Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 353/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a i 3b
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3.
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska sędzia WSA Andrzej Brzuzy po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. Ż. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz W. Ż. 480 ( czterysta osiemdziesiąt ) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z "[...]" r. nr "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z "[.1.]" r. nr "[.1.]" o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

3 czerwca 2019 r. do ZUS wpłynął wniosek pełnomocnika o umorzenie należności z tytułu składek.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z "[.1.]" r., nr "[.1.]" odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego organ "[.2.]" r. wydał decyzję nr "[.2.]", którą utrzymał w mocy decyzję pierwszej instancji, którą uchylił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 23 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/OI 144/20.

WSA wskazał, że organ nie dokonał rzetelnej oceny, czy badana na dzień orzekania sytuacja życiowa i materialna rokuje realne możliwości zaspokojenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

WSA podkreślił, że na uwzględnienie w pełni zasługiwały zarzuty skargi dotyczące hipotetycznego charakteru rozważań organu w kwestii możliwości zaspokojenia należności z tytułu nieopłaconych składek z ewentualnych przyszłych dochodów, tj. z działalności gospodarczej oraz świadczenia emerytalnego. WSA wskazał, że rozważania te nie zostały poparte jakąkolwiek analizą realności osiągnięcia przez skarżącego dochodów w wysokości umożliwiającej spłatę należności na kwotę niemal 600.000,00 zł.

WSA nie zaakceptował stanowiska organu, że nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem".

Na wstępie organ dokonał analizy kwestii przedawnienia należności figurujących na koncie płatnika składek i wyjaśnił, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu z powodu zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

ZUS dokonał analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod względem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 708 ze zm.).

ZUS wskazał, że nie zostały spełnione wszystkie cztery przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, co przesądza o tym, że ewentualne wsparcie nie będzie stanowiło pomocy publicznej w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, w konsekwencji nie podlega obowiązkowi notyfikacji Komisji Europejskiej.

Akta sprawy zostały uzupełnione o dostarczone przez skarżącego dokumenty, które zostały wymienione w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z 4 stycznia 2021 r. pełnomocnik - radca prawny poinformował, że od marca 2020 r. z uwagi na zaistniałą sytuację spowodowaną pandemią COVID-19 nie otrzymuje skarżący prawie żadnych zamówień na produkowane przez niego wyroby cukiernicze, co przyczyniło się do zmniejszenia dochodów.

Z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 28 grudnia 2020 r., wynika że: skarżący jest żonaty; jest mikroprzedsiębiorcą; z prowadzonej działalności gospodarczej przychody i dochody firmy kształtowały się następująco: w 2018 r. przychód 252.738,00 zł/strata 13.148,00 zł, w 2019 r. przychód 243.694,00 zł/dochód 37.930,00 zł, do 30 czerwca 2020 r. przychód 55.000,00 zł/dochód 8.036,00 zł; nie pracuje skarżący zarobkowo; pobiera świadczenie rentowe przyznane na okres od 1 marca 2019 r. do 31 maja 2020 r. w miesięcznej wysokości 1.350,00 zł brutto, tj. 1,136,34 zł netto; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej; korzysta skarżący z innych form pomocy, w tym świadczenia postojowego w łącznej kwocie 6.120,00 zł oraz pożyczki bezzwrotnej w kwocie 5.000,00 zł; ponosi skarżący miesięczne stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu: miesięcznych opłat- 400,00 zł, opłat eksploatacyjnych - 400,00 zł, kosztów związanych z leczeniem - 200,00 zł.

Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe; posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętego kredytu z miesięczną ratą 123,00 euro, który jest spłacany przez jego byłą żonę. Jest współwłaścicielem części mieszkania w "[...]" przy ul. A. o powierzchni "[...]" m2. Nie posiada praw majątkowych, pojazdów, sprzętu RTV/AGD oraz wierzytelności. Podmiot znajduje się w likwidacji od 18 grudnia 2019 r. z uwagi na postępowanie prowadzone z wniosku ZUS o wydanie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący powołał się na sytuację związaną z pandemią COVID-19.

Według informacji z 13 stycznia 2021 r. uzyskanych z Miejskiego Urzędu Pracy w "[...]" nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, a jako przedsiębiorca nie korzystał z żadnych dofinansowań.

Z informacji z 18 stycznia 2021 r. Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" wynika, że nie figuruje w bazie informatycznej ośrodka.

Według informacji uzyskanych od Naczelnika Urzędu Skarbowego w "[...]" z 22 stycznia 2021 r. wynika, że: w 2017 r. z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości 320.189,23 zł i poniósł stratę w wysokości 18.481,59 zł; w 2018 r. z prowadzonej działalności gospodarczej przychód wyniósł 252.733,74 zł i poniósł stratę w wysokości 13.148,33 zł. Skarżący uzyskał dochód ze stosunku pracy w wysokości 17.707,84 zł. W 2019 r. z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości 243.694,54 zł i dochód 5.855,05 zł, ze stosunku pracy uzyskał dochód w wysokości 23.559,28 zł, dochód ze świadczenia emerytalnego wyniósł 37.044,88 zł, łączny dochód wyniósł 66.459,21 zł.

Do rozpatrzenia sprawy skorzystano z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych oraz Systemu Udostępniania Danych o Pomocy Publicznej.

W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że: zgodnie z informacją zawartą w CEIDG prowadzi skarżący działalność gospodarczą, w zakresie produkcji kakao, czekolady i wyrobów cukierniczych; jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą oraz od marca 2021 r. jako emeryt i wysokość świadczenia emerytalnego wynosi 2.173,10 zł brutto, tj. 1.820,52 zł netto. To świadczenie obciążone jest zajęciem egzekucyjnym w wysokości 543,27 zł na rzecz Dyrektora ZUS Oddział w "[...]" i do wypłaty pozostaje 1.277,25 zł. 17 września 2019 r. ZUS wystąpił o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej do Sądu Rejonowego w "[...]" Wydział Gospodarczy - postępowanie jest w toku. Zgodnie z informacją zawartą w systemie SUDOP 15 lipca 2020 r. uzyskał skarżący pomoc publiczną od Prezydenta Miasta w "[...]" rekompensującą negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z COVID-19 w wysokości 5.000,00 zł. 5 lipca 2020 r., 6 października 2020 r. i 4 listopada 2020 r. r. ZUS wypłacił skarżącemu świadczenia postojowe każde w kwocie po 2.080,00 zł. W Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych figuruje skarżący jako współwłaściciel w części lokalu mieszkalnego, stanowiącego odrębną nieruchomość przy ul. A. "[...]" w "[...]" o powierzchni "[...]" m2, dla którego Sąd Rejonowy w "[...]" prowadzi księgę wieczystą nr "[...]", w której ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek. W Centralnej Ewidencji Pojazdów nie figuruje skarżący jako właściciel bądź współwłaściciel pojazdów. Od 11 października 2008 r. skarżący pozostaje w związku małżeńskim z K.B.. Zgodnie z informacją zawartą w CEIDG żona - K.B., od 8 marca 2016 r. prowadzi działalność gospodarczą (NIP: "[...]"), w zakresie produkcji kakao, czekolady i wyrobów cukierniczych, której wykonywanie zawiesiła "[...]" 2020 r.

ZUS przytoczył treść art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. i art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

Wskazał, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

ZUS podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

ZUS przytoczył poglądy na temat przesłanek istnienia ważnego interesu po stronie zobowiązanego.

Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu.

Skarżący cierpi na nadciśnienie tętnicze, dnę moczanową, miażdżycę, cukrzycę, ma tętniaka mózgu i jest po czwartym udarze. W aktach sprawy znajduje się karta leczenia szpitalnego z 13 czerwca 2017 r., która potwierdza te schorzenia.

Wskazane problemy zdrowotne mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. ZUS wskazał, że skarżący pobierał świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy, które zostało przyznane na okres od 1 marca 2019 r. do 31 maja 2022 r. Natomiast od marca 2021 r. pobiera świadczenie emerytalne, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia lub ewentualną konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, a które może stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Ponadto, prowadzi działalność gospodarczą. ZUS nie może uznać, że stan zdrowia pozbawia skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu, w tym także na spłatę zadłużenia wobec ZUS. Dlatego w sprawie skarżącego ta przesłanka nie zachodzi.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Nadzwyczajne okoliczności, jakimi są niewątpliwie skutki epidemii, nie stanowią przesłanki do umorzenia należności w oparciu o zapisy § 3 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia.

Należy mieć na względzie, że każdy przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w przypadku spadków obrotów w następstwie SARS-CoV-2 miał możliwość ubiegania się m.in. o zwolnienie ze składek ZUS we wskazanym okresie, jak również ubiegania się o dofinansowanie części kosztów prowadzenia działalności gospodarczej. 15 lipca 2020 r., 6 października 2020 r. i 4 listopada 2020 r. ZUS wypłacił skarżącemu świadczenia postojowe każde w kwocie po 2.080,00 zł. 15 lipca 2020 r. w ramach pomocy przedsiębiorcom dotkniętym skutkami CCMD-19 otrzymał on pomoc publiczną od Prezydenta Miasta w "[...]" rekompensującą negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z COVID-19 w wysokości 5.000,00 zł.

ZUS zaznaczył, że sytuacja związana z wirusem COVID-19 nie jest sytuacją trwałą i ostateczną. Na uwagę zasługuje fakt, że zadłużenie skarżącego z tytułu składek dotyczy okresu od 10/2001, czyli powstało przed ogłoszeniem stanu pandemii.

Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

ZUS zarzucił, że skarżący świadomie, w wieloletnim horyzoncie czasowym naruszał przepisy prawa - ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zawartą w art. 84 Konstytucji RP zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Nie opłacając składek terminowo doprowadził on do powstania zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Stosownie do regulacji wynikającej z art. 47 u.s.u.s., na płatniku składek ciąży ustawowy obowiązek terminowego, comiesięcznego rozliczania i opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Obowiązek ten istnieje od dnia objęcia tytułem do ubezpieczeń, niezależnie od osiąganych dochodów, czy też pojawiających się w trakcie problemów finansowych czy zdrowotnych.

Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

W ocenie organu definitywne stwierdzenie, że działalność gospodarcza nie będzie przez skarżącego prowadzona, ponieważ 17 września 2019 r. ZUS wystąpił o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej do Sądu Rejonowego w "[...]" Wydział Gospodarczy jest przedwczesne - postępowanie jest w toku i nie zostało jeszcze zakończone prawomocnym wyrokiem. Nadal skarżący prowadzi działalność gospodarczą i według podsumowania podatkowej księgi przychodów i rozchodów sporządzonego 3 grudnia 2020 r. za okres od stycznia 2020 r. do listopada 2020 r. przychód wyniósł 55.003,80 zł, koszty uzyskania przychodu wyniosły 46.967,22 zł, a dochód - 8.036,58 zł, tj. średniomiesięcznie 730,59 zł.

Skarżący gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Nie wyjaśnił on dlaczego nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. ZUS zaznaczył, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy. Dotyczy to także kwestii zarobkowania w celu uzyskania środków finansowych na utrzymanie wspólnego gospodarstwa domowego. Obowiązkiem obojga małżonków są starania o zapewnienie bytu swojej rodziny.

ZUS wskazał, że skarżący uzyskiwał dochody z tytułu świadczenia rentowego w wysokości 1.406,86 zł brutto, tj. 1.194,24 zł netto - świadczenie obciążone było zajęciem egzekucyjnym na rzecz Dyrektora ZUS Oddział w "[...]" w kwocie 315,43 zł i do wypłaty pozostawało 878,81 zł. Natomiast od marca 2021 r. otrzymuje skarżący świadczenie emerytalne w wysokości 2.173,10 zł brutto, tj. 1.820,52 zł netto - świadczenie obciążone jest zajęciem egzekucyjnym na rzecz Dyrektora ZUS Oddział w "[...]" i do wypłaty pozostaje 1.277,25 zł.

Wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Miesięczny budżet skarżącego jest wyższy niż poziom minimum socjalnego w III kwartale 2020 r. określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w lutym 2021 r. na kwotę 1.250,02 zł dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego. Świadczenie obciążone jest zajęciem egzekucyjnym na rzecz Dyrektora ZUS Oddział w "[...]". Pomniejszenia te są konsekwencją nieregulowania zobowiązań wobec wierzycieli i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji dłużnika dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych.

Dokonując oceny stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem w łącznej kwocie 1.000,00 zł, ZUS wskazał, że skarżący posiada dochody, które pozwalają na ich sfinansowanie w całości. W miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp. Według ZUS wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi skarżący ponosić.

ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek. Za odmową umorzenia przemawia fakt, że przez tak długi okres nie podjął skarżący żadnej próby polubownego rozwiązania problemu zadłużenia, licząc tylko na ewentualne umorzenie należności z tytułu składek.

ZUS nie podziela opinii, że w interesie publicznym jest uwolnienie skarżącego od ciążącego obowiązku uregulowania składek, z uwagi na wysokość zadłużenia. Doprowadziłoby to do sytuacji, że dłużnik zamiast dążyć do spłaty zobowiązań miałby na celu systematyczne uchylanie się od ich zapłaty, tylko po to by stwierdzić, że kwota jest już tak znaczna, że nie ma możliwości jej spłaty i organ powinien zwolnić go z tego obowiązku.

ZUS przytoczył pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z 17 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 2937/17, w którym sprzeciwił się interpretacji art. 28 ust. 3a i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. prowadzącej do przyjęcia, że przedsiębiorca, który nie wywiązywał się z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne doprowadzając do kumulacji należności, może uniknąć spłaty zaległości z tego tylko powodu, że powołał się na niewysokie dochody i związaną z tym dysproporcję między tymi dochodami a zaległościami.

W konkluzji ZUS wskazał, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, której celem jest osiągnięcie zysków. Nie można stwierdzić, że sytuacja materialna gospodarstwa domowego, które osiąga dochody przekraczające poziom minimum socjalnego, nosi znamiona ubóstwa. W ocenie organu nie udowodnił skarżący, że jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę należności z tytułu składek. Ocena sytuacji finansowej nie pozwala na stwierdzenie, że spłata należności w ramach układu ratalnego pozbawi skarżącego możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia sytuacji materialnej dłużnika w oparciu o zgromadzoną dokumentację, pod uwagę bierze również możliwość odzyskania należności w toku postępowania egzekucyjnego, czy też rozważa możliwość udzielenia ulgi w spłacie w postaci układu ratalnego, zawartego na dogodnych warunkach.

Opłacenie składek nie jest przywilejem, lecz obowiązkiem wynikającym z ustawy. Podjęcie decyzji o umorzeniu oznaczałoby, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych akceptuje zachowania płatników, którzy prowadząc działalność gospodarczą, świadomie dopuszczali do powstania zadłużenia poprzez swoje zaniedbanie.

Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą.

Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych na wydanie korzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla skarżącego, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w prowadzonym postępowaniu badał sprawę (stan faktyczny), swoją ocenę opierając na przekonywających podstawach, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Organ gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.

Biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek nie znaleziono podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z "[.1.]" r. nr "[.1.]".

W skardze , pełnomocnik skarżącego, zarzucił :

- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie tj. art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się przez organ rentowy do wskazówek zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 lipca 2020 r., w sprawie o sygn. I SA/Ol 144/20 dot. przeprowadzenia rzetelnej oceny czy badana na dzień orzekania sytuacja życiowa i materialna Skarżącego rokuje realne możliwości zaspokojenia należności z tytułu nieopłaconych składek;

- naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie tj. art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego przedłożonego w niniejszej sprawie oraz dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu przez organ, iż dokonywanie zapłaty należności dłużnych organowi nie pozbawia Skarżącego oraz jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz prowadzenie egzekucji zapewnia możliwość wyegzekwowania dłużnych organowi środków;

- naruszenie prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. w o systemie ubezpieczeń społecznych zw. z art. art. 6 kpa poprzez niewłaściwe przyjęcie, iż powoływanie się przez Skarżącego na zaistnienie przesłanki pozytywnej w postaci oddalenia przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenie postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - prawo upadłościowe, jest ograniczone w czasie i w niniejszym stanie faktycznym nie może być uwzględnione; a które to uchybienia miały wpływ na wynik sprawy, albowiem skutkowały utrzymaniem w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[.1.]" r. nr "[.1.]" o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego w pierwszej kolejności zauważył, iż doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. Powyższe uchybienie wynikało z nieuwzględnienia przez organ zaleceń wydanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 23 lipca 2020 r., w sprawie o sygn. I SA/Ol 144/20 dot. przeprowadzenia rzetelnej oceny czy badana na dzień orzekania sytuacja życiowa i materialna skarżącego rokuje realne możliwości zaspokojenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Organ, mimo tego, że doszło do uchylenia przez WSA w Olsztynie poprzedniej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia nie zadośćuczynił obowiązkowi wypełnienia zaleceń wydanych po sądowej kontroli działalności organu. W uzasadnieniu decyzji nie ma żadnej wzmianki na temat zleconych organowi czynności oraz wynikających z nich wniosków.

Jak już bowiem przy wnoszeniu poprzedniej decyzji wskazano, okoliczności podnoszone przez ZUS świadczące o możliwości zaspokojenia organu są na rażąco niskim poziomie konfrontując je z całościowym zadłużeniem skarżącego. Zatem, dokonując weryfikacji wysokości należności głównej, która kształtuje się w granicach 600.000,00 zł (i dalszych szacunkach nie uwzględniając nawet odsetek oraz kosztów, do których uiszczenia skarżący również jest zobowiązany) oraz należności miesięcznej wynikającej z skutecznej egzekucji, nie sposób stwierdzić, iż istnieje jakakolwiek szansa do tego, aby zobowiązany mógł w przyszłości doprowadzić do spłaty zadłużenia. Zakładając, że egzekucja organu będzie nadal skuteczna w zakresie 500 zł miesięcznie, to w celu spłaty samej należności głównej zobowiązany potrzebowałby aż 100 lat. Mając zaś na uwadze sytuację finansową, zdrowotną oraz fakt, iż zobowiązany na dzień wnoszenia skargi ma 64 lat, to pewnym jest, że zobowiązanie wobec ZUS- u nigdy nie zostanie spłacone. Również, przy wydawaniu decyzji organ nie wziął pod uwagę, iż z uwagi na wysokość zadłużenia oraz wysokość naliczanych każdego dnia odsetek, kwota uzyskiwana przez organ z egzekucji nie jest w stanie zmniejszyć rozmiaru zobowiązania. Zważając na powyższe, stwierdzić należy, iż organ nie przeanalizował w sposób prawidłowy sytuacji skarżącego czym naruszył art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 k.p.a.

Ponadto, organ naruszył także art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez niewłaściwe przyjęcie, iż powoływanie się przez Skarżącego na zaistnienie przesłanki pozytywnej w postaci oddalenia przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości jest ograniczone w czasie i w niniejszym stanie faktycznym nie może być uwzględnione. Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, jednocześnie ustawodawca nie przewidział, że na przesłanki warunkujące umorzeniem należności nie można powoływać się w nieograniczonym czasie. Jednocześnie, biorąc pod uwagę fakt, iż przesłanka ta nadal jest aktualna, organ w sposób nieprawidłowy uznał, że brak jest podstawy umorzenia należności.

W ocenie skarżącego, organ w sposób wadliwy dokonał również wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego w zakresie możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W zakresie analizy przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ ograniczył się tylko do wykazania dochodów i wydatków zobowiązanego, odstępując od ich jednoczesnego zbilansowania i zweryfikowania, czy po zaspokojeniu podstawowych dla egzystencji potrzeb zobowiązany będzie dysponował środkami na uregulowanie należności wobec ZUS-u. Nie może polegać na aprobacie stanowisko organu, iż przepisy o postępowaniu egzekucyjnym przewidują ochronę dłużnika dzięki której nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, zatem biorąc pod uwagę, że egzekucja prowadzona przez organ nie dotyczy kwot wolnych od zajęć, to po uiszczeniu należności na rzecz organu zobowiązany posiada środki do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych swoich oraz swojej rodziny. Stanowisko takie organu wynika z faktu, iż organ nie skonfrontował faktycznych dochodów i kosztów, bowiem gdyby to uczynił, to po pierwsze niewątpliwie musiałby stanąć na stanowisku, iż brak jest możliwości opłacenia składek bez uszczerbku dla możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanego, a po drugie odzwierciedlenie tej analizy znalazłoby się w uzasadnieniu decyzji. Co więcej, przyjęcie, iż spełniona została przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia mogłoby doprowadzić do wydania decyzji umarzającej należności objętych wnioskiem zobowiązanego.

Wypaczeniem stosowania instytucji umorzenia składek jest stanowisko, że składki powinny być za wszelką cenę ściągane, podczas gdy ustawodawca wyraźnie wskazuje, że granicą, której przekraczać nie wolno jest w przypadku zaistnienia przesłanki określonej w paragrafie 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia, pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, przy czym organ bierze pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie należności (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 listopada 2019 r., sygn. akt: I SA/Ke 359/19). Organ rzeczonej analizy, jak już to wykazano, nie dokonał, co ostatecznie mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Nie sposób również zgodzić się z twierdzeniem organu, iż ważny interes zobowiązanego może być ograniczony tylko do sytuacji nadzwyczajnych. Powyższe potwierdza także orzecznictwo, zgodnie z którym "o istnieniu ważnego interesu dłużnika nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Pojęcia ważnego interesu dłużnika nie można ograniczać wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonej należności pieniężnej, gdyż pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym również sytuację ekonomiczną dłużnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów i wydatków. Zawężenie ustawowych wymagań umarzania należności pieniężnych do przypadków, w których dłużnik — wskutek uiszczenia należności - miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść dłużnika (wyrok NSA sygn. akt II GSK 170/12 z dnia 23 kwietnia 2013 r.).

Ostatecznie wskazał, iż okoliczności przedstawione powyżej prowadzą do wniosku, iż obecna sytuacja finansowa nie daje zobowiązanemu również możliwości na uiszczenie należności w układzie ratalnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a. - tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd nie podzielił zarzutu naruszenia prawa materialnego tj. art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych zw. z art. art. 6 kpa poprzez niewłaściwe przyjęcie, iż powoływanie się przez Skarżącego na zaistnienie przesłanki pozytywnej w postaci oddalenia przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzenie postępowania upadłościowego z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - prawo upadłościowe, jest ograniczone w czasie i w niniejszym stanie faktycznym nie może być uwzględnione; a które to uchybienia miały wpływ na wynik sprawy, albowiem skutkowały utrzymaniem w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[.1.]" r. nr "[.1.]" o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Rozpoznając sprawę po raz pierwszy WSA przesądził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. . Tym stanowiskiem ZUS i Sąd ponownie rozpoznając sprawę jest związany.

Nieprzestrzeganie przepisu art. 153 p.p.s.a. podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Dlatego też w razie wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika on natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen. ( por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1041/20).

Przechodząc do oceny legalności obecnie kontrolowanego postanowienia Sąd orzekający w niniejszym składzie zauważa, że dla dokonania tej oceny zasadnicze znaczenie ma treść art. 153 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.

Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie administracji publicznej i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Obowiązek ten oznacza również brak możliwości formułowania nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym przez sąd poglądem. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 397 uw. 1, 2; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 544, Nb 1-3).

Podkreślić należy, że nieprzestrzeganie przepisu art. 153 p.p.s.a. podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Dlatego też w razie wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika on natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen (wyrok NSA z 21 kwietnia 2010 r., II FSK 2129/08, Lex nr 596261).

Biorąc pod uwagę wiążący charakter wyroku rolą Sądu w niniejszym postępowaniu było przede wszystkim zweryfikowanie, czy ZUS zastosował się do oceny prawnej i wskazań zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Olsztynie z dnia 23 lipca 2020 r., w sprawie o sygn. I SA/Ol 144/20.

ZUS zignorował ocenę prawną i wskazania zawarte w powołanym wyroku. Uzasadniony jest bowiem zarzut naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie tj. art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się przez organ rentowy do wskazówek zawartych w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 23 lipca 2020 r., w sprawie o sygn. I SA/Ol 144/20, a który dotyczył przeprowadzenia rzetelnej oceny czy badana na dzień orzekania sytuacja życiowa i materialna skarżącego rokuje realne możliwości zaspokojenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Uzasadniony jest też zarzut naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie tj. art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego przedłożonego w niniejszej sprawie oraz dokonanie niewłaściwej oceny materiału dowodowego co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu przez organ, iż dokonywanie zapłaty należności dłużnych organowi nie pozbawia skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz prowadzenie egzekucji zapewnia możliwość wyegzekwowania dłużnych organowi środków.

Wbrew wskazaniom zawartym w wyroku WSA ZUS skupił się na ochronie interesu publicznego. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie proces decyzyjny został przeprowadzony wadliwie. Zakład nie dokonał bowiem rzetelnej oceny, czy badana na dzień orzekania sytuacja życiowa i materialna skarżącego rokuje realne możliwości zaspokojenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

W ocenie Sądu, w przedstawionych powyżej okolicznościach sprawy na uwzględnienie w pełni zasługiwały zarzuty skargi dotyczące czysto hipotetycznego charakteru rozważań organu w kwestii możliwości zaspokojenia należności z tytułu składek z ewentualnych przyszłych dochodów strony, tj.: z działalności gospodarczej oraz świadczenia emerytalnego. Rozważania te nie zostały poparte jakąkolwiek analizą realności osiągnięcia przez skarżącego dochodów w wysokości umożliwiającej spłatę należności na kwotę niemal 600.000 zł. Organ nie mógł zająć stanowiska w kwestii skuteczności egzekucji z jedynie potencjalnych i trudnych do prognozowania w przyszłości dochodów, których wysokości nie jest w stanie oszacować. Odwołując się w uzasadnieniu decyzji do okoliczności przyszłych i niepewnych, sformułował ocenę, która - zdaniem Sądu - miała charakter arbitralny, nieznajdujący oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Samo prawdopodobieństwo osiągnięcia w przyszłości dochodów należy uznać za niewystarczające dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, dana osoba uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. Zgodnie bowiem z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych (wyrok NSA z 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1490/17).

W ocenie Sądu, koncentrując się w rozpoznawanej sprawie na przyszłych i jednocześnie niepewnych okolicznościach dotyczących możliwości zarobkowych strony, zarówno co faktu ich wystąpienia, jak i co do ich ewentualnej wysokości, organ nie dokonał rzetelnej analizy, czy istnieją rzeczywiste możliwości zaspokojenia zaległych należności z tytułu składek. Wprawdzie organ zauważył, że skarżący ma hipotetyczną możliwość zarobkowania, jednakże nie rozważył, czy te możliwości są realne, uwzględniając w szczególności wiek skarżącego, jego stan zdrowia, posiadane wykształcenie, kwalifikacje zawodowe oraz wpływ faktu ewentualnego orzeczenia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na te możliwości.

Wskazując na powyższe, jako godzące w wyłożone powyżej zasady uzasadniania decyzji opartych na uznaniu administracyjnym, a także w zasadę budowania zaufania do organów administracji publicznej, należało ocenić działania ZUS, który z jednej strony dopatrywał się możliwości zaspokojenia wierzytelności z dochodów z działalności gospodarczej, z drugiej zaś strony - skierował do sądu powszechnego wniosek o orzeczenie wobec skarżącego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. Zachowanie organu, który za najistotniejszą okoliczność warunkującą odmowę umorzenia należności uznał fakt prowadzenia działalności gospodarczej, a przy tym jednocześnie podjął działania uniemożliwiające stronie prowadzenie działalności gospodarczej i w konsekwencji spłatę należności z tego źródła przychodów, jest wewnętrznie sprzeczne i zasługuje na zdecydowaną dezaprobatę.

W przedstawionym wyżej stanie faktycznym nie sposób zaakceptować stanowiska organu, że nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia.

Organ nie rozważył możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia.

W toku ponownego rozpoznania ZUS ustalił, że Skarżący cierpi na nadciśnienie tętnicze, dnę moczanową, miażdżycę, cukrzycę, ma tętniaka mózgu i jest po czwartym udarze. W aktach sprawy znajduje się karta leczenia szpitalnego z 13 czerwca 2017 r., która potwierdza te schorzenia. ZUS wskazał, że wskazane problemy zdrowotne mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. ZUS ustalił, że skarżący pobierał świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy, które zostało przyznane na okres od 1 marca 2019 r. do 31 maja 2022 r. Natomiast od marca 2021 r. pobiera świadczenie emerytalne, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia lub ewentualną konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, a które może stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Dochody z tytułu świadczenia rentowego w wysokości 1.406,86 zł brutto, tj. 1.194,24 zł netto - świadczenie obciążone było zajęciem egzekucyjnym na rzecz Dyrektora ZUS Oddział w "[...]" w kwocie 315,43 zł i do wypłaty pozostawało 878,81 zł. Natomiast od marca 2021 r. otrzymuje skarżący świadczenie emerytalne w wysokości 2.173,10 zł brutto, tj. 1.820,52 zł netto - świadczenie obciążone jest zajęciem egzekucyjnym na rzecz Dyrektora ZUS Oddział w "[...]" i do wypłaty pozostaje 1.277,25 zł. ZUS wskazał, że miesięczny dochód skarżącego jest wyższy niż poziom minimum socjalnego w III kwartale 2020 r. określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w lutym 2021 r. na kwotę 1.250,02 zł dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego. Dokonując oceny stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem w łącznej kwocie 1.000,00 zł, ZUS wskazał, że skarżący posiada dochody, które pozwalają na ich sfinansowanie w całości. W miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp. Według ZUS wspomniane wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi skarżący ponosić.

ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek. Za odmową umorzenia przemawia fakt, że przez tak długi okres nie podjął skarżący żadnej próby polubownego rozwiązania problemu zadłużenia, licząc tylko na ewentualne umorzenie należności z tytułu składek.

Z powyższego zestawienia, którego nie podważyła strona skarżąca, bez odpowiedzi pozostaje wskazanie zawarte w powołanym wyroku, że nie sposób za logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym uznać, by skarżący mógł dokonać spłaty zaległości bez istotnego uszczuplenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Upatrywanie przez Zakład perspektywy zaspokojenia zaległości w wysokości ok. 600.000 zł, podczas gdy jedynym realnym dochodem skarżącego jest świadczenie rentowe o wysokości 1.820,52 zł netto ( po potrąceniu przez ZUS 1.277,25 zł miesięcznie), kłóci się z elementarną powszechną wiedzą.

ZUS zignorował stanowisko Sądu wyrażone w powołanym wyroku, że " w przedstawionym wyżej stanie faktycznym nie sposób również było zaakceptować stanowiska organu, że nie zostały spełnione przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia". ZUS nie przedstawił zatem argumentów, które przemawiałyby za całkowitą odmową umorzenia zaległych składek.

Sąd nie podzielił stanowiska ZUS, że powodem odmowy umorzenia należności może być ich publicznoprawny charakter, czy też okoliczność, że skarżący, jako przedsiębiorca, prowadzi profesjonalną działalność i ponosi ryzyko z nią związane. Tak jak to zrobił organ w niniejszej sprawie. Wyłączałoby to możliwość jego stosowania i realizacji celu, któremu ma służyć. Taka wykładnia, podważająca w istocie zasadę racjonalności ustawodawcy, nie może zyskać akceptacji (por. wyrok NSA z 11 lutego 2011 r. sygn. akt II GSK 172/10). ZUS wbrew zaleceniom Sądu, nie dokonał analizy sytuacji skarżącego, która potwierdzała zaistnienie przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 powołanego rozporządzenia. Natomiast w uzasadnieniu odmowy umorzenia należności ZUS wskazał na ich publicznoprawny charakter. Ponadto powołał się na brak nadzwyczajnych okoliczności czy też na fakt, że skarżący, jako przedsiębiorca, prowadzi profesjonalną działalność i ponosi ryzyko z tym związane. A zatem na okoliczności, na które nie mógł się powoływać przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Przesądziła o tym treść powołanego wyroku WSA. W konsekwencji ZUS winien przeanalizować przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 "gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych", pkt 3 w przypadku: przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wbrew zaleceniom Sądu ZUS takiej analizy nie przeprowadził.

Ponadto ZUS, mając na względzie sytuację majątkową i zdrowotną skarżącego nie dokonał realnej oceny możliwości spłaty zadłużenia.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja, jako naruszająca przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, musiała zostać uchylona. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Zaś o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.).