Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1669/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-03-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2023 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 1 września 2022 r. nr SKO.IV/424/667/2022 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w DPS uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Z. z dnia 27 maja 2022 roku nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27 maja 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta Z. (dalej: "organ", "organ I instancji"), na podstawie art. 8, art. 14, art. 36 pkt 2 lit. o, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d, art. 62 ust. 2 i 3, art. 96 ust. 1 pkt 3, art. 101 ust. 6, art. 104 ust. 1 i 3, art. 106 ust. 1 i 3, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm.), art. 104 § 1 i art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, z późn. zm., dalej: "k.p.a."), art. 15o ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.):

- w pkt 1 decyzji - ustalił za okres od 1 czerwca 2021 r. do 2 kwietnia 2022 r. T.K. (dalej: "Strona", "Skarżący") odpłatność za pobyt ojca S.K. (dalej: "mieszkaniec domu pomocy społecznej") w Domu Pomocy Społecznej w Z. ul. [...], poddając: kurs walut NBP tabela nr 102/A/NBP/2022 z dnia 27 maja 2022 r.: USD - 4,2966, dochód rodziny: 16.105,28 zł pomniejszony o dobrowolne alimenty w kwocie 500,00 zł na rzecz małżonki Strony (dochód rodziny: 16.605,28 zł, tj. 3.864,75 USD x 4,2966 zł =16.605,28 zł), dochód na osobę w rodzinie: 8.052,64 zł (tj. 16.105,28 zł :2os. = 8.052,64 zł), kryterium dochodowe na osobę w rodzinie od 1 czerwca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r.: 1.584,00 zł (tj. 528,00 zł x 300%), natomiast od 1 stycznia 2022 r.: 1.800,00 zł (tj. 600,00 zł x 300%),

- w pkt 2 decyzji - za okres wskazany w pkt 1 decyzji ustalił Stronie odpłatność za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w następujący sposób: a) za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. odpłatność w wysokości: 755,58 zł miesięcznie, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (tj. 2.266,73 :3os. = 755,58 zł x 8m-cy); b) za okres od 1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. odpłatność: 720,81 zł jednorazowo, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych (tj. 2.162,43 :3os. = 720,81 zł); c) za okres od 1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r. odpłatność: 872,21 zł jednorazowo, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych (tj. 2.616,63 :3os = 875,21 zł); d) za okres od 1 kwietnia 2022 r. do 2 kwietnia 2022 r. odpłatność: 58,15 zł jednorazowo, proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych (tj. 174,44 :3os. = 58,15 zł).

Ponadto organ ustalił, iż opłata za w/w okres w łącznej wysokości 7.659,81 zł powinna zostać uiszczona w terminie do 30 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu organ podał, że decyzją Nr [...] z dnia 4 lutego 2021 r. ojciec Strony został skierowany do domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku tj. Domu Pomocy Społecznej w Z. na czas nieokreślony. Decyzją nr [...] z dnia 26 lutego 2021 r. (ze zmianami) została ustalona opłata za pobyt w Dom Pomocy Społecznej począwszy od 15 lutego 2021 r.

Na podstawie posiadanej dokumentacji ustalono, iż osobami zobowiązanymi do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca jest Strona oraz brat Strony. Z uwagi na dochód brata Strony poniżej 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, decyzją Nr- [...] z dnia 2 czerwca 2021 r. nie ustalono dla brata Strony odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej, a przedmiotowe zwolnienie nastąpiło z mocy prawa. Wysokość wnoszonej przez Stronę opłaty została ustalona w drodze umowy Nr [...] z dnia 13 maja 2021 r. zawartej na okres od 15.02.2021 r. na czas nieokreślony, a następnie z dniem 31 maja 2021 r. rozwiązana w drodze porozumienia stron. Strona w oświadczeniu w dniu 9 lipca 2021 r. poinformowała, że nie wyraża zgody na zawarcie kolejnej umowy w sprawie odpłatności. Należność za okres od 15 lutego 2021 r. do 31 maja 2021 r. została przez Stronę uregulowana.

Na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 23 lipca 2021 r. (przeprowadzonego telefonicznie) oraz zgromadzonych oświadczeń ustalono sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową, tj. Strona zamieszkuje w [...] wspólnie z córką, która pozostaje na utrzymaniu ojca, wspiera finansowo żonę zamieszkałą w Polsce w Z. Za dochód przyjęto sumę miesięcznych dochodów uzyskanych w obcej walucie 3.864,75 USD (kurs średni NBP z dnia 27 maja 2022 r. wynosi: 4,2966 zł) i pomniejszono o dobrowolne alimenty (500,00 zł) na rzecz żony, tj. 16.105,28 zł,. Ustalono dochód na osobę w rodzinie: 8.052,64 zł, wskazując, iż 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. wynosiło: 1.584,00 zł (tj. 528,00 zł x 300%) a od 1 stycznia 2022 r. wynosi: 1.800,00 zł (tj. 600,00 zł x 300%). Następnie organ wskazał, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS wynosił: od marca 2021 r. 3.659,60 zł, natomiast od marca 2022 r.: 4.113,80 zł. Miesięczna kwota odpłatności ustalona decyzją nr [...] z dnia 26 lutego 2021 r. wynosiła 1.392,87 zł miesięcznie i stanowiła 70% z posiadanego dochodu w kwocie 1.989,82 zł. Różnica między średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca wynosiła: 2.266,73 zł. Ustalona względem Strony odpłatność od 1 czerwca 2021 r. odpowiadała wysokości ustalonej proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

Decyzja organu nr [...] z dnia 12 sierpnia 2021 r. w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej została uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej nr SKO.IV/424/3369/917/2021 z dnia 1 grudnia 2021 r. a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia. W ramach ponownego rozpatrzenia organ przeprowadził postępowanie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty. Odpłatność stron ustalona została na zasadzie proporcjonalności do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Ustalono, że córka Strony J.K. nie posiada własnych dochodów, prowadzi wspólne gospodarstwo z ojcem. Z oświadczenia Strony z dnia 23 lipca 2021 r. wynika, że dochody osiągnięte w czerwcu 2021 r. są takie jak w kwietniu 2021 r. tj. 3.894,75 USD. Organ wezwał Stronę do potwierdzenia czy dochód wskazany w oświadczeniu z dnia 21 lipca 2021 r. należy uznać za nadal obowiązujący, a w przypadku wystąpienia zmian o nadesłanie oświadczenia o dochodzie uzyskanym w listopadzie 2021 r. W związku z tym, że Strona nie nadesłała nowego oświadczenia organ przyjął za dochód kwotę: 3.894,75 USD. Końcowo organ podał, że odpłatność została ustalona łącznie w związku ze śmiercią ojca Strony w dniu [...] r.

Strona złożyła odwołanie od w/w decyzji podnosząc: naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, opieszałość i bezczynność organu (art. 37 k.p.a.), oraz brak zawiadomienia Strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, niedotrzymanie terminów załatwienia sprawy; naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez zastosowanie tylko normy prawnej wyrażonej w art. 8, art. 14, art. 36, art. 59, art. 61, art. 62, art. 96, art. 101, art. 104, art. 106, art 109 ustawy o pomocy społecznej; brak współpracy organu ze Stroną; nieuwzględnienie sytuacji materialno-bytowej Strony, która pogorszyła się od pandemii Covid-19 oraz pozostawania Strony jedynym żywicielem rodziny; nieuzasadnione ustalenie kwoty dochodu na 16.105,28 zł, skoro organ opiera się na podanej kwocie z czerwca 2021 r. a dokonał przeliczonia po kursie z 27 maja 2022 r., nadto nie uwzględnił zastrzeżeń i braku zgody Strony; nieuzasadnione użycie kursu walut z dnia 27 maja 2022 r. skoro sprawa dotyczy okresu od 1 czerwca 2021 r. do 2 kwietnia 2022 r. oraz nieuzasadnionej kwoty w USD, która została przeliczona na PLN; naruszenie niezbywalnych praw Strony i niejasne stosowanie przepisów dotyczących prawa do świadczeń, zasiłku okresowego i celowego, o który Strona nigdy się nie starała i nie będzie się starać; bezzasadne wyliczenie kwoty 7.659,81 zł, którą należy wpłacić w terminie 30 dni; bezzasadnie użycie kwoty dochodu z 2021 r., na podstawie której oparte są obliczenia organu w 2022 r., na użycie której Strona nie wyraziła zgody; niezastosowanie w sprawie przez organ art. 105 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej; brak faktycznych ustaleń dokonanych przez organ w sprawie, na podstawie których oparto pozytywne przesłanki w celu ustalenia odpłatności; błędne ustalenie kwoty przekazywanej małżonce, która został zaniżona o połowę.

W uzasadnieniu Skarżący przedstawił argumentację dla podniesionych zarzutów, a także wskazał na swoją aktualną sytuację finansową, w tym zadłużenie. Podkreślił, że organ nie uwzględnił, że zarobki nie pokrywają podstawowych wydatków Strony, pominął minimum socjalne według standardów [...], a także okoliczność, że Skarżący ma na utrzymaniu także dom rodzinny w Z., rodzinę oraz wspomaga brata.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją nr SKO.IV/424/667/2022 z dnia 1 września 2022 r., w oparciu o art. 17, art. 18, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 570), art. 8 ust. 3-4 i 11, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy przedstawił czynności podjęte dotychczas w sprawie, przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, tj. treść art. 62, art. 61 ust. 2, art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, ustalił stan faktyczny sprawy w sposób zbieżny z ustaleniami poczynionymi przez organ I instancji, a następnie stwierdził, że Skarżący jako syn osoby umieszczonej w Domu Pomocy Społecznej zobowiązany jest na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej do partycypowania w kosztach utrzymania ojca w placówce, a konkretyzacja tego obowiązku następuje w drodze umowy z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej bądź na podstawie decyzji administracyjnej. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo wyznaczył krąg zobowiązanych, tj. synowie: M.K. (z uwagi na nieprzekraczanie kryterium dochodowego został zwolniony w panoszenia opłaty) i T.K. oraz wnuczka J.K., następnie ustalił wysokość dochodu Strony, które przekracza kryterium dochodowe, ustalił średni miesięczny koszt utrzymania w domu pomocy społecznej pomniejszony o kwotę ponoszoną przez mieszkańca, oraz ustalił kwotę przypadającą proporcjonalnie na trzy osoby zobowiązane, w tym na Skarżącego.

W odpowiedzi na zarzuty skargi wskazał kolejno, iż w sytuacji przewlekłego prowadzenia postępowania bądź bezczynności organu Strona może złożyć ponaglenie czego w niniejszej sprawie nie uczyniono.

W ocenie organu odwoławczego wyliczenie dochodu zasadnie zostało dokonane na podstawie art. 8 ust. 3 i 13 u.p.s. Wyjaśnił przy tym za stanowiskiem Naczelnego Sadu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 19 lipca 2019 r. sygn. I OSK 4094/18, że przepis ten nie przewiduje odmiennego kryterium dochodowego w stosunku do osób, które jako miejsce zamieszkania wskazują inny kraj niż Rzeczypospolita Polska. Organ zatem prawidłowo ustalił dochód rodziny wg kursu na dzień wydania decyzji 16.105,28 zł (art. 8 ust. 13 u.p.s.) pomniejszony o dobrowolne alimenty 500,00 zł na rzecz małżonki, tj. ustalił dochód na osobę w rodzinie: 8.052,64 zł, który przekracza 300% kryterium dochodowego. W powołaniu na treść art. 8 ust. 3 u.p.s. organ odwoławczy podał, że kwestie pomniejszenia dochodu, o jakie wnioskuje Strona tj. opłacanie domu rodzinnego, wspomaganie brata, dokonywanie opłat i tym podobne wydatki nie mogą zostać od dochodu Strony odliczone, a kwota alimentów w wysokości 500,00 zł płacona dobrowolnie przez Skarżącego wynika również z oświadczenia małżonki z dnia 27 lipca 2021 r., zatem w tej wysokości została odliczona od dochodu Strony.

W odniesieniu do kwestii zwolnienia Strony z odpłatności z uwagi na sytuację materialno-bytową organ odwoławczy wyjaśnił, iż postępowanie dotyczące zwolnienia z opłaty na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej są odrębnymi postępowaniami, a rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że dochód Strony został ustalony na podstawie przeprowadzanego w dniu 28 lipca 2021 r. wywiadu środowiskowego. Strona nie poinformowała organu o zmianie stanu faktycznego, nie przekazała aktualnego oświadczenia o dochodach. Ponadto Skarżący neguje konieczność poniesienia opłaty w sytuacji, gdy ponoszenie kosztów odpłatności przez osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej jest zależne wyłącznie od ich sytuacji dochodowej. W ocenie Kolegium zasadnie zatem organy wydając decyzję o ustaleniu odpłatności nie wzięły pod uwagę innych kryteriów niż kryteria dochodowe.

Skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu przedstawił okoliczności, które stały się przyczyną umieszczenia ojca w domu pomocy społecznej. Następnie opisał aktualną sytuację materialną i rodzinną. Podał, że nie posiada kwalifikacji do wykonywania dobrze płatnej pracy, a uzyskiwane zarobki według standardów [...] plasują Skarżącego w grupie na granicy ubóstwa, sytuacja finansowa pogorszyła się dodatkowo na skutek pandemii Covid-19 oraz wzrostu inflacji, ma na utrzymaniu córkę, małżonkę, która mieszka w Z., dwa domy: w [...] i w Z., wspiera brata uzależnionego od alkoholu. Podkreślił, że pensja nie pokrywa miesięcznych wydatków Skarżącego, przedłożył do organu potwierdzenia opłat miesięcznych na kwotę 22.528,00 zł oraz opłat w Polsce na kwotę 3.468,61 zł. Ponadto Skarżącego obciąża zadłużenie w wysokości 23.823,20 zł, zatem powstaje kwota -9.891,33 zł miesięcznie. Skarżący nie posiada zdolności kredytowej. Zdaniem Skarżącego organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów odwołania. Nie wyjaśniał również wątpliwości zawartych w pismach Strony. Skarżący zwrócił uwagę na treść art. 64 pkt 4 ustawy o pomocy społecznej podkreślając przesłankę zwolnienia z opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Uznał za zasadne uwzględnienie wynagrodzenia na podobnym stanowisku uzyskiwane w kraju, tj. od 1.974,00 zł do 3.105,00 zł miesięcznie. Końcowo podkreślił, że spełnia kryterium zwolnienia z przedmiotowej opłaty.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. W odpowiedzi na zarzuty skargi poddał, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono Stronie warunki i zasady zwolnienia z opłaty, wskazując pierwszeństwo i konieczność jej ustalenia, a tym samym kwestie powoływane przez Stronę dotyczące jego sytuacji materialnej, wydatków, utrzymywania małżonki i brata nie mogą być brane pod uwagę na etapie postępowania dotyczącego ustalenia odpłatności. Organ odwoławczy nie zgodził się z twierdzeniem skargi jakoby nie odniósł się do zarzutów odwołania.

Pismem z dnia 5 grudnia 2022 r. Skarżący wskazał, iż istotnym dowodem w sprawie o zwolnienie z odpłatności jest trudna sytuacja materialno-bytowa, o której organ wielokrotnie był informowany, a której to okoliczności organ nie uwzględnił. Podał, że wysokość czynszu wzrosła z 834,00 USD na 1.526,98 USD (x4,44 = 6,779,79 zł). Ponownie zwrócił uwagę na treść art. 103 ust. 2 oraz art. 64 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej zauważając, że spełnia warunki zwolnienia z opłaty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach wskazanej kontroli sąd administracyjny poddaje badaniu zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego kreującymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi określającymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Przeprowadzona zgodnie z kryterium legalności kontrola zaskarżonej decyzji wykazała naruszenie prawa uzasadniające zastosowanie uprawnień kasatoryjnych względem zaskarżonej decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 1 września 2022 r. nr SKO.IV/424/667/2022 utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji – Prezydenta Miasta Z. z dnia 27 maja 2022 r. nr [...] mocą której organ ustalił Skarżącemu odpłatność za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W myśl art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy: obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania co do wysokości oraz osoby zobowiązanej (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r. sygn. I OPS 7/17, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r. sygn. I OSK 574/21), co następuje w formie umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 bądź decyzji określonej w art. 61 ust. 2d i 2e w zw. z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W toku postępowania administracyjnego organ prawidłowo ustalił, że w/w odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą ponoszoną przez mieszkańca powinni pokrywać zstępni, tj. zarówno synowie jak i wnuczka. Ustawa nie różnicuje bowiem wstępnych i zstępnych na bliższych i dalszych (por. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Gl 1527/19, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 kwietnia 2022 r. sygn. II SA/Bk 61/22).

Następnie powstała różnicę pomiędzy średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca, została przez organ podzielona proporcjonalnie na 3 osoby obowiązane do jej ponoszenia. Organ wskazał, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej wynosił: od marca 2021 r. 3.659,60 zł, natomiast od marca 2022 r.: 4.113,80 zł. Miesięczna kwota odpłatności ustalona decyzją nr [...] z dnia 26 lutego 2021 r. wynosiła 1.392,87 zł miesięcznie i stanowiła 70% z posiadanego dochodu w kwocie 1.989,82 zł, ustalił różnicę między średnim kosztem utrzymania a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca (w okresie od 1 czerwca 2021 r. do 31 stycznia 2022 r.: 2.266,73 zł, od 1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r.: 2.162,43 zł, od 1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r.: 2.616,63 zł, od 1 kwietnia 2021 r. do 2 kwietnia 2022 r.: 174,44 zł).

W dalszej kolejności, na bazie ustalonego "dochodu na osobę w rodzinie", ustalonego jako suma dochodów wszystkich członków rodziny (oświadczenie o wysokości osiągniętego dochodu za miesiąc kwiecień 2021 r., 3.864,75 USD, karta nr 64 akt administracyjnych), następnie podzielona przez liczbę członków rodziny (2 osoby: Skarżący oraz jego córka), organ ustalił, że Skarżący jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej za okres od 1 czerwca 2021 r. do 2 kwietnia 2022 r. proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (tj. od 1 czerwca 2021 r. do 31 stycznia 2022 r.: 755,58 zł miesięcznie, od 1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r.: 720,81 zł, od 1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r.: 872,21 zł, od 1 kwietnia 2021 r. do 2 kwietnia 2022 r.: 58,15 zł). Uprzednio ustalono bowiem, że kwota - powstała poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny Skarżącego przez ilość członków rodziny (2 osoby), a następnie odjęcie od tej kwoty 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, dała wynik dodatni.

Jak wynika z akt administracyjnych w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Skarżący odmówił zawarcia umowy, lecz wyraził zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (karta nr 40, nr 157-160 akt administracyjnych), ponadto składał oświadczenia, w tym oświadczenia majątkowe do akt sprawy oraz przedkładał dokumenty potwierdzające jego sytuację finansową.

W tych okolicznościach, podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił ust. 2d przywołanego art. 61 ustawy o pomocy społecznej. Obowiązkiem organu przy ustalaniu wysokości opłaty w tym trybie było uwzględnienie wszystkich ograniczeń ustawowych wyszczególnionych w tej regulacji. Weryfikacja zaskarżonej decyzji i ją poprzedzającej nie pozwala jednak na stwierdzenie, że organy ten obowiązek spełniły. Mianowicie ustalenie dochodu strony na gruncie art. 61 ust. 2d ustawy pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty dochodu na osobę w rodzinie oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości". Nie jest to zatem działanie wyłącznie matematyczne mające na celu ustalenie dochodu na osobę w rodzinie, następnie ustalenie czy dochód ten jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a przy wymierzaniu skonkretyzowanej odpłatności uwzględnienie by dochód pozostały po wniesieniu opłaty nie był niższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Nie jest to zatem prosty wynik obliczeń w postaci - różnicy pomiędzy kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a kwotą odpłatności ponoszoną przez mieszkańca, o ile mieści się w ustalonej dodatniej różnicy między dochodem na osobę w rodzinie a kwotą 300% kryterium dochodowego. Konieczne pozostaje bowiem, zgodnie z treścią art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, uwzględnienie ograniczeń wynikających zarówno z art. 61 ust. 2 pkt 2 jak i wynikających z art. 103 ust. 2 tej ustawy, tj. poza wysokością dochodów także "możliwości", o których mowa w art. 103 ust. 2 ustawy.

Taka analiza nie została natomiast poczyniona przez organy administracji publicznej w niniejszej sprawie. Należy podkreślić, że przepis art. 61 został znowelizowany ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690), ust. 2d – 2f dodane przez art. 1 pkt 7 lit. a przywołanej ustawy zmieniającej obowiązują od 4 października 2019 r.

Słusznie, zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, wypowiedział się w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 marca 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, IV SA/Po 1783/20 wskazując, iż odmowa podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej do uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale też w art. 103 ust. 2, a więc nie tylko warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy, ale również możliwości strony (podobnie m.in.: wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w wyroku z dnia 26 stycznia 2021 r. sygn. II SA/Lu 722/20 i z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. II SA/Lu 165/22, wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 października 2021 r. sygn. II SA/Gl 810/21, z dnia 9 czerwca 2022 r. sygn. II SA/Gl 297/22, z dnia 1 grudnia 2022 r. sygn. II SA/Gl 1056/22). Skoro ustawodawca dokonując przywołanej wyżej nowelizacji nie zmienił brzmienia art. 61 ust. 2d, który nadal odwołuje się do art. 103 ust. 2, uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2, ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. II SA/Po 143/21).

Odrębną regułę ustawodawca przewidział dla osób, które odmawiając zawarcia umowy jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, którego celem jest m.in. ustaleniu możliwości ponoszenia przedmiotowej odpłatności. W tej sytuacji znajduje zastosowanie ust. 2e i ust. 2f przepisu art. 61 ustawy. Tylko w takiej sytuacji obciążenie odpłatnością może nastąpić w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2" (ust. 2e), która ustala jest "proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia" (ust. 2f). Odmienna interpretacja doprowadziłaby do nieprawidłowego uznania, że regulacje z ust. 2d oraz ust. 2e-2f są tożsame.

W piśmiennictwie wskazuje się natomiast, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, ustawodawca pozostawia organowi, należy mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty, mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty (zob. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Lex el.). W rezultacie to do organu należy ocena "możliwości" poczyniona zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.

Wymaga zaakcentowania, że sytuacja Skarżącego nie jest taką, w której Strona odmawia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, kiedy to ustawodawca przewidział, że ustalenie odpłatności ma charakter bardziej restrykcyjny i wynika z wyliczenia różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2, ustalanych w myśl ust. 2f - proporcjonalnie do ilości osób. Sytuacja Skarżącego mieści się w dyspozycji art. 61 ust. 2d ustawy. Stosownie do treści tego przepisu – w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 (odmowa Skarżącego nastąpiła w treści pisma z dnia 22 maja 2021 r., karta nr 46 akt administracyjnych, rozwiązanie umowy karta nr 86 akt), wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 (w odniesieniu do Skarżącego lit. b - w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie) i art. 103 ust. 2 (ustala wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości).

W rezultacie ustalona różnica pomiędzy kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a kwotą odpłatności ponoszoną przez mieszkańca, nieprzekraczająca jednocześnie ustalonej różnicy pomiędzy "dochodem na osobę w rodzinie" Skarżącego a ustalonym kryterium dochodowym, nie jest automatycznie kwotą ostateczną ustalaną za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, a takie właśnie ustalenie poczyniły organy w zaskarżonych decyzjach, a jedynie górną granicą tej odpłatności, do której należy zastosować dalsze ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d, tj. wynikające z odesłania do art. 103 ust. 2 ustawy. Organy nie dokonały w realiach niniejszej sprawy dalszej analizy ograniczeń ustawowych wynikających z ust. 2d.

Stanowisko organu odwoławczego dotyczące braku możliwości uwzględniania na etapie niniejszego postępowania okoliczności innych niż wysokość dochodu, zostało również podtrzymane w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę. Na powyższą kwestię zwrócił uwagę Skarżący już w treści odwołania (str. 8 odwołania).

Uwzględniając powyższe uzasadnione stało się w ocenie Sądu zastosowanie uprawnień kasatoryjnych. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, które miało wpływ na rozstrzygnięcie, oraz bez wyczerpującego uzasadnienia stanowiska w aspekcie wskazanej podstawy materialnoprawnej, ponadto z pominięciem wywiadu środowiskowego i wniosków z niego wynikających, a także pozostałych dowodów znajdujących się w aktach sprawy a dotyczących sytuacji Skarżącego mających znaczenie dla ustalenia nie tylko sytuacji dochodowej zobowiązanego, ale również jego "możliwości", tj. zdolności do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem ojca w domu pomocy społecznej w w/w okresie.

Sąd uznał zatem za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji oraz ją poprzedzającej decyzji organu I instancji.

W odniesieniu natomiast do argumentacji skargi zmierzającej do uzasadnienia, iż w sprawie zaistniały przesłanki zastosowania instytucji zwolnienia z odpłatności, o której mowa w art. 64 ustawy o pomocy społeczne, odnotowania wymaga, iż zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem, także w stanie prawnym po nowelizacji art. 64 ustawy dokonanej na podstawie art. 1 pkt 8 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690, obowiązującej od dnia 4 października 2019 r.), iż postępowanie o zwolnienie od ponoszenia opłaty "jest odrębnym postępowaniem wszczynanym na podstawie wniosku osoby wnoszącej opłatę lub obowiązanej do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r. sygn. I OSK 574/21, podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. II SA/Gl 1069/21 i z dnia 16 lipca 2021 r. sygn. II SA/Gl 544/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 listopada 2021 r. sygn. II SA/Bk 724/21). Skoro zatem postępowanie o ustalenie osoby zobowiązanej do opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej i ustalenia wysokości tej opłaty ma charakter odrębny to jego przedmiotem nie może być ocena zasadności zwolnienia od ponoszenia w/w opłaty.

Sąd w tym miejscu zwraca uwagę, że w żaden sposób nie określa rozstrzygnięcia, wskazuje natomiast jakie kwestie organ jest obowiązany uwzględnić, których uprzednio zaniechał. Obowiązkiem organu jest bowiem przeanalizowanie wszystkich przesłanek i ograniczeń, które zakreślił ustawodawca oraz szczegółowe uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu – organ uwzględni w odniesieniu do Skarżącego wszelkie ograniczenia ustawowe wynikające z treści art. 61 ust. 2d i 103 ust. 2 ustawy, rozważy zwrócenie się do Strony celem umożliwienia przedłożenia dokumentów, wskazania okoliczności bądź wniosków dowodowych mogących mieć znaczenie dla oceny wskazanych przesłanek, uwzględni dokumentację już znajdującą się w aktach sprawy, w tym w szczególności wyniki rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz dokumentację przedłożoną przez Stronę, a następnie wnikliwie uzasadni swoje stanowisko w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. W aktach sprawy winny znaleźć się również dokumenty potwierdzające sytuację dochodową mieszkańca stanowiące podstawę dalszych ustaleń, ponieważ jak wskazał ustawodawca to mieszkaniec domu pomocy społecznej w pierwszej kolejności jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt (art. 61 ust. 2 pkt 1), zatem okoliczność ta powinna być możliwa do weryfikacji.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. decyzję ją poprzedzającą.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.