Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 590/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Bożena Marciniak sędzia WSA Łukasz Trochym asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi P.S. na postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 9 stycznia 2023 r. nr DP-III.025.1.71.2022.MP/22 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

P. S. (dalej, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 9 stycznia 2023 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Postanowieniem z 15 listopada 2021 r., znak: DP-III.025.1.38.2021.JW, DP-III-025-35-2021-JW/21, Minister Rozwoju i Technologii, na podstawie art. 61a § 1 w związku z art. 158 § 3 i art. 124 K.p.a., rozpoznając wniosek skarżącego z dnia 6 września 2021 r. (data wpływu do Ministerstwa 20 września 2021 r.) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności:

• orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] grudnia 1947 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: Spółka Akcyjna P. – [...] wraz ze sprostowaniem orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] grudnia 1947 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, ogłoszonego w Monitorze Polskim z [...] stycznia 1948 r. Nr [...], poz. [...];

• orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] stycznia 1962 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna P." w [...];

• zarządzenia Ministra Przemysłu z [...] listopada 1946 r. ogłoszonego w Monitorze Polskim z [...] grudnia 1946 r. Nr [...], poz. [...] w sprawie ogłoszenia piątego wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania z uwagi na niedopuszczalność dokonania oceny objętych wnioskiem nieważnościowym orzeczeń i zarządzenia wydanych w odniesieniu do przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna P." - [...], na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, tj. ze względu na zmianę prawa jaka nastąpiła z dniem 16 września 2021 r. ustawą z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1491, dalej, jako: ustawa zmieniająca). Na podstawie ww. ustawy do art. 158 K.p.a. dodano § 3 w brzmieniu: "Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji".

W związku z powyższym, uwzględniając wskazany przepis, datę doręczenia organowi ww. wniosku, a także datę ogłoszenia orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] grudnia 1947 r., wraz z jego sprostowaniem, organ wskazał, że brak jest materialnoprawnej podstawy do dokonania oceny ww. orzeczenia w trybie administracyjnym, a tym samym niemożliwe jest wszczęcie i prowadzenie postępowania we wskazanym zakresie, na podstawie art. 156 § 1 K.p.a.

Odnosząc się do żądania oceny legalności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] stycznia 1962 r. organ stwierdził - wskazując na ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne - że nie stanowi ono samodzielnego orzeczenia o skutku przenoszącym własność na rzecz Państwa lub potwierdzającym przeniesienie z mocy prawa własności składników majątkowych wykazanych w protokole zdawczo- odbiorczym, gdyż takie skutki wywołuje orzeczenie o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, wydawane na podstawie przepisów ustawy nacjonalizacyjnej. Orzeczenie to stanowiło jednakże, zgodnie z dokumentami załączonymi do wniosku, podstawę ujawnienia praw Skarbu Państwa do nieruchomości uznanych za część składową znacjonalizowanego przedsiębiorstwa.

Mając na uwadze datę wydania ww. orzeczenia, okoliczność wejścia do obrotu prawnego tej decyzji, co potwierdza fakt ujawnienia praw Skarbu Państwa w księgach wieczystych urządzonych dla upaństwowionych nieruchomości, organ uznał za uprawnione przyjęcie, że doręczenie przedmiotowego orzeczenia nastąpiło w terminie przesądzającym o zastosowaniu art. 158 § 3 K.p.a.

Natomiast w związku z zarządzeniem Ministra Przemysłu z dnia [...] listopada 1946 r. organ wskazał, że nie stanowi ono aktu prawnego mogącego podlegać ocenie w trybie art. 156 K.p.a., gdyż nie spełnia wymogów decyzji administracyjnej - stanowi jedynie potwierdzenie czynności dokonanych przez organ w toku postępowania nacjonalizacyjnego, nie kształtując w sposób bezpośredni sytuacji prawnej wnioskodawcy (jego poprzednika prawnego), w zakresie prawa własności do mienia objętego postępowaniem nacjonalizacyjnym.

Ponadto, w odniesieniu do alternatywnego żądania rozpatrzenia wniosku nieważnościowego w trybie określonym w art. 158 § 2 K.p.a. organ wskazał, że przepis ten nie stanowi samodzielnej podstawy do prowadzenia postępowania administracyjnego, gdyż taką podstawą jest art. 156 K.p.a. Rozstrzygnięcie w trybie art. 158 § 2 K.p.a. może zapaść wyłącznie w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 156 K.p.a. i art. 157 K.p.a., a zatem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Od powyższej decyzji skarżący odwołał się, wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy.

Zaskarżonym postanowieniem Minister Rozwoju i Technologii utrzymał w mocy postanowienie wydane w I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że przed wszczęciem postępowania administracyjnego organ zobowiązany jest w pierwszej kolejności do oceny formalnoprawnych przesłanek dopuszczalności wystąpienia z wnioskiem nieważnościowym, z uwzględnieniem obowiązującego prawa, tj. w niniejszej sprawie wynikających z przepisów ustawy zmieniającej oraz z art. 157 § 2 K.p.a.

Minister podał, że wywołujące skutki rzeczowe wobec przedsiębiorstwa: Spółka Akcyjna P." - [...], orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] grudnia 1947 r. wraz z jego sprostowaniem, zostało ogłoszone, przez publikację [...] stycznia 1948 r., natomiast wniosek nieważnościowy skarżącego z 6 września 2021 r. wpłynął do organu w dniu 20 września 2021 r. Wobec powyższych, niebudzących wątpliwości ustaleń, należy uznać, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki przewidziane w art. 158 § 3 K.p.a., które stanowią przyczynę uniemożliwiającą prowadzenie nadzorczego postępowania administracyjnego.

W odniesieniu do zawartego we wniosku nieważnościowym żądania oceny legalności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] stycznia 1962 r., to organ podniósł, że orzeczenie to nie wywoływało skutków prawnomaterialnych (taką właściwość posiadało orzeczenie o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa). Niemniej - jak wynika z załączonych do wniosku dokumentów - w niniejszej sprawie, m.in. to orzeczenie stanowiło podstawę ujawnienia praw Skarbu Państwa do nieruchomości uznanych za część składową znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. W ocenie Ministra Rozwoju i Technologii okoliczność ta potwierdza wejście do obrotu prawnego ww. orzeczenia, a biorąc pod uwagę datę jego wydania, uprawnione jest przyjęcie, że doręczenie orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] stycznia 1962 r. nastąpiło w terminie przesądzającym o zastosowaniu art. 158 § 3 K.p.a.

Natomiast w odniesieniu do zarządzenia Ministra Przemysłu z [...] listopada 1946 r. organ podtrzymał stanowisko, że nie stanowi ono aktu prawnego mogącego podlegać ocenie w trybie art. 156 K.p.a., gdyż nie spełnia wymogów decyzji administracyjnej wydanej na podstawie powszechnie obowiązującego prawa, władczego i jednostronnego aktu organu administracyjnego, rozstrzygającego konkretną sprawę i skierowanego do indywidualnie oznaczonego adresata, niezwiązanego z organem ani węzłem zależności organizacyjnej, ani też podległości służbowej.

Opublikowanie zarządzenia Ministra Przemysłu z [...] listopada 1946 r. dotyczącego ogłoszenia piątego wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa - dowodzi wyłącznie, iż postępowanie nacjonalizacyjne prowadzone wobec ujawnionego w tym zarządzeniu przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna P." - [...], zostało wszczęte w ustawowym terminie, zakreślonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, tj. w dniu [...] grudnia 1946 r. W związku z powyższym przedmiotowe zarządzenie stanowi jedynie potwierdzenie czynności dokonanych przez organ w toku postępowania nacjonalizacyjnego, nie kształtując w sposób bezpośredni sytuacji prawnej wnioskodawcy (jego poprzednika prawnego), w zakresie prawa własności do mienia objętego postępowaniem nacjonalizacyjnym.

Nadto Minister podtrzymał stanowisko zaprezentowane w postanowieniu z dnia 15 listopada 2021 r., co do braku możliwości prowadzenia postępowania w zakresie oceny zaistnienia przesłanek skutkujących stwierdzeniem wydania decyzji z naruszeniem prawa poza postępowaniem dotyczącym stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Odnosząc się natomiast do stanowiska skarżącego co do ewentualnej niezgodności z Konstytucją przepisów ustawy zmieniającej, organ podkreślił, że w dacie wydania przez organ rozstrzygnięcia, przepis art. 158 § 3 K.p.a. obowiązywał, a jego niezgodność z Konstytucją nie została stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny. Minister Rozwoju i Technologii jako organ wykonawczy zobligowany jest do stosowania obowiązujących przepisów prawa bez uprawnienia oceny ich zgodności z Konstytucją RP.

Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

1. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w zakresie, w jakim organ zaniechał zbadania, czy, a jeśli tak, to kiedy stronie zostało doręczone lub ogłoszone zaskarżone orzeczenie nacjonalizacyjne, co doprowadziło do co najmniej przedwczesnego zastosowania art. 156 § 2 i art. 158 § 3 K.p.a.;

2. art. 2 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej, art. 156 § 2 oraz art. 158 § 2 i 3 K.p.a., przez przyjęcie, że w niniejszej sprawie należało odmówić wszczęcia postępowania i brak jest możliwości stwierdzenia wydania orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z 1962 r oraz Ministra Przemysłu i Handlu z 1947 r. z naruszeniem prawa, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów prowadzi do wniosku, że nie jest wyłączona możliwość prowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa w odniesieniu do aktów administracyjnych proklamowanych ponad 30 lat temu;

3. art. 61a § 1 K.p.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy zgodnie z art. 158 § 2 i 3 K.p.a. możliwe jest wszczęcie i prowadzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, choćby upłynął termin 30 lat od dnia ich doręczenia lub ogłoszenia.

Mając powyższe na uwadze wniesiono o:

1. zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej, jako: P.p.s.a.) do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodności z przepisami Konstytucji RP art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej w sprawie o sygnaturze akt K 2/22;

2. rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 i 3 P.p.s.a.;

3. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a;

4. zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych zgodnie z art. 200 i art. 210 § 1 P.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie stawianych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem z dnia 30 maja 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 590/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił zawieszenia postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 61a § 1 K.p.a. w sytuacji gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 K.p.a. tj. żądanie wszczęcia postępowania, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania, o których mowa w art. 61a § 1 K.p.a. to okoliczności, które w oczywisty sposób stanowią przeszkodę do jego wszczęcia, na przykład gdy przepisy prawa nie dają podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie.

Tak sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie.

W dniu 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491), która w art. 1 zmieniła art. 156 § 2 K.p.a. Zgodnie z obecnie obowiązującą treścią tego przepisu, nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Ustawa ta do art. 158 dodała również § 3, zgodnie z którym, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Oznacza to, że po upływie ww. terminów nie jest dopuszczalne wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, a postępowanie wszczęte winno być umorzone. Jak wynika z uzasadnienia do omawianej ustawy ma ona na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego w dniu 12 maja 2015 r. w sprawie o sygn. P 46/13, w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 K.p.a. z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Z treści powołanego orzeczenia wynika, że art. 156 § 2 K.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny przypomniał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że "brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine K.p.a. po znacznym upływie czasu skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać". W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę. Z tego powodu ustawodawca wprowadził "przeszkodę" czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenie upłynęło 30 lat. Jest to okres skorelowany z przewidzianym w Kodeksie cywilnym terminem zasiedzenia nieruchomości w złej wierze (art. 172 k.c.).

W rozpoznawanej sprawie skarżący wnioskiem z dnia 6 września 2021 r. (data wpływu do organu 20 września 2021 r.) wystąpiło o stwierdzenie nieważności:

• orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] grudnia 1947 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: Spółka Akcyjna P." - [...] wraz ze sprostowaniem orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] grudnia 1947 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, ogłoszonego w Monitorze Polskim z [...] stycznia 1948 r. Nr [...], poz. 30;

• orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] stycznia 1962 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna P." w [...];

• zarządzenia Ministra Przemysłu z [...] listopada 1946 r. ogłoszonego w Monitorze Polskim z [...] grudnia 1946 r. Nr [...], poz. [...] w sprawie ogłoszenia piątego wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa.

Z akt sprawy wynika, że orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] grudnia 1947 r. wraz z jego sprostowaniem, zostało ogłoszone, przez publikację w Dzienniku Urzędowym "Monitor Polski" w dniu [...] stycznia 1948 r. (M. P. z 1948 r. Nr [...] poz. [...]). Z kolei orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z [...] stycznia 1962 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna P." w [...], niewątpliwe stało się podstawą ujawnienia praw Skarbu Państwa do nieruchomości uznanych za część składową znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Orzeczenie to weszło więc do obrotu prawnego i wywołało skutki prawne. Stąd też Sąd nie podziela zarzutów skargi o braku prawidłowego ustalenia daty ogłoszenia/doręczenia orzeczenia. Zdaniem Sądu, prawidłowa wykładnia art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej polega na przyjęciu, że dla ustalenia rozpoczęcia biegu 30 letniego terminu istotna jest data doręczenia czy ogłoszenia. Gdy jednak takiej daty nie da się ustalić, należy brać pod uwagę datę wejścia orzeczenia do obrotu prawnego gdyż dopiero ta data skutkowała pozbawieniem strony prawa do nieruchomości, a więc odnosiła skutek rzeczowy. Z kolei zarządzenie Ministra Przemysłu z [...] listopada 1946 r. dotyczące ogłoszenia piątego wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa, po pierwsze zostało opublikowane w Monitorze Polskim z dnia [...] grudnia 1946 r. Nr [...] poz. [...], i po drugie stanowi jedynie potwierdzenie czynności organu, tj., że postępowanie nacjonalizacyjne prowadzone wobec ujawnionego w tym zarządzeniu przedsiębiorstwa Spółka Akcyjna P." - [...], zostało wszczęte w ustawowym terminie, tj. w dniu [...] grudnia 1946 r.

Powyższe okoliczności niewątpliwie świadczą, iż wniosek skarżącego z 6 września 2021 r. (data wpływu do organu 20 września 2021 r.) został złożony po upływie terminów, o których mowa w art. 158 § 3 K.p.a. Tym samym wszczęcie i prowadzenie postępowania w świetle tego przepisu, jest w obecnym stanie prawnym niedopuszczalne. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy, także do postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Z kolei w myśl art. 2 ust. 2 ww. ustawy, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Z tych względów Minister zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczeń.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia wspomnianymi regulacjami przepisów Konstytucji jeszcze raz wskazać trzeba, że już w ww. wyroku z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13, Trybunał Konstytucyjny podkreślił potrzebę stabilizacji stanu prawnego ukształtowanego decyzjami ostatecznymi i utrwalenia praw nabytych z takich decyzji, która leży w interesie porządku publicznego. Sens tych regulacji opiera się na założeniu, że dochodzenie praw przez obywatela nie ma charakteru absolutnego. W porządku prawnym niekwestionowana jest konieczność ograniczenia czasowego w dochodzeniu praw. Od dawna w porządku prawnym obowiązują przepisy przewidujące takie instytucje jak: zasiedzenie, przemilczenie czy przedawnienie. Jeżeli bowiem obywatel przez wiele lat nie korzysta z przysługujących mu praw, to w pewnym momencie takiej możliwości zostaje pozbawiony. O ile Sąd rozumie rozgoryczenie skarżącego to jednak należy wskazać, że czasowe ograniczenia w dochodzeniu roszczeń, a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu, nie są novum - przewidziano je również w systemie prawa cywilnego czy karnego. Przykładowo system prawa cywilnego zna instytucję zasiedzenia (o czym już była mowa wyżej), co następuje odpowiednio po upływie 30 bądź 20 lat w zależności od tego czy mamy do czynienia z posiadaczem w złej czy dobrej wierze (art. 172 § 1 i 2 k.c.). Kolejnym przykładem przyjętych przez ustawodawcę w systemie prawa cywilnego ograniczeń czasowych jest przedawnienie roszczeń przeciwko użytkownikowi wieczystemu o naprawienie szkód wynikłych z niewłaściwego korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków, a także roszczenie użytkownika wieczystego o wynagrodzenie za budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego gruntu które przedawniają się z upływem lat trzech od tej daty (art. 243 k.c.) czy przedawnienie roszczeń z tytułu czynów niedozwolonych (art. 4421 § 1 i 2 k.c.). Z kolei w postępowaniu karnym ustawodawca przewidział ustanie karalności po 30 latach, gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa (art. 101 § 1 pkt 1 k.k.), zaś po 20 latach gdy czyn stanowi inną zbrodnię (art. 101 § 1 pkt 2 k.k). Wszystkie powołane regulacje (poza szczególnymi wyjątkami) określają maksymalny termin przedawnienia (dochodzenia) roszczeń na 30 lat.

W ocenie Sądu, trzydziestoletni okres przedawnienia w odniesieniu do orzekania o wadach nieważności decyzji gwarantował obywatelom odpowiednią ilość czasu na zakwestionowanie decyzji wydanych kilkadziesiąt lat temu.

Dodatkowo, ze wyjaśnić należy, że jak stanowi Konstytucja RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7). Także zgodnie z treścią art. 6 K.p.a. organ administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że organy administracji publicznej nie mają samodzielnie możliwości "odmówienia zastosowania" obowiązującego przepisu prawa, nawet jeśli w ich ocenie jest on niezgodny z Konstytucją. Oznacza to, że dopóki w obrocie prawnym pozostaje omawiana regulacja prawna, to organ zobowiązany jest do orzekania również na podstawie przepisów ustawy o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Przypomnieć należy, że organem powołanym do badania zgodności z Konstytucją konkretnych ustawowych rozwiązań prawnych jest Trybunał Konstytucyjny. Jak zaś Sądowi jest wiadome, przed Trybunałem Konstytucyjnym z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich zawisła sprawa o sygn. akt K 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej - w zakresie, w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu swojego wniosku Rzecznik podniósł, że jego zastrzeżenia budzi przyjęte w zaskarżonym przepisie rozwiązanie intertemporalne, które nakazuje umorzenie niektórych postępowań pozostających w toku. Postępowanie przed Trybunałem nie zostało dotychczas zakończone. W sytuacji stwierdzenia niekonstytucyjności ww. przepisu, strona będzie uprawniona do żądania wznowienia postępowania administracyjnego w terminie 1 miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a K.p.a.). Jak na razie, zgodnie z zasadą domniemania konstytucyjności aktu normatywnego, brak jest podstaw do przyjęcia także przez Sąd naruszenia umawianym uregulowaniem przepisów Konstytucji RP. Z tych też względów Sąd nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania sądowego.

Sąd nie podzielił również stanowiska skarżącego, że mocą art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej ustawodawca wyłączył jedynie możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, lecz nie wyłączył możliwości stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa. Wyjaśnić należy skarżącym, że celem nadzwyczajnego postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest ustalenie, czy kontrolowana decyzja jest dotknięta jedną z wad wskazanych w art. 156 § 1 K.p.a. Rozstrzygnięcie kończące takie postępowanie może polegać albo na stwierdzeniu nieważności decyzji lub odmowie stwierdzenia jej nieważności albo na stwierdzeniu, że wydanie decyzji nastąpiło z naruszeniem prawa. Powyższe rozstrzygnięcia zapadają w jednym i tym samym postępowaniu, ponieważ jeżeli brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 156 § 2 K.p.a., organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. Potwierdza to art. 158 K.p.a. gdzie ujęto formy rozstrzygnięć w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej. A zatem brak wystąpienia negatywnych przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji nie uruchamia, jak zdają się wywodzić skarżący, odrębnego postępowania w celu wydania decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa. Wszak wydanie decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa następuje w ramach tego samego postępowania nadzorczego.

Sąd nie stwierdził w działaniach organu uchybień, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 powołanej ustawy.