Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 86/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz – Grochowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii z dnia 15 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii z dnia 6 listopada 2023 r.; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii na rzecz T. R. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Rektor Politechniki decyzją z dnia 3.02.2023 r. skreślił T. R. (dalej jako skarżący) z listy studentów kierunku [...]. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ wskazał, że skreślenie nastąpiło z powodu stwierdzenia braku postępów w nauce – niespełnienia warunków umożliwiających uzyskanie rejestracji na następny semestr – zgodnie z Regulaminem studiów pierwszego i drugiego stopnia Politechniki.

Pismem z dnia 21.02.2023 r. skarżący zwrócił się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Rektor Politechniki, po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 8.03.2023 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 03.02.2023 r. Organ wyjaśnił, że T. R. rozpoczął studia stacjonarne pierwszego stopnia na Politechnice na kierunku [...] w dniu 1.10.2017 r., po czym w dniu 19.03.2018 r. został skreślony z listy studentów. Następnie dnia 1.10.2018 r. ponownie został przyjęty na kierunek [...] na studia stacjonarne pierwszego stopnia. W dniu 25.02.2022 r. skarżący odbył rozmowę z Prodziekanem ds. kształcenia dotyczącą Indywidualnej Organizacji Studiów w związku ze zdiagnozowaną chorobą - [...] (wrzesień 2021 r.). W związku z brakiem podjęcia działań, w dniu 15.03.2022 r. skarżący został skreślony z listy studentów z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru czwartego w roku akademickim [...], semestru piątego i szóstego w roku akademickim [...] i semestru siódmego w roku akademickim [...] w określonym terminie.

Dnia 28.03.2022 r. skarżący odbył spotkanie online z Prorektorem ds. studenckich i kształcenia w sprawie odwołania od decyzji o skreśleniu z listy studentów. Na spotkaniu ustalono dalszą ścieżkę postępowania. Jak wyjaśnił organ, skarżący miał złożyć wniosek o wznowienie studiów na semestrze siódmym w roku akademickim [...]. Dnia 31.03.2023 r. skarżący wystąpił do Dziekana Wydziału [...] o przedmiotowe wznowienie studiów, na co otrzymał zgodę wraz z koniecznością uzupełnienia różnic programowych. Po uzyskaniu zgody skarżący nie wykorzystał danej mu szansy, nie podejmując żadnych działań w tym zakresie. Dnia 23.01.2023 r. złożył do Prodziekana ds. kształcenia wniosek o udzielenie urlopu. W momencie składania wniosku skarżący został poinformowany przez pracownika dziekanatu, że zgodnie z § 29 ust. 5 Regulaminu studiów pierwszego i drugiego stopnia Politechniki "student nie może uzyskać urlopu za okres miniony".

Dalej organ wyjaśnił, że skarżący, wbrew sugestiom Dziekana, aby w pierwszej kolejności wyleczył chorobę, upierał się by kontynuować studia i nadrabiać niezaliczone zajęcia. W ocenie organu wnioski składane przez skarżącego, wobec jego trudnej sytuacji zdrowotnej, spotykały się ze zrozumieniem i kilkakrotnie już otrzymał on szansę na ukończenie studiów.

Podsumowująco organ wskazał, że po ponownym przeanalizowaniu wniosku nie widzi podstaw do zmiany decyzji i nie wyraża zgody na uchylenie skreślenia ze względu na stwierdzenie braku postępów w nauce.

Skargę na powyższą decyzję wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności, a ewentualnie o jej uchylenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 21 września 2023 r. w sprawie IV SA/Po 265/23 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Sąd stwierdził, że w postępowaniu będącym przedmiotem skargi, istotnym błędem okazało się niezałatwienie wniosku w przedmiocie udzielenia urlopu od zajęć z dnia 23.01.2023 r. Pominięcie tej kwestii przez organ było nieprawidłowe i stanowiło naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 7, art. 8 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. - w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Okoliczność złożenia przez studenta wniosku o udzielenie urlopu od zajęć przed skreśleniem z listy studentów mogła bowiem zaważyć na decyzji organu o skreśleniu z listy studentów. Już w czasie wydawania decyzji pierwszoinstancyjnej organ posiadał wiedzę o złożonym przez skarżącego wniosku o udzielenie urlopu od zajęć, a więc już wtedy powinien przynajmniej rozważyć, jaki wpływ miało złożenie przez skarżącego ww. wniosku na decyzję o skreśleniu go z listy studentów. W pierwszej kolejności organ powinien był jednak dostrzec, że wniosek o urlop nie został lege artis rozpatrzony. Nie można było bowiem uznać za prawidłowe załatwienie ww. wniosku poprzez sporządzenie pisma o tytule "Informacje o studencie" z naniesionymi odręcznie dopiskami. Zgodnie z § 29 ust. 1 Regulaminu studiów pierwszego i drugiego stopnia Politechniki Dziekan w uzasadnionych przypadkach może, na wniosek studenta, udzielić mu urlopu od zajęć. We wspomnianej "Informacji o studencie" dotyczącej udzielenia urlopu w rubryce "OPINIA DZIEKANA" Dziekan zaznaczył pozycję "popieram", co sugerowało wyrażenie zgody na udzielenie urlopu od zajęć (zgody wyrażonej – co należy podkreślić przez podmiot umocowany do rozstrzygnięcia wniosku). Znajdujące się poniżej odręcznie sporządzone uzasadnienie było częściowo nieczytelne. Niżej zaś, w rubryce "UWAGI" znajdowały się odręczne dopiski, pod którymi podpis złożyła osoba pełniąca funkcję Prorektora ds. studenckich i kształcenia, o treści: "Regulamin studiów § 29, - urlopu udziela dziekan, - nie udziela się urlopu za okres miniony." Takie "załatwienie" sprawy nie stanowiło więc w istocie jej rozstrzygnięcia. Sąd zwrócił uwagę, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż prawo do urlopu jest prawem studenta gwarantowanym ustawowo (art. 85 ust 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm., dalej: p.s.w.n). W tej sytuacji należało uznać, że rozstrzygnięcie przez dziekana o udzieleniu urlopu zdrowotnego było zagadnieniem wstępnym (w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.) względem rozstrzygnięcia rektora o skreśleniu z listy studentów (wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 06.12.2022 r., sygn. akt: II SA/Bd 238/22, CBOSA). Oznacza to, że wobec okoliczności, iż kwestia ewentualnego urlopu od zajęć pozostała niewyjaśniona, niemożliwym było wydanie rozstrzygnięcia w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Ponownie prowadząc postępowanie, organ powinien był mieć przede wszystkim na uwadze, że przed rozstrzygnięciem w przedmiocie skreślenia z listy studentów, konieczne jest rozstrzygnięcie w odpowiednim trybie wniosku o urlop z dnia 23.01.2023 r.

Pismem z dnia 27 października 2023 r. o treści "Nie wyrażam zgody na udzielenie urlopu dziekańskiego z wniosku z dnia 23.01.2023 roku." Rozstrzygnięto wniosek skarżącego o udzielenie urlopu. Pismo to podpisane zostało w następujący sposób: "Rektor Politechniki prof. dr hab. inż. T. J. ... z up. prof. dr hab. inż. W. S.".

Następnie decyzją z dnia 6 listopada 2023 r. wydaną na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n. w zw. z art. 104 k.p.a. oraz § 26 ust. 2 pkt 2 Regulaminu studiów pierwszego i drugiego stopnia Politechniki podpisaną przez Dziekana Wydziału [...] prof. dr hab. inż. W. S. skarżący skreślony został z listy studentów. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że skreślenie nastąpiło z powodu stwierdzenia braku postępów w nauce – niespełnienia warunków umożliwiających uzyskanie rejestracji na następny semestr.

Pismem z dnia 17 listopada 2023 r. skarżący, reprezentowany przez nieprofesjonalnego pełnomocnika, wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. art. 32 oraz art. 70 ust. 1 i 4 Konstytucji RP w zw. z art. 85 ust. 1 pkt 3 p.s.w.n. oraz § 29 ust. 3 pkt 3 Regulaminu studiów pierwszego i drugiego stopnia uchwalonego przez Senat Akademicki Politechniki Uchwałą Nr [...] z dnia 31 maja 2021 r. (dalej: Regulamin), polegające na odebraniu T. R. prawa do nauki i niezapewnienie mu, jako obywatelowi RP, równego dostępu do niej poprzez skreślenie go z listy studentów z powodu stwierdzenia braku postępów w nauce. Skreślenie to wynikało z braku merytorycznego rozpoznania, złożonego przez T. R., wniosku o udzielenie mu urlopu zdrowotnego od zajęć. Wniosek ten został "rozpatrzony" w taki sposób, że organ mimo wiedzy o chorobie T. R. ([...] potwierdzonych dokumentacją medyczną), wydając decyzję nie wziął pod uwagę jego stanu zdrowia, a także nie przedstawił uzasadnienia decyzji o odmowie udzielenia mu urlopu od zajęć,

2. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2023 r., poz. 1634, z późn. zm.) poprzez niewykonanie wyroku z dnia 21.09.2023 r. WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 265/23, wiążącego organ w taki sposób, że był on zobowiązany do merytorycznego rozpoznania wniosku o udzielenie urlopu zdrowotnego od zajęć T. R.,

3. § 29 ust. 1 Regulaminu poprzez wydanie decyzji o odmowie udzielenia urlopu od zajęć przez podmiot do tego nieuprawniony, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy,

4. art. 108 ust, 2 pkt 2 p.s.w.n. w zw. z art. 104 k.p.a. oraz § 26 ust. 2 pkt 2 Regulaminu poprzez wydanie decyzji przez nieuprawniony podmiot. Zgodnie z Regulaminem "Rektor może skreślić studenta z listy studentów, w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce". Przedmiotowa decyzja jest wadliwa, ponieważ wydał ją Dziekan,

5. art. 6 k.p.a. polegające na niestosowaniu przepisów prawa w prowadzonym postępowaniu administracyjnym,

6. art. 7 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu w należyty sposób stanu faktycznego poprzez nieuzasadnienie decyzji o odmowie udzielenia urlopu od zajęć T. R.,

7. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie sprawy w sposób naruszający przepisy prawa, a także zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania,

8. art. 8 § 2 k.p.a. poprzez odmowę udzielenia urlopu od zajęć T. R. w uzasadnionym przypadku (nawracająca choroba),

9. art. 9 k.p.a. poprzez niezrealizowanie obowiązków ciążących na organie w zakresie informowania strony postępowania,

10. art. 10 § 1 k.p.a. polegające na braku możliwości czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie skreślenia T. R. z listy studentów, a w szczególności odebranie mu prawa wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów na podstawie, których została wydana decyzja,

11. art. 11 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia wydanej przez organ decyzji; organ nie wyjaśnia przesłanek, którymi kierował się wydając decyzję;,

12. art. 61 § 4 k.p.a. polegające na niepowiadomieniu T. R. o wszczęciu postępowania administracyjnego w zakresie skreślenia go z listy studentów Politechniki,

13. art. 77 § 1 k.p.a. w sposób rażący poprzez nierozpatrzenie i przemilczenie w uzasadnieniu części zgłoszonego przez T. R. materiału dowodowego, tj. nierozpoznanie w sposób merytoryczny wniosku o udzielenie urlopu zdrowotnego od zajęć popartego aktualną dokumentacją medyczną,

14. art. 81 k.p.a. poprzez odebranie T. R. możliwości ostatecznego wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów przed wydaniem decyzji,

15. art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na nieprzedstawieniu wnikliwego uzasadnienia przesłanek jakimi kierował się organ przy wydawaniu decyzji, tj. niespełnienie wymogów w zakresie uzasadnienia faktycznego.

Decyzją z dnia 15 grudnia 2023 r. nr [...] Rektor Politechniki (z którego upoważnienia działała Prorektor ds. studenckich i kształcenia dr hab. inż. A. M.) utrzymał w mocy decyzję z dnia 6 listopada 2023 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano na brak zgody na udzielenie urlopu dziekańskiego oraz odniesiono się do zarzutu wydania decyzji przez nieuprawniony podmiot, wyjaśniając, że Dziekan Wydziału [...] wydał decyzję o skreśleniu z listy studentów działając z upoważnienia Rektor Politechniki. Stwierdzono, że Rektor Politechniki, nie widząc podstaw do zmiany decyzji, postanowił zaskarżoną decyzję utrzymać w mocy.

Skargę na powyższą decyzję wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu T. R., reprezentowany przez nieprofesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej w całości decyzji zarzucił:

1. rażące naruszenie przepisu art. 7, 32 ust. 1 i 2 oraz art. 70 ust. 1 i 4 Konstytucji RP w zw. z art. 85 ust. 1 pkt 3 p.s.w.n. oraz § 29 ust. 3 pkt 3 Regulaminu, polegające na odebraniu T. R. prawa do nauki i niezapewnienie mu, jako obywatelowi RP, równego dostępu do niej poprzez skreślenie go z listy studentów z powodu błędnego stwierdzenia braku postępów w nauce. Skreślenie to wynikało z braku merytorycznego rozpoznania, złożonego przez T. R., wniosku z dnia 23 stycznia 2023 r. o udzielenie mu urlopu zdrowotnego od zajęć, do czego organ zobowiązany był wyrokiem z dnia 21 września 2023 r. WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 265/23. Wniosek ten został "rozpatrzony" w taki sposób, że organ mimo wiedzy o chorobie T. R. ([...] potwierdzonych dokumentacją medyczną), wydał decyzję o odmowie udzielenia urlopu zdrowotnego od zajęć, nie biorąc przy tym pod uwagę jego stanu zdrowia i nie przedstawiając uzasadnienia tej decyzji,

2. naruszenie przepisu art. 153 p.p.s.a. poprzez niewykonanie wyroku z dnia 21 września 2023 r. WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 265/23, wiążącego organ w taki sposób, że był on zobowiązany do merytorycznego rozpoznania wniosku o udzielenie urlopu zdrowotnego od zajęć T. R.,

3. naruszenie przepisu § 29 ust. 1 Regulaminu w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 1 i 28 ust. 1 pkt 2 p.s.w.n. poprzez wydanie decyzji o odmowie udzielenia urlopu od zajęć przez podmiot do tego nieuprawniony, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy,

4. naruszenie przepisu art. 6 k.p.a. polegające na niestosowaniu przepisów prawa w prowadzonym postępowaniu administracyjnym,

5. naruszenie przepisu art. 7 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu w należyty sposób stanu faktycznego poprzez nieuzasadnienie decyzji o odmowie udzielenia urlopu od zajęć T. R.,

6. naruszenie przepisu art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie sprawy w sposób naruszający przepisy prawa, a także zasady proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania,

7. naruszenie przepisu art. 8 § 2 k.p.a. poprzez odmowę udzielenia urlopu od zajęć T. R. w uzasadnionym przypadku (nawracająca choroba),

8. naruszenie przepisu art. 9 k.p.a. poprzez niezrealizowanie obowiązków ciążących na organie w zakresie informowania strony postępowania,

9. naruszenie przepisu art. 10 § 1 k.p.a. polegające na braku możliwości czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie skreślenia z listy studentów, a w szczególności odebranie prawa wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów na podstawie, których została wydana decyzja,

10. rażące naruszenie przepisu art. 11 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia wydanej przez organ decyzji,

11. naruszenie przepisu art. 61 § 4 k.p.a. polegające na niepowiadomieniu T. R. o wszczęciu postępowania administracyjnego w zakresie skreślenia go z listy studentów Politechniki,

12. rażące naruszenie przepisu art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie i przemilczenie w uzasadnieniu części zgłoszonego przez T. R. materiału dowodowego, tj. nierozpoznanie w sposób merytoryczny wniosku o udzielenie urlopu zdrowotnego od zajęć popartego aktualną dokumentacją medyczną,

13. naruszenie przepisu art. 81 k.p.a. poprzez odebranie T. R. możliwości ostatecznego wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i dowodów przed wydaniem decyzji,

14. naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a. polegającego na nieprzedstawieniu wnikliwego uzasadnienia przesłanek, jakimi kierował się organ przy wydawaniu decyzji, tj. niespełnienie wymogów w zakresie uzasadnienia faktycznego,

15. błędne ustalenie stanu faktycznego i formułowanie na jego podstawie fałszywych wniosków.

Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, o umorzenie postępowania na podstawie art. 145 § 3 p.p.s.a, o zobowiązanie organu przez do wydania w określonym terminie decyzji i rozstrzygnięcie sprawy w zakresie udzielenia T. R. urlopu od zajęć na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a., o zwrot kosztów postępowania oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi opisano przebieg postępowania w sprawie, Wskazano także na wadliwość rozstrzygnięć podjętych przez uczelnię. I tak: co do decyzji o odmowie udzielenia urlopu podniesiono, że nie zawiera ona uzasadnienia ani pouczenia o ścieżce odwoławczej i wydana została przez nieuprawniony podmiot (Rektora zamiast Dziekana), jest też merytorycznie błędna, gdyż ziściły się przesłanki do udzielenia urlopu skarżącemu. Skarżący podkreślił także, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniesiono się do treści wszystkich zarzutów podniesionych przez niego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Rektor Politechniki w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 j.t. z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 742 z późn. zm.). W myśl art. 85 ust. 1 tej ustawy student ma prawo do:

1) przenoszenia i uznawania punktów ECTS,

2) odbywania studiów według indywidualnej organizacji studiów,

3) usprawiedliwiania nieobecności na zajęciach, urlopów od zajęć oraz urlopów od zajęć z możliwością przystąpienia do weryfikacji uzyskanych efektów uczenia się określonych w programie studiów,

4) zmiany kierunku studiów,

5) przeniesienia na studia stacjonarne albo niestacjonarne,

6) przystąpienia do egzaminu komisyjnego przy udziale wskazanego przez niego obserwatora,

7) powtarzania określonych zajęć z powodu niezadowalających wyników w nauce

- na zasadach określonych w regulaminie studiów.

Zgodnie zaś z art. 108 p.s.w.n.

1. studenta skreśla się z listy studentów w przypadku:

1) niepodjęcia studiów;

2) rezygnacji ze studiów;

3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego;

4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni.

2. Student może być skreślony z listy studentów w przypadku:

1) stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach;

2) stwierdzenia braku postępów w nauce;

3) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie;

4) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów.

2. Skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej.

W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, że decyzja o skreśleniu skarżącego z listy studentów okazała się przedwczesna. Analiza akt administracyjnych sprawy doprowadziła bowiem Sąd do przekonania, że organ wydał decyzję w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy studentów, podczas gdy w sprawie nadal nie został uprzednio prawidłowo rozpoznany wniosek o urlop od zajęć z dnia 23.01.2023 r. Tym samym przedwczesne było rozstrzygnięcie organu w przedmiocie podstaw do skreślenia z listy studentów i odnosi się to zarówno do decyzji z dnia 6 listopada 2023 r., jak i decyzji wydanej na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy z dnia 15 grudnia 2023 r.

Podobnie zatem jak w sprawie IV SA/Po 265/23, w postępowaniu będącym przedmiotem skargi, istotnym błędem okazało się więc niezałatwienie wniosku w przedmiocie udzielenia urlopu od zajęć z dnia 23.01.2023 r. Pominięcie tej kwestii przez organ było nieprawidłowe i stanowiło naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 7, art. 8 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. - w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Okoliczność złożenia przez studenta wniosku o udzielenie urlopu od zajęć przed skreśleniem z listy studentów mogła bowiem zaważyć na decyzji organu o skreśleniu z listy studentów. Zgodnie z art. 7 k.p.a. organy administracji w toku postępowania, z urzędu jak i na wniosek, podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W rozpatrywanej sprawie, organy nie dokonały niezbędnych wyjaśnień sprawy we wskazanym wyżej zakresie, a tym samym naruszyły art. 7 k.p.a. Obie decyzje organu zostały bowiem wydane pomimo nierozpatrzenia w odpowiednim trybie wniosku o urlop od zajęć z dnia 23.01.2023 r., a która to kwestia stanowiła zagadnienie wstępne i jako taka powinna zostać prawidłowo załatwiona przed rozstrzygnięciem w przedmiocie skreślenia z listy studentów.

Wobec tezy zawartej w odpowiedzi na skargę: "Odmowa udzielenia urlopu nie musi być uzasadniona ani zawierać pouczenia w zakresie ścieżki odwoławczej, ponieważ nie stanowi ona rozstrzygnięcia w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego" stwierdzić należy, że kwestia dopuszczalności wniesienia skargi do sądu administracyjnego, jest czym innym niż wymóg odpowiedniego stosowania k.p.a. W ocenie Sądu stanowisko zaprezentowane w tej materii przez organ nie może być zaakceptowane.

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 18 września 2012 r. w sprawie I OSK 1583/12 (CBOSA) "zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlegają akty zakładowe zewnętrzne, czyli rozstrzygnięcia, które mają znaczenie dla praw i obowiązków studenta, a przesądzające o nawiązaniu, odmowie nawiązania, przekształceniu bądź rozwiązaniu stosunku zakładowego (...). Od powyżej wymienionych odróżnić należy rozstrzygnięcia organów szkoły znajdujące podstawę prawną w wewnętrznych źródłach prawa, np. w regulaminie studiów. Skoro nie są to przepisy o charakterze powszechnie obowiązującym, to mogą stanowić one podstawę prawną jedynie rozstrzygnięć związanych z tokiem studiów indywidualnie określonego studenta, które jednak nie przesądzają ostatecznie o jego sytuacji prawnej (nie mają charakteru zewnętrznego). (...) Dopiero skreślenie z listy studentów ma charakter zewnętrzny i może zostać zaskarżone do sądu administracyjnego. Słusznie podkreśla się w orzecznictwie, że brak poddania wszystkich decyzji organów uczelni dotyczących indywidualnych spraw studentów i doktorantów wynika z przyznania szkołom wyższym autonomii, a nakaz odpowiedniego stosowania K.p.a. należy rozumieć w ten sposób, że wszystkie gwarancje, jakie przysługują adresatowi decyzji administracyjnej na podstawie kodeksu, powinny mieć także zastosowanie do decyzji rektora chyba, że szczególne cechy sprawy wprost to uniemożliwiają (...). Niemniej jednak samo nakazanie odpowiedniego stosowanie kodeksu postępowania administracyjnego nie może przesądzać dopuszczalności wniesienia skargi do sądu administracyjnego" (podkreślenie Sądu).

Szersze rozważania dotyczące kwestii oceny wewnętrznych aktów zakładowych zawarte zostały w wyroku WSA w Łodzi z dnia 17 marca 2023 r. w sprawie III SA/Łd 846/22 (CBOSA):

"Z cytowanych wyżej przepisów p.s.w.n. oraz Regulaminu wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie skreślenia z listy studiów z powodu nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie ma charakter fakultatywny i podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Sądowa kontrola takich aktów jest ograniczona. Zakres uznania administracyjnego wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a jego ramy określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Wydając akt o charakterze uznaniowym organ jest związany nie tylko przepisem prawa, ale i celem ustanowionego przepisu. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 września 2000 r. sygn. I SA 945/00, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz, czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w takim postępowaniu podjęto kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA: z 20 kwietnia 2010 r. sygn. I OSK 130/10 i z 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK1981/14, publ. jak wyżej).(...)

Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Jednocześnie, w myśl art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Powołana regulacja ma o tyle istotne znaczenie w niniejszej sprawie, że kwestionowane przez skarżącą decyzje zapadły w konsekwencji rozstrzygnięć właściwych organów uczelni, które co do zasady nie podlegają kognicji sądów administracyjnych, będąc zaliczanymi do tzw. sfery wewnętrznej funkcjonowania szkół wyższych związanej z realizacją toku kształcenia (w tym przypadku chodzi o: zgodę na egzamin komisyjny z przedmiotu, czy zgodę na powtarzanie semestru studiów). Przyjęcie jednak, iż tego rodzaju akty nie podlegają żadnej kontroli prowadziłoby do sytuacji, w której część decyzji mających status administracyjnych, w tym dotyczących skreślenia z listy studentów – zwłaszcza wydawanych w ramach uznania administracyjnego – nie poddawałaby się faktycznej kontroli, gdyby uniemożliwić ocenę legalności także tych działań organów uczelni, które stanowiły jej pierwotną podstawę faktyczną. Wskazać bowiem trzeba, jak ma to miejsce w analizowanej sprawie, że choćby wspomniane wcześniej rozstrzygnięcia dotyczące odmowy powtarzania semestru, czy nieudzielenia zgody na przystąpienie do egzaminu komisyjnego kreują stan faktyczny sprawy, a więc de facto ich treść stanowi element materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, na bazie którego organ administracji wydał kwestionowane skargą rozstrzygnięcie. Tym samym rolą sądu jest ocenić, czy tak wytworzony i zgromadzony materiał dowodowy mógł stanowić podstawę wydania władczego rozstrzygnięcia wobec jednostki, tj. czy pozyskano lub wytworzono go w sposób zgodny z prawem, a jego ocena nie wykroczyła poza granicę oceny swobodnej, tj. zgodnej z art. 80 k.p.a., co prowadziłoby do arbitralności działania organu, a w konsekwencji także przekroczenia granic uznania administracyjnego, które choć ze swej istoty zakłada pewien luz decyzyjny, to jednak nie może przeistoczyć się w dowolność. W szczególności zaś, zwłaszcza w przypadku negatywnej dla strony decyzji wydawanej w granicach uznania administracyjnego, konieczne jest, aby adresat mógł poznać wszelkie prawne i faktyczne przesłanki jej podjęcia. Organ nie może zatem ograniczyć się do stwierdzenia, że przepis prawa dozwala mu na określone działanie, lecz powinien w sposób wyczerpujący przedstawić cały wywód, z którego będzie wynikać, dlaczego w danym stanie faktycznym i prawnym inne rozstrzygnięcie nie mogło zapaść. Zdaniem Sądu, tego w niniejszej sprawie zabrakło."

Sąd orzekający w sprawie niniejszej w pełni w pełni podziela przedstawione wyżej stanowisko. Znajduje ono odpowiednie zastosowanie w sprawie niniejszej.

W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że rozpatrzenia w odpowiednim trybie wniosku skarżącego z dnia 23.01.2023 r. o urlop od zajęć nie oznacza konieczności wydania przez organy aktu zakładowego zewnętrznego, tj. decyzji podlegającej kontroli sądu administracyjnego. "Ustawodawca w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przyznając organom uczelni możliwość uregulowania organizacji uczelni i toku studiów, nie poddał kontroli sądów administracyjnych wszystkich rozstrzygnięć podejmowanych przez organy uczelni. W ustawie wskazano wyraźnie przypadki, w których wydawane są decyzje administracyjne. Przyjęte rozwiązanie wynika z przyznania szkołom wyższym autonomii. W konsekwencji kognicji sądów administracyjnych podlegają tylko decyzje organów uczelni mające wyraźną podstawę prawną w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zgodnie z jej regulacjami w drodze decyzji administracyjnej orzeka się o: odmowie przyjęcia na studia (art. 72 ust. 3), stwierdzeniu nieważności dyplomu (art. 77 ust. 5), świadczeniach pomocy materialnej dla studentów (art. 86 ust. 2 ustawy), skreśleniu z listy studentów (art. 108). Ponadto ustawa dokładnie określa inne sytuacje, w których dopuszczalne jest wniesienie skargi do sądu administracyjnego, tj.: na rozstrzygnięcie w sprawie uchylenia aktu wydawanego przez samorząd studencki niezgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego, statutu uczelni, regulaminu studiów lub regulaminu samorządu (art. 110 ust. 8); na decyzję Rady Doskonałości Naukowej w sprawie nabycia uprawnień równoważnych uprawnieniom wynikającym z posiadania stopnia doktora habilitowanego (art. 226 ust. 5); na prawomocne orzeczenie odwoławczej komisji dyscyplinarnej (art. 318); na rozstrzygnięcie nadzorcze ministra w sprawie stwierdzenia nieważności aktu uczelni niezgodnego z prawem (art. 427 ust. 3). Przepis art. 85 cytowanej ustawy nie przewiduje wydania decyzji administracyjnej, w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w przedmiocie udzielenia urlopu od zajęć. W doktrynie i orzecznictwie za utrwalony uznać należy pogląd zgodnie z którym zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlegają akty zakładowe zewnętrzne, czyli rozstrzygnięcia, które mają znaczenie dla praw i obowiązków użytkowników zakładu przesądzające. Od powyżej wymienionych odróżnić należy rozstrzygnięcia organów szkoły wyższej znajdujące postawę prawną w wewnętrznych źródłach prawa, np. statucie uczelni czy w regulaminie studiów, będą to akty zakładowe wewnętrzne, które dotyczą indywidualnie określonego członka zakładu, które jednak nie odnoszą się do nawiązania, bądź rozwiązania stosunku łączącego go z zakładem. Tego rodzaju aktem opartym na wewnętrznym źródle prawa jest rozstrzygnięcie w przedmiocie udzielenia urlopu od zajęć, które nie stanowi decyzji administracyjnej podlegającej kontroli sądu. (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 12 lipca 2022 r. w sprawie IV SA/Po 371/22 (CBOSA). Stanowisko takie zaprezentowano także w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2022 r. w sprawie III OSK 655/22, z dnia 12 czerwca 1990 r. w sprawie SA/Kr 368/90 czy WSA w Poznaniu w sprawie II SA/Po 30/22 (CBOSA).

Zauważyć w tym miejscu należy istotną okoliczność. We wszystkich powołanych wyżej postanowieniach oraz w wyroku w sprawach sądowoadministracyjnych, gdzie sądy administracyjne stwierdzały brak swej kognicji co do wewnętrznych aktów zakładowych, w grę wchodziły decyzje (czynności, orzeczenia) rektorów odpowiednich szkół wyższych, a więc rozstrzygnięcia, jakie zapadły na skutek rozpatrzenia odwołań od wcześniejszych rozstrzygnięć dziekanów. Taki tok instancyjny co do wydawania wewnętrznych aktów zakładowych w przedmiocie urlopu należy zaaprobować.

Sąd ponownie wskazuje, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż prawo do urlopu jest prawem studenta gwarantowanym ustawowo (art. 85 ust 1 pkt 3 p.s.w.n). Jakkolwiek więc w postępowaniu sądowym brak jest kognicji w zakresie wewnętrznego aktu zakładowego, jakim jest decyzja odmowna co do udzielenia skarżącemu urlopu, stwierdzić należy, że istotność materii, w jakiej wydane zostało rozstrzygnięcie implikuje konieczność przestrzegania choćby podstawowych gwarancji procesowych strony, takich jak sporządzenie uzasadnienia i zapewnienie wewnątrzzakładowej kontroli instancyjnej. Ich pominięcie w sprawie niniejszej i rozstrzygnięcie wniosku o urlop jednozdaniową, niezaskarżalną do Rektora decyzją sprawia, że nie sposób obronić takiego rozstrzygnięcia przed zarzutem arbitralności.

To organ właściwy w kwestii udzielenia skarżącemu urlopu (tj. Dziekan Wydziału [...]) winien w treści swej decyzji przedstawić stan sprawy, tok rozumowania oraz argumenty przemawiające za takim a nie innym kierunkiem rozstrzygnięcia. Z uzasadnienia tej decyzji winno wynikać, że organ ocenił cały zgromadzony materiał dowodowy i odniósł się do słusznego interesu strony, a nadto jakie okoliczności skłoniły go do konkretnego rozstrzygnięcia. Tylko wówczas, abstrahując od uwzględnienia bądź nieuwzględnienia wniosku strony, możliwe będzie zbadanie na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, czy "wytworzony i zgromadzony materiał dowodowy mógł stanowić podstawę wydania władczego rozstrzygnięcia wobec jednostki, tj. czy pozyskano lub wytworzono go w sposób zgodny z prawem, a jego ocena nie wykroczyła poza granicę oceny swobodnej, tj. zgodnej z art. 80 k.p.a., co prowadziłoby do arbitralności działania organu, a w konsekwencji także przekroczenia granic uznania administracyjnego, które choć ze swej istoty zakłada pewien luz decyzyjny, to jednak nie może przeistoczyć się w dowolność." (z uzasadnienia w sprawie III SA/Łd 846/22). Ze względu na istotność dla studenta rozstrzygnięcia w kwestii udzielenia mu urlopu Uczelnia winna zapewnić tryb weryfikacji takiej decyzji poprzez możliwość złożenia odwołania do Rektora.

Dodatkowo zauważyć należy, że rację ma skarżący, podnosząc we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że decyzja w przedmiocie urlopu wydana została przez niewłaściwy organ. Podpisała ja wprawdzie osoba pełniąca funkcję Dziekana Wydziału [...], ale z treści pieczęci wynika jednoznacznie, że działanie to nastąpiło z upoważnienia Rektora Uniwersytetu/Politechniki/Akademii. Decyzja z dnia 27 października 2023 r. została więc de iure wydana przez tegoż Rektora, co stoi w oczywistej sprzeczności z treścią Regulaminu. Także z tego powodu uznać należy, ze wniosek skarżące o urlop nadal nie został prawidłowo rozpatrzony. Nie ma natomiast racji skarżący, wskazując na wadliwość decyzji z dnia 6 listopada 2023 r. co do podmiotu ją wydającego. Brak powołania w tym wypadku upoważnienia Rektora dla Dziekana do wydania takiej decyzji nie może skutkować jej wadliwością, o ile (co zostało w sprawie wykazane przez organ) upoważnienie takie faktycznie istniało. Nie od rzeczy będzie jednak w tym miejscu refleksja, że organy uczelni winny przywiązywać większą wagę do prawidłowego (zgodnego z podziałem kompetencji) podpisywania swych rozstrzygnięć.

W związku z powyższym, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

Ponownie prowadząc postępowanie organ zastosuje się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w treści niniejszego uzasadnienia. Powinien mieć przede wszystkim na uwadze, że przed rozstrzygnięciem w przedmiocie skreślenia z listy studentów, konieczne jest prawidłowe (tj. decyzją Dziekana Wydziału [...] zawierającą wyczerpujące uzasadnienie oraz pouczenie o trybie odwoławczym) rozstrzygnięcie wniosku o urlop z dnia 23 stycznia 2023 r.