Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1898/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-03-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d - 2f, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 8, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2024 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 11 października 2023 r. nr SKO.IV/424/2493/2023 w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia 18 sierpnia 2023 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej na rzecz skarżącego kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. S. (dalej: "Skarżący") stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 11 października 2023 r. nr SKO.IV/424/2493/2023, wydana na podstawie art. 17, art. 18, art. 21 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 570), art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Wójta Gminy C. z dnia 18 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt C. S. w Domu Pomocy Społecznej w Z., ul. [...], począwszy od 1 maja 2023 r. w kwocie 662,75 zł.

Decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

Decyzją z dnia 20 stycznia 2005 r. nr [...] C. S. (dalej: "pensjonariusz", "dziadek Strony") został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w Z., w którym aktualny średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca wynosi 4.839,20 zł stosownie do Zarządzenia nr [...] Starosty [...] z dnia 23 stycznia 2023 r. Pensjonariusz ponosi miesięczną odpłatność w wysokości 70% dochodu tj. 862,69 zł (stosownie do decyzji nr [...] z dnia 25 czerwca 2020 r.). Różnica do pełnego kosztu utrzymania wynosi 3.976,51 zł miesięcznie. Organ pierwszej instancji ustalił, że obowiązani do ponoszenia odpłatności są zstępni: córka G. S.; wnuki - E. S., M. S., A. K., L. S.; prawnuk M1. S1.. Na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 4 kwietnia 2023 r. ustalono, że Strona prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną. Dochód na osobę w rodzinie w wysokości 5.031,00 zł i przekracza 300% kryterium, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (600 zł x 300% = 1.800 zł).

Decyzją z dnia 18 sierpnia 2023 r. nr [...] organ pierwszej instancji, działając w oparciu o art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. b, ust. 2d-f, ust. 3, art. 64 i art. 104 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej, zobowiązał Stronę do ponoszenia odpłatności za pobyt dziadka w Domu Pomocy Społecznej, wyjaśniając, że kwota odpłatności została ustalona zgodnie z art. 61 ust. 2f ustawy o pomocy społecznej tj. proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Ponadto w postępowaniu nie zostały ustalone okoliczności pozwalające na zwolnienie Strony z ponoszonej odpłatności. Ustosunkowując się do stanowiska Strony podał, że zdaniem zespołu terapeutyczno-opiekuńczego DPS dziadek Strony nie może funkcjonować bez opieki instytucjonalnej, nie jest w stanie samodzielnie mieszkać. Został umieszczony w domu pomocy społecznej zlokalizowanym jak najbliżej miejsca zamieszkania. Poddał także, że ustalona proporcjonalnie kwota odpłatności oznacza, że dochody pozostałych obowiązanych nie wpływają na jej wysokość.

W odwołaniu od tej decyzji, wniesionym w ustawowym terminie, Skarżący podkreślił, że w sprawie nie zostało wyjaśnione czy zachodzi dalsza konieczność pobytu dziadka w domu pomocy społecznej, a także czy możliwe jest jego przeniesienie do tańszej placówki np. w systemie dziennym. Zwrócił uwagę, że organ nie wyjaśnił aktualnej sytuacji innych członków rodziny z kręgu osób zobowiązanych, w sytuacji gdy powinien oprzeć się na aktualnych danych. Wskazał, że na powyższe kwestie zwracał już uwagę w złożonym piśmie z dnia 19 czerwca 2023 r. Zakwestionował, aby jego dochody były weryfikowane w powołanym przez organ wywiadzie z dnia 4 kwietnia 2023 r., podobnie jak pozostałych osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności. Zarzucił również nieuwzględnienie całości dochodu pensjonariusza. Wskazał, że decyzja nie zawiera żadnego materiału dowodowego, lecz powiela poprzednie decyzje wydane w sprawie.

Opisaną na wstępie decyzją nr SKO.IV/424/2493/2023 z dnia 11 października 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Po przedstawieniu podstawy normatywnej rozstrzygnięcia oraz stanowiska wyrażanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, organ odwoławczy zwrócił uwagę na nowelizację ustawy o pomocy społecznej dokonaną ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690) m.in. poprzez dodanie do przepisu art. 61 ust. 2d-2f. Następnie przedstawił ustalony stan faktyczny sprawy, zbieżny z ustaleniami poczynionymi przez organ pierwszej instancji, oraz wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie wysokość opłaty została ustalona na podstawie art. 61 ust. 2f ustawy o pomocy społecznej w sposób proporcjonalny do liczby osób zobowiązanych do jej ponoszenia. Skoro średni miesięczny koszt utrzymania pensjonariusza wyniósł w 2023 r. 4.839,20 zł, pensjonariusz ponosi opłatę w kwocie 862,69 zł miesięcznie, to oznacza, że pozostała kwota w wysokości 3.976,51 zł została podzielona pomiędzy zstępnych i wynosi 662,75 zł dla każdego z nich.

Wskazał także, że sytuacja zdrowotna i finansowa pensjonariusza została ustalona w odrębnym postępowaniu administracyjnym, natomiast w kwestii zwolnienia od ponoszenia odpłatności na podstawie art. 64 tej ustawy Strona nie złożyła stosownego wniosku. Decyzja została doręczona w dniu 20 października 2023 r.

Skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem. W skardze, sporządzonej przez fachowego pełnomocnika, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (nadanej dnia 2 listopada 2023 r.) wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia wraz z zobowiązaniem do przeprowadzenia zawnioskowanych w skardze czynności, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Podobnie jak w treści złożonego odwołania podniósł, że nie wyjaśniono czy w ogóle zachodzi konieczność pobytu dziadka Skarżącego w domu pomocy społecznej oraz jaki jest aktualny stan zdrowia dziadka. Z wiedzy Skarżącego ustały powody umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nie została również wyjaśniona aktualna sytuacja innych członków rodziny. Wywiad środowiskowy przeprowadzony został w wyniku interwencji Skarżącego, jednak jego ustalenia nie są Skarżącemu znane. Zdaniem Skarżącego organ nie uwzględnił w decyzji całości dochodów jego dziadka. Wymienił, że w sprawie nie przeprowadzono badań stanu zdrowia oraz sytuacji materialnej pensjonariusza oraz tego, czy wystarczy pobyt w domu opieki w systemie dziennym. Skarżący nie mógł także zapoznać się z wynikami postępowania ustalającego sytuację zdrowotną i finansową pensjonariusza. Zdaniem Skarżącego w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ nie przeprowadził również czynności wnioskowanych pismem z dnia 19 czerwca 2023 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach wskazanej kontroli sąd administracyjny poddaje badaniu zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego kreującymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi określającymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola wykazała naruszenie prawa uzasadniające zastosowanie uprawnień kasatoryjnych.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy: obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

W toku postępowania administracyjnego organ wskazał, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej wynosił: 4.839,20 zł, miesięczna kwota odpłatności, ponoszona przez pensjonariusza, ustalona decyzją nr [...] z dnia 25 czerwca 2020 r. wynosi 862,69 zł i stanowi 70% z posiadanego dochodu, ustalił różnicę między średnim kosztem utrzymania a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca (3.976,51 zł).

W dalszej kolejności, na bazie ustalonego "dochodu na osobę w rodzinie", ustalonego jako suma dochodów członków rodziny Skarżącego (wysokość osiągniętego dochodu: 10.062,01 zł), następnie podzielona przez liczbę członków rodziny (2 osoby: małżonka Skarżącego oraz Skarżący), organ ustalił, że Skarżący jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt dziadka w Domu Pomocy Społecznej za okres od 1 maja 2023 r. proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (6 osób: córka G. S.; wnuki - E. S., M. S., A. K., L. S.; prawnuk M1. S1., tj. 662,75 zł). Uprzednio ustalono bowiem, że kwota - powstała poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny Skarżącej przez ilość członków rodziny (2 osoby), a następnie odjęcie od tej kwoty 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, dała wynik dodatni.

Te ustalenia podzielił organ odwoławczy.

W pierwszej kolejności organy administracji publicznej obowiązane są do podjęcia działań zmierzających do ustalenia odpłatności w drodze umowy cywilnoprawnej. Podpisanie stosownej umowy swoimi skutkami wyłącza możliwość wkraczania z regulacjami właściwymi prawu publicznemu, a zatem z decyzjami. Wszelkie modyfikacje takiej umowy wymagają działań właściwych prawu cywilnemu z wykorzystaniem instrumentów właściwych temu prawu. Dopiero wówczas, gdy przy wykorzystaniu instrumentów właściwych prawu prywatnemu nie jest możliwe ustalenie odpłatności za pobyt osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, organy administracji przechodzą na mechanizmy właściwe prawu publicznemu, a w zasadzie prawu administracyjnemu, ponieważ to do tego prawa zaliczana jest pomoc społeczna (zob. S. Nitecki, Dom pomocy społecznej. Kierowanie i umieszczanie osób, ustalanie odpłatności za pobyt, Wolters Kluwer, Warszawa 2023, str. 278-279).

W rozpoznawanej sprawie z przedłożonych akt administracyjnych nie wynika aby organ podjął działania umożliwiające Skarżącemu zawarcie umowy, względnie – stosownego aneksu, tym bardziej, że jak wynika z wywiadu aktualnie Skarżący ponosi opłatę zgodnie z umową w wysokości 399,56 zł (karta nr 3 akt administracyjnych). Jednocześnie brak jest informacji czy doszło do modyfikacji bądź wypowiedzenia wskazanej w wywiadzie umowy o ponoszenie odpłatności.

Należy pamiętać, że ustalenie opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej w drodze decyzji możliwe jest w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w artykule 61 ust. 1 pkt 2 (małżonek, wstępni, zstępni), zawarcia umowy. Powyższe odnosi się zarówno do sytuacji gdy w sprawie został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy (ust. 2d) jak również do sytuacji niewyrażenia zgody na przeprowadzenie tego wywiadu (ust. 2e).

Materiał dowodowy nie pozwala natomiast na ustalenie czy w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Już z tej przyczyny zasadne pozostawało zastosowanie uprawnień kasatoryjnych względem zapadłych rozstrzygnięć.

Sąd dostrzega jednak dalsze uchybienia. Uwagi wymaga kwestia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, zależna od zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Mianowicie w przypadku odmowy zawarcia umowy, lecz wyrażenia zgody na wywiad środowiskowy, wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustalana jest na podstawie ust. 2d przywołanej regulacji art. 61, tj. z uwzględnieniem ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 jak i wynikających z art. 103 ust. 2 tej ustawy, tj. poza wysokością dochodów także "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy.

Natomiast niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego pociąga za sobą konieczność zastosowania ust. 2e oraz ust. 2f, tj. ustalenia opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

W aktach sprawy znajduje się wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 4 kwietnia 2023 r. podpisany przez Skarżącego, a zatem w przypadku odmowy zawarcia umowy, podstawę prawną rozstrzygnięcia powinien stanowić ust. 2d przywołanego art. 61 ustawy o pomocy społecznej.

Nie uprawnione było zatem powoływanie w podstawie prawnej zarówno przez organ pierwszej instancji jak i przez organ odwoławczy - art. 61 ust. 2f (str. 3 uzasadnienia organu pierwszej instancji, str. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).

Przepis art. 61 został znowelizowany ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690), ust. 2d – 2f dodane przez art. 1 pkt 7 lit. a przywołanej ustawy zmieniającej, obowiązują od 4 października 2019 r. Na zmianę stanu prawnego zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednakże pomimo stwierdzenia, iż "nie ma żadnej podstawy prawnej, aby odpłatność tą dzielić proporcjonalnie" (str. 2 uzasadnienia zaskarżonej decyzji)", jednocześnie w tej samej sprawie wskazał na proporcjonalne obliczenie tej opłaty powołując podstawę prawną z ust. 2f art. 61 (str. 3 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).

Skoro ustawodawca dokonując przywołanej wyżej nowelizacji nie zmienił brzmienia art. 61 ust. 2d, który nadal odwołuje się do art. 103 ust. 2, uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2.

Wyjaśnienia wymaga w tym miejscu, że obowiązkiem organu przy ustalaniu wysokości opłaty w trybie ust. 2d art. 61 cytowanej ustawy było uwzględnienie wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w tej regulacji, mianowicie "dochodów i możliwości". Nie jest to zatem działanie wyłącznie matematyczne mające na celu ustalenie dochodu na osobę w rodzinie, następnie ustalenie czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Nie jest to zatem prosty wynik obliczeń w postaci - różnicy pomiędzy kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a kwotą odpłatności ponoszoną przez mieszkańca, o ile mieści się w ustalonej dodatniej różnicy między dochodem na osobę w rodzinie a kwotą 300% kryterium dochodowego.

Odmowa podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2, a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy, ale również możliwości strony (podobnie m.in.: wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w wyroku z dnia 26 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 722/20 i z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 165/22, wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 października 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 810/21, z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 297/22, z dnia 1 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1056/22).

Odrębną regułę ustawodawca przewidział dla osób, które odmawiając zawarcia umowy jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, którego celem jest m.in. ustaleniu możliwości ponoszenia przedmiotowej odpłatności. W tej sytuacji znajduje zastosowanie ust. 2e i ust. 2f przepisu art. 61 ustawy. Tylko w takiej sytuacji obciążenie odpłatnością może nastąpić w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2" (ust. 2e), która ustalana jest "proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia" (ust. 2f). Odmienna interpretacja doprowadziłaby do nieprawidłowego uznania, że regulacje z ust. 2d oraz ust. 2e-2f są tożsame.

W piśmiennictwie wskazuje się natomiast, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, ustawodawca pozostawia organowi, należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). W rezultacie to do organu należy ocena "możliwości" poczyniona zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jak wynika z akt sprawy, sytuacja Skarżącego nie jest taką, w której Strona odmawia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, kiedy to ustawodawca przewidział, że ustalenie odpłatności ma charakter bardziej restrykcyjny.

Sytuacja Skarżącego może mieścić się w dyspozycji art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, o ile podjęte przez organ działania nie doprowadzą do zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 tej ustawy.

W tym miejscu Sąd sygnalizuje, że znany jest mu wyrok tut. Sądu z dnia 15 stycznia 2021 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1010/20 ze skargi M. S. (obecnie Skarżącego w rozpoznawanej sprawie), którym uchylono zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 22 czerwca 2020 r. nr SKO.IV/424/2363/508/2020 w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oraz decyzję ją poprzedzającą Wójta Gminy C. z dnia 29 maja 2020 r. nr [...]. W motywach rozstrzygnięcia tut. Sąd wskazał, iż "przy ustalaniu kręgu osób zobowiązanych w dalszej kolejności do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej należy oprzeć się na aktualnych danych odnośnie tego kto w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie decyzji jest zobowiązany do ponoszenia opłaty, a w oparciu o aktualną sytuację materialną zobowiązanego bądź zobowiązanych określić dokładną wysokość tej opłaty". Zwrócił uwagę, że "decyzja I jak i II instancji nie zawiera informacji odnośnie sytuacji materialnej pozostałych osób zobowiązanych na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nie można wykluczyć, iż sytuacja materialna pozostałych osób nie uległa zmianie na tyle, aby mogły one również zostać zobowiązane do ponoszenia przedmiotowej opłaty".

Także w rozpoznawanej sprawie doszło to tożsamych uchybień. W aktach sprawy brak jakichkolwiek danych co do sytuacji materialnej pozostałych osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności.

Niewątpliwie w aktach sprawy winny znaleźć się również dokumenty potwierdzające sytuację dochodową mieszkańca, stanowiące podstawę dalszych ustaleń, ponieważ jak wskazał ustawodawca to mieszkaniec domu pomocy społecznej w pierwszej kolejności jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt (art. 61 ust. 2 pkt 1), zatem okoliczność ta powinna być możliwa do weryfikacji. Zasadnie podniesiono to uchybienie w skardze.

Naruszeń tych nie dostrzegł organ odwoławczy. Ponadto uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera liczne sprzeczności, uniemożliwiające w istocie odczytanie czym kierował się organ odwoławczy wydając rozstrzygnięcie. Mowa m.in. o argumentacji organu odwoławczego, w ramach której wskazuje, że "z żadnego przepisu ustawy nie wynika, że organ administracji może w sposób arbitralny dokonać wyboru osoby spośród osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty będących zstępnymi i tylko w stosunku do niej prowadzić postępowanie", "powinien prowadzić jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych" (str. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji), mimo to nie odnosi się i nie wyjaśnia przyczyn prowadzenia postępowania w rozpoznawanej sprawie wyłącznie względem Skarżącego. Podobnie – organ odwoławczy zwraca uwagę na nowelizację ustawy, o której była mowa powyżej, a jednocześnie pomija brzmienie ust. 2d art. 61 odnoszące się do sytuacji Skarżącego, w której został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Powyższe budzi szczególne wątpliwości w kontekście zgłaszanej przez Skarżącego konieczności zweryfikowania zdolności ponoszenia odpłatności przez pozostałe osoby zobowiązane. Takie zredagowanie uzasadnienia, w oparciu o zawarte w nim pozostające w sprzeczności tezy, prowadzi do trudności z odczytaniem przyczyn takiego rozstrzygnięcia, narusza nie tylko wymogi art. 107 § 3 k.p.a., lecz również zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej określonej w art. 8 k.p.a.

Nie przesądzając o kierunku przyszłego rozstrzygnięcia trzeba zauważyć, że obowiązkiem organu pozostaje zatem przeanalizowanie wszystkich przesłanek, które zakreślił ustawodawca oraz szczegółowe uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia.

Sąd uznał zatem za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ją poprzedzającej decyzji organu pierwszej instancji.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu – organ w pierwszej kolejności umożliwi Stronie zawarcie umowy o odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej (względnie aneksu), a w razie jej niezawarcia uwzględni w odniesieniu do Skarżącego wszelkie ograniczenia ustawowe wynikające z treści art. 61 ust. 2d i 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, rozważy zwrócenie się do Strony celem umożliwienia przedłożenia dokumentów, wskazania okoliczności bądź wniosków dowodowych mogących mieć znaczenie dla oceny wskazanych przesłanek, uwzględni dokumentację już znajdującą się w aktach sprawy. Organ powinien również dokonać weryfikacji sytuacji materialnej pozostałych osób zobowiązanych do ponoszenia przedmiotowej opłaty, a także zadbać by w aktach sprawy pozostawały dokumenty potwierdzające wysokość odpłatności, do której zobowiązany jest sam mieszkaniec domu pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji.

Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480,00 zł - wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935), o czym orzeczono w pkt 2 sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.