Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 420/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 67a par. 1 pkt 3, art. 127, art. 187 par. 1, art. 191, art. 210 par. 4
journal: Dz.U. 2022 poz 2651
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie sędzia WSA Tomasz Wójcik asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 19 czerwca 2023 r. nr SKO-433/41/23 w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2023 r. M. K. (dalej: "Skarżąca", "Strona") zwróciła się do Wójta Gminy S. o umorzenie zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi dotyczącej nieruchomości położonej w miejscowości Z. 17, motywując to trudną sytuacją materialną, uzyskiwaniem niewielkich dochodów - ok. [...] zł miesięcznie (co jest uzależnione od liczby dni roboczych) oraz dorywczych dochodów siostry B.. Zdaniem Strony organ I instancji powinien jej pomóc w imię szeroko rozumianej solidarności społecznej, zgodnie z Konstytucją RP. Zaznaczyła, że ze względu na jej [...] zdrowia, problemy z kręgosłupem i oczekiwanie na zabieg operacyjny, nie jest w [...] podjąć lepiej płatnej pracy, zaś w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, prawdopodobnie straci ona zwrot z nadpłaty podatku, co dodatkowo pogorszy jest sytuację finansową.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r. Wójt Gminy S. odmówił Skarżącej umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od stycznia 2020 r. do stycznia 2023 r. w kwocie [...]zł.

Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "SKO", "Kolegium") decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że sprawa umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi przez Skarżącą była już rozpatrywana przez Kolegium kilka razy. W jednym z ostatnich orzeczeń decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Poprzednie orzeczenia SKO były uchylające ze względu na pewne nieprawidłowości w przeprowadzaniu postępowania wyjaśniającego i oparciu rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym. Organ I instancji zobowiązany został do uzupełnienia materiału dowodowego, aby wyczerpująco i rzetelnie ustalić [...] faktyczny w analizowanej sprawie, tj. sytuację finansową, majątkową i zdrowotną Strony, jej siostry oraz brata. Kolegium wskazało, że organ powinien wyjaśnić wszelkie istniejące w rozważanym zakresie wątpliwości. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Strony Wójt Gminy S. decyzją z dnia [...] maja 2021 r. postanowił umorzyć [...] zł zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi i odmówić umorzenia pozostałej kwoty w wysokości [...] zł oraz kosztów upomnień w kwocie [...]zł. Z uzasadnienia decyzji oraz z akt sprawy wynikało, że Wójt Gminy S. wezwał M. K., B. K. oraz M. K. do przedłożenia informacji o [...] finansowym i majątkowym na załączonym formularzu. Z informacji złożonej przez M. K. wynikało, że nie ma osób na utrzymaniu, uzyskuje dochody z umowy zlecenia w firmie "[...]", gdzie pracuje w wymiarze połowy etatu, łącznie około [...] zł miesięcznie, ma następujące wydatki: [...] zł na ochronę zdrowia, [...] zł na gaz, [...] zł na energię elektryczną, [...] zł na wodę i kanalizację, [...] zł koszt zakupu węgla, drewna. Strona nie wskazała innych wydatków, w tym na wyżywienie, zakup odzieży i obuwia. Podała, że uzyskuje dodatkowo zarobek z prac dorywczych. Właścicielem mieszkania jest I. K.. Strona nie posiada majątku. Strona nie wykazała spłaty kredytu bądź pożyczki. Do formularza informacji Strona nie załączyła żadnych dokumentów potwierdzających [...] zdrowia. Ponadto, informację o [...] finansowym i majątkowym przedłożyła B. K.. Wynikało z niej, że nie ma ona nikogo na utrzymaniu, osiąga dochody z prac dorywczych, ok. [...] zł miesięcznie. Nie podała żadnych informacji o [...] majątkowym i strukturze miesięcznych wydatków. Pomimo wezwania informacji o [...] finansowym i majątkowym nie złożył M. K.. Na podstawie tak ustalonego materiału dowodowego Wójt Gminy S. wydał wskazaną wyżej decyzję z dnia [...] maja 2021 r., utrzymaną w mocy przez SKO w B..

Następnie SKO podało, że aktualnie Skarżąca po raz kolejny zwróciła się z wnioskiem z dnia [...] lutego 2023 r. do Wójta Gminy S. o umorzenie zaległości w opłacie za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Jak organ ustalił w toku postępowania wyjaśniającego, Skarżąca, zam. w miejscowości Z. 17, uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...] zł, a brak jest uaktualnionej informacji na temat sytuacji finansowej B. K. oraz M. K. – rodzeństwa Skarżącej. Łączna zaległość, o której umorzenie wnioskuje Skarżąca wynosi: [...] zł, z czego należność główna to [...] zł; odsetki, to [...] zł oraz koszty upomnień to [...] zł. W toku postępowania ustalono, że wydatki miesięczne wskazane przez Skarżącą przedstawiają się w sposób następujący: bilet miesięczny: [...] zł; rachunek za energię elektryczną: [...] zł; spłata pożyczki gotówkowej: [...] zł, co łącznie daje wydatki miesięczne w kwocie [...]zł. Zdaniem organu Skarżąca jest w [...] pokryć miesięczną płatność za wywóz odpadów w kwocie [...]zł za osobę. Organ zaznaczył, że w 2021 r. płatność na osobę wynosiła [...] zł i mimo tej kwoty Strona również nie uiszczała regularnie płatności za wywóz odpadów komunalnych. Według organu, w przedmiotowej sprawie nie zaistniały żadne zdarzenia losowe, które skutkowałoby znacznym obniżeniem zdolności płatniczych Strony. Nie zaistniała też żadna sytuacja, której Strona nie mogła przewidzieć, ani nie potrafiła zapobiec.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uznało, że Wójt Gminy S. zebrał w sposób wyczerpujący i w taki też sposób rozpatrzył cały materiał dowodowy. Zarówno Strona, jak i mieszkające z nią wspólnie rodzeństwo B. K. i M. K., mieli możliwość przedstawienia w toku postępowania wszystkich argumentów i dowodów na okoliczność trudnej sytuacji finansowej, majątkowej i zdrowotnej. Z możliwości tej skorzystała jedynie Strona, która poza informacjami na temat osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków nie wykazała, że jej [...] zdrowia powinien zostać uwzględniony przy podejmowaniu decyzji w sprawie umorzenia zaległości w opłatach. Wójt Gminy S. trafnie podkreślił, że Stronie wielokrotnie już była udzielana pomoc w postaci umorzeń powstałych zaległości. W ocenie Kolegium na sposób rozstrzygnięcia sprawy miało wpływ także dotychczasowe zachowanie Strony, która pomimo regularnego uzyskiwania dochodów nie reguluje żadnych zobowiązań z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi oczekując przyznawania kolejnych ulg (Wójt Gminy S. udzielił Stronie ulg w poprzednich latach), co świadczyć może o lekceważeniu przez Stronę obowiązków w zakresie ponoszenia opłat z powyższego tytułu.

Niezależnie od powyższego pismem z dnia [...] lutego 2023 r. Skarżąca, powołując się na prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia zaległości, złożyła skargę na [...] – Skarbnika Gminy S., prowadzącą postępowania w zakresie umorzeń należności za opłaty za gospodarowania odpadami komunalnymi. W skardze tej zarzuciła, że Skarbnik Gminy S. w ogóle nie respektuje postanowień Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz ignoruje przepisy ustaw, odmawiając pomocy obywatelom w trudnej sytuacji materialnej przez nieumarzanie zobowiązań podatkowych.

Ustosunkowując się do skargi M. K. na [...] – Skarbnika Gminy S., organ I instancji stwierdził, że nie jest ona zasadna, ponieważ niesłuszny był zarzut, iż A. L. ignoruje orzeczenia SKO w B., gdyż w rezultacie SKO w B. przyznało, że pod względem formalnym i merytorycznym, decyzja o umorzeniu zaległości podatkowych była właściwa, a wcześniej również były wydawane decyzje korzystne dla Skarżącej. Z kolei Wójt Gminy S. nie dopatrzył się zaniedbań ze strony [...] w wykonywaniu jej służbowych obowiązków. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że skarga jako nieuzasadniona powinna zostać załatwiona odmownie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w przedmiocie skargi na działania [...] – Skarbnika Gminy S. – stwierdziło, że skarga ta nie miała uzasadnionych podstaw.

W skardze do tut. Sądu Skarżąca zaznaczyła, że organ odwoławczy skupił się nad

materialnoprawnym aspektem zastosowania podstawy skarżonej decyzji zawartym w art. 67a §1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2022 r. poz. 2651 ze zm.; dalej: "O.p.", "Ordynacja podatkowa"), a nie sednem odwołania. Skarżąca podkreśliła swoją trudną sytuację materialną, wskazując, że w 2021 r. zarabiała jedynie [...] zł i nawet kwota w wysokości [...] zł za wywóz odpadów jest dla niej istotna bo [...] równowartość kilku bochenków chleba. Zaznaczyła, że poza prośbą o umorzenie zaległości nie wnioskowała o inne formy pomocy do Urzędu Gminy.

W odniesieniu do swojej siostry, B. K., Skarżąca wskazała, że organ I instancji powinien ją zwolnić z obowiązku opłat, ponieważ prace dorywcze nie są podstawą do oceny sytuacji materialnej.

Skarżąca dodała, że prowadzone postępowanie egzekucyjne doprowadziło do wzrostu zadłużenia zobowiązanej, ponieważ Bank, w którym ma konto wypowiedział jej umowę kredytu odnawialnego.

Skarżąca wskazała dodatkowo, odnosząc się do zarzutu braku wskazania dochodów brata M. K., że to dzięki jego pomocy finansowej ona wraz z siostrą są w [...] normalnie żyć. Pomoc brata jest dobrowolna, a według Skarżącej, pomoc taka powinna płynąć ze strony organów Państwa. Natomiast brat, zdaniem Skarżącej, zamiast pomagać siostrom być może chciałby założyć własną rodzinę. W ocenie Skarżącej zaskarżona decyzja narusza dobro i ważny interes podatnika i jest niezgodna z obowiązującym prawem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 p.p.s.a.).

Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest kwestia umorzenia zaległości z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za okres od stycznia 2020 r. do stycznia 2023 r. w kwocie [...]zł.

Podstawą prawną rozstrzygnięć w przedmiotowej sprawie był przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p., który [...], że organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Przepisy Ordynacji podatkowej znajdują zastosowanie w sprawie z wniosku M. K. na podstawie art. 6q ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2022 r. poz. 2519 ze zm.). Przywołany art. 6q ww. ustawy stanowi, że w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym, że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, a w przypadku przejęcia przez związek międzygminny zadań gminy, o których mowa w art. 3 ust. 2, w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi, w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, które stanowią dochód związku międzygminnego - zarządowi związku międzygminnego.

Mający zastosowanie w sprawie przepis art. 67a § 1 pkt 3 O.p. przewiduje dwie przesłanki umorzenia zaległości: ważny interes podatnika lub interes publiczny. Konkretyzacja tych pojęć jest dokonywana na tle stanu faktycznego indywidualnej sprawy. Pojęcia te stanowią klauzule generalne. Cechą immamentną klauzul generalnych jest to, że odsyłają do ocen. O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują kryteria zobiektywizowane. W szczególności niezbędne jest ustalenie sytuacji majątkowej podatnika, skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania dla podatnika i jego rodziny. Nie bez znaczenia pozostają również takie okoliczności, jak możliwość zarobkowania czy sytuacja zdrowotna. Interes podatnika musi być na tyle istotny, aby jego pominięcie powodowało dla tego podatnika wyraźnie dostrzegalne, negatywne skutki. W piśmiennictwie przyjmuje się, że pojęcie "ważnego interesu podatnika" jest ściśle związane z godnością człowieka i z możliwością dalszego prowadzenia przez niego działalności gospodarczej oraz zapewnienia godziwego życia nie tylko jemu, lecz także członkom jego najbliższej rodziny (por. A. Choduń, A. Gomułowicz, A. Skoczylas, Klauzule generalne w prawie podatkowym i administracyjnym, Warszawa 2013, s. 131).

Z kolei ważny interes publiczny powinien być oceniany wielopłaszczyznowo, co oznacza, że nie wystarczy stwierdzić, że w interesie państwa (gminy) jest zapewnienie ściągalności podatków, ale należy też uwzględnić następstwa odmowy udzielenia ulgi w sferze życia społecznego. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że odwołanie się do interesu publicznego wymaga każdorazowo dokonywania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak, np. sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej (por. S. Babiarz, B. Dauter, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz do art. 67a Lex).

Zamieszczone w przepisie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. określenie "może" oznacza, że organ na zasadzie uznania administracyjnego dokonuje wyboru alternatywnego rozwiązania, co jednakowoż nie świadczy o tym, iż dysponuje on w tym zakresie zupełną dowolnością. Podjęcie decyzji w zakresie badania wystąpienia przesłanek "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego" wymaga uprzedniego zgromadzenia niezbędnego dla tych ustaleń materiału dowodowego oraz przeprowadzenia jego właściwej oceny. W tym zakresie granice obowiązków organu wyznaczają normy prawne zawarte w art. 122 O.p. (dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego), art. 187 § 1 O.p. (zgromadzenie i wyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego), czy też art. 191 O.p. (dokonanie oceny na podstawie całego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona). Nadto w judykaturze zauważa się, że w przypadku decyzji opartych na uznaniu administracyjnym poza zakresem sprawowanej przez sądy administracyjne kontroli administracji publicznej nie mogą pozostawać przypadki korzystania przez organy z przyznanej im kompetencji w sposób woluntarystyczny, zupełnie nieracjonalny lub sprzeczny z podstawowymi zasadami konstytucyjnymi (por. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 3507/14).

W rozpatrywanej sprawie SKO uznało, że nie dopatrzyło się w sprawie przekroczenia przez Wójta Gminy S. granic uznania administracyjnego a wydaną przez organ I instancji decyzję oceniło jako prawidłową zarówno co do przeprowadzonego postępowania (w tym oceny zgromadzonych dowodów), jak i co do wydanego rozstrzygnięcia. Kolegium nie wyjaśniło w zaskarżonej decyzji znaczenia przesłanek ważnego interes podatnika lub interesu publicznego, aprobując stanowisko organu I instancji w tym zakresie.

Tymczasem organ I instancji stwierdził, że w sprawie nie zachodzi interes publiczny z uwagi na konieczność zapewnienia finansowania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi przez wszystkich zobowiązanych. Natomiast w odniesieniu do ważnego interesu zobowiązanego stwierdzono, że zachodzi w sytuacji, gdy z powodu nadzwyczajnych przypadków losowych nie jest on w stanie uregulować zaległości podatkowych. Zdarzeniem losowym będzie zaistniałe, niespodziewane zdarzenie niezależne od woli podatnika, które spowodowało, że ten znalazł się z trudnej sytuacji materialnej nie pozwalającej mu na zapłatę zaległości, tj. pożar, powódź, kradzież itp. Ponadto organ I instancji wskazał, że ważnego interesu zobowiązanego nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o potrzebie umorzenia należności.

Zdaniem Sądu, podjęte rozstrzygnięcie budzi zastrzeżenia, bowiem Kolegium nie dokonało wyczerpującej analizy sytuacji Strony z punktu widzenia ważnego interesu zobowiązanej, co narusza art. 187 § 1, art. 191 oraz art. 210 § 4 O.p. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że Skarżąca uzyskuje nieregularny dochód miesięczny z tytułu umów zlecenia a mieszkająca z nią siostra podejmuje się wyłącznie prac dorywczych (za 2021 r. nie składała zeznania podatkowego (k. 43, 39 akt organu I instancji). W zapewnieniu podstawowych potrzeb życiowych Skarżącej i jej siostry pomaga im brat. Ponadto Skarżąca podała, że ani ona, ani jej siostra nie posiadają żadnych innych dochodów. Nie mają żadnych oszczędności. Mieszkają w mieszkaniu będącym własnością osoby trzeciej. Skarżąca oczekuje na zabieg operacyjny w związku z chorobą kręgosłupa. Choroba uniemożliwia Skarżącej podjęcie lepiej płatnej pracy. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że Skarżąca w 2021 r. uzyskała dochód miesięczny na poziomie [...] zł (roczny dochód w 2021 r. wyniósł [...] zł – k. 42 akt organu I instancji). W piśmie do organu wspomina o toczącym się postępowaniu egzekucyjnym (k. 44 akt organu I instancji). Skarżąca posiada zadłużenie w kwocie [...]zł z tytułu zawarcia umowy kredytu (k. 27 akt organu I instancji).

Wobec powyższego co najmniej przedwczesne jest stanowisko organów orzekających w sprawie, że nie zaistniała przesłanka "ważnego interesu podatnika" umożliwiająca udzielenie ulgi w spłacie zobowiązań. Organ I instancji ferując taką ocenę, a organ II instancji w pełni akceptując tę ocenę, nie rozważyły bowiem ile osób musi utrzymać się z dochodu wykazanego przez Skarżącą ([...] zł miesięcznie), przy czym utrzymanie się oznacza przede wszystkim zaspokojenie wszystkich podstawowych potrzeb życiowych.

Zdaniem Sądu, ważny interes podatnika istnieje także wówczas, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty zaległego podatku a możliwościami finansowymi zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty zaległego podatku mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego potrzeb bytowych.

Skazywanie ludzi na życie w ubóstwie stanowi pogwałcenie godności ludzkiej. Każdy człowiek na prawo do życia w godnych warunkach. Art. 30 Konstytucji stanowi, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.

Trudno jest przedstawić wyczerpujący katalog zachowań, które stanowiłyby naruszenie godności człowieka. W ujęciu najprostszym chodzi o zapewnienie każdemu człowiekowi pewnego minimum materialnego stwarzającego podstawę samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie i jednocześnie pewnego minimum kulturalnego i obyczajowego, które umożliwiałoby mu, stosownie do jego zdolności, uczestniczenie w życiu społecznym i czerpanie z jego bogactw. Tak więc z jednej strony jest to minimum egzystencji, a z drugiej strony minimum szacunku dla każdego o odmiennych zdolnościach, charakterze i obyczajach (por. Konstytucje Rzeczypospolitej oraz komentarz do Konstytucji RP z 1997 r. pod red. J. Bocia, Wrocław 1998, s. 68).

W świetle art. 30 Konstytucji na władze publiczne został nałożony obowiązek poszanowania i ochrony godności człowieka. W konsekwencji wszelkie działania władz publicznych powinny z jednej strony uwzględniać istnienie pewnej sfery autonomii, w ramach której człowiek może się w pełni realizować społecznie, a z drugiej działania te nie mogą prowadzić do tworzenia sytuacji prawnych lub faktycznych odbierających jednostce poczucie godności. Przesłanką poszanowania tak rozumianej godności człowieka jest między innymi istnienie pewnego minimum materialnego zapewniającego jednostce możliwość samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 kwietnia 2001 r., K 11/00; opublikowano: OTK 2001/3/54).

Sąd dostrzega, że Skarżąca już wcześniej korzystała z ulgi podatkowej w postaci umorzenia zaległości podatkowej, jednak w rozpatrywanej sprawy SKO powinno rozważyć, czy spłata zaległości podatkowej nie skazywałaby Skarżącej i jej rodziny na życie poniżej poziomu egzystencji. Wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy nie rozpatrzył zebranego w sprawie materiału dowodowego z powyższego punktu widzenia, tzn. czy spłata zaległości podatkowej przez Skarżącą nie pozbawiałaby jej możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych i nie naruszałaby godności ludzkiej, co stanowiłoby naruszenie art. 30 Konstytucji. Kolegium nie wyjaśniło z jakich środków Skarżąca ma uregulować zaległe opłaty, bez dalszego pogarszania swojej i tak bardzo trudnej sytuacji materialnej. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera pogłębionej analizy zdolności Skarżącej do ponoszenia obciążenia z tytułu zaległości w opłatach za gospodarowanie odpadami, przy jednoczesnej możliwości zaspokajania podstawowych i elementarnych potrzeb życiowych. Zabrakło w nim kompleksowego i przekonującego wartościowania wszystkich okoliczności związanych z sytuacją życiową i materialną Strony. SKO powinno zestawić wysokość dochodu Skarżącej z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez zagrożenia swej egzystencji i naruszania godności ludzkiej.

Zdaniem Sądu organ nie rozważył przy tym kwestii wielkości gospodarstwa domowego Strony. Powyższe ma znaczenie bowiem Instytut Pracy i Spraw Socjalnych publikuje okresowe dane dotyczące minimum socjalnego dla gospodarstw domowych o określonej liczebności. Analiza kwot wskazywanych jako minimum socjalne prowadzi do wniosku, że kwota dochodu na całe gospodarstwo domowe zwiększa się wraz ze wzrostem liczebności gospodarstwa domowego. W przeliczeniu na jedną osobę kwota minimum socjalnego jest jednak niższa w większym gospodarstwie domowym niż w jednoosobowym gospodarstwie domowym. Sąd oczywiście zauważa, że minimum socjalne stanowi jedynie wskaźnik statystyczny, nie zawsze w pełni oddający rzeczywiste wydatki, jednakże stanowi on adekwatny wyznacznik/miernik jako punkt wyjścia dla oceny środków finansowych jakimi dysponuje Skarżąca, które może przeznaczyć na podstawowe potrzeby i spłatę ciążących na niej zaległości. Ustalenie wielkości gospodarstwa domowego Skarżącej umożliwiłoby organom dokonanie oceny, czy Skarżąca po opłaceniu minimalnych kosztów życia dysponuje kwotą, którą mogłaby przeznaczyć na zapłatę zaległości.

I tak odnosząc powyższe do realiów kontrolowanej sprawy wskazać należy, że organ I instancji wprawdzie podał w uzasadnieniu decyzji, że Skarżąca zamieszkuje wraz z siostrą B. K. i z bratem M. K., jednak powyższa konstatacja budzi wątpliwości Sądu. Stanowcze stwierdzenie organu I instancji ("jak ustalono w postępowaniu wyjaśniającym trzecią osobą zamieszkującą nieruchomość pod adresem [...] jest Pan M. K.") nie zostało poparte przez organ wskazaniem na podstawie jakiego dowodu powyższa okoliczność została ustalona. Co więcej ustalenie organu stoi w sprzeczności do powtarzanych wielokrotnie oświadczeń Skarżącej o zamieszkiwaniu wyłącznie z siostrą (wniosek - k. 43 akt organu I instancji, protokół przesłuchania – k. 114 akt organu I instancji, wniosek – k. 231 akt organu I instancji, przedstawienie informacji o dochodach Skarżącej i jej siostry w odpowiedzi na wezwanie organu do przedłożenia dokumentów potwierdzających dochody uzyskane przez wszystkich członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym – k. 35, 29-31 akt organu I instancji). W związku z powyższym organ powinien w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazać, na podstawie jakich dowodów ustalił, że gospodarstwo domowe Strony obejmuje również M. K.. Organ winien mieć przy tym na uwadze, że "wspólne zamieszkiwanie" pod jednym adresem nie zawsze oznacza prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego zwłaszcza, jeżeli tak jak w niniejszej sprawie dotyczy osób dorosłych, wprawdzie spokrewnionych ze sobą, jednak nie pochodzących jedna od drugiej (relacja rodzeństwa, a nie rodzice – dziecko). Organ ustalając liczebność i dochody gospodarstwa domowego Skarżącej powinien rozważyć oświadczenia Skarżącej o zamieszkiwaniu wyłącznie z siostrą oraz wynikające z odwołania (k. 2 akt organu II instancji) stwierdzenia Strony, że M. K. udziela siostrom dobrowolnej pomocy.

W rezultacie argumentacja Kolegium nie jest wyczerpująca a co więcej wadliwie zawęża rozumienie przesłanki ważnego interesu podatnika. Odmowa udzielenia Skarżącej wnioskowanej ulgi w zapłacie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi powinna być efektem rzetelnej i wszechstronnej oceny stanu faktycznego ustalonego zgodnie z zasadami prowadzenia postępowania. Trudno za taką ocenę uznać stwierdzenie Kolegium o subiektywnym przekonaniu Skarżącej o potrzebie umorzenia ww. opłat, w sytuacji gdy dysponuje ona bardzo ograniczonymi środkami na zaspokajanie swoich potrzeb bytowych oraz zamieszkującej z nią siostry B.. Podobnie jako nieuzasadnione w świetle zgromadzonego materiału dowodowego jawi się twierdzenie organu o "lekceważeniu przez stronę obowiązków w zakresie ponoszenia opłat" pomimo regularnego uzyskiwania dochodów (k. 9-10 akt organu II instancji) w sytuacji, gdy Strona wskazuje, że kwotę [...]zł zamiast na regulowanie opłat przeznacza na jedzenie, zaś organy nie ustaliły ile osób musi utrzymać się z dochodu Skarżącej oraz czy dochód ten przekracza w przeliczeniu na jedną osobę minimum socjalne. Sąd jeszcze raz powtórzy, że zabrakło w ocenie dokonanej przez organ II instancji kompleksowego i przekonującego wartościowania wszystkich okoliczności związanych z sytuacją życiową i materialną Skarżącej.

Należy zauważyć, że ulga, o której mowa w art. 67a § 1 pkt 3 O.p., nie stanowi przywileju samego w sobie. Jest to forma pomocy udzielonej przez Państwo zobowiązanemu po to, by poprzez egzekwowanie należności nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia, tak społecznego, jak i indywidualnego, w odniesieniu do osoby podatnika. W orzecznictwie zasadnie wskazuje się, że nie do zaakceptowania, także z punktu widzenia interesu społecznego, jest sytuacja, w której spłata zobowiązań zmuszałaby dłużnika do korzystania z pomocy społecznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Po 1766/13).

Ponownie rozpatrując sprawę SKO powinno ocenić, czy w sprawie zachodzi interes podatnika i rozważyć wagę tego interesu. Sąd przypomina przy tym, że zasada dwuinstancyjności oznacza, że w wyniku złożenia odwołania lub zażalenia sprawa podatkowa będzie w całości przedmiotem postępowania przed organem drugiej instancji. Rodzi to obowiązek dwukrotnego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, dwukrotnego ustalenia stanu faktycznego i dwukrotnej wykładni przepisów prawa. Zasada ta nie wyklucza przy tym dokonania odmiennej oceny materiału dowodowego zgromadzonego już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Organ odwoławczy nie jest bowiem organem stricte kontrolującym prawidłowość rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, ale samodzielnie, w oparciu o już zgromadzone (ewentualnie uzupełnione) dowody, ponownie rozstrzyga sprawę. Ponowne rozstrzygnięcie sprawy oznacza zatem dokonanie ponownych ustaleń faktycznych, a nie tylko przyjęcie tych, które wynikają z rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji (tak: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 22 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 879/22).

Mając powyższe na uwadze, zaskarżona decyzja, jako wydana z art. 67a § 1 pkt 3, art. 127, art. 187 § 1, art. 191, art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, podlegała uchyleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni wywody i wskazania Sądu zawarte w tym wyroku (art. 153 p.p.s.a).

Kwestie podnoszone przez Skarżącą odnośnie pracy [...] – Skarbnika Gminy S. i poczynione na ten temat w zaskarżonej decyzji uwagi SKO, nie podlegały ocenie przez tut. Sąd w niniejszym postępowaniu, ponieważ sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania skarg powszechnych związanych z krytyką nienależytego wykonywania zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II SAB/Łd 74/12).

O kosztach sądowych Sąd nie rozstrzygał, ponieważ Skarżąca została od nich zwolniona (postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt I SPP/Bd 120/23).

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] października 2023 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] listopada 2023 r. (k. 17 akt sądowych). Wcześniej Skarżąca została poinformowana także o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem internetowym oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma (k. 16 akt sądowych).

Należy zaznaczyć, że dopuszczalność rozpoznania spraw na posiedzeniach niejawnych w czasie obowiązywania obostrzeń związanych z epidemią COVID-19 była rozważana przez Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 26 lipca 2022 r. sygn. akt II FSK 1230/21, a wyrażone w nim poglądy tut. Sąd podziela.

Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: [...]

J. Ziołek H. Adamczewska – Wasilewicz T. Wójcik