Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 647/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 188 w zw, z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 13 lutego 2024 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Karol Kiczka Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Anna Wesołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 października 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 765/22 w sprawie ze skargi Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] stycznia 2022 r. znak: [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Z. G. kwotę 720 (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 18 października 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 765/22 oddalił skargę Z. G. (Skarżący) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. (Kolegium) z [...] marca 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 5 lutego 2020 r., wydanym na stałe. Z treści orzeczenia wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się do stycznia 2020 r., natomiast nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, żoną oraz niepełnosprawną córką. Matka Skarżącego porusza się za pomocą kul, chodzika, a poza domem wózka elektrycznego. W zeszłym roku była w sanatorium, gdzie miała zapewnione ćwiczenia i zabiegi rehabilitacyjne. Opiekę nad matką na co dzień sprawuje Skarżący. Zakres opieki obejmuje pomoc przy czynnościach osobistych, kąpieli, myciu, ubierania. Ponadto Skarżący mierzy ciśnienie, poziom cukru we krwi, przygotowuje i dozuje leki, przygotowuje posiłki (śniadania i kolacje), towarzyszy podczas wizyt lekarskich, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe. Matka Skarżącego potrzebuje pomocy podczas spożywania posiłków, przemieszczania się, utrzymania higieny osobistej. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że H. G. ma jeszcze dwóch synów. W związku z powyższym organ stwierdził, że sprawowana opieka może zostać podzielona pomiędzy rodzinę Skarżącego, co obecnie ma miejsce a także jego braci, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, tak aby Skarżący miał możliwość podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ pierwszej instancji uznał, że czynności które wykonuje Skarżący mogą być realizowane po godzinach pracy zarobkowej. Ponadto organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej jako "u.ś.r."), ponieważ nie stwierdzono, aby niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w okresach wskazanych w tym przepisie, tj. nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Mając na uwadze powyższe Prezydent Miasta T. odmówił Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o czym orzekł w decyzji z 21 stycznia 2022 r.

W odwołaniu wniesionym od tej decyzji, Skarżący wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2021 r. sygn. K 38/18, w którym stwierdzono niekonstytucyjność normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skarżący podniósł także, że jego bracia, wbrew twierdzeniu organu, nie mają możliwości sprawowania opieki nad matką. Starszy brat sam jest osobą niepełnosprawną, natomiast młodszy brat pracuje zawodowo w K., w związku z czym dojeżdża codziennie do pracy.

Decyzją z [...] marca 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uznało, że w niniejszym przypadku kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, gdyż z dokonanych ustaleń w sprawie nie wynika, aby zakres sprawowanej opieki nad matką, uniemożliwiał Skarżącemu podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazało, że wykonywane przez Skarżącego czynności w jego ocenie sprowadzają się do standardowych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonują także osoby pracujące, nie wykraczają one poza pomoc świadczoną przez dzieci swoim starszym rodzicom, do której są one zobowiązane nie tylko w związku z ciążącym na nich obowiązkiem alimentacyjnym, ale przede wszystkim wynikają z obowiązku moralnego i zasad współżycia społecznego. Czynności te nie uniemożliwiają więc, zdaniem Kolegium podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę stwierdził, że w jego ocenie Skarżący nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki, oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Uznał, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, aby matka Skarżącego wymagała stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia. Podkreślił, że jego zdaniem ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, iż matka Skarżącego, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej jego obecności. Czynności związane z opieką nad matką Skarżącego ograniczają się zaś do pomocy przy kąpieli, myciu, ubierania. Ponadto Skarżący mierzy ciśnienie, poziom cukru we krwi, przygotowuje i dozuje leki, przygotowuje posiłki (śniadania i kolacje), towarzyszy podczas wizyt lekarskich. Matka Skarżącego potrzebuje pomocy podczas spożywania posiłków, przemieszczania się, utrzymania higieny osobistej. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opiekę nad inną osobą w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podkreślił on również, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez Skarżącego opieką nad matką a niepodejmowaniem przez niego pracy, nie istnieje związek przyczynowy. Wskazał, że w niniejszej sprawie Skarżący ma braci i nie zostało wykazane aby nie byli oni w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec matki poprzez sprawowanie osobistej opieki lub finansowanie pomocy w opiece nad matką, ani też, aby Skarżący nie był w stanie uzyskać od braci, zwrotu przypadającej na nich części świadczeń alimentacyjnych, w sytuacji gdyby istotnie spełnił je wobec matki w części obciążającej braci.

Skarżący wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości i zarzucając:

1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.ś.r. poprzez ich wadliwą wykładnię, a to rozumienie rzeczonych przepisów w sposób nieprawidłowy w odniesieniu do przyjętych reguł, polegające na uznaniu, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, jeśli istnieją inne dzieci osoby wymagającej opieki lub mogą one finansować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, podczas gdy w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych brak jest jakiegokolwiek przepisu warunkującego przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od rzeczonych okoliczności, w tym nie zawiera ich art. 17 ust. 5 u.ś.r. określający katalog negatywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ergo świadczenie pielęgnacyjne przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, nawet jeśli pozostałe jej dzieci istnieją lub mogą sprawować bądź finansować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie rzeczonych przepisów, co skutkowało wadliwym oddaleniem skargi i nie dostrzeżeniem przez Sąd a quo zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.,

2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a to bezpodstawne oddalenie skargi, podczas gdy Skarżący spełnił wszystkie przesłanki do jego przyznania, w tym zaistniał związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją przez Skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego nie podejmowaniem a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, w szczególności zakres sprawowanej przez niego opieki koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co skutkowało wadliwym pozbawieniem Skarżącego prawa do przedmiotowego świadczenia i nie dostrzeżeniem przez sąd a quo zasadności uchylenia decyzji organu II instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.

3) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy,

a) tj. art. 151 p.p.s.a, w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. - polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że zasadne było uchylenie decyzji organu II instancji na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a., gdyż organy obu instancji nie wyjaśnił wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym organy:

• błędnie oraz w sposób dowolny ustaliły, iż w niniejszej sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją przez Skarżącego z zatrudnienia łub innej pracy zarobkowej lub jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką, gdyż rzekomo sprawowana przez niego opieka nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a zakres przedmiotowej opieki sprowadza się do standardowych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonują także osoby pracujące,

• nie zweryfikowały możliwości majątkowych rodzeństwa Skarżącego w zakresie partycypowania przez nich w finansowaniu opieki nad matką,

• nie zweryfikowały czy Skarżący jest zmuszony pozostawać w ciągłej dyspozycji jego matki, co uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia,

co miało istotny wpływ na wydanie i treść decyzji organu II instancji, gdyż doprowadziło do bezpodstawnego nie ustalenia, iż zaistniał związek przyczynowy między rezygnacją przez Skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jego niepodejmowaniem, a podjęciem i sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz, że Skarżący jest zmuszony pozostawać w ciągłej dyspozycji jego matki, a także, iż rodzeństwo Skarżącego nie ma możliwości sprawowania opieki nad matką bądź partycypowania w jej finansowaniu, co miało istotny wpływ na wydanie zaskarżonego wyroku - Sąd a quo zaaprobował rzeczone uchybienia i wadliwie zastosował art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i oddalił skargę.

b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niedopełnienie przez Sąd pierwszej instancji wymogów w zakresie wskazania i wyjaśnienia w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia, na podstawie której stwierdził, iż świadczenie nie przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, jeśli istnieją inne dzieci osoby wymagające opieki lub mogą one finansować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, co uniemożliwiło Skarżącemu skuteczne wdanie się w spór i dokonanie kontroli przez sąd kasacyjny.

Na podstawie ww. zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, a to zmodyfikowanej skali Barthel z dnia 7 kwietnia 2022 r., na okoliczność ich treści.

Jednocześnie na zasadzie art. 179a p.p.s.a. wniósł, aby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił w całości zaskarżony wyrok i ponownie rozpoznał sprawę oraz zasądził od organu na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

W skardze kasacyjnej podniesione zostały zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania, co obliguje Sąd kasacyjny do odniesienia się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Tym niemniej w niniejszej sprawie przed ustosunkowaniem się do zarzutów procesowych zasadne jest odniesienie się do zarzutu objętego punktem 1 petitum skargi kasacyjnej. Uznanie bowiem, że Sąd Wojewódzki prawidłowo przyjął, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, jeśli istnieją inne dzieci tej osoby które mogą współsprawować opiekę lub ją współfinansować oznaczałoby, że ewentualna zasadność pozostałych zarzutów pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji [...].

Z przepisu tego wynika zatem, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy lub jej niepodejmowanie z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

Jak słusznie zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 8 listopada 2022 r. I OSK 85/22 organy stosujące (wykonujące) ustawę o świadczeniach rodzinnych nie są uprawnione w toku prowadzonego postępowania administracyjnego w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uzależniać przyznania albo odmowy przyznania tego świadczenia od przesłanek (warunków, wymogów), które nie zostały ustanowione w prawie materialnym, tj. w ustawie. Obowiązkiem organów wykonujących ustawę o świadczeniach rodzinnych jest zbadanie zgodnie z wymogami k.p.a. zarówno pozytywnych jak i negatywnych warunków w zakresie załatwianej sprawy, ale – tylko – ustanowionych przez normodawcę w treści ustawy oraz następnie wydanie odpowiedniej treści decyzji administracyjnej. Z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika, że dla przyznania świadczenia wystarczające jest by osoba ubiegająca się o świadczenie nie podejmowała zatrudnienia z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną.

Z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wynika, aby przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było stwierdzenie, że obok osoby ubiegającej się o świadczenie są również inne osoby, na których w tym samym stopniu ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej i które mogłyby w pewnym zakresie opiekować się osobą niepełnosprawną lub udzielać wsparcia finansowego opiekunowi takiej osoby. Nie jest zatem dopuszczalna odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na to, że obowiązek alimentacyjny spoczywa także na innych osobach oraz że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne oraz pozostałe osoby, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec osoby niepełnosprawnej, mogłyby podzielić między siebie obciążenia związane z opieką nad osobą niepełnosprawną. Taka przesłanka negatywna przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie została przewidziana przez ustawodawcę w treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Sąd pierwszej instancji dopuścił się zatem naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię akceptując stanowisko organu odwoławczego o zasadności odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na możliwość partycypowania innych osób w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawną osobą. Z ww. powodu zarzut z punktu 1 petitum skargi kasacyjnej okazał się być uzasadniony.

Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego w zakresie objętym punktem 2 petitum skargi kasacyjnej wymaga uprzedniego zbadania zasadności zarzutu naruszenia przepisów postępowania to jest zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a, w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. (punkt 3a petitum skargi kasacyjnej),

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten uznać należy za zasadny, Sąd pierwszej instancji naruszył bowiem przepisy postępowania akceptując stan faktyczny przyjęty przez organy za podstawę stosowania przepisów prawa materialnego.

Sąd kasacyjny nie podziela dokonanej przez organy oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaakceptowanej przez Sąd Wojewódzki, polegającej na uznaniu, że czynności, które Skarżący wykonuje sprawując opiekę nad matką stanowią zwykłe czynności gospodarcze, a część z nich matka Skarżącego w zasadzie mogłaby wykonywać sama.

Sąd kasacyjny zwraca uwagę, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca nie wprowadził definicji legalnej wyrażenia "opieka" ani "sprawowanie opieki". Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. W orzecznictwie wypracowano jednak stanowisko w świetle którego w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie chodzi o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy, przez 24 godziny na dobę (por. np. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 i wyrok NSA z 6 października 2020 r., sygn. akt I OSK 371/20, wyrok NSA z 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1939/21, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia (por. wyrok NSA z 22 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, CBOSA).

Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu II instancji (strona 4) matka Skarżącego m.in. potrzebuje większej pomocy przy przemieszczaniu się, wykonywaniu czynności osobistych, ubieraniu się i wykonywaniu higieny osobistej. Należy wskazać, że już sama pomoc w wykonywaniu higieny osobistej (w tym m.in. prowadzenie do toalety) oznacza, że Skarżący musi pozostawać w stałej dyspozycji swojej matki, trudno bowiem przyjąć, by mogła ona poradzić sobie z ww. czynnościami podczas ewentualnej nieobecności syna związanej z podjęciem zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślenia wymaga, że z karty oceny stanu pacjenta z 15 stycznia 2020 r. znajdującej się w aktach sprawy wynika, że w zakresie przemieszczania się z łóżka na krzesło i z powrotem matka Skarżącego wymaga większej pomocy fizycznej, potrzebuje ona również pomocy przy korzystaniu z toalety czy przy ubieraniu i rozbieraniu się. Wbrew zaaprobowanemu przez Sąd stanowisku Kolegium fakt, że jak wynika z ww. kwestionariusza matka Skarżącego nie kwalifikuje się do objęcia pomocą pielęgniarską nie oznacza, że nie wymaga ona stałej opieki, ponieważ konieczność sprawowania takiej opieki wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymaga podkreślenia, że z faktu, że matka Skarżącego jest w stanie, w pewnym zakresie poruszać się po domu o kulach i częściowo obsługiwać swoje potrzeby fizjologiczne i higieniczne samodzielnie, nie można wyprowadzać wniosku, iż nie wymaga ona stałej opieki.

Jak wynika z akt sprawy Skarżący jest jedyną osobą, która na stałe opiekuje się matką. Biorąc pod uwagę treść orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, karty oceny stanu pacjenta jak również wywiadu środowiskowego uznać należy, że Sąd Wojewódzki przyjmując, że Skarżący nie sprawuje stałej opieki nad matką, przez co brak jest związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem przez niego opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia, naruszył wskazane w skardze kasacyjnej przepisy postępowania (punkt 3a petitum skargi kasacyjnej).

W konsekwencji za zasadny uznać należało zarzut objęty punktem 2 petitum skargi kasacyjnej to jest zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi, w sytuacji gdy Skarżący spełnił przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W rozpoznawanej sprawie brak było natomiast podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. (punkt 3b petitum skargi kasacyjnej). Zgodnie z powyższym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza tego przepisu wskazuje, że może on zostać naruszony przez pominięcie któregokolwiek z elementów wymienionych w tym przepisie lub takie sformułowanie wywodów sądu, które powoduje, że kontrolowany przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. Badany pod tym kątem wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie nie wykazuje wad przemawiających za koniecznością jego uchylenia pomimo dokonania błędnej wykładni przepisów prawa materialnego oraz braku pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Na marginesie powyższego należy zauważyć, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może dotyczyć, jak wskazano to powyżej, sytuacji, w których sąd pierwszej instancji uchybił obowiązkowi zawarcia w uzasadnieniu wszystkich elementów wymaganych tym przepisem bądź przedstawieniu wywodów sądu w sposób niepozwalający na kontrolę instancyjną. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie służy natomiast zwalczaniu interpretacji przepisów i subsumpcji stanu faktycznego pod zrekonstruowaną normę prawną, do czego wydaje się dążyć autor skargi kasacyjnej. Kwestionowanie prawidłowości ustaleń i wyniku wykładni przepisów powinno odbywać się w ramach zarzutów dotyczących naruszenia prawa procesowego i materialnego.

W związku z powyższym, skoro Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku zaakceptował wadliwą wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jak również naruszył przepisy postępowania przyjmując za podstawę kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stan faktyczny ustalony przez Kolegium w następstwie czego oddalił skargę, to należało uwzględniając skargę kasacyjną na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. jednocześnie rozpoznać skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Organ ponownie rozpatrując sprawę uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) - 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed sądem I instancji i art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b tego rozporządzenia - 240 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżącego – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, stąd też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.