Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 207/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4a pkt 29, art. 26b ust. 1, ust. 3, ust. 9
journal: Dz.U. 2022 poz 2587
law: Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędzia WSA Grzegorz Wałejko Asesor sądowy Jakub Polanowski Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Woźny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M. S.a.r.l. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 26 stycznia 2024 r. nr 0601-IOD-2.4100.44.2023 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób prawnych - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 26 stycznia 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania M. C. s.a.r.l. w Luksemburgu od decyzji Naczelnika Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie z 30 sierpnia 2023 r. w sprawie odmowy stwierdzenia nadpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych w kwocie 3.729.203 zł, pobranego od wypłaconych w 2020 r. należności z tytułu dywidend oraz odsetek przez płatników: M. Ł. spółkę z o.o., M. P. spółkę z o.o., M. S. spółkę z o.o., M. W. z o.o., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że M. C. s.a.r.l. (dalej jako: strona, spółka, podatnik) wniosła o stwierdzenie oraz zwrot nadpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego w łącznej wysokości 3.729.203 zł, pobranego od wypłaconych na jej rzecz w 2020 r. należności z tytułu dywidend oraz odsetek przez wskazanych płatników.

Naczelnik Lubelskiego Urzędu Skarbowego w Lublinie w decyzji z 30 sierpnia 2023 r. odmówił stwierdzenia nadpłaty stwierdzając, że spółka nie jest rzeczywistym właścicielem otrzymanej dywidendy i odsetek, nie jest efektywnie opodatkowana, a dodatkowo stworzona struktura, w której funkcjonuje, ma charakter sztuczny.

W rozpoznaniu odwołania od wskazanej decyzji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie ustalił, że skarżąca otrzymała w 2020 r. dywidendy wypłacone przez polskie spółki zależne (wskazane jako płatnicy). Jednocześnie udzieliła tym spółkom oprocentowanych pożyczek, z tytułu których otrzymała odsetki. Zapłata z obu tytułów nastąpiła w dniu 27 października 2020 r., według kursu EUR - 4,5774 zł.

W związku z wypłatą dywidend i odsetek od pożyczek płatnicy dokonali poboru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. w łącznej wysokości 2.325.688 zł (stawka 20%) i art. 22 ust. 1 u.p.d.o.p. w łącznej wysokości 1.403.515 zł (stawka 19%); razem: 3.729.203 zł.

Zdaniem spółki, spełnia ona warunki do skorzystania ze zwolnień, o których mowa w art. 21 ust. 3 oraz 22 ust. 4 u.p.d.o.p., a w konsekwencji pobrany podatek powinien podlegać zwrotowi na jej rzecz jako nienależny.

W ocenie organu, w sprawie zostały spełnione wymogi do uzyskania zwolnienia wynikające z art. 21 ust. 3 pkt 1 lit. a i b, art. 21 ust. 3 pkt 3, ust. 3b, ust. 4, ust. 5 oraz art. 22 ust. 4 pkt 1, art. 22 ust. 4 pkt 3, ust. 4a, ust. 4d u.p.d.o.p. Nie zostały jednak spełnione przesłanki z art. 21 ust. 3c w zw. z art. 21 ust. 3 pkt 2 i art. 22 ust. 4 pkt 4 ustawy, gdyż skorzystanie z tego zwolnienia byłoby sprzeczne z celem przepisów art. 22 ust. 3 oraz art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., prowadziłoby bowiem do braku opodatkowania dochodów z odsetek i dywidend wypłaconych przez płatników na rzecz spółki (brak efektywnego opodatkowania) oraz art. 21 ust. 3 pkt 4a i art. 22 ust. 4 pkt 2 w powiązaniu z art. 4a ust. 29 u.p.d.o.p., z uwagi na to, że strona nie jest rzeczywistym beneficjentem odsetek i dywidend, lecz podmiotem pośredniczącym, przekazującym ostatecznie te należności do podmiotu dominującego - funduszu M. SICAV-FIS (dalej: M. fundusz). Wystąpiła również negatywna przesłanka z art. 22c u.p.d.o.p., gdyż skorzystanie ze zwolnień określonych w art. 21 ust. 3 i art. 22 ust. 4 ustawy byłoby sprzeczne z celem tych przepisów, a stworzona struktura, w której funkcjonuje podatnik, ma charakter sztuczny.

Z ustaleń organów wynika, że spółka jest częścią grupy kapitałowej M. (dalej: grupa M. , grupa), zarządzającej inwestycjami klientów indywidualnych i dużych inwestorów instytucjonalnych, takich jak fundusze emerytalne na całym świecie. Do grupy należą również polskie spółki - płatnicy dywidend i odsetek. Spółka została zarejestrowana w 2003 r., a przedmiotem jej działalności jest nabywanie udziałów bezpośrednich i pośrednich, niezależnie od ich formy, w firmach luksemburskich i/lub zagranicznych z branży nieruchomości oraz wszystkie inne formy inwestowania w nieruchomości (soparfi). Członkami zarządu są: B. P., B. G. , M. J., O. R.. Spółka w 2020 r. posiadała udziały w 58 podmiotach. W rachunku zysków i strat za 2020 r. wykazała stratę w wysokości 21.043.746,98 EUR. Jedynym udziałowcem spółki jest M. F. s.a.r.l. [...] zarejestrowana w 2006 r., której przedmiot działalności jest tożsamy z przedmiotem działalności strony (soparfi). Członkami jej zarządu są: B. G. , M. J., M. M.. Jedynym udziałowcem M. F. jest fundusz M. , zarejestrowany w 2006 r. Fundusz jest instytucją wspólnego inwestowania typu zamkniętego, jego wyłącznym przedmiotem działalności jest inwestowanie w nieruchomości. Członkami zarządu funduszu są: B. G. , B. A. , B. K., O. R.. Jest to spółka akcyjna prawa luksemburskiego i posiada status specjalistycznego funduszu inwestycyjnego typu SIF-SICAV, tj. spółki inwestycyjnej o kapitale zmiennym. Podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Luksemburgu, gdzie jest zwolniona z podatku dochodowego. Wszystkie wskazane spółki mają zarejestrowaną siedzibę pod wspólnym adresem w Luksemburgu.

Skarżąca została jedynym udziałowcem we wszystkich wskazanych polskich spółkach (płatnikach), w których członkami zarządu zostali P. B. (członek zarządu również w spółce, M. F. i M. ) i M. K. (równolegle w czterech spółkach polskich).

Podatnik uzyskujący dywidendy i odsetki, zgodnie z certyfikatem rezydencji z dnia 25 sierpnia 2021 r., od chwili zarejestrowania w dniu 27 lutego 2003 r., jest rezydentem Wielkiego Księstwa Luksemburga w rozumieniu artykułu 4 Konwencji między Luksemburgiem a Rzeczpospolitą Polską i podlega podatkowi dochodowemu od osób prawnych. Z oświadczeń podatnika z 21 grudnia 2020 r. wynika, że podlega w Luksemburgu opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania.

Organ podkreślił, że jednym z warunków zwolnień wymienionych w art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. i art. 21 ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p. jest status rzeczywistego właściciela otrzymywanych należności. W kwestii tej wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 31 stycznia 2023 r. sygn. akt II FSK1588/20 stwierdził, że: "płatnik, który przy poborze podatku u źródła stosuje preferencję podatkową, miał i ma obowiązek dokonywać tego w sposób, który nie stanowi nadużycia, a z tego rodzaju sytuacją mamy do czynienia, gdy dokonuje wypłaty dywidendy spółce, która nie posiada statusu rzeczywistego beneficjenta". Kluczowym elementem pojęcia beneficial owner powinien być zakres uprawnień odbiorcy dochodów z dywidend, odsetek i należności licencyjnych względem uzyskiwanych świadczeń z tego tytułu. Chodzi tu przede wszystkim o prawo do rozporządzania dochodem, tj. o rzeczywiste dysponowanie według własnego uznania, a nie dysponowanie jedynie w znaczeniu formalnym. Nie spełnia tych kryteriów pośrednik czy przedstawiciel, który nie dysponuje prawem do rozporządzania nimi według własnego uznania, bowiem nie działa on w tym przypadku na własny rachunek (podobnie NSA w wyrokach: z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 3666/13, z dnia 16 września 2016 r" sygn. akt II FSK 2299/14, z 13 grudnia 2017 r., sygn. akt II FSK 3188/15).

Pojęcie "rzeczywistego właściciela" zostało zdefiniowane w art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. "Rzeczywistym właścicielem" nie będzie podmiot, który jest jedynie zobowiązany do dalszego przekazania otrzymanej należności.

W rozpatrywanej sprawie, pominięcie rzeczywistego właściciela (beneficjenta) należności w odniesieniu do dywidend byłoby niezgodne również z art. 10 i art. 11 Konwencji między Rzeczpospolitą Polską a Wielkim Księstwem Luksemburga w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i majątku (dalej: umowa, konwencja), które odwołują się do właściciela odpowiednio dywidend i odsetek.

W ocenie organu, strona nie spełniła warunków z art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p., aby uznać ją za rzeczywistego właściciela otrzymanych dywidend i odsetek. Jest wyłącznie formalnym odbiorcą dywidend i przychodów z tytułu odsetek i nie może nimi swobodnie dysponować i rozporządzać oraz samodzielnie decydować o ich przeznaczeniu. Przychody powyższe w krótkim czasie (w większości już w tym samym dniu) przekazywane są prawie w całości najpierw do innej powiązanej spółki holdingowej, a ostatecznie do funduszu (spółki dominującej), tworzących grupę M. . Strona jest więc pośrednikiem zobowiązanym do przekazania całości należności innemu podmiotowi. Uzyskuje wyłącznie finansowanie wewnątrzgrupowe od podmiotów powiązanych, w pierwszej kolejności od jedynego wspólnika M. F. , który z kolei jest finansowany przez jedynego wspólnika M. . Otrzymane w formie pożyczek środki następnie przekazuje polskim spółkom (płatnikom) również w formie pożyczek. Ponadto, z bilansu wynika, że długoterminowe finansowanie pozyskiwała jedynie od podmiotów z grupy, nie wykazała bowiem żadnych pożyczek bankowych czy też od podmiotów niepowiązanych. W piśmie z dnia 22 marca 2022 r. skarżąca wskazała, że źródłem finansowania umów pożyczek udzielonych na rzecz płatników było głównie finansowanie zapewnione przez jej spółkę matkę, tj. M. Wynika to również z analizy umów pożyczek pomiędzy podmiotami powiązanymi, sprawozdań finansowych strony, M. F. , M. . Wynika z nich, że spółka jest jedynie formalnie pożyczkodawcą dla płatników - polskich spółek zależnych, podczas gdy w rzeczywistości jest to fundusz M. , podlegający zwolnieniu z podatku dochodowego. W drugą stronę do tej spółki, będącej podmiotem dominującym w grupie M. , przekazywane są otrzymane odsetki i wypłacone dywidendy.

Aktywa finansowe podatnika stanowiły głównie udziały w spółkach powiązanych i pożyczki na rzecz spółek powiązanych. Łączna suma aktywów finansowych z tytułu udziałów w spółkach powiązanych oraz pożyczek udzielonych spółkom powiązanym (2.392.857.907,43 EUR) była mniejsza od kwoty zobowiązania wobec jedynego udziałowca M. F. z tytułu udzielonych stronie pożyczek, tj, 2.674.658.302,51 EUR. Zatem kwoty udzielonych pożyczek jednostkom powiązanym wraz z należnościami z tytułu odsetek są mniejsze od kwoty zaciągniętych pożyczek od innej jednostki powiązanej, a to wskazuje, że strona faktycznie nie ma możliwości swobodnego decydowania o przeznaczeniu otrzymanych odsetek czy dywidend, ale zobowiązana jest należności te dalej przekazać do podmiotów z grupy w celu wywiązania się ze swoich zobowiązań umownych. Dodatkowo, za 2020 r. koszty odsetkowe wobec podmiotów z grupy były wyższe niż przychody z tytułu odsetek wobec tych podmiotów. Strona otrzymane odsetki przekazała zatem w całości dalej.

Powyższy sposób przepływu pożyczek pomiędzy podmiotami powiązanymi z grupy M. uwidaczniają także noty do sprawozdań finansowych strony i M. F.

Powyższe okoliczności zdaniem organu wskazują, że strona jest pośrednikiem, zobowiązanym do przekazania całości należności innemu podmiotowi. Za tym, że nie jest pośrednikiem nie przemawia okoliczność, że w ciągu 4 lat nie wypłacała dywidendy wspólnikowi. Spółka od 2010 r. deklaruje straty, a ponadto nie wypłacała dywidendy dalej, gdyż środki uzyskane z tego tytułu od podmiotów zależnych, w tym wymienionych w decyzji płatników, były przekazywane dalej do podmiotów z grupy w formie spłaty pożyczek.

W ocenie organu, w niniejszej sprawie uzasadnione jest także stwierdzenie, że spółka nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej w zakresie otrzymanych należności. Spółka, która jest udziałowcem kilkudziesięciu innych spółek, a jednocześnie sama nie zatrudnia pracowników, nie posiada środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych, urządzeń służących do wykonywania działalności gospodarczej, nie opłaca rachunków związanych z bieżącą działalnością (np. za wynajem, za media: prąd, telefony, itp.), jest zarządzana przez osoby wchodzące w skład także innych podmiotów z grupy M. , swoje finansowanie opiera na środkach finansowych M. oraz uzyskiwane przychody przekazuje ostatecznie do funduszu, nie powinna być uważana za podmiot rzeczywiście uprawniony do otrzymania odsetek i dywidend. Spółka powinna aktywnie uczestniczyć w zarządzaniu podmiotami zależnymi. Kryterium rzeczywistej działalności obejmuje obiektywne elementy, takie jak: lokal, personel i wyposażenie, oraz kryterium istotnej obecności ekonomicznej, które odnosi się do współmierności posiadanych aktywów do rodzaju i skali działalności, tj. czy posiadane zasoby są ilościowo i jakościowo adekwatne do świadczonych usług. Podobne konkluzje wynikają z orzecznictwa TSUE i sądów państw członkowskich UE.

Organ mając świadomość holdingowego charakteru spółki, wzywał ją do przedłożenia struktury grupy, analizował dane z luksemburskiego rejestru handlowego oraz ze sprawozdań finansowych właścicieli udziałów oraz podmiotu dominującego w grupie M. . Z zebranych dowodów wynika, że struktura, w której uczestniczy strona, ma wyłącznie formalny charakter, bowiem brak jest jakichkolwiek przesłanek uzasadniających z ekonomicznego punktu widzenia prowadzenie rzeczywistej działalności gospodarczej. Spółka służy wyłącznie przepływom kapitału w wewnątrzgrupowych transakcjach zmierzającym do finansowania inwestycji innych spółek powiązanych. Nie posiada własnego kapitału na udzielanie pożyczek. Jedyne przychody i koszty wynikają z zysku z posiadanych udziałów w podmiotach powiązanych i pożyczek otrzymanych i udzielonych podmiotom powiązanym. Pomiędzy wszystkimi podmiotami europejskimi zaangażowanymi w przetransferowanie wypłaconych dywidend i odsetek do funduszu, występują ścisłe powiązania faktyczne i prawne. Stronę oraz M. F. reprezentują te same osoby, które wchodzą w skład organu zarządzającego innych podmiotów z grupy M.

Spółka ponosi jedynie niewielkie koszty (w porównaniu ze świadczonymi usługami finansowymi) księgowe, doradztwa podatkowego i audytów. Nie poniosła kosztów zatrudnienia personelu ze względu na niezatrudnianie pracowników oraz członków zarządu.

Spółka przedłożyła umowę na usługi wsparcia od podmiotu powiązanego M. E. . Tego rodzaju usługi świadczone są przez podmiot powiązany na rzecz prawie wszystkich podmiotów z grupy M. zlokalizowanych w [...]. Umowę ze strony M. E. podpisał członek zarządu - P. B., będący również członkiem zarządu spółki, a także płatników. W ocenie organu odwoławczego, jest to umowa świadczenia usług polegających na udzieleniu adresu rejestracyjnego, koniecznego do rejestracji podatnika w Luksemburgu. W umowie nie ma mowy o wynajmie powierzchni biurowej, wyposażeniu biura, zasadach korzystania z części wspólnych w budynku. Wynika z tego, że podatnik ponosi jedynie koszty wynajmu adresu rejestracyjnego, a jednocześnie nie posiada żadnego tytułu prawnego do powierzchni biurowej w Luksemburgu, co jednoznacznie wskazuje na fakt nieprowadzenia rzeczywistej działalności gospodarczej. Spółka od 2010 r. w zeznaniach podatkowych wykazuje znaczące straty z lat poprzednich i bieżącej działalności gospodarczej. Nie zapłaciła w związku z tym podatku dochodowego, a wyłącznie podatek komunalny od działalności gospodarczej, który jest pobierany przez gminy. Wskaźnik pokrycia straty z lat ubiegłych zyskiem bieżącym wynosi 0% co oznacza, że podatnik nie generuje zysków. Pomimo szerokiej działalności, skarżąca nie posiada środków trwałych, nieruchomości, a finansowanie uzyskuje od jedynego udziałowca, co świadczy o formalnej konstrukcji (strukturze) grupy, w której uczestniczy.

Wszystkie te okoliczności, w ocenie organu, dają podstawę do stwierdzenia, że spółka nie spełnia żadnego z warunków określonych w art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p., który definiuje na potrzeby tej ustawy pojęcie rzeczywistego właściciela.

Pojęcie rzeczywistego właściciela należności zawarte w u.p.d.o.p. jest zbieżne z jego rozumieniem na gruncie UPO (art. 10 ust. 1 i art. 11 ust. 1 UPO). W niniejszej sprawie dowiedziono, że podatnika nie można uznać za właściciela odsetek i dywidend otrzymywanych od płatników, ponieważ nie sprawuje on kontroli nad otrzymanym dochodem. Tym samym nie jest spełniona przesłanka z art. 10 ust. 2 lit. a) i b) oraz art. 11 ust. 2 UPO.

Organ powołał się na wyrok NSA z 1 sierpnia 2023 r. sygn. akt II FSK 1588/20 i podkreślił, w ślad za prezentowanym tam poglądem, że za niezgodną z celem dyrektywy Rady 2015/121 z dnia 27 stycznia 2015 r. zmieniającej dyrektywę 2011/96/UE należy uznać sytuację, w której nie jest opodatkowana wypłata dywidendy spółce z kraju UE (EOG), która nie będąc jej rzeczywistym właścicielem pośredniczy jedynie w jej przekazaniu do kolejnej spółki. Wówczas zamiast eliminacji podwójnego opodatkowania mamy do czynienia ze zjawiskiem tzw. podwójnego nieopodatkowania (double non-taxation).

W niniejszej sprawie, jak podkreślono, dywidendy i przychody z odsetek ostatecznie trafiły do spółki dominującej M. (funduszu).

W ocenie organu, który na te okoliczność przywołał orzecznictwo TSUE, istota zwolnienia z poboru podatku u źródła w przypadku dywidend i odsetek nie polega na jakimkolwiek opodatkowaniu spółki dominującej w kraju jej siedziby, ale na opodatkowaniu podatkiem dochodowym (efektywnym) otrzymanych dywidend i odsetek. Innymi słowy chodzi o to, aby podatek został pobrany efektywnie - albo przez kraj siedziby spółki zależnej, albo przez kraj siedziby spółki dominującej. Jeżeli państwo członkowskie siedziby spółki dominującej przewiduje preferencje podatkowe w postaci zwolnienia dochodów z otrzymanych dywidend i odsetek z podatku dochodowego w określonych przypadkach — to niepobranie podatku przez kraj siedziby spółki zależnej powoduje, że wcale nie dochodzi do opodatkowania tych dochodów, a takie przypadki w świetle celów dyrektyw należy wykluczyć.

W niniejszej sprawie podatnik co do zasady podlega opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągnięcia w Luksemburgu, co potwierdził certyfikat rezydencji oraz oświadczenie podatnika z 21 grudnia 2020 r. Spółka wyjaśniła, że co do zasady otrzymane przez nią dywidendy podlegają opodatkowaniu w pełnej wysokości, jednak w przypadku spełnienia warunków zgodnie z implementacją przez Luksemburg przepisów Dyrektywy Rady 2011/96/UE z dnia 30 listopada 2011 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich, dywidendy są zwolnione z opodatkowania (reżim "Parent-Subsidiary"), analogicznie jak miałoby to miejsce w Polsce.

Mając na uwadze informacje dotyczące zakresu i sposobu opodatkowania dochodów (przychodów) z udziałów na terytorium Wielkiego Księstwa Luksemburg oraz informacje zawarte w sprawozdaniu finansowym podatnika za 2020 rok, organ stwierdził, iż dochód (przychód) uzyskany z tytułu wypłacanych przez spółki zależne - płatników - dywidend oraz odsetek, w rzeczywistości nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych, bowiem tego rodzaju dochody (przychody) uzyskiwane przez rezydentów podatkowych na terenie Wielkiego Księstwa Luksemburg korzystają z ustawowego zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych, jeśli spółka-matka posiada ponad 10% udziałów w swojej filii. Powyższe zwolnienie dotyczy wszystkich występujących w niniejszej sprawie luksemburskich podmiotów z grupy M. W związku z tym nie można zasadnie twierdzić, że strona podlega w omawianym zakresie opodatkowaniu efektywnemu w Luksemburgu, skoro w określonych warunkach przepisy luksemburskie przewidują zwolnienie z opodatkowania. Głównym źródłem przychodów (dochodów) strony są dywidendy wypłacane przez spółki polskie oraz odsetki otrzymane od powiązanych podmiotów z tytułu udzielonych pożyczek. Z rachunku zysków i strat za 2020 rok wynika, że skarżąca wykazała stratę z działalności gospodarczej, co spowodowało, że w sprawozdaniu finansowym wskazano podatek dochodowy za 2020 rok w wysokości 0 EUR. Zatem stwierdzić należy, że dochód (przychód) uzyskany przez stronę z tytułu wypłacanych przez spółkę zależną dywidend i odsetek od pożyczek w rzeczywistości nie został opodatkowany podatkiem dochodowym od osób prawnych. Dochód ten nie został również opodatkowany w M. F. - kolejnej spółce holdingowej pośredniczącej pomiędzy płatnikami a funduszem M. , która również korzysta z ww. zwolnienia. Nadto, M. , czyli spółka dominująca, rzeczywisty właściciel dywidend i odsetek, podobnie jak podatnik, nie podlegają efektywnemu opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych na terenie Wielkiego Księstwa Luksemburg. Jest to bowiem spółka luksemburska, która uzyskała status specjalistycznego funduszu inwestycyjnego typu SIF-SICAV, tj. spółka inwestycyjna o kapitale zmiennym. Jako spółka dominująca będąca przedsiębiorstwem zbiorowego inwestowania korzysta na mocy uregulowania Państwa Członkowskiego, w którym ma siedzibę, z zerowej stawki opodatkowania wszystkich jej zysków pod warunkiem wypłacenia tych zysków w całości jej akcjonariuszom.

W tych okolicznościach organ uznał, że strona nie wykazała, że nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. Wyklucza to przyznanie zwolnienia z uwagi na niespełnienie wymogu efektywnego opodatkowania uzyskiwanych dochodów.

Dodatkowo, zdaniem organu, sposób działania spółki jako podmiotu pośredniczącego oraz udzielenie przez nią pożyczek na rzecz płatników, noszą znamiona sztuczności. Za sztucznością konstrukcji, w której uczestniczy, przemawia przede wszystkim przekazywanie (transferowanie) w krótkim czasie (często w tym samym dniu) całości otrzymywanych należności z tytułu spłaty pożyczek od spółek zależnych do spółki dominującej i w drugim kierunku - wypłata otrzymywanych pożyczek od spółki dominującej do spółek zależnych. Źródłem finansowania pożyczek udzielanych na rzecz spółek zależnych, w tym płatników, były środki pozyskane od M. F. . Ta spółka z kolei pozyskiwała środki od swojego jedynego udziałowca M. . Spółka, podobnie jak jej jedyny udziałowiec M. F. , nie zatrudniała żadnych pracowników, nie ponosiła kosztów wynagrodzeń ani ubezpieczeń społecznych. Członkowie jej zarządu byli równocześnie członkami zarządu innych podmiotów z grupy. Siedziba strony, M. F. , M. mieściły się pod tym samym adresem. Między wszystkimi podmiotami zaangażowanymi w przetransferowanie wypłaconych odsetek oraz dywidend występują ścisłe powiązania (zależności) faktyczne i prawne. Z powyższego wynika, że oprócz transferu dochodów, brak jest uzasadnienia ekonomicznego lub rzeczywistej działalności gospodarczej w spółkach pośredniczących.

Skarżąca jest zatem wyłącznie podmiotem pośredniczącym, istniejącym w strukturze grupy w celu optymalizacji podatkowej przejawiającej się w minimalizowaniu obciążeń podatkowych, co w świetle powołanych dyrektyw powinno zostać ocenione jako działanie z nadużyciem prawa - wyłączające możliwość skorzystania ze zwolnienia podatkowego. W przeciwnym wypadku -gdyby nie został wykorzystany mechanizm polegający na wprowadzeniu do grupy M. spółek pośredniczących - dochód z tytułu odsetek i dywidend osiągnięty przez finansujący tę transakcję fundusz, zgodnie z przesłankami zwolnienia wymienionymi w art. 21 ust. 3 pkt 2 i art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d..p., podlegałby opodatkowaniu w Polsce. W tej kwestii organ zwrócił uwagę na koincydencję czasową nabycia udziałów w płatnikach oraz wejścia w życie z 1 stycznia 2017 r. zmian w ustawie podatkowej, dokonanych ustawą z dnia 29 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz U. z 2016 r., poz. 1926), w konsekwencji których ze zwolnienia nie mogłyby korzystać m.in. dochody (przychody) z inwestycji w nieruchomości, czyli dochody funduszu.

W tym stanie rzeczy uznano, że spółka nie podlega zwolnieniu, o którym mowa w art. 21 ust. 3 oraz art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., jak też w art. 10 i 11 UPO, ponieważ nie jest rzeczywistym właścicielem otrzymanych dywidend i odsetek, nie jest efektywnie opodatkowana, a dodatkowo stworzona struktura w której funkcjonuje ma charakter sztuczny. Tym samym brak jest podstawy do uznania, że w podatku dochodowym od osób prawnych powstała z tego tytułu nadpłata, która winna podlegać zwrotowi.

W skardze na powyższą decyzję M. C. s.a r.l. wniosła o jej uchylenie wraz z decyzją ją poprzedzającą oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 122 w zw. z art. 187 § 1 w zw. z art. 191 O.p. poprzez dowolną i wybiórczą ocenę zebranego materiału dowodowego, a w konsekwencji wadliwe ustalenie stanu faktycznego polegające na uznaniu, że: spółka osiągała jedynie stratę, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, iż osiągała w ubiegłych latach zysk, który pokrywał sukcesywnie stratę wykazaną jeszcze przed 2017 r.; spółka nie prowadzi rzeczywistej działalności, co wynika z nieuwzględnienia przez organ specyfiki działalności rynku branży nieruchomościowej, podczas gdy posiada wystarczający substrat majątkowo-osobowy; spółka jest wyłącznie formalnym odbiorcą dywidend i przychodów z tytułu odsetek, podczas gdy ze zgromadzonych dowodów wynika, że samodzielnie decyduje zgodnie z zasadami prawidłowego gospodarowania o przeznaczeniu tych środków i nie przekazuje tych środków do podmiotów powiązanych na zasadzie automatyzmu; spółka została wprowadzona do struktury grupy M. jako podmiot pośredniczący w transferze środków z polskich spółek zależnych do funduszu w związku ze zmianami w u.p.d.o.p., które weszły w życie 1 stycznia 2017 r. i możliwości skorzystania przez fundusz ze zwolnienia podatkowego, podczas gdy struktura grupy istniała na długo przed wprowadzeniem zmian, nabycie polskich spółek nastąpiło od podmiotu niezależnego i zaczęło się przed zgłoszeniem projektu ustawy co oznacza, że nabycie spółek nie miało związku o z wprowadzanymi zmianami i było normalnym procesem inwestycyjnym;

b) art. 122 w zw. z art. 187 § 1 O.p. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i nieprzeprowadzenie postępowania weryfikacyjnego, w tym zwrócenia się do luksemburskich organów podatkowych w odniesieniu do działalności podmiotów będących w strukturze właścicielskiej spółki, ani całościowej oceny całej struktury grupy w sytuacji, w której organ zarzuca ich sztuczność;

c) art. 72 § 1 pkt 2, art. 73 § 1 pkt 2, art. 75 § 1 O.p. poprzez odmowę stwierdzenia nadpłaty w sytuacji, w której skarżąca spełniła wszystkie ustawowe przesłanki z art. 21 ust. 3 i art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. do zwolnienia dywidend i odsetek z podatku u źródła;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 22 ust. 4 w zw. z art. 4a ust. 29 u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że warunkiem zastosowania zwolnienia określonego w art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. jest posiadanie przez podatnika statusu beneficjenta rzeczywistego należności otrzymywanych od płatników z tytułu dywidend, podczas gdy przepis ten nie zawiera takiego warunku;

b) art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. w zw. z art. 3 ust. 1 lit. a w zw. z art. 2 lit. a Dyrektywy 2011/96 poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że warunkiem zastosowania zwolnienia jest efektywne opodatkowanie spółki dominującej; podczas gdy powyższe jest sprzeczne z wykładnią językową art. 22 ust 4 u.p.d.o.p., która jednoznacznie wskazuje, że polski ustawodawca jako warunek objęcia spółki dominującej zakresem Dyrektywy 2011/96 uznał niekorzystanie przez nią ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania (zwolnienia podmiotowe); a ustalanie przesłanek zwolnienia bezpośrednio w oparciu o treść Dyrektywy 2011/96 stanowi naruszenie zasad wykładni europejskiej poprzez działanie na niekorzyść podatnika;

c) art. 21 ust. 3 pkt 4 lit. a i art. 22 ust, 4 pkt 2 w zw, z art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. oraz art. 10 ust. 2 lit. a i b oraz art. 11 ust. 2 UPO poprzez niewłaściwe zastosowanie wymienionych regulacji na skutek uznania, że spółka nie posiada statusu właściciela rzeczywistego należności otrzymanych z tytułu odsetek i dywidend, a w konsekwencji, uznanie iż w sprawie nie znajduje zastosowania zwolnienie z opodatkowania;

d) art. 21 ust. 3 pkt 2 i art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie wymienionych regulacji na skutek uznania, że spółka nie podlega w Luksemburgu opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania;

e) art. 22c u.p.d.o.p. w zw. z art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. i art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p, poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że sposób działania spółki był sztuczny, co skutkowało odmową zastosowania zwolnienia z podatku od wypłaconych odsetek i dywidend, podczas gdy okoliczności przedmiotowej sprawy dowodzą, że struktura grupy kapitałowej do której należy skarżąca istnieje od 2006 r. i ma istotne uzasadnienie ekonomiczne.

Zdaniem skarżącej, jest ona rzeczywistym właścicielem należności otrzymywanych od płatników, prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą i posiada odpowiedni substrat majątkowo-osobowy do profilu działalności; samodzielnie podejmuje decyzje gospodarcze i finansowe; nie przekazuje automatycznie otrzymanych należności innemu podmiotowi, a sposób jej działania nie był sztuczny. W konsekwencji spełnia wszystkie warunki do skorzystania ze zwolnień, o których mowa w art. 21 ust. 3 oraz 22 ust. 4 u.p.d.o.p.

W ocenie skarżącej, organ nie uwzględnił specyfiki jej działalności jako podmiotu holdingowego w branży inwestycji nieruchomościowych. W takiej branży finansowanie wewnątrzgrupowe pozwala na zminimalizowanie ryzyka, że udzielona pożyczka nie zostanie spłacona - w przypadku wystąpienia problemów ze zwrotem udzielonej pożyczki przez spółkę celową jest ona niejako kompensowana przez zyski (np. odsetki) z innych inwestycji. Stąd też operowanie na niewielkich marżach odsetkowych w grupie pozwala na utrzymanie płynności finansowej zarówno spółki celowej, jak i podmiotu zarządzającego. Nadto, inwestycje realizowane przez spółkę są inwestycjami długoterminowymi i nie wymagają codziennej atencji ze strony zarządu. Członkowie zarządu stanowią integralną część ładu korporacyjnego spółki, delegując i nadzorując pewne funkcje oraz jednocześnie wykonując inne samodzielnie. Są osobami wysoko wykwalifikowanymi, posiadającymi wiedzę i doświadczenie w zakresie finansów i inwestycji w nieruchomości. Specyfiką międzynarodowych grup finansowych jest często angażowanie tych samych wysoko wykwalifikowanych osób w zarządach spółek powiązanych ze sobą, celem centralizacji funkcji i ograniczenia kosztów. W czasach postępującej digitalizacji, mobilności i pracy zdalnej nieuzasadnione jest również wymaganie od spółki posiadania olbrzymich przestrzeni biurowych i zatrudniania dużej ilości pracowników, gdy jest to całkowicie zbędne i generowałoby bardzo istotne, nieracjonalne ekonomicznie koszty. W tym kontekście istniejący substrat majątkowo-osobowy jest całkowicie wystarczający do prowadzenia działalności zarządzającej inwestycjami nieruchomościowymi i nie nosi znamion sztuczności.

Skarżąca podkreśliła, że nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na źródło ich osiągania, co potwierdza dołączony do wniosku o stwierdzenie nadpłaty certyfikat rezydencji podatkowej wystawiony przez luksemburskie władze skarbowe. Sam fakt, iż w okresie, w którym dokonano wypłat, poniosła stratę nie stanowi o tym, iż korzystała w Luksemburgu ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów. Dodatkowo, zwolnienie z opodatkowania określonej kategorii przychodów jakimi są m.in. dywidendy czy odsetki (a zatem zwolnienie przedmiotowe), nie przesądza w żaden sposób o niepodleganiu opodatkowaniu od całości uzyskiwanych dochodów. Jednocześnie uznanie, że przedmiotowe zwolnienie dywidend w państwie spółki dominującej skutkuje brakiem możliwości zastosowania zwolnienia przy wypłacie dywidendy w państwie źródła, prowadzi do rażącej sprzeczności z przepisami i celem Dyrektywy 2011/96. Podstawowym jej celem jest bowiem wyeliminowanie podwójnego ekonomicznego opodatkowania zysku jakim są dywidendy. Dyrektywa 2011/96 wskazuje zatem, że dywidendy nie powinny być opodatkowane ani podatkiem u źródła ani też na poziomie spółki dominującej, ponieważ to opodatkowanie zostało już w pełni zrealizowane w kraju, w którym rezydencję podatkową ma podmiot wypłacający. Z perspektywy celu Dyrektywy 2011/96 wystarczające jest jednokrotne opodatkowanie ekonomiczne tego zysku na poziomie spółki zależnej. Skarżąca powołała się na glosę do wyroku WSA w Lublinie z dnia 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 136/23, autorstwa prof. Hanny Litwińczuk (PP 2024/2/11-19), w której autorka wskazała, że "wykładnia językowa art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. jednoznacznie wskazuje, że polski ustawodawca jako warunek objęcia spółki dominującej zakresem dyrektywy 2011/96/UE uznał niekorzystanie przez nią ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. Brzmienie przepisu prowadzi do wniosku, że przez to określenie należy rozumieć wyłącznie zwolnienie podmiotowe."

Zdaniem skarżącej, organ wadliwie i wybiórczo ocenił zebrany materiał dowodowy, a w konsekwencji nieprawidłowo ustalił stan faktyczny stwierdzając, iż spółka osiągała jedynie straty. Całkowicie pominął fakt, iż w poprzednich latach uzyskała zysk, od którego został zapłacony podatek. Strata w okresie 2019 r.- 2020 r. wywołana była pandemią COVID-19, kiedy to inwestycje zostały zamrożone, a wypłaty zysków istotnie ograniczone.

Spółka podkreśliła, że wbrew stanowisku organu samodzielnie dysponuje otrzymywanymi należnościami i podejmuje decyzje o ewentualnym transferze środków pieniężnych. Przyjęła powszechny wśród przedsiębiorców model działania, zgodnie z którym środki finansowe w postaci należności otrzymywane od spółek zależnych są przeznaczane między innymi na spłatę własnych zobowiązań finansowych. Nawet jednak w wypadku, gdy spółki zależne nie dokonywały płatności, spółka regulowała w dalszym ciągu w całości swoje zobowiązania wobec podmiotów powiązanych i niepowiązanych. Dowodzi to, że spłacanie zobowiązań nie jest uzależnione od otrzymywania należności od podmiotów zależnych. Podobnie strata spółki nie została zrekompensowana przez żaden z jej podmiotów powiązanych. Kwoty udzielonych przez spółkę pożyczek jednostkom powiązanym wraz z należnościami z tytułu odsetek są mniejsze od kwoty zaciągniętych pożyczek od jej spółki-matki, jednak nie świadczy to o braku możliwości samodzielnego dysponowania otrzymywanymi środkami.

Skarżąca podkreśliła, że w rozpatrywanej sprawie nie doszło do wewnątrzgrupowej restrukturyzacji mającej na celu skorzystanie z preferencji podatkowych wynikających z Dyrektywy 2011/96. Struktura właścicielska grupy, której częścią jest spółka, pozostaje niezmieniona od 2006 r. Zatem istniała i funkcjonowała ona w ten sposób na długo przed nabyciem przez spółkę udziałów w płatnikach w 2016 i 2017 r. od podmiotów całkowicie niepowiązanych. Nie miała także żadnego związku ze zmianami w polskich przepisach prawa podatkowego. Skala działalności grupy jest bardzo duża, a inwestycje znajdują się w wielu krajach, a nie tylko Polsce. Struktura grupy nie może być zatem oceniana tylko przez pryzmat działalności w Polsce (nie jest to nawet istotna część posiadanych przez Grupę aktywów), ale należy uwzględnić całokształt działalności spółki i całej grupy (w tym funduszu), która ma pełne uzasadnienie ekonomiczne.

Niezależnie od powyższego skarżąca wskazała, że w odniesieniu do opodatkowania dywidend art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. nie przewiduje warunku posiadania przez jej odbiorcę statusu jej rzeczywistego właściciela jako przesłanki determinującej możliwość skorzystania z przewidzianego w tym przepisie zwolnienia z obowiązku poboru podatku u źródła. Jest to logiczne z uwagi na to, że uprawnienie do otrzymania dywidendy wynika z samego tylko faktu posiadania udziałów w danym podmiocie. Stanowisko organu jest sprzeczne z zasadami racjonalnej legislacji, jak również z utrwalonym orzecznictwem TSUE. Skoro bowiem wprost wynika różnica między przepisami art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p., który przewiduje wymóg właściciela rzeczywistego i art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., który takiego wymogu nie przewiduje, to nie sposób uznać, że ustawodawca zarówno w przypadku dywidend, jak i odsetek przewidział obowiązek posiadania statusu właściciela rzeczywistego należności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, popierając stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje::

Skarga nie jest uzasadniona.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy dokonana przez płatników – spółki polskie w 2020 r. wypłata należności z tytułu odsetek od udzielnych pożyczek oraz dywidend na rzecz skarżącej spółki podlegała opodatkowaniu zryczałtowanym podatkiem dochodowym od osób prawnych, a co za tym idzie czy zasadne było pobranie przez płatników (spółek z siedzibą w RP) podatku u źródła zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p. i art. 22 ust. 1 u.p.d.o.p., czy też pobrany i odprowadzony w wyniku tego zdarzenia podatek stanowi nadpłatę w rozumieniu art. 72 § 1 pkt 2 O.p. Podstawą sporu są zatem w istocie przesłanki wymienione w art. 21 ust. 3 i art. 22 ust. 4 oraz art. 22c u.p.d.o.p. wskazujące warunki, które muszą zostać spełnione w celu zwolnienia z opodatkowania zryczałtowanym podatkiem dochodowym od osób prawnych przychodów uzyskanych z tytułu wypłaconych odsetek i dywidend.

Zgodnie z art. 3 ust. 2 u.p.d.o.p., podatnicy, jeżeli nie mają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej siedziby lub zarządu, podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów, które osiągają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym co do zasady jest dochód stanowiący sumę dochodu osiągniętego z zysków kapitałowych oraz dochodu osiągniętego z innych źródeł przychodów (art. 7 ust. 1 u.p.d.o.p.). Stosownie do art. 7 ust. 2 u.p.d.o.p., dochodem ze źródła przychodów zasadniczo jest nadwyżka sumy przychodów uzyskanych z tego źródła przychodów nad kosztami ich uzyskania, osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przychodów przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.p., podatek dochodowy z tytułu uzyskanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez podatników, o których mowa w art. 3 ust. 2, przychodów z odsetek, ustala się w wysokości 20% tych przychodów. Jak wynika z art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p., zwalnia się od podatku dochodowego przychody, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki: 1) wypłacającym należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest: a) spółka będąca podatnikiem podatku dochodowego mająca siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej albo b) położony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zagraniczny zakład spółki podlegającej w państwie członkowskim Unii Europejskiej opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania, jeżeli wypłacane przez ten zagraniczny zakład należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, podlegają zaliczeniu do kosztów uzyskania przychodów przy określaniu dochodów podlegających opodatkowaniu w Rzeczypospolitej Polskiej; 2) uzyskującym przychody, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest spółka podlegająca w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania; 3) spółka: a) o której mowa w pkt 1, posiada bezpośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 2, lub b) o której mowa w pkt 2, posiada bezpośrednio nie mniej niż 25% udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 1; 4) rzeczywistym właścicielem należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest: a) spółka, o której mowa w pkt 2, albo b) zagraniczny zakład spółki, o której mowa w pkt 2, jeżeli dochód osiągnięty w następstwie uzyskania tych należności podlega opodatkowaniu w tym państwie członkowskim Unii Europejskiej, w którym ten zagraniczny zakład jest położony. Zwolnienie, o którym mowa w ust. 3, stosuje się, jeżeli posiadanie udziałów (akcji), o którym mowa w ust. 3 pkt 3, wynika z tytułu własności (art. 21 ust. 3b u.p.d.o.p.). W myśl art. 21 ust. 3c ustawy, zwolnienie, o którym mowa w ust. 3, stosuje się, jeżeli spółka, o której mowa w ust. 3 pkt 2 ww. ustawy, nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. Na podstawie art. 21 ust. 4 u.p.d.o.p., przepis ust. 3 ma zastosowanie w przypadku, kiedy spółki, o których mowa w ust. 3 pkt 3, posiadają udziały (akcje) w wysokości, o której mowa w ust. 3 pkt 3, nieprzerwanie przez okres dwóch lat.

Zgodnie natomiast z art. 22 ust. 1 u.p.d.o.p., podatek dochodowy od określonych w art. 7b ust. 1 pkt 1 przychodów z dywidend oraz innych przychodów (dochodów) z tytułu udziału w zyskach osób prawnych mających siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ustala się w wysokości 19% uzyskanego przychodu (dochodu). Ustęp 4 powyższego przepisu przewiduje zwolnienie od podatku dochodowego. W świetle jego treści zwalnia się od podatku dochodowego przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 1 lit. a, f oraz j, z wyjątkiem dochodów uzyskiwanych przez komplementariusza z tytułu udziału w zyskach spółki, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1, jeżeli spełnione są łącznie następujące warunki: 1) wypłacającym dywidendę oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych jest spółka mająca siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; 2) uzyskującym dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w pkt 1, jest spółka podlegająca w Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania; 3) spółka, o której mowa w pkt 2, posiada bezpośrednio nie mniej niż 10% udziałów (akcji) w kapitale spółki, o której mowa w pkt 1; 4) spółka, o której mowa w pkt 2, nie korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. Zwolnienie, o którym mowa w art. 22 ust. 4 ustawy ma zastosowanie w przypadku, kiedy spółka uzyskująca dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych mających siedzibę lub zarząd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, posiada udziały (akcje) w spółce wypłacającej te należności w wysokości, o której mowa w ust. 4 pkt 3, nieprzerwanie przez okres dwóch lat (art. 22 ust. 4a ustawy). Zgodnie z art. 22 ust. 4d u.p.d.o.p., zwolnienie, o którym mowa w ust. 4, stosuje się: 1. jeżeli posiadanie udziałów (akcji), o którym mowa w ust. 4 pkt 3, wynika z tytułu własności; 2. w odniesieniu do dochodów uzyskanych z udziałów (akcji) posiadanych na podstawie tytułu: a) własności, b) innego niż własność, pod warunkiem że te dochody (przychody) korzystałyby ze zwolnienia, gdyby posiadanie tych udziałów (akcji) nie zostało przeniesione.

Jak wynika z art. 22a u.p.d.o.p., przepisy art. 20-22 stosuje się z uwzględnieniem umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, których stroną jest Rzeczpospolita Polska. W myśl art. 22b ustawy, zwolnienia i odliczenia wynikające z przepisów art. 20-22 stosuje się pod warunkiem istnienia podstawy prawnej wynikającej z umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania lub innej ratyfikowanej umowy międzynarodowej, której stroną jest Rzeczpospolita Polska, do uzyskania przez organ podatkowy informacji podatkowych od organu podatkowego innego niż Rzeczpospolita Polska państwa, w którym podatnik ma swoją siedzibę lub w którym dochód został uzyskany.

Zgodnie z treścią art. 26 ust. 1 u.p.d.o.p. osoby prawne, które dokonują wypłat należności z tytułów wymienionych w art. 21 ust. 1 oraz w art. 22 ust. 1 (odsetki i dywidendy), są obowiązane jako płatnicy pobierać, z zastrzeżeniem ust. 2, 2b, 2d i 2e, w dniu dokonania wypłaty zryczałtowany podatek dochodowy od tych wypłat, z uwzględnieniem odliczeń przewidzianych w art. 22 ust. 1a-1e. Zastosowanie stawki podatku wynikającej z właściwej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania albo niepobranie przez płatnika podatku zgodnie z taką umową jest możliwe pod warunkiem udokumentowania siedziby podatnika dla celów podatkowych uzyskanym od podatnika certyfikatem rezydencji. Przy weryfikacji warunków zastosowania stawki podatku innej niż określona w art. 21 ust. 1 albo w art. 22 ust. 1 u.p.d.o.p., zwolnienia lub warunków niepobrania podatku, wynikających z przepisów szczególnych lub umów o unikaniu podwójnego opodatkowania, płatnik jest obowiązany do dochowania należytej staranności. Przy ocenie dochowania należytej staranności uwzględnia się zaś charakter, skalę działalności prowadzonej przez płatnika oraz powiązania w rozumieniu art. 11a ust. 1 pkt 5 płatnika z podatnikiem.

Natomiast w art. 22c u.p.d.o.p. ustawodawca wskazał, że przepisów m.in. art. 21 ust. 3 i art. 22 ust. 4, nie stosuje się, jeżeli skorzystanie ze zwolnienia określonego w tych przepisach było: 1) sprzeczne w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem tych przepisów; 2) głównym lub jednym z głównych celów dokonania transakcji lub innej czynności albo wielu transakcji lub innych czynności, a sposób działania był sztuczny. Jednocześnie w ust. 2 tego przepisu prawodawca określił kryteria oceny sztuczności w sposobie działania podatnika. Na potrzeby ust. 1 sposób działania nie jest sztuczny, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności należy przyjąć, że podmiot działający rozsądnie i kierujący się zgodnymi z prawem celami zastosowałby ten sposób działania w dominującej mierze z uzasadnionych przyczyn ekonomicznych. Do przyczyn, o których mowa w zdaniu pierwszym, nie zalicza się celu skorzystania ze zwolnienia określonego w przepisach m.in. art. 21 ust. 3 i art. 22 ust. 4, sprzecznego z przedmiotem lub celem tych przepisów.

Wskazane przepisy stanowią implementację dyrektyw UE. Podstawowym aktem prawa unijnego odnoszącym się do zwolnienia z podatku potrącanego u źródła zysków wypłacanych przez spółki zależne spółkom dominującym jest dyrektywa Rady 2011/96/UE z dnia 30 listopada 2011 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich (dyrektywa PS), zaś odsetek od pożyczek – dyrektywa Rady 2003/49/UE z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego do odsetek oraz należności licencyjnych między powiązanymi spółkami różnych Państw Członkowskich (dyrektywa IR).

Jak podkreśla się w doktrynie oraz orzecznictwie, wprawdzie przepisy implementujące dyrektywy stanowią część krajowego porządku prawnego, ale powinny być interpretowane w zgodzie z prawem unijnym, a w przypadku sprzeczności z dyrektywą możliwe jest bezpośrednie stosowanie przepisów dyrektywy (B. Brzeziński, Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 188, R. Mastalski, Prawo podatkowe, Warszawa 2014, s. 95 i n. oraz przywołujący tę tezę H. Litwińczuk, P. Karwat, W. Pietrasiewicz, K. Tetłak (w) Prawo podatkowe Przedsiębiorców, Warszawa 2017, s. 509 i s. 553-554). Przepisy krajowe dotyczące opodatkowania odsetek i dywidend stosuje się także z uwzględnieniem umów w sprawie unikania podwójnego opodatkowania, których stroną jest Rzeczpospolita Polska (art. 22a u.p.d.o.p.). Do umów podatkowych ma zaś zastosowanie art. 91 ust. 2 Konstytucji RP, zgodnie z którym umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Umowa stanowi wówczas swego rodzaju lex specialis w stosunku do ustaw podatkowych. W przypadku zaś nałożenia się zakresów regulacji dyrektywy i umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania, pierwszeństwo mają przepisy dyrektywy, co oznacza, że postanowienia umowy mają zastosowanie w sytuacjach nieuregulowanych w dyrektywie lub w sytuacjach, które zostały w umowie uregulowane korzystniej. Dyrektywa PS stanowi bowiem, że nie wpływa na stosowanie przepisów krajowych lub postanowień umownych mających na celu unikanie lub zmniejszenie podwójnego opodatkowania dywidend (art. 7 ust. 2 dyrektywy). Podobne brzmienie ma klauzula rozgraniczająca zawarta w art. 9 dyrektywy IR.

Powyższe oznacza, że niekwestionowana przez Sąd zasada prymatu literalnej wykładni przepisów krajowych dotyczących prawa podatkowego (na którą w powołuje się w uzasadnieniu zarzutów skargi strona i która stanowi punkt wyjścia dla jej argumentacji) w wypadku, gdy stanowią one implementację dyrektyw związanych z opodatkowaniem określonych źródeł przychodów, podlega modyfikacji uzasadnionej potrzebą zapewnienia bezpośredniej skuteczności norma prawa unijnego, które mają pierwszeństwo stosowania. Prounijna wykładnia prawa zmierza do zapewnienia pełnego zakresu stosowania norm prawa unijnego, a normatywne źródło obowiązku wykładni prounijnej – determinowanej konstytutywną funkcją Trybunału Sprawiedliwości, a co za tym idzie unijnego case low, co nie jest kwestionowane w doktrynie prawa (A. Kalisz, Wykładnia i stosowanie prawa wspólnotowego, Warszawa 2007, s. 19 i n.; A. Kalisz – Prokopik, Ustalenie źródła rekonstrukcji podstawy normatywnej w procesie stosowania prawa wspólnotowego (w) Teoretycznoprawne problemy integracji europejskiej (red. L. Leszczyński, Lublin 2004, s. 232) - wprost i jednoznacznie wynika z unijnej zasady lojalnej współpracy i solidarności, a ponadto z celu samej dyrektywy, która wiąże państwa członkowskie w odniesieniu do rezultatu.

W tym względzie istotne znaczenia mają wyroki TSUE. Tworzą one oficjalną i wiążącą wykładnię przepisów prawa UE i jako takie stanowią źródło prawa (także dla samego TSUE). Znaczenie orzeczeń prejudycjalnych wydawanych przez Trybunał dla krajowych porządków prawnych jest tym większe, że w orzecznictwie nie budzi wątpliwości fakt, że "wydane w procedurze prejudycjalnej orzeczenie wiąże sąd krajowy zwracający się do TSUE, jak również sądy rozpoznające inne sprawy" (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt I FSK 720/13, z dnia 18 listopada 2021r., sygn. akt I FSK 1252/18). Dokonywanie prounijnej wykładni przepisów krajowych polega w głównej mierze na odrzucaniu tych wyników wykładni językowej, których nie da się pogodzić z ogólnymi zasadami prawa unijnego, czy też szerzej z acquis communautaire, czyli wspólnotowym dorobkiem prawnym.

Z tych względów przyjęte w skardze założenie, że przepisy art. 21 ust. 3 i art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. należy interpretować wyłącznie językowo jest z zasady wadliwe. Dlatego też w pełni prawidłowo organ rozszerzył zakres wykładni, sięgając zarówno do przepisów i preambuł dyrektyw, jak i UPO, zaś postawione w ramach tego procesu wnioski są – w ocenie Sądu – logiczne, spójne, a przez to prawidłowe.

W ocenie organu, w sprawie nie powstała nadpłata w podatku dochodowym, bowiem wbrew stanowisku skarżącej, uzyskane przez tę spółkę przychody z odsetek i dywidend we wskazanym roku podatkowym nie podlegały zwolnieniu z opodatkowania na podstawie wskazanych wyżej przepisów, a tym samym odprowadzony przez płatników podatek u źródła był podatkiem należnym. W ocenie spółki z kolei, spełnia ona wszystkie kryteria pozwalające na przyjęcie, że korzysta ze zwolnienia przedmiotowego, o którym mowa w art. 21 ust. 3 i art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., zaś dokonana przez organy podatkowe interpretacja przepisów ustawy podatkowej ma charakter rozszerzający i w nieuprawniony sposób ogranicza prawa strony do preferencji podatkowej. Tym samym, posiadając prawo do zwolnienia podatkowego, spółka ma także prawo do domagania się stwierdzenia nadpłaty.

Spór strony z organem (pomimo podniesienia przez stronę także zarzutów o charakterze procesowym) zasadniczo sprowadza się do sporu o prawo.

W ocenie Sądu, zarzucane w skardze naruszenie przepisów art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. nie znajduje uzasadnienia. Organ przeprowadził bowiem zupełne postępowanie dowodowe, zaś zebrany materiał ocenił z uwzględnieniem zasad wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego. Stanowisko w tym przedmiocie wyczerpująco przedstawiono w uzasadnieniu decyzji. Zgodzić należy się ze stwierdzeniem organu zawartym w odpowiedzi na skargę, że strona w ramach zarzutu naruszenia prawa procesowego przedstawia własny punkt widzenia na treści, jakie można wyinterpretować z przedstawionych dokumentów. Dotyczy to m.in. treści sprawozdań finansowych spółki, z których przywołano w decyzji zapisy świadczące o ponoszonych przez spółkę stratach, a zasadniczo o wykazywanym przez szereg lat poprzedzających rok podatkowy ujemnym wyniku finansowym, który przekładał się na faktyczny brak opodatkowania spółki podatkiem dochodowym. Skarżąca wskazała, że twierdzenia organu o powtarzającej się w każdym kolejnym roku podatkowym stracie są wadliwe, bowiem spółka odnotowała zyski w latach 2017 – 2019. Jednak analiza sprawozdawczości spółki wskazuje na fakt, że zyski te zostały w całości przeznaczone na pokrycie straty z lat ubiegłych, a i tak nie wystarczyły one, by wynik finansowy za wskazywane okresy był dodatni, co dla celów podatkowych ma zasadnicze znaczenie i dlatego zostało podkreślone przez organ. Na podstawie zapisów sprawozdawczych sformułowano też wniosek o sposobie księgowania określonych zdarzeń gospodarczych, w tym w szczególności wskazano, że spółka – jakkolwiek nie wypłacała dywidendy – to jednak wszystkie przychody od spółek zależnych odprowadzała w krótkim czasie do spółki nadrzędnej, ta zaś do zwolnionego z podatku dochodowego funduszu. Wbrew zarzutom skargi, organ uwzględnił też w rekonstrukcji faktów sprawozdania innych spółek z grupy i funduszu, dokonał analizy umów pożyczek, z których wynika, że środki udostępniane w tym trybie przez fundusz i spółkę zależną podatnikowi (w ramach wyłącznego finansowania wewnątrzgrupowego) są wyższe od tych, jakie spółka ta dystrybuuje w formie pożyczek do płatników, czyli spółek-córek. Ta okoliczność przekłada się z jednej strony na wynik finansowy (spółka uzyskuje wyłącznie przychody z odsetek i dywidend, jest pasywnym holdingiem), z drugiej – zobowiązuje spółkę do przekazywania uzyskiwanych od płatników środków do podmiotów nadrzędnych, wobec których jest dłużnikiem. Organ nie pominął też w swej ocenie aspektu organizacyjnego spółki, zaś ocenę adekwatności substratu majątkowego i osobowego odniósł wprost do spółki o takim charakterze jak podatnik, czyli holding. W decyzji nie sugerowano bowiem, że spółka winna zatrudniać dużą liczbę pracowników i posiadać aktywa trwałe w rozmiarze przynależnym do spółki produkcyjnej, czy usługowej. Uznał natomiast, w sposób w pełni uzasadniony, że deklarowana przez podatnika rozległa działalność inwestycyjna i holdingowa wymaga choćby minimalnego substratu, aby można było uznać, że spółka ta prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą, a nie jest wyłącznie rachunkiem bankowym dla pozostałych spółek z grupy. Nie zakwestionowano również profesjonalizmu członków zarządu spółki, ale wskazano na fakt licznych powiązań tych osób z innymi podmiotami i – co istotne – brak wypłaty wynagrodzenia za ich usługi ze strony spółki. Taki sposób ukształtowania struktury grupy, a w jej obrębie podatnika, nie pozwala racjonalnie przyjąć, że podmiot ten posiada niezależność i swobodę w działaniu oraz dysponowaniu środkami finansowymi, szczególnie gdy uwzględnić, że ich całość pochodzi od spółek powiązanych i do spółek powiązanych ostatecznie trafia. Nawet zatem, jeśli cała grupa posiada – jak wskazano w skardze – istotny substrat osobowy (60 osób zatrudnionych), to jednak analiza cech samego podatnika – zarówno indywidualnych, jak i wynikających z usytuowania w grupie oraz przy uwzględnieniu treści łączących podatnika ze spółkami z grupy umowami (w tym umową udostępnienia adresu rejestracyjnego) – wskazują na fakt, że podatnik to jedynie pośrednik, włączony do struktury grupy tylko po to, aby uzyskać preferencje podatkowe.

Organ zasadnie więc uznał, iż dysponuje pełnym materiałem dowodowym, pozwalającym na zdefiniowanie struktury grupy oraz struktury samego podatnika. Nie istniała zatem uzasadniona obiektywnymi przesłankami potrzeba wystąpienia do administracji podatkowej Luksemburga, bowiem organ nie powołuje się ani na niedostatek materiału dowodowego, ani na wątpliwości jakie z materiału tego wynikają, a które powinny być stosowanie wyjaśnione lub poczytane na korzyść podatnika. W żadnym razie spółka nie podważyła w sposób skuteczny dokonanych ustaleń stanu faktycznego oraz wykładni przepisów prawa, a następnie subsumpcji ustalonych faktów pod znajdujące zastosowanie w sprawie przepisy materialne. Stawiane w tej kwestii zarzuty skargi są więc nieuzasadnione.

Odnosząc się do oceny pierwszej spornej w sprawie kwestii wskazanej przez organ jako podstawa argumentacji o braku podstaw do zwolnienia podatkowego, polegającej na niespełnieniu przez podatnika warunku pozostawania rzeczywistym właścicielem otrzymanych od płatników polskich należności z tytułu odsetek i dywidend wskazać należy, że spór ten dotyczy zasadniczo dwóch kwestii. Pierwsza z nich obejmuje wykładnię przepisu art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p., bowiem zdaniem skarżącej nie obejmuje on przesłanki rzeczywistego właściciela należności dywidendowych, tak jak przepis art. 21 ust. 3 pkt 4 lit a u.p.d.o.p. Druga – merytoryczną ocenę dokonanych w sprawie ustaleń w zakresie statusu spółki jako beneficial owner wypłaconych należności, w tym w szczególności jej substratu osobowo – majątkowego, sposobu zarządzania tym podmiotem i jego samodzielności decyzyjnej, ale też faktycznych funkcji w ramach grupy, w kontekście wskazanych powyżej przesłanek zwolnienia podatkowego.

Ocenę wskazanych kwestii rozpocząć należy od wyjaśnienia aspektu prawnego obu przywołanych przepisów ustawy. Nie budzi bowiem wątpliwości, że nie posługują się one tymi samymi sformułowaniami na oznaczenie podmiotu przyjmującego należności odsetkowe i dywidendowe.

Według treści art. 4a pkt 29 u.p.d.o.p. rzeczywisty właściciel to podmiot, który spełnia łącznie następujące warunki: a) otrzymuje należność dla własnej korzyści, w tym decyduje samodzielnie o jej przeznaczeniu i ponosi ryzyko ekonomiczne związane z utratą tej należności lub jej części, b) nie jest pośrednikiem, przedstawicielem, powiernikiem lub innym podmiotem zobowiązanym do przekazania całości lub części należności innemu podmiotowi, c) prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą w kraju siedziby, jeżeli należności są uzyskiwane w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, przy czym przy ocenie, czy podmiot prowadzi rzeczywistą działalność gospodarczą, uwzględnia się charakter oraz skalę działalności prowadzonej przez ten podmiot w zakresie otrzymanej należności.

Definicja rzeczywistego właściciela została wprowadzona do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych od 1 stycznia 2017 r. (Dz.U.2016.1550) i była nowelizowana od 1 stycznia 2019 r. (Dz.U.2018.2193), następnie od 1 stycznia 2022 r. (Dz.U.2021.2105). Przy kolejnych nowelizacjach zwracano uwagę na potrzebę weryfikacji uprawnień odbiorców należności, głębszej weryfikacji zasadności preferencji, substancji biznesowej rzeczywistego właściciela i w związku z tym na konieczność dookreślenia pojęcia rzeczywistego właściciela w celu zagwarantowania pewności prawa, wyeliminowania nadużyć podatkowych, sztucznych struktur (por. druki sejmowe VIII.2860, IX.1532 - system elektroniczny LEX). W szczególności ostatnia zmiana była istotnie motywowana prawem unijnym, w tym orzecznictwem TSUE.

W stanie prawnym obowiązującym do końca 2016 r. (nowelizacja od 1 stycznia 2017 r. Dz.U.2016.1550) art. 21 ust. 3 pkt 4 u.p.d.o.p. wymagał, aby odbiorcą należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, byli: a) spółka, o której mowa w pkt 2, albo b) zagraniczny zakład spółki, o której mowa w pkt 2, jeżeli dochód osiągnięty w następstwie uzyskania tych należności podlega opodatkowaniu w tym państwie członkowskim Unii Europejskiej, w którym ten zagraniczny zakład jest położony.

W uzasadnieniu projektu nowelizacji, która weszła w życie od 1 stycznia 2017r. (por. druk sejmowy VIII.669 - system elektroniczny LEX), powołano się na art. 1 ust. 4 dyrektywy 2003/49 i stwierdzono, że "(...) w obecnej redakcji przepisu art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p. ustawodawca posługiwał się pojęciem "odbiorcy należności", co mogło rodzić wątpliwości interpretacyjne, pomimo iż ustawodawca rozróżnia "odbiorcę należności" od "uzyskującego przychód". W związku z tym należało doprecyzować przepis, jednoznacznie przesądzając, iż spółka otrzymująca należności licencyjne i odsetki musi być ich rzeczywistym właścicielem co oznacza, że otrzymuje je dla własnej korzyści, a nie jako pośrednik na rzecz innych podmiotów. Podobnie zagraniczny zakład dla skorzystania ze zwolnienia musi być właścicielem odsetek, co oznacza, że wierzytelność, prawo lub wykorzystanie informacji, w odniesieniu do których powstają odsetki i należności licencyjne, są rzeczywiście związane z tym zakładem. (...)". Ustawodawca nie widział w takich okolicznościach potrzeby nowelizacji art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., który w pkt 2 odwołuje się do "uzyskującego dochody (przychody) z dywidend oraz inne przychody z tytułu udziału w zyskach osób prawnych". Powyższe oznacza, że dla ustawodawcy "uzyskujący dochody/przychody" według art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. jest odbiorcą należności o cechach i charakterystyce właściwej dla rzeczywistego właściciela należności. Nadał tym zwrotom taką samą prawną istotę przyjmując, że ten kto nie jest rzeczywistym właścicielem należności nie uzyskuje przychodu, czyli przysporzenia majątkowego w aspekcie nie tyle formalnoprawnym, co przede wszystkim ekonomicznym.

Ustawodawca posłużył się w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych językowo różnymi sfomułowaniami na potrzeby opisania w istocie tej samej kategorii podmiotowej, rozstrzygającej o prawie do analizowanych zwolnień podatkowych, to jest pojęciami rzeczywistego właściciela w przypadku odsetek i uzyskującego przychody w odniesieniu do dywidend. Pogląd ten prezentuje dotychczas jednolicie orzecznictwo sądowoadministracyjne, co wynika m.in. z przywołanych przez organ wyroków odwołujących się w szczególności do wykładni systemowej zewnętrznej i funkcjonalnej, nawiązujących do celów dyrektywy 2011/96/UE (zob. wyroki NSA w sprawach sygn. akt II FSK 27/23, II FSK 28/23, II FSK 29/23). Celami tymi są zaś zarówno unikanie podwójnego opodatkowania, jak również unikanie podwójnego nieopodatkowania, o czym stanowi m.in. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 1 lutego 2024 r., sygn. akt II FSK 583/21. Wskazano w nim, że omawiane przepisy ustawy podatkowej realizują cel dyrektywy Rady 2011/96/UE z dnia 30 listopada 2011 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku spółek dominujących i spółek zależnych różnych państw członkowskich (Dz. U. L 345 z 29.12.2011, s. 8). Jest nim zwolnienie dywidendy i innych form podziału zysku, wypłacanych przez spółki zależne na rzecz ich spółek dominujących, od podatków potrącanych u źródła dochodu oraz eliminacja podwójnego opodatkowania takiego dochodu na poziomie spółki dominującej. W preambule dyrektywy Rady 2015/121 z dnia 27 stycznia 2015 r. zmieniającej dyrektywę 2011/96/UE podkreślono, że: "Niezbędne jest zapewnienie, aby dyrektywa 2011/96/UE nie była nadużywana przez podatników objętych zakresem jej stosowania." Jak wskazuje NSA, za niezgodną z jej celem z pewnością należy uznać sytuację, w której nie jest opodatkowana wypłata dywidendy spółce z kraju UE (EOG), która nie będąc jej rzeczywistym właścicielem pośredniczy jedynie w jej przekazaniu do kolejnej spółki mającej siedzibę przykładowo w kraju zaliczonym do tzw. rajów podatkowych. Wówczas zamiast eliminacji podwójnego opodatkowania mamy do czynienia ze zjawiskiem tzw. podwójnego nieopodatkowania (double non-taxation). Można zatem uznać, że nałożenie na płatnika, który wypłaca dywidendę, obowiązku dokonania weryfikacji statusu podatnika jest realizacją funkcji zapobiegania nadużywaniu przepisów służących eliminowaniu podwójnego opodatkowania. (...) Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego płatnik, który przy poborze podatku u źródła stosuje preferencję podatkową, miał i ma obowiązek dokonywać tego w sposób, który nie stanowi nadużycia, a z tego rodzaju sytuacją mamy do czynienia, gdy dokonuje wypłaty dywidendy spółce, która nie posiada statusu rzeczywistego beneficjenta, czy też nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej. Niewątpliwie z taką sytuacją można mieć do czynienia w wypadku, gdy miejscem siedziby podatnika jest kraj oferujący liczne preferencje w opodatkowaniu (a tak bez wątpliwości jest w wypadku Luksemburga), ale też wówczas, gdy sposób ukształtowania struktury, w której funkcjonuje podatnik wskazuje na swoistą inżynierię podatkową, rozumianą jako kształtowanie przez holdingi międzynarodowe ich transgranicznej strategii podatkowej (zob. D. J. Gajewski, Aktywność holdingów międzynarodowych w kreowaniu strategii optymalizacji opodatkowania, Zeszyty Prawnicze nr 3(51), 2016, s. 11-32).

Z tej perspektywy nie jest rozstrzygający wyłącznie formalny status spółki państwa członkowskiego, do której wpływają należności od płatnika, skoro organizacyjnie i finansowo jest ona wyłącznie instrumentem "w rękach" innego podmiotu. W następstwie nie ona decyduje o tym, jakie przedsięwzięcie, z kim i na jakich zasadach będzie realizować, faktycznie realizuje bowiem zamierzenie ekonomiczne innego podmiotu według reguł ustanowionych i kontrolowanych przez ten inny podmiot. W przypadku spółki państwa członkowskiego brak przymiotu rzeczywistego beneficjenta należności jest zwykle integralnym elementem konstrukcji sztucznie stworzonych w tym celu, aby uniknąć opodatkowania (o czym w kontekście kontrolowanej sprawy szerzej poniżej).

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, uzyskujący przychody z art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. to podatnik, która spełnia wszystkie cechy rzeczywistego właściciela tych przychodów (tak jak w art. 21 ust. 3 u.p.d.o.p.) na gruncie prawa krajowego, umów międzynarodowych, prawa unijnego, w tym orzecznictwa TSUE. Tym samym przychody należą do niego nie tyle w ujęciu formalnoprawnym, co przede wszystkim ekonomicznym. Nie chodzi o spółkę państwa członkowskiego jako formalny instrument przepływu odsetek i dywidend, ale wyłącznie o taką spółkę państwa członkowskiego, która finalnie uzyskuje przysporzenie, wzbogacenie, środki do samodzielnej dyspozycji.

Przesłanka rzeczywistego właściciela należności dotyczy zatem w takim samym zakresie odsetek, jak i dywidend, ale także pozwala prawidłowo odczytać istotę przesłanek zwolnień podatkowych zawartych w art. 21 ust. 3 pkt 2 i w art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p., które zgodnie mówią o tym, że uzyskującym przychody ma być spółka podlegająca w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania.

Co istotne, do pojęcia rzeczywistego właściciela odwołuje się także UPO. W świetle art. 10 ust. 1 UPO, dywidendy wypłacane przez spółkę mającą siedzibę w Umawiającym się Państwie osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie mogą być opodatkowane w tym drugim Państwie. W myśl ustępu 2 lit. a tego artykułu, dywidendy takie mogą być opodatkowane także w Umawiającym się Państwie, w którym spółka wypłacająca dywidendy ma swoją siedzibę, i zgodnie z prawem tego Państwa, ale jeżeli właściciel dywidend ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w drugim Umawiającym się Państwie, to podatek tak ustalony nie może przekroczyć 0% kwoty dywidend brutto, jeżeli właścicielem jest spółka (inna niż spółka osobowa), której bezpośredni udział w kapitale spółki wypłacającej dywidendy wynosi co najmniej 10% i posiadała ona ten udział przez nieprzerwany okres 24. miesięcy, poprzedzający dzień wypłaty dywidend. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 8 ust. 1 Konwencji MLI, mającej zastosowanie do UPO z dniem 1 stycznia 2020 r., postanowienia Umowy Podatkowej, do której ma zastosowanie niniejsza Konwencja, które zwalniają z opodatkowania dywidendy wypłacane przez spółkę posiadającą siedzibę na terytorium Umawiającej się Jurysdykcji lub zmniejszają stawkę, którą takie dywidendy mogą być opodatkowane, pod warunkiem, że rzeczywisty beneficjent tych dywidend albo osoba je otrzymująca jest spółką posiadającą siedzibę na terytorium drugiej Umawiającej się Jurysdykcji i która jest właścicielem, posiada lub kontroluje większą niż określona część kapitału, udziałów, akcji, głosów, praw głosu lub podobnych praw własnościowych w spółce wypłacającej dywidendy, znajdą zastosowanie tylko wówczas, jeśli warunki własnościowe opisane w tych postanowieniach są spełnione przez cały okres 365 dni, który obejmuje dzień wypłaty dywidend (w celu obliczania tego okresu nie będą brane pod uwagę zmiany własnościowe bezpośrednio wynikające z reorganizacji, takich jak połączenie lub podział spółki, która posiada udziały lub akcje bądź spółki, która wypłaca dywidendy). Powyższe regulacje są zbieżne z celem dyrektywy, ale też w pełni respektują jej art. 5 (który stanowi o zwolnieniu dywidend podatkowym z podatku potrącanego u źródła), jednak pod wskazanymi powyżej warunkami, wśród których jest warunek posiadania przez spółkę otrzymującą statusu rzeczywistego właściciela.

W Komentarzu do art. 10 Konwencji Modelowej OECD wskazuje się też, że eliminacja szkodliwego zjawiska erozji podstawy opodatkowania oraz transferu zysków z wykorzystaniem umów o unikaniu podwójnego opodatkowania w celu uniknięcia zapłaty należnego podatku, co polega niekiedy na tworzeniu nieuzasadnionych ekonomicznie struktur organizacyjnych tylko po to, by skorzystać z określonych rozwiązań podatkowych niezgodnie z celem tych rozwiązań, wymaga uwzględnienia szerszego kontekstu relacji między podmiotami uczestniczącymi w przekazywaniu należności. Kontekst taki mogą zaś tworzyć okoliczności o charakterze faktycznym. Oparcie się na tych przesłankach pozwala przeciwdziałać sytuacjom, w których wykorzystywane są podmioty podstawione (pośredniczące) w celu uzyskania korzyści podatkowych przez podmioty do tego nieuprawnione. Zgodnie z treścią Komentarza, państwo źródła nie jest zobowiązane do rezygnacji z prawa do opodatkowania dochodu z dywidend jedynie dlatego, że taki dochód został wypłacony bezpośrednio osobie mającej miejsce zamieszkania lub siedzibę w państwie, z którym państwo źródła zawarło Konwencję. Pojęcie rzeczywistego właściciela, jak wskazuje Komentarz, musi być rozumiane nie w wąskim i technicznym znaczeniu, ale w świetle celu i przedmiotu Konwencji, w szczególności w celu unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylania się od opodatkowania oraz oszustwom podatkowym. Komentarz wskazuje również, że w świetle art 10 Konwencji Modelowej, spółka podstawiona nie może być uważana za rzeczywistego właściciela, ponieważ mimo że formalnie jest właścicielem dochodu, to posiada ograniczone uprawnienia, które czynią z niej zwykłego powiernika lub zwykłego zarządcę, działającego na rachunek zainteresowanych stron. Wyjaśniając rozumienie pojęcia ograniczonych uprawnień podmiotu niebędącego rzeczywistym właścicielem do dysponowania dywidendą w Komentarzu zwraca się uwagę, że to ograniczenie może wynikać z odnośnych dokumentów, ale także może istnieć na podstawie faktów i okoliczności, które wskazują, że zasadniczo odbiorca nie ma prawa korzystać i rozporządzać dywidendą, choćby co trzeba podkreślić, nie był w tym zakresie ograniczony obowiązkiem kontraktowym.

Analogiczne uwagi sformułowane zostały w Komentarzu do art. 11 Konwencji Modelowej, mającego zastosowanie do opodatkowania odsetek. Także w tym przypadku nie chodzi o uprawnienie do otrzymywania odsetek rozumiane wąsko, w sposób techniczny. Również w odniesieniu do opodatkowania odsetek, zgodnie z Komentarzem, należy odmówić zastosowania obniżki lub zwolnienia osobie, wprawdzie mającej miejsce zamieszkania w jednym z umawiających się państw, ale działającej jako osoba podstawiona za inną osobę, faktycznie otrzymującą dochód. Spółka podstawiona nie może być uważana za osobę uprawnioną, mimo że jest formalnym właścicielem dochodu, ponieważ w praktyce dysponuje ona ograniczonymi uprawnieniami, które czynią z niej powiernika lub zwykłego zarządcę, działającego na rachunek zainteresowanych stron. Analogicznie, jak w odniesieniu do opodatkowania dywidend wskazano, że ograniczenie prawa dysponowania dochodami wynikać może nie tylko z odpowiednich dokumentów, ale także z faktów i okoliczności wskazujących, że w istocie odbiorca nie ma prawa do korzystania i rozporządzania odsetkami, mimo braku zobowiązań kontraktowych lub ustawowych w tym zakresie.

Taki kierunek działania wskazują prawodawcy krajowemu nade wszystko regulacje zawarte w art. 5 ust. 2 dyrektywy 2003/49/WE oraz art. 1 ust. 2 i 3 dyrektywy 2011/96/UE. Pierwszy z powołanych przepisów przewiduje bowiem, że państwa członkowskie, w przypadku transakcji, których zasadniczą przyczyną lub jedną z zasadniczych przyczyn jest uchylenie się od podatków, unikanie płacenia podatków lub nadużycie, mogą cofnąć korzyści wynikające z tej dyrektywy lub odmówić jej zastosowania. Zaś z przepisów dyrektywy 2011/96/WE wynika obowiązek, by państwa członkowskie nie przyznawały korzyści wynikających z tej dyrektywy jednostkowemu uzgodnieniu ani seryjnym uzgodnieniom, w przypadku których głównym celem lub jednym z głównych celów wprowadzenia było uzyskanie korzyści podatkowej naruszającej przedmiot lub cel tej dyrektywy, w związku z czym - zważywszy na wszystkie stosowne fakty i okoliczności - takie jednostkowe lub seryjne uzgodnienie nie jest rzeczywiste. Jednostkowe lub seryjne uzgodnienie nie jest rzeczywiste w zakresie, w jakim nie jest ono wprowadzane z uzasadnionych powodów handlowych, które odzwierciedlają rzeczywistość gospodarczą. Z kolei w ustępie 4. dyrektywa 2011/96/UE wskazuje, że nie uniemożliwia ona stosowania przepisów krajowych lub postanowień umownych niezbędnych do zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania, oszustwom podatkowym lub nadużyciom.

Podsumowując powyższe, podmioty, które tylko formalnie dysponują uzyskanym dochodem, nie spełniają testu beneficial owner, istotnego zarówno z punktu widzenia art. 21 ust. 3, jak i art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. W celu ustalenia, że podmiot posiada taki status konieczne jest ustalenie jego faktycznego funkcjonowania w obrocie gospodarczym oraz rzeczywistego dysponowania osiągniętym dochodem uzyskanym z pożyczki, której rzeczywiście udzielił oraz z dywidendy, którą otrzymał od podmiotu zależnego. Weryfikując status danego podmiotu można wziąć pod uwagę przykładowo następujące czynniki: czy posiada własny majątek; czy posiada biuro w sensie materialnym; czy zatrudnia personel; czy opłaca rachunki związane z bieżącą działalnością (w tym np. za wynajem, za media: prąd, telefony itp.); czy zatrudnia (posiada) osoby zarządzające z wystarczającym doświadczeniem i wiedzą w zakresie transakcji finansowych; czy pożyczki otrzymane nie są powiązane z udzielonymi; czy posiada swój kapitał, który służy finansowaniu działalności; czy podejmuje samodzielnie i na własny rachunek czynności w obrocie gospodarczym; czy pomiędzy podmiotem a jego właścicielem/właścicielami nie zachodzą powiązania kapitałowe i osobowe, tego rodzaju, że podmiot taki można uznać za jedynie administratora dochodu (tak np: wyrok NSA z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt II FSK 14/23).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy podzielić stanowisko organu, że wnioskodawca nie może być uznany za rzeczywistego właściciela należności odsetkowych i dywidendowych wypłacanych przez płatników polskich. Nie spełnia on zatem warunków zastosowania zwolnienia z opodatkowania zryczałtowanym podatkiem dochodowym przewidzianych w art. 21 ust. 3 pkt 4 lit a i art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p., tj. warunku bycia rzeczywistym właścicielem należności, ale też warunków do zastosowania obniżonej stawki podatku wynikającej z art. 10 ust. 2 lit a i art. 11 ust. 2 UPO. Spółka uzyskuje przychody jedynie z tytułu udziałów w spółkach zależnych oraz z odsetek, jest finansowana w całości wewnętrznie, co samo w sobie nie jest oczywiście zakazane, ale w całokształcie okoliczności – w szczególności zważywszy na warunki wynikające z umów pożyczek pomiędzy podatnikiem i płatnikami oraz pomiędzy podatnikiem i jego spółką nadrzędną – wskazuje na fakt, że spółka ta jedynie pośredniczy w przekazywaniu środków pieniężnych. Sama udziela wprawdzie pożyczek spółkom zależnym, w tym płatnikom, ale środki na ten cel pozyskuje w całości od spółki nadrzędnej, a ta od funduszu. Z bilansu nie wynika, aby spółka posiadała jakikolwiek majątek - nie posiada środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych, urządzeń służących do wykonywania działalności gospodarczej, nie opłaca rachunków związanych z bieżącą działalnością (np. za wynajem, za media: prąd, telefony, itp.). Nie jest właścicielem, ale też nie wynajmuje lokalu, zaś przedłożona przez spółkę umowa dotyczy jedynie najmu adresu rejestrowego, a nie powierzchni lokalowej, która mogłaby być wykorzystywana do celów działalności gospodarczej. Spółka, która posiada udziały kapitałowe w aż 58 spółkach (na 2020 r.) ponosi jedynie niewielkie koszty (w porównaniu ze świadczonymi usługami finansowymi) księgowe, doradztwa podatkowego i audytów w wysokości 307.944 EUR. Nie ponosi kosztów zatrudnienia personelu ze względu na niezatrudnianie pracowników oraz członków zarządu. Członkowie zarządu pełnią takie funkcje równolegle także w wielu innych podmiotach. W okresie od 1 sierpnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. spółka wykazała stratę w wysokości 21.043.746,98 EUR. W latach wcześniejszych jej wynik finansowy także był ujemny. Podatnik od wielu lat nie jest w stanie pokryć strat z lat ubiegłych, a w kolejnych latach deficyt ten jeszcze pogłębia. Nie jest to zatem, jak próbuje wykazywać skarżąca, sytuacja incydentalna, wpisana w dynamikę życia gospodarczego, ale określona strategia działania tego podmiotu, który (w całości finansowany wewnętrznie) tak prowadzi swoje sprawy, aby ostatecznie nie wykazywać dochodu do opodatkowania. Jak wskazano, spółka nie wypłacała co prawda dywidendy, ale środki uzyskane z tego tytułu od podmiotów zależnych, w tym od płatników, były przekazywane dalej (do M. F. , następnie do M. ) w formie spłat pożyczek. Potwierdza to analiza rachunku zysków i strat Spółki za 2020 r., zgodnie z którym dochód z udziałów kapitałowych od spółek powiązanych (dywidendy) oraz dochód z pożyczek (odsetki) wyniósł łącznie 33.384.908,83 EUR i był niewiele większy od wydatków na odsetki od pożyczek, które spółka przekazała M. F. , tj. 31.020.296,47 EUR, co w powiązaniu z tym, że dochód z dywidend wyniósł 12.760.334,41 EUR, a dochód z pożyczek 20.624.573,89 EUR, jednoznacznie wskazuje, że zarówno odsetki jak i dywidendy wypłacane przez płatników na rzecz spółki były następnie przekazywane na rzecz powiązanej spółki M. F. . Wśród pożyczek udzielanych przez spółkę – matkę oraz tej spółce przez fundusz są pożyczki partycypacyjne, a zatem takie, z którymi wiążą się uprawnienia właścicielskie (określony udział w zysku).

W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, wyrażone przez organ stanowisko co do konieczności posiadania statusu rzeczywistego właściciela należności z tytułu dywidend, jako warunku zastosowania zwolnienia podatkowego zarówno w zakresie odsetek, jak i dywidend, a także braku tej cechy u skarżącej jest trafne i znajduje odzwierciedlenie w materiale dowodowym. Wbrew stanowisku skarżącej, organ nie pominął w swej ocenie ani jej holdingowego charakteru (poświęcił rozważaniom w tym temacie cały passus na str. 17 uzasadnienia decyzji). Argumentacja decyzji nie była też oparta na zarzucie działania w oparciu o finansowanie wewnętrzne, ale na stwierdzeniu, że w badanym wypadku także i ten element stanu faktycznego (w całokształcie ustalonych okoliczności) wskazuje na brak samodzielności gospodarczej podatnika. Z kolei wykazywane przez szereg lat (wbrew stanowisku strony nie tylko tych, w których doszło do kryzysu wywołanego pandemią) straty, przy równoczesnym braku podstawy do określenia wskaźnika płynności (bowiem spółka zasadniczo nie posiada zobowiązań wobec podmiotów innych niż grupowe) nie daje podstawy do stwierdzenia, jak wynika to ze skargi, że zarówno niewielkie marże związane z finansowaniem wewnętrznym, jak i przyjęty sposób zarządzania spółką determinowane są utrzymaniem płynności finansowej. Organ słusznie zauważył, że dla oceny realnej kondycji spółki istotne jest, że posiada ona straty z lat ubiegłych, nie pokrywane w latach kolejnych w całości, a w niektórych okresach dodatkowo zwiększane.

Dodać trzeba w tym miejscu, że aby uznać zasadność zastosowania zwolnienia z art. 21 ust. 3 i art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p., konieczne jest spełnienie kumulatywnie wszystkich warunków wynikających z powołanych przepisów ustawy. Brak spełnienia choćby jednego z nich powoduje, że zwolnienie podatkowe nie może zostać zastosowane.

W niniejszej sprawie organ wskazał jednak na jeszcze inne niż wyżej wskazane wyłączenia z uprawnienia podatnika do uzyskania preferencji wynikających ze wskazanych przepisów. Dotyczy to mianowicie przesłanki efektywnego opodatkowania. Istnieniu takiej przesłanki, a tym samym i potrzeby jej weryfikacji, sprzeciwia się stanowczo skarżąca stwierdzając, że zwolnienie z obowiązku poboru WHT przysługuje tak długo, jak długo podatnik nie korzysta z całkowitego zwolnienia podmiotowego na gruncie podatku dochodowego, nawet jeśli osiągany dochód (przychód) podlega ostatecznie zwolnieniu przedmiotowemu, co jej zdaniem wynika z literalnego brzmienia przepisów art. 21 ust. 3c i art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. w zw. z art. 21 ust. 3 pkt 2 i art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. Zwolnienia przedmiotowe, jak wskazuje skarżąca, pozwalają jedynie na nieopodatkowanie określonych przez właściwego prawodawcę dochodów (przychodów) i fakt ich stosowania nie ma wpływu na podleganie opodatkowaniu przez dany podmiot. Jeśli podmiot osiąga część przychodów zwolnionych przedmiotowo, a pozostała część jego przychodów podlega opodatkowaniu, choćby hipotetycznie, to nie może być mowy o niespełnieniu wskazanych warunków. W niniejszej sprawie globalne dochody spółki podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych i podatkiem komunalnym według łącznej stawki 24,94%. Sam fakt, że spółka w roku podatkowym odnotowała stratę i nie zapłaciła podatku nie stanowi o tym, że korzysta ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów. Ocena organu prowadzi zdaniem strony do wniosku, że zwolnienie jednego źródła przychodów miałoby decydować o utracie statusu rezydenta podatkowego o nieograniczonym zakresie. Poza tym, według skarżącej, dyrektywa 2011/96 wskazuje, że dywidendy nie powinny być opodatkowane ani podatkiem u źródła, ani na poziomie spółki dominującej, ponieważ to opodatkowanie zostało już w pełni zrealizowane w kraju, w którym rezydencję podatkową ma podmiot wypłacający (jednokrotne opodatkowanie zysku na poziomie spółki zależnej). Jest to realizacja jednego z fundamentów jednolitego rynku UE, jakim jest swoboda przepływu kapitału.

W ocenie organu, zgodnie z art. 21 ust. 3c i art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. jednym z warunków zastosowania zwolnienia podatkowego jest brak możliwości korzystania przez podmiot zarówno ze zwolnień podmiotowych, jaki przedmiotowych. Odmienna interpretacja przepisu pozostaje w sprzeczności z celami dyrektyw IR i PS, którymi z jednej strony jest zapobieganie podwójnemu opodatkowaniu na poziomie spółki dominującej, a z drugiej zapobieganie unikania opodatkowania. W konsekwencji, jak wywodzi organ, zarówno zwolnienie podmiotowe, jak zwolnienie przedmiotowe może dyskwalifikować podatnika z możliwości zastosowania omawianej preferencji. Dotyczy to przy tym także takiej sytuacji, w której nie dochodzi do faktycznego opodatkowania, ze względu np. na minimalną stawkę (bliską 0%) lub – tak jak w niniejszej sprawie – niewykazywania przez spółkę dochodu jako podstawy opodatkowania szczególnie, kiedy podmiot taki posiada wyłącznie przychody pochodzące od spółek zależnych, w których ma 100% udziałów, a w zarządzie zasiadają osoby decydujące równolegle także o sprawach własnych podatnika, spółki-matki i funduszu. Równocześnie podmiot ten posiada zasadniczo zobowiązania wyłącznie wobec spółek nadrzędnych. Taka sytuacja powoduje, że spółka zawczasu może kontrolować swój wynik finansowy, kształtując go w sposób umożliwiający uniknięcie opodatkowania. Oczywistym przy tym jest, że inwestycje w nieruchomości mają charakter długoterminowy i mogą powodować wahania wyniku finansowego w poszczególnych latach. Jednak spółka nie jest właścicielem żadnej z nieruchomości, którymi zarządza, w związku z tym nie sposób uznać, że jej problemy finansowe byłyby wprost zależne od podejmowanych w tym zakresie czynności prawnych.

Jak ustalił organ, w 2020 r. spółka nie zapłaciła w ogóle podatku dochodowego, a zatem dochód/przychód z tytułu uzyskanych odsetek i dywidend nie został opodatkowany. Podobnie nie został on opodatkowany w spółce – matce podatnika, korzystającej – podobnie jak podatnik – ze zwolnienia podatkowego, a faktyczny (rzeczywisty) beneficjent należności – fundusz nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym (korzysta z zerowej stawki opodatkowania wszystkich zysków, pod warunkiem ich wypłacenia akcjonariuszom). Jak ustalił organ, dywidendy mogą być zwolnione z podatku w Luksemburgu, zgodnie z tzw. systemem “wyłączenia z udziału w zyskach", jeżeli spełnione są warunki przewidziane do zwolnienia.

Jak już powiedziano powyżej, wykładnia przepisów ustawy podatkowej – z uwagi na implementację przepisów dyrektyw – musi uwzględniać kontekst unijny, w tym w szczególności cel ich wprowadzenia. Regulacje wynikające z art. 21 ust. 3 pkt 3 i 3c oraz art. 22 ust. 4 pkt 2 i 4 u.p.d.o.p. uzależniają prawo do zastosowania określonego w nich zwolnienia od statusu podmiotu uzyskującego przychód. Z przepisów tych wynika jednocześnie, jako warunek zastosowania zwolnienia podatkowego, podleganie opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania oraz niekorzystanie ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, bez względu na źródło ich osiągania. W ten sposób ustawodawca nawiązał do treści dyrektywy 2011/96/UE oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości zapadłego na tle przepisów dyrektywy 90/435/EWG (o czym szerzej poniżej). Skarżąca w swojej argumentacji konsekwentnie pomija pierwszy ze wskazanych warunków, ujęty odpowiednio w treści art. 21 ust. 3 pkt 2 oraz art. 22 ust. 4 pkt 2 u.p.d.o.p. co powoduje, że odczytanie przez nią całości regulacji jest błędne, a jednocześnie sprzeczne z celem dyrektyw, którym z jednej strony jest zapobieganie podwójnemu opodatkowaniu na poziomie spółki dominującej zarówno w aspekcie prawny, jak i ekonomicznym, ale z drugiej – unikanie opodatkowania. Podwójne opodatkowanie w sensie prawnym zachodzi wówczas, gdy dywidenda wypłacana przez spółkę zależną jednego państwa do spółki dominującej w drugim państwie podlega zarówno podatkowi u źródła w pierwszym państwie, jak i podatkowi dochodowemu w drugim państwie. Dyrektywa eliminuje tego typu podwójne opodatkowanie poprzez zakaz stosowania podatku u źródła przez państwo, w którym siedzibę ma spółka wypłacająca dywidendę. Podwójne opodatkowanie w sensie ekonomicznym występuje natomiast wówczas, gdy zysk spółki zależnej, podlegający opodatkowaniu w państwie jej siedziby, po jego wypłacie w postaci dywidendy do spółki dominującej podlega opodatkowaniu w państwie siedziby tej spółki dominującej. W sensie prawnym są to dwa różne strumienie dochodów, jednak z ekonomicznego punktu widzenia dochodzi do dwukrotnego nałożenia podatku na te same środki, wypracowane przez powiązaną grupę przedsiębiorstw. Dyrektywa eliminuje to zjawisko poprzez nakazanie państwu siedziby spółki dominującej zastosowania jednego z dwóch rozwiązań, albo przez zwolnienie otrzymywanej przez spółkę dominującą dywidendy z podatku, albo też opodatkowanie jej, ale z możliwością odliczenia podatku dochodowego zapłaconego przez spółkę zależną w kraju swojej siedziby w odpowiedniej części.

Prawodawca unijny poprzedził poszczególne przepisy powołanej wyżej dyrektywy preambułą. Należy zwrócić uwagę na motyw trzeci preambuły, określający cel dyrektywy. Jest nim zwolnienie dywidend i innych zysków podzielonych, wypłacanych przez spółki zależne ich spółkom dominującym z podatku potrącanego u źródła dochodu oraz wyeliminowanie podwójnego opodatkowania takiego dochodu na poziomie spółki dominującej. Tak wyraźne sformułowanie celu dyrektywy stanowi istotną wskazówkę interpretacyjną w zakresie wykładni poszczególnych jej przepisów. Jak wynika z tego motywu, celem dyrektywy nie jest zupełne wyeliminowanie opodatkowania dochodów z dywidend (jak podnosi skarżąca), ale jedynie ich jednokrotne opodatkowanie, czyli inaczej mówiąc, wyeliminowanie podwójnego opodatkowania. Gdyby z kolei o podwójnym opodatkowaniu mówić w kontekście opodatkowania zysku operacyjnego przez spółkę zależną (wypłacającą dywidendę) nieracjonalne byłyby te regulacje dyrektywy oraz krajowej ustawy podatkowej, które uznają dywidendę (dyrektywa operuje sformułowaniem "zyski podzielone") za odrębne źródło przychodu (art. 7b ust. 1pkt 1 lit a u.p.d.o.p. i art. 1 lit a dyrektywy). Wątpliwe byłoby też ratio legis samej dyrektywy, skoro opodatkowany na etapie operacyjnym zysk spółki wypłacającej na dalszym etapie jego dystrybucji zawsze byłby wolny od opodatkowania.

Warto podkreślić, że dyrektywa 2011/96 została znowelizowana w 2015 r. W preambule dyrektywy Rady (UE) 2015/121 z dnia 27 stycznia 2015 r. podkreślono, że niezbędne jest zapewnienie, aby dyrektywa 2011/96/UE nie była nadużywana przez podatników objętych zakresem jej stosowania. W tym celu art. 1 ust. 2 otrzymał nowe brzmienie, zgodnie z którym państwa członkowskie nie przyznają korzyści wynikających z tej dyrektywy jednostkowemu uzgodnieniu ani seryjnym uzgodnieniom, w przypadku których głównym celem lub jednym z głównych celów wprowadzenia było uzyskanie korzyści podatkowej naruszającej przedmiot lub cel niniejszej dyrektywy, w związku z czym, zważywszy na wszystkie stosowne fakty i okoliczności, takie jednostkowe lub seryjne uzgodnienie nie jest rzeczywiste. Natomiast w art. 1 ust. 4 prawodawca unijny stwierdził, że dyrektywa nie uniemożliwia stosowania przepisów krajowych lub postanowień umownych niezbędnych do zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania, oszustwom podatkowym lub nadużyciom. Odesłanie do regulacji krajowych lub umów zawieranych przez państwa członkowskie powoduje, że państwa członkowskie mają większą swobodę kształtowania regulacji krajowych i zabezpieczeń stosowanych w umowach między poszczególnymi krajami. Oznacza to, że do państwa członkowskiego należy precyzyjne określenie, w jakich warunkach korzyści wynikające z omawianej dyrektywy będą wyłączone. Jednak muszą być one oceniane z perspektywy dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości dotyczącego zwalczania nadużyć w europejskim prawie podatkowym i zasadą proporcjonalności.

Art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. w swej istocie odpowiada treści art. 2 lit. a ppkt (iii) dyrektywy 2011/96, zgodnie z którym spółką państwa członkowskiego jest spółka, która podlega jednemu z podatków wymienionych w załączniku I część B, bez możliwości wyboru lub zwolnienia, lub podlega jakiemukolwiek innemu podatkowi, który może być zastąpiony przez którykolwiek z tych podatków. Porównanie jednak dokładnej treści tych przepisów wskazuje, że o ile art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. przewiduje warunek niekorzystania przez spółkę ze zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od całości swoich dochodów, czyli ma charakter negatywny, to art. 2 lit. a ppkt (iii) dyrektywy 2011/96 wprowadza warunek pozytywny, czyli obowiązek podlegania jednemu z podatków (dochodowych), bez możliwości wyboru lub zwolnienia. Tego rodzaju warunek w u.p.d.o.p. został ujęty w treści art. 22 ust. 4 pkt 2. Innymi słowy oba przepisy wprowadzają wymóg prawny, przy czym definiują ten wymóg niejako z dwóch stron. W ocenie Sądu, art. 2 lit. a ppkt (iii) dyrektywy 2011/96 nie wymaga, aby podatnik zwolniony był podmiotowo z podatku dochodowego w danym państwie członkowskim. Przepis ten akcentuje bowiem pozytywną przesłankę podlegania opodatkowaniu, bez możliwości wyboru lub zwolnienia. Takie sformułowanie (pozytywne) powoduje, że podatnik musi być objęty określonym podatkiem i nie ma możliwości niejako "wyjścia" spod opodatkowania podatkiem dochodowym. Jednak przepis ten nie wskazuje, że nie może podatnik korzystać ze zwolnień przedmiotowych. Tym samym, dokonując wykładni art. 22 ust. 4 pkt 4 u.p.d.o.p. należy mieć na uwadze nie tylko jego literalne brzmienie, ale także uwzględniać cel, jakiemu ma służyć instytucja zwolnienia z poboru podatku u źródła w przypadku dywidend. Celem tym jest, z jednej strony, unikanie podwójnego opodatkowania, ale z drugiej strony, równie ważnym celem jest zapobieganie uchylaniu się od opodatkowania. Podobnie rzecz się ma z należnościami odsetkowymi. W art. 1 ust. 1 dyrektywa Rady 2003/49/WE przewiduje m.in. zwolnienie z wszelkich podatków odsetek powstających w państwie członkowskim pod warunkiem, że właściciel odsetek jest spółką innego państwa członkowskiego. Uzasadnieniem takiego rozwiązania, jak to wynika z pkt 1 i 2 preambuły, jest znoszenie w ramach jednolitego rynku barier w swobodzie przepływu kapitałów. Dlatego, na co wskazuje pkt 3., niezbędne jest zapewnienie, aby odsetki były opodatkowane w państwie członkowskim tylko raz. W oczywisty sposób zatem ustawodawca unijny nie zakładał zupełnego zrezygnowania z opodatkowania odsetek, ale wskazał na konieczność eliminacji opodatkowania wielokrotnego.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę na wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 8 marca 2017 r. C-448/15. W stanie faktycznym będącym podstawą tego wyroku państwo belgijskie stało na stanowisku, że sformułowanie "podlega opodatkowaniu bez możliwości wyboru lub zwolnienia" w rozumieniu art. 2 lit. c) dyrektywy 90/435 stanowi wymóg "subiektywnego i obiektywnego" podlegania opodatkowaniu. W rezultacie spółki, które są opodatkowane według stawki zerowej, nie są objęte tą dyrektywą. Trybunał Sprawiedliwości odwołując się do dyrektywy 90/435, która już nie obowiązuje, aczkolwiek istota jej regulacji została przeniesiona do dyrektywy 2011/96, zauważył w tym względzie, że art. 2 lit. c) dyrektywy 90/435 ustanawia pozytywne kryterium kwalifikacyjne, a mianowicie podleganie danemu podatkowi, oraz negatywne kryterium, czyli brak zwolnienia z tego podatku i nieposiadanie możliwości wyboru. Ustanowienie tych dwóch kryteriów, jednego pozytywnego i drugiego negatywnego, prowadzi do stwierdzenia, że przesłanka przewidziana w art. 2 lit. c) wspomnianej dyrektywy nie tylko wymaga, aby spółka była objęta zakresem stosowania danego podatku, ale także ma na celu wykluczenie sytuacji wiążącej się z możliwością, że pomimo opodatkowania tym podatkiem spółka nie jest rzeczywiście zobowiązana do zapłaty wskazanego podatku. Trybunał podkreślił, że chociaż spółka podlegająca opodatkowaniu danym podatkiem według zerowej stawki, pod warunkiem że wszystkie zyski są wypłacane na rzecz jej akcjonariuszy, nie jest formalnie zwolniona z tego podatku, znajduje się ona niemniej praktycznie w takiej samej sytuacji jak ta, którą przesłanka przewidziana w art. 2 lit. c) dyrektywy 90/435 ma na celu wykluczyć, czyli w sytuacji, w której spółka nie jest zobowiązana do zapłaty tego podatku. Trybunał Sprawiedliwości zwrócił uwagę, że wykładnia taka jest zgodna z systematyką dyrektywy 90/435 oraz z realizowanym przez nią celem polegającym na zapewnieniu neutralności w aspekcie podatkowym wypłaty zysków przez spółkę zależną z siedzibą w jednym państwie członkowskim na rzecz spółki dominującej z siedzibą w innym państwie członkowskim poprzez wyeliminowanie podwójnego opodatkowania tych zysków. Wywody Trybunału zawarte w powołanym wyroku mają, zdaniem Sądu, zastosowanie także w sprawie niniejszej. Wskazują one bowiem generalnie na sposób rozumienia istoty zwolnienia z poboru podatku u źródła w przypadku dywidend. Warunkiem jego zastosowania nie jest jakiekolwiek opodatkowanie spółki dominującej podatkiem dochodowym w kraju jej siedziby, ale opodatkowanie podatkiem dochodowym (efektywnym) otrzymanej dywidendy. Innymi słowy chodzi o to, aby podatek został pobrany efektywnie albo przez kraj siedziby spółki zależnej, albo przez kraj siedziby spółki dominującej. Dyrektywa wyklucza jedynie podwójne opodatkowanie dywidendy. Jeżeli państwo członkowskie siedziby spółki dominującej przewiduje preferencje podatkowe w postaci zwolnienia otrzymanej dywidendy z podatku dochodowego w określonych przypadkach, to niepobranie podatku przez kraj siedziby spółki zależnej powoduje, że wcale nie dochodzi do opodatkowania dywidendy, a takie przypadki w świetle celów dyrektywy należy wykluczyć.

Trybunał Sprawiedliwości podtrzymał swoją argumentację w tym zakresie także w wyroku z dnia 26 lutego 2019 r. w sprawie C 115/16. Problem prawny, do którego odnosiło się rozstrzygnięcie zawarte w tym wyroku, dotyczył opodatkowania odsetek. Zgodnie z art. 3 lit. a) ppkt (iii) dyrektywy Rady 2003/49/WE z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania stosowanego do odsetek oraz należności licencyjnych między powiązanymi spółkami różnych Państw Członkowskich (Dz.U.UE.L.2003.157.49 z dnia 26 czerwca 2003 r.) "spółka Państwa Członkowskiego" oznacza każdą spółkę, która podlega jednemu z następujących podatków bez zwolnienia lub podatkowi, który jest identyczny lub w istotnym stopniu podobny oraz który jest nałożony po dniu wejścia w życie niniejszej dyrektywy w uzupełnieniu do, lub zamiast tych istniejących podatków (np. impôt sur le revenu des collectivités w Luksemburgu, podatek dochodowy od osób prawnych w Polsce).

W piśmiennictwie dotychczas prezentowany był pogląd, chociaż niejednolicie, że wymaganie podlegania opodatkowaniu ma tzw. charakter subiektywny, czyli że spółka z państwa członkowskiego będąca odbiorcą płatności odsetek, celem skorzystania ze zwolnienia w państwie źródła powinna ogólnie podlegać opodatkowaniu danym podatkiem, co nie jest jednak równoznaczne z płaceniem jakiegokolwiek podatku od dochodu z tytułu otrzymanych odsetek (takie stanowisko prezentuje w sprawie strona). Analogiczny pogląd zaprezentowała Rzecznik Generalna J. Kokot, która stwierdziła, że "żaden przepis dyrektywy 2003/49 nie stanowi, że warunkiem zwolnienia z podatku jest faktyczne opodatkowanie właściciela [odsetek] (tutaj: spółki luksemburskiej) określoną kwotą". Trybunał Sprawiedliwości przedstawił jednak odmienne stanowisko (które ma charakter wiążący) przyjmując, że spółka będąca odbiorcą płatności pasywnych musi podlegać efektywnemu opodatkowaniu w państwie członkowskim swojej rezydencji podatkowej. Uzasadnił to stanowisko stwierdzając: "Tę wykładnię zakresu trzeciej przesłanki wspomnianej w pkt 147 niniejszego wyroku potwierdza, po pierwsze, art. 1 ust. 5 lit. b) dyrektywy 2003/49, z którego wynika, że stały zakład można uznać za właściciela odsetek w rozumieniu owej dyrektywy jedynie, «jeżeli odsetki [otrzymane przez ten zakład] stanowią przychód, w odniesieniu do którego zakład stały podlega w państwie członkowskim, w którym się znajduje, jednemu z podatków wymienionych w art. 3 lit. a) [ppkt] (iii) [rzeczonej dyrektywy]», oraz, po drugie, cel tej dyrektywy, którym jest, jak w istocie przypomniano w pkt 85 niniejszego wyroku, zapewnienie, aby te odsetki były opodatkowane w jednym tylko państwie członkowskim, tylko raz". W tym kontekście Trybunał Sprawiedliwości zrównał sytuację prawnopodatkową stałego zakładu oraz spółki, gdzie takie wymaganie jest wprost przewidziane w dyrektywie Rady 2003/49/WE jedynie względem stałego zakładu. W efekcie zarówno zwolnienie podmiotowe ogólne dla spółki otrzymującej odsetki, jak i zwolnienie przedmiotowe dla dochodu z tytułu otrzymywanych odsetek powinny zostać uznane za dyskwalifikujące taką spółkę z przywilejów płynących z dyrektywy Rady 2003/49/WE.

Jak wskazano z kolei w piśmiennictwie, jeżeli podmiot otrzymujący odsetki jest w rzeczywistości zwolniony od opodatkowania w części dotyczącej przychodu z odsetek, wówczas nie może zostać uznany za "spółkę państwa członkowskiego", co powinno skutkować niemożnością zastosowania zwolnienia w państwie członkowskim źródła. (zob. F. Majdowski, Planowanie podatkowe z wykorzystaniem zagranicznych podmiotów holdingowych - koniec pewnej epoki? Kilka uwag na tle ostatnich wyroków Trybunału Sprawiedliwości w sprawie dyrektyw podatkowych dotyczących tzw. pasywnych płatności, PP 2019, nr 10, s. 29-400).

W przypadku skarżącej, pomimo niekwestionowanego podlegania w Luksemburgu opodatkowaniu podatkiem dochodowym, pod określonymi warunkami może ona skorzystać ze zwolnienia podatkowego. Mając na uwadze informacje dotyczące zakresu i sposobu opodatkowania dochodów (przychodów) z udziałów na terytorium Wielkiego Księstwa Luksemburg oraz informacje zawarte w sprawozdaniu finansowym podatnika za 2020 rok, organ stwierdził, iż dochód (przychód) uzyskany przez stronę z tytułu wypłacanych przez spółki zależne - płatników - dywidend oraz odsetek, w rzeczywistości nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych, bowiem tego rodzaju dochody (przychody) uzyskiwane przez rezydentów podatkowych na terenie Wielkiego Księstwa Luksemburg korzystają z ustawowego zwolnienia z opodatkowania podatkiem dochodowym od osób prawnych, jeśli spółka-matka posiada ponad 10% udziałów w swojej filii. Powołał się przy tym na przepis art. 166 ust. 1 ustawy z dnia 4 grudnia 1967 r. o podatku dochodowym -fr, loi concernant 1'impót sur le revenu wskazując, że głównym źródłem przychodów (dochodów) strony są dywidendy wypłacane przez spółki polskie oraz odsetki otrzymane od powiązanych podmiotów tytułu udzielonych pożyczek. Z rachunku zysków i strat za 2020 rok wynika, że spółka wykazała stratę z działalności gospodarczej w wysokości 21.043.746,98 EUR co spowodowało, że w sprawozdaniu finansowym za 2020 rok w pozycji 15. rachunku zysków i strat (podatek dochodowy) wskazano podatek dochodowy w wysokości 0 EUR. Oznacza to, jak słusznie wywiódł organ, że dochód (przychód) uzyskany przez stronę z tytułu wypłacanych przez spółkę zależną dywidend i odsetek w rzeczywistości nie został opodatkowany podatkiem dochodowym od osób prawnych w kraju siedziby tej spółki. Dochód ten nie został również opodatkowany w M. F. - kolejnej spółce holdingowej pośredniczącej pomiędzy płatnikami a funduszem M. , która również korzysta ze zwolnienia. M. , czyli rzeczywisty właściciel dywidend i odsetek, podobnie jak podatnik, nie podlega efektywnemu opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych na terenie Wielkiego Księstwa Luksemburg.

Skoro więc spółka nie odprowadziła efektywnie podatku dochodowego od wskazanych należności od spółek zależnych, korzysta ze zwolnienia przedmiotowego w tym zakresie, to w świetle celów i przepisów obu powoływanych dyrektyw oraz przywołanych wyroków Trybunału Sprawiedliwości uznać należy, że przyznanie preferencji podatkowej w postaci zwolnienia z podatku pobieranego u źródła w realiach sprawy nie może mieć zastosowania. Zwolnienie bowiem z poboru podatku dochodowego od zysku spółki zależnej wypłaconego spółce dominującej z siedzibą w Luksemburgu spowodowałoby w istocie, że podatek od tego źródła dochodów w ogóle nie zostałby zapłacony. Sytuacja spółki, która po spełnieniu określonych warunków podlega zwolnieniu podatkowemu jest z finansowego punktu widzenia analogiczna do podmiotów, które z mocy ustawy nie podlegają podatkowi dochodowemu. Efekt, czyli brak obowiązku zapłaty podatku, jest bowiem taki sam. Wynik ekonomiczny jest bowiem taki, że spółka ta nie zapłaciła w ogóle podatku dochodowego od uzyskanych od spółek zależnych należności odsetkowych i dywidendowych.

Stanowisko akceptujące tezy wyroku C-448/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zajął także w wyrokach z 21 września 2022 r., sygn. akt I SA/Lu 316/22 oraz z 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Lu 136/23. Co prawda wyroki te dotyczyły odmowy wydania opinii o stosowaniu preferencji, jednak wskazana w nich argumentacja pozostaje aktualna także w realiach badanej sprawy podatkowej.

Powyższe okoliczności dają też podstawę, jak zasadnie wskazały organy podatkowe, do stwierdzenia, że spółka (podatnik) nie prowadzi rzeczywistej działalności gospodarczej w kraju swojej siedziby. Jakkolwiek jest to podmiot zarejestrowany, posiadający zarząd, to jednak działa wyłącznie formalnie. Jego rola sprowadza się do pośrednictwa w przekazywaniu środków pomiędzy spółkami polskimi i spółką nadrzędną, a w ostatecznym rozrachunku funduszem. Bez znaczenia dla tej oceny jest podnoszony w skardze fakt, że spółka działa na rynku od 2003 r., skoro w badanym roku podatkowym oraz latach poprzedzających schemat działania tej spółki oraz jej organizacja jest taka, jak opisana powyżej. Utrwalony rynkowo podmiot został zatem zaadaptowany do celów zdecydowanie niegospodarczych (nieekonomicznych), a wyłącznie podatkowych. Skarżąca dla własnej korzyści nie osiąga żadnych dochodów, nie decyduje bowiem o ich przeznaczeniu, będąc notoryjnie zobowiązaną do przekazywania uzyskiwanych od płatników środków do spółki nadrzędnej. Taki sposób funkcjonowania podmiotu pozostaje w sprzeczności z podstawowymi cechami określającymi działalność gospodarczą, jak uczestnictwo w obrocie rynkowym i podporządkowanie zasadzie racjonalnego gospodarowania.

Nie bez znaczenia pozostaje także to (o czym była już mowa powyżej), że w przypadku spółki państwa członkowskiego brak przymiotu rzeczywistego beneficjenta należności oraz brak prowadzenia rzeczywistej działalności gospodarczej jest zwykle integralnym elementem konstrukcji sztucznie stworzonych, zasadniczo w tym celu, aby uniknąć opodatkowania (art. 22c ust. 1 u.p.d.o.p.). Podmiot, stojący organizacyjnie i finansowo, a tym samym decyzyjnie i ekonomicznie za spółką państwa członkowskiego, chce w ten sposób wpisać się w system unikania podwójnego opodatkowania i w rozwiązania przyjęte w dyrektywach 2003/49 i 2011/96 na zasadach przewidzianych dla spółek państw członkowskich, z odejściem od zasad właściwych dla tego podmiotu. W ukrytym tle pozostaje zamierzenie takiego podmiotu, który nie jest spółką państwa członkowskiego, aby środki finansowe, które od niego pochodzą i które kontroluje, były potraktowane podatkowo jak środki finansowe spółki państwa członkowskiego. W celu ukrycia swojej rzeczywistej głównej roli i swoich rzeczywistych zamierzeń wykorzystuje rozmaite instytucje prawa i tworzy wielopoziomową sieć konstrukcji prawnych na płaszczyźnie podmiotowej i przedmiotowej. Co istotne, nie traci przy tym rzeczywistej kontroli nad swoimi zasobami finansowymi, nad ich wieloetapowymi przepływami i nad korzyściami z nich płynącymi.

Mając na uwadze ustalone w sprawie fakty organ zasadnie stanął na stanowisku, że w opisywanych warunkach skorzystanie przez podatnika ze zwolnień wskazanych w art. 21 ust. 3 i art. 22 ust. 4 u.p.d.o.p. byłoby sprzeczne z celem tych przepisów, bowiem faktycznie zmierzałoby do całkowitego uniknięcia opodatkowania, zaś stworzona struktura, w której funkcjonuje ten podmiot, jest sztuczna. Powyższe wyłącza, zgodnie z art. 22c u.p.d.o.p., przepisy o zwolnieniach podatkowych. Okoliczności, które przedstawił organ, dały podstawy do adekwatnej do stanu faktycznego i prawnego konstatacji, że postępowanie podatnika jest instrumentem formalnie wprowadzonym do obrotu prawnego po to, aby w efekcie inny podmiot unikał opodatkowania i czerpał nieuprawnione korzyści. Tego rodzaju przypuszczenie organu uzasadniają nie tylko powiązania organizacyjne, finansowe i personalne między funduszem, podatnikiem i płatnikiem, ale także okoliczność, że deklarowane zaplecze aktywności podatnika, w szczególności personalne, jest ściśle powiązane z grupą i w jej ramach z funduszem. Wbrew przekonaniu podatnika, powyższe wątpliwości i przypuszczenia organu mają charakter zobiektywizowany. Wynikają one z analizy charakterystyki aktywności podatnika; jego struktury podmiotowej, kapitałowej i organizacyjnej; istoty realizowanych zadań; finansowych i organizacyjnych warunków realizacji tych zadań; otoczenia podatnika, od którego jest uzależniony w stopniu dominującym.

Opisane przez organ relacje w jakich funkcjonuje podatnik są ściśle powiązane z grupą i są tak ułożone, że w zasadzie podatnik ma zapewnione wszystkie warunki niezbędne do jego istnienia i podejmowania czynności w formie spółki państwa członkowskiego, lecz faktycznie nie decyduje o swojej aktywności. Jest to sytuacja zasadniczo odbiegająca od modelu obowiązującego w rzeczywistym obrocie gospodarczym, w którym przedsiębiorca jest zależny przede wszystkim od własnej inicjatywy, własnej strategii działania, własnych zasobów majątkowych, własnego zaplecza organizacyjnego - niezależnie od innych podmiotów, z którymi podejmuje wspólne przedsięwzięcia.

W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, organ wykazał brak przesłanek zwolnienia podatnika z opodatkowania dywidendy i odsetek pochodzących od spółek zależnych - płatników, co w konsekwencji stanowiło podstawę do odmowy stwierdzenia nadpłaty zryczałtowanego podatku dochodowego od osób prawnych. Z tych względów skarga na podstawie art. 151 p.p.s.a. została oddalona jako niezasadna.