Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1781/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] września 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K.G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z 24 września 2021 r. nr SKO.4115.1105.2021 dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z uzasadnienia tej decyzji i akt administracyjnych sprawy, decyzją z 1 września 2021 r. nr RSS.8252.44.2021.UPK Burmistrz Miasta i Gminy [...] odmówił K.G. ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matką Z.R. W uzasadnieniu wskazał m.in., że ujawnione podczas wywiadu środowiskowego okoliczności faktyczne wynikające z faktu, iż od 1994 r. wnioskodawczyni nie jest aktywna zawodowo, poddają w wątpliwość istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a opieką nad matką. Ponadto podopieczna nie mieszka wspólnie z wnioskodawczynią, opieka jest realizowana doraźnie, a podopieczna ma synów, którzy w identyczny sposób mogliby sprawować czynności opiekuńcze wobec matki.

Od powyższej decyzji Burmistrza wnioskodawczyni wniosła odwołanie, wskazując, że sprawuje stałą opiekę nad matką, która ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Zwróciła się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku.

Opisaną na wstępie decyzją z 24 września 2021 r. SKO - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.) w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej: u.ś.r.) - utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z 1 września 2021 r.

Przytaczając treść przepisów normujących instytucję świadczenia pielęgnacyjnego wskazało na istotną w sprawie kwestię niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z niego przez wnioskodawczynię w związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Co do zasady, o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (niepodejmowaniem przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r. Z ust. 1 tego artykułu wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała i długoterminowa. Opieka taka musi więc w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zarobkowej, a zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Ustalenie tego związku jest konieczne, aby świadczenie pielęgnacyjne nie stanowiło "dodatkowego" lub "zastępczego" źródła dochodów, ale było rekompensatą za niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnację z niego.

Kolegium podkreśliło, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece o której mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia te wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. W sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Organ administracji rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ma obowiązek ustalić, czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Musi więc ustalić rozmiar faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy.

Tymczasem jak wynika z informacji uzyskanych przez organ prowadzący wywiad środowiskowy, wnioskodawczyni była aktywna zawodowo do roku 1994. Ponadto sprawuje opiekę w formie tzw. dochodzącej, bowiem podopieczna nie zamieszkuje z nią. Wnioskodawczyni wykonuje wobec matki określone czynności, ale w sposób czasowy. Realizuje więc określone czynności w sposób pozwalający jej na podjęcie zatrudnienia. Ponadto podopieczna ma inne dzieci, które również są wobec niej zobowiązane do alimentacji - wykonywania opieki i od których co do zasady takiej opieki ma prawo wymagać.

We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skardze K.G. zakwestionowała zaskarżoną decyzję, wskazując, że od ok. 2 lat opiekuje się na stałe chorą matką. Rodzeństwo nie jest w stanie sprawować opieki ze względu na miejsce zamieszkania i pracę zawodową. Skarżąca opiekuje się mamą codzienne, mimo że z nią nie mieszka. Przychodzi do niej kilkakrotnie, aby podać posiłki, leki, umyć, przebrać, posprzątać i zapalić w piecu.

7 lutego 2022 r. do WSA w Rzeszowie wpłynęło pismo ustanowionego przez skarżącą pełnomocnika (adwokata), w którym na podstawie art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. z oświadczenia strony. Podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze o braku związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną oraz znaczną odległość między miejscami zamieszkania osoby niepełnosprawnej i opiekuna. Takie stwierdzenie organów nie jest zgodne ze stanem faktycznym w sprawie. Okoliczność ta również znajduje potwierdzenie w aktach sprawy.

Wskazał również, że strona nie mieszka w odległości 40 km od osoby wymagającej opieki, lecz w tej samej miejscowości ([...]), w odrębnych budynkach o numerach [...] i [...]. Wyjaśnił, że wnioskodawczyni faktycznie pozostawała w zatrudnieniu do 1994 r., jednak następnie przez ponad 20 lat prowadziła z małżonkiem gospodarstwo rolne, co potwierdza okres ubezpieczenia w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego do 2019 r. Zgodnie z definicją wskazaną w art. 6 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, domownikiem rolnika jest osoba która ukończyła lat 16, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa albo w bliskim jego sąsiedztwie i stale pracuje w tym gospodarstwie nie będąc związaną z rolnikiem stosunkiem pracy. Zgodnie zaś z art. 17b ust 1 pkt 2 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje małżonkom lub domownikom rolników w przypadku zaprzestania przez nich prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym.

Pełnomocnik skarżącej wyjaśnił także, iż art. 17b u.ś.r. odnosi się również do art. 16 tej ustawy, tj. przepisu dotyczącego specjalnego zasiłku opiekuńczego, który został przyznany stronie decyzją organu pierwszej instancji na kilka okresów zasiłkowych począwszy od 2019 r. Nie sposób więc stwierdzić, aby związek przyczynowy w przedmiotowej sprawie mógł zostać oceniony przez organy odmiennie. Pomijając jednak kwestię oceny dowodów przez organ I instancji w innym wcześniejszym postępowaniu, kwestią wprost niezgodną z przepisami u.ś.r. i ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest uznanie braku związku przyczynowo - skutkowego w przedmiotowej sprawie, wyrażające się w nieuznaniu rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym (której wykonywanie wymagane jest do uzyskania statusu domownika rolnika) jako okoliczności umożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, skupiając się jedynie na wcześniejszym okresie wykonywania pracy w charakterze innym niż domownik rolnika.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy kontroli w ramach w/w kryteriów zaskarżoną decyzję SKO z 24 września 2021 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 1 września 2021 r. Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona.

Decyzjami tymi organy te odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Materialnoprawną podstawę tych decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z jej art. 17 ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do powyższego nie budzi wątpliwości, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącą K.G. obciążał obowiązek alimentacyjny o jakim mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. względem matki Z.R., legitymującej się wydanym [...] lipca 2019 r. na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika m.in. konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną po stronie Z.R. możliwością samodzielnej egzystencji.

Orzekające w sprawie organy administracji I i II instancji – nie kwestionując sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad matką - odmowę przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego oparły na braku związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją /niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem tej opieki, wykonywaniem przez nią tej opieki w formie tzw. "dochodzącej" wynikającej z oddzielnego zamieszkiwania a przez to mającej charakter czasowy, a także na możliwości współsprawowania opieki w ramach wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego przez inne osoby z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem Z.R., tj. pozostałe jej dzieci ([...] braci skarżącej).

W ocenie Sądu, argumentacja ta w okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy jawi się jako całkowicie nieuzasadniona, a przez to niemożliwa do zaakceptowania.

1. Odnośnie wskazania jako przyczyny odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego braku (bezpośredniego) związku przyczynowo -skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką należy podkreślić, że wniosek ten został oparty na błędnej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Z zawartej w nim normy prawnej wynika, że podstawowym warunkiem jaki musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej (lub traktowane równorzędnie niepodejmowanie jej) wynikająca z konieczności sprawowania opieki nad wymagającą jej bliską osobą niepełnosprawną.

W tym kontekście należy zgodzić się z organami administracji tylko o tyle, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, która niezależnie od obowiązku moralnego ma swoje prawne oparcie w regulacji art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego; zgodnie z jego treścią, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowi bowiem konsekwencję faktycznego braku możliwości podjęcia zatrudnienia (rezygnacji z niego) z powodu konieczności sprawowania opieki i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Stanowi więc ono rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna.

Jak wynika z powyższego, między rezygnacją z zatrudnienia lub z jego podjęcia a wykonywaniem opieki nad osobą wskazaną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi rzeczywiście istnieć wyraźny i bezpośredni związek, jednak jego spełnienie podlega ocenie przez pryzmat daty wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wynika to pośrednio z art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych (a więc i świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W u.ś.r., a tym bardziej w jej art. 17 normującym instytucję świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest uregulowań nakazujących doszukiwać się – jak uczyniły to organy w przypadku skarżącej – bezpośredniego związku czasowego między rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem się sprawowania opieki, a tym samym pozwalających kwestionować prawo strony do wyboru momentu, w którym chce ona wystąpić z wnioskiem o przyznanie świadczenia. Nie można zatem podważać prawa do uzyskania świadczenia nawet w sytuacji, gdy strona wnioskująca wcześniej nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Odmienne uznanie w zasadzie wykluczałoby możliwość stwierdzenia zaistnienia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, w praktyce ograniczając się jedynie do akceptacji rezygnacji z zatrudnienia /innej pracy zarobkowej.

Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r. II SA/Łd 218/20 - LEX nr 3029117). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa (tak WSA w Poznaniu w wyroku z 28 listopada 2019 r. II SA/Po 827/19 – LEX nr 2752278).

W okolicznościach sprawy nawet wobec powyższego trudno jednak zaakceptować stanowisko organów, które wskazały na przypadający w roku 1994 koniec aktywności zawodowej skarżącej, bez uwzględnienia jej późniejszej, 25-letniej pracy przy prowadzeniu gospodarstwa rolnego, z tytułu czego podlegała ubezpieczeniu w KRUS. Art. 17b u.ś.r. wprost odnosi się do możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne (oraz specjalny zasiłek opiekuńczy) przez rolników, małżonków rolników bądź ich domowników, warunkując to zaprzestaniem prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym, co potwierdzają stosownym oświadczeniem składanym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań; oznacza to, że zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym traktowane jest przez ustawodawcę na równi z rezygnacją z dotychczasowego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, wnioskodawczyni zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym w związku z uzyskaniem od 15 lipca 2019 r. prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad matką Z.R., który to zasiłek pobierała do 30 czerwca 2021 r.

Nie można przy tym pominąć, iż stosownie do art. 16a ust. 1 u.ś.r., specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1539) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przesłanki niepodejmowania /rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej są więc w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego tożsame z zawartymi w art. 17 ust. 1 w odniesieniu do świadczenia pielęgnacyjnego. Całkowicie zatem niezrozumiała, wręcz jako kuriozalna jawi się sytuacja, w której orzekające w sprawie organy administracji dokonują całkowicie odmiennej oceny tych przesłanek w zależności od tego, o jakie świadczenie skarżąca się ubiega (interpretując je na jej niekorzyść w przypadku świadczenia korzystniejszego finansowo).

2. Nie do przyjęcia pozostaje także argumentacja organów upatrujących zasadność odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia w możliwości sprawowania opieki świadczonej w ramach obowiązku alimentacyjnego przez jej rodzeństwo. Wg organów, skoro Z.R. jako osoba wymagająca opieki posiada oprócz córki jeszcze inne dzieci, to obowiązek alimentacyjny wobec matki obciąża nie tylko wnioskodawczynię ale także jej rodzeństwo, które mimo pracy zarobkowej może wraz z nią wspólnie sprawować opiekę, dzieląc się obowiązkami bądź finansując ich wykonywanie.

Nie kwestionując obowiązku alimentacyjnego rodzeństwa skarżącej wobec matki, należy jednak w okolicznościach sprawy odróżnić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy obok wnioskującej osoby spełniającej warunki do jego przyznania są jeszcze inne osoby spokrewnione w tym samym stopniu z osobą wymagającą opieki (tak jak w rozpoznawanej sprawie) od sytuacji, gdy o przyznanie świadczenia ubiega się potencjalnie uprawniona osoba zobowiązana w dalszej kolejności – gdy istnieją osoby bliżej spokrewnione.

U.ś.r. w przypadku gdy jest kilka osób zobowiązanych do alimentacji w jednakowym stopniu nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Wynika z tego, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki.

Jeżeli zatem skarżąca jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z pozostałym rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to wobec braku osób zobowiązanych w bliższej kolejności do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 sierpnia 2021 r. II SA/Gl 737/21 - LEX nr 3221221). Organ nie jest upoważniony, by decydować tu za stronę. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (wyrok WSA w Gliwicach z 21 lipca 2021 r. II SA/Gl 504/21 – LEX nr 3209641).

3. Taką dodatkową negatywną przesłanką przyznania świadczenia wywiedzioną w rozpoznawanej sprawie samoistnie przez SKO jest fakt oddzielnego zamieszkiwania skarżącej i jej matki, przez co zdaniem tego organu, sprawowana opieka nie ma stałego (długotrwałego) charakteru, co pozwala na podjęcie przez wnioskodawczynię zatrudnienia, a w konsekwencji wyklucza możliwość przyznania jej wnioskowanego świadczenia.

W ocenie Sądu, taki wywód stanowi niczym nieuprawnioną nadinterpretację uregulowań u.ś.r., która w żadnym przepisie odnoszącym się do świadczenia pielęgnacyjnego nie ustanawia ani wymogu wspólnego zamieszkiwania osoby sprawującej opiekę z osobą jej potrzebującą, ani nie statuuje obowiązku wykonywania czynności opiekuńczych "non stop" (czyli "przez całą dobę"), gdyż ich zakres każdorazowo wyznacza stan zdrowia osoby niepełnosprawnej i jej potrzeby determinowane orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tym zakresie należy zauważyć, że art. 17 u.ś.r. normujący instytucję świadczenia pielęgnacyjnego nie zawiera definicji opieki ani nie określa sposobu jej sprawowania. Ust. 1 tego artykułu w sposób wyraźny i nie budzący wątpliwości wiąże tylko niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę wnioskującą o to świadczenie z celem sprawowania tej opieki, jakim jest konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dla uznania opieki za spełniającą te kryteria istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, które z uwagi na swą intensywność wykluczają podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszają go do rezygnacji z niego). Konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza jednak, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. W tym znaczeniu opieka lub pomoc musi być tyle absorbująca czasowo w sensie krótkoterminowym (dobowym) jak i długoterminowym (miesięcy, lat), że podejmowane w ich ramach czynności warunkują egzystowanie osoby wymagającej opieki w warunkach odpowiadających godności człowieka, a jednocześnie ich wykonywanie bezwzględnie stoi na przeszkodzie wykonywaniu przez opiekuna pracy zarobkowej (bądź wymusza na nim rezygnację z takiej pracy).

Stała opieka powinna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę i nie uzależnia sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad inną osobą z koniecznością zamieszkiwania z tą osobą (por. m.in. wyroki WSA w Olsztynie z 3 marca 2022 r. II SA/Ol 128/22 - LEX nr 3322407 i WSA w Gliwicach z 16 czerwca 2021 r. II SA/Gl 497/21 - LEX nr 3197566).

Z opisanych wyżej przyczyn skutkujących naruszeniem przez organy administracji przy rozstrzyganiu sprawy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) które miało wpływ na wynik sprawy, wniesioną skargę należało uznać za uzasadnioną. W związku z tym niezbędne było uchylenie zaskarżonej decyzji SKO z 24 września 2021 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 1 września 2021 r., o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku).

Wskazania co do dalszego postępowania (wiążące na mocy art. 153 P.p.s.a.) wynikają dla w/w organów wprost z przedstawionych przez Sąd rozważań, wg których wywiedzione przez nie przyczyny (szczegółowo opisane powyżej w pkt 1 – 3) nie mogą stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną nad matką opieką.

Ponieważ w związku z tym jako przedwczesne jawi się stanowisko SKO upatrujące zasadność odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia w tzw. "dochodzącej" formie wykonywania opieki, w ramach ponownego rozpatrywania sprawy niewątpliwie konieczne będzie uzupełnienie materiału dowodowego o dodatkowe szczegółowe ustalenia mające wykazać istnienie lub brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a świadczeniem opieki nad matką. Zdaniem Sądu, dotychczasowe ustalenia jakkolwiek potwierdzające fakt sprawowania przez skarżącą opieki, jawią się bowiem wobec posiadanych informacji o ich oddzielnym zamieszkiwaniu jako zbyt ogólnikowe i wymagające doprecyzowania co do rzeczywistych rozmiarów i zakresu opieki, w tym częstotliwości jej wizyt u matki, ilości czasu jaki wnioskodawczyni spędza codziennie u matki i przeznacza na wykonywanie niezbędnych czynności, rodzaju i częstotliwości tych czynności, odległości między ich miejscami zamieszkania, czasu niezbędnego na jej pokonanie itp.