Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 965/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6140 Nadanie stopnia i tytułu naukowego oraz potwierdzenie równoznaczności dyplomów, świadectw i tytułów
644  Środki zapewniające wykonanie orzeczeń Sądu
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Inne
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art.151, art.153, art.154 par 1, art.170
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2024 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 1192/22 w sprawie ze skargi S. L. na niewykonanie przez Senat Akademii [...] w [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 maja 2020 r. sygn. akt II SAB/Wa 600/19 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 1192/22 oddalił skargę S.L. na niewykonanie przez Senat Akademii [...] wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt II SAB/Wa 600/19.

W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt II SAB/Wa 600/19 zobowiązał Senat Akademii [...] do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 26 kwietnia 2019 r. o wszczęcie przewodu doktorskiego w terminie miesiąca od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. W wyroku tym Sąd przyjął, że datą wszczęcia przewodu był dzień wpływu do Akademii [...] wniosku przekazanego za pośrednictwem operatora pocztowego, tj. 30 kwietnia 2019 r.

Podniesiono, że zgodnie z art. 179 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. – przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669 z późn. zm.) w przewodach doktorskich, postępowaniach habilitacyjnych i postępowaniach o nadanie tytułu profesora wszczętych w okresie od dnia wejścia w życie ustawy, o której mowa w art. 1, do dnia 30 kwietnia 2019 r. stopień lub tytuł nadaje się na podstawie przepisów dotychczasowych, z tym że: (...) w uczelni stopień nadaje: a) do dnia 30 września 2019 r. - rada jednostki organizacyjnej b) od dnia 1 października 2019 r. - organ, o którym mowa w art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy, o której mowa w art. 1. Ustawodawca wyraźnie zatem postanowił, że niezależnie od tego, który - stary, czy nowy - stan prawny ma znaleźć zastosowanie, właściwość organu rozpatrującego ma zostać określona według odrębnej reguły. Przywołany art. 178 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stanowi, że stopień naukowy albo stopień w zakresie sztuki nadaje, w drodze decyzji administracyjnej (...) w uczelni - senat lub inny organ uczelni, o którym mowa w art. 28 ust. 4. Ten z kolei przepis stwierdza, że zadanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 8, może być wykonywane przez inny określony w statucie organ uczelni, o którym mowa w art. 17 ust. 2. Z powołanych przepisów wynika jednoznacznie, że określenia właściwości organów właściwych w postępowaniach awansowych dokonuje Założyciel Uczelni, w Statucie.

Obowiązujący Statut [...], stanowiący załącznik do uchwały nr 1/2021 Zarządu [...] sp. z.o.o. z dnia 17 grudnia 2021 r. wszedł w życie w dniu 1 października 2019 r. i przyznaje kompetencje w zakresie postępowań awansowych radom naukowym dyscyplin (§ 37 ust. 1 pkt 3), których właściwość dookreśla się według kryterium dyscypliny naukowej, której ma dotyczyć rozprawa doktorska. Rada Naukowa Dyscypliny Nauki Prawne - zgodnie z powołanymi przepisami - zastąpiła zatem z dniem 1 października 2019 r. Senat, jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy S.L. o wszczęcie przewodu doktorskiego.

WSA w Warszawie w prawomocnym wyroku z dnia 27 maja 2020 r. stwierdził bezczynność Senatu i to właśnie Senat został zobowiązany przez Sąd do załatwienia sprawy. Jednak w przypadku interwencji ustawodawcy, polegającej na odebraniu organowi właściwości (umożliwieniu uczelniom przeniesienie właściwości na inny organ) należy uznać, że zobligowanym do wykonania wyroku został organ, który jest następcą prawnym poprzedniego organu. Zatem skoro Senat został pozbawiony kompetencji ustawowej do rozparzenia sprawy z wniosku skarżącego o wszczęcie przewodu doktorskiego, to organem właściwym do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy jest, zdaniem Sądu, Rada Dyscypliny Nauki Prawne. Tak więc, brak właściwości Senatu do rozpatrzenia sprawy z wniosku skarżącego o wszczęcie przewodu doktorskiego czyni skargę na niewykonanie przez ten organ prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt II SAB/Wa 600/19 nieuzasadnioną.

Ponadto skarżący w skardze z dnia 2 czerwca 2022 r., jako organ skarżony wskazał Senat, pomimo iż wcześniej pismem z dnia 28 kwietnia 2022 r. został poinformowany przez Prorektora ds. Badań Naukowych i Rozwoju Kadry [...] (uzupełnionym pismem z dnia 27 maja 2022 r.) o zmianach we właściwości organu, który ma rozpatrzyć jego sprawę oraz, że do jej rozparzenia właściwa jest Rada Dyscypliny Nauki Prawne. Skarżący miał zatem możliwość ochrony swoich praw, wywodzonych z wyroku ww. WSA w Warszawie z dnia 27 maja 2020 r. poprzez złożenie skargi na niewykonanie prawomocnego wyroku przez organ właściwy, tj. Radę Dyscypliny Nauki Prawne [...].

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł S.L., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy:

1) art. 151 w związku z art. 154 § 1 i art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) zwanej dalej P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że organ, który wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt II SAB/Wa 600/19 został zobowiązany do rozpatrzenia wniosku skarżącego, będąc związany zapadłym w sprawie wyrokiem, nie podjął żadnych czynności zmierzających do realizacji zapadłego wyroku sądowego;

2) art. 153 w związku z art. 170 P.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że do rozpatrzenia wniosku skarżącego jest aktualnie zobowiązany inny organ niż ten, który został określony w wyroku WSA z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt lI SAB/Wa 600/19, podczas gdy po wydaniu ww. wyroku nie nastąpiła żadna zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która usprawiedliwiałaby przyjęcie, że orzeczenie zobowiązujące Senat [...] do rozpatrzenia wniosku skarżącego nie ma charakteru wiążącego;

3) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku w sposób wewnętrznie sprzeczny, tj. uznanie z jednej strony, że skarga została poprzedzona wezwaniem przez skarżącego właściwego organu do wykonania wyroku (za który to organ WSA w Warszawie uznał Senat uczelni), z drugiej zaś oddalenie skargi z uwagi na okoliczność, że za organ właściwy do rozpoznania wniosku WSA w Warszawie uznaje Radę Naukową Dyscypliny Nauki Prawne.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego udzielonego z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.

Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia.

Stosowanie do art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać: 1) oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części; 2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie; 3) wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany; 4) powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

Skarga kasacyjna jest zasadna.

Zgodnie z art. 154 § 1 P.p.s.a. w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny.

Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny, na czym polega związanie prawomocnym wyrokiem sądu. Nie budzi bowiem wątpliwości, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt II SAB/Wa 600/19 w punkcie drugim zobowiązał Senat [...] do rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 26 kwietnia 2019 r. w terminie miesiąca od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. W uzasadnieniu tego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyraźnie stwierdził, że znane są mu przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz przepisy ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce i stosownie do ich treści wskazuje Senat [...].

Prawomocny wyrok, zgodnie z art. 170 P.p.s.a. wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Dodatkowo w związku z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 P.p.s.a. oznacza, że ani organy administracyjne, ani sądy administracyjne nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Jedynie w przypadku, gdyby po wydaniu prawomocnego wyroku zmianie uległ stan prawny w danej sprawie, wówczas traci moc wiążącą ocena prawna zawarta w prawomocnym wyroku. Analogicznie w przypadku, gdyby zaistniały istotne zmiany w stanie faktycznym danej sprawy lub prawomocny wyrok zostałby wzruszony we właściwym trybie orzeczenia, to wówczas moc wiążąca wyroku jest ograniczona. Przyjęty pogląd stanowi gwarancję przestrzegania przez organy administracji publicznej obowiązku związania orzeczeniem sądu. Sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność działania organu winien ograniczyć się tylko do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku (por. wyrok NSA z 14 września 2022 r. sygn. akt II FSK 893/21; wyrok NSA z 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I GSK 1835/19; wyrok NSA z 27 października 2021 r. sygn. akt III OSK 4179/21).

Także w doktrynie podnosi się, że ocena prawna zawarta w wyroku traci moc wiążącą w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Ponadto ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. B. Dauter, art. 170 teza nr 5, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, LEX/el. 2021).

Tym samym skoro w tej sprawie prawomocnie został wskazany Senat [...] do załatwienia wniosku skarżącego kasacyjnie z dnia 26 kwietnia 2019 r., to niedopuszczalnym było przeprowadzenie przez Sąd pierwszej instancji interpretacji prowadzącej w istocie do podważenia owego związania.

Trafnie podnosi strona skarżąca kasacyjnie, że w tej sprawie po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt II SAB/Wa 600/19 nie zmienił się stan prawny w takim zakresie, aby Senat [...] był pozbawiony obowiązku rozpoznania wniosku skarżącego. Co istotne, w ww. prawomocnym wyroku WSA w Warszawie nie wskazał, aby to Senat [...] rozstrzygał np. w przedmiocie przyznania stopnia naukowego. Sąd zobowiązał Senat [...] do rozpoznania wniosku skarżącego w zakresie zmierzającym do załatwienia sprawy, co nie przesądza, że wniosek ten musi być przez Senat [...] załatwiony w sposób merytoryczny. Jeżeli bowiem prowadząc postępowanie Senat [...] uzna, że np. nie jest właściwy w sprawie, to powinien podjąć stosowne czynności proceduralne zmierzające do nadania dalszego biegu wnioskowi z dnia 26 kwietnia 2019 r. zmierzające do jego załatwienia.

Skargi wnoszone w trybie art. 154 P.p.s.a. nie służą merytorycznej kontroli załatwiania spraw administracyjnych a jedynie ocenie, czy został wykonany wyrok uwzględniający skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Innymi słowy tak wnoszona skarga dotyczy jedynie tego, czy wyrok został wykonany, a nie tego, jak został wykonany.

Przyjęta przez Sąd pierwszej instancji ocena, zgodnie z którą w tej sprawie brak jakichkolwiek czynności Senatu [...] nie stanowił naruszenia obowiązku wynikającego z prawomocnego wyroku z 27 maja 2020 r. sygn. akt II SAB/Wa 600/19 wskazuje na niezastosowanie się tego Sądu do oceny prawnej zawartej w ww. prawomocnym wyroku z 27 maja 2020 r. i skutkuje naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego wyroku.

Mając powyższe należy stwierdzić, że zasadny jest zarzut naruszenia w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji art. 153 w związku z art. 170 P.p.s.a.

Tym samym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę naruszył także art. 151 P.p.s.a. w związku z art. 154 § 1 i art. 170 P.p.s.a. błędnie przyjmując, że skoro Rada Naukowa Dyscypliny Nauki Prawne Akademii [...] prowadziła postępowanie bez udziału Senatu tej Uczelni, to został wykonany wyrok WSA w Warszawie z 27 maja 2020 r. sygn. akt II SAB/Wa 600/19.

Jeszcze raz należy podnieść, że prawomocny wyrok sądu administracyjnego wydany w danej sprawie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Rozstrzygniecie zawarte w takim wyroku (ocena prawna) stanowi o wiążących dla stron obowiązkach i uprawnieniach i nie można jej pomijać prowadząc odmienną wykładnię tego, co już raz prawomocnie sąd osądził.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 P.p.s.a. Przepis ten może być naruszony wówczas, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku było pozbawione przedstawionego zwięźle stanu faktycznego sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia lub jej wyjaśnienia. Ponadto naruszenie tego przepisu ma miejsce także wtedy, gdy sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wprawdzie wszystkie elementy wynikające z art. 141 § 4 P.p.s.a., ale jest ono wewnętrznie niespójne lub zawiera niedające się wyjaśnić sprzeczności, innymi słowy nie pozwala na kontrolę zaskarżonego wyroku. Zarzucając naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. nie może skutecznie strona skarżąca kasacyjnie zwalczać prawidłowości przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy lub wykładni prawa materialnego dokonanej przez Sąd.

Zaskarżony wyrok zawiera wszystkie ww. elementy. Ponadto nie można dostrzec wskazywanej przez stronę skarżącą kasacyjnie niespójności w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Warunkiem skutecznego wniesienia skargi na niewykonanie wyroku przez Senat [...] było uprzednie pisemne wezwanie tego organu do wykonania wyroku. Dotyczy to także przypadku, gdy skarżony w tym trybie organ nie będzie zobowiązanym do wykonania wyroku. Czym innym jest bowiem spełnienie formalnego obowiązku poprzedzenia skargi wnoszonej w trybie art. 154 § 1 P.p.s.a. pisemnym wezwaniem do wykonania wyroku, a czym innym ocena Sądu, czy dany organ był w ogóle zobowiązany do wykonania wyroku.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. uwzględniając skargę kasacyjną uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Warszawie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji obowiązany będzie do zastosowania się do oceny prawnej zawartej w tym wyroku oraz ponownie oceni, czy w tej sprawie miało miejsce wykonanie wyroku przy uwzględnieniu wiążącej treści wyroku WSA w Warszawie z 27 maja 2020 r. sygn. akt II SAB/Wa 600/19.

W odniesieniu do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy wyjaśnić, że o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu rozstrzyga zawsze wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu uregulowanym w przepisach 250 i nast. P.p.s.a. Zgodnie z art. 254 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stąd w postępowaniu kasacyjnym wniosek ten nie podlegał rozpoznaniu.