organ podkreślił, że z akt sprawy nie wynika, aby ze strony wnioskującego wystąpiły jakiekolwiek okoliczności, uniemożliwiające lub wykluczające spłatę zadłużenia, takie jak np. zły stan zdrowia, czy konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Fakt, iż aktualnie wnioskodawca nie pracuje nie oznacza, że stan ten nie może ulec zmianie. Co istotne wskazano, że wnioskodawca znajduje się w wieku zdolności produkcyjnej i nie wykazał, że nie może podjąć pracy zarobkowej. Organ II instancji, stwierdził zatem, w ślad za organem I instancji, że w analizowanej sprawie nie wystąpiła przesłanka ważnego interesu zobowiązanego wskazana w art. 64e § 2 pkt 1 lit a u.p.e.a.

Organ, przyjął również za, organem I instancji, że w danym stanie faktycznym umorzenie przedmiotowych kosztów egzekucyjnych nie leży również w ważnym interesie publicznym. W interesie publicznym, według organu odwoławczego, leży bowiem dążenie przez organy Państwa do sprawiedliwego traktowania wszystkich jego obywateli – co oznacza sprawiedliwość w ponoszeniu obciążeń publicznoprawnych. Umorzenie kosztów egzekucyjnych w rozpatrywanym stanie faktycznym byłoby niesprawiedliwe, gdyż stanowiłoby nieuzasadnione uprzywilejowanie wnioskodawcy w stosunku do pozostałych dłużników oraz bezpowrotną rezygnację z wpływu środków do budżetu państwa, a więc z pewnością nie byłoby zgodne z interesem Skarbu Państwa. Udzielona ulga, w przekonaniu organu, powodowałaby w istocie przerzucenie na budżet państwa dodatkowego ciężaru.

Podsumowując, organ odwoławczy uznał, że zebrany materiał dowodowy był wystarczającym do wydania prawidłowego merytorycznie rozstrzygnięcia przez organ I instancji, który to zebrał i ocenił materiał dowodowy, swoim zachowaniem nie dopuszczając do naruszenia prawa. Organ I instancji wydając zaskarżone postanowienie wyjaśnił i wziął pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i prawne - istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym wskazał przyczyny, dla których odmówił przyznania wnioskowanej ulgi, tj. umorzenia kosztów egzekucyjnych. W szczególności zaskarżone postanowienie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Nie naruszono zasad ogólnych postępowania oraz dokonano rzetelnej oceny niezbędnych i dostępnych dowodów, nie przekraczając granic swobodnej ich oceny.

W skardze do tutejszego sądu, na powyższe postanowienie P.B., wniósł o jego zmianę oraz umorzenie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie 462,90 zł w całości. Skarżący zarzucił organom, iż: naruszyły przepisy k.p.a., poprzez ich błędną interpretację; popełniły błędy proceduralne w związku z prowadzonym postępowaniem, a tym samym naruszyły przepisy postępowania; naruszyły przepisy prawa materialnego, poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o błędną interpretację przepisów w postępowaniu administracyjnym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). W świetle art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W ramach kontroli sądowoadministracyjnej sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z 19 sierpnia 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z 2 maja 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie 462,90 zł.

Przeprowadzona przez sąd kontrola wykazała, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji odpowiadają prawu.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy przywołanej na wstępie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Z powołanego przepisu wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, o czym świadczy użycie określenia "może". Istota uznania administracyjnego polega na tym, że samo stwierdzenie przez organ ziszczenia się ustawowych przesłanek umożliwiających przyznanie wnioskowanej ulgi może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. Nie może to jednak oznaczać dowolności organu egzekucyjnego. Winien on rzetelnie, z poszanowaniem zasad procesowych, wyjaśnić w ustalonym stanie faktycznym, motywy swego rozstrzygnięcia. Tak więc nawet w przypadku, gdy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie przesłanek z art. 64e § 2 pkt 1-3 u.p.e.a. może - działając w ramach uznania administracyjnego - odmówić ich umorzenia, co oznacza, że odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 lutego 2016 r., sygn. II FSK 3740/13, wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej "CBOSA" na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

W tego rodzaju sprawach sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych znajdują uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, a także czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach (zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. ). Sąd poprzestaje na ocenie, czy wydane postanowienie poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i przeanalizował wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd nie może natomiast badać wydanych postanowień pod kątem ich słuszności, czy sprawiedliwości.

W ocenie sądu organy orzekające w niniejszej sprawie nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a tym samym nie uchybiły wskazanym przepisom k.p.a., wyznaczającym zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Organy uczyniły zadość stawianym wymogom i wyczerpująco - na ile umożliwiła to strona - ustaliły jej sytuację rodzinną i materialną. Prawidłowo ustalony stan faktyczny stał się zaś podstawą oceny tego, czy w rozpoznawanej sprawie ziściły się przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Wyliczenie przesłanek umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego zawarte jest w art. 64e § 2 u.p.e.a. i jest ono wyczerpujące. Zgodnie z art. 64e § 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone:

1. na wniosek:

a) zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny,

b) wierzyciela, na którego wniosek została wszczęta egzekucja:

- sądowa przejęta przez organ egzekucyjny w wyniku zbiegu – jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes wierzyciela,

- administracyjna - jeżeli za umorzeniem przemawia interes publiczny;

2. z urzędu, jeżeli wysokość kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym nie przekracza czterokrotności kosztów upomnienia.

W przypadku natomiast sytuacji, gdy z wnioskiem o umorzenie wystąpi przedsiębiorca zastosowanie w sprawie dodatkowo znajdują przepisy art. 64e § 4 u.p.e.a. Wówczas organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela prowadzących działalność gospodarczą, może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne, jeżeli umorzenie:

1. nie stanowi pomocy publicznej;

2. stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie - w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa Unii Europejskiej dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis;

3. stanowi pomoc publiczną:

a) mającą na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi,

b) mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce,

c) zgodną z zasadami rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, której dopuszczalność została określona przez właściwe organy Unii Europejskiej, udzielaną na przeznaczenia inne niż wymienione w lit. a i b.

Przepis art. 64e § 4 u.p.e.a. ustanawia zatem dla przedsiębiorców, dodatkowe względem art. 64e § 2 pkt 1 lit. a. u.p.e.a. przesłanki umorzenia należności egzekucyjnych, nie mniej przed oceną ich spełnienia konieczne jest ustalenie istnienia przesłanek ogólnych, tj. istnienie uzasadnionego, ważnego interesu zobowiązanego lub interesu publicznego.

Biorąc pod uwagę treść art. 64e § 2 pkt 1a u.p.e.a. wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione. Jak bowiem trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13 (dostępny, w CBOSA) działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interes obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12 dostępny w CBOSA).

Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. W orzecznictwie (wypracowanym wprawdzie na tle tożsamego przepisu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej) przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne, czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy czym pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Z kolei przesłankę interesu publicznego interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że organy podatkowe prawidłowo przeanalizowały sytuację strony skarżącej w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w art. 64e § 2 pkt 1a u.p.e.a. i przekonująco uzasadniły powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. W ocenie sądu nie wykracza poza granice uznania administracyjnego wyjaśnienie przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, dlaczego za umorzeniem nie przemawia ważny interes publiczny. Jak wskazano powyżej pojęcie to ocenia się z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a nadto pożądane jest wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem umorzenia należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami udzielonej jednostce pomocy. W takiej sytuacji należy rozważyć zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej państwa. W każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty powyższych wartości. Organ odwoławczy zasadnie wskazał, że koszty egzekucyjne są należnością związaną z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą i powstały w związku z zaniedbaniem skarżącego jako przedsiębiorcy – polegającym na nie regulowaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, co spowodowało zadłużenie na koncie wnioskodawcy, skutkujące wszczęciem egzekucji generującej dodatkowe koszty. Organ słusznie przypomniał, że to strona podejmując i prowadząc działalność gospodarczą, czyni to we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność, a więc sama decyduje o sposobie jej prowadzenia, ponosząc jednoczesne konsekwencje swoich decyzji. Umorzenie zaś kosztów egzekucyjnych jest instytucją szczególną i może nastąpić jedynie w przypadkach, gdy występuje rzeczywisty brak możliwości zapłaty przez zobowiązanego tych należności. Organ ocenił, że podane przez stronę okoliczności nie mogą być w tych warunkach uzasadnieniem dla umorzenia kosztów egzekucyjnych ze względu na "interes publiczny". Mając na względzie tak zaprezentowane wyjaśnienia sąd stwierdza, że nie noszą one cechy dowolności.

Za prawidłowe i zgodne z zebranym materiałem dowodowym, sąd uznał również stanowisko organu co do braku wystąpienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego.

Jak wyjaśnił organ w sprawach o umorzenie należności dokonuje się oceny aktualnej sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy. Dlatego przy rozpatrywaniu wniosku w tym przedmiocie organ ma obowiązek brać pod uwagę przede wszystkim sytuację, w jakiej strona znajduje się w chwili, gdy podejmowana jest decyzja w sprawie umorzenia należności. Dochody skarżącego (według oświadczenia) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2018 r. ustalono na kwotę 26.096,44 zł, a w 2020 r. – na kwotę 11.620,75 zł, natomiast w miesiącach: listopadzie, grudniu 2021 r. i styczniu 2022 r. odpowiednio na kwoty 3.421,36 zł, 3.680,27 zł oraz 3.128,21 zł. Organ ustalił nadto, iż na dzień 20 grudnia 2021 r. skarżący nie posiadał dochodu z innych źródeł, nie pobierał również zasiłku z Urzędu Pracy i świadczeń z pomocy społecznej oraz, że nie korzystał z innych form pomocy.

Z informacji przedstawionych przez skarżącego wynikało, że skarżący jest osobą rozwiedzioną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, na utrzymanie ponosząc łącznie koszty rzędu 2.935,16 zł miesięcznie (opłata za czynsz (bez opłat eksploatacyjnych) - 13,66 zł, opłaty eksploatacyjne - 1.221,50 zł, koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) - 250,00 zł, inne (np. wynajem mieszkania, czesne za szkołę/przedszkole, alimenty) -1.450,00 zł). Okoliczności te nie zostały jednak w żaden sposób udokumentowane przez wnioskodawcę.

Skarżący oświadczył przed organem dodatkowo, iż nie obciążają go żadne zobowiązania pieniężne, jest współwłaścicielem 1/6 części domu o powierzchni 202 m2 położonego w Ł. przy ul. [...] (na której ujawniono hipoteki przymusowe z tytułu zadłużenia wobec organu) oraz, że jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Volkswagen Passat, rok produkcji 2002 r., o wartości szacunkowej 4.000,00 zł.

Organ wskazał, że skarżący od 10 marca 2009 r. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego towarów na terenie kraju.

Na dzień złożenia wniosku skarżący zalegał wobec organu z tytułu składek społecznych, zdrowotnych oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na łączną kwotę 48.893,57 zł (należność główna). A nadto skażany był zadłużony na kwoty: 13.253,00 zł z tytułu odsetek za zwłokę; na kwotę 123,80 zł z tytułu kosztów upomnienia oraz na kwotę 462,90 zł z tytułu przedmiotowych kosztów egzekucyjnych. Trafnie w ocenie sądu organy określiły sytuację majątkową skarżącego jako trudną - szczególnie w świetle obowiązku uiszczenia przedmiotowych należności, jednak tak rozumiany "ważny interes podatnika", nie może zdecydować o zastosowaniu wnioskowanej ulgi dotyczącej stosunkowo niskiej kwoty kosztów egzekucyjnych. Organ podkreślił, iż nie wystąpiły tutaj żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające lub wykluczające spłatę zadłużenia, takie jak chociażby zły stan zdrowia, czy konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, natomiast tymczasowy brak pracy nie może jeszcze decydować o pozytywnej decyzji organu, zwłaszcza, że wnioskodawca znajduje się w wieku produkcyjnym, oraz dysponuje majątkiem umożliwiającym spłatę obciążających go należności. W ocenie sądu odmowa umorzenia zaległości nie wpłynie zatem w sposób negatywny na byt materialny skarżącego i nie pozbawi go bieżących środków na codzienne utrzymanie, nie spowoduje też zagrożenia jego egzystencji, czy potrzeby sięgnięcia przez stronę do pomocy ze środków z budżetu państwa.

Mając powyższe na uwadze, sąd uznał, że organ rzetelnie i wyczerpująco prowadząc postępowanie, na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, prawidłowo ocenił, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 64e § 2 u.p.e.a.

W sytuacji, gdy w sprawie nie stwierdzono istnienia uzasadnionego, ważnego interesu zobowiązanego ani interesu publicznego, organ słusznie zaniechał badania przesłanek z art. 64e § 4 u.p.e.a.

W związku z powyższym sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

O wynagrodzeniu pełnomocnika wyznaczonego skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 68).

k.ż.