Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1161/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 4 maja 2023 r. nr SKO.NP/4115/126/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz skarżącej K. F. kwotę 480 zł ( czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Burmistrz B. decyzją z dnia 13 marca 2023 r. znak: [...] odmówił skarżącej K. F. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem T. F.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Nadto w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że niepełnosprawność jej męża powstała po 18 roku życia i w związku z tym jej jako opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne,

- art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji,

- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 23 krio oraz art. 27 krio przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że małżonkowi, na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wobec powyższych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 4 maja 2023 r. znak: SKO.NP/4115/126/2023 utrzymało w mocy decyzje organu I instancji.

W uzasadnieniu SKO wskazało w pierwszej kolejności, że niniejsza sprawa była już przedmiotem postępowania prowadzonego przed Kolegium, które decyzją z dnia 18 listopada 2022 r. znak SKO.NP/4115/365/2022 uchyliło decyzję Burmistrza B. z dnia 22 września 2022 r. znak: [...] i przekazało organowi l instancji sprawę do ponownego rozpoznania. W decyzji tej organ uznał za konieczne zweryfikowanie oświadczenia skarżącej o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego poprzez ustalenie czy faktycznie nie podejmuje ona jakichkolwiek prac w gospodarstwie rolnym. W tym celu zobowiązał organ l instancji do wezwania skarżącej do jednoznacznego oświadczenia czy zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym, a następnie do wyjaśnienia oraz ewentualnego przedłożenia posiadanych dokumentów, kto zajmuje się gospodarstwem rolnym, czy zostało ono wydzierżawione innej osobie lub też pozostaje nieuprawiane. Nadto Kolegium uznało, że organ pomocowy powinien także zwrócić się do właściwej placówki terenowej KRUS o udzielnie informacji czy skarżąca podlega aktualnie ubezpieczeniom społecznym rolników, a jeżeli tak to od kiedy i z jakiego tytułu, a ponadto z zapytaniem do właściwej placówki Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa czy skarżąca występowała o przyznanie dopłat bezpośrednich z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego oraz ewentualnie za jakie lata. Jednocześnie Kolegium dodało, że organ winien wyjaśnić problem prowadzenia gospodarstwa rolnego przez syna skarżącej weryfikując jej twierdzenia, że nie uzyskuje żadnego dochodu z gospodarstwa prowadzonego przez syna.

SKO wyjaśniło następnie, że skarżąca zwróciła się z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem (ur. 1 sierpnia 1973 r.), legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 27 czerwca 2022 r. nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności do 30 czerwca 2027 r. ze stwierdzeniem, że w jego przypadku niepełnosprawność istnieje od 38 roku życia, natomiast ustalony stopień tej niepełnosprawności datuje się od 4 maja 2022 r. W przywołanym orzeczeniu wskazano przyczynę niepełnosprawności oznaczoną symbolem 10-N - niepełnosprawność związana z chorobami neurologicznymi.

Organ II instancji podkreślił, że decyzja organu l instancji jest wadliwa, ponieważ zapadła na skutek błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pomimo jednak tego, decyzja ta ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez skarżącą a koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem. Istotne w sprawie jest również to, że skarżąca nie wykazała w dostateczny sposób, że zakres sprawowanej opieki nad mężem uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

SKO wskazało na pismo nazwane "Oświadczenia i pouczenia opiekuna osoby niepełnosprawnej służące ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego" z dnia 11 lipca 2022 r., - w którego treści skarżąca oświadczyła, że nie jest zatrudniona, ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej - oraz na oświadczenia skarżącej i pismo Zastępcy Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR pozyskane w ramach przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania uzupełniającego. Jak wynika z pisma z dnia 21 grudnia 2022 r. skarżąca podała, że niepodejmowanie zatrudnienia oraz zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym od 4 maja 2022 r. ma związek z koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Nadto dodała, że gospodarstwem rolnym posiadającym 2,2615 ha użytków rolnych w całości zarządza i zajmuje się nim jej syn, który jest również jedynym beneficjentem zysków z tytułu prowadzenia tego gospodarstwa oraz ponosi wszelkie koszty związane z jego prowadzeniem. W piśmie z dnia 13 grudnia 2022 r. Zastępca Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazał natomiast, że skarżąca jest zarejestrowana w systemie Ewidencji Producentów prowadzonym przez ARiMR, lecz nie pobierała dopłat bezpośrednich. Nadto dodano, że podmiot nie jest beneficjentem płatności realizowanych przez ARiMR. Jednocześnie pismem z dnia 12 grudnia 2022 r. Główny Specjalista KRUS Placówka Terenowa w B. wyjaśnił, że skarżąca w okresie od 1 kwietnia 2003 r. do 27 stycznia 2010 r. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik z mocy ustawy, w okresie od 6 czerwca 2012 r. do nadal jako rolnik z mocy ustawy.

Kolegium podkreśliło, że w materiale dowodowym nie dopatrzyło się jednak informacji z której wynikałoby, że skarżąca złożyła wniosek o wykreślenie z ewidencji producentów. W tej sytuacji, zdarzenie dotyczące wykreślenia skarżącej z ewidencji producentów będzie mogło zostać uwzględnione w razie ponownego złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia.

W świetle powyższych ustaleń organ przyjął, że skarżąca nie spełniła przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikającej z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego.

W tym miejscu Kolegium przywołało stanowisko WSA w Rzeszowie zawarte w wyroku z dnia 5 października 2022r. sygn. II SA/Rz 596/22, który wskazał, że prowadzenie gospodarstwa, to nie tylko bezpośrednio wykonywana praca w tym gospodarstwie, ale również zarządzanie nim, czy też czerpanie jakichkolwiek zysków, np. pobieranie dopłat. Należy również podkreślić, że osoby prowadzące gospodarstwo rolne nie mogą być w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do osób wykonujących pracę, dla których warunkiem koniecznym jest całkowita rezygnacja z pracy i brak uzyskiwania z tego tytułu jakichkolwiek środków finansowych. Powyższe, zdaniem organu, bezsprzecznie należy odnieść do ujawnionej przez skarżącą w przedmiotowej sprawie okoliczności, że "gospodarstwem rolnym posiadającym 2.2615 ha użytków rolnych w całości zarządza i zajmuje się syn M. F., który jest również jedynym beneficjentem zysków z tytułu prowadzenia tego gospodarstwa oraz ponosi wszelkie koszty związane z prowadzeniem ww. gospodarstwa" (oświadczenie z dnia 21 grudnia 2022 r.). Niniejsze potwierdza zapis ujęty w treści wywiadu środowiskowego z dnia 8 września 2022 r., z którego wynika, że skarżąca posiada gospodarstwo rolne o pow. 2.2615 ha, którego nie uprawia z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad mężem. Gospodarstwem zajmuje się syn. Kolegium dodatkowo przywołało adnotację zawartą w ww. wywiadzie środowiskowym, a ściślej w jego części "B. Analiza sytuacji materialnej", w której zapisano "M. F. ur. 2.06.1999r. wspólnie zamieszkuje, pracuje na umowę o pracę w Zakładach [...] od 8.00 - 18.00". Z przywołanych zapisów można bez wątpienia wyprowadzić wniosek, że M. F. będąc zatrudniony na umowę o pracę w godzinach od 8.00 do 18.00, a tym samym nie dysponując nieograniczonym czasem może prowadzić gospodarstwo rolne jedynie poprzez jego zarządzanie, o czym zresztą wspomniała jego matka (skarżąca).

Mając na uwadze opisane wyżej okoliczności, Kolegium stwierdziło, że skarżąca przy właściwej organizacji pracy mogłaby zarządzać gospodarstwem rolnym i jednocześnie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem, w wymiarze koniecznym do zaspokojenia wymagań podopiecznego.

SKO w dalszej części uzasadnienia omówiło zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wyjaśniło, że z pisma skarżącej z dnia 2 lutego 2023 r. wynika, iż stwardnienie rozsiane u męża spowodowało trwały i znaczny uszczerbek na sprawności jednej strony ciała, ma on kłopoty z chwytem dłoni. Z tej przyczyny nie jest w stanie utrzymać kubka lub sztućca. Nadto pomoc w spożywaniu posiłków, to nie tylko przygotowanie jedzenia, ale również doprowadzenie męża do stołu (asysta, pomoc), posprzątanie, odprowadzenie z kuchni. Skarżąca podniosła w piśmie, że nie da się miarodajnie określić, ile razy w tygodniu mąż ma wizyty u lekarza, bywa, że są to 3 - 4 wizyty, a jest nieraz jedna. Bywają też wizyty całodzienne np. w szpitalu w K. Podobnie ma się sytuacja z uczestnictwem męża w rehabilitacji, najczęściej stacjonarnie 14 razy w miesiącu, po 2 - 3 godzin dziennie. Podopieczny wymaga ponadto pomocy przy czynnościach związanych z toaletą tj. doprowadzeniem do toalety, pomocą przy myciu się (na specjalnym stołku), pomocą przy ubieraniu się, zakładaniu butów. Nadto skarżąca określiła przykładowy plan dnia: godz. 7:30 pomoc przy wstaniu z łóżka, ubieraniu się, przygotowanie śniadania; godz. 8:00 śniadanie, toaleta; godz. 10:00 wyjazd na rehabilitację stacjonarną w B.; godz. 13:00 odbiór męża z rehabilitacji lub innych spotkań np. z zakresu pomocy psychologicznej; godz. 14:00 przygotowanie posiłku, pomoc w spożyciu; reszta dnia - pomoc przy przemieszczaniu się, toalecie, spożywaniu mniejszych posiłków, czynności codzienne, jak kontakt z ludźmi (np. odbieranie telefonów, spacer po podwórku, przygotowywanie rzeczy na rehabilitację itp.); godz. 18:00 przygotowywanie kolacji, pomoc przy wieczornych czynnościach higienicznych, przygotowywanie łóżka do spania. Dodatkowo w oświadczeniu z dnia 8 września 2022 r., skarżąca wskazała zakres czynności opiekuńczych jakie wykonuje względem męża tj. pomoc w dotarciu do łazienki, przy toalecie, zmianie odzieży, przygotowuje posiłki, które niepełnosprawny sam spożywa, pomaga przy zejściu z wózka na łóżko i odwrotnie, zawozi i przywozi męża na rehabilitację, pomoc przy przemieszczaniu się po mieszkaniu i poza domem.

Z kolei z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 8 września 2022 r., wynika, że mąż skarżącej jest osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności do 30 czerwca 2027 r., rencistą. Od roku 2021 pozostaje w stałym leczeniu i rehabilitacji z powodu postępującej postaci stwardnienia rozsianego. Nadto niepełnosprawny miał kilka rzutów choroby, z których ostatni wystąpił w kwietniu 2022 r. co spowodowało znaczne pogorszenie jego stanu zdrowia a w konsekwencji funkcjonowania. Podopieczny ma problem z chodzeniem, porusza się za pomocą kuł łokciowych oraz wózka inwalidzkiego. Oprócz niedowładu kończyn dolnych pacjentowi doskwiera również niedowład lewej ręki. Nadto zaburzenia równowagi sprawiają, że nie jest w stanie przemieszczać się swobodnie po mieszkaniu. Jego mowa jest bardzo niewyraźna, ma problem z wypowiadaniem słów. Z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie wykonywać podstawowych czynności higieniczno - pielęgnacyjnych oraz związanych z gospodarstwem domowym. Wymaga pomocy osób drugich.

SKO zwróciło uwagę na załączoną do akt sprawy kartę informacyjną ze szpitala, gdzie mąż skarżącej przebywał w okresie od 25 kwietnia 2022 r. W części oznaczonej jako rozpoznanie wpisano stwardnienie rozsiane. Nadto w epikryzie opisano przebieg choroby pacjenta wskazując, iż w kwietniu 2012 r. był hospitalizowany z powodu zaburzeń mowy oraz osłabienia i drętwienia kończyn. Niniejsze objawy oceniono przy pomocy badania TK jako udar prawej półkuli mózgu. Nadto w przebiegu choroby opisano występujące rzuty choroby, z których ostatni miał miejsce w kwietniu 2022 r. Dalej lekarz prowadzący wskazał, że wywiad zebrano głównie od żony pacjenta, stwierdzono średniego stopnia niedowład kkd, znacznego stopnia spastyczność kończyny dolnej lewej, wygórowane odruchy głębokie w kgl, objaw Babińskiego obustronnie, obustronnie stopotrząs. Nadto dodano, że pacjent chodzi z kulą do 100 metrów. Podsumowując uznano, że uzyskano poprawę w zakresie dyzartrii.

W ocenie organu dane zawarte w karcie informacyjnej nie wykazują pogorszenia stanu zdrowia, co więcej wskazują na poprawę w zakresie dyzartrii. Nie można również pominąć zapisu "chodzi z kulą do 100 metrów", co ma niewątpliwe znaczenie dla codziennego funkcjonowania niepełnosprawnego. Dodatkowo w celu poprawy stanu zdrowia niepełnosprawny uczęszczał na rehabilitację - drenaż limfatyczny kończyn dolnych, laser ręczny - kręgosłupa lędźwiowo - krzyżowego laser na kręgosłup piersiowy (dowód: karta informacyjna z dnia 4 września 2022 r. z pobytu na turnusie rehabilitacyjnym od dnia 22 sierpnia – 4 września 2022 r.) Nadto jak podaje skarżąca w piśmie z dnia 2 lutego 2023 r. jej mąż korzysta z rehabilitacji, najczęściej stacjonarnie 14 razy w miesiącu, po 2 - 3 godzin dziennie.

Opisane czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą wobec niepełnosprawnego męża, mają zdaniem Kolegium, charakter typowych czynności codziennych, przez co nie wymagają nieprzerwanej obecności osoby opiekuna. W tym miejscu szczególnie na uwagę zasługuje ponadto fakt prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego, a ściślej charakter wykonywanej w nim pracy - możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

SKO wskazało ponadto, że osoba niepełnosprawna posiada czwórkę dzieci. Syn M. F. pracuje na umowę o pracę w Zakładach [...] w godzinach od 8:00 do 18:00, syn M. F.1 mieszka w S., gdzie pracuje na umowę o pracę zaś obie córki M. i G. F. zamieszkują w domu rodzinnym, uczęszczają do Technikum w W. Jak podała skarżąca, może uzyskać pomoc z ich strony. W konsekwencji, w opinii Kolegium część obowiązków w zakresie opieki nad niepełnosprawnym mogą przejąć dzieci, na których również ciąży wobec ojca obowiązek alimentacyjny, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego, jak i obowiązek moralny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 b ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie zaprzestała ona prowadzenia gospodarstwa rolnego,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią prowadzenia gospodarstwa rolnego,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, które mogą również przejąć opiekę nad niepełnosprawnym,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Mając na uwadze podniesienie zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji oraz o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1365) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390).

W pierwszej kolejności podnieść należy, że Sąd zgadza się z Kolegium, że orzekający w sprawie organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13. Zatem w stosunku do osób, których niepełnosprawność powstała później niż to określa art. 17 ust. 1b u.ś.r., oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta natomiast jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności (por. szczegółowe rozważania zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Krakowie z dnia 7 września 2023 r., III SA/Kr 395/23 i powołane tam wyroki innych sadów administracyjnych).Sąd w składzie orzekającym pogląd ten w pełni podziela i podkreśla, że w świetle przywołanego przez organ II instancji, a także powszechnie znanych i dostępnych orzeczeń sądów administracyjnych, nie ma podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z powodu wieku osoby wymagającej opieki, w którym powstała niepełnosprawność. Taki sposób procedowania naraża stronę na zbędny stres i konieczność dochodzenia swoich praw przed sądem, co niepotrzebnie wydłuża okres oczekiwania na należne świadczenie (por. wyrok WSA w Szczecinie z 5 maja 2022 r., II SA/Sz 19/22) .

Istotą sporu była ocena istnienia związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą wykonywania pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie ponieważ Kolegium nie wyjaśniło dostatecznie, czy rozmiar koniecznych czynności opiekuńczych skarżącej wobec niepełnosprawnego męża uniemożliwia jej godzenie tej opieki z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że skarżąca nie wykazała przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącą pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem ponieważ raz wskazała (k.17), że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa domowego około trzech lat temu, tj. od 2019 r., a innym razem (k.4a,10 i 33), że od 4 maja 2022 r., będąc jednocześnie cały czas właścicielem tego gospodarstwa rolnego, zarejestrowanym w Ewidencji Producentów prowadzonej przez ARiMR, ubezpieczonym w KRUS.

Mąż skarżącej został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym w dniu 27 czerwca 2022 r., ze wskazaniem, że "ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od – 04.05.2022 r."

Zdaniem Sądu, istotne zatem jest, czy aktualnie, wobec uznania męża skarżącej za niepełnosprawnego w stopniu znacznym, skarżąca może prowadzić gospodarstwo rolne (zarządzać nim) ze względu na rozmiar koniecznych czynności opiekuńczych skarżącej wobec niepełnosprawnego męża, z uwzględnieniem konieczności zapewnienia mężowi stałej rehabilitacji. Wg Sądu, ta kwestia nie została dostatecznie wyjaśniona. Nie wiadomo bowiem na czym polegało i polega prowadzenie gospodarstwa rolnego skarżącej. Trafnie zwrócono uwagę, że syn skarżącej, który przejął prowadzenie gospodarstwa pracuje zawodowo w Zakładach [...] 10 godzin dziennie, co wskazuje, że w tym czasie nie pracuje w gospodarstwie.

W uchwale 7 sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. (sygn. akt I OPS 5/12) wskazano, że rolnik przy właściwej organizacji pracy, może prowadzić gospodarstwo rolne – zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

Poznanie charakteru (profilu) gospodarstwa rolnego, jak i odległości jego położenia od domu, przy uwzględnieniu że jego prowadzenie jest zależne od samodzielnej organizacji własnej pracy, pozwoli zatem ocenić, czy rzeczywiście praca w nim jest nie do pogodzenia z opieką skarżącej nad mężem. Bezsprzecznie mąż skarżącej wymaga stałej jej opieki, ale jak wynika z materiału dowodowego mąż korzysta nie tylko z dziennej rehabilitacji ale przebywa też na wyjazdowych turnusach rehabilitacyjnych ( np. w dniach 22.08.-4.09. 2022 r.), dużo też wypoczywa w ciągu dnia. O ile większość czynności związanych z prowadzeniem domu, jakie skarżąca wykonuje należy rzeczywiście do zwykłych czynności dnia codziennego, które wykonuje każda osoba pracująca, to czynności opiekuńczo – higieniczne i uczestniczenie w procesie leczniczo – rehabilitacyjnym męża nie należą do "typowych czynności". Niemniej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje za samą opiekę nad chorym ale za konieczność rezygnacji z zatrudnienia czy niemożność jego podjęcia właśnie ze względu na tą opiekę. System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy.

Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy nie jest wystarczający gdyż nie pozwala na ocenę, czy pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad mężem a niemożnością prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego istnieje tego typu związek. Pamiętać też należy, że to przede wszystkim wnioskujący o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma wykazać nie tylko rezygnację z prowadzenia gospodarstwa rolnego ale konieczność takiej decyzji.

Dlatego ponownie rozpoznając sprawę, organy ustalą, czy zakres wypełnianych przez skarżącą obowiązków wymaga nieprzerwanej obecności przy mężu który uniemożliwia jej dotychczasową pracę w gospodarstwie rolnym, po ustaleniu charakteru tego gospodarstwa.

Co do poglądu Kolegium Odwoławczego, który akcentował fakt, że są także inne - niż skarżąca - osoby zobowiązane do alimentacji jej męża, tj. dzieci niepełnosprawnego, stwierdzić należy, że stanowisko to pomija regulację art. 132 k.r.o. Stosownie do tego przepisu, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Stwierdzić należy, że obowiązki alimentacyjne małżonków względem siebie wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych (wnioskowanie z art. 130 k.r.o., art. 60, art. 61[4], w zw. z art. 27 k.r.o.). Nie można więc przyjmować, że dzieci niepełnosprawnego są zobowiązane do jego alimentacji w tym samym stopniu, co skarżąca (żona) albowiem z uwagi na treść wskazanych wyżej przepisów, obowiązek alimentacyjny tych osób (dzieci) w ogóle się nie zaktualizował. W przypadku bowiem osób zobowiązanych w różnym stopniu, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została jednoznacznie określona w art. 17 ust. 4 ustawy i potwierdzona uchwałą NSA z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22, CBOSA).

Nie można jednak pominąć, że już sama obecność dzieci w domu umożliwia skarżącej czasowe przebywanie poza domem i zapewnia ojcu bezpieczeństwo choćby przez samą możliwość udzielenia pomocy, czy wezwania pogotowia.

Z uwagi na stwierdzone uchybienia przepisów prawa materialnego i procesowego, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą (punkt I sentencji) na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z zaprezentowanych wyżej ocen.