Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 148/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 i ust. 2, art. 216 ust. 2 pkt 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) Protokolant Referent Elwira Szymaniuk-Szkodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2023 r. sprawy ze skarg G. L. i T. Ś. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2023 r., znak: [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargi.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Lu [...]

UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty L. z dnia 27 września 2022 r., (sprostowaną postanowieniem Wojewody z dnia 16 stycznia 2023 r.) w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Wskazana decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Nieruchomość stanowiąca własność T. Ś., oznaczona jako działka nr [...] o powierzchni 0,3046 ha, została nabyta na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep. A Nr [...] z dnia 21 lipca 1989 r. z przeznaczeniem pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne. Zawarcie umowy nastąpiło w toku prowadzonego w stosunku do przedmiotowej nieruchomości postępowania wywłaszczeniowego w trybie przepisów ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Wnioskiem z dnia 30 kwietnia 2020 r, sprecyzowanym pismem z dnia 2 lipca 2020 r. była właścicielka gruntu T. Ś. (dalej powoływana jako "wnioskodawczyni"), wystąpiła do Prezydenta Miasta L. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w części niezagospodarowanej pod cel wywłaszczenia.

Wojewoda postanowieniem z dnia 20 maja 2020 r. i z dnia 31 lipca 2020 r. wyłączył Prezydenta Miasta L. od prowadzenia sprawy o zwrot nieruchomości oznaczonej dawnym nr [...], położonej w L. przy ul. [...], w obszarze aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] i [...] (obr. 27, ark. 1), wobec wystąpienia przesłanek wyłączenia określonych w art. 24 § 1 pkt 1 i § 4 oraz art. 26 § 2 i § 3 k.p.a. w związku z art. 142 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy wyznaczono Starostę L..

Do akt sprawy włączono pismo Wydziału Planowania Urzędu Miasta L. z dnia 30 czerwca 2020 r. znak: [...], na podstawie którego ustalono, że przedmiotowy teren objęty był w dacie przejęcia Ogólnym Planem Zagospodarowania Przestrzennego LZM zatwierdzonym Uchwałą Miejskiej Rady N. w L. Nr [...] z dnia 30 grudnia 1986 r. Dla zawnioskowanego do zwrotu terenu obowiązywał również Miejscowy Plan Szczegółowy Zagospodarowania Przestrzennego rejonu [...] w L. zatwierdzony Uchwałą nr [...] Miejskiej Rady N. w L. z dnia 30 września 1986 r. Według planu ogólnego, zawnioskowany do zwrotu teren położony był w obszarze przeznaczonym pod ogrody działkowe, natomiast według ustaleń planu szczegółowego, przedmiotowy teren miał zostać zagospodarowany pod zabudowę jednorodzinną. Na rysunku szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego, w obszarze zawnioskowanej do zwrotu działki widoczna jest planowana zabudowa jednorodzinna w postaci parceli zabudowanych budynkami jednorodzinnymi o charakterze szeregowym. Według rysunku planu, nad planowanymi działkami jednorodzinnymi, w części nieprzeznaczonej pod zabudowę budynkami mieszkalnymi, zaplanowano przebieg linii elektroenergetycznej.

W toku prowadzonego postępowania sporządzona została dokumentacja geodezyjno-prawna wywłaszczonej nieruchomości, celem odtworzenia granic dawnej działki nr [...] na tle aktualnej ewidencji gruntów. W dniu 23 października 2020 r. przeprowadzone zostały oględziny nieruchomości z udziałem stron postępowania oraz geodety. Podczas oględzin stwierdzono, że dawna działka nr [...], w obszarze aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] i [...] stanowi teren ogólnodostępny, porośnięty gęstą roślinnością w postaci drzew i krzewów. Północna część działki nr [...], co do której wniosek wycofano w dalszym toku postępowania, jest uporządkowana, zajęta pod nasadzenia roślin owocowych. W obszarze działki nr [...] usytuowany jest kratowy słup linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia. Dawna działka nr [...] w granicach działki nr [...] stanowi część uporządkowanego, ogólnodostępnego terenu, na którym znajdują się nasadzenia roślin owocowych.

W treści pism z dnia 3 listopada 2020 r. i z dnia 22 marca 2021 r, wnioskodawczyni określiła zakres wniosku o zwrot wskazując, że dotyczy on gruntu wchodzącego w obszar aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] i [...] oraz oznaczonej na załączniku graficznym południowej części działki nr [...]. Wnioskodawczyni wniosła również o rozłożenie na miesięczne równe raty, na okres 10 lat, spłaty zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi na rzecz G. L. w przypadku orzeczenia o zwrocie nieruchomości. Wniosek umotywowany został sytuacją finansową wnioskodawczyni, której jedyny źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne.

Pismem z dnia 11 maja 2021 r. Wydział Gospodarki Komunalnej Urzędu Miasta L. poinformował, że obszar wchodzący w skład m. in. działki ewidencyjnej nr [...] (obr. 27, ark. 1), położony w L. na rogu ul. [...] i ul. [...], znajduje się w utrzymaniu Wydziału od 2013 r. w ramach kompleksowej konserwacji terenów zieleni komunalnej zlokalizowanej poza pasem drogowym w L..

Do akt sprawy włączone zostały materiały fotogrametryczne przedmiotowego terenu z lat 1997, 1998, 2003 i 2014, przedstawiające stan zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości na przestrzeni tego okresu.

Po rozpatrzeniu przedmiotowej sprawy, Starosta L. decyzją z dnia 29 września 2021 r. znak: [...] orzekł o zwrocie projektowanych działek nr [...] o pow. 0,0129 ha, [...] o pow. 0,0420 ha i nr [...] o pow. 0,0344 ha, odmówił zwrotu projektowanej działki nr [...] o pow. 0,0027 ha oraz umorzył postępowanie w zakresie obszaru wykazanego w dokumentacji geodezyjno-prawnej jako nr [...]/17 o pow. 0,0293 ha stanowiącego część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...].

W wyniku odwołania G. L. od powyższego rozstrzygnięcia, Wojewoda decyzją z dnia 2 marca 2022 r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Organ II instancji przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe w zakresie infrastruktury technicznej zlokalizowanej na zawnioskowanym do zwrotu terenie. Jak wynika z poczynionych ustaleń, w zawnioskowanej do zwrotu części aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] zlokalizowana jest sieć wodociągowa oraz gazowa. Według informacji udzielonej przez Urząd Miasta L. w 1994 r. wydano pozwolenie na budowę sieci wodociągowej w ulicy [...] i G., które to odcinki sieci miały zostać włączone do sieci wodociągowej istniejącej w ul. [...]. W roku 1996 prowadzono również postępowanie w sprawie udzielenia pozwolenia na budowę sieci gazowej na ul. [...]. Jak wynika z informacji przekazanej przez Wydział Geodezji UM L., przewód sieci gazowej oraz przewód sieci wodociągowej zlokalizowane m.in. w obszarze aktualnej działki nr [...], naniesione są już w operacie technicznym datowanym na 1996 r. W tej samej dacie istniały już przebiegające przez działkę nr [...] dwa przewody elektroenergetyczne średniego napięcia. W dniu 30 czerwca 1980 r. zatwierdzono plan realizacyjny stacji [...] kV na terenie LSM w L. oraz napowietrznej dwutorowej linii 110 kV zasilającej stację. Z wniosku Zakładu Energetycznego L. wynika, że celem realizacji w/w urządzeń było zasilenie w energię elektryczną istniejących i projektowanych osiedli mieszkaniowych w tym rejonie. Słup kratowy dla sieci elektroenergetycznej (zlokalizowany na działce nr [...]) w operacie datowanym na 1999 r. naniesiony został jako istniejący. Organ II instancji wskazał, że skoro zrealizowana na przedmiotowej nieruchomości infrastruktura nierozerwalnie związana jest z obsługą osiedla mieszkaniowego jednorodzinnego i służy jego mieszkańcom to należy uznać, że infrastruktura ta stanowi jeden z elementów tego osiedla, co prowadzi do wniosku, że cel wywłaszczenia na tej części nieruchomości (zajętej pod infrastrukturę techniczną) został zrealizowany. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ odwoławczy zalecił by Starosta L. dokonał ustaleń, na jakiej części wnioskowanej do zwrotu nieruchomości wybudowana została infrastruktura techniczna związana z obsługą osiedla i ewentualnie dokonał wydzielenia tej części nieruchomości, jeśli pozostała część nieruchomości pozostaje niewykorzystana na cel wywłaszczenia.

W toku ponownego rozpatrywania sprawy, organ I instancji zlecił biegłemu geodecie sporządzenie projektu podziału nieruchomości, poprzez geodezyjne oddzielenie terenu nie zajętego pod sieci infrastruktury technicznej. Właściciel sieci elektroenergetycznej, spółka [...] S.A. pismem z dnia 18 maja 2022 r. poinformowała, że dla napowietrznej linii 110 kV przyjmuje się strefę o szerokości 12,6 m, jako niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania sieci, a dla kabli średniego napięcia szerokość pasa wynosi 0,5 m. W dniu 9 sierpnia 2022 r. geodeta przedłożył mapę z projektem podziału zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości, w ramach której wykazał projektowane działki nr [...] o pow. 0,0199 ha, nr [...] o pow. 0,0049 ha i nr [...] o pow. 0,0173 ha jako niezagospodarowane pod sieci infrastruktury technicznej oraz obszar nr [...]/18 o pow. 0,0172 ha (część aktualnej działki nr [...]) nad którym przebiega napowietrzna linia elektroenergetyczna i obszar nr [...]/21 o pow. 0,0171 ha (część działki nr [...]) jako zajęty pod napowietrzną linię elektroenergetyczną wraz ze słupem kratowym oraz podziemne linie średniego napięcia. Aktualna działka nr [...] została wykazana jako zajęta pod przewody sieci gazowej i wodociągowej.

Decyzją z dnia 27 września 2022 r., Starosta L. orzekł w pkt I o zwrocie nieruchomości oznaczonej jako projektowana działka nr [...] o pow. 0,0199 ha i projektowana działka nr [...] o pow. 0,0049 ha stanowiącej część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] (obr. 27, ark. 1), uregulowanej w księdze wieczystej nr LU [...]/2 i projektowana działka nr [...] o pow. 0,0344 ha stanowiącej część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] (obr. 27, ark. 1) uregulowanej w księdze wieczystej nr LU [...]/2, (wg dokumentacji geodezyjno - prawnej zarejestrowanej w RZGiK pod nr [...] położonych w L. przy ul. [...], stanowiących część wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej dawnym nr [...]. W pkt II decyzji Starosta orzekł o odmowie zwrotu projektowanej działki nr [...] o pow. 0,0129 ha stanowiącej część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] (obr. 27, ark. 1) i projektowanej działki nr [...] o pow. 0,0027 ha stanowiącej część działki ewidencyjnej nr [...] (obr. 27, ark.1), (wykazanych w dokumentacji geodezyjno- prawnej nr [...]) oraz odmowie zwrotu terenu oznaczonego jako nr [...]/18 o pow. 0,0172 ha, stanowiącego część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] (obr. 27, ark. 1) i terenu oznaczonego nr [...]/21 o pow. 0,0171 ha stanowiącego część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] (obr. 27, ark. 1) wykazanych w dokumentacji geodezyjno- prawnej nr [...], położonych w L. przy ul. [...], stanowiących część dawnej działki nr [...] oraz w pkt III o umorzeniu postępowania w zakresie wskazanym w dokumencie geodezyjno - prawnym nr P. 0663.2021.283 jako obszar oznaczony nr [...]/17 o pow. 0,0293 ha stanowiący część działki ewidencyjnej nr [...] (obr. 27, ark. 1) położonej w L. przy ul. [...]. Jednocześnie organ I instancji zobowiązał wnioskodawczynię do zwrotu na rzecz G. L. kwoty [...]zł. ustalonej tytułem odszkodowania za wywłaszczony grunt, stosowanie do zwracanych udziałów w nieruchomości.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że zawnioskowana do zwrotu część aktualnej działki nr [...], oznaczona projektowanymi nr [...], [...] i część aktualnej działki nr [...] oznaczona projektowanym nr [...] pozostaje wolna od jakiejkolwiek zabudowy, w tym również sieci infrastruktury technicznej w związku z czym jako teren niezagospodarowany podlega zwrotowi na rzecz wnioskodawczyni. Odnośnie zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości położonej w obszarze działki ewidencyjnej nr [...] podtrzymał swoje stanowisko, uznając ten obszar, położony w granicach osiedla domów jednorodzinnych stanowiący teren zielony, za zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia. Natomiast, w odniesieniu do działek rozliczeniowych [...]/18 i [...]/21 przez które przebiega infrastruktura techniczna związana z obsługą osiedla mieszkaniowego jednorodzinnego, stanowiąca element tego osiedla, uznał ten grunt za wykorzystany zgodnie z celem wywłaszczenia i odmówił jego zwrotu.

Od powyższej decyzji odwołania w ustawowo przewidzianym terminie wniosła G. L. reprezentowana przez Prezydenta Miasta L. oraz wnioskodawczyni.

Gmina w odwołaniu wniosła o uchylenie powyższej decyzji w części tj. w pkt I oraz w pkt IV-X, zarzucając jej naruszenie art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.) - dalej jako "u.g.n.", a także art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w uzasadnieniu wskazano, że orzeczone do zwrotu działki stanowią element całościowego układu urbanistycznego osiedla, a zatem w tym kontekście muszą być uznane za niezbędne do jego funkcjonowania. W ocenie Gminy w niniejszej sprawie przedmiotowa nieruchomość wykorzystywana jest w sposób zgodny z celem wywłaszczenia. Zarówno lokalizacja jak i sposób zagospodarowania zawnioskowanej do zwrotu nieruchomości dowodzą, że teren ten w znacznej części stanowi zieleniec o funkcji rekreacyjnej. Na terenie przeznaczonym pod osiedle winny występowa przestrzenie wolne od zabudowy, które zapewniałyby mieszkańcom możliwość biernego i czynnego odpoczynku.

Natomiast wnioskodawczyni w odwołaniu wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w punkcie II orzekającym o odmowie zwrotu projektowanej działki nr [...] o pow. 0,0129 ha i projektowanej działki nr [...] o pow. 0,0027 ha (dokumentacja geodezyjno-prawna nr [...]) oraz o odmowie zwrotu terenu oznaczonego jako rozliczeniowy nr [...]/18 o pow. 0,0172 ha, stanowiącego część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] i terenu oznaczonego rozliczeniowym nr [...]/21 o pow. 0,0171 ha, stanowiącego część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] (dokumentacja geodezyjno- prawna nr [...]) oraz w punkcie VII zobowiązującym wnioskodawczynię do zwrotu kwoty ustalonej tytułem odszkodowania za wywłaszczony grunt, zwaloryzowanej na dzień wydania decyzji. Zdaniem wnioskodawczyni błędem jest uznanie działek rozliczeniowych nr: [...] i [...] jako wykorzystane na cel wywłaszczenia, wobec uznania, że znajdująca się na nich infrastruktura techniczna nie jest powiązana z istniejącym w sąsiedztwie osiedlem mieszkaniowym jednorodzinnym. Napowietrzna linia 110 kV wraz ze słupem nie stanowi zdaniem wnioskodawczyni infrastruktury technicznej osiedla domów jednorodzinnych, a zatem ta część wywłaszczonej nieruchomości na której przeprowadzono ww. linię jest zbędna na cel wywłaszczenia. Wskazała przy tym, że ta część wnioskowanej do zwrotu nieruchomości, w związku z umieszczeniem na niej ww. infrastruktury bezpośrednio po wywłaszczeniu, straciła na wartości, a zatem winien mieć zastosowanie przepis art. 140 ust. 4 u.g.n. Skarżąca wniosła jednocześnie o dołączenie do akt sprawy dowodu z akt wywłaszczeniowych znak: [...] na okoliczność wykazania dokonywania wywłaszczeń terenu w miejscu istniejącego dziś GPZ "[...]" z przeznaczeniem pod budowę stacji transformatorowej "[...]" jako odrębnej od budowy osiedla domów jednorodzinnych. W związku z powyższym skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z akt archiwalnych znak: [...]

W związku z zarzutami odwołania w toku postępowania odwoławczego Wojewoda pismem z dnia 23 listopada 2022 r. zwrócił się do [...] S.A. w L. o informacje, czy ww. linia oraz linie kablowe średniego napięcia służą do obsługi pobliskiego osiedla domów jednorodzinnych oraz czy budowa tych linii spowodowana była obsługą tego osiedla.

W odpowiedzi na powyższe [...] S.A. Oddział L. w piśmie z dnia 2 grudnia 2022 r., wskazała, że linia napowietrzna 110 kV wraz ze stanowiskiem słupowym służy do zasilania GPZ [...]. Przedmiotowa linia została wybudowana na potrzeby zasilania osiedla domów jednorodzinnych i aktualnie jest wykorzystywana zgodnie z tym przeznaczeniem. Linie SN znajdujące się na ww. działkach służą do zasilania osiedla domów jednorodzinnych. Wymieniona infrastruktura elektroenergetyczna znajduje się na majątku sieciowym [...] S.A.

Organ odwoławczy przeanalizował również archiwalne akta znak: [...], dotyczące wywłaszczenia terenu pod stację transformatorową [...] o pow. 15.292 m2, położonego w L. obok ul. [...] w dzielnicy [...]. Do akt włączono kopię wniosku Zakładu Energetycznego L. z dnia 31 października 1980 r. o wywłaszczenie nieruchomości, kopię mapy wywłaszczeniowej nieruchomości objętych wnioskiem o wywłaszczenie, decyzję Urzędu Miejskiego w L. Wydziału Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 30 czerwca 1980 r. zatwierdzającą plan realizacyjny stacji [...] na terenie LSM w L. (GPZ-LSM) oraz linii 110 KV, linii NN zasilanie placu budowy i kanalizacji deszczowej, kopię decyzji Urzędu Miejskiego w L. znak GTO.III- [...]/76 o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji stacji ww. stacji oraz protokół uzgodnienia projektu lokalizacji deszczowej, linii energetycznej kablowej NN do zasilania placu budowy oraz napowietrznej linii 110 kV przeznaczonej do zasilania projektowanej stacji transformatorowo-rozdzielczej zlokalizowanej w dz. [...] w pobliżu wylotu ulicy [...] w L. oraz pismo Wojewódzkiej Spółdzielni Mieszkaniowej Zakładu Projektowania i Usług Inwestycyjnych [...] w L. z dnia 23 czerwca 1977 r., dotyczącego uzgodnienia przebiegu linii 110 kV.

Z powyższych akt wynika, że wywłaszczony pod stację transformatorową [...] kV teren położony w L. w pobliżu ulicy [...] nie obejmował nieruchomości stanowiącej byłą własność T. Ś. lecz znajdował się w bliskim sąsiedztwie zabudowy jednorodzinnej, a obecnie jak to wynika z dokumentacji fotograficznej w obrębie tego osiedla. Budowa tej stacji oraz linii 110 kV, linii NN miała na celu zasilanie placu budowy. W piśmie z dnia 23.06.1977 r. Wojewódzka Spółdzielnia Mieszkaniowa wskazuje, że Zakład Projektowania i Usług Inwestycyjnych "[...]" L. uzgadniał przebieg projektowanej linii 110 kV z uwagami tj. "lokalizację stacji energetycznej należy dowiązać do planu ogólnego zagospodarowania O. domów jednorodzinnych [...] L. jak również należy zachować przepisowe odległości od projektowanej zabudowy jednorodzinnej".

W wyniku rozpatrzenia odwołań, decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r., Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty L. z dnia 27 września 2022 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przytoczył treść art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 140 i art. 142, art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., stanowiących materialnoprawną podstawę decyzji.

Wojewoda stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniu potwierdził ustalenia organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że z treści aktu nabycia przedmiotowej nieruchomości z dnia 21 lipca 1989 r. Rep. A Nr [...] oraz dokumentacji wywłaszczeniowej poprzedzającej nabycie tj. oferty o dobrowolne nabycie nieruchomości z dnia 19 lipca 1989 r. znak: [...] oraz postanowienia Urzędu Miejskiego w L. Wydziału Geodezji Rolnictwa i Gospodarki Gruntami z dnia 15 czerwca 1989 r. znak: [...] o zawieszeniu postępowania wywłaszczeniowego wszczętego i prowadzonego w stosunku do działki nr [...] wynika, że celem wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości było skoncentrowane budownictwo jednorodzinne. Z archiwalnych dokumentów planistycznych obowiązujących w dacie wywłaszczenia tj. Ogólnego Planu Zagospodarowania Przestrzennego LZM, zatwierdzonego uchwalą Nr [...] Miejskiej Rady N. w L. z dnia 30 grudnia 1986 r. wynika, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość przeznaczona była pod ogrody działkowe. Natomiast według ustaleń Miejscowego Planu Szczegółowego Zagospodarowania Przestrzennego rejonu [...] w L. zatwierdzonego Uchwałą Nr [...] Miejskiej Rady N. w L. z dnia 30 września 1986 r., przedmiotowy teren miał zostać zagospodarowany pod zabudowę jednorodzinną. Na rysunku tego planu, w obszarze wnioskowanej do zwrotu nieruchomości widoczna jest planowana zabudowa jednorodzinna, w postaci wydzielonych działek zabudowanych budynkami jednorodzinnymi (zabudowie szeregowa). Zgodnie z rysunkiem tego planu, nad planowanymi działkami jednorodzinnymi, w części nieprzeznaczonej pod zabudowę zaplanowano przebieg linii elektroenergetycznej.

Przeprowadzone przez organ I instancji oględziny wykazały, że projektowane działki nr [...], [...] i [...] stanowią obszar poza zabudową jednorodzinną, ogólnodostępny, nierówny, porośnięty gęstą nieuporządkowaną roślinnością w postaci drzew i krzewów.

W obszarze działki nr [...] usytuowany jest słup kratowy linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia wraz z linią 110 kV.

Na fotografiach z lat 1997, 1998, 2003 i 2014 na orzeczonych do zwrotu działkach wprawdzie nie ma zabudowy jednorodzinnej i w ciągu wielu lat pozostawał niezmieniony niezagospodarowany.

Wojewoda wskazał, że z mapy zasadniczej terenu wynika, że przez wnioskowany do zwrotu grunt przebiegają sieci infrastruktury technicznej w postaci: sieci gazowej i wodociągowej w obszarze działki nr [...], napowietrzna sieć elektroenergetyczna w obszarze działki nr [...] oraz napowietrzna sieć elektroenergetyczna wraz ze słupem kratowym i dwa podziemne przewody elektroenergetyczne w granicach działki nr [...]. Sieci te, jak wynika z udzielonych przez Urząd Miasta L. oraz [...] S.A. Oddział L. informacji, powiązane są ściśle z funkcjonowaniem osiedla domów jednorodzinnych [...]. Niewątpliwym jest zdaniem organu odwoławczego, że budowa osiedla domów jednorodzinnych musiała być zasilana urządzeniami energetycznymi tj. stacją transformatorową położoną w pobliżu ul. [...], jak i przeprowadzeniem linii energetycznej, wydłużającej się wraz z powstawaniem nowych budynków mieszkalnych tj. rozrastaniem się tego osiedla.

Organ odwoławczy dodał, że skoro zrealizowana na nieruchomości infrastruktura podziemna i naziemna nierozerwalnie związana jest z obsługą osiedla mieszkaniowego jednorodzinnego i służy jego mieszkańcom to należy uznać, że infrastruktura ta stanowi jeden z elementów tego osiedla, co prowadzi do wniosku że cel wywłaszczenia na tej części nieruchomości (zajętej pod infrastrukturę techniczną) został zrealizowany.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła G. L. reprezentowana przez Prezydenta Miasta L. (sprawa o sygn. akt II SA/Lu [...]) oraz wnioskodawczyni – T. Ś. (sprawa o sygn. akt II SA/Lu [...]).

Gmina zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

przepisów prawa materialnego: tj. art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 poprzez uznanie, że na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot nie został zrealizowany cel wywłaszczenia i jako zbędna powinna zostać zwrócona byłym właścicielom,

przepisów postępowania: tj. art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nienależytą i powierzchowną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i poczynienie błędnych ustaleń faktycznych stanowiących podstawę do wydania decyzji, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 136 ust. 3 u.g.n. i uznania, iż na nieruchomości, której zwrot orzeczono nie zrealizowano celu wywłaszczenia.

W oparciu o powyższe zarzuty Gmina wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w części tj. w pkt I oraz IV do X i zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.

Zdaniem Gminy, organy I i II instancji błędnie uznały zwrot nieruchomości za zasadny przyjmując, że do dnia dzisiejszego nie została ona wykorzystana zgodnie z celem nabycia. W ocenie Gminy organy obu instancji dokonały wybiórczej analizy dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. Wskazano, że jak wykazały przeprowadzone oględziny, zawnioskowany do zwrotu teren zajęty jest pod zieleń w postaci trawy, krzewów i drzew. W ocenie G. L. w niniejszej sprawie cel wywłaszczenia został w całości zrealizowany. Przedmiotowy grunt został nabyty z przeznaczeniem pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne. Projektowane działki nr [...], [...] oraz [...] stanowią element całościowego układu urbanistycznego osiedla, a zatem w tym kontekście muszą być uznane za niezbędne do jego funkcjonowania.

Podkreślono, że projektowane działki nr [...], [...] i [...] stanowią teren zielony, znajdujący się w obszarze osiedla domów jednorodzinnych, w otoczeniu budynków mieszkalnych oraz użyteczności publicznej i w związku z tym cel nabycia został zrealizowany. Tereny zielone należą do niezbędnych elementów osiedli mieszkaniowych, umożliwiając ich mieszkańcom na przykład wypoczynek i rekreację czy choćby służąc do estetycznego oddzielenia obszarów osiedli lub ich części o różnych sposobach zagospodarowania. Zachowanie odpowiednich proporcji pomiędzy terenami przyrodniczo czynnymi a zurbanizowanymi wpływa na standard życia mieszkańców. Zieleń zapewnia mieszkańcom ochronę przed zanieczyszczeniem powietrza czy tłumi hałas powstający od pobliskich szlaków komunikacyjnych, w tym ma wpływ na termiczne i dynamiczne ruchy powietrza, stanowi instrument wymiany gazowej, redukując dwutlenek węgla oraz wpływa na mikroklimat miasta modyfikując wilgotność gleby i powietrza.

Gmina podniosła, że realizacji celu wywłaszczenia nie niweczy incydentalnie stwierdzony w toku postępowania przypadek czasowego obniżenia standardu pielęgnacji urządzonej zieleni na projektowanym do zwrotu gruncie, który mógł wynikać z okresowego braku środków pieniężnych na realizację powyższych zadań. Dlatego stwierdzenie, że stan zieleni na projektowanej do zwrotu działce ma charakter nieuporządkowany może prowadzić do błędnego stwierdzenia braku realizacji na nim celu wywłaszczenia. Zdaniem G. L. nawet gdyby przyjąć, że zieleń znajdująca się na przedmiotowej nieruchomości czasowo nie była wystarczająco pielęgnowana, to okoliczność ta nie przesądza o zbędności tej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Przedmiotowy obszar bez wątpienia stanowi teren zielony i pozytywnie wpływa na bioklimat obszaru zabudowanego budynkami mieszkalnymi.

Gmina podniosła, że w zaskarżonych decyzjach brak jest oceny realizacji celu wywłaszczenia w kontekście możliwości uznania niezabudowanego terenu zielonego jako integralnej części osiedla domów jednorodzinnych. Decyzje oparte są na wybiórczej i wybrakowanej analizie materiału dowodowego i nie powinny pozostawać w obrocie prawnym. Zdaniem Gminy stan zagospodarowania obszaru stanowiącego projektowane działki nr [...], [...] oraz [...] zgodny jest z celem dla którego nieruchomość została nabyta, a tym samym żądanie zwrotu nie może zostać uwzględnione.

Wnioskodawczyni w skardze zaskarżyła decyzję Wojewody z dnia 10 stycznia 2023 r., w części utrzymującej w mocy punkt II decyzji Starosty L. z dnia 27 września 2022 r.

Wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie:

prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 137 ust. 1 w zw. z art. 136 ust. 3u.g.n., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, ze sama tylko budowa podziemnej infrastruktury technicznej uniemożliwia uznanie nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia, co w konsekwencji doprowadziło do utrzymania w mocy decyzji Starosty L. w części orzekającej odmowę zwrotu nieruchomości oznaczonej w dokumentacji geodezyjno - prawnej jako projektowana działka nr [...] oraz działka nr [...]/21 w sytuacji, gdy wykładnia dokonana zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych nie daje podstaw do takiego uznania, co miało wpływ na wynik sprawy;

przepisów postępowania tj.,

a) art. 80 k.p.a., poprzez pominięcie:

- dowodu w postaci decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia 30 czerwca 1980 r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego stacji [...] kv na terenie LSM w L. (GPZ-LSM) oraz linii 110 kV, wynikającego z niej faktu, mającego znaczenie dla sprawy, w postaci odrębności inwestycji polegającej na budowie infrastruktury elektroenergetycznej oraz inwestycji w postaci budowy osiedla domów jednorodzinnych oraz faktu, iż linia napowietrzna wysokiego napięcia 110 kV stanowiła element realizacji GPZ, co logicznie wskazuje na to, ze inwestycja ta miała charakter wykraczający poza cel wywłaszczenia działki nr [...],

- dowodu w postaci pisma Zakładu Energetycznego L. z dnia 25 lutego 1980 r. i wynikającego z niego faktu, mającego znaczenie dla sprawy, iż linia napowietrzna dwutorowa 110 kV jest urządzeniem towarzyszącym stacji [...] kV L. LSM oraz faktu, iż miała ona służyć do zasilania w energię elektryczną istniejących i projektowanych osiedli (a nie jednego osiedla) mieszkaniowych w tym rejonie, co logicznie wskazuje na to, że inwestycja ta miała charakter wykraczający poza cel wywłaszczenia działki nr [...], co doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych, polegającym na stwierdzeniu, że budowa linii napowietrznej 110 kV wraz ze słupem kratowym stanowiła realizację celu wywłaszczenia, a w konsekwencji do utrzymania w mocy decyzji Starosty L. w części orzekającej o odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w dokumentacji geodezyjno - prawnej numerami [...]/18 i [...]/21, a tym samym mogło mieć wpływ na wynik sprawy;

- dowodu w postaci rysunku Miejscowego Planu Szczegółowego Zagospodarowania Przestrzennego LZM [...]., zatwierdzonego uchwałą nr [...] Miejskiej Rady N. w L., wynikającego z niego faktu, iż teren projektowanej działki nr [...] przewidziany był pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną - indywidualne działki budowlane, a nie pod zieleń publiczną w ramach osiedla mieszkaniowego, co doprowadziło do błędnego braku uznania projektowanej działki nr [...] za zbędną na cel wywłaszczenia, a w konsekwencji do utrzymania decyzji organu I instancji o odmowie jej zwrotu, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy;

b) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez:

- brak przeprowadzenia dowodu z rysunku ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta L. (uchwała nr [...] Rady Miasta L. z dnia 1 lipca 2019 r.) wraz z fragmentem tekstu Studium (s. 112-113), załączonych przez skarżącą do odwołania, na okoliczność, iż Główny Punkt Zasilania (GPZ) [...] oraz zasilająca go linia wysokiego napięcia wraz ze słupem kratowym ma charakter ponadosiedlowy, ogólnomiejski i stanowi element całościowego systemu zaopatrywania miasta w energię elektryczną, a tym samym realizacja stanowiącej jego infrastrukturę linii kablowej wysokiego napięcia wraz ze słupem kratowym nie mogła stanowić realizacji celu wywłaszczenia, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że budowa linii wysokiego napięcia wraz ze słupem kratowym stanowiła realizację celu wywłaszczenia, a w konsekwencji do utrzymania w mocy decyzji Starosty L. w części orzekającej o odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej w dokumentacji geodezyjno - prawnej numerami [...]/18, [...]/21 i [...], co mogło mieć wpływ na wynik sprawy;

- brak przeprowadzenia dowodu z fragmentu Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy K., stanowiącego załącznik nr [...] do uchwały Rady Gminy K. nr [...] z dnia 21 czerwca 2010 r., załączonego przez skarżącą do odwołania, na okoliczność, iż Główny Punkt Zasilania (GPZ) [...] oraz zasilająca go linia wysokiego wraz ze słupem kratowym zaopatruje w energię elektryczną tereny w sąsiedniej gminie K., a tym samym ma oczywiście ponadlokalny, regionalny charakter, a tym samym realizacja stanowiącej jego infrastrukturę linii kablowej wysokiego napięcia nie mogła stanowić realizacji celu wywłaszczenia, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że budowa linii wysokiego wraz ze słupem kratowym stanowiła realizację celu wywłaszczenia, a w konsekwencji do utrzymania w mocy decyzji Starosty L. w części orzekającej o odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej w dokumentacji geodezyjno - prawnej numerami [...]/18, [...]/21 i [...], co mogło mieć wpływ na wynik sprawy;

- brak przeprowadzenia dowodu z dokumentacji fotograficznej działek nr [...] oraz części działki nr [...] oznaczonej jako projektowana działka nr [...], wykonanej w październiku 2022 r. i załączonej przez skarżącą do odwołania, na fakt całkowitego braku ich zagospodarowania, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że działki oznaczone w dokumentacji geodezyjno - prawnej nr [...], [...]/[...] i [...]/[...] nie są zbędne na cel wywłaszczenia, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy,

- brak przeprowadzenia dowodu z decyzji o wywłaszczeniu terenu pod stację transformatorową "[...]", opisanych znakiem [...], na fakt odrębności wywłaszczeń dokonywanych pod budowę osiedla domów jednorodzinnych oraz infrastruktury elektroenergetycznej, co doprowadziło do błędnego ustalenia, że budowa linii wysokiego wraz ze słupem kratowym stanowiła realizację celu wywłaszczenia;

c) przepisu postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Starosty L. w zaskarżonej części, w sytuacji gdy Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. powinien uchylić punkt II decyzji organu I instancji i orzec o zwrocie projektowanych działek nr [...], nr [...] oraz działek oznaczonych w dokumentacji geodezyjno-prawnej numerami [...] i [...].

Wnioskodawczyni wniosła o uchylenie decyzji Wojewody w zaskarżonej części i uchylenie decyzji organu I instancji - Starosty L. w zaskarżonej części oraz o zasądzenie od Wojewody na rzecz wnioskodawczyni zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Ponadto wnioskodawczyni wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z pisma [...] S A z dnia 12 stycznia 2023 r., na fakt, daty budowy linii wysokiego napięcia wraz ze słupem kratowym oraz ponadlokalnego, ogólnomiejskiego i pozamiejskiego charakteru tych urządzeń.

W uzasadnieniu skargi wnioskodawczyni m.in. zakwestionowała stanowisko, że zlokalizowanie podziemnych urządzeń infrastruktury technicznej w postaci sieci wodociągowej, sieci elektroenergetycznej i sieci gazowej stanowiło realizację celu wywłaszczenia, i uniemożliwia to dokonanie zwrotu dawnej działki nr [...], w obszarze aktualnych działek nr [...] (obr. 27, ark.), w części, na której występują podziemne sieci gazowa, wodociągowa i elektroenergetyczna, tj. projektowanej działki nr [...] oraz działki oznaczonej w dokumentacji geodezyjno - prawnej numerem [...]/[...]. Strona przytoczyła orzecznictwo sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazującego, że znajdująca się w granicach nieruchomości podziemna infrastruktura osiedla nie stanowi przeszkody do orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.

Strona podniosła, że Fakt całkowitej odrębności inwestycji w postaci budowy osiedla domów jednorodzinnych oraz inwestycji polegającej na budowie infrastruktury elektroenergetycznej w postaci sieci wysokiego napięcia wraz ze słupem kratowym potwierdza również załączone do niniejszej skargi pismo [...] S.A. z dnia 12 stycznia 2023 r. W powyższym dokumencie spółka wskazała, że jest właścicielem powyższych urządzeń i że zostały one wybudowane w 1983 r. tj. 6 lat przed wywłaszczeniem działki nr [...]. Ponadto [...] S.A. wyjaśniła, że powyższe urządzenia są częścią Systemu Elektroenergetycznego, tj. urządzeń do wytwarzania, przesyłu i rozdziału energii, które są ze sobą powiązane i tworzą sieć zapewniającą bezpieczeństwo elektroenergetyczne. Przedmiotowa sieć zlokalizowana jest na terenie Miasta L. jak i poza jego granicami administracyjnymi. Powyższe urządzenia służą do dostarczenia energii elektrycznej zarówno mieszkańcom osiedla domków jednorodzinnych [...], jak i innych mieszkańców Miasta L..

Wnioskodawczyni wskazała, że organ II instancji nie przeprowadził również dowodu z załączonej do odwołania dokumentacji fotograficznej działek nr [...] oraz części działki nr [...] oznaczonej jako projektowana działka nr [...], wykonanej w październiku 2022 r., pomimo sformułowania w odwołaniu stosownego wniosku dowodowego. Zdaniem strony dokumentacja ta potwierdza, że przedmiotowy grunt jest w całości niezagospodarowany, porośnięty dziko, rosnącą, niepielęgnowaną roślinnością, w tym chwastami, z wydeptanymi jedynie wąskimi ścieżkami, na których po opadach (w takich okolicznościach wykonywana była dokumentacja fotograficzna) robi się błoto. Podkreślono, że teren ten znajduje się na obrzeżach osiedla. Powyższe okoliczności, zdaniem wnioskodawczyni wskazują na brak jakiejkolwiek realizacji celu wywłaszczenia i oczywisty brak podstaw dla twierdzeń G. L., jakoby obszar ten stanowił teren zielony osiedla mieszkaniowego. Zdaniem wnioskodawczyni wojewoda pominął wynikająca z planu szczegółowego okoliczność, że teren projektowanej działki nr [...] przewidziany był pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną - indywidualne działki budowlane, a nie pod zieleń publiczną w ramach osiedla mieszkaniowego, co doprowadziło do błędnego braku uznania projektowanej: działki nr [...] za zbędną na cel wywłaszczenia.

W odpowiedziach na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 1 czerwca 2023 r. na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a.") zarządził połączenie spraw o sygn. akt II SA/Lu [...] i II SA/Lu [...] do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzenie pod sygn. akt II SA/Lu [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.

Skargi nie zasługują na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest treść art. 136 ust. 3 u.g.n., zgodnie z którym, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

O zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia stanowi art. 137 ust.1 u.g.n. w myśl którego, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Stosownie do art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n., przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Przepisy dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości mają zastosowanie do umów zawartych w czasie obowiązywania ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, do których przystąpiono w związku z zamiarem wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego w razie niedojścia do skutku umowy nabycia nieruchomości.

Rozpoznając wniosek strony o zwrot wywłaszczonej nieruchomości organ winien każdorazowo wnikliwie i dogłębnie zbadać czy owa nieruchomość w ogóle została w jakikolwiek sposób wykorzystana, a jeśli tak to czy w sposób zgodny z celem, na który wywłaszczenie zostało dokonane. Następnie w razie odpowiedzi twierdzącej kolejno rozważyć winien czy cel, dla którego dokonano w przeszłości wywłaszczenia, zrealizowany został w całości, zagospodarowując tym samym całą powierzchnię nieruchomości. W wyniku ustalenia, iż cel wywłaszczenia zrealizowano jedynie na części nieruchomości rozważenia wymagać musi z kolei ewentualna możliwość zwrotu choćby części nieruchomości. Ocena, iż potencjalnie zwrot taki byłby możliwy wymagać musi wreszcie zbadania czy nie zachodzą wskazane w art. 229 u.g.n. przesłanki negatywne w postaci sprzedania nieruchomości wywłaszczonej lub obciążenia jej prawem użytkowania wieczystego, które to prawo zostało ujawnione w księdze wieczystej. Tym samym odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości uzasadniona musi być bądź to jednoznacznie dowiedzionym brakiem wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 137 ust. 2 u.g.n. przesłanek pozytywnych warunkujących możliwość dokonania wnioskowanego zwrotu, bądź też wystąpieniem przesłanki negatywnej, wyłączającej dopuszczalność dokonania zwrotu choćby części wywłaszczonej nieruchomości. Jednocześnie dodania wymaga, że zrealizowanie celu w każdym przypadku wyklucza możliwość zwrotu chociażby do niego doszło z naruszeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. (por. wyrok NSA z 4 grudnia 2019 r., I OSK 991/18), co zostało szczegółowo wyjaśnione w orzecznictwie i nie wymaga szerszego omówienia.

W orzecznictwie i literaturze przedmiotu podkreśla się, że "cel wywłaszczenia" należy rozumieć bardzo ściśle, wiąże się bowiem z nim zakaz przeznaczania wywłaszczonych nieruchomości na inne cele, w tym także inne cele publiczne. Podkreślił to dobitnie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt K 6/05 (OTK-A 2008/3/41), wskazując na obowiązek dopuszczenia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w tych wszystkich wypadkach, gdy nie zostanie ona wykorzystana na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia. W innym wyroku z 24 października 2001 r., sygn. akt SK 22/01 (OTK 2001/7/216) Trybunał podkreślił natomiast, że po wejściu w życie Konstytucji RP zasada zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli nieruchomość ta nie została użyta na ten cel publiczny, który był przesłanką jej wywłaszczenia, ma rangę konstytucyjną i jest "oczywistą konsekwencją" art. 21 ust. 2 Konstytucji, który dopuszczając wywłaszczenie "jedynie na cele publiczne" tworzy nierozerwalny związek pomiędzy określeniem tych celów w decyzji o wywłaszczeniu i faktycznym sposobem użycia wywłaszczonej rzeczy. Innymi słowy z art. 136 i 137 u.g.n. wynika, że nieruchomość może być użyta jedynie na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a jej zwrot następuje wtedy, gdy cel ten nie został zrealizowany.

W przedmiotowej sprawie nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o powierzchni 0,3046 ha, została nabyta na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep. A Nr [...] z dnia [...] r. z przeznaczeniem pod skoncentrowane budownictwo jednorodzinne.

Z akt sprawy wynika, że zawnioskowany do zwrotu teren w dacie przejęcia objęty był Ogólnym Planem Zagospodarowania Przestrzennego LZM zatwierdzonym Uchwałą Miejskiej Rady N. w L. Nr [...] z dnia 30 grudnia 1986 r. Dla zawnioskowanego do zwrotu terenu obowiązywał również Miejscowy Plan Szczegółowy Zagospodarowania Przestrzennego rejonu [...] w L. zatwierdzony Uchwałą nr [...] Miejskiej Rady N. w L. z dnia 30 września 1986 r. Według planu ogólnego, zawnioskowany do zwrotu teren położony był w obszarze przeznaczonym pod ogrody działkowe, natomiast według ustaleń planu szczegółowego, przedmiotowy teren miał zostać zagospodarowany pod zabudowę jednorodzinną. Na rysunku szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego, w obszarze zawnioskowanej do zwrotu działki widoczna jest planowana zabudowa jednorodzinna w postaci parceli zabudowanych budynkami jednorodzinnymi o charakterze szeregowym. Według rysunku planu, nad planowanymi działkami jednorodzinnymi, w części nieprzeznaczonej pod zabudowę budynkami mieszkalnymi, zaplanowano przebieg linii elektroenergetycznej.

Z ujawnionej w toku postępowania dokumentacji wynika, że przez zawnioskowaną do zwrotu nieruchomość przebiegają sieci infrastruktury technicznej: sieć gazowa i wodociągowa w obszarze działki nr [...], napowietrzna sieć elektroenergetyczna w granicach działki nr [...] oraz napowietrzna sieć elektroenergetyczna wraz ze słupem kratowym i dwa podziemne przewody elektroenergetyczne w obszarze działki nr [...]. Jak wynika z udzielonych przez Urząd Miasta L. informacji, przewód sieci gazowej oraz wodociągowej zlokalizowane w działce nr [...], jak również podziemne linie elektroenergetyczne w działce nr [...] istnieją od co najmniej 1996 r. Analiza mapy infrastruktury technicznej w rejonie ul. [...] potwierdza, że w/w sieci służą do zasilenia pobliskiej zabudowy, są więc nierozerwalnie związane z funkcjonowaniem osiedla domów jednorodzinnych, którego realizacja stanowiła cel wywłaszczenia.

Ze względu na powyższe w toku postępowania na wniosek Starosty uprawniony geodeta dokonał wydzielenia części nieruchomości, na której wybudowana została infrastruktura techniczna związana z obsługą osiedla. Dokonano podziału zawnioskowanych do zwrotu nieruchomości wykazując projektowane działki: nr [...] o pow. 0,0199 ha, nr [...] o pow. 0,0049 ha i nr [...] o pow. 0,0173 ha jako niezagospodarowane pod sieci infrastruktury technicznej oraz obszar nr [...]/18 o pow. 0,0172 ha (część aktualnej działki nr [...]) nad którym przebiega napowietrzna linia elektroenergetyczna i obszar nr [...]/21 o pow. 0,0171 ha (część działki nr [...]) jako zajęty pod napowietrzną linię elektroenergetyczną wraz ze słupem kratowym oraz podziemne linie średniego napięcia. Aktualna działka nr [...] została wykazana jako zajęta pod przewody sieci gazowej i wodociągowej. Ustalono, że projektowana działka nr [...] o powierzchni 0,0027 ha stanowiącej część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...] stanowi teren ogólnodostępny, porośnięty uporządkowaną roślinnością.

Odnosząc się do poszczególnych zarzutów skarg w pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie wynika, iż tereny działek orzeczone do zwrotu nie zostały zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia (nr [...], [...], [...]). Na przedmiotowym terenie nie powstały planowane budynki jednorodzinne, a teren pozostaje niezagospodarowany, porośnięty jest nieuporządkowaną roślinnością. Ponadto wskazany obszar położony jest poza osiedlem domków jednorodzinnych i nie stanowi jego funkcjonalnej części. Jak wynika ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału fotogrametrycznego oraz fotografii załączonych także do odwołania wnioskodawczyni, teren ten pozostaje niezagospodarowany pomimo upływu ponad 30 lat od wywłaszczenia, podrośnięty nieuporządkowaną roślinnością i drzewami, w związku z tym wbrew twierdzeniom G. L. nie można zatem przyjąć, że jest to czasowa i incydentalne obniżenie standardów dbania o teren zielony.

Odnosząc się natomiast do podnoszonych przez wnioskodawczynię okoliczności dotyczących infrastruktury napowietrznej podkreślić należy, że sporny słup nie stanowi GPZ – Głównego Punktu Zasilającego "[...]". Wskazany GPZ znajduje się na działce nr [...], co wynika również z przedłożonego przez wnioskodawczynię do skargi pisma [...] S.A. Oddział w L. z dnia 12 stycznia 2023 r., w którym wskazano, że infrastruktura ta została wybudowana w 1983 r. Podkreślić należy, że teren stanowiący własność wnioskodawczyni nie był objęty wnioskiem Zakładu Energetycznego w L. z dnia 31 października 1980 r. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego dotyczącego zlokalizowania stacji transformatorowej [...] (k. 34 akt postęp. odwoławczego). Należy także zwrócić uwagę, że z rysunku planu z 30 września 1986 r. wynika, iż linia elektroenergetyczna jest linią projektowaną i w związku z tym nie mogła istnieć w momencie uchwalania planu. Nie mogą być zatem skuteczne podnoszone przez wnioskodawczynię twierdzenia, że sporny słup został wybudowany 6 lat przed wywłaszczeniem, gdyż jak już wcześniej wyjaśniono sporny słup nie stanowi GPZ jak podnosiła strona. Podkreślić również należy, że na spornej działce [...] znajduje się rozdzielnia 110kV, co zresztą potwierdziło załączone do odwołania wnioskodawczyni zdjęcie (k. 6 akt postęp. odwoławczego), a nie Główny Punkt Zasilający "[...], jak w toku postępowania podnosiła wnioskodawczyni.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego m.in. pisma [...] S.A. Oddział L. z dnia 2 grudnia 2022 r. wynika, że linia napowietrzna 110 kV wraz ze stanowiskiem słupowym służy do zasilania GPZ [...], która została wybudowana na potrzeby zasilania osiedla domów jednorodzinnych i aktualnie jest wykorzystywana zgodnie z tym przeznaczeniem. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenia w archiwalnej dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy – załączone kopie dokumentów z akt znak: [...], dotyczących wywłaszczenia terenu pod stację transformatorową [...] o pow. 15.292 m2, położonego w L. obok ul. [...] w dzielnicy [...].

W związku z powyższym w ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko organów obydwu instancji wskazujące, że realizacja skoncentrowanego budownictwa jednorodzinnego nie była możliwa bez dostarczania energii. Zgromadzony w sprawie materiał dowody wykazał, że urządzenia infrastruktury elektroenergetycznej znajdujące się na spornych działkach związane są z istniejącym osiedlem domów jednorodzinnych i zasilają poszczególne gospodarstwa domowe. W związku z powyższym należy uznać, że ich realizacja jest zgodna z celem wywłaszczenia. Podkreślić należy, że nie można budowy osiedla mieszkaniowego określonego jako cel wywłaszczenia rozpatrywać w oderwaniu od istniejącej infrastruktury, która została wybudowana w związku z budową osiedla i dla umożliwienia jego funkcjonowania. Nie ulega zatem wątpliwości, że tereny wykazane w sporządzonej dokumentacji geodezyjno – prawnej jak działki nr [...]/[...] i [...]/[...] (części aktualnych działek nr [...]) jako zajęte pod infrastrukturę elektroenergetyczną i zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia nie podlegają zwrotowi na rzecz wnioskodawczyni.

Takie same stanowisko należy odnieść do pozostałej infrastruktury – sieci gazowej i wodociągowej. Ze zgromadzonego materiału dowodowego w sposób niewątpliwy wynika, że wskazana infrastruktura techniczna jest elementem funkcjonalnie związanym z planowaną budową osiedla domów jednorodzinnych i niezbędnym do jego funkcjonowania. Sąd nie ma wątpliwości, co prawidłowo ocenił organ odwoławczy, że budowa sieci gazowej i wodociągowej nastąpiła również na potrzeby wskazanego osiedla. Realizacja niezbędnej dla zrealizowania głównego celu wywłaszczenia infrastruktury technicznej w postaci sieci lub urządzeń energetycznych może być uznana za realizację celu wywłaszczenia, jeżeli sam cel główny został zrealizowany (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 2 września 2014 r., II SA/Kr 726/14, dostępny w CBOSA). W niniejszej sprawie niewątpliwie mamy do czynienia ze zrealizowaniem celu głównego wywłaszczenia, tj. budową osiedla domów jednorodzinnych. Sąd zwraca uwagę, że celem, na jaki została wywłaszczona sporna nieruchomość, była budowa osiedla domów jednorodzinnych. Przedsięwzięcie takie należy uznać za inwestycję złożoną, której realizacja polega nie tylko na wzniesieniu budynków, ale także infrastruktury towarzyszącej, chociażby w postaci sieci wodociągowej, gazowej, elektroenergetycznej czy kanalizacji sanitarnej. Zdaniem Sądu oznacza to, że posadowienie na spornych działkach sieci gazowej, wodociągowej oraz elektroenergetycznej służącej doprowadzaniu określonych mediów do poszczególnych gospodarstw domowych można, a nawet należy uznać za mieszczące się w celu wywłaszczenia spornej nieruchomości.

Powyższe stanowisko wyraził także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 sierpnia 2021 r. I OSK 384/21, zgodnie z którym w przypadku inwestycji złożonych cel wywłaszczenia może obejmować nie tylko realizację inwestycji głównej, ale także wykonanie inwestycji towarzyszących, których istnienie umożliwia prawidłowe funkcjonowanie i korzystanie z inwestycji głównej zgodnie z jej przeznaczeniem. Skład rozpoznający niniejszą sprawę podziela również stanowisko, zgodnie z którym za infrastrukturę towarzyszącą uznać należy sieci wodociągowe, elektroenergetyczne kanalizacyjne czy ciepłownicze. Należy zwrócić uwagę, że powyższa wykładnia zgodna jest z ugruntowanym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącym realizacji inwestycji złożonych, zgodnie z którym budowa infrastruktury technicznej dużego obiektu lub pewnego założenia architektonicznego stanowi element częściowy złożonej inwestycji (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2014 r. I OSK 2502/12). Rozpoczęcie zaś budowy inwestycji złożonej dowodzi realizacji celu wywłaszczenia (por. wyroki NSA z 13 maja 2016 r. I OSK 1887/14, 27 września 2017 r. I OSK 3242/15, 13 lutego 2019 r. I OSK 772/17, 5 kwietnia 2019 r. I OSK 1606/17, 31 maja 2022 r. I OSK 1794/21).

W ocenie Sądu prawidłowe było także stanowisko organów w odniesieniu do zawnioskowanej do zwrotu działki nr [...], uznając teren za zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia. Należy wskazać, że realizacja takiego założenia jak osiedle mieszkaniowe, budowanego etapami, otwiera możliwość modyfikacji szczegółowych założeń i możliwe jest ich modyfikowanie, co oznacza zgodę na wprowadzenie w miejsce pierwotnie zaplanowanego zagospodarowania, obiektów innych, ale związanych funkcjonalnie z osiedlem jako celem wywłaszczenia. Do takich modyfikacji należy niewątpliwie zaliczyć założenie zieleni osiedlowej. Pomimo faktu, że na spornym terenie nie została zrealizowana zabudowa jednorodzinna to uznać należy, że na przedmiotowym terenie został zrealizowany cel wywłaszczenia.

Resumując, zdaniem Sądu, organy obu instancji procedując w niniejszej sprawie prawidłowo wyodrębniły fakty istotne dla jej rozstrzygnięcia, na podstawie kompletnego materiału dowodowego właściwie dokonały ustalenia niezbędnych faktów i ich oceny, co pozwoliło na prawidłowe określenie stanu faktycznego do zestawienia z normami prawnymi mającymi zastosowanie i podjęcia legalnego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze wyżej wskazane okoliczności w ocenie Sądu rozstrzygnięcia organów obu instancji należało uznać za zasadne w świetle przepisów art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n., a nadto wydane z zachowaniem zasad postępowania określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., oraz opatrzone uzasadnieniami odpowiadającymi kryteriom z art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych względów Sąd, oddalił skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.