Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1689/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 marca 2023 r. sprawy ze skargi L. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 9 września 2022 r. sygn. akt SKO.NP/4115/305/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 9 września 2022 r., znak: SKO.NP/4115/305/2022, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.; dalej powoływanej jako "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615; dalej powoływanej jako "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania L. J. (dalej jako: skarżąca lub wnioskodawczyni) od decyzji Wójta Gminy T. z dnia 19 lipca 2022 r., znak: [...] o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. J., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Opisaną wyżej decyzją organ I instancji po rozpatrzeniu sprawy z wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 30 marca 2009 r. wydanym na stałe o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze stwierdzeniem, iż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od lutego 2009 r., odmówił wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, że nie ulega wątpliwości, iż matka skarżącej jest osobą schorowaną i wymagającą opieki, natomiast zakres faktycznie sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wskazuje jednoznacznie, że istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Organ I instancji zaznaczył przy tym, że o ile rezygnacja z zatrudnienia podyktowana była wolą sprawowania opieki nad matką, o tyle stan zdrowia matki skarżącej nie rodzi konieczności sprawowania nad nią całodobowej opieki. Wyjaśniono bowiem, że matka skarżącej ma 85 lat i cierpi na choroby typowe dla osób w jej wieku, jest przy tym osobą kontaktową, samodzielnie się poruszającą, samodzielnie spożywającą posiłki. Dodano też, że skarżąca pomaga swojej matce przy myciu, ubieraniu się, przygotowuje posiłki, sprząta, czy robi zakupy. Tym samym w ocenie organu I instancji zakres czynności, jakie wykonuje skarżąca, nie czyni jej sytuacji "szczególnej" na tle innych ludzi. Ponadto podkreślono, że matka skarżącej poza wnioskodawczynią ma jeszcze 4 dzieci, na których solidarnie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła skarżąca, nie godząc się z takim rozstrzygnięciem oraz domagając się uchylenia w całości decyzji organu I instancji i bezpośredniego przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Skarżąca zarzuciła kwestionowanej decyzji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. W uzasadnieniu odwołania rozwinięto podniesione zarzuty, powołując na ich poparcie m.in. orzecznictwo sądów administracyjnych.

Po rozpatrzeniu ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Na wstępie organ odwoławczy powołując się na treść art. 17 u.ś.r., będącego materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji wskazał, że z dokonanych w sprawie ustaleń wynikało, iż wnioskodawczyni zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, a źródłem ich utrzymania jest emerytura matki oraz przyznane wnioskodawczyni świadczenie opiekuńcze. W tym zakresie zaznaczono bowiem, że na podstawie decyzji Wójta Gminy T. z dnia 20 listopada 2018 r. wnioskodawczyni począwszy od 1 listopada 2018 r. posiada przyznany na stałe zasiłek dla opiekuna w kwocie 620 zł. Jednocześnie wskazano, iż z ustaleń wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 26 kwietnia 2022 r. wynikało ponadto, że wnioskodawczyni od 1 listopada 2010 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne, a następnie od 1 października 2014 r. zasiłek dla opiekuna. Następnie organ odwoławczy wymienił kolejno okresy zatrudnienia wnioskodawczyni ze wskazaniem miejsc pracy, począwszy od stycznia 1986 r. do czerwca 1995, a także w 2013 r. Dodatkowo podkreślono, że wnioskodawczyni ma czworo rodzeństwa, które przebywa za granicą, tj. dwóch braci przebywających w [...] i nieutrzymujących kontaktu z matką, jednego brata przebywającego w [...], odwiedzającego matkę dwa razy w roku, którego pomoc polega na tym, że daje wnioskodawczyni ok. 500 koron, tj. ok. 200 zł na leki dla matki, a także siostrę będącą samotną matką, po rozwodzie, przebywającą wraz ze swoją córką w [...], gdzie pracuje zawodowo i od czasu do czasu odwiedzającą matkę. Organ odwoławczy zaznaczył również, że matka skarżącej choruje na cukrzycę, ma problemy z układem krążenia, niedosłuch oraz w dniu przeprowadzania wywiadu chorobę covidową, a także ma problemy z poruszaniem się oraz częściową demencję starczą. Organ II instancji podniósł, że jak ustalono w trakcie wywiadu skarżąca dowozi matkę do lekarza, opłaca rachunki, załatwia sprawy urzędowe, robi zakupy, przygotowuje i podaje śniadanie, obiad i kolację, podaje leki, pomaga przy czynnościach higienicznych, tj. myciu, przygotowuje ubrania. Ponadto wskazano, że mierzy cukier, ciśnienie, ustawia aparaty słuchowe, podaje leki, a nadto do jej obowiązków należy także sprzątanie, odświeżanie mieszkania, pranie ubrań oraz pościeli. Dodano również, że skarżąca stara się też, aby matka wyszła na spacer.

Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji była prawidłowa, gdyż brak było – w ocenie organu odwoławczego – podstaw do przyznania ww. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na fakt, iż nie występował związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W tym zakresie organ II instancji powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazujące, iż związek ten musi być bezpośredni i ścisły.

Jednocześnie organ odwoławczy powołując się na istotę świadczenia pielęgnacyjnego oraz przesłanki jego przyznania (w tym określoną w art. 17 ust. 1 u.ś.r. podstawową przesłankę, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, tj. rezygnację z pracy zarobkowej, spowodowaną koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności lub traktowane na równi z tą przesłanką niepodejmowanie pracy), a także cechy i zakres sprawowanej opieki wskazał, że w jego ocenie w przedmiotowej sprawie zaprzestanie przez skarżącą aktywności zawodowej nie miało związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Zwrócono bowiem uwagę, że ze złożonych przez skarżącą oświadczeń w trakcie wywiadu środowiskowego oraz z przedłożonych przez nią dokumentów wynikało, iż de facto zaprzestała ona pracy z dniem 30 czerwca 1995 r., podczas gdy w przypadku jej matki znaczny stopień niepełnosprawności datowany jest od lutego 2009 r. Co więcej, organ odwoławczy podkreślił, że już po ustanowieniu znacznego stopnia niepełnosprawności skarżąca w 2013 r. podjęła na krótko zatrudnienie jako sprzątaczka.

Ponadto w ocenie organu II instancji zakres czynności realizowanych przez skarżącą nie spełniał kryteriów opieki, o której mowa w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podniesiono bowiem ponownie, że opieka ta musi być stała lub długoterminowa, a tym samym nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Zdaniem organu odwoławczego stwierdzone u matki skarżącej schorzenia, pomimo iż mają charakter przewlekły i długotrwały, nie ograniczają w istotnym stopniu możliwości jej samodzielnego funkcjonowania w środowisku domowym. Podniesiono bowiem, że wykonywane przez skarżącą czynności, takie jak dowożenie matki do lekarza, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów, przygotowanie posiłków, podawanie leków, pomoc przy myciu, przygotowywanie ubrań, wykonywanie pomiaru poziomu cukru oraz ciśnienia, ustawianie aparatów słuchowych, czy sprzątanie, odświeżanie mieszkania, pranie ubrań oraz pościeli, nie stanowią czynności, które są realizowane przez całą dobę. W ocenie organu II instancji sprowadzają się one w znacznej mierze do czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które stanowią codzienną rutynę osób, w tym takich, które również pracują zawodowo i nie uzasadniają one przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dodano przy tym, że czynności te nie są wykonywane codziennie, np. realizacja recept czy opłacanie rachunków, a jeśli już są wykonywane codziennie, to nie zajmują tyle czasu, aby skutkowało to potrzebą rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania. Tym samym zdaniem organu odwoławczego nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Dlatego też, w ocenie organu II instancji, nie sposób przyjąć, aby wnioskodawczyni, z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się matką, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Organ odwoławczy powołując się na treść art. 128 i art. 129 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zaznaczył również, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie można też pominąć, iż matka skarżącej posiada jeszcze czwórkę dzieci zobowiązanych do alimentacji, a zatem rodzeństwo może wspólnie realizować obowiązek alimentacyjny. Zdaniem organu II instancji, wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki, czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości, czy za granicą nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem. Wyjaśniono bowiem, że przesłanki obiektywne to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu, np. przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza możliwość określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Tymczasem, jak zaznaczono, posiadanie rodziny, praca zawodowa czy zamieszkiwanie w innej miejscowości niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki, w niniejszej sprawie matką, jednakże okoliczności takie tego nie uniemożliwiają. Organ odwoławczy zwrócił również uwagę, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych.

W konsekwencji powyższego, zdaniem organu II instancji, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa wnioskodawczyni w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwią wynajęcie opiekuna, bądź będą wynagrodzeniem dla wnioskodawczyni z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych wobec matki.

Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, iż ma świadomość, że strona w okresie od 1 listopada 2010 r. do 30 września 2014 r. była uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, a obecnie jest uprawniona do zasiłku dla opiekuna. W tym zakresie zaznaczono, że pomimo iż przesłanki do przyznania tych świadczeń odpowiadają co do istoty przesłankom mającym znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, to jednak przyznanie tych świadczeń następowało w ramach odrębnych postępowań, a wydane decyzje w tym zakresie nie były przedmiotem rozstrzygnięć ze strony organu odwoławczego.

Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie wniosła skarżąca L. J., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu I instancji, zobowiązania organów obu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, a także zasądzenia kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek,

b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej,

2. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie szczegółowo rozwinięto podniesione zarzuty, przywołując na poparcie przedstawionej argumentacji m.in. orzecznictwo sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w tym zakresie stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259; zwanej dalej "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką skarżącej M. J.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615, powoływanej dalej jako "u.ś.r."), a w szczególności art. 17 tej ustawy.

W postępowaniu administracyjnym zostało ustalone, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia 30 marca 2009 r. wydanym na stałe o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze stwierdzeniem, iż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od lutego 2009 r.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona. Należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne jest jednym ze świadczeń opiekuńczych przewidzianych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, których celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Jest to zatem świadczenie z zakresu pomocy społecznej. Winno ono zatem być przyznawane wówczas, gdy potencjalny beneficjent świadczenia nie jest w stanie we własnym zakresie zapewnić właściwego wsparcia osobie bliskiej, przy wykorzystaniu innych dostępnych środków.

W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych, świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym (a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, która się opiekują) zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie jakiejkolwiek pracy.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Wskazany przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy wykazać, że osoba ubiegająca się o nie stale i osobiście opiekuje się bliską osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką. Innymi słowy rezygnacja z pracy zawodowej musi nastąpić w celu sprawowania opieki.

Przyczyną niepełnosprawności matki skarżącej, jak wynika z akt postępowania administracyjnego, są choroby związane z wiekiem, takie jak cukrzyca, choroby układu krążenia, niedosłuch, problemy z poruszaniem się oraz częściowa demencja starcza.

Skarżąca w okresie od 1 listopada 2010 r. do 30 września 2014 r. była uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, a obecnie jest uprawniona do zasiłku dla opiekuna.

W oparciu o ustalenia poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego organy ustaliły, że skarżąca pomaga swojej matce przy myciu, ubieraniu się, przygotowuje posiłki, sprząta, robi zakupy. Matka skarżącej ma 85 lat , jest osobą kontaktową, samodzielnie się poruszającą, samodzielnie spożywającą posiłki.

Zakres pomocy świadczonej przez skarżącą nie uzasadnia przyjęcia, że jest to opieka stała i długoterminowa. Zdecydowana większość wykonywanych przez skarżącą czynności to czynności wykonywane standardowo przez osoby pracujące – po pracy. Do takich czynności należy pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, przygotowywanie leków, załatwianie spraw urzędowych. Większość tych czynności skarżąca musiałaby wykonywać także wyłącznie dla siebie, bez względu na opiekę sprawowaną nad matką. Pomoc przy myciu czy ubieraniu to również czynności, które można wykonywać przed i po pracy, w określonych godzinach nie kolidujących z wykonywaniem pracy.

W okolicznościach niniejszej sprawy zdaniem Sądu uzasadnione jest stanowisko organu o braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad matką a tym, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia. Przede wszystkim nie uzasadnia rezygnacji stan zdrowia M. J., która nie jest osobą w pełni niesamodzielną, a jedynie cierpiącą na określone schorzenia.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyjaśnień ustawowych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale już z jej art. 17 ust. 1 wynika, iż aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2.02.2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Skarżąca zamieszkuje wspólnie z matką, lecz zakres wykonywanych przez nią czynności nie pozwala na przyjęcie, że są to ekstraordynaryjne czynności typowo opiekuńcze. Nie można zatem przyjąć, by sprawowana przez skarżącą nad matką opieka miała charakter stały lub długoterminowy. Jest to opieka, którą mogłaby wykonywać osoba czynna zawodowo, w ramach czasu wolnego od pracy zawodowej. Nadto należy podnieść, że skarżąca w żaden sposób nie wykazała, aby stan zdrowia jej matki był gorszy, niż ustaliły to organy w postępowaniu administracyjnym i by pogorszył się znacząco w ostatnim czasie.

W okolicznościach niniejszej sprawy zdaniem Sądu uzasadnione jest stanowisko organu o braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad matką a tym, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia. Zdaniem Sądu stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie pozwala na wyprowadzenie powyższych wniosków.

Zdaniem Sądu zarzuty skargi są nieuzasadnione, organy ustaliły stan faktyczny sprawy w sposób umożliwiający podjęcie rozstrzygnięcia zgodnego z zasadą prawdy obiektywnej. Zasada prawdy obiektywnej została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest zatem obowiązany z urzędu:

1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności (por. wyrok z 20.09.2012 r., IV SA/Wa 663/12, LEX nr 1347629, w którym WSA w Warszawie stwierdził, że "organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy", przy czym "aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy" – tak WSA we Wrocławiu w wyroku z 15.02.2012 r., IV SA/Wr 711/11, LEX nr 1139681);

3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy;

4. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454).

Z zasadą prawdy obiektywnej wiąże się kwestia rozłożenia ciężaru dowodu (onus probandi) w postępowaniu administracyjnym. Zasada prawdy obiektywnej przenosi ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym na organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w sprawie, co oznacza, że co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał pewnych ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie przeprowadzonych dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy, organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z 10.12.2009 r., II OSK 1933/08, LEX nr 582865).

W niniejszej sprawie zdaniem Sądu organy przeprowadziły właściwie postępowanie dowodowe i prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. Nie naruszyły także zasady praworządności (art. 6 k.p.a.), ani zasady informowania (art. 9 k.p.a.).

Należy też podkreślić, że wcześniejsze pobieranie przez stronę specjalnego zasiłku opiekuńczego nie oznacza automatyzmu w przyznaniu następnie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ rozpatrując wniosek o świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem nie tylko uprawniony, ale również zobowiązany do zbadania, czy aktualnie (niezależnie od wcześniejszej oceny) zachodzą przesłanki przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego, w tym do ustalenia zakresu koniecznej opieki oraz związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) a tą opieką.

Nie bez znaczenia jest również okoliczność, że w sprawie niniejszej zobowiązane do alimentacji wobec M. J. są także jej pozostałe dzieci. Organy ustaliły, że oprócz wnioskodawczyni M. J. ma jeszcze czworo dzieci. Dwóch synów przebywa w [...] i nie utrzymuje kontaktu z matką, kolejny syn przebywa w [...] i odwiedza matkę dwa razy w roku, a jego pomoc polega na tym, że daje wnioskodawczyni ok. 500 koron, tj. ok. 200 zł na leki dla matki, zaś córka przebywa wraz ze swoją córką w [...], gdzie pracuje zawodowo. Córka od czasu do czasu odwiedza matkę.

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2).

Niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej z uwagi na zatrudnienie czy inne okoliczności osobiste i rodzinne, nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonych rzeczy, albo na osobistych staraniach.

Ustawodawca wskazując katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawił organom dowolności w przyznawaniu tego świadczenia, dowolnością tą nie dysponują także osoby z kręgu rodziny, które nie mogą wskazać, komu ich zdaniem należy przyznać świadczenie. W sytuacji, w której osoby zobowiązane do alimentacji z różnych przyczyn nie świadczą opieki nad osobą jej wymagającą, mogą swój obowiązek alimentacyjny realizować nie poprzez starania osobiste, a poprzez przykładowo opłacenie osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Skarżąca ani w toku postępowania administracyjnego, ani w skardze nie wskazała obiektywnych okoliczności, które mogłyby uzasadniać zwolnienie jej rodzeństwa z obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Nie stanowią takich okoliczności zamieszkiwanie w innej miejscowości czy też wykonywanie pracy zawodowej, w tym za granicą.

W okolicznościach niniejszej sprawy zdaniem Sądu uzasadnione jest stanowisko organu o braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad matką a tym, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia. Zdaniem Sądu stan faktyczny ustalony w niniejszej sprawie pozwala na wyprowadzenie powyższych wniosków. Skarżąca nie rozważyła żadnego innego scenariusza opieki nad matką, z uwzględnieniem rodzeństwa zobowiązanego w równym stopniu do alimentacji. Nie może zatem skarżąca oczekiwać udzielenia pomocy i wsparcia od Państwa, skoro nie wykorzystała innych dostępnych możliwości w zakresie zapewnienia opieki matce – to jest w postaci świadczeń alimentacyjnych od rodzeństwa, jak również usług opiekuńczych.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.