Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 357/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2013-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną czynność
Powołane przepisy: article: art. 77 ust. 3, ust. 4 pkt 2, ust. 5
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity
article: par. 1 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 137 poz 1310
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu
article: art. 92 ust. 1, art. 217, art. 178 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz Sędzia WSA Grażyna Jeżewska (spr.) Protokolant St. sekretarz sądowy Joanna Szyndrowska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 listopada 2013 r. sprawy ze skargi J. G. na czynność Starosty Opolskiego z dnia 3 kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie opłaty za kartę pojazdu 1) uchyla zaskarżoną czynność, 2) określa, że zaskarżona czynność nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Starosty Opolskiego na rzecz J. G. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 2 marca 2013 r. J. G. zwrócił się do Starosty Opolskiego na podstawie art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 Prawa o ruchu drogowym oraz art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej o zwrot nienależnie pobranej nadpłaty w wysokości 425 zł za sprowadzony z zagranicy samochód marki [...] o nr rejestracyjnym [...], nr [...].

Starosta Opolski - odpowiadając na wniosek J. G. - uznał w piśmie z dnia 3 marca 2013 r., nr [...], że pobrane opłaty za kartę pojazdu dla samochodu, tj. marki [...] o nr rejestracyjnym [...], nr [...], było zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, dlatego odmówił zwrotu żądanej kwoty (425 zł). Wskazał, że przedmiotowy pojazd zostały nabyty poza granicami kraju, zatem zgodnie z art. 77 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, organ rejestrujący wydał przy pierwszej rejestracji na terenie Rzeczypospolitej Polskiej kartę pojazdu, pobierając opłatę za jej wydanie. Wysokość tych opłat regulowało rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, po myśli którego opłata wynosiła 500 zł. Organ odnotował, że opłaty administracyjne uiszcza się z góry, są one ustalane na podstawie przepisów odrębnych w stałej wysokości lub według stawek zmiennych i przypisane do określonych czynności. Nie zachodzi w tym przypadku decyzyjny tryb określania ich wysokości. Ponadto Starosta podniósł, że Trybunał Konstytucyjny orzekł w dniu 17 stycznia 2006 r., iż przepis ww. rozporządzenia dotyczący wysokości opłaty jest niezgodny z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP oraz z zapisami ustawy Prawo o ruchu drogowym, ale jednocześnie określił, że zakwestionowany przepis straci moc obowiązującą dopiero 1 maja 2006 r. Powyższe pismo zostało doręczone J. G. w dniu 9 kwietnia 2013 r.

W piśmie z dnia 17 kwietnia 2013 r., które wpłynęło do organu w dniu 18 kwietnia 2013 r., J. G. wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa poprzez zwrot kwoty 425 zł wraz z ustawowymi odsetkami. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w dniu 3 sierpnia 2004 r. uiścił opłatę w kwocie 500 za wydanie karty pojazdu związaną rejestracją pojazdu [...] o nr rejestracyjnym [...]. Tymczasem zgodnie z obowiązującym rozporządzeniem Ministra Transportu i Budownictwa (Dz. U. z 2006 r., nr 59, poz. 421) wydanym wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. (sygn. akt 6/04)), opłata za wydanie karty pojazdu została ustalona na kwotę 75 zł. Wobec tego, zdaniem wnioskodawcy, żądana przez Starostwo Opolskie w Opolu opłata w kwocie 500 zł pobrana została niesłusznie i sprzecznie z prawem. Konsekwencją tego jest fakt, że przysługuje mu zwrot różnicy pomiędzy kwotą uiszczoną, a kwotą wynikającą z przepisów obowiązującego prawa, tj. 425 zł.

Odpowiadając na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa organ w piśmie z dnia 19 kwietnia 2013 r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko i odmówił skarżącemu zwrotu kwoty 425zł wraz z odsetkami. Pismo skarżącemu zostało doręczone w dniu 25 kwietnia 2013 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. G. wniósł o orzeczenie, iż Starostwo Opolskie ma zapłacić na jego rzecz kwotę 425 zł wraz z należnymi odsetkami od dnia 18 kwietnia 2013 r. do dnia zapłaty w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu po zrelacjonowaniu przebiegu postępowania podniósł, że Trybunał Konstytucyjny na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 r. (sygn. akt 6/04) uznał, iż § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu jest niezgodny z art. 77 ust 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym ( Dz.U. z 2005 r. nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazał, że wskutek powyższego wyroku wydane zostało rozporządzenie Ministra Transportu i Budownictwa (Dz. U. z 2006 r., nr 59, poz. 421), które w § 1 ust. 1 ustaliło wysokość opłaty za wydanie karty pojazdy w kwocie 75 zł. Rozporządzenie to weszło w życie w dniu 15 kwietnia 2006 r. Zdaniem skarżącego, skoro obowiązujące przepisy zmniejszyły wysokość tej opłaty do 75 zł, to opłata w wysokości 500 zł została pobrana niesłusznie i sprzecznie z prawem. Z uwagi na przysługujące mu prawo, zażądał zwrotu różnicy pomiędzy kwotą uiszczoną, a kwotą wynikającą z przepisów obowiązującego prawa, tj. 425 zł, gdyż kwota ta stanowi bezpodstawne wzbogacenie pozwanego (art. 405 i 410 k.c.).

W odpowiedzi na skargę Starosta Opolski wniósł o odrzucenie skargi ewentualnie w przypadku nie uwzględnienia tego wniosku o oddalenie skargi. Uzasadniając wniosek o odrzucenie skargi podał, że wniesiona skarga nie odpowiada treści skargi wskazanej w przepisie art. 57 § 1 ustawy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ nie zawiera wskazania orzeczenia bądź czynności organu, której skarga dotyczy. Ponadto żądanie objęte skargą oparte zostało na przepisach art. 405 i 410 k.c. o bezpodstawnym wzbogaceniu, a skarżący domaga się zasądzenia należności głównej wraz z odsetkami i kosztami postępowania w powołaniu na przepisy kodeksu cywilnego. Roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia jest roszczeniem o charakterze cywilnoprawnym, a jego rozstrzyganie nie należy do właściwości sądu administracyjnego.

Wnosząc zaś o oddalenie skargi organ akcentował, że opłatę za kartę pojazdu w wysokości 500 zł za samochód pobrał zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Przepis § 1 ust. 1 tego rozporządzenia został zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny, który jednak odroczył utratę jego mocy obowiązującej do 1 maja 2006 r., by umożliwić wprowadzenie do tego czasu - bez pozbawiania powiatów odpłatności za ich czynności - nowej regulacji, zgodnej z postanowieniami Konstytucji RP. Z kolei z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2007 r., sygn. akt III CZP 125/07, wynika, że Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez wydanie komentowanego rozporządzenia w czasie, gdy przepisy tego rozporządzenia, pomimo stwierdzenia ich sprzeczności z Konstytucją RP i ustawą zwykłą przez Trybunał Konstytucyjny, dalej obowiązywały. Tym bardziej więc nie można przypisać takiej odpowiedzialności powiatowi, który pobrał opłaty na podstawie obowiązującego prawa. Skarżąca dokonała rejestracji w 2005 r. i w 2006 r., czyli w czasie gdy uchylony przepis jeszcze obowiązywał, zaś pobrane wówczas opłaty stanowiły dochód powiatu w roku ich pobrania i zostały w tym samym roku wykorzystane na cele publiczne. Niepobranie opłat stanowiłoby naruszenie dyscypliny finansów publicznych.

W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 20 sierpnia 2013 r. skarżący J. G. w terminie wskazał, że zaskarża decyzję Starosty Opolskiego "z dnia 3 kwietnia 2013 r. - nr decyzji [...]."

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Zakres kognicji sądu administracyjnego, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), obejmuje kontrolę działalności administracji publicznej i opiera się na kryterium zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na inne niż decyzje i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (pkt 4). W rozpoznawanej sprawie skarga dotyczy czynności Starosty Opolskiego z dnia 3 kwietnia 2013 r. r., nr [...], polegającej na odmowie zwrotu kwoty 425 zł, która to kwota stanowi część opłaty, jaką skarżący uiścił za wydanie karty pojazdu w związku z rejestracją samochodu marki [...] o nr rejestracyjnym [...] sprowadzonego z zagranicy. Poza sporem jest, że opłata ta została uiszczona przez stronę w wysokości 500 zł i że jej kwota ustalona została na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310, ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Pojazd został zarejestrowany pod numerem OP95HG na mocy decyzji z dnia 24 sierpnia 2004 r., w której potwierdzono wydanie m.in. karty pojazdu.

W pierwszej kolejności rozważenia wymagał charakter opłaty za kartę pojazdu oraz dopuszczalność zaskarżenia do sądu administracyjnego aktów wydanych w związku z odmową zwrotu nadpłaty z tego tytułu, jak również forma procesowa, w jakiej powinien wypowiedzieć się organ w tym zakresie. W tej materii, zdaniem Sądu, wiążące znaczenie ma uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r., I OPS 3/07 (ONSAiwsa 2008 r. nr 2, poz. 21), w której wyrażono pogląd, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że wydanie karty pojazdu, tak jak i wydanie dowodu rejestracyjnego, jest nierozerwalnie związane z wydaniem decyzji administracyjnej o zarejestrowaniu pojazdu i nie stanowi odrębnej sprawy. Z tego względu również obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie karty pojazdu powstaje w toku indywidualnej sprawy administracyjnej o rejestrację pojazdu i o jego istnieniu rozstrzyga organ w toku jej załatwiania. Ma on charakter obowiązku administracyjnego, który wynika z przepisów prawa, a organ jest uprawniony do orzekania w przedmiocie tego obowiązku, przy czym nie ma podstawy do rozstrzygania o tym w drodze decyzji administracyjnej, gdyż ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. nr 108, poz. 908, ze zm.) w ogóle nie reguluje spraw dotyczących zwrotu uiszczonych opłat, a z przepisów K.p.a. nie można wyprowadzić zasady, że każde żądanie skierowane do organu wymaga rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej. Do uiszczania opłaty w toku zarejestrowania pojazdu nie mają zastosowania przepisy ustawy o opłacie skarbowej ani ustawy Ordynacja podatkowa. Opłata ta, co do jej istoty nie ma charakteru podatkowego, gdyż jej celem jest zrekompensowanie poniesionych przez organ kosztów wytworzenia i wydania karty pojazdu, a w razie jej nieuiszczenia, sankcją jest zwrot podania (wniosku) o zarejestrowanie pojazdu w trybie art. 261 § 2 K.p.a., a nie egzekwowanie uiszczenia tej opłaty. Odnosząc się do żądania zwrotu opłaty za kartę pojazdu, organ ustosunkowuje się zatem do obowiązku wynikającego z przepisu prawa, a więc podejmuje akt lub czynność, które nie są decyzją lub postanowieniem, a które strona może poddać kontroli sądu administracyjnego.

W tym miejscu odnotowania wymaga, że w myśl art. 187 § 2 P.p.s.a., uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego jest w danej sprawie wiążąca. Związanie uchwałą odnosi się przy tym również do innych spraw sądowoadministracyjnych, w których miałby być stosowany interpretowany przepis. Zgodnie bowiem z art. 269 § 1 P.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje ocenę NSA wyrażoną w powołanym orzeczeniu, uznając, że zaprezentowany pogląd jest nadal aktualny i znajduje zastosowanie także w rozpoznawanej sprawie. Podkreślić bowiem należy, że pobranie opłaty, której częściowego zwrotu domaga się skarżąca, nastąpiło w stanie prawnym, na tle którego wydano powyższą uchwałę. W odniesieniu do tejże opłaty nie została wydana decyzja administracyjna dotycząca ustalenia jej wysokości, gdyż żaden z aktów normatywnych nie przewidywał decyzyjnej formy rozstrzygnięcia w tym zakresie. Obowiązek uiszczenia opłaty i jej wysokość wynikały wszak wprost z przepisów prawa, tj. z art. 77 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym, stanowiącego, że kartę pojazdu dla samochodu innego niż pochodzący od producenta lub importera nowych pojazdów wprowadzonych do obrotu handlowego na terytorium RP, wydaje za opłatą starosta przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium RP. Z kolei wysokość opłaty w sposób kategoryczny określał akt wykonawczy wydany na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 77 ust. 4 pkt 2 tej ustawy. Natomiast sprawa dotycząca zarejestrowania samochodu marki [...] o nr rejestracyjnym [...] została zakończona prawomocną decyzją z 8 sierpnia 2004 r.

W konsekwencji przyjąć trzeba, że rozstrzygnięcie o zwrocie części opłaty za kartę pojazdu, która została pobrana na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia następuje w formie czynności, podlegającej zaskarżeniu do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.

Dokonując oceny dopuszczalności wniesienia skargi na akt, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., należy stwierdzić, że zgodnie z art. 52 § 3 P.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi (tak, jak w rozpoznawanym przypadku), skargę na akty lub czynności można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. Skarżący spełnił powyższy wymóg, gdyż pismo organu z 3 kwietnia 2013 r. zawierające odpowiedź w zakresie zwrotu opłaty za kartę pojazdu otrzymał 9 kwietnia 2013 r., natomiast wezwanie do usunięcia naruszenia prawa wpłynęło do organu 18 kwietnia 2013 r. Następnie, po otrzymaniu 25 kwietnia 2013 r. odpowiedzi organu na powyższe wezwanie, skarga wniesiona została 23 maja 2013 r., a zatem przed upływem terminu zakreślonego w art. 53 § 2 P.p.s.a., wynoszącego 30 dni.

Przechodząc do oceny zasadności żądania dotyczącego zwrotu części opłaty za kartę pojazdu, wskazać trzeba w pierwszym rzędzie na obowiązujący przepis art. 77 ust. 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym, którego treść była taka sama w dacie rejestracji pojazdu skarżącego. Przepis ten stanowi, że kartę pojazdu dla samochodu innego niż pochodzący od producenta lub importera nowych pojazdów wprowadzonych do obrotu handlowego na terytorium RP, wydaje za opłatą starosta przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium RP. W art. 77 ust. 4 pkt 2 tej ustawy zawarto delegację dla ministra właściwego do spraw transportu do określenia w drodze rozporządzenia wysokości opłaty za kartę pojazdu. W wykonaniu powyższej delegacji wydane zostało m.in. rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, które stanowiło podstawę pobrania od skarżącego opłaty za kartę pojazdu dla przedmiotowego samochodu. W myśl § 1 ust. 1 tego rozporządzenia, za wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji na terytorium RP organ rejestrujący pobierał opłatę w wysokości 500 zł. Legalność tego przepisu zakwestionował Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 r., w sprawie U 6/04, orzekł, że:

- po pierwsze, § 1 ust. 1 omawianego rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. jest niezgodny:

a) z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym,

b) z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP;

- po drugie, przepis powołanego rozporządzenia traci moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r.

W ocenie Trybunału, niezgodność tego unormowania z ustawą Prawo o ruchu drogowym polegała na zawyżeniu wysokości opłaty za kartę pojazdu a przez to naruszeniu delegacji ustawowej, zawartej w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5. Według tych regulacji minister właściwy do spraw transportu został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wysokości opłat za kartę pojazdu (art. 77 ust. 4 pkt 2), z uwzględnieniem znaczenia tych dokumentów dla rejestracji pojazdów oraz wysokości kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart pojazdów (art. 77 ust. 5). Wbrew powyższym dyspozycjom ustawodawcy, Minister Infrastruktury ustalił opłatę, uwzględniając dodatkowo koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca nie przewidział. Tym samym kwestionowany przepis rozporządzenia był niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, który nakazuje wydawanie rozporządzeń w celu wykonania ustaw i wyklucza przejmowanie przez organ wydający akt wykonawczy uprawnień ustawodawcy. Trybunał Konstytucyjny stwierdził też niezgodność spornej regulacji z art. 217 Konstytucji RP, ponieważ ustanowiona w niej opłata stanowi - ze względu na niewspółmierność do rzeczywistych kosztów świadczonej usługi - daninę publiczną o charakterze podatkowym, a ta materia zastrzeżona jest do regulacji ustawowej.

W ocenie Sądu, przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. od samego początku jego obowiązywania był niekonstytucyjny, wykraczający poza zakres udzielonej przez ustawodawcę delegacji (por. wyrok NSA z 6 lutego 2008 r., II OSK 1745/07, LEX nr 357511). Skoro tak, to w pełni uprawnione jest skorzystanie przez skład orzekający w niniejszej sprawie z kompetencji do odmowy zastosowania sprzecznego z prawem aktu podustawowego. Zgodnie bowiem z normą art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Z kolei przepis art. 8 Konstytucji RP stanowi, że jej przepisy stosuje się bezpośrednio. Natomiast, po myśli art. 184 Konstytucji RP, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie określonym w ustawie. Powyższe oznacza m.in., że w zakresie badania konstytucyjności aktów niższego rzędu niż ustawa, sędziowie zachowują samodzielność ostatecznej decyzji o stosowaniu prawa i w toku rozpoznawania konkretnej sprawy mogą odmówić - z tego powodu - jego stosowania (por. uchwała NSA z 22 maja 2000 r., OPS 3/00, ONSA z 2000 r., nr 4, poz. 136; wyrok NSA z 16 stycznia 2006 r., I OPS 4/05, ONSAiwsa z 2006 r., nr 2, poz. 39 oraz wyrok NSA z 9 grudnia 2009 r., I OSK 773/09 i wyrok WSA w Rzeszowie z 18 lutego 2009 r., II SA/Rz 649/08 - zamieszczone na stronie internetowej Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tak właśnie stało się w niniejszej sprawie, w której Sąd dokonał samodzielnej oceny konstytucyjności spornych przepisów. W takim wypadku zbędne jest odnoszenie się do wywodów dotyczących skutków, jakie wiążą się z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia o utracie mocy aktu prawnego. Analogicznie, za pozbawiony znaczenia w postępowaniu sądowym należy uznać argument, że w dniu pobierania od skarżącego opłaty obowiązywało rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 lipca 2003 r., a organ był zobowiązany do jego stosowania. Konsekwencją uznania przez Sąd przepisu rozporządzenia za niekonstytucyjny w dacie jego stosowania przez organ jest stwierdzenie, że w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżący miał obowiązek uiszczenia opłaty za kartę pojazdu wyłącznie w wysokości uwzględniającej kryteria wynikające z art. 77 ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym. Dlatego też organ zobowiązany był przyjąć, że skarżącemu przysługuje uprawnienie do zwrotu części uiszczonej kwoty opłaty za wydanie karty pojazdu, tj. w wysokości przekraczającej koszty związane z drukiem i dystrybucją kart pojazdów, zwłaszcza że w czasie dokonania zaskarżonej czynności obowiązywało już nowe rozporządzenie, ustalające wysokość spornej opłaty na kwotę 75 zł. Zdaniem Sądu, zgodzić się trzeba z argumentacją Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawioną w wyroku z 24 lutego 2009 r. (I OSK 418/08, LEX nr 518241), wedle której w sytuacji, gdy została stwierdzona niekonstytucyjność przepisu, a nie mamy do czynienia z decyzją administracyjną tylko z czynnością administracyjną w postaci pobrania opłaty za wydanie karty pojazdu, trzeba zastosować "inne środki", do których odnosi się art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Za środek taki uznać należy właśnie możliwość wystąpienia o zwrot nadpłaconej kwoty za kartę pojazdu. Odmienna interpretacja prowadziłaby do sytuacji, w której nastąpiłaby utrata ochrony jednostki zagwarantowanej w art. 190 ust. 4 Konstytucji. Przepis ten rodzi bowiem prawo do kwestionowania rozstrzygnięć ukształtowanych na podstawie niekonstytucyjnego przepisu jeszcze przed orzeczeniem Trybunału stwierdzającego taką niekonstytucyjność. Trafnie też zauważono w powyższym wyroku, że uprawnienie sądów administracyjnych do badania w konkretnej sprawie konstytucyjności aktu podustawowego nie pozostaje w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego, który z mocy art. 188 Konstytucji RP jest powołany do orzekania w sprawach zgodności przepisów prawa, wydanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami. W przypadku stwierdzenia niezgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją i ustawą, różnica polega na tym, że orzeczenie Trybunału stwierdzające taką niezgodność wywołuje ten skutek, iż zakwestionowane przepisy tracą moc z chwilą wskazaną w orzeczeniu, podczas gdy stwierdzenie takiej niezgodności przez Sąd jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu w toku rozpoznawania określonej sprawy, pomimo że formalnie przepis ten pozostaje w systemie prawnym.

Zważywszy na regulacje ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 157, poz. 1240 ze zm.), obowiązujące od 1 stycznia 2010 r. i dotyczące trybu rozstrzygania w zakresie niepodatkowych należności budżetowych, zastrzec w tym miejscu przyjdzie, że zdaniem Sądu, kwestie zwrotu kwoty nadpłaconej z tytułu opłaty za kartę pojazdu powinny być rozstrzygane przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych. Pogląd ten uwzględnia podstawową zasadę prawa międzyczasowego, wynikającą z art. 2 Konstytucji RP, tj. niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit), sprowadzającą się w istocie do zakazu stosowania nowo ustanowionych uregulowań do zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie tych norm, z którymi to zdarzeniami prawo nie wiązało dotąd skutków prawnych przewidzianych nowymi regulacjami. Oznacza to zatem, że przepisy ustawy o finansach publicznych, a na ich podstawie również przepisy Działu III Ordynacji podatkowej (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.) określające termin przedawnienia roszczeń, nie będą miały zastosowania do czynności dokonanych na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów tej ustawy, zwłaszcza że obowiązujące w dacie pobrania opłaty przepisy prawa administracyjnego nie obwarowywały czynności jej zwrotu jakimkolwiek terminem przedawnienia. Odmienna wykładnia prowadziłaby zatem również do pogorszenia sytuacji prawnej skarżącego.

Podnieść ponadto należy, że prawidłowość stanowiska co do konieczności odmowy zastosowania sprzecznego z prawem przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia dodatkowo potwierdza postanowienie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 10 grudnia 2007 r. w sprawie: Piotr Kawala przeciwko Gminie Miasta Jaworzna (C-34/07, opubl. LEX nr 354541), stwierdzające niezgodność opłaty za kartę pojazdu z prawem wspólnotowym. W orzeczeniu tym stwierdzono, że "art. 90 akapit pierwszy WE należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on opłacie takiej jak ta przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu, która to opłata jest w praktyce nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w państwie pobierającym opłatę używanego pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany". Stwierdzenie przez Trybunał wskazywanej sprzeczności powołanego przepisu rozporządzenia z art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (obecnie art. 110 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) ma istotne znaczenie zważywszy, że postanowienia Traktatu są bezpośrednio stosowane i mają walor nadrzędności nad prawem krajowym państw członkowskich, co znajduje odzwierciedlenie w art. 91 Konstytucji RP oraz Traktatu akcesyjnego dotyczącego przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 2 Aktu o warunkach przystąpienia stanowiącego część Traktatu, od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej Polska jest związana postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot. Wedle wskazanego wyżej art. 90 TWE żadne państwo członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty innych państw członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na podobne produkty krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Nie ulega zatem wątpliwości, że prawidłowość kierunku wykładni powyższego przepisu została przesądzona przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Skoro sprzeczność § 1 ust. 1 rozporządzenia z normą prawa wspólnotowego nie budziła wątpliwości Trybunału, to Sąd orzekający w niniejszym składzie był w pełni uprawniony do odmowy zastosowania tego przepisu.

W świetle przedstawionych dotychczas rozważań nie sposób zgodzić się z prezentowanym w niniejszej sprawie stanowiskiem organu, że skarżący nie może ubiegać się o zwrot nadpłaconej opłaty za kartę pojazdu. Tym samym uznać należało, że odmawiając skarżącemu uwzględnienia roszczenia dotyczącego zwrotu części nadpłaconej opłaty za wydanie karty pojazdu, z jednoczesnym powołaniem się na niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą przepis określający wysokość tej opłaty, organ administracji działał bezprawnie.

Z tych względów wniesioną w niniejszej sprawie skargę uznać należało za zasadną. Dostrzec przy tym trzeba, że stanowisko i ocena prawna, prezentowane przez skład orzekający w niniejszej sprawie, są konsekwentne i zbieżne z poglądami wypracowanymi dotychczas na tle zwrotu opłaty za kartę pojazdu w licznych sprawach rozpoznawanych przez tut. Sąd, które znalazły akceptację Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA z 20 grudnia 2012 r.: I OSK 2203/12, I OSK 2201/12, I OSK 2195/12, I OSK 2194/12 oraz z 19 grudnia 2012 r.: I OSK 2190/12, I OSK 2188/12, I OSK 2184/12, I OSK 2115/12, wszystkie dostępne na stronie internetowej - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podać jeszcze przyjdzie, że w zakresie swoich kompetencji Sąd nie mógł rozstrzygać o zwrocie odsetek od nienależnie uiszczonej kwoty opłat. W kognicji sądów administracyjnych nie mieści się bowiem orzekanie o prawach i obowiązkach stron (chyba że te wynikają z przepisów prawa, co jednak nie występuje w niniejszej sprawie), w szczególności zaś zasądzanie żądanych kwot i przyznawanie odsetek. O zasadności tego roszczenia rozstrzyga sąd powszechny.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a. orzeczono, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim oparto o przepis art. 152 P.p.s.a., natomiast orzeczenie o kosztach uzasadnia przepis art. 200 P.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji ustali kwotę wymaganej opłaty za kartę pojazdu, mając na uwadze kryteria wynikające z art. 77 ust. 5 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku, że czynność odmowy zwrotu skarżącemu uiszczonej przez niego opłaty za kartę pojazdu, w wysokości przekraczającej 75 zł, została dokonana bez podstawy prawnej.