Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 34/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celnych
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 162, art. 228 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 73 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1856
law: Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. prawo celne (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Jarosław Szaro, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi R.P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 16 listopada 2023 r., nr 1801-IGC.4380.3.2023 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania i odmowy przywrócenia terminu oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi R. P. (dalej: skarżący) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: DIAS) z 16 listopada 2023 r., nr 1801-IGC.4380.3.2023, stwierdzająca uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Podkarpackiego Urzędu Celno-Skarbowego w Przemyślu (dalej: NPUCS) z 4 kwietnia 2023 r., nr 408000-402010-OC.4400.16.2023, w przedmiocie długu celnego, podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług z tytułu importu samochodu osobowego marki Skoda Octawia i odmawiająca przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

NPUCS decyzją z 4 kwietnia 2023 r., nr 408000-402010-OC.4400.16.2023, określił kwotę długu celnego (1 792 zł), kwotę podatku akcyzowego (611 zł) oraz kwotę podatku od towarów i usług VAT (4 675 zł) z tytułu importu towaru w postaci: samochód osobowy, używany, marki Skoda Octawia, nr VIN: [...], poj. 1968 cm3, rok prod. 2009, sprowadzonego przez skarżącego w ramach mienia przesiedlenia z Wielkiej Brytanii.

W/w decyzja została doręczona ustawionemu przez skarżącego przedstawicielowi bezpośredniemu, tj. "A", Oddział Agencja Celna w J. 6 kwietnia 2023 r.

W dniu 25 kwietnia 2023 r. skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania skarżący wskazał, że Agencja Celna w J. przesłała przedmiotową decyzję 6 kwietnia 2023 r. na jego adres domowy. Pod jego nieobecność korespondencję w dniu 11 kwietnia 2023 r. odebrała żona skarżącego. Skarżący podniósł, że w okresie 10 - 11 kwietnia 2023 r. wykonywał pracę jako kierowca zawodowy w firmie transportowej (trasa na okres dwóch tygodni) i dopiero 25 kwietnia 2023 r. powrócił do domu. Poinformował, że nie ma wiedzy w jakiej dacie Agencja Celna w J. odebrała decyzję, nie został też powiadomiony o terminie ostatniego dnia do wniesienia odwołania. Zakłada jednak, że jest to dla niego termin 14 dni od daty zapoznania się z treścią decyzji. Oświadczył, że ewentualne uchybienie terminu powstało nie z jego winy. Przy piśmie z 13 czerwca 2023 r. skarżący przedłożył zaświadczenie pracodawcy dotyczące potwierdzenia jego nieobecności w miejscu stałego zamieszkania w dacie od 11 do 24 kwietnia 2023 r. w związku z wykonywaną pracą kierowcy pojazdu TIR.

W odpowiedzi na wezwanie organu Agencja Celna w J. wyjaśniła, że w związku z brakiem możliwości poinformowania skarżącego telefonicznie (pomimo pozostawienia numeru kontaktowego skarżący nie odbierał połączeń), decyzja z 4 kwietnia 2023 r. została wysłana do adresata tj. skarżącego na jego adres 6 kwietnia 2023r., tj. w dniu, w którym została odebrana przez Agencję. Wyjaśniła również, że skarżący nie upoważnił Agencji do wniesienia odwołania od przedmiotowej decyzji.

Opisaną na wstępie decyzją z 16 listopada 2023 r., DIAS stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od decyzji NPUCS z 4 kwietnia 2023 r. i odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji z 4 kwietnia 2023 r., została prawidłowo skierowana do dłużnika, tj. skarżącego za pośrednictwem ustanowionego przez skarżącego w dniu 1 grudnia 2022 r. przedstawiciela bezpośredniego - "A", Agencja Celna w J. (ul. [...], [...] J.) i wysłana na adres ww. Agencji, której pracownik w dniu 6 kwietnia 2023 r. pokwitował odbiór decyzji. Termin na wniesienie odwołania upłynął 20 kwietnia 2023 r. Odwołanie zostało wniesione przez skarżącego 25 kwietnia 2023 r. Uchybiono zatem terminowi do wniesienia odwołania, który wynosi - w myśl art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383, dalej: O.p.),14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie.

Odnosząc się do argumentacji skarżącego przedstawionej we wniosku o przywrócenie terminu i załączonego dowodu, DIAS stwierdził, że nie dają one podstaw do uznania (nie uprawdopodobniają), że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego. Natomiast poczynione przez organ ustalenia potwierdzają niedbalstwo i brak zachowania należytej staranności w prowadzeniu przez skarżącego swoich spraw. Organ podkreśl, że skarżący mając na uwadze charakter wykonywanej pracy, wiążący się z częstym przebywaniem poza miejscem zamieszkania (kierowca zawodowy w transporcie krajowym i międzynarodowym) oraz wiedząc, że w związku z weryfikacją zgłoszenia celnego nie została jeszcze wydana decyzja i jednocześnie nie upoważniając przedstawiciela bezpośredniego do złożenia odwołania od decyzji, powinien "zabezpieczyć" swoje sprawy w odpowiedni sposób, aby uniknąć negatywnych dla siebie konsekwencji. Nie spełnienie tej przesłanki, wyklucza możliwość zastosowania instytucji przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji i orzeczenia o kosztach postępowania.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1. art. 73 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo Celne (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1590, dalej: P.c.) w zw. z art. 162 § 1 i § 2, art. 223 § 1 i § 2, art. 228 § 1 pkt 2 O.p. - poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że skarżący dopuścił się niedbalstwa i braku zachowania należytej staranności w zakresie wniesienia odwołania od decyzji NPUCS z 4 kwietnia 2023 r., nr 408000-402010-OC.4400.16.2023, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego prowadzi do wniosku odmiennego, ponieważ strona dostatecznie wykazała brak winy w przekroczeniu terminu do wniesienia odwołania, co w konsekwencji powinno prowadzić do przywrócenia terminu i rozpatrzenia odwołania, zwłaszcza, że organ I instancji w piśmie z 16 maja 2023 r. (nr 408000-408000-COC.2.4380.2023) uznał w całości zarzuty odwołania od decyzji za zasadne,

2. art. 18 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiającego unijny Kodeks Celny (Dz. Urz. UE serii L Nr 269 z dnia10 października 2023 r.) poprzez jego bezkrytyczne przyjęcie i uznanie, że Agencja Celna F.U. "A" A.S. działała jako przedstawiciel bezpośredni - pełnomocnik skarżącego, zatem doręczenie decyzji wyżej wymienionej jest skuteczne, w sytuacji gdy przedstawiciel bezpośredni nie jest zobowiązany do działania na korzyść skarżącego, zatem jego działanie lub też bezczynność (w skutecznym powiadomieniu skarżącego o doręczeniu decyzji) nie powinno rodzić negatywnych konsekwencji dla skarżącego w postaci stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania;

3. art. 121 § 2 O.p. w zw. z art. 122 O.p. poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że strona nie przedstawiła wiarygodnych dowodów uzasadniających brak winy w przekroczeniu terminu do złożenia odwołania podczas gdy, strona wykazała dostatecznie swój brak winy dostępnymi jej środkami dowodowymi, co stanowi sprzeniewierzenie się obowiązkowi pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej, ponieważ organ dopasował swoje ustalenia do tezy najbardziej sprzyjającej wydaniu decyzji negatywnej dla strony, nie zaś pozytywnej.

W uzasadnieniu skargi zarzucono, że organ II instancji bezkrytycznie przyjął wyjaśnienia Agencji Celnej, uznając, że dochowała wszelkich starań w swoim działaniu a wina w przekroczeniu terminu do wniesienia odwołania leży w całości po stronie skarżącego. Według skarżącego, przedstawiciel bezpośredni, który jako podmiot wykwalifikowany w procedurze celnej ma wiedzę na temat postępowania odwoławczego od decyzji organów celnych, nie powiadomił go skutecznie o dniu doręczenia decyzji oraz nie wskazał na ubiegający termin do wniesienia odwołania. Takie negatywne działanie pełnomocnika należy uznać za szkodzące interesowi prawnemu skarżącego, które powstało nie z jego winy i nie może mieć wpływu na pozbawienie skarżącego prawa do postępowania odwoławczego.

Zdaniem skarżącego zaszła "rzeczywista przeszkoda", która spowodowała uchybienie terminowi w postaci jego nieobecności w kraju oraz wykonywania pracy polegającej na czasowym przemieszczaniu się pomiędzy krajami. Skarżący podkreślił, że pracuje jako kierowca zawodowy i dopełnił wszelkich starań, aby wykazać fakt nieobecności w kraju w dniach doręczenia decyzji organu I instancji na jego adres domowy. Niezwłocznie po powrocie do kraju złożył odwołanie od tej decyzji oraz wniosek o przywrócenie terminu, wyczerpując wymagania przewidziane w art. 162 O.p. Nie można więc uznać, że po jego stronie doszło do niedbalstwa i nienależytej staranności.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji nie wykazała, aby została ona wydana z naruszeniem prawa w stopniu wymagającym zastosowania środków określonych w przepisach art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 - dalej: P.p.s.a.). Kontrola sądowoadministracyjna sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem (legalności) działalności organów administracji publicznej. Sąd analizuje, czy organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, a jego istotne naruszenia mogą stanowić podstawę uchylenia zaskarżonego aktu albo stwierdzenia jego nieważności.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja stwierdzająca uchybienie terminowi do wniesienia odwołania i odmawiająca przywrócenia terminu do dokonania tej czynności procesowej wydana na podstawie art. 90c P.c., w myśl którego, w przypadku nieuwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu organ odwoławczy wydaje jedną decyzję w sprawie nieuwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu i uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Na mocy art. 228 § 2 O.p. w zw. z art. 73 ust. 1 i 2 P.c. decyzja ta jest decyzją ostateczną.

Podejmując rozstrzygnięcie na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p., organ odwoławczy ogranicza się wyłącznie do zbadania, czy odwołanie zostało wniesione w terminie. Uchybienie terminowi do wniesienia odwołania jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia, organ odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozpatrzenia odwołania, lecz ma obowiązek wydania rozstrzygnięcia stwierdzającego uchybienie terminu. Nie jest to zależne od swobodnego uznania organu odwoławczego, ale wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej. Każde, nawet nieznaczne, przekroczenie terminu zobowiązuje organ odwoławczy do wydania rozstrzygnięcia stwierdzającego jego uchybienie.

Procedura dotycząca przywrócenia terminu prawa procesowego – w rozpatrywanej sprawie czternastodniowego, o którym mowa w art. 223 § 2 pkt 1 O.p. do wniesienia odwołania od decyzji NPUCS z 4 kwietnia 2023 r., w przedmiocie długu celnego, podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług z tytułu importu samochodu osobowego marki Skoda Octawia – została przewidziana w art. 162 O.p.

Stosownie do art. 162 O.p. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2).

Z przytoczonych powyżej przepisów wynika, że dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek: (1) uchybienie terminowi, (2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, (3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz (4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany.

W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest kwestia uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Zasadnicza kwestia sporna koncentruje się wokół przesłanki uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.

W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że przywrócenie terminu będzie uznane za niezawinione, jeśli doszło do niego na skutek przeszkód nie do przezwyciężenia. Przeszkody te muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. np. wyrok NSA z 15 września 2020 r., sygn. akt II GSK 3387/17).

Jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Nadto zauważyć należy, że przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. np. postanowienie NSA z 10 sierpnia 2017 r., sygn. akt II GZ 599/17, wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I FSK 689/21).

Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, że okoliczności na które, powołuje się skarżący nie usprawiedliwiają uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

Skarżący braku po jego stronie winy upatruje w swojej nieobecności w miejscu zamieszkania w związku z wyjazdem służbowym oraz w braku powiadomienia go o dniu doręczenia decyzji i nie wskazaniu na ubiegający termin do wniesienia odwołania przez reprezentującą go w postępowaniu Agencję Celną.

Zdaniem Sądu powyższe argumenty nie uprawdopodobniają braku winy skarżącego w uchybieniu terminowi. Brak winy przy dokonywaniu czynności procesowej wymaga wykazania staranności osoby zainteresowanej oraz, pomimo dochowania staranności, zaistnienia przeszkody która była od niej niezależna.

Wyjazd związany z czynnościami służbowymi nie stanowi przesłanki warunkującej przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2017 r., sygn. akt I FSK 1501/15).

Zauważyć ponadto należy, że nie można uznać za przeszkodę o charakterze nadzwyczajnym, uniemożliwiającym podejmowania czynności postępowania, faktu przebywania poza miejscem zamieszkania. Osoba świadoma tego, że określonym, dłuższym okresie nie będzie przebywać w swoim miejscu zamieszkania, powinna przed przewidywanym wyjazdem odpowiednio zabezpieczyć swoje interesy (por. postanowienie NSA z 21 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 911/12).

Jeżeli strona nie podejmuje takich czynności, w konsekwencji czego uchybia terminowi wyznaczonemu do dokonania czynności, to brak podstaw do uznania, że uchybiła terminowi bez swojej winy.

Instytucja przywrócenia terminu dla wniesienia odwołania ma charakter wyjątkowy, ponieważ służy wzruszeniu decyzji ostatecznych. Z tego względu o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej i trwała do upływu terminu procesowego. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie zaistniała. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się zaniedbania w tym zakresie, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie.

Obowiązkiem strony należycie zabezpieczającej swoje interesy jest wskazanie takiego adresu do doręczeń, który gwarantować jej będzie możliwość czynnego udziału w sprawie bez narażania się na skutki uchybień terminów. Skarżący pracując jako zawodowy kierowca w transporcie krajowym i międzynarodowym, będąc świadomym swoich obowiązków służbowych, powinien właściwie zabezpieczyć swe interesy na czas wyjazdów. Skarżący mógł skorzystać z pomocy osób trzecich tj. upoważnić swego przedstawiciela bezpośredniego - Agencją Celną do złożenia odwołania w jego imieniu, bądź ustanowić pełnomocnika do doręczeń (na wcześniejszym etapie postępowania). Z okoliczności sprawy nie wynika jednak by skarżący takie działania podjął.

Skarżący nie uprawdopodobnił zatem, że podjął działania mające na celu zapobieżenie uchybieniu terminowi i nie wykazał należytej staranności w swoim postępowaniu. Na skarżącym ciążył obowiązek podjęcia niezbędnych kroków celem należytego zabezpieczenia swoich interesów, którego to obowiązku nie dopełnił.

W konsekwencji nie doszło do naruszenia przepisów wskazanych w skardze, co wyżej wykazano.

W świetle zarzutów skargi należy wskazać, że obowiązkiem Agencji Celnej było odebranie korespondencji skierowanej na jej adres i następnie przekazanie jej skarżącemu, skoro pełnomocnictwo nie obejmowało złożenia odwołania od decyzji. Z obowiązków tych Agencja Celna prawidłowo się wywiązała. Wobec braku kontaktu telefonicznego ze skarżącym, Agencja Celna nadała przesyłkę zawierającą decyzję na adres skarżącego w tym samym dniu, w którym ją otrzymała od organu. W ocenie Sądu, w tych okolicznościach, próba przerzucenia odpowiedzialności za uchybienie terminowi na przedstawiciela bezpośredniego, nie może odnieść oczekiwanego przez skarżącego skutku w postaci przyjęcia braku jego winy w uchybieniu terminowi.

Z kolei wobec uznania, że odwołanie jest spóźnione i skarżący ponosi winę w uchybieniu terminowi do jego wniesienia, ocena zawartych w nim zarzutów nie mogła mieć miejsca, ponieważ jego wniesienie jest prawnie bezskuteczne. Skoro wykluczone jest merytoryczne rozpoznanie odwołania, stanowisko organu I instancji co do zasadności zarzutów odwołania, na które zwraca uwagę skarżący, jest irrelewantne w rozpoznawanej sprawie.

Podsumowując, powołane przez skarżącego okoliczności nie mogły być uznane za uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, o których mowa w art. 162 § 1 O.p. Wbrew zarzutowi skargi, organ poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i podjął słuszne wnioski w kontekście powołanego przepisu. Zdaniem Sądu, uprawnione jest twierdzenie, że skarżący nie dochował należytej staranności przy prowadzeniu swych spraw jakiej w danych okolicznościach można by od niego oczekiwać.

Nie stwierdzając zatem w kontrolowanej sprawie naruszenia prawa materialnego, jak również przepisów postępowania, które miałyby wpływ na wynik sprawy, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.