Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 808/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2025-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 128 ust. 4
journal: Dz.U. 2024 poz 1145
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 16 maja 2024 r., nr NSP-VIII.7581.1.328.2023.PG w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

K. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku

skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 16 maja 2024 r., którą uchylono w całości decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 10 października 2023 r. o ustaleniu i wypłacie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oraz umorzono postępowanie organu pierwszej instancji w całości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

K. W. wnioskiem z 1 maja 2019 r. wystąpiła do Prezydenta Miasta

Gdańska o wydanie na jej rzecz decyzji przyznającej odszkodowanie, stosownie do posiadanego udziału w spadku po zmarłym dziadku, J. P., właścicielu

działki oznaczonej ówcześnie nr [...] (obecnie działka nr [...] obr. [...], objęta księgą wieczystą nr [...]) z tytułu szkody spowodowanej obniżeniem wartości tej

nieruchomości wskutek wydania przez Wiceprezydenta Miasta Gdańska, na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, decyzji z 17 grudnia 1974 r. zezwalającej Z.

w Gdańsku na budowę linii energetycznej 400 kV Żarnowiec – Gdańsk. Według twierdzeń wnioskodawczyni inwestycja przebiegała m.in. przez położoną w G. działkę nr [...] będącą wówczas własnością J. P. i J. P.

Wnioskodawczyni potwierdziła, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Gdańsku, Wydział II Cywilny, z dnia 8 listopada 1994 r., sygn. akt II Ns 1639/94, spadek po zmarłym J. P. nabyła po połowie wraz z J.

P.

Decyzją z 11 października 2019 r. Prezydent Miasta Gdańska odmówił ustalenia odszkodowania na rzecz K. W. z tytułu szkód powstałych na działce

oznaczonej nr [...] w G., na skutek wydania decyzji z dnia 17 grudnia 1974 r. zezwalającej Z. Gdańsk na czasowe zajęcie nieruchomości

oznaczonej wówczas nr [...]. Organ uznał, że nie ma podstaw do zastosowania art. 233 oraz art. 128 ust. 4 w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1145 ze zm.), dalej u.g.n., oraz że w związku z brakiem informacji o stanie nieruchomości przed rozpoczęciem inwestycji nie jest możliwe ustalenie odszkodowania, gdyż nie jest znany rozmiar szkód. Odnosząc się do możliwości zastosowania art. 233 u.g.n. organ wskazał, że wnioskodawczyni nie złożyła oświadczenia, w którym potwierdziłaby lub zaprzeczyła, czy poprzednik prawny składał wniosek o odszkodowanie, jak również żeby takie postępowanie zostało kiedykolwiek wszczęte oraz zostało z tego tytułu wypłacone odszkodowanie. Zdaniem organu, gdyby intencją ustawodawcy było stosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do ustalenia odszkodowania za ograniczenie prawa własności w związku z budową ciągów technicznych na podstawie art. 35 u.z.t.w.n., to znalazłoby to swój wyraz w przepisach przejściowych. Z kolei, jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. III CZP 87/13, w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ustawodawca nie przewidział przepisów przejściowych.

Rozpoznając odwołanie K. W. Wojewoda Pomorski decyzją

z 26 lutego 2021 r. uchylił w całości decyzję Prezydenta z 11 października 2019 r. o odmowie ustalenia odszkodowania i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wojewoda wskazał na obecnie prezentowany w orzecznictwie i akceptowany przez organ pogląd, iż art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. odnoszący się zarówno do sytuacji pozbawienia prawa do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, znajduje zastosowanie także w odniesieniu do stanu faktycznego powstałego przed wejściem w życie u.g.n., o ile uprawnienie to nie zostało wcześniej zrealizowane, w szczególności sprawa nie została załatwiona w taki sposób, który wykluczałby tę możliwość, czyli ostateczną decyzją. W konsekwencji, zdaniem Wojewody, nie ma przeszkód do rozstrzygnięcia o odszkodowaniu na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. za ograniczenie prawa własności nieruchomości oznaczonej wówczas jako działka nr [...] (obecnie nr [...]) położonej w G. w związku z budową linii energetycznej na podstawie decyzji Wiceprezydenta Miasta Gdańska z dnia 17 grudnia 1974 r. Przy tym to, że o ustalenie i wypłatę odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości nie wystąpiono bezpośrednio po wybudowaniu linii, a dopiero po wielu latach jej istnienia, nie ma znaczenia prawnego, istotne jest bowiem ustalenie, że istniejąca linia elektroenergetyczna powstała w związku z uprzednio wydaną decyzją ograniczającą sposób korzystania z nieruchomości, a także to, że obecnie obowiązujące przepisy przewidują ustalenie odszkodowania z tego tytułu – przy jednoczesnym stwierdzeniu, że takie odszkodowanie nie zostało wcześniej ustalone. W konsekwencji, zastosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie narusza art. 233 u.g.n., który dotyczy postępowania w sprawie administracyjnej w znaczeniu procesowym, a zatem dotyczy spraw będących w toku w dniu wejścia w życie przepisów u.g.n.

Wojewoda stwierdził też, że nie doszło do przedawnienia roszczenia, gdyż art. 36 ust. 2 u.z.t.w.n. wskazywał, że tylko odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach ulega przedawnieniu, natomiast zgodnie z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. odszkodowanie w pozostałym zakresie, tj. za straty, w tym za zmniejszenie wartości nieruchomości, nie ulega przedawnieniu. Przy czym na mocy art. 36 ust. 3 u.z.t.w.n. właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli nie wykazano, że pomimo ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości nie poniósł on szkody. Ponadto, zgodnie z doktryną prawa administracyjnego popartą poglądami judykatury przedawnienie w prawie administracyjnym występuje tylko jeśli przepis prawa tak stanowi, zatem zdaniem Wojewody, roszczenia powstałe z tytułu ograniczenia prawa własności nie podlegają przedawnieniu.

Odnosząc się do kwestii legitymacji wnioskodawczyni Wojewoda stwierdził, że ustalenie i wypłata odszkodowania na rzecz innej osoby niż ta, która była właścicielem (użytkownikiem wieczystym) nieruchomości w dniu dokonania wywłaszczenia, jest możliwa także w odniesieniu do spadkobierców wywłaszczonego. Zatem, jeżeli organ I instancji ponownie rozpoznający sprawę dołączy do akt dokument potwierdzający tytuł prawny J. P. do przedmiotowej nieruchomości

na dzień wydania decyzji o ograniczeniu prawa własności, wówczas będzie można uznać, że K. W. – jako spadkobierczyni J. P. –

jest uprawniona do uzyskania odszkodowania stosownie do swojego udziału w nieruchomości.

Wojewoda wskazał też, że organ I instancji niewłaściwie orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], bowiem powinien orzec o udziale w prawie własności, który posiada wnioskodawczyni, o co wnioskowała zainteresowana. Tym samym, organ przekroczył zakres wniosku, który wszczął postępowanie w sprawie i wyznaczył jej granice.

Organ I instancji będzie więc zobowiązany przeprowadzić postępowanie pod kątem ustalenia, czy odszkodowanie nie zostało już ustalone i wypłacone w przeszłości, w tym konieczne będzie poszukanie decyzji ustalającej odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości. Pozyskać przede wszystkim należy oświadczenie wnioskodawczyni, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, o nieprzyznaniu jej lub jej spadkodawcy w przeszłości takiego odszkodowania. Dodatkowo konieczne będzie też uwierzytelnienie znajdujących się w aktach sprawy kopii dokumentów wskazanych przez organ odwoławczy.

Z uwagi więc na powyższe uchybienia, jak też konieczność uzyskania opinii rzeczoznawcy majątkowego określającej wartość nieruchomości, co powinno się odbyć na etapie postępowania pierwszej instancji, zasadne było uchylenie decyzji organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Gd 246/21 oddalił sprzeciw P. S.A. z siedzibą

w K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 26 lutego 2021 r.

podzielając ocenę prawną wyrażoną przez Wojewodę.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezydent Miasta Gdańska decyzją z 10 października 2023 r. ustalił odszkodowanie w wysokości 14 306 zł z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z działki nr [...], obręb [...], położonej w G. przy ul. [...] i zobowiązał P. Spółkę Akcyjną z siedzibą

w K. jako następcę prawnego Z. Gdańsk

do wypłaty odszkodowania na rzecz K. W. w udziale 1/2 powyższej

kwoty, tj. w wysokości 7 153 zł.

W uzasadnieniu wyjaśniono, że:

- przed Sądem Rejonowym Gdańsk - Południe w Gdańsku została zawarta ugoda sądowa pomiędzy Spółką a K. W., K. W.

i E. W. w zakresie ustanowienia nieograniczonej w czasie służebności

przesyłu na rzecz Spółki, właściciela linii energetycznej 400 kV przebiegającej nad działką nr [...], obręb [...]. Spółka zobowiązała się do wypłaty wynagrodzenia na rzecz tych osób w związku z ustanowieniem służebności przesyłu,

- w dniu 30 marca 2023 r. do organu wpłynęło oświadczenie K. W.

złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, że nigdy nie toczyło się postępowanie w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu czasowego zajęcia nieruchomości i nie zostało jej oraz według jej wiedzy ówczesnym właścicielom i ich następcom prawnym przyznane odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości stanowiącej ówczesną parcelę nr [...].

Po otrzymaniu tej informacji, Prezydent Miasta zlecił sporządzenie operatu szacunkowego w celu ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z działki nr [...], obręb [...] (dawniej działka nr [...]). Po jego otrzymaniu uznał, że został on sporządzony w sposób rzetelny i zawiera wiarygodne dane oraz objaśnienia, a wyceną objęto zmniejszenie wartości nieruchomości, o którym mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n., przy którego określaniu uwzględnia się elementy wskazane w § 43 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości. Rzeczoznawca majątkowy ustalił wartość rynkową przedmiotowej nieruchomości wg jej stanu na dzień 17 grudnia 1974 r. (w tym jej przeznaczenie i stan zagospodarowania), biorąc pod uwagę poziom cen z dnia wyceny. Do szacowania nieruchomości zastosowano podejście porównawcze i metodę porównywania parami, obszar przyjęty do analizy porównawczej obejmował miasto G. oraz dzielnice: O. - Ś. W. - L., O. oraz W. S. Rzeczoznawca ustalając kwotę odszkodowania, wziął również pod uwagę trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z nieruchomości oraz skutki spowodowane obowiązkiem udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń i określił wartość trwałego ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości spowodowanego lokalizacją urządzeń infrastruktury technicznej, na kwotę 14306 zł.

Wojewoda Pomorski rozpoznając odwołanie P.

Spółki Akcyjnej z siedzibą w K., decyzją

z 16 maja 2024 r. uchylił w całości decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z 10 października 2023 r. o ustaleniu i wypłacie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oraz umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w całości.

Organ wyjaśnił, że z odpisu protokołu z ugody sądowej w sprawie ustanowienia na rzecz Spółki, właściciela linii elektroenergetycznej WN 400 kV, nieograniczonej w czasie służebności przesyłu na nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], obręb [...], wraz z postanowieniem Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku Wydział II Cywilny z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt XII NS 3009/14, wynika, iż Spółka zobowiązała się do zapłaty na rzecz K. W. jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu w kwocie 16.666 zł. Nie ma zatem podstawy do rozstrzygnięcia o odszkodowaniu na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. za ograniczenie prawa własności tej nieruchomości, bowiem zaspokojone zostały roszczenia wynikające z posadowienia na niej linii elektroenergetycznej napowietrznej wysokiego napięcia 400 kV relacji Żarnowiec-Gdańsk Błonia. Wojewoda pokreślił, że skarżąca otrzymała wynagrodzenie za skutki wynikające z posadowienia na nieruchomości linii elektroenergetycznej, więc roszczenie odszkodowawcze z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości zostało już skonsumowane w wyniku postępowania sądowego. Zatem ponieważ wniosek z 1 maja 2019 r. nie może być uwzględniony, a odszkodowanie nie może być przyznane, Wojewoda uznał, że wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania o charakterze przedmiotowym. Reasumując Wojewoda uznał, że postępowanie było od samego początku, na etapie postępowania przed organem I instancji, w całości bezprzedmiotowe.

K. W. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Gdańsku na decyzję Wojewody z 16 maja 2024 r., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie Wojewodzie Pomorskiemu sprawy do ponownego rozpoznania, zarzuciła naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji organu I instancji ze względu na bezprzedmiotowość postępowania o charakterze przedmiotowym w sytuacji, gdy nie zaszły przesłanki do umorzenia postępowania, bowiem odszkodowanie za pozbawienie praw do nieruchomości nie zostało wypłacone właścicielom nieruchomości, a uiszczone na rzecz skarżącej wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu nie jest tożsame z odszkodowaniem za pozbawienie praw do nieruchomości, bowiem oba świadczenia mają odmienny charakter. W uzasadnieniu stwierdzono, że rekompensata za ustanowienie służebności przesyłu ma postać wynagrodzenia, a nie odszkodowania, zatem oba świadczenia mają całkowicie odmienny charakter. Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu uzyskane przez skarżącą stanowi rekompensatę za korzystanie w przyszłości z nieruchomości (do czasu istnienia urządzeń). Przy czym należy mieć na uwadze, że do obniżenia wartości nieruchomości doszło wcześniej, w momencie wybudowania na nieruchomości linii 400 kV i za ten rodzaj szkody żaden z właścicieli nieruchomości nie uzyskał nigdy rekompensaty. Zatem, wbrew stanowisku Wojewody, w niniejszym postępowaniu nie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania o charakterze przedmiotowym.

Skarżąca wniosła też o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W piśmie z 31 grudnia 2024 r. uczestnik postępowania, Spółka P., wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podkreślono, że fundamentalnym w sprawach o ustalenie odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości spowodowane wybudowaniem urządzeń infrastruktury technicznej jest zbadanie, czy odszkodowanie takie nie zostało już w przeszłości ustalone i wypłacone. Natomiast w niniejszej sprawie skarżąca, w wyniku ograniczenia jej prawa do nieruchomości wskutek posadowienia urządzeń przesyłowych, otrzymała stosowne odszkodowanie, w ramach wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu w drodze ugody sądowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

W niniejszej sprawie K. W. wystąpiła z wnioskiem o odszkodowanie

z tytułu zmniejszenia wartości rynkowej prawa własności nieruchomości położnej w G. przy ul. [...] oznaczonej jako działka nr [...], obręb [...] na skutek

decyzji Wiceprezydenta Miasta Gdańska z 17 grudnia 1974 r. pozwalającej na realizację na jej obszarze inwestycji polegającej na budowie napowietrznej linii elektroenergetycznej 400 kV relacji Gdańsk Błonia-Żarnowiec.

Organ pierwszej instancji decyzją z 10 października 2023 r. przyznał skarżącej odszkodowanie w kwocie 7.153 zł. Natomiast Wojewoda Pomorski, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2024 r., poz. 572)– zwanej dalej k.p.a., decyzją z 16 maja 2024 r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie organu I instancji w całości uznając, że roszczenie o odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości spowodowanego posadowieniem urządzeń przesyłowych zostało już skonsumowane na skutek uzyskania wynagrodzenia za ustanowienie na rzecz przedsiębiorcy przesyłowego służebności przesyłu.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest więc to, czy uzyskanie wynagrodzenia za umowne ustanowienie służebności przesyłu stanowi przeszkodę do ustalenia odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości na skutek posadowienia urządzeń przesyłowych w drodze decyzji administracyjnej. Rozstrzygając tę kwestię Sąd doszedł do przekonania, że stanowisko organu odwoławczego jest prawidłowe, tj. wynagrodzenie za służebność przesyłu zaspokaja już roszczenie odszkodowawcze.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do charakteru odszkodowania ustalanego w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1145 ze zm.), dalej u.g.n. Mianowicie, odszkodowanie to powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód w związku z wywłaszczeniem. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Szkody, o których mówi przepis dotyczyć będą w szczególności braku przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego (art. 124 ust. 4, art. 124b ust. 4, art. 126 ust. 3 u.g.n.) oraz konsekwencji tego stanu rzeczy, obejmujących koszty opóźnienia, wykonania zastępczego oraz utraconych korzyści. Szkody te mogą występować zarówno w przypadku ograniczonego wywłaszczania polegającego na wybudowaniu urządzeń (art. 124 ust. 1 u.g.n.), jak i ich utrzymywaniu (art. 124 ust. 6, art. 124b, art. 126 u.g.n.). Z kolei szkodę polegającą na zmniejszeniu wartości nieruchomości wiązać należy z wywłaszczeniem, o którym mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n. w formie zezwolenia na przeprowadzenie i założenie na nieruchomości określonych ciągów, przewodów i urządzeń przesyłowych.

Zatem nie ulega wątpliwości, że istotną cechą odszkodowania za ograniczenie sposobu użytkowania nieruchomości, ustalanego w drodze administracyjnej jest wyrównanie szkody za zmniejszenie wartości tej nieruchomości, do jakiego doszło w związku z posadowieniem na niej urządzeń przesyłowych.

Odnośnie zaś wynagrodzenia za ustanowienie na gruncie służebności przesyłu, o którym mowa w art. 3052 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1061 ze zm.)., dalej "Kodeks cywilny", to w postanowieniu z dnia 29 września 2022 r., sygn. akt I CSK 2051/22 Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że w przepisie tym ustawodawca nie oznaczył kryteriów, z odwołaniem się do których ma dojść do określenia rozmiaru wynagrodzenia dla właściciela nieruchomości obciążonej, co oznacza, że ustawodawca pozostawił sądowi swobodę w tym zakresie wymagającą indywidualizacji ocen stosownie do stanu faktycznego i ogólnych reguł porządku prawnego. Wynagrodzenie należne właścicielowi nieruchomości obciążonej tytułem ustanowienia służebności przesyłu - według brzmienia art. 3052 § 1 kodeksu cywilnego - powinno być ustalone w wysokości "odpowiedniej". O tym, jakie okoliczności należy uwzględniać przy określaniu wynagrodzenia za obciążenie nieruchomości służebnością przesyłu, Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w uchwale z 11 grudnia 2015 r., III CZP 88/15 (OSNC 2016, Nr 12, poz. 144) oraz postanowieniach z 3 lutego 2010 r., II CSK 444/09, z 18 kwietnia 2013 r., II CSK 504/12, z 18 maja 2016r., V CSK 531/15 i z 9 sierpnia 2016 r., II CSK 770/15. Co do zasady, wynagrodzenie to składa się z dwóch elementów: (1) wynagrodzenia za współkorzystanie z nieruchomości obciążonej, (2) odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości na skutek posadowienia na niej urządzeń przesyłowych.

Jak wskazano, wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu, ma w istocie charakter hybrydowy i obejmuje zarówno element kompensaty za korzystanie z nieruchomości przez przedsiębiorcę przesyłowego po ustanowieniu służebności przesyłu (wynagrodzenie sensu stricto), jak i wyrównanie uszczerbków istniejących w chwili ustanawiania służebności, polegających na istnieniu ograniczeń, których doświadcza właściciel nieruchomości w związku z umieszczeniem na niej urządzeń, do których to uszczerbków należy zaliczyć w szczególności zmniejszenie wartości lub użyteczności nieruchomości (odszkodowanie).

Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu różni się zatem od klasycznego, cywilistycznego jego rozumienia, ponieważ zawiera w sobie niemal zawsze pierwiastek odszkodowawczy. Właśnie ten element – odszkodowawczy – wynagrodzenia, jest kluczowy dla rozstrzygnięcia sporu zaistniałego w niniejszej sprawie. W przypadku bowiem badania relacji odszkodowania za wywłaszczenie, o którym mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n. i wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu uznać należy, że desygnaty i treść tych pojęć są częściowo zbieżne.

Za niepożądaną uznać należy sytuację kiedy kompensowany jest tego samego rodzaju uszczerbek, związany z umieszczeniem na nieruchomości urządzeń przesyłowych i zmniejszeniem jej wartości lub użyteczności, z różnych źródeł, np. cywilnoprawnego i administracyjnego.

Rozważyć zatem należy sytuację, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie, kiedy nieruchomość została objęta wywłaszczeniem na cele przesyłowe, w wyniku którego mogło dojść do zmniejszenia jej wartości, lecz dotychczas nie zostało z tego tytułu przyznane odszkodowanie w drodze administracyjnej. Powstaje wątpliwość, czy w takim wypadku odszkodowanie za zmniejszenie wartości nieruchomości jako składnik odpowiedniego odszkodowania za ustanowienie służebności powinno być ustalane w postępowaniu przed sądem cywilnym, czy w postępowaniu administracyjnym przez właściwego starostę. W tym zakresie Sąd stoi na stanowisku, że przyznanie wynagrodzenia na podstawie art. 3052 Kodeksu cywilnego wyłącza możliwość przyznania przez starostę odszkodowania na podstawie art. 128 ust. 4 zd. 3 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Zgodnie bowiem z art. 128 ust. 4 ustawy odszkodowanie na rzecz osoby wywłaszczonej ma wymiar materialny. Nie przysługuje w związku z samym faktem wywłaszczenia, lecz przysługuje za szkody i dlatego musi odpowiadać wartości poniesionych szkód. Natomiast uszczerbek właściciela nieruchomości polegający na zmniejszeniu jej wartości, towarzyszy inwestycjom przesyłowym niezależnie od tego, czy zgoda na dysponowanie nieruchomością na cele przesyłowe ma swoje źródło w regulacji cywilnoprawnej (służebność przesyłu), czy administracyjnej (decyzja ograniczająca sposób korzystania z nieruchomości). Uszczerbek ten może wiec podlegać kompensacie na drodze tak administracyjnej, stosownie do art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 ust. 1 u.g.n., albo cywilnoprawnej na podstawie art. 3052 Kodeksu cywilnego.

Zatem, w przypadku przyznania wywłaszczonemu (lub jego spadkobiercy) wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności przesyłu, obejmującego – jak już wyjaśniono – również element odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości, szkoda, która mogłaby zostać naprawiona odszkodowaniem wywłaszczeniowym, już nie istnieje. Tak więc, po ustanowieniu służebności przesułu za odpowiednim wynagrodzeniem, wniosek podmiotu uprawnionego do uzyskania odszkodowania za wywłaszczenie na cele przesyłowe, nie może zostać rozpatrzony pozytywnie (por. K. Żebryk, Ograniczone wywłaszczenie na cele przesyłowe a służebność przesyłu w prawie polskim, rozdział III § 5 pkt V, Warszawa 2023).

Jak wynika z akt niniejszej sprawy, wniosek o odszkodowanie został złożony w dniu 1 maja 2019 r. Natomiast w dniu 11 kwietnia 2017 r. między K. W.,

E. W. i K. W. a Spółką P. została zawarta ugoda, mocą której

ww. osoby ustanowiły na rzecz Spółki nieograniczoną w czasie służebność przesyłu na nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], obręb [...] w G., za jednorazowym wynagrodzeniem płatnym w terminie 30 dni od uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania sygn. akt XII Ns 3009/14 w sprawie o ustanowienie służebności. Postanowienie umarzające to postępowanie stało się prawomocne w dniu 18 kwietnia 2017 r., a wynagrodzenie wypłacone. Mamy więc do czynienia z sytuacją, w której przed wystąpieniem z wnioskiem odszkodowawczym, uprawniony podmiot uzyskał wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłowej, które obejmuje swym zakresem i wartością również odszkodowanie za zmniejszenie wartości nieruchomości. To oznacza, że roszczenie odszkodowawcze, którego istotną jest wynagrodzenie szkody za zmniejszenie wartości nieruchomości, zostało już zaspokojone w drodze cywilnoprawnej ugody. Stan ten Wojewoda uznał za bezprzedmiotowość niniejszego postępowania odszkodowawczego i zdaniem Sądu ocena ta jest trafna.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przesłanki stanu bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego mogą mieć charakter podmiotowy, dotyczący układu podmiotowego konkretnego postępowania, jak i przedmiotowy, dotyczący samego przedmiotu tego postępowania. W akcie stosowania prawa administracyjnego organ dokonuje bowiem autorytatywnej konkretyzacji uprawnień lub obowiązków określonego podmiotu, kształtując jego sytuację prawną. Przesłanki podmiotowe odnoszą się do zdolności określonego podmiotu do bycia podmiotem obrotu prawnego i zagadnienia identyfikacji sfery interesu prawnego tego określonego podmiotu, a przesłanki przedmiotowe - do tego, jakie określone i skonkretyzowane obowiązki mają być nałożone, a jakie uprawniania przyznane. W bezprzedmiotowości postępowania chodzi zaś o przeszkody czy to wynikające z przepisów postępowania administracyjnego czy to z przepisów materialnych, które wykluczają możność autorytatywnej konkretyzacji uprawnień lub obowiązków strony w akcie stosowania prawa administracyjnego.

W sytuacji więc, gdy sprawa administracyjna dotyczy zaspokojenia roszczenia obywatela o naprawę szkody (jej wyrównanie) w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości wywłaszczonej, a w toku postępowania ustalone zostanie, że wnioskodawca uzyskał już w innej prawnie przewidzianej formie rekompensatę finansową, która uwzględnia i pokrywa ową szkodę, nie istnieje obecnie po jego stronie szkoda, związana z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości w związku z posadowieniem na niej urządzeń przesyłowych, która winna zostać zaspokojona na podstawie obwiązujących przepisów prawa. Tym samym nie istnieje podstawa prawna dla władczego działania organów administracji w tej materii.

Przyjęcie odmiennego stanowiska, że mimo uzyskania wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, strona ma nadal prawo do uzyskania odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 128 ust. 4 u.g.n. prowadziłoby do wniosku, że odszkodowanie administracyjne miało by charakter wzbogacenia i podwójnej kompensacji za to samo zdarzenie, tj. poniesienie szkody za zmniejszenie wartości nieruchomości. Tym samym powstała szkoda nie tylko zostałaby wyrównana, ale również nadpłacona, co nie mieści się w zakresie konstytucyjnego pojęcia słusznego odszkodowania za wywłaszczenie.

W związku z powyższym Sąd podziela stanowisko Wojewody Pomorskiego, że w okolicznościach niniejszej sprawy zachodzi stan bezprzedmiotowości postępowania, o którym mowa w art. 105 § 1 k.p.a.

Wbrew więc stanowisku skarżącej, w toku poddanego sądowej kontroli postępowania administracyjnego organ odwoławczy nie naruszył w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy przepisów prawa procesowego - art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 105 § 1 k.p.a. Również Sąd, nie będąc związany zarzutami skargi, nie dopatrzył się w działaniu Wojewody takich uchybień, które miałyby wpływ na wynik sprawy i skutkowały koniecznością wyeliminowania kontrolowanej decyzji z obrotu prawnego.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.