Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1059/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Prawo miejscowe
Skarżony organ: Rada Gminy
Treść wyniku: stwierdzono nieważność zaskarżonej uchwały w całości
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h
journal: Dz.U. 2023 poz 40
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
article: art. 89 ust. 1, 3, 9 w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1082
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2024 r. sprawy ze skarg K. S., M. S. i R. D. na uchwałę Rady Gminy Łapanów z dnia 23 maja 2023 r. nr LVII/339/2023 w sprawie przekształcenia Szkoły Muzycznej I stopnia w Sobolowie poprzez przeniesienie jej siedziby I. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w całości, II. zasądza od Rady Gminy Łapanów solidarnie na rzecz K. S. i M. S. 300 (słownie: trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. zasądza od Rady Gminy Łapanów na rzecz R. D. 300 (słownie: trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

W dniu 23 maja 2023 r. Rada Gminy Łapanów podjęła uchwałę Nr LVII/339/2023 Rady Gminy Łapanów w sprawie przekształcenia Szkoły Muzycznej I stopnia w Sobolowie poprzez przeniesienie jej siedziby. Uchwała została podjęta na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U z 2023 r. poz. 40) – dalej "u.s.g." oraz art. 89 ust. 1, 3 i 9 w związku z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U z 2021 r. poz. 1082 ze zm.).

Tekst ww. uchwały brzmiał:

§ 1. Z dniem 31 sierpnia 2023 r. przekształca się Szkołę Muzyczną I stopnia w Sobolowie z siedzibą w Sobolowie 28, 32-742 Sobolów, poprzez przeniesienie jej siedziby na adres Łapanów 195, 32-740 Łapanów, do siedziby Szkoły Podstawowej im. św. Jana Kantego w Łapanowie.

§ 2. Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Łapanów.

§ 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia.

Z uzasadnienia projektu uchwały wynikało m.in, że w dniu 9 stycznia 2023 r. została podjęta uchwała nr LII/312/2023 Rady Gminy Łapanów w sprawie zamiaru przekształcenia Szkoły Muzycznej I stopnia w Sobolowie (dalej: Szkoła Muzyczna) poprzez przeniesienie jej siedziby. W uzasadnieniu projektodawcy wskazali również, że do rodziców uczniów oraz pełnoletniego ucznia Szkoły Muzycznej skierowano w dniu 30 stycznia 2023 r. pisemne zawiadomienia o zamiarze przekształcenia Szkoły Muzycznej poprzez przeniesienie jej siedziby. Zawiadomienia wysłano zgodnie z danymi udostępnionymi przez Dyrektora Szkoły Muzycznej.

Dalej, w uzasadnieniu projektu – jego autorzy wskazali, że podjęcie uchwały w sprawie zmiany siedziby szkoły wynikało z potrzeby przeniesienia Szkoły Muzycznej wraz ze składnikami majątkowymi z budynku, który nie był własnością gminy do budynku będącego własnością gminy Łapanów tj. budynku Szkoły Podstawowej im. św. Jana Kantego w Łapanowie. Dotychczasowa siedziba Szkoły Muzycznej znajdowała się bowiem w prywatnej nieruchomości, będącej własnością Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Wszystkich Świętych w Sobolowie – Gospodarstwo

Rolne Proboszcza. Nieruchomość ta była wynajmowana przez Parafię - Stowarzyszeniu Orkiestra Dęta Sobolów. Stowarzyszenie z kolei udostępniało odpłatnie nieruchomość Gminie Łapanów. Z tego tytułu Gmina miesięcznie płaciła czynsz najmu na rzecz stowarzyszenia w kwocie 18.720,00 zł (netto) za 480 m2 powierzchni użytkowej (39zł/1m2), co w skali roku wynosiło 224.640 zł. Umowa pomiędzy stowarzyszeniem a Gminą skończyła się 30 czerwca 2022 r. i ze względu na brak porozumienia pomiędzy stronami umowy nie została przedłużona jak również nie podpisano nowej umowy. Proponowane warunki najmu były bowiem nie do zaakceptowania przez gminę. Zdaniem projektodawców zmiana siedziby szkoły poprzez jej przeniesienie do miejscowości Łapanów wpłynęłaby pozytywnie na dostęp do niej dla uczniów z gminy Łapanów z uwagi na jej centralne położenie. Dotychczasowa siedziba w Sobolowie tj. miejscowości na skraju gminy, utrudniała korzystanie z niej dzieciom ze znacznej części terenu gminy. Z danych będących w posiadaniu organu wynikało, że do obecnej siedziby Szkoły Muzycznej uczęszczało 67 dzieci z gminy Łapanów, w pozostałej ilości tj. 109 były to dzieci spoza gminy Łapanów.

Zdaniem projektodawców przeniesienie siedziby umożliwiłoby kontynuację kształcenia w nowym budynku wszystkim dzieciom dotychczas uczęszczającym do Szkoły Muzycznej jak również nowym uczniom, którzy byliby chętni do kształcenia artystycznego jakie oferowałaby jednostka. Autorzy projektu podkreślali, że Szkoła w Łapanowie jest doskonale skomunikowana z dużymi ośrodkami: Krakowem, Wieliczką, Bochnią, Limanową, Dobczycami. Dzięki temu uczniowie będą mieć możliwość dotrzeć komunikacją publiczną do nowej siedziby szkoły na zajęcia rozpoczynające się w godzinach popołudniowych, jak również wrócić do domu po skończonych zajęciach w późnych godzinach wieczornych. W ocenie projektodawców miała to być niewątpliwie ogromna przewaga w stosunku do obecnej siedziby, gdyż Sobolów z większych ośrodków skomunikowany był tylko z Bochnią, i to w bardzo niewielkim zakresie.

Projektodawcy powołali się na konieczność poszukiwania racjonalnego rozwiązania. Działalność szkoły miała być kontynuowana w budynku gminnym. Tym samym nie byłoby konieczności uiszczania podmiotowi z zewnątrz miesięcznego czynszu najmu. Projektodawcy zapewnili, że do dyspozycji szkoły muzycznej specjalnie do tego celu zostanie przystosowana i wydzielona organizacyjnie część budynku szkoły podstawowej. Zamiast uiszczać prywatnemu podmiotowi wysoki czynsz zostaną zakupione instrumenty muzyczne, które odtąd będą własnością szkoły i w miarę potrzeb będą udostępniane uczniom.

Autorzy projektu zapewniali również, że w budynku Szkoły Podstawowej w Łapanowie istnieje możliwość odpowiedniego dostosowania wyodrębnionej jego części do prawidłowego funkcjonowania szkoły muzycznej, zgodnej z przepisami obowiązującego prawa. Przed dokonaniem przeniesienia szkoły planowano jego dostosowanie i zaadoptowanie do potrzeb uczniów pobierających naukę w szkole artystycznej m.in. poprzez wygłuszenie sal lekcyjnych. W ocenie projektodawców budynek Szkoły Podstawowej w Łapanowie był w stanie pomieścić uczniów przenoszonej Szkoły Muzycznej. Projektodawcy wskazywali również, że podobna sytuacja miała miejsce w sąsiednich gminach gdzie funkcjonują szkoły muzyczne w budynkach szkół podstawowych i pod względem lokalowym były to porównywalne warunki.

Pismem z dnia 25 maja 2023 r. K. S. i M. S. (sygnatura akt III SA/Kr 1059/23) i R. D. (sygnatura akt III SA/Kr 1060/23) – dalej "skarżący"- zaskarżyli ww. uchwałę Nr LVII/339/2023 Rady Gminy Łapanów z dnia 23 maja 2023 r. w sprawie przekształcenia Szkoły Muzycznej I stopnia w Sobolowie poprzez przeniesienie jej siedziby, a także wnieśli o wstrzymanie wykonania zaskarżonej uchwały.

Skarżący uzasadnili swój interes prawny faktem, że są rodzicami dziecka uczęszczającego do szkoły i zgodnie z art. 89 ust. 1 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U., Nr 78, poz. 483 ze zm.), dalej jako: "Konstytucja RP" przysługiwało im prawo do kształcenia dziecka w wybranej placówce edukacyjnej.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

1) art 70 ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 53 ust. 3 Konstytucji RP - poprzez przekształcenie szkoły muzycznej w niezgodny z prawem i niedozwolony sposób; a także przekształcenie szkoły muzycznej ingerujące w konstytucyjne prawo do nauki oraz wolność rodziców wyboru dla swoich dzieci szkół;

2) art. 89 ust. 9 w zw. z art. 89 ust. 1 zd. 1 oraz ust. 3 Prawa oświatowego – poprzez przekształcenie szkoły muzycznej w niezgodnym z prawem i niedozwolony sposób;

3) art. 89 ust. 9 w zw. z art. 89 ust. 1 zd. 1, ust. 3, ust. 4 Prawa oświatowego – poprzez przekształcenie szkoły muzycznej, mimo braku ostatecznego i wykonalnego postanowienia organu opiniującego tj. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz wadliwej procedury wyrażenia zgody przez wspomniany organ (bez udziału rodziców uczniów, bez właściwego poinformowania o likwidacji szkoły];

4) art. 89 ust. 9 w zw. z art. 89 ust. 1 zd. 2 Prawa oświatowego - poprzez wydanie uchwały o przekształceniu szkoły muzycznej, mimo zaistnienia rażących uchybień formalnych w tej procedurze (organ prowadzący nie wypełnił obowiązku zawiadomienia o zamiarze likwidacji szkoły: rodziców uczniów - na 6 miesięcy przed terminem likwidacji, co implikowało nieważność całej procedury);

5) art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 40 z późn. zm.) – dalej "u.s.g." - poprzez podjęcie uchwały, które uzasadnienie nie polegało na prawdzie; nie przedstawiało wszystkich istotnych okoliczności oraz odbiegało od rzeczywistych motywów podjęcia uchwały;

6) art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. h u.s.g. - poprzez podjęcie uchwały o przekształceniu szkoły muzycznej, mimo braku podstaw prawnych oraz podstaw faktycznych do wydania takiej uchwały.

Zarzucając powyższe skarżący wnieśli o: stwierdzenie nieważności całości zaskarżonej uchwały oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowego według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu zarzutów skarżący podkreślili, że Szkoła Muzyczna ze względu na właściwą infrastrukturę i wyposażenie (sale do zajęć, salę kameralną, wielość oraz stan instrumentów), różnorodność klas muzycznych, profesjonalizm nauczycieli, odpowiednie wyposażenie, zorganizowany do dojazd do szkoły, a także utalentowanie muzyczne lokalnej społeczności - cieszy się zainteresowaniem uczniów, którzy ochoczo do niej aplikują. W opisanych realiach - nie było wątpliwości zdaniem skarżących, że celem decyzji dotyczących przekształcenia szkoły była właściwie faktyczna, postępująca likwidacja szkoły muzycznej pod pozorem rzekomego jej przekształcenia.

Skarżący podkreślili, że uprzednio wydano uchwałę nr XXXIX/250/2022 Rady Gminy Łapanów z dnia 28 lutego 2022 r. w sprawie likwidacji Szkoły Muzycznej. Uchwała ta została zaskarżona kilkoma skargami do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wstrzymał jej wykonanie. Zażalenie organów Gminy Łapanów na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny. Obecnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prowadził te postępowania m.in. pod sygn. akt III SA/Kr 689/22 oraz sygn. akt III SA/Kr 844/22. Wobec niepowodzenia likwidacji Szkoły Muzycznej I stopnia w Sobolowie, radni Rady Gminy Łapanów wypracowali zastępcze rozwiązanie mające na celu jej faktyczną likwidację, tj. uznali, że instrumentalnie oraz bezpodstawnie należy przenieść szkołę do Łapanowa, co spowoduje postępujący odpływ uczniów i nauczycieli; obniżenie poziomu szkoły w związku z gorszą infrastrukturą oraz wyposażeniem; kryzys finansowy szkoły, a następnie (w kolejnych latach) - postępujące zakończenie jej działalności

Skarżący wskazali, że zgodnie z art. 70 ust. 1 i ust. 3 w zw. z art. 53 ust. 3 Konstytucji RP - każdy ma prawo do nauki. Nauka do 18 roku życia jest obowiązkowa. Sposób wykonywania obowiązku szkolnego określa ustawa. Rodzice mają wolność wyboru dla swoich dzieci szkół innych niż publiczne. Obywatele i instytucje mają prawo zakładania szkół podstawowych, ponadpodstawowych i wyższych oraz zakładów wychowawczych. Warunki zakładania i działalności szkół niepublicznych oraz udziału władz publicznych w ich finansowaniu, a także zasady nadzoru pedagogicznego nad szkołami i zakładami wychowawczymi, określa ustawa. Rodzice mają prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego jak i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami. Skarżący podkreślili konieczność uprzedzenia o zamiarze przekształcenia szkoły zgodnie z art. 48 ust. 1 zw. z art. 89 ust. 9 Prawa oświatowego oraz uzyskania w sprawie stosownej opinii – z uwagi na profil artystyczny szkoły – opinii Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Uzasadniając zastosowanie w sprawie przeniesienia siedziby Szkoły Muzycznej art. 89 ust. 1 w zw. z ust. 9 Prawa oświatowego skarżący powołali się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2021 r., III OSK 3423/21. Wskazali, że do momentu złożenia skargi sprawa pozytywnej opinii o przekształceniu Szkoły Muzycznej nie została zakończona, ponieważ część rodziców uczniów likwidowanej Szkoły Muzycznej złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zdaniem skarżących, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy spowodował wstrzymanie wykonania postanowienia merytorycznego (wniosek był substytutem odwołania, którego złożenie powoduje wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu). Rada Gminy Łapanów nie czekała na rozpatrzenie wspomnianego wniosku, a postanowienie Ministra nie cechowało się wykonalnością.

W związku z powyższym. zaskarżona uchwała w sprawie przekształcenia Szkoły Muzycznej była sprzeczna z prawem, ponieważ została wydana oparta o nieprawomocne i nieostateczne oraz niewykonalne postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 20 lutego 2023 r. Uchybienie to powodowało nieważność zaskarżonej uchwały.

Powołując się na wadliwość zawiadamiania rodziców o zamiarze przekształcenia Szkoły Muzycznej skarżący powołali liczne orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego tj. wyroki: z 20 października 2021 r., III OSK 4261/21; z 20 stycznia 2021 r., III OSK 2935/21; 19 stycznia 2021 r., III OSK 2976/21, a także wojewódzkich sądów administracyjnych tj.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2021 r., II SA/Wa 1240/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 czerwca 2020 r., II SA/Wa 1863/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 18 września 2019 r., II SA/Go 433/19.

Zdaniem skarżących, organ nie wypełnił również obowiązku zawiadomienia rodziców o zamiarze przekształcenia szkoły na 6 miesięcy przed terminem przeniesienia siedziby, co skutkowało nieważnością całej procedury (potwierdzało to pismo Dyrektora Departamentu Szkolnictwa Artystycznego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 4 kwietnia 2023 r.)

Skarżący zakwestionowali również prawdziwość twierdzeń projektodawców zaskarżonej uchwały:

1) "Podjęcie uchwały w sprawie zmiany siedziby wynika z potrzeby przeniesienia Szkoły Muzycznej I stopnia w Soblowie wraz ze składnikami majątkowymi z budynku, który nie jest własnością gminy Łapanów, znajdującego się w Sobolowie nr 28 do budynku będącego własnością gminy Łapanów, tj. budynku Szkoły Podstawowej im. św. Jana Kantego w Łapanowie, Łapanów 195" – skarżący podkreślili, że główne składniki majątkowe umożliwiające działalność dotychczasowej szkoły muzycznej (zasadnicza część instrumentów) nie zostaną przeniesione do Łapanowa; co miał potwierdzić podczas dyskusji poprzedzającej podjęcie zaskarżonej uchwały Wójt Gminy Łapanów wskazując, że szkoła podstawowa w Łapanowie nie jest przygotowana na prowadzenie szkoły muzycznej i sprzeciwia się on podejmowanej uchwale;

2) "Umowa pomiędzy stowarzyszaniem a Gminą skończyła się 30 czerwca 2022 roku i do chwili obecnej ze względu na brak porozumienia pomiędzy stronami umowy nie została przedłużona jak również nie podpisano nowej umowy. Powyższe wynika również faktu, iż proponowane warunki najmu są nie do zaakceptowania przez tut. Organ" – skarżący podkreślali, że od lipca 2022 r. - do chwili obecnej - Gmina Łapanów nie wypłacała wynajmującemu czynszu najmu, jak również nie regulowała opłat za media związane z funkcjonowaniem szkoły w Sobolowie (postępowanie cywilne w tej sprawie prowadził Sąd Okręgowy w Tarnowie V Wydział Gospodarczy]; w związku z tym - podmiot publiczny (mimo otrzymywania subwencji), z niewiadomych względów - nie przeznaczał tych środków na wspomniane koszty funkcjonowania szkoły;

Skarżący podkreślili, że opłata czynszowa nie zawierała tylko kosztów korzystania z obiektu, ale także koszty: przygotowania obiektu i utrzymywania obiektu w pełnym zakresie przeznaczonego do edukacji muzycznej, remontów, przeglądów, napraw i ubezpieczenia budynku wraz z wyposażeniem, utrzymywania budynku w stanie niepogorszonym, wyposażenia obiektu w część mebli oraz sprzętu komputerowego, instrumentów wykazanych w umowie i ich serwisowania; Szkoła również korzystała nieodpłatnie z sali kameralnej wraz z wyposażeniem oraz mediami;

3) "Zmiana siedziby szkoły poprzez jej przeniesienie do miejscowości Łapanów wpłynie pozytywnie na dostęp do niej dla uczniów z gminy Łapanów z uwagi na jej centralne położenie" – skarżący zaznaczyli, że miejscowość Sobolów ze względu na swoją lokalizację jest miejscem strategicznym pod względem lokalizacji; w związku z tym, że szkoła w Sobolowie graniczy z kilkoma gminami - zasięg tej szkoły jest znacznie większy, niż w centralnej części gminy, co skutkuje znacznie większą ilością uczniów (spośród 24 tysięcy okolicznych, mieszkańców); w momencie przeniesienia szkoły do Łapanowa - liczba ta, ze względów na ilość mieszkańców gminy, zmniejszy się do ośmiu tysięcy mieszkańców; pod uwagę należało też wziąć także fakt, że Stowarzyszenie Orkiestra Dęta Sobolów dowozi do szkoły muzycznej bezpłatnie uczniów, którego to dowozu nie będzie świadczył organ prowadzący szkołę, po przeniesieniu jej do Łapanowa; zaskakuje również różnicowanie przez Organ uczniów z gminy Łapanów oraz spoza gminy Łapanów (mające na celu promowanie tych pierwszych, mimo że uczniowie powinni mieć równy dostęp do placówki edukacyjnej);

4) "Przeniesienie siedziby umożliwi kontynuację kształcenia w nowym budynku wszystkim dzieciom dotychczas uczęszczającym do Szkoły Muzycznej w Sobolowie jak również nowym uczniom, którzy będą chętni do kształcenia artystycznego jakie oferuje jednostka" – zdaniem skarżących nieprawdziwym stwierdzeniem było, że szkoła podstawowa mieścić się miała w "nowym" budynku, gdyż siedziba szkoły w Łapanowie znajdowała się w starych obiektach szkoły, które wymagały remontu; zmiana siedziby szkoły znacząco zmniejszyłaby liczbę uczniów i kandydatów do tejże szkoły;

5) "Jest to (nowa lokalizacja szkoły) niewątpliwie ogromna przewaga w stosunku do obecnej siedziby, gdyż Sobolów z większych ośrodków skomunikowany jest tylko z Bochnią, i to w bardzo niewielkim zakresie" – zdaniem skarżących nieprawdą było, że nowa lokalizacja umożliwi kontynuację nauki wszystkim dotychczasowym uczniom i również nowym uczniom, którzy mieszkają w lokalizacjach słabo skomunikowanych z Łapanowem; skarżący zaznaczali, że w chwili obecnej jest to ponad 100 uczniów, którzy mając utrudniony dostęp do nowej lokalizacji, będą zmuszeni zrezygnować z dalszej edukacji; Organy nie zwracają uwagi na fakt, że ilość uczniów jaka ewentualnie pozostanie w szkole - w żadnym stopniu nie zapewni odpowiedniego finansowania z subwencji, tj. spadek ilości uczniów spowoduje w niedalekiej przyszłości likwidację szkoły ze względu na brak rentowności; Organy pomijają również, że obecnie Stowarzyszenie Orkiestra Dęta Sobolów (w ramach najmu) zapewnia również działanie samochodu, który transportuje dzieci do szkoły i ze szkoły; należało również zwrócić uwagę na niekonsekwencje tłumaczenia Rady Gminy Łapanów w sprawie komunikacji – z jednej strony organ wskazywał, że Łapanów jest bardzo dobrze skomunikowany z resztą gminy, a z drugiej strony akcentowano słabe skomunikowanie z Sobolewem, który był położony na trasie Łapanów-Bochnia;

6) "Specjalnie do tego celu zostanie przystosowana i wydzielona organizacyjnie część budynku szkoły, do dyspozycji szkoły muzycznej. Zamiast uiszczać prywatnemu podmiotowi wysoki czynsz zostaną zakupione instrumenty muzyczne, które odtąd będą własnością szkoły i w miarę potrzeby będą udostępniane uczniom Przed dokonaniem przeniesienia szkoły planuje się jego dostosowanie i zaadoptowanie do potrzeb uczniów pobierających naukę w szkole artystycznej m.in. poprzez wygłuszenie sal lekcyjnych [...] zostaną dostosowane odpowiednie warunki dla prawidłowego funkcjonowania szkoły aby nie obniżyć jakości kształcenia artystycznego" – zdaniem skarżących przebudowanie, remont, przystosowanie i wyposażenie w instrumenty szkoły w nowej lokalizacji wymagać będzie sporo czasu oraz nakładów finansowych, a zgodnie ze stanowieniem Wójta Gminy Łapanów gmina na chwilę obecną takich środków nie posiadała; wobec tego, niemożliwym było, żeby organ przystosował nową siedzibę do wymogów szkoły muzycznej przed rozpoczęciem kolejnego roku szkolnego;

7) "Pismem z dnia 20 lutego 2023 r. (...) Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wyraził pozytywną opinię w sprawie przekształcenia z dniem 31 sierpnia 2023 r. Szkoły Muzycznej I stopnia w Sobolowie polegającej na zmianie jej siedziby (...]" - skarżący powtórzyli, że zostały spełnione przesłanki zawarte w przepisach art. 89 Prawa oświatowego; nie wszyscy rodzice zostali skutecznie powiadomieni o przekształceniu szkoły - dodatkowo, rodzice zwrócili się do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o ponowne rozpatrzenie sprawy zaopiniowania przekształcenia szkoły i do tej pory nie uzyskali postanowienia Ministra; Rada Gminy Łapanów miała wiedzę, że taki środek zaskarżenia wpłynął do Ministra;

8) "W związku z przedmiotową sprawą 13 października 2022 roku, została przeprowadzona wizja lokalna przez wizytator Centrum Edukacji Artystycznej. W związku z powyższym dyrektor CEA pozytywnie zaopiniował przedmiotową sprawę" - załączone do skargi dowody potwierdzały, zdaniem skarżących, że wcześniej ta sama, nowa siedziba szkoły w Łapanowie była uznawana za niespełniającą warunków do prowadzenia szkoły muzycznej; zdaniem skarżących zaskoczeniem była więc nagła zmiana tego stanowiska, wobec braku poprawy infrastruktury;

9) "W pobliżu budynku Szkoły Podstawowej (...) znajduje się Centrum Kultury, które w ramach współpracy ze Szkołą Muzyczną udostępni pomieszczenia swojej sali koncertowej. Centrum Kultury dysponuje również należącym do Gminy instrumentarium muzycznym, które będzie mogło być wykorzystane przez szkołę" – zdaniem skarżących Rada Gminy przedstawiała nieprecyzyjną informację o instrumentach, których dysponowało Centrum Kultury; instrumenty te nie były wystarczające dla prowadzenia szkoły muzycznej. a ponadto - wykorzystywała je kapela ludowa oraz Orkiestra Dęta Tarnawa; z komentowanego stwierdzenia wynikała wizja Rady Gminy, która chciała przenieść szkołę do nieprzystosowanej siedziby, a instrumenty wypożyczać "gdzie się da", nie bacząc na specyfikę edukacji muzycznej;

10) "Związek Nauczycielstwa Polskiego Zarząd Oddziału Bochnia - Powiat wyraził negatywną opinię do projektu uchwały" - Związek Nauczycielstwa Polskiego - znając bardzo dobrze sytuację i zamierzony cel działania Rady Gminy - wyraził odpowiednie stanowisko w stosunku do zamierzeń organu; nieprawdą było również, że podjęta uchwała nie spowodowałaby zmniejszenia zatrudnienia w nowej lokalizacji - gdyż na pewno zmniejszyłaby się ilość uczniów (nawet do jednej trzeciej obecnego stanu), a co za tym idzie – nastąpiłoby ograniczenie liczebności kadry pedagogicznej, jak też pracowników obsługi, o czym świadczyły również działania organów Gminy dokonywane już po podjęciu uchwały;

11) "Do rodziców uczniów oraz pełnoletniego ucznia Szkoły Muzycznej I stopnia w Sobolowie skierowano w dniu 30 stycznia 2023 r. pisemne zawiadomienia o zamiarze przekształcenia Szkoły Muzycznej I stopnia w Sobolowie poprzez przeniesienie jej siedziby. Zawiadomienia wysłano zgodnie z danymi udostępnionymi przez Dyrektora Szkoły Muzycznej 1 stopnia w Sobolowie" – skarżący podkreślili, że obowiązku zawiadomienia miał dopełnić organ Gminy, a nie Dyrektor szkoły, więc organy gminy nie mogły próbować konwalidować rażących uchybień formalnych, poprzez rozmycie odpowiedzialności i okoliczności sprawy; czas na przedstawienie listy osobowej, jaki wyznaczono Dyrektorowi szkoły - wynosił jeden dzień, więc w takim krótkim czasie i presji, a także w związku z dużą ilości danych - nietrudno było o pomyłkę.

Skarżący podkreślali, że Rada Gminy podjęła zaskarżoną uchwałę podczas posiedzenia nadzwyczajnego, w trybie zdalnym (on-line), co uniemożliwiło społeczności lokalnej bezpośredni udział w posiedzeniu Rady Gminy oraz wyrażenie swojego sprzeciwu (w domenie publicznej jest wiele dowodów przedstawiających sprzeciw uczniów, rodziców, nauczycieli oraz mieszkańców Gminy Łapanów - wobec postępującej likwidacji szkoły; dowody te zostały przedstawione Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie w sprawie dot. zaskarżenia uchwały Rady Gminy Łapanów w przedmiocie likwidacji szkoły).

Skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów:

1) pisma Wójta Gminy Łapanów z dnia 19 października 2022 r.;

2) pisma Dyrektora Szkoły Muzycznej I stopnia w Sobolowie z 15 maja 2023 r.;

3) postanowienia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 1 marca 2016 r.;

4) postanowienia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 15 listopada 2021 r.

W odpowiedzi na skargę – organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że zaskarżona uchwała została podjęta zgodnie z obowiązującymi przepisami, zaś za bezpodstawne należało uznać zarzuty skarżących w zakresie tego, że naruszono przepisy Konstytucji RP, Prawa oświatowego oraz ustawy o samorządzie gminnym "poprzez przekształcenie szkoły muzycznej w niezgodny z prawem i niedozwolony sposób", oraz "przekształcenie szkoły muzycznej ingerujące w konstytucyjne prawo do nauki oraz wolność rodziców wyboru dla swoich dzieci szkół" a także "poprzez podjęcie uchwały o przekształceniu szkoły muzycznej, mimo braku podstaw prawnych oraz podstaw faktycznych do wydania takiej uchwały". Nie można było również uznać, że podjęcie zaskarżonej uchwały nastąpiło "mimo braku ostatecznego i wykonalnego postanowienia organu opiniującego (Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego) oraz wadliwej procedury wyrażenia zgody przez wspomniany Organ (bez udziału rodziców uczniów, bez właściwego poinformowania o likwidacji szkoły)".

Organ podkreślił, że przeniesienie siedziby jednostki oświatowej spowoduje, że szkoła będzie istniała dalej (nie ulegnie likwidacji), a więc uczniowie będą mieć możliwość dalszego kształcenia, a nauczyciele, pracownicy administracyjni i obsługi będą mieć zatrudnienie. Zaskarżona uchwała została podjęta na podstawie postanowienia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 20 lutego 2023 r., w którym pozytywnie zaopiniował możliwość przekształcenia szkoły. Przedmiotowe postanowienie zostało poprzedzone szczegółową analizą dokonaną przez wizytatora Centrum Edukacji Artystycznej, w której wskazał cyt.: budynek pod adresem Łapanów 195 (wskazany w obecnie procedowanym wniosku jako planowana siedziba szkoły muzycznej) jest należącym do Gminy budynkiem szkolnym, w którym do niedawna mieściła się szkoła podstawowa i gimnazjum, a obecnie funkcjonuje Szkoła Podstawowa im. Św. Jana Kantego w Łapanowie; - wizytator wraz z Przewodniczącą Rady Gminy oraz Dyrektorem Szkoły Podstawowej dokonali ustaleń w jakim zakresie pomieszczenia znajdujące się na II piętrze budynku mogą zostać zaadoptowane w celu ich przystosowania do specyfiki kształcenia artystycznego prowadzonego przez szkołę muzyczną I stopnia; Gmina dokona stosownych adaptacji w ramach planowanego w najbliższym czasie remontu budynku, a w kolejnych latach zaplanowano rozbudowę budynku o dużą salę rekreacyjno - widowiskową; - w pobliżu budynku Szkoły Podstawowej (ok. 500 m) znajduje się Centrum Kultury, które w ramach współpracy ze Szkołą Muzyczną udostępni pomieszczenia swojej sali koncertowej, Centrum dysponuje również należącym do Gminy instrumentarium muzycznym, które będzie mogło być wykorzystywane przez szkołę". Organ podkreślił, że pozytywne stanowisko Minister zajął również w oparciu o posiadaną wiedzę dotyczącą zajmowania obecnej siedziby szkoły muzycznej bez obowiązującej umowy najmu. Minister pozytywnie opiniując zmianę siedziby szkoły dostrzegł również aspekt niezmiernie istotny jakim jest samodzielność Gminy w takim postępowaniu jak zmiana siedziby prowadzonej szkoły artystycznej. Niezasadnym było zatem odwoływanie się skarżących do dokumentów dotyczących zupełnie innych postępowań z lat wcześniejszych, w tym w zakresie zamiaru likwidacji placówki, albowiem nie miały one żadnego wpływu na postępowanie dotyczące przekształcenia szkoły muzycznej poprzez zmianę jej siedziby.

Organ wskazywał, że zanim podjęto uchwałę w przedmiotowym brzmieniu, podejmowano szereg prób zabezpieczenia możliwości funkcjonowania szkoły, również w obecnej siedzibie w Sobolowie. Kluczowym był fakt, że występowano do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego celem zabezpieczenia dalszego prowadzenia placówki. W 2022 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wyraził pozytywną opinię o likwidacji placówki będącej przedmiotem uchwały, a także wobec braku współdziałania z Ministerstwem w celu zagwarantowania siedziby Szkoły - Powiatu Bocheńskiego oraz Parafii w Sobolowie - wyrażono stanowisko w zakresie braku możliwości podejmowania kolejnych działań w tej sprawie. W piśmie z 22 lipca 2022 r. Dyrektor Departamentu Artystycznego w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał na podejmowane działania zmierzające do przejęcia prowadzenia Szkoły Muzycznej przez Ministerstwo i zabezpieczenia dla niej właściwej siedziby cyt.: "1. MKiDN podjęło rozmowy z Powiatem Bocheńskim, który posiada w Łapanowie nieużytkowany obecnie budynek szkolny spełniający podstawowe wymagania niezbędne do funkcjonowania w nim szkoły muzycznej. Uzgodniono z Powiatem Bocheńskim projekt porozumienia, zgodnie z którym MKiDN zobowiązał się do przejęcia prowadzenia szkoły w Sobolowie, przygotowania i wyposażenia budynku w Łapanowie, a następnie przeniesienia siedziby szkoły z Sobolowa do Łapanowa. Powiat Bocheński zobowiązał się do podjęcia działań w celu zamiany nieruchomości między Skarbem Państwa a Powiatem, tak by ww. budynek mógł być przekazany do zasobów Skarbu Państwa z przeznaczeniem na siedzibę szkoły muzycznej. Gmina Łapanów zobowiązała się do przekazania prowadzenia MKiDN szkoły. Niestety z niezrozumiałych dla nas przyczyn Starosta Bocheński w uzgodnionym przez wszystkie trzy strony porozumienia w dniu jego podpisania, odstąpił od zawarcia i wycofał się ze współpracy. 2. Zdając sobie sprawę z trudnej sytuacji Gminy jak również chcąc zapewnić dalsze funkcjonowanie szkoły, MKiDN podjęło następnie rozmowy z proboszczem Parafii w Sobolowie, która jest właścicielem budynku będącego obecną siedzibą szkoły. Przedmiotem rozmów było odkupienie przez Skarb Państwa od Parafii ww. budynku lub zawarcia umowy bezpośrednio z Parafią i w związku z tym przejęcie prowadzenia przez MKiDN prowadzenia szkoły. Pomimo początkowego pozytywnego ustosunkowania się księdza proboszcza do takiej propozycji i zapewnień o przychylności Kurii Biskupiej, ostatecznie odmówił on współpracy w tym zakresie’'. Treść niniejszego pisma wskazywała, że zarówno Gmina jak i Ministerstwo podejmowało próby zabezpieczenia prawidłowego funkcjonowania szkoły. Finalnie w 2022 r. nie doszło do likwidacji placówki z uwagi na to, że Gminie również zależało na utrzymaniu możliwości kontynuowania przez uczniów kształcenia w kierunku muzycznym. Szukano zatem nadal innych rozwiązań i uznano, że zmiana siedziby szkoły, a zarazem miejsca organizacji zajęć realizowanych przez placówkę do budynku stanowiącego własność Gminy pozwoli obniżyć koszty jej funkcjonowania, a w konsekwencji umożliwi dalsze prowadzenie szkoły z wykorzystaniem dotychczasowych zasobów kadrowych.

Na rozprawie w dniu 16 stycznia 2024 r. działając w trybie art. 111 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.) Sąd połączył obydwie skargi (prowadzone dotychczas pod sygnaturami III SA/Kr 1059/22 i III SA/Kr 1060/22) do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygnaturą III SA/Kr 1059/22, a to z uwagi na zaskarżenie tej samej uchwały, a nadto tożsamość zarzutów skarg.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skargi zasługiwały na uwzględnienie ponieważ część rodziców dzieci uczęszczających do przekształcanej Szkoły Muzycznej nie została zawiadomiona do 28 lutego 2023 r., jak tego wymagał art. 89 ust. 1 w zw. z ust. 9 Prawa oświatowego, a także ponieważ Rada Gminy faktycznie nie zapewniła uczniom przenoszonej Szkoły Muzycznej możliwości kontynuowania nauki w Szkole Podstawowej w Łapanowie.

Na wstępie Sąd zaznacza, że w przypadku aktów jednostek samorządu terytorialnego do sądów administracyjnych należy badanie zaskarżonej uchwały tylko pod kątem zgodności z prawem, a nie jej celowości. Wynika to z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.). Innymi słowy sąd administracyjny bada czy wszystkie warunki przewidziane przez ustawę zostały dopełnione przez organ administracyjny; nie może jednak uwzględnić skargi w sytuacji gdy działania organu wprawdzie nie naruszają prawa, ale mogą się okazać nieskuteczne w świetle zakładanych celów (tu: zapewnienie dotychczasowego, wysokiego zdaniem skarżących, stopnia kształcenia o profilu artystycznym na terenie budynku Szkoły Podstawowej w Łapanowie).

W konsekwencji tak określonego zakresu kognicji sądu administracyjnego Sąd nie badał również (bo nie miał do tego kompetencji) czy zaskarżona uchwała była celowa tzn. czy wysokość ponoszonych kosztów funkcjonowania Szkoły Muzycznej (do której uczęszczała tylko część dzieci mieszkańców Gminy) i problemy z ich finansowaniem z subwencji ministerialnej oraz dotychczasowe kłopoty z przejęciem budynku w Sobolowie przez Powiat Bocheński lub Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego – uzasadniały przeniesienie Szkoły Muzycznej do Szkoły Podstawowej. Opisane okoliczności podejmowania zaskarżonej uchwały stanowiłyby o ocenie jej celowości, a nie legalności tj. zgodności z przepisami prawa.

Sąd przyjął, że skarżący posiadają interes prawny w zaskarżeniu uchwały o przeniesieniu siedziby Szkoły Muzycznej w Sobolowie do Szkoły Podstawowej w Łapanowie. Skarżący byli mieszkańcami Gminy Łapanów, rodzicami dzieci uczęszczających do szkoły publicznej o profilu artystycznym. Skoro Gmina Łapanów była organem prowadzącym Szkołę Muzyczną, to kwestia jej likwidacji lub też przekształcenia regulowana była przez art. 89 i nast. Prawa oświatowego.

Mający znaczenie w sprawie art. 89 ust. 1 Prawa oświatowego stanowi, że szkoła publiczna, z zastrzeżeniem ust. 2, 3 i 14-18, może być zlikwidowana z końcem roku szkolnego przez organ prowadzący szkołę, po zapewnieniu przez ten organ uczniom możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu, a także kształcącej w tym samym lub zbliżonym zawodzie. Organ prowadzący jest obowiązany, co najmniej na 6 miesięcy przed terminem likwidacji, zawiadomić o zamiarze likwidacji szkoły: rodziców uczniów, a w przypadku uczniów pełnoletnich - tych uczniów, właściwego kuratora oświaty oraz organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego właściwej do prowadzenia szkół danego typu. Z kolei zgodnie z art. 89 ust. 9 Prawa oświatowego przepisy ust. 1-8 i art. 88 stosuje się odpowiednio w przypadku przekształcenia szkoły lub placówki.

W orzecznictwie i doktrynie nie kwestionuje się posiadania przez rodziców dzieci uczęszczających do szkoły publicznej interesu prawnego w zaskarżaniu ewentualnej uchwały w przedmiocie likwidacji lub przekształcenia szkoły. Czym innym jest natomiast możliwość zaskarżania pozytywnej czy negatywnej opinii kuratora oświaty (tu: Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego) przez rodziców dzieci uczęszczających do szkoły – o czym będzie mowa poniżej z uwagi na zarzuty dotyczące nieprawomocności zaskarżonego w sprawie postanowienia Ministra.

Odnosząc się do konkretnych zarzutów dotyczących naruszenia art. 89 ust. 1 w zw. z ust. 9 Prawa oświatowego Sąd uznał za zasadne i istotne dla rozstrzygnięcia zarzuty, że część rodziców dzieci dotychczas uczęszczających do Szkoły Muzycznej nie została zawiadomiona we właściwym terminie o przekształceniu oraz, że Gmina w istocie nie zapewniła możliwości kontynuowania nauki o profilu artystycznym w Szkole Podstawowej w Łapanowie tj. szkole do której miała się przenieść dotychczasowa szkoła muzyczna. Nie był natomiast zasadny zarzut podjęcia uchwały przez Radę Gminy o przekształceniu szkoły muzycznej przed rozstrzygnięciem wniosku rodziców o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej opinii Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Skarżący powinni zostać zawiadomieni o zamiarze przekształcenia Szkoły Muzycznej maksymalnie do 28 lutego 2023 r. ponieważ zgodnie z §1 zaskarżonej uchwały przeniesienie siedziby Szkoły Muzycznej do Szkoły Podstawowej miało nastąpić z dniem 31 sierpnia 2023 r. Bezspornie skarżący nie zostali powiadomieni w tym terminie o zamiarze przekształcenia Szkoły Muzycznej, co przyznawała również Rada Gminy. Przyczyny niezawiadomienia miały związek, jak twierdził organ, z błędami Dyrektora Szkoły, który nie przekazał aktualnej listy rodziców dzieci uczęszczających do szkoły w Sobolowie (K. i M. S.) oraz przekazaniem nieaktualnego adresu rodziców (R. D.).

W ocenie Sądu, okoliczności te nie usprawiedliwiają organu w niedochowaniu terminu prawa materialnego wynikającego z ww. art. 89 ust.1 Prawa oświatowego.

W orzecznictwie dotyczącym zarówno art. 89 Prawa oświatowego jak i poprzednio obowiązującego analogicznego art. 59 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1943 z późn. zm.) wskazuje się, że jednym z warunków likwidacji szkoły (a więc i przekształcenia – przypis Sądu) jest obowiązek zawiadomienia rodziców uczniów o zamiarze likwidacji szkoły co najmniej na 6 miesięcy przed terminem likwidacji. Czynność zawiadomienia jest tzw. czynnością materialno-techniczną, która – choć ma charakter faktyczny – to jednak pośrednio wywołuje skutki prawne, gdyż warunkuje prawidłowość procedury likwidacyjnej (wyrok NSA z 15 stycznia 2017 r., I OSK 480/17 oraz powołany tam wyrok NSA z 6 czerwca 2013 r., I OSK 3067/13). Informacja o zamiarze przekształcenia szkoły powinna być przy tym informacją imiennie adresowaną do każdego z dwojga rodziców każdego ucznia likwidowanej szkoły, wyraźną i dającą możliwość zapoznania się z jej treścią.

Sądy administracyjne podkreślają, że organ prowadzący szkołę posiada swobodę w zakresie wyboru sposobu zawiadomienia rodziców uczniów o zamiarze likwidacji pod warunkiem, że umożliwia on rodzicom uczniów zapoznanie się z przekazaną informacją (por. wyrok NSA z 1 kwietnia 2015 r., I OSK 2826/14). Poinformowanie takie nie musi nastąpić na piśmie. Udokumentowane powiadomienie rodziców obecnych na zebraniu jak też skierowanie pisemnych zawiadomień do pozostałych rodziców niepełnoletnich uczniów czyni zadość wymaganiom art. 89 ust.1 Prawa oświatowego. Dla celów dowodowych organ prowadzący szkołę powinien jednakże dołożyć starań, aby dokonać doręczenia pism listami poleconymi bądź dostarczyć innych dowodów należytego powiadomienia, np. listy obecności rodziców uczniów na zebraniu informacyjnym wraz z protokołem z tego zebrania. W żadnym wypadku nie jest możliwe przyjęcie domniemania, że skuteczne powiadomienie nastąpiło, co oznacza, że ciężar wykazania tej okoliczności spoczywa na organach gminy.

Sądy administracyjne podkreślają również, że termin 6 miesięcy, o którym mowa w art. 89 ust. 1 Prawa oświatowego, ma charakter materialnoprawny, a zatem jego upływ powoduje bezskuteczność czynności zawiadomienia, co rzutuje na ocenę legalności ewentualnej uchwały o przekształceniu szkoły. Organ więc powinien działać z odpowiednim wyprzedzeniem, aby rodzic ucznia otrzymał informację przed upływem wskazanych 6 miesięcy (por. wyrok ww. wyrok NSA z 15 stycznia 2017 r., I OSK 480/17 i powołany tamże wyrok NSA z 7 października 2009 r., I OSK 374/09).

Co więcej, w orzecznictwie podkreśla się, że zawiadomienie dokonane później (a więc np. 1 marca) – chociażby dotyczyło tylko jednego z rodziców uczniów – spowoduje nieważność uchwały podjętej w sprawie likwidacji (wyrok NSA z 7 października 2010 r., I OSK 374/09).

Z akt wynika, że skarżący pismami z 2 marca 2023 r. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy przekształcenia Szkoły Muzycznej przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (k. 127 akt sądowych). Można więc przyjąć, że z tym dniem dowiedzieli się o zamiarze przeniesienia siedziby Szkoły Muzycznej. W tej sytuacji Sąd uznał, że "zawiadomienie" było spóźnione, a więc bezskuteczne.

Odnosząc się z kolei do zarzutów dotyczących podjęcia zaskarżonej uchwały w oparciu o postanowienie, które w dacie uchwały nie było ostateczne to Sąd zauważa, że wniesione przez skarżących wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego właściwie nie powinny wywołać skutków prawnych.

Sąd zauważa, że z uwagi na aktualne orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki z 14 lipca 2023 r., III OSK 411/22 i 14 września 2023 r., III OSK 680/22) w postępowaniu zmierzającym do wydania przez kuratora oświaty (a więc i Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego) nie mają przymiotu strony rodzice dzieci uczęszczających do tej szkoły. Także żaden przepis Prawa oświatowego ani innej ustawy nie gwarantuje w tym postępowaniu rodzicom przymiotu strony. Rodzice dzieci nie mają prawnie chronionego interesu, który obejmowałby prawo rodziców do domagania się wykonywania zadań oświatowych przez ściśle określoną szkołę. Sposób zaś wykonywania tego zadania należy do organów gminy.

Z tych to powodów w tej części Sąd uznał zarzuty skarg za niezasadne; przyjmując, że nawet jeżeli Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wszczął i prowadził w tym zakresie postępowanie, to zasadniczo organ w dacie podejmowania zaskarżonego postanowienia miał prawo przyjąć, że warunek formalny (pozytywna opinia Ministra) został spełniony.

Odnosząc się z kolei do trzeciego, formalnego warunku podjęcia uchwały o przekształceniu Szkoły Muzycznej polegającego na "zapewnieniu przez ten organ uczniom możliwości kontynuowania nauki w innej szkole publicznej tego samego typu" to Sąd z uwagi na zarzuty o braku prawdziwości zapewnień projektodawców uchwały o możliwości kontynuowania nauczania o profilu artystycznym w szkole Podstawowej – badał i tę kwestię.

Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom Rady Gminy, w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały nie zostały spełnione formalne warunki do zapewnienia kontynuowania nauki o profilu artystycznym w Szkole Podstawowej.

Należy podkreślić, że Rada Gminy w tym samym dniu podjęła uchwałę o uchyleniu poprzedniej uchwały dotyczącej likwidacji Szkoły Muzycznej (uchwała Nr LVII/338/2023) i to w sytuacji gdy już w październiku 2022 r. przedstawiciele Ministerstwa oceniali możliwości przeniesienia Szkoły Muzycznej do Szkoły Podstawowej w Łapanowie. Z kolei podjęta również 23 maja 2023 r. uchwała Rady Gminy nr LVII/342/2023 w sprawie zmiany budżetu gminnego na 2023 r. nie zwiększała środków na potrzebne wydatki związane z kosztami przystosowania sal lekcyjnych do potrzeb edukacji artystycznej czy też kosztów zakupu/wypożyczenia niezbędnej ilości instrumentów muzycznych. Z uzasadnienia uchwały zmieniającej budżet wynika, że zwiększono jedynie planowane wydatki na wynagrodzenia nauczycieli wypłacane w związku z pomocą obywatelom Ukrainy oraz zakup usług pozostałych – zwiększenie z przeznaczeniem na realizacje przedsięwzięcia Ministra Edukacji i Nauki pn .Poznaj Polskę. Nie były to więc tego typu zmiany legislacyjne, które zapewniałyby możliwość kontynuacji nauki w nowej szkole.

Dostępne w domenie publicznej dokumenty dotyczące zamówień publicznych, a także rozliczania otrzymanych środków finansowych (o czym szczegółowo Sąd wypowiadał się w postanowieniu w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej uchwały) nie zapewniały ani właściwych pomieszczeń do nauki, ani też instrumentów, z których mogliby korzystać uczniowie. Organ przyznawał tę okoliczność na etapie postępowania dotyczącego zażalenia od postanowienia Sądu wstrzymującego wykonanie zaskarżonej uchwały (por. uzasadnienie postanowienie NSA z 5 października 2023 r., III OZ 447/23), wyjaśniając, że adaptacji pomieszczeń dokonają w okresie wakacji pracownicy szkoły podstawowej i wskazując, że: " Gmina Łapanów posiada w budżecie wolne środki w § 950 przychodów budżetowych w łącznej kwocie 1 637 825,38 zł, które w razie potrzeby zostaną wprowadzone po stronie planu wydatków budżetowych z przeznaczeniem na wyposażenie Szkoły Muzycznej I stopnia w brakujące instrumenty muzyczne w związku ze zmianą siedziby szkoły (...). W związku z dobrą sytuacją finansową gminy, przy budżecie Gminy Łapanów wynoszącym obecnie 52 119 022,49 zł i przy znaczącej kwocie wolnych środków wymienionej powyżej, przeznaczenie kilkuset tysięcy złotych na zakup instrumentów muzycznych jest realne i możliwe" (oświadczenie z 18 lipca 2023 r. – k. 83 akt sądowych).

W ocenie Sądu wyjaśnienia organu potwierdzają, że w dacie podjęcia zaskarżonej uchwały – nie zostały spełnione formalne warunki umożliwiające swobodne dysponowanie przez Wójta środkami na zakup niezbędnej ilości instrumentów i dokonanie niezbędnych prac adaptacyjnych. Nie jest bowiem tak, jak zdaje się sugerować organ, że wyłącznie przez sam fakt posiadania w § 950 budżetu gminy na 2023 r. wolnych środków – Wójt Gminy może swobodnie nimi dysponować.

Zgodnie z art. 257 i 258 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm.) nie jest możliwe bez odpowiednich zmian w drodze uchwały – samodzielne dokonywanie przeniesień miedzy działami budżetu przez organ wykonawczy na niezaplanowane wcześniej wydatki. Zgodnie z art. 239 w zw. z art. 233 pkt 3 ustawy o finansach publicznych uchwalanie budżetu gminy, a także jego zmiany należą do kompetencji zastrzeżonej dla organu stanowiącego tj. rady gminy. Przytoczone przepisy powodują więc, że jeżeli rada gminy najpóźniej w dacie podjęcia uchwały dotyczącej przekształcenia Szkoły Muzycznej nie uchwaliła również stosownych zmian w budżecie gminy umożliwiających dokonywanie wydatków modernizacyjno-remontowych szkoły podstawowej i doposażenie jej w instrumenty muzyczne – to znajdujące się w projekcie zaskarżonej uchwały zapewnienia, że będzie możliwa kontynuacja kształcenia w nowym budynku szkoły podstawowej nie odpowiadały prawdzie, ponieważ organ nie zapewnił formalno-prawnych warunków w budżecie gminy, aby faktycznie tego typu działania były możliwe.

W orzecznictwie podkreśla się, że w świetle art. 91 ust. 1 zd. pierwsze w zw. z ust. 4 u.s.g. uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna, chyba że naruszenie prawa ma charakter nieistotny. Pojęcie "sprzeczności z prawem" w rozumieniu tego przepisu obejmuje sprzeczność postanowień uchwały z jakimkolwiek aktem prawa powszechnie obowiązującego, w tym także z rozporządzeniem - co w konsekwencji oznacza, że również z "Zasadami techniki prawodawczej", które stanowią załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 283) - dalej: "ZTP" (por. wyrok NSA z 23 czerwca 2021 r., III OSK 3740/21 i powołane tamże poglądy doktryny, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz NSA).

W ocenie Sądu sam obowiązek uzasadnienia projektu uchwały nie może być rozumiany jedynie jako formalistyczny wymóg przygotowania określonego tekstu opisującego cele projektodawców, ale także jako wymóg przywołania przesłanek zgodnych z obowiązującymi wymogami podejmowania konkretnych uchwał w danym obszarze działania gminy. Innymi słowy, nie do zaakceptowania jest zawieranie w uzasadnieniu projektu uchwały takich stwierdzeń (zapewnień, argumentów), które sprzeczne są z bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa.

Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w ww. powołanym wyroku z 23 czerwca 2021 r., III OSK 3740/21 w procesie interpretacji kompetencji organu władzy publicznej przepis art. 7 Konstytucji stanowiący, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, wiąże się z zasadą zaufania do państwa, wynikającą z zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Działanie organu władzy publicznej, mieszczące się w jego prawem określonych kompetencjach, ale noszące znamiona arbitralności i nie poddające się kontroli i nadzorowi, nie może być uznane za zgodne z prawem. Obowiązek działania na podstawie prawa, w połączeniu z zasadą zaufania, stwarza po stronie organów władzy publicznej obowiązek uzasadniania jej rozstrzygnięć. Obowiązek taki jest zaliczany do standardów demokratycznego państwa prawnego. Obowiązek uzasadniania uchwał rady gminy jest też elementem zasady jawności działania władzy publicznej (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2006 r., II OSK 410/06).

W rozpatrywanej sprawie projekt zaskarżonej uchwały posiadał co do zasady uzasadnienie. Rzecz jednak w tym, że w części uzasadnienie projektu nie zostało skorelowane z przygotowaniem odpowiednich aktów prawnych (tu: zmian budżetowych), które potwierdzałyby spełnienie przesłanki zapewnienia kontynuacji nauki w budynku szkoły podstawowej

Na marginesie sprawy Sąd zauważa, że twierdzenia organu o "dobrej" sytuacji finansowej budzą uzasadnione wątpliwości ponieważ zarówno budżet za 2022 jak i budżet 2023 rok, a także budżet 2024 rok (przyjęty na sesji z 27 grudnia 2023 r.) zakończył się deficytem finansowanym m.in. zaciąganym kredytem (co zresztą potwierdza nagranie sesji rady Gminy z 27 grudnia 2023 r., nagranie między 21,29 a 22.20 minutą nagrania na stronie: https://lapanow.sesja.pl/portal/videos/5cbbe36b-b078-4c64-a850-1d5a93255949)

Z tych to powodów Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały na podstawie art. 147 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 1 Prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi zasadzając od organu na rzecz skarżących po 300 zł tytułem zwrotu uiszczonej opłaty sadowej od skarg.