Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2067/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 2,  art. 5  ust. 1,  art. 7  ust. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1090
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami  Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Tomasz Szmydt Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi H. K. i S. R. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] października 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2015 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia S. R. i H. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. i J. małż. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w miejscowości D., gm. T., pow. [...] (obecnie [...]).

Decyzja Ministra Skarbu Państwa wydana została przy następujących ustaleniach stanu fatycznego i ocenie prawnej sprawy.

Wniesionym w dniu [...] sierpnia 2014 r. do Wojewody [...] wnioskiem S. R. i H. K. wystąpiły o potwierdzenie na ich rzecz prawa do rekompensaty za nieruchomości położone w miejscowości D. gm. T., pow. [...], pozostawione przez ich poprzedników prawnych – J. i J. małż. R. w związku z okolicznościami związanymi z II wojną światową. W toku postępowania wyjaśniły, że wniosek swój składają w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r. poz. 195), który to przepis umożliwiał złożenie wniosku przez osoby, które nie uczyniły tego przed dniem 31 grudnia 2008 r. w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej (tj. do 27 sierpnia 2014 r.), o ile wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania

w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej miały wpływ zmiany dokonane ustawą nowelizującą.

W związku z powyższymi ustaleniami stanu faktycznego Wojewoda [...] decyzją [...] sierpnia 2015 r., działając na podstawie art. 7 ust. 2 w zw. z art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r., poz. 1090) przywoływanej dalej jako: "ustawa zabużańska"; odmówił wnioskodawczyniom przyznania prawa do rekompensaty za pozostawione przez małż. R. nieruchomości. W motywach decyzji organ wojewódzki podniósł, że złożony przez strony wniosek nie mógł być potraktowany jako wniesiony w trybie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniajacej, gdyż nie zostało wykazane spełnienie przesłanek określonych w tym przepisie. Inicjatorki postępowania nie wykazały bowiem, że na ocenę miejsca zamieszkiwania ich poprzedników prawnych w dniu 1 września 1939 r. na dawnych kresach miała wpływ nowelizacji art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej. W konsekwencji w sprawie zastosowanie znajdował określony w art. 5 ust. 1 tej ustawy termin w jakim wniosek o rekompensatę mógł być skutecznie zgłoszony (do 31 grudnia 2008 r.), a ten w dacie składania przez nie wniosku upłynął.

Od decyzji tej S. R. i H. K. wniosły odwołania, kwestionując zastosowanie w sprawie przepisu art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, w sytuacji gdy o posiadaniu przez ich poprzedników prawnych nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej dowiedziały się po okresie w tym przepisie wskazanym.

W następstwie rozpatrzenia tych odwołań Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] października 2015 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...], podzielając argumentacje organu pierwszej instancji o niewykazaniu przez odwołujące się zaistnienie przesłanek określonych w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r., umożliwiających im skuteczne złożenie wniosku o rekompensatę po terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej.

Na powyższą decyzję H. K. i S. R. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podnosząc, że termin wskazany w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej nie powinien mieć zastosowania do osób, które dowiedziały się po dniu 21 grudnia 2008 r., że ich spadkobiercy, którzy zmarli przed wejściem w życie ww. ustawy, posiadali nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W ich ocenie przepis ten jest sprzeczny z podstawowymi zasadami Konstytucji RP, w tym z jej art. 2, gdyż nie gwarantuje takim osobom prawa do rekompensaty. Przy czym ustalony przez ustawodawcę trzyletni termin na złożenie wniosku stawia w korzystniejszej sytuacji spadkobierców, którzy wiedzieli o posiadanych przez ich poprzedników prawnych nieruchomościach poza obecnymi granicami RP, od spadkobierców, którzy takiej wiedzy nie posiadali. Jednocześnie skarżące zarzucały Ministrowi, że nie wypowiedział się on szerzej co do regulacji ograniczającej czasowo możliwość składania wniosków w kontekście zgłaszanych przez nie twierdzeń o powzięciu po dniu 31 grudnia 2008 r. informacji o posiadaniu przez ich poprzedników nieruchomości przed okresem II Wojny Światowej poza obecnymi granicami RP.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentacje przedstawioną w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest niezasadna.

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego wskazuje, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i prawny sprawy i właściwie zinterpretowały w procesie jej rozstrzygania przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2014 r., poz. 1090), przywoływanej dalej jako: "ustawa zabużańska", jak też przepisy ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty [...] (Dz.U. z 2014 r., poz. 195), przywoływanej dalej jako "ustawa nowelizująca".

Przyczyną odmowy przyznania skarżącym prawa do rekompensaty za pozostawione przez ich poprzedników prawnych nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej był fakt złożenia w tym przedmiocie wniosku po upływie terminu z art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej i niezaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, umożliwiających skuteczne złożenie wniosku o rekompensatę w dodatkowym terminie do 27 sierpnia 2014 r.

W rozpoznawanej sprawie okolicznością niesporną jest, że skarżące wniosek o rekompensatę za pozostawione przez J. i J. R. w związku z okolicznościami związanymi z II Wojna Światową nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wniosły do Wojewody [...] w dniu [...] sierpnia 2014 r. Tymczasem art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, warunkuje skuteczność dochodzenia rekompensaty od złożenia w tym przedmiocie przez osobę uprawnioną wniosku do dnia 31 grudnia 2008 r. Termin ten - jak trafnie zwracał uwagę Minister – ma charakter materialnoprawny, co oznacza, że po jego upływie roszczenie o rekompensatę wygasa i to bez względu na przyczyny jakie spowodowały niedochowanie terminu złożenia wniosku. Stąd argument, o braku świadomości przed ww. datą po stronie wnioskujących, że ich poprzednicy prawni pozostawili poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości, nie mógł mieć jakiegokolwiek znaczenia. Wygaśnięcie roszczenia oznacza bowiem, że po upływie terminu wskazanego w ustawie roszczenie nie przysługuje i nie może być dochodzone.

Sąd nie dostrzega przy tym sprzeczności przyjętego w art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej ograniczenia czasowego składania wniosków o rekompensatę z aksjologią konstytucyjną, w tym ustanowioną w art. 2 Konstytucji RP zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, czy zasadą równości względem prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), które uzasadniałyby wystąpienie w tym aspekcie przez Sąd z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego. Trzyletni okres na złożenie wniosku przez uprawnionego do uzyskania rekompensaty jest na tyle długi, że jest wystarczającym na dokonanie tej czynności przez osobę właściwie dbającą o własne interesy. Stan świadomości jednostki o faktach i okolicznościach, mogących stanowić źródło roszczenia o określone normami prawa materialnego świadczenie, nie jest natomiast okolicznością mającą charakter relewantny z punktu widzenia konstytucyjnej zasady równości względem prawa. Z tego względu formułowane w tym aspekcie zarzuty skargi uznać należy za chybione.

W sprawie nie mógł również znaleźć zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej stanowiący, że w terminie określonym w ust. 1 (6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy) osoby, które nie złożyły wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejsza ustawą. Zmiana ta zaś polegała na odmiennym od pierwotnie obowiązującego uregulowaniu ustanowionej w art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej przesłanki domicylu, której spełnienie warunkowało przyznanie rekompensaty.

Przed nowelizacją ww. przepis uzależniał wspomniane prawo m.in. od zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. przez właściciela pozostawionych nieruchomości na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wymóg ten Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 23 października 2012 r. SK 11/12, ocenił jako niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Prowadził bowiem do podziału byłych właścicieli nieruchomości zabużańskich, spełniających pozostałe warunki przyznania rekompensaty ustalone przez zaskarżoną ustawę, na dwie grupy, w zależności od ich miejsca zamieszkania. Osoby, które miały w dniu 1 września 1939 r. miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, uzyskiwały bowiem potwierdzenie prawa do rekompensaty, zaś odmiennie traktowane były osoby, które w tym dniu miejsca zamieszkania na dawnych kresach wschodnich nie miały.

Realizując wyrok Trybunału ustawodawca nadał nowe brzmienie art. 2 pkt 1 ustawy, w którym wymóg domicylu nie został już ściśle powiązany z datą 1 września 1939 r. i miał być oceniany wedle wymienionych w przepisie enumeratywnie przedwojennych regulacji prawnych, umożliwiając tym samym uzyskanie prawa do rekompensaty także tym osobom, które na kresach miały jedynie dodatkowe miejsce zamieszkiwania. Wykazanie zatem wpływu dokonanej nowelizacji na sytuację prawną osób, które nie złożyły wniosku w terminie do 31 grudnia 2008 r. - o czym stanowi art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej - wymaga ustalenia, że pod rządami ustawy w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją, uzyskania rekompensaty byłoby niemożliwe li tylko ze względu na niespełnienie przez właścicieli pozostawionego mienia przesłanki zamieszkiwania na dzień 1 września 1939 r. na dawnych kresach, podczas gdy przy uwzględnieniu obecnie obowiązującej treści normatywnej ww. przepisu przesłanka zamieszkiwania na kresach byłaby uznana za spełnioną.

Tak sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Jak wynika bowiem z niespornych ustaleń organów, J. i J. R. - poprzednicy prawni skarżących, będący właścicielami nieruchomości położonych w miejscowości D., w pow. [...], przesłankę domicylu określoną w pierwotnym brzmieniu art. 2 pkt 1 ustawy zabużańskiej spełniali. Od urodzenia wszak (odp. w 1910 r. i 1912 r.), aż do przemieszczenia się na terytorium Polski w jej powojennych granicach, co miało miejsce ok. 1957 r., niezmiennie zamieszkiwali na dawnych kresach wschodnich. Okoliczności te nie budzą także wątpliwości Sądu i znajdują potwierdzenie w aktach sprawy. To zaś oznacza, że nowelizacja ustawy z punktu widzenia materialnoprawnych przesłanek uzyskania rekompensaty, dla oceny sytuacji prawnej następców prawnych tych właścicieli, pozostaje prawnie obojętna, a w konsekwencji dodatkowy termin składania wniosków przewidziany ustawą nowelizującą nie może być w odniesieniu do składanego przez nich żądania zastosowany.

Skoro zatem wniosek skarżących o rekompensatę złożony został po dniu 31 grudnia 2008 r. i w sprawie nie zachodziły okoliczności objęte hipotezą normy prawnej z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej, organ wojewódzki, wobec niespełnienia warunków z art. 5 ust. 1 ustawy zabużańskiej, z mocy jej art. 7 ust. 2 zobligowany był do odmowy przyznania żądanego prawa. Podejmując zatem tej treści rozstrzygnięcie nie naruszył on przepisów prawa materialnego. Nie naruszył ich także utrzymując decyzję Wojewody w mocy Minister Skarbu Państwa. W toku postępowania nie doszło także do istotnego naruszenia przepisów postępowania, a motywy podjętych rozstrzygnięć przedstawione zostały w sposób spełniający wymogi z art. 107 § 3 k.p.a., umożliwiając tym samym rekonstrukcje racji decyzyjnych organów i ich kontrolę.

Z tych względów skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegać musi oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).