Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 214/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska - Szostak Sędziowie Sędzia WSA Barbara Ciołek Asesor WSA Anna Kuczyńska - Szczytkowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 13 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. C. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 marca 2024 r., nr 430500/65/2024/RED1/W-1454 FR w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 marca 2024 r. (nr 430500/65/2024/RED1/W-1454 FR) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 31 stycznia 2024 r. (nr 430500/65/2024/RED1/W-1454 FR) o oddaleniu zarzutów E. C. (dalej: skarżąca) w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 18, art. 33 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm., dalej: u.p.e.a.) oraz art. 83 ust. 4 w związku z art. 83c ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm., dalej: u.s.u.s.).

Z akt administracyjnych sprawy i z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Dyrektor Oddziału ZUS w Wałbrzychu wszczął postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], [...] oraz [...], [...], doręczając je wraz z zawiadomieniami o zajęciu wynagrodzenia za pracę i wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku w dniu 5 stycznia 2024 r.

Pismem nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 12 stycznia 2024 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...] oraz [...] i [...] następujące zarzuty: nieistnienia obowiązku, ewentualnie określenia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi niezgodnie z treścią orzeczeń w nich zawartych, ewentualnie wygaśnięcia obowiązku w całości z powodu spełnienia świadczenia na skutek jego wyegzekwowania od zobowiązanej w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ewentualnie wygaśnięcia obowiązku w całości z powodu przedawnienia zobowiązania. Skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z akt postępowania egzekucyjnego toczącego się na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], zakończonych postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej także: DIAS) z dnia 31 października 2023 r. Ponadto o dopuszczenie dowodu z: pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w Świdnicy (dalej: NUS w Świdnicy) z 29 października 2020 r. wraz z załącznikami i z postanowienia NUS w Świdnicy z dnia 23 kwietnia 2021 r.

Z dołączonych do zarzutów kserokopii dokumentów wynika, że w dniu 31 marca 2004 r. ZUS wystawił tytuły wykonawcze: nr [...] za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 sierpnia 2001 r., [...] za marzec 2000 r., [...] za kwiecień 2000 r., [...] za maj 2000 r., [...] za czerwiec 2000 r., [...] za lipiec 2000 r., [...] za sierpień 2000 r., [...] za maj 2001 r., [...] za czerwiec 2001 r., [...] za lipiec 2001 r., [...] za sierpień 2001 r. W dniu 11 maja 2004 r. organ egzekucyjny – NUS w Świdnicy – nadał tym tytułom wykonawczym klauzule o skierowaniu ich do egzekucji. W dniu 7 lipca 2017 r. NUS w Świdnicy wystawił zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę, w którym wskazał wymienione wyżej tytuły wykonawcze. Z wydruku dotyczącego stanu zadłużenia skarżącej wynika, że na dzień 29 października 2020 r. wynosiło ono 5.399,82 zł.

NUS w Świdnicy postanowieniem z 23 kwietnia 2021 r. (nr 0220-SEE.711.1974.2021.BA.RK.32075.2021) wydanym na skutek wniosku skarżącej o umorzenie postępowania egzekucyjnego odmówił wszczęcia postępowania w części dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z 31 marca 2004 r. nr: [...], [...], [...] i [...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że należności dochodzone na podstawie tych tytułów wykonawczych zostały w całości wyegzekwowane w 2020 r. w ramach dokonanego zajęcia wynagrodzenia za pracę skarżącej. Jednocześnie NUS w Świdnicy poinformował o wszczęciu postępowania administracyjnego w części dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr: od [...] do [...].

W aktach administracyjnych sprawy znajduje się także postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 31 października 2023 r. (nr 0201-IEE1.7192.125.2022.8) o uchyleniu postanowienia NUS w Świdnicy z 16 sierpnia 2023 r. (nr 0220-SEE.711.1208.2023.MB) i umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr: od [...] do [...].

Postanowieniem z dnia 31 stycznia 2024 r. ZUS odmówił uwzględnienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i [...]. W uzasadnieniu wskazał, że postanowieniem z 30 stycznia 2024 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i [...] z uwagi na fakt, że na tożsame należności jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez NUS w Świdnicy.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 marca 2024 r. ZUS utrzymał w mocy ww. rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i [...], po umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez DIAS.

Odnosząc się do zarzutu nieistnienia obowiązku organ wskazał, że w sprawie ZUS wydał w dniu 12 grudnia 2001 r. decyzję nr ZR-164653/15 ustalającą nadpłatę nienależnie pobranych świadczeń. Została ona odebrana 19 grudnia 2001 r. przez matkę skarżącej – S. C.

W kwestii określenia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń niezgodnie z orzeczeniem wskazanym na tytułach wykonawczych, ZUS podkreślił, że tytuły wykonawcze o nr [...] i [...] obejmują należności, do których zwrotu została zobowiązana skarżąca na podstawie decyzji z dnia 12 grudnia 2001 r. Decyzja ta w swojej treści obejmowała należności za okres od grudnia 1998 r. do sierpnia 2001 r. Częściowo należności z tej decyzji zostały spłacone, jednak do uregulowania nadal pozostała kwota 4.578,64 zł należności głównej oraz należne odsetki ustawowe za opóźnienie liczone do dnia zapłaty włącznie. NUS w Świdnicy prowadził już postępowanie egzekucyjne na tożsame należności. W tym okresie tytuły wykonawcze wystawiane były odpowiednio: jeden miesiąc zaległości = jeden tytuł wykonawczy. Należności z części tytułów wykonawczych zostały spłacone, co zgadza się z treścią postanowienia NUS w Świdnicy z dnia 13 kwietnia 2021 r. Spłacenie należności za kilka miesięcy nie jest tożsame z uregulowaniem zadłużenia wynikającego z całej decyzji. Należności z decyzji z dnia 12 grudnia 2001 r. nie zostały spłacone w całości, a zatem Dyrektor Oddziału ZUS w Wałbrzychu wszczął postępowanie egzekucyjne na te należności zaznaczając w tytułach wykonawczych okres ze skrajnymi datami tj. cały okres jaki obejmowała decyzja.

ZUS wskazał, że należności objęte tytułami wykonawczymi o nr [...] i [...] nie przedawniły się. Organ powołał art. 84 ust. 3 u.s.u.s. i zauważył, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, o której dłużnik został zawiadomiony do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Decyzja z dnia 12 grudnia 2001 r. ustalająca nadpłatę nienależnie pobranych świadczeń została odebrana 19 grudnia 2001 r. przez matkę skarżącej, więc jej uprawomocnienie nastąpiło w dniu 22 stycznia 2002 r. Z uwagi na brak spłaty zadłużenia, decyzja ta została przekazana przez organ rentowy do dochodzenia w trybie egzekucyjnym. W dniu 17 grudnia 2003 r. zostało wystawione upomnienie przedegzekucyjne. Przesyłka polecona wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, z uwagi na niemożność bezpośredniego dostarczenia została złożona w Urzędzie Pocztowym o czym informowało pozostawione awizo z dnia 19 grudnia 2003 r. Zgodnie z przepisami k.p.a. nieodebrane przesyłki uznaje się za doręczone po 14 dniach od pierwszej próby doręczenia. W dniu 31 marca 2004 r. zostały skierowane do prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez NUS w Świdnicy tytuły wykonawcze. Postępowanie egzekucyjne było prowadzone do dnia 31 października 2023 r., czyli do dnia umorzenia postępowania egzekucyjnego przez DIAS postanowieniem nr 0201-IEE1.7192.125.2022.8. W postanowieniu tym DIAS odmówił uwzględnienia zarzutu przedawnienia należności dochodzonych na podstawie ww. tytułów wykonawczych, gdyż wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez NUS w Świdnicy w 2004 r. zawiesiło bieg terminu przedawnienia. DIAS wskazał, iż należności ustalone decyzją z 12 grudnia 2001 r. nie były przedawnione przed 30 czerwca 2004 r., więc należy stosować 10-letni termin przedawnienia. W okresie, w którym organ egzekucyjny (NUS w Świdnicy) przyjął tytuły wykonawcze do egzekucji, obowiązywał art. 24 ust. 5b u.s.u.s., który przewidywał, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Mimo że nie doręczono wówczas skarżącej odpisów tytułów wykonawczych i formalnie nie wszczęto egzekucji administracyjnej, to DIAS – jak podkreślił ZUS – nie miał żadnych wątpliwości, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej nastąpiło. A to właśnie z wszczęciem postępowania egzekucyjnego ww. przepis łączył skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Wszczęte w roku 2004, a zakończone w dniu 31 października 2023 r. postępowanie egzekucyjne zawiesiło bieg terminu przedawnienia, które nastąpiłoby dopiero w roku 2029.

ZUS dodał, że po umorzeniu postępowania egzekucyjnego przez DIAS, wierzyciel wszczął od nowa postępowanie przedegzekucyjne: skierował upomnienie, które zostało odebrane osobiście przez skarżącą w dniu 14 listopada 2023 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Wałbrzychu, po ujawnieniu nowego środka egzekucyjnego jakim jest wynagrodzenie za pracę skarżącej, na nowo wszczął postępowanie egzekucyjne, którego okres trwania w dalszym ciągu będzie zawieszać bieg terminu przedawnienia

W skardze na powyższe postanowienie skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie:

1. art. 33 § 1 i 2 pkt 1, 2, 5 u.p.e.a., poprzez odmowę uwzględnienia zarzutów względem obowiązków określonych tytułami wykonawczymi o nr [...] oraz [...] mimo braku podstaw ku temu;

2. art. 26 § 1 i art. 26d § 1 u.p.e.a., poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że wierzyciel miał prawo w stanie faktycznym niniejszej sprawy wystawić ponowne tytuły wykonawcze i prowadzić na ich podstawie postępowanie egzekucyjne, podczas gdy było to niedopuszczalne.

Mając powyższe na względzie skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia z 31 stycznia 2024 r. oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżąca, powołując się na wyrok NSA z 28 czerwca 2023 r. (sygn. akt I GSK 1450/19), podkreśliła, że organ egzekucyjny wszczyna egzekucję na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego tylko jeden raz tytułu wykonawczego. Wyjątki od tej zasady zostały przewidziane w art. 26c i art. 26d u.p.e.a.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Zaskarżone postanowienie ZUS zostało wydane w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym wobec skarżącej zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji na podstawie tytułów wykonawczych z 28 grudnia 2023 r. nr [...] i [...].

Podkreślić należy, że postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego i w przypadku zgłoszenia przez zobowiązanego zarzutów, organy egzekucyjne rozpoznają sprawę w ich granicach (por. wyrok WSA w Gliwicach z 28 czerwca 2017 r., I SA/Gl 424/17 i przywołane tam orzecznictwo, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej w skrócie: CBOSA). W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny.

Regulację prawną dotyczącą instytucji zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym (a konkretnie podstaw środka zaskarżenia) zawierają przepisy art. 33 § 2 u.p.e.a. W sprawie skarżąca zgłosiła zarzuty: nieistnienia obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.), określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji (art. 33 § 2 pkt 2 u.p.e.a.), wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części z powodu spełnienia świadczenia na skutek jego wyegzekwowania ewentualnie z powodu przedawnienia zobowiązania (art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.).

Stan prawny niniejszej sprawy – na podstawie odesłania zawartego w art. 18 u.p.e.a. – uzupełniają również przepisy ogólnej procedury administracyjnej. Jeżeli przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W konsekwencji organ egzekucyjny jest związany ogólną zasadą prawdy obiektywnej, z której wynika obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Zasada ta znajduje pełne zastosowanie nie tylko w ramach jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego, ale – poprzez odesłanie zawarte we wspomnianym wyżej art. 18 u.p.e.a. – także na płaszczyźnie czynności procesowych postępowania egzekucyjnego. Jej adresatami są w szczególności organy podejmujące wszelkie władcze czynności wobec zobowiązanego.

Wobec powyższego, ustalenia faktyczne organu powinny zostać skorelowane ze sformułowanymi argumentami zarzutów. Co również istotne, powinny one znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, na podstawie których Sąd dokona kontroli działania organu egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd dokonuje kontroli zaskarżonego aktu "na podstawie akt sprawy", co oznacza, że podstawę orzekania stanowi materiał dowodowy zgromadzony przez organ egzekucyjny w toku postępowania oraz że, co do zasady, zakazane jest uwzględnianie okoliczności nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy. Z kolei "akta sprawy" oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Kontrolując zaskarżone postanowienie Sąd nie ogranicza się jedynie do tego aktu, lecz bada, czy okoliczności przedstawione w uzasadnieniu postanowienia znajdują odzwierciedlenie w dokumentacji zgromadzonej w nadesłanych aktach sprawy. To na organie ciąży obowiązek przedłożenia wraz ze skargą kompletnych akt, zawierających wszystkie dowody i dokumenty, które stały się podstawą wydanego przez niego aktu i które pozwolą sądowi dokonującemu kontroli na pełną ocenę jego zgodności z prawem rozumianym zarówno jako prawo procesowe jak i materialne (wyrok WSA w Krakowie z 10 stycznia 2023 r., I SA/Kr 1150/22, CBOSA). Sąd jest także zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu.

Ponadto, konsekwencją zasad praworządności i prawdy obiektywnej, które obowiązują organy administracyjne, jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 k.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego. Uzasadnienie faktyczne w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Podobne wymogi Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje w odniesieniu do postanowienia - stosownie do art. 124 § 2 k.p.a. postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie.

Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem Sądu, na etapie postępowania zakończonego zaskarżonym rozstrzygnięciem nie dochowano ww. standardów prawidłowego procedowania.

Na wstępie należy wskazać, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się potwierdzona za zgodność z oryginałem kserokopia decyzji z dnia 12 grudnia 2001 r. (nr ZR-164653/15), w której ZUS zobowiązał skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z tytułu renty rodzinnej za okresy: od 1 grudnia 1998 r. do 31 sierpnia 1999 r., od 1 listopada 1999 r. do 31 sierpnia 2000 r., od 1 maja 2001 r. do 31 sierpnia 2001 r. wraz z odsetkami. Z kopii zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że została ona doręczona matce skarżącej w dniu 19 grudnia 2001 r. W konsekwencji zasadnie ZUS przyjął, że sformułowany zarzut "nieistnienia obowiązku, ponieważ z treści akt sprawy nie wynika, by istniało orzeczenie w postaci decyzji z 12 grudnia 2001 r. nr ZR-164653/15" nie zasługiwał na uwzględnienie.

W zakresie natomiast stanowiska organu dotyczącego pozostałych zgłoszonych zarzutów, wskazać należy, że skarżąca podnosiła, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń został określony niezgodnie z decyzją wskazaną w tytułach wykonawczych oraz że obowiązek wygasł wskutek jego wyegzekwowania. Skarżąca do zarzutów dołączyła m.in. postanowienie NUS w Świdnicy z 23 kwietnia 2021 r., z którego treści wynika, że należności objęte tytułem wykonawczym nr [...] dotyczącym okresu od stycznia 1999 r. do sierpnia 2001 r. zostały wyegzekwowane. W tym kontekście ZUS w sposób ogólny wskazał, że należności z decyzji z dnia 12 grudnia 2001 r. zostały częściowo spłacone, co zgadza się z treścią postanowienia NUS w Świdnicy z 23 kwietnia 2021 r. Dodał, że obecnie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte wobec należności nieuregulowanych, a w tytule wykonawczym zaznaczono okres ze skrajnymi datami, tj. cały okres, który obejmowała decyzja. Zdaniem Sądu, odnosząc się do zarzutów skarżącej, organ powinien dokładnie i precyzyjnie wskazać, które należności – za jakie konkretnie miesiące zostały spłacone, a które nie zostały wyegzekwowane. Ustalenia te powinny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. Wskazane braki uniemożliwiają zweryfikowanie dopuszczalności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co do kwoty objętej tytułami wykonawczymi z 28 grudnia 2023 r. Innymi słowy, nie podlega kontroli Sądu stanowisko ZUS, że część dochodzonych należności nie została zapłacona i że obowiązek został określony w tytule wykonawczym zgodnie z treścią decyzji z 12 grudnia 2001 r.

Jeżeli chodzi o podniesiony zarzut przedawnienia wskazać należy, że zgodnie z art. 84 ust. 7 u.s.u.s. należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Przepisy art. 24 ust. 5-5c stosuje się odpowiednio. Przepis ten został znowelizowany na podstawie art. 10 pkt 27 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264), a zmiana dotyczyła wydłużenia okresu przedawnienia z pięciu do dziesięciu lat, w przypadku należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 26 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 lipca 2004 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych, co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 30 czerwca 2004 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 lipca 2004 r. (data wejścia w życie ustawy zmieniającej) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu nienależnie pobranego świadczenia nieprzedawnione przed tym dniem ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas przedawnieniu 5-letniemu (taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 - Lex nr 396253 i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 - Lex nr 396249 dotyczących wprawdzie nowelizacji art. 24 ust. 4 u.s.u.s., lecz co do zasady znajdującej zastosowanie także w zakresie nowelizacji omawianego przepisu).

Na uwadze należy również mieć zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia – przerwanie biegu terminu przedawnienia oraz zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Kwestia zawieszenia lub przerwania biegu terminu przedawnienia uregulowana jest w art. 24 ust. 5-6 u.s.u.s. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym do 1 lipca 2004 r.) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

W ocenie Sądu w sprawie nie zostały prawidłowo wyjaśnione kwestie dotyczące przedawnienia przedmiotowych należności i treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia jest nieprawidłowa, tzn. nie spełnia wymogów art. 124 k.p.a. i art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. W ponownie prowadzonym postępowaniu obowiązkiem organu będzie przedstawienie analizy kiedy i na jakiej podstawie prawnej zaczął biec termin przedawnienia, kiedy okres przedawnienia minąłby bez zawieszenia, a następnie wskazanie jakie zdarzenie, w jakiej dacie i na jaki okres (o ile dni) spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności. Wszystkie ustalenia organu winny być przedstawione w postanowieniu i mieć potwierdzenie w aktach administracyjnych.

ZUS powinien także odnieść się do postanowienia DIAS z 31 października 2023 r. (nr 0201-IEE1.7192.125.2022.8), którym umorzono postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych o nr: od [...] do [...] (czerwiec, lipiec, sierpień 2000 r., maj, czerwiec, lipiec, sierpień 2001 r.) z powodu braku dokumentu, który potwierdzały skuteczne doręczenie upomnienia z 17 grudnia 2003 r. Zauważyć przy tym należy, że w zaskarżonym postanowieniu ZUS przyjął, że upomnienie z 17 grudnia 2003 r. zostało prawidłowo doręczone. W aktach sprawy brak tego upomnienia, jak też dowodu jego doręczenia. Nie wiadomo ponadto, czy przedmiotem wszczętego aktualnie postępowania egzekucyjnego są także należności objęte tytułami wykonawczymi dotyczącymi postępowania egzekucyjnego, które zostało umorzone przez DIAS postanowieniem z 31 października 2023 r. z powodu – jak wskazał ten organ niedoręczenia upomnienia z 17 grudnia 2001 r. DIAS podkreślił w tym postanowieniu, że art. 59 u.p.e.a. łączy z niedoręczeniem upomnienia obowiązek zakończenia działań egzekucyjnych.

Stwierdzone powyżej naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. To zaś sprawia, że treść rozstrzygnięcia opartego o niekompletny materiał dowodowy oraz wadliwe uzasadnienie nie poddaje się kontroli Sądu pod względem jego zgodności z przepisami prawa. Uniemożliwia także odniesienie się do sformułowanych zarzutów skargi.

Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. O kosztach postępowania, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł), Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.