Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 480/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6164 Wspólnoty gruntowe
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi Zarząd Wspólnoty Gruntowej wsi R. na decyzję Wojewody z dnia 26 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie nieustalenia wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z 15 marca 2002 r. nr [...] sprostowaną postanowieniem z 2 września 2002 r. Starosta K. , powołując się na art.1, art. 6, art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz.U. Nr 28, poz.169 ze zm. – dalej ustawa), art. 22 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106,poz.668) i art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000 r, nr 98, poz. 1071 ze zm., obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm. - dalej k.p.a.), orzekł w ten sposób, że :

- ustalił, że nieruchomość – pastwisko oznaczone jako działki nr [...] o pow.0,62 ha, [...] o pow.0,0023 ha, [...] o pow.0,18 ha i [...] o pow.3,92 ha , o łącznej pow.4,7223 ha, położone we wsi R. gmina K., stanowią wspólnotę gruntową w rozumieniu art.1 ust.1 ustawy,

- uznał za uprawnione do udziału we wspólnocie gruntowej 17 wymienionych imieniem osób i ustalił wielkość ich udziałów we wspólnocie.

Organ I instancji za uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej uznał osoby fizyczne będące właścicielami gospodarstw bezpośrednio przyległych do gruntów wspólnoty.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła grupa mieszkańców wsi R. , kwestionując rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania określonych osób za uprawnione do udziału we wspólnocie. Podnosząc, iż uprawnienia z tego zakresu winny obejmować wszystkich mieszkańców wsi R. , wspólnota zarządzana była przez osoby nieuprawnione bez zgody i wiedzy pozostałych mieszkańców wsi, a położony na jednej z działek [...] przeznaczony był dla wszystkich mieszkańców wsi. Poza tym kwestionowano kryterium przyległości gruntów do tworzących wspólnotę działek i podnoszono, że mieszkańcy wsi nie byli zawiadamiani o podejmowanych w sprawie czynnościach.

Decyzją z dnia 14 czerwca 2002 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, stwierdzając, iż materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji pozwalał ustalić, iż tylko 17 osób spełniało przesłanki z art.6 ust.1 ustawy.

Skargę na powyższą decyzję wniosło 14 osób – mieszkańców wsi R. , w zakresie części dotyczącej ustalenia osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej

Wyrokiem z dnia 22 października 2004 r. w sprawie II SA/Po 1780/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej ustalenia osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż organ winien uzupełnić materiał dowodowy i dokonać ustaleń odnoszących się do lat 1962-1963, a dotyczących faktycznego korzystania ze wspólnoty i ustalenia czy osoby faktycznie korzystające ze wspólnoty były rolnikami, to jest czy posiadały gospodarstwa rolne.

Następnie 14 osób: S. Ł., H. K., J. O., J. M., E. C., M. P., M. S., R. M., C. Z., J. O., S. N., P. K., K. M. i P. J. złożyli oświadczenia, że wspólnota gruntowa w R. powstała około 1920 r., a w jej skład wchodziły grunty położone w R. i R. o ogólnej powierzchni 27 ha, zaś członkami wspólnoty byli rolnicy obu tych wsi posiadający gospodarstwa rolne. Każda z tych osób oświadczyła również, że jej gospodarstwo rolne o określonym obszarze istniało w dacie powstania wspólnoty. Zainteresowani wnieśli o ponowne ustalenie osób uprawnionych jako członków wspólnoty i ponowne ustalenie wielkości udziałów we wspólnocie.

Decyzją z dnia 18 lutego 2005 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło decyzję Starosty K. z dnia 15 marca 2002 r. w części dotyczącej ustalenia osób uprawnionych do udziału we wspólnocie i w tej części sprawa została przekazana organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, z uwzględnieniem wskazań zawartych w orzeczeniu WSA.

Decyzją z dnia 30 czerwca 2005 r. nr [...], wydaną na podstawie art.1 ust.1, art. 6, art. 8 i art. 9 ustawy, art. 22 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz.668) i art.104 k.p.a., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Starosta K. uznał za uprawnione do udziału w przedmiotowej wspólnocie ponownie te same 17 osób, wymienione imiennie w decyzji oraz odmówił prawa udziału 14 pozostałym osobom, argumentując, iż w toku rozprawy administracyjnej przesłuchano 4 świadków, którzy zeznali że odwołujący się nie byli nigdy uczestnikami wspólnoty gruntowej w R. , gdyż mieszkają na terenie dawnej wsi R. i nie użytkowali gruntów wspólnoty; ponadto z zebranych materiałów nie można wywieść praw udziału we wspólnocie 14 osób odwołujących się od poprzedniej decyzji, bowiem nie przedłożyli oni żadnych dowodów potwierdzających ich udziały w tej wspólnocie.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyło ponownie 14 tych samych mieszkańców wsi R. , podnosząc iż organ wybiórczo stosował dowody i opierał się na "carskich mapach" zamiast na art. 6 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Podnieśli także, iż faktyczne korzystanie z przedmiotowej wspólnoty przez całą wieś i jej mieszkańców wiąże się z gruntem "na którym powstał, przy wysiłku całej społeczności dom ludowy".

Decyzją z 19 września 2005 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Starosty K. z dnia 30 czerwca 2005 r. Organ odwoławczy podkreślił, iż wsie R. i R. były odrębne pod względem terytorialnym i organizacyjnym. Odwołujący się nie udokumentowali swoich uprawnień do udziału we wspólnocie i nie wykazali, że spełniają przesłanki z art. 6 ustawy, zarówno co do następstwa prawnego po osobach mających prawo pierwotne do udziału we wspólnocie, jak i co do faktycznego korzystania z przedmiotowych gruntów w ciągu ostatniego roku przed dniem wejścia w życie ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego S. Ł., H. K., J. O., J. M., E. C., M. P., M. S., R. M., C. Z., J. O., S. N., P. K., K. M. i P. J. zarzucili zaskarżonym decyzjom naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 75 i art. 80 k.p.a. oraz naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 6 ust. 1 i 2 ustawy. Zakwestionowali wiarygodność przedstawionych w toku postępowania dokumentów w postaci map, i rejestru, statutu spółki i wykazu użytkowników gruntowych.

Wyrokiem z dnia 15 listopada 2006 r. w sprawie III SA/Po 231/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzje obu instancji. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż pomimo wyraźnych wskazań Sądu w wyroku z dnia 22 października 2004 r. dotyczących odtworzenia źródeł powstania i funkcji wspólnoty, organy obu instancji nie poczyniły ustaleń co do aktu powołania spółki – uchwały z 1979 r., chociaż została ona wskazana w treści statutu spółki. Ponadto organy nie dokonały analizy następstwa prawnego wszystkich stron, nie odniosły się do braku dokumentów w tym zakresie pozostałych osób, nie wyjaśniły w sposób przekonywujący dlaczego uznały za uprawnionych 17 osób – uczestników postępowania, a z jakich względów skarżących za takich nie uznały. Organy więc winny jednoznacznie ustalić, kto i w jaki sposób w latach 1962 -1963 faktycznie, rzeczywiście korzystał z gruntów wspólnoty, skąd wywodzi następstwo prawne osób, które obecnie zgłaszają swoje żądania udziału we wspólnocie, przy czym przedłożenie potwierdzeń dokonywania wpłat podatku w latach 1962 – 1963 może być z tym zakresie pomocne. Organ winien z urzędu przeprowadzić postępowanie dowodowe korzystając ze wszystkich dostępnych środków dowodowych, w szczególności z dowodu z dokumentów znajdujących się w ewidencji gruntów.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 8 sierpnia 2007 r. nr [...] Starosta K. na podstawie art.1 ust.1, art. 6, art. 8 i art. 9 ustawy, art.22 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej – w związku z reformą ustrojową państwa (Dz.U. Nr 106, poz. 668) i art.104 k.p.a., uznał za uprawnione do udziału w przedmiotowej wspólnocie ponownie te same 17 osób, wymienione imiennie w decyzji oraz odmówił prawa udziału 14 pozostałym osobom. W uzasadnieniu organ wskazał, iż dnia 6.06.2007 r. odbyła się rozprawa administracyjna, na której przesłuchano 5-ciu świadków: Z. G., T. S., Z. P., M. U. i W. K.. W oparciu o ich zeznania organ ustalił, iż w latach 1962-1963 z gruntów wspólnoty korzystały tylko osoby wymienione w decyzji. Korzystanie z gruntów wspólnych polegało na wypasaniu bydła, zbieraniu pożytków z lasu (grzybów, chrustu). Świadkowie zaprzeczyli jakoby pozostałych 14 osób, bądź ich poprzednicy prawni korzystali z gruntów wspólnoty. Ponadto 14 uczestników postępowania spełnia tylko jeden z dwóch warunków, które należy spełnić, aby uznać ich za uprawnionych do udziału we wspólnocie, a mianowicie w latach 1962 – 1963 byli właścicielami gospodarstw rolnych. Natomiast nie przedłożyli żadnych dowodów potwierdzających korzystanie w latach 1962-1963 z gruntów wspólnoty. Ponadto organ ustalił, że Spółka powołana została z mocy uchwały zebrania członków Wspólnoty Wiejskiej wsi R. w dniu 10.12.1979 r., co wynika z protokołu z tego dnia dołączonego do statutu z ogólnego zebrania członków Wspólnoty Wiejskiej w R. .

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli: S. Ł., H. K., J. O., J. M., E. C., M. P., M. S., R. M., C. Z., J. O., S. N., P. K., K. M. i P. J.. Domagali się uznania ich jako członków wspólnoty gruntowej. Podali, iż kwestionują wiarygodność przesłuchanych na rozprawie administracyjnej świadków, albowiem były to osoby wyznaczone bądź spokrewnione z R. P.. Nie wzięto pod uwagę zeznań rolników. Ponadto do wspólnoty wiejskiej R. z terenu wsi R. włączono działki oznaczone na mapie obrębu R. nr [...] – na której została wybudowana świetlica wiejska, a działkę nr [...] już przed 1963 r. użytkowali mieszkańcy całej wsi (wycinali krzewy, sprzątali, wybudowali Dom Ludowy – decyzja o pozwoleniu na budowę z 30.08.1968 r). Dawna wieś R. to obecnie nie ujęci we wspólnocie wiejskiej rolnicy. Powołanie zaś Spółki w 1979 r. odbyło się zebraniem w obecności jedynie 17 domniemanych udziałowców, bez poinformowania pozostałych mieszkańców R. .

Odrębne odwołanie złożyła F. M. podnosząc, iż w 1977 r. kupiła od Skarbu Państwa grunty rolne o pow. 4,84 ha i 0,50 ha, które to grunty na Skarb Państwa zdał za rentę F. B., pozostawiając córce W. M. działkę z budynkami o pow.0,36 ha, którą obecnie użytkują jej dzieci G. S. i R. M.. W związku z powyższym G. S. nie powinna należeć do wspólnoty wiejskiej, gdyż nie jest rolnikiem i podatnikiem gruntów rolnych o pow.5,21 ha wymienionych w decyzji. Udział ten powinien przypadać odwołującej, która nabyła grunty. Podobna sytuacja ma miejsce w stosunku do R. P., któremu w decyzji wykazano obszar 2,28 ha, a w rzeczywistości te grunty sprzedał.

Decyzją z dnia 29 stycznia 2008 r. nr [...] i [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Starosty K. . W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że na rozprawie administracyjnej przesłuchano świadków wskazanych przez strony postępowania, co pozwoliło ustalić, w latach 1962-1963 z gruntów wspólnoty korzystali wyłącznie: G. M., A. P., C. K., F. M., R. K., M. L., J. K., T. W., T. S., D. K., F. B., H. P., R. U., J. P., A. K., T. G., J. S.. Na podstawie dokumentów ustalono, że ich następcami prawnymi są odpowiednio: Z. W., R. P., E. K., F. M., W. K., S. G., M. K., D. W., M. S., P. K., G. S., J. U., P. D., A. D., M. B., A. J., G. F.. Natomiast na podstawie zbiorów geodezyjnych ustalono, że osoby odwołujące się były właścicielami gospodarstw rolnych, jednakże nie korzystały z gruntów wspólnoty w latach 1962-1963, nie przedłożyły na to żadnych dowodów. Nie spełniły więc warunku wymienionego w art. 6 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych, tym bardziej, że na każdym z etapów postępowania mieli możliwość udokumentowania swoich uprawnień do udziału we wspólnocie. Nie można ponadto uznać wybudowania na gruntach wspólnoty w latach 70-tych domu ludowego, z którego korzystają wszyscy mieszkańcy wsi za spełnienie przez odwołujących się warunku o którym mowa w art.6 ust.1 ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych.

Skargę na powyższą decyzję złożyli: S. Ł., H. K., J. O., J. M., E. C., M. P., M. S., R. M., C. Z., J. O., S. N., P. K., K. M. i P. J., podnosząc w niej tę samą argumentację co w odwołaniu od decyzji organu I instancji i domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 25 stycznia 2011 r. (sygn. akt IV SA/Po 1014/10) uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty K. z 8 sierpnia 2007 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał, iż organy obu instancji nie wykazały, który ze skarżących lub uczestników postępowania wywodzi swoje następstwo prawne po konkretnym uwłaszczonym włościaninie korzystającym w latach 1962-1963 z gruntów wspólnoty. WSA w Poznaniu zarzucił także organom, iż nie wyjaśniły jak faktycznie użytkownicy wspólnoty korzystali z jej gruntów, a także zauważył, iż przesłuchany w trakcie rozprawy T. S. zeznał, iż część z osób skarżących korzystało ze wspólnoty gruntowej, jednakże nie wskazał którzy z nich, a także w jaki sposób. Zważył przy tym, iż w przedmiotowej sprawie organy powinny przesłuchać także innych uczestników postępowania, w tym skarżących (gdyż w efekcie w sprawie zeznania złożyło wyłącznie 9 spośród 31 zainteresowanych osób). Sąd ocenił ponadto, iż rekonstrukcja stanu faktycznego wspólnoty gruntowej wsi R. , powinna odbyć się zgodnie z datą wejścia w życie ustawy, stąd też niekoniecznie istotne znaczenie będą miały dla niej okoliczności wynikające z dekretów carskich.

Po ponownym przekazaniu sprawy do rozpoznania przez organ I instancji Starosta K. przeprowadził dnia 21 lutego 2012 r. rozprawę administracyjną w sprawie ustalenia osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej wsi R. , gm. K.. W jej trakcie przesłuchano w charakterze świadków 14 osób (S. N., M. S., A. D., A. J., G. F., M. S., A. N., P. K., K. M., S. Ł., H. K., M. P., E. C., W. K.). Kwestie objęte zainteresowaniem Starosty K. stanowiło wskazanie kto i w jaki sposób faktycznie korzystał ze wspólnoty gruntowej wsi R. w latach 1962-63 wraz z wyjaśnieniem czy osoby korzystające były rolnikami i posiadały gospodarstwa, a także określenie czy grunty zostały wówczas przeznaczone na cel publiczny, bądź społeczny, nadto wykazanie następstwa prawnego i pokrewieństwa po członku wspólnoty, wyjaśnienie skąd pochodzi wspólnota gruntowa R. oraz odpowiedź na pytanie czy osoba opłacała podatek od gruntów wspólnoty R. . Następnie Starosta K. pomiędzy 18 grudnia 2012 r. a 30 kwietnia 2013 r. przesłuchał w charakterze stron lub świadków 35 osób (powtarzając tę czynność w stosunku do części osób przesłuchanych podczas rozprawy dnia 21 lutego 2012 r.). W ramach prowadzonego przez Starostę K. postępowania wyjaśniającego organ poprosił strony o uzupełnienie formularza wniosku o ustalenie uprawnień do udziału we wspólnocie gruntowej we wsi R. II gmina K., a także o udzielenie odpowiedzi na 10 szczegółowych pytań mających na celu uzyskanie informacji w szczególności o genezie powstania wspólnoty gruntowej R. , sposobie użytkowania z gruntów i osobach z nich korzystających w latach 1962-1963, a także o subiektywnym przeświadczeniu o posiadaniu, bądź braku posiadania uprawnień do udziału we wspólnocie przez składających zeznanie oraz przez inne osoby.

Decyzją administracyjną z 26 sierpnia 2013 r. [...] Starosta K. w pkt 1 uznał za uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej R. następujące osoby: 1. Z. i W. W., 2 R. P., 3. E. K., 4. R. M., 5. W. M., 6. M. D., 7. M. L., 8. C. P., 9. W. M., 10. W. K., 11. M. G., 12. M. K., 13. D. W., 14. M. i M. S., 15. P. K., 16. G. i W. S., 17. I. i R. M., 18. J. i E. U., 19. A. N., 20. K. T., 21. A. i A. D., 22. M. B., 23. A. J. i 24. G. F., w udziałach określonych w szczegółowym wykazie; natomiast w pkt 2 odmówił prawa udziału we wspólnocie gruntowej M. S., S. N., R. M., M. Ś., J. O., K. M., P. K., M. P., R. i D. M., H. K., S. Ł., J. O., P. J. i E. C.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Starosta K. podkreślił, iż grono osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej ustalił w oparciu o bezsporną dokumentację.

Po wniesieniu odwołania przez część stron postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z 6 grudnia 2013 r., Nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy uznał, iż Starosta K. rozpatrzył sprawę w oparciu o niepełny materiał dowodowy, pomimo iż dodatkowe dokumenty przedłożono dopiero na etapie postępowania odwoławczego.

Po ponownym zbadaniu sprawy Starosta K. wydał decyzję administracyjną z dnia 28 kwietnia 2014 r., [...], której rozstrzygnięcie było tożsame z sentencją w decyzji Starosty K. z dnia 26 sierpnia 2013 r., [...] Po zainicjowaniu kolejnego postępowania odwoławczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją administracyjną z 29 sierpnia 2014 r., Nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję Starosty K. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Uzasadniając wydany akt administracyjny organ II instancji wyjaśnił, iż w trakcie postępowania odwoławczego S. Ł. złożył oświadczenie, iż znajduje się w posiadaniu aktów notarialnych rodziców potwierdzających prowadzenie gospodarstwa rolnego, co w ocenie organu odwoławczego przesądziło o uznaniu, iż Starosta K. wydał rozstrzygnięcie w sprawie w oparciu o niepełny materiał dowodowy i przesądziło o konieczności ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten organ.

Następnie Starosta K. zawiesił postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej R. z uwagi na śmierć dwóch spośród stron postępowania administracyjnego - W. S. i R. M.. Dnia 18 marca 2015 r. I. M. złożyła do akt zawieszonego postępowania postanowienie Sądu Rejonowego w K. z [...] r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po R. M.. Następnie Starosta K. pismem z 3 lutego 2016 r., [...] ponownie zwrócił się do G. S. (pierwsze pismo organu z dnia 21 października 2014 r. pozostało bez odpowiedzi) z prośbą o wskazanie następców prawnych po W. S. poprzez przedłożenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, testamentu poświadczonego notarialnie, bądź o poinformowanie o zamiarze złożenia wniosku o ustalenie spadkobierców po osobie w terminie 1 miesiąca od otrzymania pisma. Jednocześnie organ udzielił informacji, że w przypadku braku odpowiedzi zwróci się do Sądu Rejonowego w K. o wyznaczenie kuratora spadku. W tym celu po wyznaczonym G. S. terminie Starosta K. wystąpił pismem z dnia 18 maja 2016 r., [...] do Burmistrza Miasta K. o przekazanie skróconego aktu zgonu W. S..

W wyniku uskutecznienia się terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 nowelizacji z dnia 10 lipca 2015 r. ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz.U. z 1963 r., nr 28, poz. 169. ze zm.), w brzmieniu - postępowania wszczęte niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie przepisów dotychczasowych nie dłużej jednak niż do dnia 31 marca 2016 r. - Starosta K. postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2016 r., [...] podjął zawieszone postępowanie administracyjne zgodnie z art. 8n ustawy, który stanowi, że w postępowaniach administracyjnych m.in. w przedmiocie ustalenia wykazu uprawnionych do udziału we w wspólnocie gruntowej nie stosuje się art. 97 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. (co ogranicza przesłanki uzasadniające zastosowanie instytucji zawieszenia postępowania). Następnie decyzją administracyjną z 23 stycznia 2017 r., [...], Starosta K. orzekł o nieustaleniu wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej wsi R. , gmina K.. W wyniku rozpoznania odwołania od wspomnianego aktu administracyjnego Wojewoda decyzją administracyjną z 16 marca 2017 r., [...], uchylił w całości decyzję Starosty K. z dnia 23 stycznia 2017 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uznaniu Wojewody brak w aktach postanowienia sądu o stwierdzenia nabycia spadku, bądź notarialnego aktu dziedziczenia wyłącznie po jednej ze stron (a więc nieustalenie następstwa prawnego po stronie) nie mogło stanowić autonomicznej przesłanki uzasadniającej wydanie decyzji o nieustaleniu wykazu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie, natomiast samo odstąpienie przez Starostę K. od obowiązku zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego stanowiło naruszenie art. 77 § 1 k.p.a., uzasadniające uchylenie wydanego aktu administracyjnego.

W wyniku powtórnego rozpoznania sprawy Starosta K. poszerzył akta sprawy o postanowienie Sądu Rejonowego w K. z [...] r., sygn. akt [...], a także podjął się weryfikacji aktualności katalogu stron postępowania badając kwestię następstwa prawnego po zmarłych, ustalonych stronach i zgromadził brakujące postanowienia spadkowe dające prawo uczestnictwa w postępowaniu (tj. postanowienie Sądu Rejonowego w K. z [...] r., sygn. akt [...], notarialne oświadczenia o odrzuceniu spadku z dnia [...] r., rep. A nr [...], nr [...], nr [...]; postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...]). Następnie Starosta K. decyzją z 16 listopada 2022 r. [...] orzekł o nieustaleniu wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej wsi R. , gmina K.. W uzasadnieniu decyzji administracyjnej organ stwierdził, iż z uwagi na sprzeczne zeznania i brak pewności co do ustalenia wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie w przedmiotowej sprawie należało skorzystać z możliwości wydania rozstrzygnięcia negatywnego. Dodatkowo Starosta K. wskazał, iż rozpatrywanej sprawie w szczególności nie jest możliwe ustalenie czy poprzednicy prawni osób wnoszących o uznanie ich za uprawnionych do udziału we Wspólnocie Gruntowej Wsi R. faktycznie korzystali z gruntów tej wspólnoty.

Od wydanej decyzji odwołanie wnieśli M. S., A. D. oraz A. J. (Zarząd Spółki Dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej Wsi R. Gmina K.). Odwołujący zarzucili wydanie przez Starostę K. decyzji administracyjnej z 16 listopada 2022 r. nr [...], w sposób pobieżny, niemający oparcia na właściwych faktach oraz rażące naruszenie istotnych zasad postępowania administracyjnego. Odwołujący się wskazali, iż Zarząd Spółki Dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej R. posiada wszystkie dokumenty następców prawnych we wspólnocie gruntowej i została ona przekazana Staroście K. . Podkreślili oni także, iż Zarząd dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej we Wsi R. posiada osobowość prawną, w związku z czym podmiot ten powinien być bezpośrednio zawiadamiany o działaniach organu w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Odwołanie od rozstrzygnięcia Starosty K. wniósł także S. Ł., który podniósł, iż nie zgadza się z zasadnością tezy, iż do wspólnoty gruntowej we wsi R. uprawnionych było wyłącznie 17 rolników, gdyż w latach 1962-1963 z jej terenów korzystali także właściciele innych gospodarstw. W związku z tym odwołujący stoi na stanowisku, iż prawo do udziału we wspólnocie powinno przysługiwać wszystkim mieszkańcom wsi R. jako równych właścicieli i użytkowników działek nr [...], [...], [...] i [...]. Ponadto S. Ł. zwrócił uwagę, na małą dostępność w sposobie informowania o wydanych rozstrzygnięciach w sprawie.

Następnie Wojewoda odrębnymi pismami z 10 stycznia 2023 r. zwrócił się do M. S., A. D., A. J., Wójta Gminy K. oraz Starosty K. z prośbą o udzielenie wyjaśnień w przedmiocie kwestii związanych z ustaleniem podmiotu będącego płatnikiem podatku od nieruchomości za grunty wspólnoty gruntowej oraz dot. sposobu powołania Spółki dla zagospodarowania wspólnoty gruntowej we wsi R. na podstawie uchwały z dnia 10 grudnia 1979 r. oraz pozostawaniem tego podmiotu w obrocie prawnym. Dodatkowo Wojewoda pismem z 10 stycznia 2023 r. poprosił Archiwum Akt Nowych, Archiwum Państwowe w P. (wraz z Oddziałem w K.) o przeprowadzenie kwerendy i przekazanie dokumentów dotyczących utworzenia i funkcjonowania Wspólnoty Gruntowej we Wsi R. .

Pismem z 18 stycznia 2023 r. Archiwum Państwowe w P. poinformowało o nieodnalezieniu wnioskowanej dokumentacji. Następnie Archiwum Państwowe w P. Oddział w K. pismem z 19 stycznia 2023 r, poinformowało, iż na podstawie tak zadanego zapytania, po analizie w pomocach ewidencyjno-informacyjnych nie odnaleziono jednostek archiwalnych (teczek), które wskazywałyby, że zawierają dokumentację dotyczącą wspólnoty gruntowej w miejscowości R. . W odpowiedzi na korespondencję Wojewody Wójt Gminy K. pismem z 19 stycznia 2023 r. wyjaśnił, iż nie posiada dokumentów dotyczących podatków i opłat z lat 1962-1963, a także poinformował, iż Wójt Gminy K. w dniu 3 listopada 1981 r. dokonał zatwierdzenia statutu Spółki dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej we Wsi R. . Do korespondencji organ załączył: 1) zaświadczenie Wójta Gminy K. z 9 czerwca 2000 r. stwierdzającego, iż Statut Spółki dla zagospodarowania wspólnoty gruntowej we wsi R. został zatwierdzony w dniu 3.11.1981 r., na podstawie art. 18 ustawy 2) kserokopię fragmentu statutu Spółki z odręczną adnotacją "Urząd Gminy w K. zatwierdza Statut Zarządu Spółki Wsi R. , K. dn. 3.11.81" wraz z okrągłą pieczęcią Urzędu Gminy K. oraz podpisem Sekretarza Urzędu Gminy - S. M. (kopia dokumentu została załączona także z wnioskiem o wydanie decyzji ustalającej własność gruntową z 5 stycznia 1999 r.). Następnie pismem dnia 23 stycznia 2023 r. M. S., A. D., i A. J. (Zarząd Spółki dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej we Wsi R. ) udzielili wyjaśnień w odniesieniu do pisma Wojewody z dnia 9 stycznia 2023 r., a także załączyli kopię zarządzenia nr [...] Wójta Gminy K. z dnia 1 października 2010 r. w przedmiocie kontroli prawidłowości gospodarowania gruntami wspólnoty gruntowej, wraz z protokołem oględzin nieruchomości z 28 października 2010 r. oraz kopią wypisu z rejestru gruntów z dnia 23 września 2010 r. dla gruntów wspólnoty gruntowej wsi R. . Pismem z 6 lutego 2023 r. Starosta K. udzielił wyjaśnień w odpowiedzi na pismo Wojewody z 10 stycznia 2023 r., a także przekazał w załączeniu dokumentację związaną z utworzeniem i funkcjonowaniem Wspólnoty Gruntowej we Wsi R. . Następnie Archiwum Akt Nowych pismem z dnia 27 lutego 2023 r. poinformowało o negatywnym wyniku kwerendy w odniesieniu do poszukiwanej dokumentacji.

Wojewoda, po rozpoznaniu wniesionych odwołań, decyzją z 26 maja 2023 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Rozpatrując przedmiotową sprawę administracyjną Wojewoda stwierdził, iż analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie o ustalenie wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej (oraz wykazu gospodarstw i wysokości przysługujących udziałów) we wsi R. gmina K., uzasadnia słuszność wydania przez Starostę K. decyzji administracyjnej o nieustaleniu wykazu uprawnionych do udziału we Wspólnocie Gruntowej Wsi R. , gmina K., zgodnie z normą prawną uregulowaną w art. 8a ust. 7 ustawy. Uzasadniając przedmiotowe twierdzenie, Wojewoda uznał, iż nie jest możliwe bezsporne ustalenie grona podmiotów faktycznie korzystających z gruntów wspólnoty gruntowej we wsi R. , gmina K. w okresie od dnia 5 lipca 1962 r. do dnia 5 lipca 1963 r. Organ odwoławczy tym samym podzielił stanowisko Starosty K. , który przyjął, iż obecna redakcja przepisu prawnego art. 6 ust. 1 ustawy, nakazująca precyzyjne ustalenie wszystkich podmiotów (osoby fizyczne lub prawne) posiadających gospodarstwo rolne, które faktycznie korzystały w okresie od dnia 5 lipca 1962 r. do dnia 5 lipca 1963 r. z nieruchomości o charakterze opisanym w art. 1 ustawy, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie pozwala na wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o normę prawną wynikającą z art. 8a ust. 5 ustawy (przewidującej przynajmniej nadanie uprawnień podmiotowych w postaci udziału we wspólnocie gruntowej chociażby w stosunku do części stron postępowania).

Jednocześnie w ocenie Wojewody za bezsporną kwestię należy uznać fakt, iż Starosta K. w pkt 1 decyzji z 15 marca 2002 r., [...] określił w sposób prawny teren nieruchomości stanowiącej wspólnotę gruntową we wsi R. , gmina K. (organ administracji wypełnił tym samym normę kompetencyjną określoną obecnie w art. 8a ust. 4 ustawy z.w.g.). Sprecyzowanie w sposób administracyjnoprawny granic wspólnoty gruntowej we wsi R. nabrało mocy prawnej w związku z nabyciem przez pkt 1. wspomnianej decyzji Starosty K. z dnia 15 marca 2002 r. przymiotu prawomocności (w momencie uprawomocnienia się wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu dnia 22 października 2004 r., sygn. akt II SA/Po 1780/02). Tym samym z uwagi na częściowe uchylenie ww. aktu administracyjnego i anulowanie skutków prawnych wyłącznie w odniesieniu do ustalenia wykazu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej, należy uznać, iż zarówno potwierdzone zostało w sposób prawny istnienie wspólnoty gruntowej we wsi R. , gmina K. oraz zdefiniowany został jej zakres terytorialny. Decyzja administracyjna wydana w oparciu o dyspozycję ustawową wyrażoną w ówczesnym art. 8 ustawy w tym zakresie stała się ostateczna, dlatego też wywołuje skutki prawne w postaci wydzielenia obszaru podlegającego dalszym czynnościom prawnym zmierzającym do ustaleniu wykazu osób uprawnionych (zgodnie z art. 8a ust. 5 ustawy).

Wojewoda zważył, iż jakkolwiek w wyniku analizy akt przedmiotowej sprawy możliwe jest ustalenie podmiotów posiadających w kluczowym okresie między 5 lipca 1962 r. a 5 lipca 1963 r. gospodarstwa rolnego przez konkretne podmioty, a następnie potwierdzenie faktu następstwa prawnego w odniesieniu do gospodarstw rolnych przez strony postępowania, to nie jest możliwie dokonanie rekonstrukcji stanu faktycznego nieruchomości wspólnoty gruntowej we wsi R. , która pozwoliłaby na pewne stwierdzenie, które spośród podmiotów spełniających wcześniejszy warunek wspólnie władały nieruchomością gruntową w okresie wskazanym przez ustawodawcę. Wojewoda zważył, iż dokonując gradacji mocy dowodowej dokumentów pozostających w aktach rozpatrywanej sprawy pozwalających ustalić katalog osób oraz sposób użytkowania gruntów wspólnoty w ocenie Wojewody żadnemu z dowodów nie można przypisać szczególnej (kwalifikowanej mocy prawnej), a zeznania złożone przez uczestników postępowania (tj. świadków i strony postępowania) posiadają co do zasady równorzędną moc prawną. Wojewoda odnotował też stanowisko Starosty K. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji administracyjnej, który zważył, iż szczególną uwagę należy poświęcić zeznaniom S. Z., który nie będąc stroną postępowania w ocenie organu I instancji, wypowiadając się w sprawie z pewnością nie liczył na ewentualne korzyści majątkowe. Wojewoda jakkolwiek podzielił racjonalność zaprezentowanego poglądu, jednocześnie nie znalazł powodów na gruncie prawnym dla osłabienia użyteczności dowodowej i odmówienia wiarygodności twierdzeń pozostałych stron składających zeznania, w szczególności w sytuacji, gdy składający zeznanie zostali pouczeni o skutkach prawnych składania fałszywych zeznań w postępowaniu administracyjnym. Jednocześnie wyprowadzona przez Starostę K. uwaga, który - powołując się na oświadczenia ww. osoby - dowodził, iż potwierdzają one korzystanie przez szersze grono rolników, niż podmioty utożsamiające się z grupą wskazaną przez Wnioskodawców w sprawie, w pełni koresponduje ze stanowiskiem organu odwoławczego, który ocenił, iż strony precyzowały różny zakres podmiotowy użytkowników faktycznych wspólnoty gruntowej. W ocenie Wojewody należy stwierdzić, iż całość materiału dowodowego nie pozwala na przeprowadzenie jednoznacznych ustaleń w przedmiocie ustalenia kręgu osób korzystających z gruntów wspólnoty gruntowej we wsi R. , gdyż treść zeznań świadków i stron postępowania daje całkowicie sprzeczny obraz, który prowadzi do biegunowo odmiennych wniosków. Dodatkowo należy uznać, iż większości kontradyktoryjności twierdzeń stron przedmiotowego postępowania utrwalonych w zgromadzonym materiale dowodowym nie da się wyjaśnić, gdyż zarówno przesądza o tym kategoryczność zeznań przesłuchanych świadków i stron postępowania, jak i znaczny upływ czasu od daty zdefiniowanej w art. 6 ust. 1 ustawy. Wspomniane problemy nie pozwalają na ustalenie jednoznacznego obrazu tego jak wyglądał sposób użytkowania wspólnoty gruntowej we wsi R. w latach 1962 -1963 oraz okoliczności kto w tym czasie korzystał z terenów wspólnoty. W ocenie Wojewody organy administracji nie posiadają instrumentów prawnych umożliwiającą bezwzględną weryfikację prawdziwości twierdzeń przez strony postępowania, a ich doniosłości prawnej nie można umniejszyć, o ile jednoznacznie nie są one sprzeczne z pozostałymi dowodami zgromadzonymi w sprawie. Tymczasem w przedmiotowym postępowaniu należy stwierdzić, iż zeznania przesłuchanych świadków i stron prowadzą do niejednoznacznych wniosków - opisują sposób zagospodarowania wspólnoty gruntowej we wsi R. na różne możliwe sposoby (zakładają wielowariantowość). Zaistnienie takiej sytuacji, gdy zarówno potencjalna wielość podmiotów uczestniczących w postępowaniu, konieczność dokonywania ustaleń stanu faktycznego w oparciu o zdarzenia odległe w czasie, a także w oparciu o dowody z przesłuchania świadków i stron oraz sporny charakter spraw w przedmiocie zagospodarowania wspólnot gruntowych przewidział ustawodawca i w ocenie Wojewody Starosta K. słusznie uznał, iż przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy zaistniała sytuacja opisana w art. 8a ust. 7 ustawy, gdyż zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie jednoznacznych wniosków oraz ustaleń o charakterze pewnym. W wyroku z dnia 22 października 2004 r., sygn. akt II SA/Po 1780/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wykluczył możliwość oparcia rozstrzygnięcia administracyjnego wyłącznie o kryterium przyległości gruntów należących do osób uznanych za uprawnione do udziału we wspólnocie, nakazując także zgromadzenie innych dowodów dokumentujących kto faktycznie użytkował nieruchomość w okresie, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy. W warunkach szczególnego związania treścią wspomnianego wyroku w niniejszym postępowaniu administracyjnym Starosta K. był zobligowany przeprowadzić poszerzone postępowanie dowodowe umożliwiające przeprowadzenie analizy wykraczającej poza dane wynikające z ewidencji gruntów pozwalające na przestrzenne zlokalizowanie gospodarstw rolnych mieszkańców wsi R. . Także w wyroku z 15 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Po 231/06, Sąd zwrócił uwagę na ciągły niedostatek w zgromadzonym materiale dowodowym i poddał pod rozwagę, iż organy w toku postępowania przesłuchały jedynie 4 spośród 31 osób zainteresowanych wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie. Należy przy tym podkreślić, iż wyprowadzone uwagi WSA w Poznaniu nie są jednoznaczne z wykluczeniem mocy dowodowej wspomnianych dowodów, jednakże zgodnie z oceną Sądu konieczna była ich dalsza analiza, a także konfrontacja z treścią innych, przyszłych dowodów zgromadzonych w postępowaniu.

Mając na uwadze treść art. 75 § 1 i art. 86 k.p.a. Wojewoda stanął na stanowisku, iż w kontekście wspomnianych rozbieżności w ocenie stanu faktycznego przez świadków i strony postępowania w sprawie o ustalenie wykazu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie we wsi R. , należy uznać, iż z jednej strony nie jest zasadna ponowna walidacja materiału dowodowego (przewidująca w istocie powtórzenie już przeprowadzonych czynności postępowania wyjaśniającego), a także jego uzupełnienie o nowe dowody nieznane przez Starostę K. . Z tego też względu w organ odwoławczy podzielił pogląd Starosty K. , iż w przedmiotowej sprawie administracyjnej zachodzi trwały i niemożliwy do rozstrzygnięcia spór w przedmiocie tego, kto faktycznie korzystał z nieruchomości stanowiącej wspólnotę gruntową w R. w okresie od dnia 5 lipca 1962 r. do dnia 5 lipca 1963 r.

Przechodząc do szczegółowej oceny materiału dowodowego stanowiącego dowody z przesłuchania pięciu osób w trakcie rozprawy przeprowadzonej dnia 6 czerwca 2007 r. przez Starostę K. , Wojewoda zauważył, iż ze złożonych zeznań mających charakter swobodnej wypowiedzi zarysowuje się wyraźna dychotomia przy określaniu statusu uczestników postępowania administracyjnego (przeciwstawianie sytuacji procesowej "grupy 17" osób oraz "14 odwołujących się". Należy odnotować, iż przy udzielaniu odpowiedzi w przedmiocie osób wchodzących w skład wspólnoty T. S. zdecydował się w pierwszej kolejności na przeprowadzenie selekcji negatywnej stwierdzając, iż "wie dokładnie (ponieważ był sołtysem wsi R. w latach 60-tych) kto nie należał do wspólnoty" i "kto nigdy nie korzystał z gruntów wspólnoty", wymieniając wśród tych osób H. K., J. O., J. M., E. C.. Ponownie poproszony o wskazanie, które osoby korzystały w latach 1962-1963 ze wspólnoty M. S. wymienił nazwiska 16 osób. W tym miejscu należy zważyć, iż z danych pochodzących z innej dokumentacji (późniejszych wniosków o ustalenie uprawnień do udziału we wspólnocie gruntowej we wsi R. gmina K.) wynika jednoznacznie, iż z racji bardzo młodego wieku, bądź urodzenia części wskazanych osób po dacie 1963 r., nie jest możliwe, by były one faktycznymi użytkownikami gruntów wspólnoty we wsi R. (W. K., M. K. i G. S.). W dalszej części wypowiedzi T. S. zeznał także, iż ze wspólnoty korzystały także inne osoby (poza osobami z grupy 17 użytkowników gruntów), które wypasały swoje bydło, lecz miały to czynić za zgodą wspomnianych osób. Oświadczył także, iż pan M. w celach handlowych pozyskiwał piasek z terenów wspólnoty. W zeznaniach Z. P. także silnie zarysowany jest podział na osoby, które miały faktycznie użytkować wspólnotę (grupa 17 osób) oraz pozostałe podmioty. W trakcie przesłuchania osoba jednak nie zdecydowała się na wskazanie imienne osób korzystających z gruntów wspólnoty. Podobnie w sprawie wypowiedziała się M. U., która wyjaśniła, iż "z dziada pradziada wie, że ze wspólnoty korzystało 17 osób", natomiast wykluczyła uczestnictwo we współużytkowaniu z tych gruntów przez którąś z 14 osób. M. U. także nie zdecydowała się na personalne wyjaśnienie, które konkretnie osoby wskazałaby jako wchodzące w skład wspomnianych grup. Następna przesłuchana osoba - W. K. - podtrzymał zeznania Pani U. , Pana P. i Pana S. , oświadczając, iż "w latach 60-tych z gruntów wspólnoty korzystało 17 osób wraz ze swoimi poprzednikami prawnymi". Następnie Z. G. jako ostatnia z przesłuchanych osób, złożyła podobne zeznania, iż do wspólnoty gruntowej we wsi R. nie należał "nikt z 14 osób, tylko 17 osób korzystało". Zarówno W. K., jak i Z. G. nie wyjaśnili, które osoby zaliczyliby do grona użytkowników wspólnoty, a którym przyznania tego miana odmówili. W odniesieniu do przywołanych zeznań w ocenie Wojewody, mając na względzie nałożony przez ustawodawcę w art. 6 ust. 1 ustawy obowiązek sporządzenia precyzyjnego wykazu podmiotów uprawnionych, niedopuszczalne jest wyłonienie swoistego podmiotu zbiorowego oraz przeprowadzenie wnioskowania blokowego i związanego z tym generalizowania przy wnioskowaniu o korzystaniu z gruntów przez osoby zakwalifikowane do tej grupy. Wojewoda zauważa, iż przy składaniu zeznań przez wspomniane osoby zarysował się silny kontrast w związku z operowaniem pojęciami tzw. grupy 17 osób (które prawdopodobnie należało utożsamiać z podmiotami wymienionymi w "wykazie członków wspólnoty gruntowej wsi R. gmina K. z 18 stycznia 1999 r. - załącznikiem do wniosku wszczynającego postępowanie w przedmiotowej sprawie) oraz "14 odwołujących się" (tj. podmiotów, które złożyły pierwsze odwołanie od decyzji Starosty K. z dnia 15 marca 2002 r., [...]). W ocenie organu odwoławczego w celu wyciągnięcia miarodajnych wniosków dowodowych osoby zeznające powinny przynajmniej podjąć się personalnego określenia użytkowników wspólnoty gruntowej w latach 1962-1963 oraz wykazania, w jaki sposób to użytkowanie było realizowane. Takiej próby podczas przesłuchania podjął się T. S., ale udzielone informacje nie były pozbawione nieścisłości, co wykazano powyżej. Wiedza ta powinna korespondować z innymi ustaleniami i wykazaniem związków przyczynowo-skutkowych, przykładowo określenie wielkości i profilu prowadzonego gospodarstwa rolnego mogło odpowiednio uprawdopodabniać, bądź osłabiać wiarygodność tezy o wykorzystywaniu gruntów wspólnoty gruntowej przez konkretnego właściciela gospodarstwa rolnego we wsi R. . Jednocześnie w ocenie Wojewody przyjęcie za zgodne ze stanem faktycznym automatycznego przełożenia, iż faktycznymi użytkownikami wspólnoty w R. , była "grupa 17 osób" należy uznać za nieprzekonujące, w szczególności, iż ww. osoby wskazywały na inną liczbę osób użytkującej badaną nieruchomość. W związku z tym należy ocenić, iż złożone zeznania były zbyt ogólne oraz pozbawione przywołania konkretnego sposobu wykorzystania wspólnoty gruntowej zgodnego z jej przeznaczeniem.

Także w trakcie poszerzonej serii przesłuchań pomiędzy 18 grudnia 2012 r. a 30 kwietnia 2013 r., kiedy przesłuchanych zostało 36 osób (zarówno stron postępowania, jak i świadków), pomimo zwiększania szczegółowości pytań, odpowiedzi udzielone przez osoby zeznające nie dały jednoznacznego obrazu, a wręcz pogłębiły wątpliwości w przedmiocie ustalenia, które osoby faktycznie użytkowały teren wspólnoty gruntowej we wsi R. , a także określenia na czym polegało użytkowanie terenów wspólnoty. Analizując treść zeznań przesłuchanych osób Wojewoda stwierdził, iż nie znalazł podstaw formalnych dla zakwestionowania wiarygodności oświadczeń zeznających, jednocześnie organ uznał, iż część spośród informacji udzielonych przez niektóre strony jest zbyt ogólna i w związku z tym nie posiada istotnych walorów poznawczych, natomiast pozostała część zeznań pozwala przyjęcie za wiarygodną możliwość zagospodarowania terenów wspólnoty gruntowej na przynajmniej kilka możliwych sposobów przez różne osoby, co wyklucza przeprowadzenie spójnej rekonstrukcji stanu faktycznego w zakresie sposobu rzeczywistego użytkowania terenów wspólnoty gruntowej we wsi R. od dnia 5 lipca do dnia 5 lipca 1963 r. Spośród zeznań o zbyt pobieżnym charakterze należy wskazać na oświadczenia A. F. oraz E. A.. E. F. w trakcie przesłuchania wielokrotnie wypowiadała się w sposób przypuszczający bądź wyjaśniała, że jej wiedza w przedmiocie zagospodarowania wspólnoty jest ograniczona i pochodzi głównie z opowiadań brata. Zeznająca zaznaczyła, iż pamięta, iż na terenie wspólnoty był plac i odbywały się tam zabawy i nie wie na ten temat nic więcej. Dodatkowo E. A. stwierdziła, iż nie wie jak powstała wspólnota gruntowa, a także, iż nie pamięta co na terenie nieruchomości robili użytkownicy wspólnoty gruntowej. E. A. została przesłuchana w dniu 15 stycznia 2013 r. zamiast chorej matki - J. O.. E. A. stwierdziła wprost, iż nie posiada wiedzy na cztery pytania (pytania nr 1, 2, 3 i 8). Odpowiadając na pozostałe pytania, przesłuchana osoba wypowiadała się zdawkowo. Na część spośród pytań stwierdziła, iż powoływała się głównie na wiedzę uzyskaną od mamy. Dodatkowo należy podkreślić, iż z informacji zaprotokołowanych przez Starostę K. podczas prowadzonych przesłuchań wynika, iż trzy osoby zadeklarowały, iż osobiście użytkowały grunty wspólnoty gruntowej we wsi R. . Należą do nich J. O., E. C. oraz W. K. (taką aktywność zadeklarowała także co prawda A. F., jednakże w ocenie Wojewody takie oświadczenie stanowi oczywistą omyłkę, gdyż osobiste użytkowanie wspólnoty gruntowej we wsi R. przed datą urodzenia strony było niemożliwe). Pozostałe przesłuchane strony postępowania powołują się na fakt następstwa prawnego po dawnych właścicielach gospodarstw rolnych we wsi R. . Należy także zwrócić uwagę na istotną kwestią jaką jest ustalenie, iż 32 osób spośród 36 przesłuchanych jednoznacznie czuje się uprawniona do udziału we wspólnocie gruntowej we wsi R. (odpowiedzi na pytanie 4) i z tym przeświadczeniem o posiadanym prawie podmiotowym w ocenie Wojewody należy wiązać konieczność uznania posiadania przez konkretną osobę przymiotu strony postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej.

W przedmiotowej sprawie wyłącznie S. Z. uznał, iż nie należy mu się udział we wspólnocie gruntowej, gdyż jak sam wyjaśnił "tata nie posiadał ziemi" (odpowiedź na pytanie 7). Nadto M. Ś. stwierdziła, iż nie wie czy należy się jej udział we wspólnocie gruntowej, E. A. oświadczyła warunkowo, iż czuje się uprawniona wyłącznie, jeśli także rodzice byli uprawnieni, natomiast M. G. ocenił, iż raczej jest osobą uprawnioną do udziału we wspólnocie (odpowiedzi na pytania nr 4).

W ocenie Wojewody w przedmiotowej sprawie istotną kwestią wymagającą jednoznacznego wyjaśnienia jest ustalenie kompletnego i zamkniętego kręgu osób, które faktycznie korzystały z gruntów wspólnoty gruntowej we wsi R. w okresie od dnia 5 lipca do dnia 5 lipca 1963 r. W oparciu o protokoły przesłuchań 36 stron i świadków Wojewoda zauważył, iż na bezpośrednie pytanie organu zawierające prośbę o wskazanie pełnej listy osób z podaniem nazwisk użytkowników gruntów wspólnoty w kluczowym okresie, żadna z przesłuchanych osób nie podała w sposób klarowny personalnego składu osób użytkujących grunty wspólnoty. Jedynie część spośród przesłuchanych osób wskazało jedynie egzemplifikacyjnie nazwiska wybranej grupy użytkowników wspólnoty (R. M. wskazał pięć nazwisk; M. P. wskazał siedem nazwisk; C. P. wymieniła nazwiska pięciu osób; E. C. wskazała nazwiska dziesięciu osób; M. K. wymienił nazwiska siedmiu osób; G. S. wskazała jedną osobę). Ponadto należy wskazać na wewnętrzną niespójność zeznań w przedmiocie składu osobowego użytkowników gruntów wspólnoty części przesłuchiwanych stron. I tak W. K. ocenił, iż pierwotnymi użytkownikami powstałej wspólnoty gruntowej było 15 gospodarzy, natomiast kwotę pochodzącą ze sprzedaży części nieruchomości w 1978 r. podzielono wśród 15 członków (odpowiedzi na pytania nr 3 i 8), jednocześnie jako podmioty uprawnione do udziału we wspólnocie gruntowej W. K. wymienia co najmniej 19 osób (niektóre nazwiska odmienione w liczbie mnogiej wskazują na istniejący związek małżeński). Wypowiadając się w przedmiotowej sprawie, S. Z. wymienił personalia 17 osób, a także wymienił dalszych siedmiu użytkowników gruntów wspólnoty, którzy mieli to czynić za zgodą ww. osób. W sprzeczności z przedmiotową tezą pozostaje natomiast zeznanie P. K., który stwierdził, iż "nie było tego, że ktoś kogoś pytał o zgodę na korzystanie" (odpowiedź na pytanie nr 6). Zbieżny z przytoczoną tezą pogląd zaprezentował J. O., który zeznał, iż korzystał z gruntów wspólnoty, na której wyprowadzał konie. Użytkując wspólnotę "nikt nie przyszedł i nie wyganiał" (odpowiedź na pytanie nr 6).

Wojewoda odnotował, iż skład podmiotów wskazywanych przez osoby składające zeznania każdorazowo znacząco się różnił, co nie pozwala na przyjęcie ustaleń o charakterze pewnym. Jednocześnie organ odwoławczy odnotował, iż także pośród przesłuchanych stron postępowania, na których reprezentację powołują się członkowie Zarządu Spółki Dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej Wsi R. (opisywanych umownie w aktach jako "grupa 17 osób", "17 gospodarzy", "17 rolników") nie ma zgodności co do liczebności faktycznych użytkowników wspólnoty gruntowej we wsi R. w latach 1962-1963, gdyż część osób oceniło, iż wspólnotę gruntową tworzyło 15 osób (taki pogląd wyrazili M. G., W. K., M. K., W. K., E. K., M. B., G. F., która stwierdziła, że z wiedzy przekazanej od mamy do wspólnoty należało 15 lub 16 osób (odpowiedź na pytanie nr [...]). Przedstawiony pogląd nie da się pogodzić z uprzednio złożonymi zeznaniami W. K. zaprotokołowanymi w trakcie rozprawy przeprowadzonej dnia 6 czerwca 2007 r., kiedy wspomniana osoba stwierdziła jednoznacznie, iż w latach 60-tych z gruntów wspólnoty korzystało 17 osób. W. K. oświadczył nadto, iż obecnie z gruntów wspólnoty korzysta tylko 17 osób, a ich poprzednicy prawni też korzystali i jest to wiedza pewna. Tymczasem inna część osób przesłuchanych uznała, iż z wspólnoty gruntowej korzystała grupa 17 gospodarzy. Taki pogląd przedstawili: A. D., która zeznała, że wspólnotę tworzyło 17 osób, które od lat tym zawiadują; C. P., która zeznała, że do wspólnoty należało 17 osób; W. M., która oświadczyła, że do wspólnoty gruntowej należało 17 osób "od [...]"; M. D., która oceniła, iż wspólnotę gruntową tworzyły te osoby, które z pokolenia na pokolenie z tej wspólnoty korzystały, czyli z tej 17 rolników; R. P., który stwierdził, iż wspólnotę użytkowało 17 gospodarzy (mogli też inni, ale po 1965 r.); W. W., która w odpowiedzi na prośbę o wskazanie członków wspólnoty zeznała, że wieś tworzyło 17 numerów (gospodarstw); A. J., która uznała, iż do udziału we wspólnocie są uprawnione "te osoby, co należą", wcześniej wspominając, iż do wspólnoty należy 17 osób zamieszkałe przy ul. [...], [...], wzdłuż ul. [...]; M. S., który wywodzi prawo do wspólnoty od 17 rolników, którym nadano to uprawnienie, a prawo do udziału przysługuje osobom, które przejmowały gospodarstwo do rodziców. Ponadto M. L. stwierdziła, że do wspólnoty należało 17 osób, a potem dołączyli się inni za zgodą tej siedemnastki. Także R. M. uznał, iż wspólnotę gruntową tworzyło 17 osób oraz 3 osoby które później przyłączyły się do wspólnoty (B. , M. i P., którzy musieli oferować pozostałym członkom "jakieś profity". Należy przy tym stwierdzić, iż wymienione wyżej osoby wspominając o fakcie korzystania z gruntów wspólnoty przez grupę 17 osób nie wskazywała enumeratywnie kto był użytkownikiem gruntów w latach 1962-1963, jednocześnie z analizy znaczenia wspomnianych zeznań przez pryzmat całokształtu materiału dowodowego w sprawie należy uznać, iż wśród siedemnastu użytkowników wspólnoty gruntowej we wsi R. zeznający mieli na myśli osoby wymienione w załączniku do wniosku wszczynającego przedmiotowe postępowanie z dnia 5 stycznia 1999 r.

Wojewoda przypomniał, iż jest to pogląd reprezentowany jednoznacznie przez 10 spośród 35 przesłuchanych w sprawie stron i świadków (w tym dwie osoby przyznają, iż krąg podmiotów korzystających z gruntów właściwie wykraczał poza grupę 17 użytkowników wspólnoty gruntowej). Kolejną grupę prezentującą względnie zbieżny pogląd w sprawie stanowi pięć stron postępowania, które zeznały, iż udział we wspólnocie gruntowej należy się osobom, które miały gospodarstwo we wsi R. (względnie ich poprzednicy prawni). Taki pogląd zaprezentowała E. C., która wprost stwierdziła, iż przynależność do wspólnoty powinni mieć "ci co mieli gospodarstwo w tym czasie" (odpowiedź na pytanie nr 7). Pogląd ten został podzielony przez M. S., który stwierdził, iż do wspólnoty powinni należeć wszyscy, którzy przed 1963 r. posiadali gospodarstwo rolne. Osoba potwierdziła zarazem, iż jej poprzednik prawny korzystał z gruntów wspólnoty. Także R. M. uznał, iż prawo do udziału we wspólnocie powinni posiadać wszyscy mieszkańcy wsi. Poprzednik prawny osoby miał codziennie wypasać krowy. Również H. K. stwierdził, iż udziały we wspólnocie gruntowej powinni posiadać wszyscy mieszkańcy wsi R. , gdyż z uwagi na położenie na tych terenach ugorów, teren nie był użytkowany. Na omawianych gruntach miał być pozyskiwany jedynie piasek i mógł to robić kto chciał. A. N. także stanęła na stanowisku, iż udział we wspólnocie gruntowej należy się osobom, które mają gospodarstwo w tej wsi i od zawsze korzystały ze wspólnoty. A. N. zeznała przy tym, iż dziadkowie wypasali krowy na terenie wspólnoty. Od oświadczeń wspomnianych osób należy odróżnić zeznania stron o charakterze wyłącznie ocennym, które wyraziły przekonanie, iż wszyscy mieszkańcy wsi R. powinni być uprawnieni do udziału we wspólnocie z racji zamieszkiwania w miejscowości, chociaż nie mogły potwierdzić, iż ich poprzednicy prawni korzystali z gruntów wspólnoty w latach 1962-1963 (wśród osób wyrażających taki pogląd należy wskazać P. J., S. N., K. M., A. F. i M. P.). W przedmiocie ustalenia kręgu osób użytkujących grunty wspólnoty gruntowej we wsi R. odmienne zeznania złożyła G. S., która podkreśliła, iż jej poprzednik prawny posiadał gospodarstwo i korzystał z gruntów wspólnoty poprzez wypas bydła na błotach i bielawach. Osoba wspomniała także, że na gruntach wspólnoty bydło wypasał Pan M. , a także, iż nie pamięta nikogo, kto by wypasał bydło, w związku z tym G. S. nie pamięta, kto powinien należeć do wspólnoty (odpowiedzi na pytania 6 i 7). Odrębny pogląd w sprawie kręgu osób użytkujących grunty wspólnoty wyraził z kolei J. O., który stwierdził, iż Pan Ł. zrobił listę, kto posiadał gospodarstwo rolne i to tym osobom należy się udział we wspólnocie. Oceniając natomiast zeznania S. Ł. w odniesieniu do prośby o wskazanie personaliów osób wchodzących w skład wspólnoty gruntowej, przesłuchiwany stwierdził wyłącznie, iż uprawnione powinny być osoby, które spełniały warunki ustawy (cała wieś wg ustawy), prezentując jednocześnie odosobniony pogląd iż nikt nie korzystał z terenów wspólnoty, gdyż na nieruchomości był ugór i na jej terenie był pobierany wyłącznie piasek (odpowiedź na pytanie nr 3). W tym miejscu należy jednak odnotować, iż H. K., także stwierdził, iż teren wspólnoty stanowił ugór, w związku z czym nie mógł być użytkowany (z wyłączeniem pozyskiwania piasku). S. Ł. stwierdził, iż ponad 20 lat był sołtysem i wyraził pogląd, iż od nieruchomości nie był pobierany podatek.

W ocenie Wojewody całościowa interpretacja wspomnianych zeznań prowadzi do wniosku, iż złożone oświadczenia są sprzeczne i trudne do powiązania w spójny obraz rzeczywistości dokumentujący skład podmiotów korzystających z terenów wspólnoty gruntowej we wsi R. oraz potwierdzający sposób użytkowania nieruchomości od dnia 5 lipca 1962 r. do dnia 5 lipca 1963 r.

M. S., A. D. oraz A. J. (Zarząd Spółki Dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej Wsi R. Gmina K.) kwestionując powyższą decyzję wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę, domagając się uchylenia przedmiotowej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji ze wskazaniem, że organ ponownie rozpatrując sprawę winien dokonać szczegółowych ustaleń faktycznych. Skarżący wnieśli o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

- art. 8 i art. 8a ust. 1, 3 i 4 ustawy poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie brak jest dowodów potwierdzających że nieruchomość obejmująca sporne działki stanowi wspólnotę gruntową, podczas gdy do akt sprawy został złożony wypis z rejestru gruntów i budynków, z którego wynika że dla obrębu ewidencyjnego jako właściciel nieruchomości stanowiącej ww. działki gruntu jest wskazana wspólnota gruntowa;

- art. 20 ust. 1 ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 1991 ze zm. – dalej u.P.g.k.) poprzez uznanie, że w obecnym stanie prawnym wypis z rejestru gruntów nie jest wystarczającym dowodem prawa własności gruntowej i nie przesądza o istnieniu lub nieistnieniu wspólnoty, a także że przepisy ustawy wskazują, że ewidencja gruntów jest tylko specjalnie prowadzonym zbiorem informacji o gruntach, a nie rozstrzyga o prawach do gruntów, ani nie nadaje tych praw; - art. 18 ust. 2 ustawy jako przepisu szczególnego poprzez niedokonanie z urzędu czynności materialno - technicznej ujawnienia w ewidencji gruntów zaktualizowanego wykazu osób uprawnionych wg wykazu przedłożonego przez zarząd;

- art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności dowodowych niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a wręcz wykazanie bezczynności dowodowej, bez wysłuchania mieszkańców wsi, których wiek czyni prawdopodobnym posiadanie wiedzy o sposobie wykorzystania spornych działek gruntów jako mienia gromadzkiego, niewystąpienie do Archiwum Państwowego z zapytaniem czy w archiwum znajdują się dane dotyczące gruntów wsi niesprawdzenie zasobów dokumentów stanowiących podstawę dokonania wpisów w ewidencji gruntów i budynków własności wspólnoty gruntowej do ww. nieruchomości, niewystąpienie do właściwego Sądu Rejonowego wg właściwości sprzed 1964 r., a także właściwości późniejszych z zapytaniem czy w zasobach wydziałów ksiąg wieczystych (hipotecznych) znajdują się mapy oraz dane dotyczące wsi a także niedokonanie innych czynności dowodowych dla potwierdzenia, że ww. działki gruntu stanowiły wspólnotę gruntową wsi;

- art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania z naruszeniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, zgodnie z zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, wyrażające się w braku podejmowania przez organy administracji działań wskazujących na wolę faktycznego załatwienia sprawy, w sposób jak najbardziej korzystny dla obywateli, a jednocześnie zgodny ze stanem prawnym wynikającym z dokumentów urzędowych, a wręcz negowanie wartości dowodowej dokumentów w postaci wypisu z ewidencji gruntów i budynków oraz uproszczonego planu zagospodarowania lasu, co przy wiedzy o utracie znacznej części dokumentów gminy podczas pożaru Urzędu Gminy, stanowi wyraz ignorancji prawa obywateli;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez uchylenie się przez organ od prawidłowego i wyczerpującego zgromadzenia w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego oraz podjęcia niezbędnych czynności, celem wnikliwego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i jej załatwienia, brak gruntownej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, jego niewłaściwą, błędną i tendencyjną ocenę, czego wynikiem było wydanie zaskarżonej decyzji, dotkniętej licznymi wadami;

- art. 8 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w niej zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji; w szczególności organ nie wyjaśnił, dlaczego nie można przyznać jednemu uprawnionemu udziałów we wspólnocie w sytuacji, kiedy ustawodawca dopuszcza możliwość przekształcenia wspólnoty gruntowej we współwłasność w częściach ułamkowych oraz możliwość jej zniesienia i przekształcenia w odrębną własność na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym, a także zbycie udziałów na jedną osobę, która będzie jedynym udziałowcem we wspólnocie;

- art. 136 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie i w konsekwencji nieprzeprowadzenie z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie;

- błędną wykładnię art. 18 ust. 2 ustawy polegającą na mylnym, niewłaściwym jego zrozumieniu i nietrafnym przyjęciu, że przepis ten nie stanowi lex specialis w stosunku do przepisów u.P.g.k., a tym samym nie wyłącza stosowania przepisu art. 22 ust. 1 tej ustawy i błędnej ocenie, że organ uprawniony do wprowadzania zmian do ewidencji na podstawie art. 18 ust. 2 zd. drugie u.P.g.k. dokonuje tego wpisu po przeprowadzeniu własnego postępowania w zakresie aktualizacji wykazu osób uprawnionych do udziału we Wspólnocie, podczas gdy to zarząd wspólnoty jest zobowiązany do aktualizacji osób uprawnionych do udziału we wspólnocie wg stanów faktycznych i prawnych i pominięcie zasady odpowiedzialności, a wykaz przez zarząd spółki a nie organ rejestrujący zmiany w ewidencji gruntów;

- prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 28 k.p.a. w zw. z art. 22 ust. 2 u.P.g.k. polegające na błędnym uznaniu, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie odpowiada stanowi rzeczywistemu i błędne przyjęcie, że skarżący nie wykazał w sposób prawidłowy wykazu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej;

- art. 6a oraz art. 18 ust. 2 ustawy poprzez naruszenie przez Starostę obowiązku wynikającego z treści tych przepisów obejmującego ujawnienie z urzędu wykazu osób uprawnionych do korzystania ze wspólnoty wg zasad wynikających z art. 6a po nowelizacji ustawy na wniosek zarządu spółki i wpisaniu zmian do ewidencji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jest bezzasadna.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem Skarżącej, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2023r. poz. 1634 - dalej p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosowanie do art. 120 p.p.s.a.

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda przedstawił stan prawny w zakresie ustalania, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową. W tym miejscu wskazać należy, iż wbrew zarzutom skargi niesporne jest, że nieruchomość – pastwisko oznaczone jako działki nr [...] o pow. 0,62 ha, [...] o pow.0,0023 ha, [...] o pow. 0,18 ha i [...] o pow.3,92 ha, o łącznej pow.4,7223 ha, położone we wsi R. gmina K., stanowią wspólnotę gruntową w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy. Powyższe wynika wprost z wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyroku z 22 października 2004 r. sygn. akt II SA/Po 1780/02, uchylającego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z 14 czerwca 2002 r. Nr [...], wyłącznie w części dotyczącej ustalenia osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej. Wydanie w/w wyroku Sądu oznacza, że pozostawiono w obrocie prawnym decyzję Starosty K. z 15 marca 2002 r. nr [...] w części, w której stwierdzono, iż w skład wspólnoty gruntowej we wsi R. wchodzą dz. ewid. nr [...], [...], [...] i [...], obręb R. , gmina K.. Tym samym decyzja administracyjna w części określającej zakres przedmiotowy (obszar wspólnoty gruntowej wsi R. ) stała się prawomocna. W związku z tym ostatecznie rozstrzygnięta została kwestia potwierdzenia istnienia wspólnoty gruntowej we wsi R. , a uzyskanie przymiotu prawomocności w tym zakresie w sposób pozytywny zrealizowało dyspozycję wynikająca bezpośrednio z art. 8a ust. 4 ustawy. Powyższe wynika również jednoznacznie z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji administracyjnej Wojewody. Tym samym należy uznać, iż prawomocnie określony został zakres terytorialny wspólnoty gruntowej we wsi R. , gmina K., który odpowiada obszarowi dz. ewid. nr [...], [...], [...] i [...] (po podziale dz. ewid. nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]), obręb R. , gmina K.) o łącznej pow. 4,7223 ha.

Regulowanie statusu nieruchomości, które mogą być potencjalnie uznane za nieruchomości stanowiące wspólnotę gruntową odbywa się dwuetapowo. W pierwszym etapie ustalanie, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową, odbywa się na podstawie wniosków składanych przez tzw. pierwotnie uprawnionych, wskazanych w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy tj. osoby fizyczne lub prawne, posiadające gospodarstwa rolne, które w ciągu ostatniego roku przed dniem wejścia w życie ustawy faktycznie korzystały z tej wspólnoty, względnie w przypadku lasów (gruntów leśnych, nieużytków przeznaczonych do zalesienia), osoby fizyczne, mające siedzibę na terenie miejscowości, w której znajdują się grunty stanowiące wspólnotę, lub prowadzące gospodarstwo rolne, z wyłączeniem tych osób, które w okresie 5 lat przed dniem wejścia w życie ustawy faktycznie ze wspólnoty nie korzystały. Jest to etap bazujący na ustalaniu pierwotnego stanu posiadania, w okresie nawiązującym do wejścia w życie ustawy.

Brak wydania decyzji w tym trybie otwiera drogę do drugiego etapu uregulowania statusu prawnego nieruchomości, w ramach którego wnioski mogą składać podmioty uprawnione według współczesnego stanu posiadania (użytkowania) gruntów, wskazane w art. 6a ust. ustawy, tj. osoby fizyczne lub prawne, które posiadają gospodarstwa rolne i nieprzerwanie przez okres od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. faktycznie korzystały ze wspólnoty gruntowej albo – w przypadku lasów (gruntów leśnych, nieużytków przeznaczonych do zalesienia), osoby fizyczne, które mają miejsce zamieszkania na terenie miejscowości, w której znajdują się grunty stanowiące wspólnotę lub prowadzą w tej miejscowości gospodarstwo rolne - jeżeli wspólnotą gruntową są lasy, grunty leśne albo nieużytki przeznaczone do zalesienia, chyba że przez okres od dnia 1 stycznia 2006 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. osoby te faktycznie nie korzystały ze wspólnoty.

W przedmiotowej sprawie pomimo upływu wielu lat od wszczęcia postępowania było ono nadal prowadzone na podstawie wniosków składanych przez tzw. pierwotnie uprawnionych, wskazanych w art. 6 ust. 1 i 2 ustawy, tj. osoby fizyczne lub prawne, posiadające gospodarstwa rolne, które w ciągu ostatniego roku przed dniem wejścia w życie ustawy faktycznie korzystały z tej wspólnoty, względnie w przypadku lasów (gruntów leśnych, nieużytków przeznaczonych do zalesienia), osoby fizyczne, mające siedzibę na terenie miejscowości, w której znajdują się grunty stanowiące wspólnotę, lub prowadzące gospodarstwo rolne, z wyłączeniem tych osób, które w okresie 5 lat przed dniem wejścia w życie ustawy faktycznie ze wspólnoty nie korzystały. Całe postępowanie dowodowe miało na celu ustalenie grona osób spełniających przesłanki z w/w przepisu. W tym miejscu wskazać należy na odrębność postępowania prowadzonego w oparciu o przesłanki z art. 6 ust. 1 i 2 ustawy oraz art. 6a ustawy. W obu przypadkach postępowanie prowadzone jest na wniosek jednak warunkiem przejścia do etapu w którym wnioski mogą składać podmioty uprawnione według współczesnego stanu posiadania (użytkowania) gruntów, wskazane w art. 6a ust. 1 ustawy jest formalne zakończenie postepowania z wniosków składanych przez tzw. pierwotnie uprawnionych. Zarzut naruszenia art. 6a oraz art. 18 ust. 2 ustawy jest więc nieuzasadniony

W sprawie istotne jest, że w toku postępowania wydano trzy prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W wyroku z 22 października 2004 r. sygn. akt II SA/Po 1780/02 tut. Sąd, uchylając decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z 14 czerwca 2002 r. Nr [...], wyłącznie w części dotyczącej ustalenia osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowe oraz kolejnych wyrokach z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Po 231/06 i z dnia 11 stycznia 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 1014/10 wskazywał, że organy winny dokonać ustaleń odnoszących się do lat 1962-1963 w zakresie faktycznego korzystania ze wspólnoty i stwierdzenia na czym polegało to korzystanie. W wyroku z 11 stycznia 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 1014/10 tut. Sąd wykazał, że organy nie odtworzyły źródeł powstania wspólnoty o jakich mowa w kolejnych punktach art. 1 ust. 1 ustawy. Organy nie wskazały, który ze skarżących lub uczestników postępowania wywodzi swoje następstwo prawne po konkretnym uwłaszczonym włościaninie (czy jest wyczerpany krąg spadkobierców), korzystającym w latach 1962-1963 z gruntów wspólnoty i jaki jest to stopień pokrewieństwa. W toku przeprowadzonych rozpraw administracyjnych przesłuchano: na pierwszej - 4, a na kolejnej w trakcie powtórnego uzupełniania postępowania dowodowego - 5 świadków, którzy zeznawali, że skarżący nie korzystali z gruntów wspólnoty, bądź korzystali za zgodą członków wspólnoty, bądź jak zeznał świadek S. niektórzy skarżący korzystali z gruntów wspólnoty, nie wyjaśniono jednak którzy i z jakich. Organy nie wykazały także w jaki sposób sami uczestnicy korzystali faktycznie z tej wspólnoty. Organy nie przeprowadziły w tym względzie dowodu z przesłuchania ani uczestników postępowania, ani też skarżących, co winne były uczynić. Przesłuchanie jedynie 9-ciu spośród łącznie 31 osób zainteresowanych Sąd uznał za niedostateczne. W ocenie Sądu organy dopuściły się również naruszenia art. 86 k.p.a., w myśl którego po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na treść art. 153 p.p.s.a.: "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie." Powołany przepis przesądza o tym, że Sąd w składzie orzekającym jest zobowiązany przyjąć ustalenia poczynione w zapadłym wyroku tut. Sądu za wiążące, bez możliwości przeprowadzenia własnych ustaleń, jeżeli stan faktyczny lub prawny nie uległ zmianie. W tym miejscu, należy powołać stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, które w pełni aprobuje Sąd w składzie orzekającym: "Ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu, i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą" (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 23 października 2019 r., sygn. akt I SA/Gd 1561/19 https://cbois.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

Mając powyższe na uwadze, wskazać należy, iż wykonując wytyczne zawarte w wydanych w sprawie wyrokach, Starosta K. stworzył warunki procesowe umożliwiające wypowiedzenie się przez wszystkie strony postępowania, a także utrwalił wiedzę posiadaną przez świadków i strony w sprawie. Pomiędzy 18 grudnia 2012 r. a 30 kwietniem 2013 r. organ I instancji podjął się przesłuchania 36 osób (zarówno stron postępowania, jak i świadków), jednakże zebrane dowody z przesłuchań nie pozwoliły na jednoznaczne i nie budzące wątpliwości ustalenie, które osoby faktycznie użytkowały teren wspólnoty gruntowej we wsi R. , a także określenie na czym konkretnie polegało użytkowanie terenów wspólnoty. Sprzeczności w zeznaniach świadków i stron zostały szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób wystarczający do dokonania oceny możliwości rekonstrukcji stanu faktycznego nieruchomości wspólnoty gruntowej we wsi R. . Stan faktyczny sprawy ostatecznie nie pozwolił na pewne stwierdzenie, które spośród podmiotów spełniających wcześniejszy warunek wspólnie władały nieruchomością gruntową w okresie wskazanym przez ustawodawcę.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 20 ust. 1 u.P.g.k., poprzez uznanie, że w obecnym stanie prawnym, wypis z rejestru gruntów nie jest wystarczającym dowodem prawa własności gruntowej i nie przesądza o istnieniu lub nieistnieniu wspólnoty oraz zarzutu naruszenia art. 18 ust. 2 ustawy jako przepisu szczególnego poprzez niedokonanie z urzędu czynności materialno - technicznej ujawnienia w ewidencji gruntów zaktualizowanego wykazu osób uprawnionych wg wykazu przedłożonego przez zarząd, zgodzić należy się ze stanowiskiem Wojewody, że dowodzenie powołania wspólnoty gruntowej oraz pierwotnego składu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie nie jest możliwe w oparciu wyłącznie w oparciu o zapisy wypisu z rejestru gruntów, o ile nie została wydana decyzja administracyjna o ustaleniu wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej oraz wykazu obszarów gospodarstw rolnych przez nich posiadanych i wielkości przysługujących im udziałów we wspólnocie wydana w oparciu o art. 8a ust. 5 ustawy (względnie na podstawie art. 8d ustawy). Organ administracji jest bowiem związany zakresem wniosku podmiotu żądającego przeprowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia wykazu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej oraz treścią normy kompetencyjnej nadającej mu uprawnienie do rozstrzygnięcia tej kwestii w drodze decyzji administracyjnej. Brak istnienia w obrocie prawnym decyzji administracyjnej stanowiącej podstawę do wprowadzenia danych do ewidencji gruntów i budynków podważa zasadność zmian wprowadzonych do operatu ewidencji gruntów i budynków. Ukonstytuowanie się spółki do sprawowania zarządu nad wspólnotą gruntową jest następstwem wydania decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 8a ust. 5 (względnie art. 8d) ustawy, natomiast aktualizacja wykazu osób uprawnionych będących członkami ukonstytuowanej spółki jako czynność materialno-techniczna odbywa się zgodnie z normą prawną wynikającą bezpośrednio z art. 18 ust. 2 ustawy. Z zestawienia wspomnianych przepisów art. 8a ust. 5 oraz 18 ust. 2 ustawy powstaje zatem norma prawna, która zakłada, iż pierwotne ustalenie wykazu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej ma charakter czynności konwencjonalnej, a której źródłem nadania uprawnień jest decyzja administracyjna, natomiast każdorazowe wtórne przenoszenie uprawnień (stanowiące aktualizację wykazu osób uprawnionych) ma charakter następstwa prawnego uprawnień, wywodzonych po osobach będących wcześniej uprawnionymi do udziału we wspólnocie (z zachowaniem wysokości obejmowanego udziału we wspólnocie). Celem postępowania administracyjnego określonego w art. 8a ust. 5 ustawy jest przede wszystkim ocena wypełnienia przez osoby ubiegające się o uzyskanie udziału we wspólnocie gruntowej ustawowych przesłanek, które zostały określone w art. 6 ust. 1 ustawy. W ocenie Sądu zgromadzone w postępowaniu dowody nie pozwoliły na jednoznaczne stwierdzenie kto faktycznie korzystał z gruntów wspólnoty w okresie od dnia 5 lipca 1962 r. do dnia 5 lipca 1963 r. Brak ten miał charakter obiektywny, gdyż analiza materiału dowodowego nie pozwała na przeprowadzenie spójnych wniosków, potrzebnych do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia zgodnego z oczekiwaniem strony skarżącej.

W tym miejscu zaznaczyć należy, że Wojewoda przeprowadził postępowanie wyjaśniające dotyczące okoliczności powołania Spółki Dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej Wsi R. oraz mające na celu ustalenie, czy w przeszłości w sposób administracyjny uregulowany został wykaz osób uprawnionych do udziału we wspólnocie. Z akt wynika bowiem, że Wojewoda zwrócił się z prośbą o udzielenie wyjaśnień do M. S., A. D. i A. J., działających w imieniu Zarządu Spółki Dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej Wsi R. , a także do Starosty K. , Wójta Gminy K. oraz archiwów państwowych, jednakże żaden nich nie poinformował o okolicznościach, które mogłyby wskazywać na wydanie decyzji administracyjnej w tym przedmiocie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenie art. 18 ust. 2 ustawy poprzez niedokonanie z urzędu czynności materialno - technicznej ujawnienia w ewidencji gruntów zaktualizowanego wykazu osób uprawnionych wg wykazu przedłożonego przez zarząd, wskazać należy, że wydanie decyzji organu I i II instancji nie nastąpiło na skutek wniosku Zarządu Wspólnoty Gruntowej wsi R. gm. K. o dokonanie aktualizacji w trybie art. 18 ust. 2 ustawy, lecz w konsekwencji rozpoznania wniosku z 5 stycznia 1999 r. o wydanie decyzji ustalającej własność gruntową wspólnoty gruntowej wsi R. , który jak wskazano powyżej ma na celu ustalenie pierwotnego składu osób uprawnionych do udziału we wspólnocie.

W ocenie Sądu całkowicie chybione jest stanowisko skargi, że kwestionowane decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a. Starosta K. a następnie Wojewoda, działali z poszanowaniem zasad prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.) oraz z poszanowaniem ciężaru procesowego dotyczącego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), gdy przyjmowali stanowisko, że złożone oświadczenia są sprzeczne i trudne do powiązania w spójny obraz rzeczywistości dokumentujący skład podmiotów korzystających z terenów wspólnoty gruntowej oraz potwierdzający sposób użytkowania nieruchomości od dnia 5 lipca 1962 r. do dnia 5 lipca 1963 r., co zasadnie doprowadziło do wydania decyzji o nieustaleniu wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej. Brak jest również podstaw do formułowania oceny, że przyjęte ustalenia faktyczne zostały dokonane z naruszeniem art. 80 k.p.a., a uzasadnienie decyzji nie spełnia wymagań z art. 107 § 3 k.p.a.

Ponadto Sąd, działając na podstawie art. 134 p.p.s.a., nie stwierdził również naruszenia innych, niż zarzucane w skardze, przepisów postępowania i prawa materialnego, które mogłyby skutkować koniecznością wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości.