Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 189/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz Sędziowie WSA Andrzej Niezgoda WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Protokolant asystent sędziego Katarzyna Jacyniuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2023 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 stycznia 2023 r. nr UP-19/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz S. D. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 9 stycznia 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu wniosku S. D. (strona, skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.), dalej "u.s.u.s.", utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 8 listopada 2022 r. nr 2396/2022 o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że 6 września 2022 r. strona złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wskazała, że jej zadłużenie wobec ZUS jest wynikiem problemów z byłym kontrahentem, z którym w latach 2005-2009 dokonywała transakcji w zakresie sprzedaży i zakupu opon. Z tego tytułu była zmuszona do zapłaty 68.000 zł należności głównej, która następnie urosła do kwoty ponad 150.000 zł. Finalnie straciła gospodarstwo rolne o powierzchni 10 ha wraz z zabudowaniami (sprzedaż w drodze licytacji komorniczej). Podkreśliła, że aby ratować się i dalej prowadzić działalność postanowiła o krótkotrwałym opóźnieniu w regulowaniu zobowiązań wobec ZUS. Po rozwiązaniu problemów finansowych z kontrahentem ponownie zaczęła w miarę możliwości uiszczać składki, przy czym w pierwszej kolejności spłaty były rachowane na poczet najstarszych i należności ubocznych. Spłaty były realizowane do marca 2022 r., kiedy to strona uległa wypadkowi, szczegółowo opisanemu w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym. Aktualnie ze względu na stan zdrowia - amputacji palców prawej ręki (jest osobą praworęczną) niemożliwe jest kontynuowanie działalności gospodarczej w zakresie układania płytek, glazury, terakoty, okładzin schodów, układania kamienia. Zatem także niemożliwa jest całkowita spłata zadłużenia. Opisując swoją sytuację majątkową strona wskazała, że poza domem nie posiada żadnego majątku, jest na utrzymaniu żony, z którą ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Dorosły syn formalnie zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym, ale nie dokłada się do utrzymania mieszkania. Dotychczas studiował, ale z uwagi na brak możliwości zarobkowych strony, został zmuszony do zawieszenia studiów i podjęcia pracy zarobkowej. Strona dodała, że w toku postępowania egzekucyjnego o sygn. akt KM 677/10, komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w Białej Podlaskiej kwotę 73.222,22 zł (należną ZUS) złożył do depozytu sądowego z uwagi na brak złożenia przez organ tytułu wykonawczego.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 8 listopada 2022 r. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, odsetek od tych składek i kosztów upomnień w łącznej wysokości 68 933,99 zł w tym:

- składek na ubezpieczenie społeczne za okresy od lutego do marca 2014 r., kwiecień 2016 r., od października do grudnia 2019 r., od kwietnia do czerwca 2021 r., od sierpnia do września 2021 r., od listopada 2021 r. do lipca 2022 r. – w wysokości 43 418,70 zł;

- składek na ubezpieczenie zdrowotne za okresy od lutego do marca 2014 r., kwiecień 2016 r., od października do grudnia 2019 r., od lutego do lipca 2022 r. – w wysokości 22 475,41 zł;

- składek na Fundusz Pracy za okresy od marca do listopada 2013 r., marzec 2014 r., kwiecień 2016 r., od lutego do grudnia 2021 r. w wysokości 3 039,88 zł.

Według ustaleń organu:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s.;

- nie wykazano zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego;

- nie wykazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- nie wykazano, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zarzuciła naruszenie:

- art. 7, 77 oraz 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i ustalenie, że prowadzi ona działalność gospodarczą w sytuacji, gdy jej faktycznie nie prowadzi; dowolne (z przekroczeniem granic uznania administracyjnego), bez oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym ustalenie, że strona ma chorego syna; oparcie rozstrzygnięcia o stan faktyczny z innej sprawy (choroba syna i brak żądanej dokumentacji medycznej);

- art. 79a § 1 k.p.a. w związku z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niewskazanie przesłanek od strony zależnych, które nie zostały na dzień wysłania informacji, o której mowa w art. 79 k.p.a. spełnione, a nadto poprzez pozbawienie uprawnienia do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, ponieważ zawiadomienie o takim prawie zostało doręczone równocześnie ze skarżoną decyzją;

- art. 7 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez bezpodstawne ustalenie prymatu interesu publicznego przy jednoczesnym braku wyjaśnienia w czym konkretnie (albo w jakim aspekcie) ten interes publiczny byłby naruszony w sytuacji podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności ubocznych oraz

- art. 107 § 1 pkt 7 oraz § 3 k.p.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji co do faktów, które strony nie dotyczą (choroba syna) - w sytuacji, gdy strona nie ma chorego syna, nadto ten syn nie nazywa się L. Z. (jak wskazał organ); jak również pominięcie szeregu okoliczności mających wpływ na ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego uzasadniającego uznanie administracyjne (sytuacja zdrowotna, dochodowa, możliwości zarobkowe, majątek).

W uzasadnieniu strona podniosła, że nie prowadzi działalności gospodarczej, co wynika z jej stanu zdrowia i braku jakichkolwiek dochodów od dnia wypadku. Podkreśliła, że szczegółowe informacje o stanie zdrowia przedstawiła organowi pierwszej instancji, wobec tego uznała za przedwczesne żądanie od niej orzeczenia o niezdolności do pracy czy też niepełnosprawności, które mogą być wydane dopiero po zakończeniu leczenia. Dodała, że nie jest właścicielem majątku, z którego organ mógłby się zaspokoić. Zatem spełnia kryteria do pozytywnej oceny wniosku. Dodatkowo podniosła, że w sprawie spełniona jest także przesłanka z § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", ponieważ nie jest w stanie opłacić zadłużenia w ZUS bez uszczerbku dla możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Syn strony jest osobą dorosłą, nosi się z zamiarem opuszczenia domu rodzinnego, a tym samym nie spełnia przesłanek do wliczania jego dochodu. W istocie gospodarstwo domowe jest prowadzone przez skarżącego i jego żonę. Wynagrodzenie małżonki jest na takim poziomie, że zapewnia wyłącznie minimum socjalne. Żona pracuje poza miejscem zamieszkania (w [...]) i znaczna część jej dochodu jest przeznaczona na jej utrzymanie w miejscu świadczenia pracy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie rozpatrując sprawę pokreślił, że należności figurujące na koncie strony jako płatnika składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ uznał za prawidłowe przedstawione w decyzji organu I instancji ustalenia wskazujące na zawieszenie biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 24 ust. 5f a następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s.

Następnie organ wskazał, że ponowna analiza sprawy pod względem przepisów ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 743) doprowadziła do wniosku, że organ I instancji prawidłowo ustalił również, że w sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a ewentualne umorzenie zadłużenia stanowiłoby pomoc de minimis.

Organ wskazał, że na okoliczność wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS i rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, a także wszystkich dokumentów uzyskanych i przedłożonych do sprawy z wniosku o umorzenie z 6 września 2022 r. i dostarczonych do akt postępowania.

Ustosunkowując się do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ wyjaśnił, że pismem z 13 grudnia 2022 r. zawiadomił pełnomocnika strony o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do całości zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji. Korespondencja została odebrana 16 grudnia 2022 r. Z przysługującego uprawnienia pełnomocnik nie skorzystał.

Następnie organ wskazał, że z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

Odnosząc się do powyższych regulacji organ wyjaśnił, że

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

- nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, nie ogłoszono upadłości, o której mowa w części IlI w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, a jedynie według informacji widniejących w CEIDG, od 1 grudnia 2022 r. jej zawieszenie; działalność gospodarcza może więc w każdym momencie zostać przez stronę wznowiona i stanowić źródło pozyskania środków finansowych niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec ZUS;

- nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16 zł;

- nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.; w związku z nieopłaceniem składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, zgodnie z uprawnieniami wynikającymi z art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm.), Dyrektor ZUS Oddział w Lublinie wszczął wobec strony przymusowe dochodzenie należności, w ramach którego dokonano zajęcia wierzytelności z tytułu zwrotu/nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w Białej Podlaskiej oraz wynagrodzenia za pracę, co pozwalało na skuteczną windykację zaległości do 12 lutego 2021 r., kiedy wyegzekwowano ostatnią wpłatę w wysokości 1.211,84 zł.

Organ podkreślił, że obecny brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesądza jeszcze o całkowitej ich nieściągalności, więc stwierdzenie, że w toku przymusowego dochodzenia należności nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne byłoby na obecnym etapie przedwczesne. Zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, nie są więc całkowicie nieściągalne. Postępowanie egzekucyjne nie zostało również ocenione przez organ egzekucyjny jako całkowicie nieskuteczne. Nadto istnieje możliwość skierowania dalszych tytułów wykonawczych do Naczelnika Urzędu Skarbowego, celem prowadzenia egzekucji ze składników majątkowych, do których Dyrektor Oddziału ZUS nie ma uprawnień. Ponadto majątek nieruchomy strony (grunt orny o powierzchni 5900 m2), w [...], na którym celem zabezpieczenia m.in. należności z tytułu składek za okres 9/2013-3/2014 ZUS dokonał wpisu do hipoteki na kwotę 10.619,66 zł, może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia.

Zdaniem organu wskazane okoliczności pozwoliły przyjąć, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ wskazał, że w sprawie rozpatrzono także możliwość umorzenia składek strony w oparciu o art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u-s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Zdaniem organu powstanie zadłużenia strony nie było wynikiem klęski żywiołowej lub jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia, tylko skutkiem nieopłacenia składek w ustawowych terminach w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Rozpatrując sprawy ze względu na zdarzenia losowe organ bada je w kontekście zdarzeń, na które osoba zobowiązana nie miała wpływu i jednocześnie bezpośrednio pozbawiły ją możliwości spłaty zadłużenia lub prowadzenia działalności gospodarczej, a zdaniem organu taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie miała miejsca. Bez znaczenia pozostaje okoliczność czy osoba, która podjęła się prowadzenia działalności faktycznie ją wykonuje i w jakim zakresie. Na każdym etapie prowadzenia działalności strona jako przedsiębiorca winna oceniać celowość jej kontynuacji, a także skutki niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek. Zatem jeżeli w danym okresie strona nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę.

Organ podkreślił, że podejmując się wykonywania działalności gospodarczej strona wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe jej działalności nie mogą być przerzucane na ogół obywateli.

Natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości. Strona wskazała, że w marcu 2022 r. uległa wypadkowi, co uniemożliwia jej wykonywanie prac związanych z wykończeniem wnętrz. Z uwagi na wypadek i jego skutki, a w zasadzie brak możliwości wykonywania dotychczasowej pracy zarobkowej, pojawiły się problemy psychologiczne (objawy depresyjne, brak chęci do życia, brak chęci do działania, brak sensu życia), stąd też otrzymała skierowanie do Poradni zdrowia psychicznego. Do akt dołączono dokumentację medyczną, tj.:

- karty informacyjne leczenia szpitalnego w Szpitalu Powiatowym w [...], gdzie strona przebywała na Oddziale Chirurgii Plastycznej - Wschodnie Centrum Leczenia Oparzeń i Chirurgii Rekonstrukcyjnej w okresie od 16 marca 2022 r. do 6 maja 2022 r. oraz od 23 czerwca 2022 r. do 28 czerwca 2022 r.,

- skierowanie do Poradni zdrowia psychicznego z 4 października 2022 r. z uwagi na rozpoznanie depresyjnych zaburzeń zachowania.

Organ podniósł, że ze zrozumieniem podchodzi do wskazanych wyżej dolegliwości, które rzeczywiście są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Nie przedłożono bowiem żadnych dokumentów medycznych orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania. Strona nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy ani stopniem niepełnosprawności. Organ podkreślił, że strona może podjąć zatrudnienie w odpowiednich warunkach pracy, np. jako portier, dozorca. Nadto wykonywane prace wykończeniowe nie były przeważającym zakresem prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem jest nią sprzedaż detaliczna części i akcesoriów do pojazdów samochodowych, a takową z ograniczoną sprawnością dłoni jest strona w stanie kontynuować.

Zdaniem organu w sprawie strona nie przedłożyła dokumentów które wskazywałyby na przeciwskazania lub niezdolność do pracy strony. Dlatego należało uznać, że ma ona możliwości pozyskania środków pieniężnych i poprawy swojej sytuacji finansowej. Dodatkowo 17 listopada 2022 r. strona złożyła wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy (obecnie pozostaje w trakcie rozpatrywania), więc niewykluczone, że będzie dysponowała własnym źródłem dochodu.

Według organu również podnoszone przez stronę bardzo ograniczone możliwości płatnicze - nie mogą być uznane przez organ za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości, bowiem przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną i wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Organ podkreślił także, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z tych faktów wywodzi skutki prawne. A zatem strona lub pełnomocnik musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu.

Omawiając sytuację finansową strony organ wskazał, że prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe z małżonką - A. D., której dochodu nie przedstawiła oraz synem - P. D., który osiąga dochód w kwocie 3.500 zł netto. Do niedawna utrzymywała się z dochodów z działalności gospodarczej, z której w 2020 r. osiągnęła przychód/dochód 0 zł, w 2021 r. - 69.053,53 zł, a w 2022 r. - 32.377 zł. Od zawieszenia działalności gospodarczej (1 grudnia 2022 r.), strona nie jest zgłoszona do ubezpieczeń w ZUS z żadnego tytułu.

Zdaniem organu opisana sytuacja niewątpliwie wpływa negatywnie na domowy budżet, ale organ nie znajduje jej racjonalnego uzasadnienia. Zapewne strona musiała dokonać oceny swojej sytuacji materialnej i życiowej utrzymując się wraz z żoną z jej wynagrodzenia, więc niezasadne jest domaganie się, by zwalniając z obowiązku uregulowania zaległych składek, ZUS został obciążony konsekwencjami prywatnych decyzji strony.

Organ ustalił także, że żona strony jest zgłoszona do ubezpieczenia społecznego jako pracownik Komendy Głównej Policji, ze średnią miesięczną kwotą wynagrodzenia netto 3.688,74 zł. Zdaniem organu żona strony nie ponosi odpowiedzialności za powstałe zadłużenie związane z prowadzeniem przez stronę działalności gospodarczej, więc nie chce jej strona dodatkowo obciążać spłatą zobowiązań, ale argument ten jest niewystarczający do umorzenia. Jednak w związku z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, konieczne jest uwzględnienie wszystkich dochodów. Nadto środki jakie uzyskuje żona strony przewyższają kwotę minimum socjalnego opublikowanego 5 grudnia 2022 r. ustalonego wg Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2022 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego (2.562,07 zł) i są wystarczające by pokryć wskazane wydatki w łącznej kwocie 3.000 zł (w tym: opłaty eksploatacyjne - 2.500 zł i koszty związane z leczeniem - 500 zł), a także na to by z pomocą syna spłacać zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów w miesięcznej kwocie raty wyznaczonej na 1.602 zł (łączna kwota zadłużenia 250.000 zł). Dlatego egzystencja rodziny nie jest zagrożona. Nadto posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem nieopłaconych w terminie składek.

Organ podkreślił, że strona nie udokumentowała należycie swojej sytuacji finansowej, nie przedstawiła pozostałych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu wyżywienia, artykułów higienicznych, ubrań. Nie są to jednak nadzwyczajne koszty, które musi ponosić rodzina, a organ nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Nadto kwota minimum socjalnego zawiera już szacunkowe kwoty jakie dwuosobowe gospodarstwo przeznacza na zakup odzieży i obuwia, na higienę osobistą, kulturę i rekreację, wydatki związane z użytkowaniem i energią, a także na ochronę zdrowia oraz transport.

Zdaniem organu sytuacja finansowa strony i jego rodziny nie nosi znamion ubóstwa, a przedstawione argumenty nie znalazły odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym. Sytuacja materialna gospodarstwa domowego jest na tyle stabilna, że regulowane są bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem. Strona jest reprezentowana przez pełnomocnika i należy domniemywać, że nie jest to pomocą pro bono, więc ponoszone są również koszty związane z jej opłaceniem. Nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości, tj. osobie zobowiązanej nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność odbudowania majątku po klęsce żywiołowej, czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Rozpatrując wniosek o umorzenie, organ bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa ZUS zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spraw ze szczególną ostrożnością, bowiem przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne. A zatem, mając na uwadze interes wnioskodawcy kieruje się również zabezpieczeniem interesu społecznego, bowiem środki uzyskane przez ŻUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur.

Organ dodał, że zmiana sytuacji strony i wystąpienie nowych okoliczności może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną.

Zdaniem organu w sprawie nie naruszono także przepisów procesowych, regulujących zasady oraz zakres i sposób gromadzenia materiału dowodowego w sprawie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie strona wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zasądzenia od organu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych oraz dopuszczenia dowodów z dokumentów w postaci orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 12 stycznia 2023 r. na okoliczność stwierdzenia częściowej niezdolności do pracy, aktu notarialnego z 24 kwietnia 2019 r., repertorium A nr [...] na okoliczność istnienia miedzy stroną a jej małżonką rozdzielności majątkowej oraz projektu podziału sumy uzyskanej z przejęcia na własność nieruchomości należących do dłużnika (pismo komornika sądowego L. W. z dnia 04.09.2017r., KM 677/10, dot. I Co 424/13) na okoliczność: planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji z nieruchomości oraz należności, przypadających organowi rentowemu, które zostały złożone do depozytu sądowego wskutek niezłożenia tytułu wykonawczego.

Skarżący zarzucił naruszenie:

1) art. 7, 8, 11, 77 i art. 107§ 3 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy;

2) art. 28 ust. 3a u.s.u.s., oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenie poprzez błędną ich wykładnię i pominięcie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużenia.

W uzasadnieniu skargi skarżący nie zgodził się z oceną organu. Wskazał na sprzeczności w treści decyzji. Organ raz wskazał, że jej sytuacja materialna jest stabilna, następnie, że materiał dowodowy jest niejednoznaczny i nie pozwala na przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji finansowej. Zdaniem strony skoro materiał dowodowy jest niejednoznaczny, to obowiązkiem organu było wezwanie jej do szczegółowego wskazania wydatków i przychodów, czego organ zaniechał. To, że decyzja w sprawie umorzenia składek wydawana jest z zastosowaniem uznania administracyjnego nie oznacza, że może być wydana na podstawie wadliwie zgromadzonego i niepełnego materiału dowodowego sprawy.

Strona szczegółowo wymieniła miesięczne wydatki, których łączna kwota wynosi 3262 zł miesięcznie. Wskazała, że żyła w zasadzie z dochodu, który osiągnęła przed wypadkiem, aktualnie korzysta ze wsparcia żony . Strona z powodu wypadku utraciła możliwość zarobkowania, co potwierdza opinia lekarza orzecznika ZUS.

Nadto skarżący podniósł, że jego "stabilna" sytuacja oznacza balansowanie w ubóstwie, bo poza wsparciem żony, nie ma żadnego źródła dochodu które zapewniałoby jego egzystencję na poziomie minimum socjalnego. Dlatego także egzekucja należności składkowych okazała się bezskuteczna. Organ nie uzasadnił jak strona mogłaby obecnie (z uwagi na stan zdrowia) polepszyć swoją sytuację materialną, zwłaszcza mając na uwadze poziom bezrobocia i miejsce zamieszkania strony (ściana wschodnia).

Strona podkreśliła, że do momentu wypadku skuteczne podjęła próby regulowania zaległości w ZUS i gdyby nie wypadek, spłaciłaby już zapewne to zadłużenie i nie oczekiwałby od państwa polskiego niewątpliwie nadzwyczajnej ulgi - jaką jest umorzenie należności składkowych. To przewlekła choroba pozbawiająca stronę możliwości uzyskiwania dochodu jest pozytywną przesłanką umorzenia należności. Organ nie uwzględnił interesu strony i dał prymat wyłącznie interesowi społecznemu.

Zdaniem strony organ koncentruje się jedynie na umorzeniu całkowitym, pomija jednakże bezzasadnie, że w sprawie może mieć zastosowanie umorzenie częściowe. Już w 2017r. organ mógł w pełni zaspokoić się z majątku strony. Wówczas bowiem doszło do skutecznej licytacji jej majątku, organ rentowy uczestniczył w podziale sum uzyskanych z egzekucji, niemniej z zupełnie niewiadomych przyczyn, nie złożył w toku postępowania tytułu wykonawczego i wierzytelność przypadająca organowi najpierw została złożona do depozytu sądowego, a następnie kwota tej wierzytelności przypadła kolejnemu wierzycielowi. Finalnie zatem, organ zaspokoił się w minimalnym stopniu (ok. 9000 zł).

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1 – 3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, przewidującego wyjątek od zasady. Wyjątek ten polega na tym, że pomimo braku całkowitej nieściągalności składek możliwe jest ich umorzenie w uzasadnionych przypadkach, przy czym taka możliwość dotyczy tylko składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek.

Według art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, zachodzi, gdy: 1/ dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2/ sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe 3/ nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4/ nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a/ wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b/ nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postepowaniu upadłościowym; 4c/ ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; 5/ naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6/ jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jak wcześniej już wyjaśniono, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W ustawie nie określono bliżej uzasadnionych przypadków w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenie w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1/ gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Analiza wskazanych przepisów pozwala stwierdzić, że wprawdzie ustawodawca nie zdefiniował bliżej w ustawie uzasadnionych przypadków dających podstawę do umorzenia składek na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s., jednak skorzystał z konstrukcji upoważnienia ustawowego zobowiązującego właściwego ministra do określenia w rozporządzeniu, w ramach szczegółowych zasad umarzania składek, także przesłanek uzasadniających umorzenie. Oznacza to w gruncie rzeczy delegację ustawową do zdefiniowania uzasadnionych przypadków, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Treść § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazuje, że takie uzasadnione przypadki dające podstawę do umarzania składek zachodzą wówczas, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. We wskazanym przepisie przykładowo wymieniono takie sytuacje, o których mowa wyżej, w tym przypadek, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz przypadek przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jednak użycie sformułowania w "szczególności" wskazuje, że nie jest to zamknięty katalog sytuacji, które można uznać za spełniające przesłankę umorzenia składek opisaną w § 3 ust. 1 rozporządzenia in principio, a przechodząc na grunt ogólnego sformułowania z art. 28 ust. 3a ustawy - przesłankę uzasadnionego przypadku.

Trzeba w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma, a ściślej rzecz biorąc, może mieć charakter uznaniowy, a więc do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy wówczas wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy. Dotyczy to zarówno sytuacji kiedy podstawą umorzenia jest art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s.( całkowita nieściągalność składek), jak i art. 28 ust. 1 i 3a ustawy (uzasadniony przypadek przy braku nieściągalności). Oznacza to, że nawet ustalenie, że zachodzą przesłanki umorzenia opisane we wskazanych przepisach, nie zobowiązuje Zakładu do umorzenia zaległości. Organ ma wówczas możliwość wyboru rozstrzygnięcia pozytywnego lub negatywnego dla wnioskodawcy. Możliwość wyboru rozstrzygnięcia nie oznacza jednak, że decyzja Zakładu może być dowolna. Organ rozstrzygnięcie powinien uzasadnić, wskazując w szczególności jakie okoliczności skłoniły go do odmowy umorzenia składek, mimo ustalenia, że przesłanki konieczne dla umorzenia, określone w przepisach ustawy zostały spełnione.

W przypadku uznaniowego charakteru decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 1 - 3a u.s.u.s. w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie kontroluje się celowości takich decyzji. Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organ podejmujący decyzję prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia składek w zakresie przesłanek koniecznych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz – co do uznaniowości - czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Istotą decyzji uznaniowej jest pozostawienie organowi swobody wyboru określonego rozwiązania w ramach tzw. luzu decyzyjnego, z zastrzeżeniem, że wybór ten jednak powinien być odpowiednio uzasadniony. Z uzasadnienia wyboru jednego z kilku możliwych rozwiązań wynikać powinno dlaczego organ zdecydował się na zajęcie określonego stanowiska, w szczególności w sytuacji, w której przyjmuje się rozwiązanie negatywne dla strony.

Jednak jak wcześniej wspomniano decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jedynie może mieć charakter uznaniowy, co oznacza, że nie zawsze ma taki charakter. Jest tak dlatego, ponieważ uprawnienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do uznaniowości w podejmowaniu decyzji o umorzeniu składek lub odmowie umorzenia realizuje się dopiero po prawidłowym ustaleniu, że zachodzą przesłanki do umorzenia przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 albo w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Do podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, czyli do możliwości wyboru określonego rozstrzygnięcia, dochodzi dopiero po uprzednim ustaleniu, że w sprawie zaistniała przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności składek lub przesłanka uzasadnionego przypadku zdefiniowanego w rozporządzeniu jako sytuacja, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Można stwierdzić, że wystąpienie opisanych przesłanek jest konieczne dla podjęcia decyzji o umorzeniu składek, ale niewystarczające, bowiem w takiej sytuacji ostateczna decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego.

W związku z powyższym należy wskazać, że ustalając samo istnienie lub brak przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 2 - 3a ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może działać w ramach uznania administracyjnego, ponieważ kwestia ustalenia czy zachodzą ściśle sprecyzowane okoliczności decydujące o całkowitej nieściągalności składek (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) oraz czy występuje sytuacja, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia), to nie jest kwestia wyboru między różnymi możliwościami, lecz kwestia jednoznacznych ustaleń faktycznych i prawidłowych jednoznacznych wniosków wynikających z tych ustaleń. Przy czym argumenty, które mogą być istotne przy uzasadnianiu decyzji w ramach przyznanego przez ustawodawcę luzu decyzyjnego zwykle nie są przydatne przy uzasadnianiu jednoznacznych ustaleń co do istnienia lub braku koniecznych przesłanek umorzenia, w tym uzasadnionego przypadku zdefiniowanego w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Jeżeli ustalenia faktyczne prowadzą do wniosku, że nie są spełnione omawiane przesłanki umorzenia składek, to wówczas Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma możliwości działania w ramach uznania administracyjnego i wyboru konsekwencji prawnych. Może wówczas tylko odmówić umorzenia. Decyzja wydana w takiej sytuacji faktycznej i prawnej ma charakter decyzji związanej. Natomiast wykazanie istnienia którejkolwiek z wymienionych przesłanek, choć pozwala Zakładowi na zastosowanie tej ulgi, to jednak do tego nie zobowiązuje. Dopiero i jedynie po ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 2 – 3a u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję o umorzeniu albo o odmowie umorzenia składek działa w ramach uznania administracyjnego.

Odnosząc się do okoliczności rozpoznawanej sprawy trzeba stwierdzić, że nie jest jasne z jakiej przyczyny organ odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek. Ostatecznie nie wiadomo czy organ stwierdził, że brak jest koniecznej przesłanki umorzenia, o której mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., to jest nie zachodzi uzasadniony przypadek zdefiniowany w § 3 ust. 1 rozporządzenia jako sytuacja, że zobowiązany ze względu na stan majątkowy i na sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W szczególności nie wiadomo czy organ ustalił, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, czy ustalił, że taka przesłanka wprawdzie ma miejsce, jednak zdecydował o odmowie umorzenia korzystając z przyznanego jemu luzu decyzyjnego ze względu na uznaniowość decyzji. Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ posługuje się naprzemiennie argumentami, które mogłyby dotyczyć uzasadnienia skorzystania z uznaniowości w przyznaniu ulgi i jednocześnie przedstawia ustalenia, które – jak się wydaje – miałyby służyć wykazaniu, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Już na początku tych rozważań (str. 9 i 10 zaskarżonej decyzji) organ wskazuje na takie okoliczności jak konieczność liczenia się zobowiązanego z koniecznością zapłaty składek, że ponoszenie negatywnych konsekwencji decyzji podejmowanych w życiu prywatnym i w prowadzonej działalności gospodarczej jest rzeczą oczywistą i społecznie uzasadnioną, potrzebę oceny przez przedsiębiorcę celowości kontynuacji działalności gospodarczej, a także skutków niewywiązywania się z obowiązku opłacania składek, obowiązku zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak aby nie dochodziło do naruszeń prawa, niemożności przerzucania skutków finansowych działalności zobowiązanego na ogół obywateli.

Te wszystkie okoliczności mogłyby służyć jako część argumentacji odmowy udzielania ulgi w ramach uznania administracyjnego ale nie mają żadnego znaczenia dla ustalenia czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Natomiast ustalenia dotyczące stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej zobowiązanego zostały podsumowane stwierdzeniem, że materiał dowodowy jest niejednoznaczny i nie pozwala na przeprowadzenie rzetelnej analizy obecnej sytuacji finansowej gospodarstwa domowego zobowiązanego. Zauważyć przy tym należy, że według organu sytuacja materialna gospodarstwa jest na tyle stabilna, że regulowane są bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem. Jednak jak wynika z przedstawionych ustaleń wydatki gospodarstwa domowego pokrywane są z wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez żonę zobowiązanego w wysokości 3 688, 74 zł, która ponosi także koszty związane z pracą w [...], a także ze środków syna, który mieszka z rodzicami. Z przedstawionych ustaleń wynika również, że żona i syn zobowiązanego spłacają w ratach po 1 602,00 zł miesięcznie kredyt zaciągnięty przez zobowiązanego. Nie ma natomiast dokładnych ustaleń dotyczących samego zobowiązanego. Wiadomo jedynie, że przestał wykonywać działalność gospodarczą po wypadku, którego skutkiem była utrata palców ręki uniemożliwiająca wykonywanie ostatnio prowadzonej działalności. Wiadomo również jakie kwoty uzyskał zobowiązany z działalności w ostatnich dwóch latach ( 2021-2022 - łącznie około 100.000 zł), jednakże nie wiadomo czy była to kwota przychodu brutto czy dochodu netto) oraz czy została zużyta. Z przedstawionej sytuacji faktycznej można wnosić, że obecnie koszty utrzymania zobowiązanego ponosi jego żona w ramach obowiązku alimentacji między małżonkami, ale jak słusznie organ zauważył, nie ponosi - przynajmniej dotychczas – odpowiedzialności za zadłużenie zobowiązanego. Organ w uzasadnieniu decyzji nie ustalił jaki majątek ma zobowiązany i czy istnieją takie składniki majątku, które mogłyby być przeznaczone na spłatę zobowiązań, a także czy i jakie inne zobowiązania oprócz składek i kredytu obciążają zobowiązanego Nie zostało również ustalone, czy zobowiązany ma obecnie w ogóle możliwość zapłaty należności z tytułu składek z jakichkolwiek środków. Okoliczność, że w przyszłości skarżący może podjąć pracę, mimo stwierdzonej obecnie częściowej niezdolności do pracy, nie jest wystarczająca do stwierdzenia aktualnej sytuacji majątkowej strony, natomiast może być argumentem uzasadnienia decyzji podjętej z wykorzystaniem luzu decyzyjnego.

Organ wskazał, że ustaleń dokonał na podstawie takich dowodów jakie przedstawił skarżący. Wprawdzie z § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że zobowiązany ma wykazać niemożność zapłaty składek ze względu na zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, ale nie oznacza to, że organ jest zupełnie zwolniony z aktywności w gromadzeniu materiału potrzebnego do dokonania ustaleń. Aktywność w tego rodzaju sprawie oprócz gromadzenia informacji na podstawie dostępnych rejestrów powinna przejawiać się we wskazywaniu stronie jakie konkretnie okoliczności mają być udowodnione i w jaki sposób. Odnosząc się przykładowo do argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wskazać trzeba, że jeżeli organ uważa, że koszty utrzymania przedstawione zostały zbyt ogólnie, powinien wezwać do wyjaśnienia poszczególnych składników tych kosztów i ich wykazania, a nie zarzucać stronie, ze nie wykonania swojego obowiązku. W razie stwierdzenia, że mimo tej aktywności określone przesłanki nie zostały wykazane organ ma obowiązek zastosować przepis art. 79a § 1 k.p.a., według którego w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Ze względu na omówione wyżej braki w ustaleniach i wnioskach przedstawionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji należy stwierdzić, że uzasadnione są zarzuty skargi naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 a także art. 79a § 1 k.p.a. Decyzja została wydana także z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. w części dotyczącej wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, ponieważ- jak wyżej wskazano – ze względu na konstrukcję uzasadnienia decyzji i przedstawioną argumentację, nie jest dostatecznie jasne, czy organ odmówił udzielenia ulgi ze względu na brak przesłanki uzasadnionego przypadku, o której mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia, czy też skorzystał z przyznanego przez ustawodawcę luzu decyzyjnego.

Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien usunąć omówione wyżej braki w ustaleniach faktycznych, w przedstawieniu wniosków wynikających z tych ustaleń oraz jednoznacznie uzasadnić swoje rozstrzygnięcie.

Biorąc pod uwagę omówione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej "p.p.s.a.").

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.), zasądzając kwotę 480 zł z tytułu zwrotu wynagrodzenie pełnomocnika.