Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2452/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Rada Adwokacka
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Gajewiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2012 r. sprawy ze skargi K. P. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów oddala skargę Do orzeczenia zgłoszono zdanie odrębne


UZASADNIENIE

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej (w skrócie: Prezydium NRA) uchwałą z dnia [...] września 2011 r., nr [...], na podstawie art. 58 pkt 8 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 z późn. zm., dalej: "p.o.a.") po rozpoznaniu odwołania K. P. (nazywanego dalej "skarżącym") utrzymało w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r., na mocy której skreślono skarżącego z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W.

Do wydania uchwały doszło w oparciu o następujące ustalenia:

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2008 r. skarżący zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. o wpisanie na listę adwokatów prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką w W.

Okręgowa Rada Adwokacka w W. uchwałą z dnia [...] listopada 2008r., na podstawie art. 12 ust. 1, art. 45 i art. 68 ust. 2 w zw. z art. 65 pkt 1, 2 i 3,

art. 66 ust. 1 pkt 2 oraz art. 69 ust. 1 i 2 p.o.a. postanowiła o wpisaniu skarżącego na listę adwokatów Izby Adwokackiej w We.

W dniu [...] kwietnia 2009 r. K. P. złożył ślubowanie wobec dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej w W.

Powołując się na dokumentację zgromadzoną w aktach osobowych skarżącego, z której wynikało, że skarżący nie rozwiązał łączącego go stosunku służbowego, będąc nadal zatrudnionym na stanowisku referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym [...], Okręgowa Rada Adwokacka w W., powołując się na art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., uchwałą z dnia [...] maja 2011 r. postanowiła o wszczęciu postępowania w sprawie skreślenia skarżącego z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W.

Pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. skarżący odniósł się do pisma zawiadamiającego o wszczęciu postępowania administracyjnego. Podkreślił, że w stosunku do jego osoby art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nie może mieć zastosowania, albowiem przepis dotyczy sytuacji, gdy osoba będąca najpierw adwokatem objęła stanowisko m.in. w organach wymiaru sprawiedliwości. Swoją opinię poparł wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2008 r. sygn. akt

II GSK 594/08.

Uchwałą z dnia [...] sierpnia 2011 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. postanowiła o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W. z uwagi na kategoryczne brzmienie art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. Zgodnie z tym przepisem osoba, która piastuje stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub wykonuje zawód notariusza nie może być jednocześnie adwokatem.

W uzasadnieniu uchwały Okręgowa Rada Adwokacka w W. podała, że osoby zajmujące stanowiska w wymiarze sprawiedliwości: Sądzie Najwyższym, sądach powszechnych, sądach administracyjnych i sadach wojskowych zgodnie z ustawami regulującymi ich ustrój i właściwość (art. 175 ust. 1 i art. 176 ust. 2 Konstytucji RP) – sędziowie, referendarze sądowi, asystenci sędziów, nie mogą jednocześnie posiadać uprawnień do korzystania z tytułu "adwokata" (art. 1 ust. 4 p.o.a.). Organ stwierdził, że nie można mieć jednocześnie legitymacji sędziego (referendarza, asystenta sędziego) i legitymacji adwokackiej. W ocenie organu, pomijając względy jurydyczne, byłaby to w odczuciu powszechnym niedopuszczalna deprecjacja zarówno organów wymiaru sprawiedliwości, jak też instytucji i organizacji pomocy prawnej.

Odnosząc się do powołanego przez skarżącego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 595/08, Okręgowa Rada Adwokacka w W. uznała, że nie ma zastosowania do sytuacji skarżącego.

Organ zauważył, że adwokat skreślony z listy adwokatów na podstawie

art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. ma niemal automatyczne prawo ponownego wpisu po ustaniu przyczyny skreślenia.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. skarżący wniósł odwołanie od powyższej uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w W.

Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Okręgowej Rady Adwokackiej w W., iż posiadanie legitymacji m.in. referendarza sądowego, asystenta sędziego i jednocześnie legitymacji adwokackiej byłoby w odczuciu powszechnym niedopuszczalną deprecjacją zarówno organów wymiaru sprawiedliwości, jak też instytucji i organizacji pomocy prawnej. W ocenie skarżącego, Okręgowa Rada Adwokacka w W. nie wyjaśniła na czym polegałaby wspomniana deprecjacja, jak również posłużyła się określeniem nieostrym – "odczucie powszechne", które jest zarówno niewymierne, jak i nieweryfikowalne. Skarżący zauważył, że powołanej deprecjacji zawodów nie dopatrzył się Minister Sprawiedliwości, który decyzją z dnia [...] marca 2009 r. uchylił sprzeciw (decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r.) od uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z [...] listopada 2008 r. w przedmiocie wpisu skarżącego na listę adwokatów Izby Adwokackiej w W. Minister Sprawiedliwości podzielił pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowany w wyroku z dnia 16 grudnia 2008 r.,

sygn. akt II GSK 594/08.

Skarżący zauważył, że powoływanej przez organ deprecjacji nie dopatrzył się także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1994/09, orzekający w sprawie o podobnym do sprawy skarżącego stanie faktycznym, którego przedmiotem była ocena uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów asystenta sędziego, w oparciu o przesłankę określoną w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. Skarżący zaznaczył, że Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej nie złożyło skargi kasacyjnej od powyższego wyroku, z czego, zdaniem skarżącego, należy wnioskować, że Prezydium NRA podzieliło stanowisko Sądu I instancji wyrażone w uzasadnieniu wyroku, a tym samym także pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowany w powoływanym wyroku w sprawie II GSK 594/08, w którym Sąd kasacyjny w sposób jednoznaczny dokonał wykładni art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a.

Skarżący przyznał, że konsekwencją wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej w W. jest prawo do wykonywania zawodu adwokata, jednakże jego uzyskanie nie jest równoznaczne z wykonywaniem zawodu i świadczeniem usług prawnych. Do powyższego niezbędne jest wyznaczenie siedziby zawodowej i zawiadomienie o tym Rady wraz z jednoczesnym rozwiązaniem stosunku pracy referendarza sądowego, czego skarżący nie uczynił. Zatem, w ocenie skarżącego, posiadał jedynie uprawnienie do wykonywania tego zawodu. Sytuacja skarżącego winna być więc oceniana z uwzględnieniem stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat jest zobligowany, mocą art. 5 p.o.a., złożyć ślubowanie i - co ma decydujące znaczenie - wyznaczyć siedzibę zawodową oraz zawiadomić o tym właściwa radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 p.o.a. W myśl art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a., wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których można by wywieść taki obowiązek. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewidział sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 p.o.a.).

Decyzja o podjęciu i czasie wykonywania zawodu adwokata należy do skarżącego. W przypadku zaistnienia powyższej sytuacji skarżący zrezygnowałby ze stanowiska referendarza sądowego. Skarżący nie dostrzegł żadnej kolizji prawnej w łączeniu stanowiska referendarza sądowego z posiadanym uprawnieniem do wykonywania zawodu adwokata.

Skarżący zauważył, że konfliktu łączenia stanowiska referendarza sądowego z prawem do wykonywania zawodu adwokata nie dostrzegł także Minister Sprawiedliwości, który początkowo wniósł sprzeciw od uchwały Okręgowej Rady Adwokacji w W. w sprawie wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej w W., by następnie wycofać się ze swojego stanowiska. Minister Sprawiedliwości, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie uchylenia swojego sprzeciwu w pełni zgodził się także ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku o sygn. akt II GSK 594/08.

Skarżący zaznaczył, że posiada wiedzę o możliwości ponownego wpisu na listę adwokatów Izby Adwokackiej w W. po ustaniu przyczyny skreślenia z listy (art. 73 p.o.a.). Wyjaśnił, że podejmowane przez niego działania podyktowane są przede wszystkim niepewnością, co do przyszłego stanu prawnego normującego powyższe zagadnienie.

Biorąc pod uwagę stanowisko skarżącego przedstawione w odwołaniu Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] września 2011 r. utrzymało ww. uchwałę w mocy.

Odnosząc się do powołanego w odwołaniu zarzutu naruszenia art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., Prezydium NRA wyjaśniło, że nie można traktować poszczególnych sformułowań przepisu ustawy w oderwaniu od istoty regulowanej tym przepisem materii. W czasie, gdy uchwalano ustawę - Prawo o adwokaturze nie do pomyślenia wydawała się sytuacja, żeby sędzia, prokurator, notariusz lub inna osoba zatrudniona w organach wymiaru sprawiedliwości lub w organach ścigania mogła ubiegać się o wpis na listę adwokatów, zdarzały się natomiast przypadki objęcia takich stanowisk przez adwokatów i stąd konieczność skreślenia z listy adwokatów uregulowana w art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. Niewątpliwie ratio legis uchwalenia przepisu w powyższym brzmieniu stanowiło niedopuszczenie do sytuacji, aby osoby zatrudnione w szeroko rozumianym wymiarze sprawiedliwości lub w organach ścigania mogły równocześnie znajdować się na liście adwokatów. I tak też należy rozumieć sens tego przepisu, bez konieczności stosowania rozważań natury semantycznej.

Zdaniem Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej jest również rzeczą oczywistą, iż gdyby w czasie uchwalania ustawy - Prawo o adwokaturze dopuszczano możliwości zaistnienia takiej sytuacji, aby o wpis na listę adwokatów mogła ubiegać się osoba zajmująca stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości lub w organach ścigania, niewątpliwie wprowadzono by wyraźny zakaz. Za takim stanowiskiem przemawia fakt, iż uchwalona niecałe dwa miesiące później ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 z późn. zm.), zawiera art. 26 o treści: "Osoby, które wykonują zawód sędziego, prokuratora, notariusza, komornika, asesora sądowego, prokuratorskiego i notarialnego bądź odbywają aplikację sądową, prokuratorską lub notarialną, nie mogą jednocześnie zostać wpisane na listę radców prawnych ani wykonywać zawodu radcy prawnego". Skoro więc wprowadzono wyraźny zakaz wpisania określonych wyżej osób na listę radców prawnych, taki sam zakaz znalazłby się niewątpliwie w Prawie o adwokaturze, gdyby twórcy tej ustawy dopuszczali możliwość zaistnienia sytuacji, które w ustawie o radcach prawnych uzasadniały wprowadzenie art. 26.

Logika powyższego stanowiska, zdaniem Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, nie pozwala zatem uwzględnić odwołania, gdy zarzuca ono naruszenie art. 72 ust. 1 pkt. 4 p.o.a. w stosunku do osoby piastującej stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości już w chwili wpisu na listę adwokatów. Celem potwierdzenia zasadności przyjętego stanowiska, organ wskazał na uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1950/10.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej zauważyło, że skarżący w piśmie z dnia [...] października 2008 r. złożył oświadczenie, że w przypadku pozytywnej uchwały Rady w przedmiocie wpisania na listę adwokatów, rozwiąże aktualny stosunek pracy, stosownie do art. 4b ust. 1 p.o.a. Zobowiązania skarżący nie dotrzymał i należy przypuszczać, iż dotrzymać nie zamierza, co tym bardziej, w ocenie organu, podważało sens pozostawania jego osoby na liście adwokatów.

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uznało, że stanowisko referendarza sądowego należy do stanowisk w organach wymiaru sprawiedliwości. Tym samym, zdaniem organu odwoławczego, trudno wyobrazić sobie sytuację, aby ta sama osoba mogła zajmować stanowisko w wymiarze sprawiedliwości i jednocześnie korzystać z tytułu zawodowego "adwokata", który to tytuł zawodowy podlega ochronie prawnej (art. 1 ust. 4 p.o a.).

Odnośnie obaw skarżącego wyrażonych w odwołaniu, co do niepewności przyszłych uregulowań ustawowych dotyczących art. 73 p.o a., organ uznał, że pozostają one bez wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie odwołania od zaskarżonej uchwały. Niemniej można bez obawy błędu wyrazić pogląd, iż trudno sobie wyobrazić, aby przepis ten przestał funkcjonować.

Pismem z dnia [...] listopada 2011 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] września 2011 r. oraz poprzedzającą ją uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. w przedmiocie skreślenia go z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W., wnosząc o ich uchylenie.

Zaskarżonym uchwałom skarżący zarzucił naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. poprzez błędną wykładnię tego przepisu oraz błędne zastosowanie dyspozycji w nim zawartej w stosunku do osoby skarżącego.

Odnosząc się do argumentacji zaprezentowanej przez Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, skarżący w pełni podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, iż w stosunku do jego osoby wskazany w zaskarżonych uchwałach

art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nie mógł mieć zastosowania.

Powołując się na pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II GSK 594/08, jak również wskazując na wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1948/10, z dnia 20 maja 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 143/11, z dnia 20 maja 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 144/11, z dnia 25 października 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1121/10, z dnia 28 stycznia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1994/09, skarżący podkreślił, że art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy osoba będąca już adwokatem objęła stanowisko m.in. w organach wymiaru sprawiedliwości.

Skarżący wyjaśnił, że stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym [...] objął w dniu [...] września 2008 r., natomiast wpis na listę adwokacką uzyskał w dniu [...] listopada 2008 r.

Z powyższego wynika, iż art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nie mógł stanowić podstawy prawnej skreślenia jego osoby z listy adwokatów Izby Adwokackiej w W. Wpis na listę adwokatów uzyskał po objęciu stanowiska referendarza sądowego. Dlatego też Okręgowa Rada Adwokacka w W. nie powinna i nie mogła zastosować w stosunku do jego osoby dyspozycji przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a.

Dodatkowo skarżący podał, że art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. dopuszcza skreślenie adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Odnosząc się do powyższego zauważył, że referendarze sądowi są urzędnikami sądowymi, którzy zostali upoważnieni do wykonywania oznaczonych czynności w postępowaniu sądowym - innych niż sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, co wynika wprost z art. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm., dalej: "u.s.p."). Chociaż ustawodawca nie określił kompetencji referendarzy sądowych w sposób generalny, ani też nie wskazał na czym polega realizacja zadań z zakresu ochrony prawnej, to z zastosowania językowych i systematycznych reguł wykładni norm konstytucyjnych oraz prawa o ustroju sądów powszechnych wynika, że ich działalność nie jest sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości (Trybunał Konstytucyjny w wyroku dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt P 38/08). Jeżeli zatem referendarze sądowi nie wykonują czynności z zakresu sprawowania wymiaru sprawiedliwości, to można mieć wątpliwości, czy w związku z tym, w stosunku do tej grupy zawodowej, w ogóle zastosowanie znajduje przepis art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a.

Skarżący zaprzeczył, że przepisy ustawy - Prawo o adwokaturze zawierają lukę prawną i dopuszczają sytuację, gdy osoba zatrudniona w organach wymiaru sprawiedliwości może równocześnie wykonywać zawód adwokata. Przed wystąpieniem takiej sytuacji skutecznie zabezpiecza bowiem art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a., stosownie do którego adwokat nie może wykonywać zawodu jeżeli pozostaje w stosunku pracy. Ewentualne złamanie tego zakazu stanowiłoby działanie sprzeczne z prawem, prowadzące do zastosowania środków określonych

w art. 81 p.o.a., włącznie z wydaleniem z adwokatury, a zatem umożliwiających wypełnienie w pełnym zakresie konstytucyjnego obowiązku sprawowania pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu. Co istotne, art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a. odnosi się do adwokatów wykonujących zawód, skarżący natomiast był wpisany na listę adwokatów niewykonujących zawodu, która to instytucja powszechnie została przyjęta w adwokaturze, również w Izbie Adwokackiej w W. Stanowisko skarżącego odpowiada stwierdzeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w powołanym powyżej wyroku uznał, że postanowienia Prawa o adwokaturze pozwalają na odróżnienie dwóch odrębnych sytuacji prawnych dotyczących statusu adwokatów. Pierwsza obejmuje nabycie prawa wykonywania zawodu adwokata, druga - wykonywanie tego zawodu. Nabycie prawa wykonywania zawodu określają przepisy art. 65 z zastrzeżeniem art. 66 ust. 1a p.o.a. Ustalają one wymagania osobowe kandydata na adwokata, których spełnienie przesądza o wpisaniu na listę adwokatów. Wyczerpują przy tym w całości przesłanki stanowiące podstawę wpisu na listę. Wpis na listę adwokatów jest elementem niezbędnym, ale niewystarczającym do rozpoczęcia wykonywania zawodu adwokata. Przed rozpoczęciem wykonywania czynności zawodowych adwokat jest zobligowany, mocą art. 5 p.o.a., złożyć ślubowanie i - co ma decydujące znaczenie - wyznaczyć siedzibę zawodową oraz zawiadomić o tym właściwą radę adwokacką w terminie określonym w art. 70 p.o.a. Przy wykładni art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a. nie można pominąć tego, że wpis na listę adwokatów nie stwarza obowiązku wykonywania zawodu adwokata. Prawo o adwokaturze nie zawiera w tej mierze w ogóle jakichkolwiek przepisów, z których można by wywieść taki obowiązek. Sprawę wykonywania bądź niewykonywania zawodu adwokata ustawodawca pozostawił wyłącznie woli adwokata, nie wiążąc żadnych negatywnych skutków z faktem niepodjęcia w ogóle wykonywania tego zawodu. Natomiast przewidział sytuacje, w których adwokat nie wykonuje zawodu, zwalniając takie osoby z obowiązku ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej (art. 8a ust. 2 p.o.a.).

Skarżący podkreślił, że w dniu składania skargi nie wyznaczył swojej siedziby i nie zawiadomił o tym Okręgowej Rady Adwokackiej w W., nie rozwiązał także stosunku pracy. Skarżący nie wykonuje zatem zawodu adwokata. Posiada jedynie uprawnienie do wykonywania tego zawodu. Stąd niezrozumiały, w ocenie skarżącego, był argument Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, iż brak rozwiązania przez skarżącego stosunku pracy podważa sens pozostawienia jego osoby na liście adwokatów. Jest przy tym oczywiste, że w przypadku powzięcia przez skarżącego decyzji w przedmiocie wykonywania zawodu adwokata zrezygnuje ze stanowiska referendarza sądowego. Do tego czasu skarżący nie widzi żadnej kolizji prawnej w łączeniu stanowiska referendarza sądowego z posiadanym uprawnieniem do wykonywania zawodu adwokata.

Za niezrozumiałą skarżący uznał argumentację Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej odwołującej się do treści art. 26 ustawy o radcach prawnych, gdyż wśród podmiotów, które nie mogą ubiegać się o wpis na listę radców prawnych nie wymieniono referendarzy sądowych.

W odpowiedzi na skargę, Prezydium Naczelnej Rady wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), dalej: "p.u.s.a." sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co wynika z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: "p.p.s.a.".

Skargę w sprawie należało oddalić, gdyż - w ocenie Sądu – zaskarżona uchwała i poprzedzająca ją uchwała ORA w W. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nie naruszają prawa.

Stanowiący materialnoprawną podstawę ich podjęcia art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nakazuje okręgowej radzie adwokackiej skreślić adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza.

W niniejszej sprawie, w świetle zarzutów skargi, rozstrzygnięcia wymagają dwie kwestie: pierwsza z nich sprowadza się do ustalenia, czy zatrudnienie w charakterze referendarza sądowego oznacza objęcie stanowiska w wymiarze sprawiedliwości (organach tego wymiaru), druga zaś - czy moment uzyskania wpisu na listę adwokatów może warunkować zastosowanie art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a.

Skarżący przyjął, że cytowany przepis ma zastosowanie jedynie do sytuacji, gdy osoba będąca już adwokatem objęła stanowisko m.in. w organach wymiaru sprawiedliwości. W ocenie skarżącego, sytuacja określona w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. nie ma odniesienia do jego przypadku, gdyż stanowisko referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym [...] objął dniu [...] września 2008 r. czyli przed uzyskaniem wpisu na listę adwokacką, co nastąpiło w dniu [...] listopada 2008 r.

Odnośnie pierwszego z wymienionych problemów należy wskazać, że zgodnie z art. 175 ust. 1 Konstytucji RP, wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. Zakres działalności sądów powszechnych doprecyzowuje art. 177 Konstytucji RP, wskazujący, że sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów.

Ustrój i właściwość sądów oraz postępowanie przed sądami określają ustawy, co wynika z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP.

Z powołanych przepisów wynika, że sądy posiadają monopol w zakresie zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, co należy rozumieć jako sądzenie czyli wiążące rozstrzyganie sporów o prawo, w których przynajmniej jedną ze stron jest jednostka lub inny podmiot podobny. Jednakże sądowy wymiar sprawiedliwości nie oznacza, że wszystkie sprawy i spory dotyczące sytuacji prawnej jednostki muszą być rozstrzygane wyłącznie przez sądy. Wystarczy, by sądom została zagwarantowana kompetencja do ostatecznej weryfikacji rozstrzygnięcia organu niesądowego czyli aby ostateczne i wiążące rozstrzygnięcie sprawy należało do sądu sprawującego wymiar sprawiedliwości.

Na "prawo do sądu" w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji składają się dwa prawa: prawo do sądowego wymiaru sprawiedliwości oraz prawo do sądowej ochrony jednostki przed arbitralnością władzy. Z tak rozumianym prawem do sądu skorelowane są jednocześnie dwie funkcje sądów: funkcja wymiaru sprawiedliwości, w ramach której sądy merytorycznie rozstrzygają sprawę oraz funkcja ochrony prawnej jednostki, w ramach której sądy kontrolują akty organów władzy publicznej godzące w konstytucyjnie gwarantowane prawa i wolności (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 1 grudnia 2008 r., sygn. akt P 54/07, opubl. OTK-A z 2010 r. z. 10, poz. 171, 12 maja 2011 r., sygn. akt P 38/08, opubl. OTK-A z 2011 r. z. 4, poz. 33, 13 marca 2012 r., sygn. akt P 39/10, opubl. trybunal.gov.pl).

Skarżący rozumie organ wymiaru sprawiedliwości, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. jako sąd sprawujący wymiar sprawiedliwości czyli tylko sędziów.

W ocenie Sądu, przyjęcie takiego pojmowania "organu wymiaru sprawiedliwości" powodowałoby, że poza zakresem stosowania art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. byłaby pozostała działalność sądów, szczególnie ta związana z ochroną prawną, powierzona referendarzom sądowym (art. 2 § 2 u.s.p.) oraz ta związana z rozstrzyganiem sporów (czynności referendarza sądowego w elektronicznym postępowaniu upominawczym, łącznie z wydaniem nakazu zapłaty, zgodnie z art. 50530 k.p.c.). Sam art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. mówi o "stanowisku w organach wymiaru sprawiedliwości", a nie - o stanowisku, którego piastowanie uprawnia do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Wobec tego pojęcie z art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. należy rozumieć szerzej aniżeli wskazuje to skarżący. Nie chodzi w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. tylko o stanowiska, z którymi powiązane jest bezpośrednie sprawowanie wymiaru sprawiedliwości, ale o stanowiska w sądach jako organach wymiaru sprawiedliwości. Zdaniem Sądu, stanowiskami takimi, oprócz stanowiska sędziego są także stanowiska referendarza sądowego, wykonującego zadania z zakresu ochrony prawnej, inne niż wymiar sprawiedliwości.

Skarżący jest referendarzem sądowym mianowanym na to stanowisko z dniem [...] września 2008 r. w Sądzie Rejonowym [...] i stosownie do art. 471 Kodeksu postępowania cywilnego może wykonywać czynności w postępowaniu cywilnym w wypadkach wskazanych w ustawie. W zakresie powierzonych mu czynności referendarz sądowy ma kompetencje sądu, z zastrzeżeniem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19 września 2002 r., II CZP 56/02, iż referendarz sądowy jest organem sądowym spełniającym funkcje o charakterze orzeczniczym, niezaliczającym się do władzy sądowniczej i niesprawującym wymiaru sprawiedliwości. Referendarz jest odrębnym od sądu organem procesowym i nie działa jako sąd, a ustawa wyposaża go w niektóre kompetencje sądu. W ramach prawa do wykonywania konkretnych czynności procesowych, referendarz sądowy, w myśl art. 3531 § 2 k.p.c. może wydawać nakazy zapłaty w postępowaniu upominawczym oraz w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Z kolei zgodnie z przepisem art. 50530 § 1 k.p.c. może wykonywać czynności w elektronicznym postępowaniu upominawczym, co stanowi poszerzenie zakresu kompetencji referendarzy sądowych w tym postępowaniu w stosunku do regulacji art. 3531 § 2. Referendarze sądowi mogą wydawać nakazy zapłaty i zarządzenia w europejskim postępowaniu nakazowym (art. 50516 § 2 i 3) oraz zarządzenia w europejskim postępowaniu w sprawie drobnych roszczeń

(art. 50522 § 2). Artykuł 5091 k.p.c. stanowi, że referendarze sądowi posiadają kompetencje do dokonywania czynności w postępowaniu cywilnym w sprawach o wpis w księdze wieczystej oraz czynności w postępowaniu rejestrowym, z wyłączeniem prowadzenia rozprawy i czynności w sprawach z zakresu prawa spadkowego, z wyłączeniem prowadzenia rozprawy, zabezpieczenia spadku oraz przesłuchania świadków testamentu ustnego.

Referendarze sądowi posiadają również kompetencje do wydawania postanowień, w których dokonują szczegółowego wyliczenia kosztów obciążających strony, gdy o zasadach ponoszenia kosztów orzekł sąd (art. 108 § 1 k.p.c.), postanowień o ustanowieniu albo odmowie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego (art. 123 § 2 k.p.c.), postanowień o stwierdzeniu prawomocności orzeczeń (art. 364 § 2 k.p.c.), zarządzeń w postępowaniu dotyczącym uzupełniania braków formalnych pism procesowych, w tym zarządzeń o zwrocie pisma ze względu na nieuzupełnienie braków (art. 1305 k.p.c.).

Kompetencje referendarzy sądowych określają również przepisy art. 82, art. 93 ust. 1, art. 118 i art. 125 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.).

Kierując się powyższymi uregulowaniami dotyczącymi kompetencji orzeczniczych referendarzy sądowych, zasadnym jest mówienie o nich jako podmiotach zajmujących stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości. Przesądza to z kolei o spełnianiu przez skarżącego pełniącego obowiązki referendarza sądowego w sądzie powszechnym, jednej z przesłanek wymienionych w art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., tj. zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości.

Co do drugiej przyczyny uniemożliwiającej skreślenie skarżącego z listy adwokatów, iż objął stanowisko referendarza sądowego zanim został wpisany na listę adwokatów, a art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. odnosi się tylko do osób, które będąc już adwokatem, objęły stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, należy stwierdzić, że wykładnia celowościowa, funkcjonalna, jak i systemowa prowadzą do odmiennego wniosku i wskazują na jednoznaczne intencje ustawodawcy odnośnie zakazu zajmowania stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości i ścigania przy jednoczesnym wpisie na listę adwokatów.

Uzasadniając przyjęte stanowisko w sprawie Sąd wziął pod uwagę wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 395/11, opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl, w którym Sąd kasacyjny wskazał na brak związku pomiędzy dyspozycją art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., a wykonywaniem bądź brakiem wykonywania zawodu adwokata. W wymienionym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że dokonanie wpisu na listę adwokatów oznacza spełnienie ustawowych materialnoprawnych wymogów. Decyzja o wpisie ma charakter konstytutywny, daje prawo do wykonywania zawodu. Realizacja tego prawa jest jedynie deklaratoryjna i czyni niedopuszczalnym wykonywanie tego zawodu z pozostawaniem w innym stosunku pracy, o czym mowa w art. 4b ust. 1 pkt 1 p.o.a., z wyłączeniem, o którym mowa w ust. 3 przepisu. Wyłączenie dotyczy jedynie pracowników naukowych i naukowo-dydaktycznych. Skoro art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. określił skreślenie adwokata z listy w przypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, organach ścigania lub rozpoczęcia wykonywania zawodu notariusza, to pozostawanie w tych organach, a więc sprawowanie tego urzędu po uzyskaniu wpisu, pozostaje w sprzeczności z wykładniami wyżej wymienionymi.

W świetle wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego należy stwierdzić, że skoro, w myśl art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a., skreśla się adwokata z listy w wypadku objęcia stanowiska w organach wymiaru sprawiedliwości, to tym bardziej podlega skreśleniu z listy adwokat, który uzyskał wpis na listę, zajmując już w nich stanowisko i z tego stanowiska (w niniejszej sprawie referendarza sądowego) nie zrezygnował. W obu przypadkach chodzi bowiem o ten sam, jednakowy status – status adwokata, który przysługuje osobom wpisanym na listę adwokatów, niezależnie od okoliczności w jakich do tego wpisu doszło. W świetle dyspozycji art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. oraz na potrzeby stosowania tego przepisu, należy przyjąć, że nie ma różnicy między adwokatem, który objął stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości i nie skreślił się z listy adwokatów (wówczas bezdyskusyjnie podlega skreśleniu) i adwokatem, który będąc wcześniej (tak jak w sprawie niniejszej) referendarzem sądowym, czyli zajmując, w myśl powyższego, stanowisko w organach wymiaru sprawiedliwości, został wpisany na listę adwokatów i nadal pozostaje na tym stanowisku. Obaj bowiem – mimo że wpisani na listę adwokatów, a więc legitymujący się statusem adwokata, obejmują (zajmują) stanowisko w tych organach, w rozumieniu przepisu art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. Nie ma więc powodów, żeby różnicować względem tych osób konsekwencje prawne tego stanu rzeczy (w postaci skreślenia z listy adwokatów). Bez znaczenia jest zatem, czy do objęcia wskazanego stanowiska doszło przed czy po wpisie na listę adwokatów, gdyż w obu sytuacjach w konsekwencji ma się do czynienia z adwokatem "obejmującym" stanowisko w organach, o których mowa w omawianym art. 72 ust. 1 pkt 4 p.o.a. (tu w sądzie powszechnym). Inny sposób rozumienia powołanego przepisu prowadziłby do nierównego traktowania osób, które legitymują się tymi samymi cechami (są równocześnie adwokatem i referendarzem sądowym), jedynie w zależności od tego, który z zawodów zaczął być wykonywany wcześniej przez porównywane osoby. Przyjęcie argumentacji skarżącego oznaczałoby, że adwokat po objęciu stanowiska referendarza sądowego, w następstwie skreślenia, przestaje być adwokatem i następuje to obligatoryjnie, natomiast referendarz sądowy, który wpisał się na listę adwokatów i nie zrezygnował następnie z tego stanowiska, nie tylko uzyskuje status adwokata, ale nadal jest referendarzem sądowym.

Skład orzekający akceptuje powołane orzeczenie NSA.

Z tych wszystkich względów, uznając bezzasadność zarzutów i argumentacji skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.