Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 102/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5b
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anetta Chołuj (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Protokolant st. specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 lutego 2023 r. nr 285/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Z. P. (dalej: skarżący, strona skarżąca) złożył w dniu 25 sierpnia 2022 r. wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS) o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W uzasadnieniu wskazał, że jest w trudnej sytuacji finansowej od 2013 r., kiedy zawieszono działalność spółki jawnej, której był wspólnikiem. W maju 2022 r. wspólnicy spółki podjęli uchwałę o jej rozwiązaniu. Jest osobą bezrobotną na utrzymaniu żony. Dalej podniósł, że dochód żony, to 1615,57 zł z czego pokrywają wydatki eksploatacyjne mieszkania w wysokości 347 zł, natomiast czynsz opłaca syn skarżącego. Żona cierpi na choroby przewlekłe. W dalszej części informuje, że nie posiada oszczędności, ani nieruchomości, ani praw majątkowych. Jego wiek i stan zdrowia nie pozwalają na podjęcie pracy. Od sierpnia 2022 r. jest uprawniony do złożenia wniosku emerytalnego. Ponadto wskazuje, że zaspokojenie wierzytelności może nastąpić jedynie w minimalnym zakresie, dopiero wówczas, kiedy zostanie mu przyznane świadczenie emerytalne.

Decyzją z 14 listopada 2022 r. (znak sprawy: 430000/71/545740/2022RED-U) organ umorzył postępowanie w sprawie wniosku na podstawie art. 105 §1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022 r., poz. 2000) — dalej: k.p.a. w związku z art. 123 §1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm.) — dalej: u.s.u.s. Ustalił bowiem, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania wynikająca z tego, iż należności z tytułu odpowiedzialności za zobowiązania rozwiązanej spółki jawnej, której skarżący był wspólnikiem, uległy przedawnieniu na podstawie art. 24 ust. 5d u.s.u.s.

12 grudnia 2022 r. skarżący ponownie złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek. Zaznaczył, że już we wniosku z 25 sierpnia 2022 r. wnosił o umorzenie tych właśnie należności, jednakże organ błędnie przyjął, że chodzi o zaległości wynikające z należności dotyczących odpowiedzialności za zobowiązania rozwiązanej spółki jawnej. Poprosił o wykorzystanie w toku sprawy informacji zawartych we wniosku z 25 sierpnia 2022 r. oraz w dokumentach do niego załączonych. Powyższe potwierdził w uzupełnieniu wniosku z 2 stycznia 2023 r.

Decyzją z 14 lutego 2023 r. nr 285/2023, będącą przedmiotem niniejszej skargi, Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i 3a oraz art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. 2003 r., Nr 141, poz. 1365) — dalej: rozporządzenie, odmówił stronie skarżącej umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek za okres od lutego 2012 r. do grudnia 2013 r. w łącznej kwocie 31 067,89 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona w dniu 12 grudnia 2022 r. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, powołując się na trudną sytuację majątkową. Wskazał również, że postępowanie w sprawie (zakończone 1 lutego 2023 r.) prowadził na podstawie wniosków i dokumentów przedłożonych przez skarżącego — także z wniosku z 25 sierpnia 2022 r. i załączników do niego, o co wnosił skarżący w późniejszych wnioskach — oraz danych będących w dyspozycji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Na tej podstawie organ ustalił, że skarżący od września 2022 r. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3 404,18 zł brutto, ze świadczenia tego pobierana jest kwota w wysokości 851,04 zł na poczet zadłużenia w ZUS, do wypłaty pozostaje 2 138,76 zł. Organ podkreślił, że skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z żoną, która uzyskuje przychody z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 1775,35 zł. Organ podnosi, że ze względu na prośbę skarżącego, żeby przy rozpatrywaniu wniosku wykorzystać dokumentację załączoną do wniosku z 25 sierpnia 2022 r., wziął pod uwagę dane tam zamieszone. Z dokumentacji tej wynika, że miesięczne wydatki gospodarstwa domowego, to opłaty eksploatacyjne w wysokości 347,15 zł i pokrywa je żona ze swoich dochodów. Poza zaległościami w ZUS, skarżący nie posiada innych zadłużeń, nie posiada oszczędności, nie jest właścicielem nieruchomości i nie posiada majątku ruchomego. Żona skarżącego choruje przewlekle, a on nie ma możliwości na uzyskanie dochodów z pracy dodatkowej ze względu na swój wiek i stan zdrowia (średnia nadwaga — otyłość brzuszna).

Dalej organ informuje, że w oparciu o art. 24 u.s.u.s. ustalił, że nie upłynął termin, w którym należności mogą być dochodzone. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W związku z tym organ ustalił, że na podstawie art. 24 u.s.u.s. należności figurujące na koncie skarżącego nie uległy przedawnieniu, są wymagalne i mogą być dochodzone, gdyż:

1) wobec zaległości należności za okres od lutego 2012 r. do marca 2013 r. postępowanie egzekucyjne wszczęto 15 października 2012 r., więc termin zawieszenia przedawnienia zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. rozpoczął bieg w dniu podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności i zakończył się w dniu wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kołobrzegu postanowienia z 6 grudnia 2022 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego —zatem okres pięciu lat nie upłynął;

2) wobec zaległości należności za okres od kwietnia 2013 r. do grudnia 2013 r. wszczęto 12 lutego 2014 r. postępowanie egzekucyjne, co spowodowało, że termin przedawnienia należności uległ zawieszeniu i trwa nadal, nie można więc mówić o przedawnieniu.

W dalszej kolejności organ stwierdził, że nie została w przypadku strony spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, warunkująca umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Bowiem zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a tego artkułu. W stosunku do skarżącego nie było bowiem prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne (więc brak przesłanek z ust. 3 pkt 2 4 i 4b), wysokość zadłużenia jest wyższa niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (nie znajdzie więc zastosowania ust. 3 pkt 4a), oraz że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (przesłanka z ust. 3 pkt 6).

Jak dalej podnosi organ, Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu 14 grudnia 2022 r. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec zaległości z tytułu należności za okres od lutego 2012 r. do marca 2013 r., z uwagi na bezskuteczność egzekucji, gdyż w postępowaniu nie ustalono majątku, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Jednakże organ zwraca uwagę na fakt, że od listopada 2022 r. prowadzi postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległości z tytułu składek za okres od kwietnia 2012 r. do grudnia 2013 r. i dokonał zajęcia świadczenia emerytalnego skarżącego, z którego potrąca kwotę 851,04 zł na poczet tego zadłużenia. Wobec tego, ZUS jako wierzyciel nie wyczerpał możliwości przymusowego dochodzenia należności i nie można stwierdzić, że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s.

Zdaniem ZUS skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki umorzenia należności z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepis ten oraz rozporządzenie wykonawcze do niego zobowiązują dłużnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacać należności, ponieważ spowodowałoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny (w wyniku opłacania należności doszłoby do braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, poniesienia przez zobowiązanego strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia). Odnosząc te uregulowania do sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego (opisanej powyżej — dopisek Sądu) organ stwierdził, że w jego ocenie kontynuacja postępowania egzekucyjnego nie zagrozi egzystencji skarżącego, gdyż przepisy przewidują ustawowe ograniczenia w egzekucji w celu ochrony zobowiązanego (art. 139 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).

Jak podnosi dalej organ, minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa domowego emerytów w III kwartale 2022 r. wynosiło 2 516,66 zł. Stały dochód gospodarstwa domowego skarżącego po potrąceniach komorniczych wynosi 3 754,33 zł, co według organu pozwala na opłacenie miesięcznych kosztów eksploatacyjnych w wysokości 347,15 zł i umożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Odnosząc informację o chorobach skarżącego i jego żony do przesłanki umorzenia w postaci przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie ma ona zastosowania. Dotyczy bowiem takich sytuacji, kiedy choroba zobowiązanego lub członka jego rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu niezbędnego do opłacenia należności a skarżący i jego żona są uprawnieni do pobierania świadczenia emerytalnego bez względu na stan zdrowia.

Strona nie skorzystała z prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i zgodnie z pouczeniem zawartym w doręczonej decyzji, wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

W skardze strona wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie o jej uchylenie. Zarzuciła naruszenie:

- art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całości materiału dowodowego oraz jego dowolna ocenę a co za tym idzie, dokonanie nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy, co doprowadziło do wydania błędnej decyzji;

- art. 8 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji;

- art. 35 § 3 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie sprawy w terminie 30 dni, czym naruszono prawo strony do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki;

- naruszenie art. 9 i art. 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek wydanej decyzji.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że opłacenie zaległych składek nie pozbawiłoby jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, podczas gdy z okoliczności jednoznacznie wynika, że umorzenie należności jest uzasadnione (bardzo ciężka sytuacja materialna i osobista skarżącego).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634 ze zm.) — dalej: "p.p.s.a.", który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Organ nie wyjaśnił kwestii przedawnienia składek objętych zaskarżoną decyzją. Nie wypowiedział się w jakim zakresie i w jakich terminach wszczynano postępowania egzekucyjne dotyczące zaległości z tytułu składek. Zaskarżona decyzja wymyka się spod pełnej kontroli i oceny, czy zaszły okoliczności powodujące przerwanie lub zawieszenie terminu przedawnienia w przypadku poszczególnych należności. Ewentualne stwierdzenie przedawnienia określonych należności powoduje z kolei konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie, ponieważ prowadzenie postępowania o umorzenie należności składkowych, które uległy przedawnieniu jest bezprzedmiotowe. Jak stwierdził NSA w wyroku z 8 grudnia 2016 r. (sygn. akt II GSK 3945/16), skoro kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy o umorzenie tych należności, to organ zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. ustalenia poczynione na podstawie zebranego materiału dowodowego zawrzeć w uzasadnieniu decyzji.

Stosownie bowiem do art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, w kwestii przedawnienia należności z tytułu składek organ wskazał, że wobec zaległości należności za okres od lutego 2012 r. do marca 2013 r. postępowanie egzekucyjne wszczęto 15 października 2012 r., więc termin zawieszenia przedawnienia zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. rozpoczął bieg w dniu podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności i zakończył się w dniu wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Kołobrzegu postanowienia z 6 grudnia 2022 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, zatem nie uległy one przedawnieniu i są wymagalne. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że należności wymagalne to takie, których termin zapłaty już minął. Nie można zatem uznać za wymagalne w dniu 15 października 2012 r. należności za miesiące od października 2012 r. do marca 2013 r. Niezrozumiałe jest stwierdzenie organu zawarte w zaskarżonej decyzji, że 15 października 2012 r. wszczął postępowanie egzekucyjne obejmujące zaległe należności za okres od października 2012 r. do marca 2013 r.

Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powinien wskazać odrębnie, w stosunku do każdej z egzekwowanych należności, w jakim przedziale czasu (początek i koniec tego okresu) bieg terminu przedawnienia został zawieszony. Organ winien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Każda z należności ma odrębny termin wymagalności a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia.

W konsekwencji powyższych ustaleń organ winien wskazać, które należności z tytułu składek są nadal wymagalne na dzień wydania zaskarżonej decyzji, nie uległy przedawnieniu i w jakich ramach czasowych bieg terminu przedawnienia był zawieszony. Informacje dotyczące wskazanych wyżej kwestii powinny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, podane w sposób zrozumiały, czytelny i jasny dla strony. Konieczne jest wyjaśnienie, wobec której grupy należności nastąpiły okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia z precyzyjnym wskazaniem podstawy prawnej takiego stanu. Zagadnienie przedawnienia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma bowiem zasadnicze znaczenie z punktu widzenia ustalenia dopuszczalności prowadzenia i zakresu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek oraz stosowania przepisów określających warunki tego umorzenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest nadal zobowiązany.

Organ w zaskarżonej decyzji poprzestał na stwierdzeniu, że postępowanie egzekucyjne dotyczące zaległych należności za okres od lutego 2012 r. do marca 2013 r. wszczęto 15 października 2012 r. Informacja ta nie wyjaśnia jednak, kiedy wystąpił skutek zawieszenia biegu przedawnienia poszczególnych należności za kolejne okresy składkowe. Jak wynika z treści art. 24 ust. 5b u.s.u.s. zawieszenie biegu przedawnienia następuje odrębnie w stosunku do każdej zaległości za poszczególne okresy składkowe, w stosunku do których wystawiono tytuły wykonawcze i następnie prowadzono egzekucję. Na gruncie zaległości z tytułu składek ustawodawca w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. przyjął, że do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wystarczające jest podjęcie czynności zmierzającej do wyegzekwowania zaległości.

W ocenie Sądu, organ w uzasadnieniu powinien wskazać jaką konkretnie podjęto czynność egzekucyjną, w jakiej dacie i jakiego okresu składkowego czynność ta dotyczyła. Zgodnie bowiem z art. 1a pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2022 r., poz. 479 ze zm.) czynności egzekucyjne, to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Nie są natomiast czynnościami egzekucyjnymi takie działania organu egzekucyjnego, które nie wiążą się ze stosowaniem przymusu egzekucyjnego lub które wyłączają albo oddalają w czasie możliwość zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego (patrz: P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. LEX).

Zatem na tle tak sformułowanych przez organ informacji nie jest możliwe ustalenie czy doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia czy też nie.

Organ, nie wyjaśniając tej kwestii i nie dołączając do akt dokumentów uzasadniających zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności składkowych (prócz informacji, że wszczęto postępowanie egzekucyjne) dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Wskazane uchybienie może mieć istotne znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ nie można wykluczyć, że rzetelna analiza tego zagadnienia przez ZUS doprowadzi do wniosku, że choćby część z należności składkowych, co do których stwierdził aktualność swojego roszczenia, uległa już przedawnieniu. W tym bowiem przypadku orzekanie o umorzeniu albo odmowie umorzenia należności, która się przedawniła, jest bezprzedmiotowe.

W postępowaniu w sprawie umorzenia należności organ, stosownie do odesłania zawartego w art. 31 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m.in. w art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Ciąży więc na nim obowiązek dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz ich oceny, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dotyczy to również tych okoliczności, które są istotne z punktu widzenia ustalenia, które z zaległości składkowych skarżącej istnieją na dzień wydania decyzji, a więc także dotyczących zdarzeń wpływających na bieg terminu przedawnienia. Konstrukcja uzasadnienia, w którym organ nie wyjaśnił kwestii przedawnienia, nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

Merytoryczna decyzja w przedmiocie wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek (uwzględniająca wniosek lub odmawiająca umorzenia składek) może być wydana wyłącznie w przypadku należności istniejących, czyli takich, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Aby można wydać merytoryczne rozstrzygnięcie musi zatem istnieć zobowiązanie. Niedopuszczalne jest natomiast merytoryczne rozstrzyganie w sytuacji, gdy zobowiązania nie ma, bo np. wygasło wskutek przedawnienia. Wskutek upływu terminu przedawnienia zobowiązanie wygasa i w takim przypadku nie można ani umorzyć ani odmówić umorzenia należności z tytułu składek.

Z uwagi na brak wyjaśnienia kwestii biegu przedawnienia w stosunku do poszczególnych należności, objętych przedmiotowym postępowaniem Sąd stwierdził naruszenie wskazanych przepisów art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. w zw. z art. 31 u.s.u.s. Powyższe stwierdzenie prowadzi do wniosku, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że skarga jest uzasadniona. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ wyjaśni zatem kwestię przedawnienia należności z tytułu składek, o których umorzenie wnosi strona skarżąca.

W tym stanie rzeczy należy wskazać, że przedwczesna jest ocena ewentualnego wystąpienia przesłanek umorzenia należności, a to z uwagi na brak wyjaśnienia podstawowej kwestii dotyczącej przedawnienia poszczególnych zaległości składkowych, decydujących o zakresie prowadzonego postępowania.

Mając na względzie powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.