Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 779/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1-5,  art. 17  ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 października 2023 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 marca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/687/2023/6436 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. N. (dalej: Skarżąca) była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: SKO, Kolegium ) z 13 marca 2023r. znak SKO.PSś/41.5/687/2023/6436 utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. (dalej: organ I instancji, Prezydent) z 16 lutego 2023 r., dotycząca przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną R. K. (dalej: ojciec Skarżącej) Skarżącej.

Rozstrzygnięcie nastąpiło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 11 stycznia 2023r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem R. K.. Do wniosku przedłożyła orzeczenie ojca z dnia 23 września 2021r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. W oparciu o przedłożoną do wniosku dokumentację oraz oświadczenia organ ustalił, iż od dnia 01 stycznia 2023r. skarżąca nie pracuje i sprawuje osobistą opiekę nad ojcem. Z przedłożonego orzeczenia wynika zaś, iż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności.

Ze względu na to, że R. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności organ I instancji decyzją z dnia 16 lutego 2023r. odmówił prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem strony.

Od tej decyzji w ustawowym terminie odwołanie wniosła strona wyrażając niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

SKO nie uwzględniło odwołania i decyzją z dnia 13 marca 2023r. utrzymało w mocy sporną decyzję. Kolegium przywołało treść art. 17 ust.1 do ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdziło, iż A. N. sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawnym ojcem będącym wdowcem i z tego powodu nie może podjąć zatrudnienia. W ocenie Kolegium stanowisko co do interpretacji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych uległo zmianie w świetle aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Natomiast w myśl wyroku WSA w Rzeszowie sygn. akt II SA/Rz 1656/15 z dnia 9 września 2016r. Sąd wskazał iż "Pominięcie przez organy orzekające w sprawie derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i oparcie decyzji odmownych w sprawie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką na przesłance wieku powstania niepełnosprawności stanowi naruszenie prawa materialnego, którego postać /wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialno-prawnej sprawy/ bezpośrednio wpłynęła na treść wydanych rozstrzygnięć.

Kolegium przywołało wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2016r. sygn. akt l OS 1614/16 gdzie stwierdzono, iż " ...w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium".

Zaznaczyło przy tym, iż koniecznym jest utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji z następujących powodów. Po pierwsze w orzecznictwie sądów administracyjnych, wyraźnie od roku 2021 zaznacza się, że system świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Niewątpliwie pojęcie opieki, o którym mowa wart. 17 ust. 1 ww. ustawy utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Kolegium zauważyło, iż jak strona oświadczyła sprawuje całodobową opiekę nad ojcem. Polega to pomocy w czynnościach codziennych, takich jak: przygotowywanie posiłków, zakupy spożywcze, podawanie leków, pomoc w higienie osobistej, pomoc w rehabilitacji, pomoc w załatwianiu spraw urzędowych czy organizacja czasu wolnego. W ocenie Kolegium jednak, zakres opieki, jakiej wymaga R. K. , nie wyklucza podjęcia przez stronę zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że strona nie musi całodobowo wykonywać względem ojca takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jej stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one bowiem realizowane także w warunkach zatrudnienia (przy odpowiedniej organizacji czynności higienicznych, porządkowych, zakupów, czy wcześniejszego przygotowania posiłków) i nie wymagają całkowicie rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej.

Kolegium podkreśliło, iż świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznawane z tego tylko powodu, że sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną wywołuje pewne ograniczenia życiowe i trudności organizacyjne. Samo sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną nie jest przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok WSA w Lublinie z dnia 09.09.2021 r., sygn. akt II SA/Lu 420/21 ).

W skardze do WSA w Gliwicach skarżąca organowi zarzuciła naruszenie :

1. art. 7, 77 § 1 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez wydanie decyzji wskutek nierozpoznanie wszelkich okoliczności sprawy, wydanie decyzji z naruszeniem obowiązku wyczerpującego zebrania i dokładnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonanej dowolności oceny materiału dowodowego, który został zgromadzony, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2. art. 77 § 1 kpa poprzez wydanie decyzji w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny dotyczący możliwości dalszego wykonywania pracy zarobkowej i jednoczesnego sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, w tym przyjęcia przez Kolegium, iż z okoliczności sprawy wynika brak konieczności całodobowego wykonywania wobec ojca zabiegów opiekuńczych wymagających stałej obecności i nieustannego zaangażowania, podczas gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny prowadzi do wniosku zgoła odmiennego, co znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym, w tym. m. in. w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z 23 września 2021 roku, wywiadu środowiskowego oraz z zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia R. K. z dn. 31 marca 2023 roku;

3. art. 107 § 3 poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący przez Kolegium w uzasadnieniu decyzji motywów podjęcia decyzji w przyjętym stanie faktycznym,

4. art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie zasady lojalności państwa względem obywateli stanowiącą jedną z podstawowych zasad prawnych stanowiących fundament demokratycznego państwa prawa, poprzez brak podjęcia przez organy obu instancji obligatoryjnych działań mających na celu rzetelne i wyczerpujące wyjaśnienie wszelkich okoliczności przedmiotowej sprawy, co w istotny sposób narusza zaufanie obywateli do państwa i stanowionego prawa.

W konsekwencji skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej jej decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, zasądzenie na jej rzecz kosztów niniejszego postępowania według norm przepisanych.

Ponadto wniosła o przeprowadzenie dowodów z orzeczenia o niepełnosprawności R. K. z dn. 23.09.2021r; zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia R. K. z dn. 31.03.2023 r. karty informacyjnej z Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr [...] w Z. z dnia 7.10.2022 r., karty informacyjnej z Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr [...] w Z. Oddziału [...] z dnia 12.01.2022 r.; na okoliczność ciężkiego stanu zdrowia ojca R. K., obciążenia go szeregiem chorób przewlekłych, braku możliwości samodzielnej egzystencji ojca, wymagania sprawowania stałej, całodobowej opieki nad ojcem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja SKO z 13 marca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z 16 lutego 2023 r. odmawiającą Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Materialnoprawną podstawą wydanej decyzji w sprawie jest art. 17 ustawy z 28 listopada 2023 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2023 poz.390 z późn. zm.; dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych). Przepis ten określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Jak wynika z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast według art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zauważyć w tym miejscu należy, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla osób niepodejmujących lub rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, którzy przejmują na siebie realizację zadań państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków wskazanych w przywołanym powyżej przepisie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyraźnie ustawodawca wskazał na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1 - 4 w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. "Rezygnując z zatrudnienia" wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie. Z kolei "niepodejmowanie zatrudnienia" związane jest ze świadomą decyzją o nieubieganiu się o pracę, przy jednoczesnej, realnej możliwości jej wykonywania. Niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z niego muszą być zaś bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy nad osobą niepełnosprawną. Wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ta, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawia się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji może liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. (wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19; wyrok NSA z 14 września 2017 r., sygn. akt I OSK 695/17, wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Podkreślenia wymaga, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawierają definicji legalnej "sprawowania opieki", a wyznaczenie jego zakresu znaczeniowego jest kluczowe w stosowaniu art. 17 ust. 1 tej ustawy. Aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Wskazać też należy na charakter świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest ono przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Według NSA przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20). Jednocześnie ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 w/w ustawy opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej (wyrok NSA z 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). Posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

W niniejszej sprawie organy orzekające w sprawie odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Prezydent stanął na stanowisku, że w sprawie nie zostały spełnione oznaczone w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych okoliczności, a mianowicie niepełnosprawność ojca Skarżącej, zgodnie z wydanym względem niego orzeczeniem, powstała w wieku, który nie mieści się w przedziale wiekowym zakreślonym we wskazanym przepisie. Zaś Kolegium odstępując już od tego poglądu decyzję odmowną oparło na twierdzeniu, iż zakres opieki jaki jest wymagany przez ojca skarżącej nie wyklucza podjęcia przez stronę zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Kolegium zabiegi opiekuńcze mogą być realizowane w warunkach zatrudnienia i nie wymagają całkowitej rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej.

Odnosząc się do pierwszej w kolejności argumentacji zastosowanej przez Prezydenta w zakresie mającym za przedmiot zastosowanie w sprawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych zdążyło już uporać się ze sporem prawnym co do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką (stosownie do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.) nie powstała przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. W tym miejscu należy wskazać, że w punkcie drugim wyroku z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przywołany wyżej wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia TK upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Słusznie zatem SKO, podzielając stanowisko wyrażone w jednolitym obecnie orzecznictwie sądów administracyjnych uznało, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. został przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznany za niekonstytucyjny.

Dokonując kontroli orzeczenia SKO ustalenia wymaga, czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym ojcem. W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości organów, że ojciec skarżącej jest wdowcem, a skarżąca osobą zobowiązaną do alimentacji swojego ojca. W sprawie nie jest sporna okoliczność posiadania przez ojca Skarżącej orzeczenia o niepełnosprawności wydanego 23 września 2021 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Z.. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 100 z późn. zm.; dalej: ustawa o rehabilitacji), z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia ojcu Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca.

Przenosząc powyższe ustalenia na stan faktyczny sprawy Sad nie podziela oceny prawnej Kolegium wyrażonej w decyzji , iż zakres opieki jakiej wymaga ojciec skarżącej nie wyklucza podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze pracy. Przede wszystkim podkreślenia wymaga, iż Kolegium w jakikolwiek sposób swojego stanowiska w tym względzie nie uzasadniło i nie wskazało z czego ono wynika. Tymczasem analizując dane zawarte w wywiadzie środowiskowym podniesienia wymaga bardzo szeroki zakres czynności opiekuńczych jakie skarżąca wykonuje wobec ojca. I tak ojciec skarżącej nie jest osobą poruszająca się a osobą leżącą. Wobec niego w godzinach od 7.30 do 19 wykonywane są codzienne stałe zabiegi związane z higieną, pielęgnacją, żywieniem, podawaniem lekarstw. Także wykonywane są czynności związane z wizytami lekarskimi, załatwianiem spraw urzędowych (por. wywiad środowiskowy k -12 akt adm). Istniejący harmonogram prac opiekuńczych związanych z osobą R. K. przez skarżącą nie potwierdza zatem oceny Kolegium, iż zakres tej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W konsekwencji zatem braku podania przyczyn podjętej w sprawie oceny prawnej i braku skutecznego zanegowania konieczności sprawowania opieki nad ojcem przy stałej obecności skarżącej przy nim doszło do naruszenia przez Kolegium przepisów prawa procesowego, tj. art. 80 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., co miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Sąd uznał, że orzekający w sprawie organ nie dostatecznie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy i nie dał tej ocenie wyrazu w treści podjętej w sprawie decyzji. Wydając decyzje naruszył przepisy postępowania administracyjnego co do braku uwzględnienia wszystkich okoliczności sprawy i oceny istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a opieką sprawowaną przez skarżącą wobec ojca co doprowadziło w konsekwencji do naruszenia zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego.

Zasadne okazało się zatem uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c p.p.s.a. decyzji wydanej w sprawie.

Ponownie rozpoznając sprawę organ II instancji uwzględni stanowisko wyrażone w niniejszym wyroku i jego uzasadnieniu.