Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 434/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 17b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1964
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 30 lipca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Michał Zbrojewski Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Beata Czyżewska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 lipca 2024 roku sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 lutego 2024 roku znak: SKO.4114.113.2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla punkt 2 zaskarżonej decyzji w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi na rzecz skarżącej A. H. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. ał


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 27 lutego 2024 r. znak: SKO.4114.113.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu odwołania A. H., uchyliło zaskarżoną decyzję Burmistrza Koluszek z 23 stycznia 2024 r., nr MGOPS.4210.286.2024 orzekającą o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (pkt 1) i w powyższym zakresie orzekło, co do istoty o przyznaniu A. H. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mamą – J. M. od 21.12.2023 r. do 31.12.2023 r. w kwocie 872,20 zł oraz od 01.01.2024 r. na czas nieokreślony w kwocie 2988 zł (pkt 2).

Z akt sprawy wynika, że decyzją z 23 stycznia 2024 r. Burmistrz Koluszek odmówił A. H. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mamą J. M.. Zdaniem organu, wnioskodawczyni jest jedną z osób na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jednakże są inne osoby (syn Ł. M. - aktywny zawodowo, syn M. M. - aktywny zawodowo) spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, które m.in. z uwagi na pracę zawodową nie mogą sprawować osobistej opieki, ale istnieje możliwość dostarczenia niezbędnych środków do zapewnienia matce opieki przez osoby trzecie. Ponadto, załączone do wniosku orzeczenie o niepełnosprawności J. M. nie potwierdza powstania niepełnosprawności w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec tego, że strona nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1a pkt 2 oraz art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, Burmistrz Koluszek odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. H. - reprezentowana przez adwokata wniosła o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy podnosząc zarzuty:

1. naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji, poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/2013 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2. błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowiące o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz córki.

Powołaną na wstępie decyzją z 27 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 775 - dalej w skrócie "k.p.a."), art. 17, art 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn.zm. - dalej w skrócie "u.ś.r."), uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości (pkt 1) i w powyższym zakresie orzekło jak wskazano na wstępie (pkt 2).

Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie organ odwoławczy przytoczył dyspozycję art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 4, ust. 5, art. 24 ust. 2, ust. 2a, ust. 4 u.ś.r., a następnie wyjaśnił, że 22 grudnia 2023 r. (data wpływu do organu I instancji) strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną mamą – J. M.. Z uwagi na wszczęcie sprawy, pod rządami dawnych przepisów prawa do sprawy mają zastosowanie przepisy dotychczasowe. Jak wynika z akt sprawy, w tym wniosku o przyznanie świadczenia oraz wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni nie pracuje, nie podejmuje zatrudnienia, sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym mamą (wdowa), z którą mieszka po sąsiedzku, nie otrzymuje emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego ani innych świadczeń, które by wykluczały ją z kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na mamę. Osoba przeprowadzająca wywiad środowiskowy nie stwierdziła uchybień w sprawowanej opiece i w jej ocenie osoba sprawująca opiekę sprawuje ją należycie. Według orzeczenia o stopniu niepełnosprawności J. M. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności z zastrzeżeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 marca 2023 r. Świadczenie zostało stronie przyznane, od dnia następującego po dniu zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zatem możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w terminie późniejszym niż określa to treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi mając na uwadze jednoznacznie określony przez ustawodawcę warunek związany z datą powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, choć co do zasady zgadza się z poglądem wyrażonym przez organ I instancji, iż powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w terminie późniejszym niż określa to treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. uzasadnia odmowę przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, tak jednocześnie stoi na stanowisku, że w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego należy również uwzględnić ugruntowane na tym tle orzecznictwo sądów administracyjnych, będące wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt TK 38/13, mocą którego orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie zaznaczył, iż skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Orzekł także o niekonstytucyjności powołanej normy, jednakże wskazując, że poprawa stanu prawnego w tym zakresie leży w gestii ustawodawcy, nie zaś organów orzekających w sprawach.

Kolegium podkreśliło następnie, że organy administracji, zarówno I jak i II instancji - kierując się zapadłym wyrokiem, stosowały przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym, przestrzegając warunków z niego wynikających (bowiem nie został on przez ustawodawcę uchylony). Działanie takie zostało jednak przez sądy administracyjne uznane za nieprawidłowe. Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 maja 2017 r., sygn. OSK 158/17, cyt.: "Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenia Trybunału wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Stosownie natomiast do art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. W powołanym wyżej wyroku Trybunał nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wyrok ten został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, zatem wszedł w życie w tym właśnie dniu. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczeń w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. W świetle omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić należy, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium".

Zatem, nie można odmówić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności wnioskodawcy, a nawet gdyby niepełnosprawność ta powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania tego świadczenia winny być dokonane z pominięciem tego kryterium.

Według Kolegium, dokonana w ten sposób wykładnia nie narusza art. 6 k.p.a. Zdaniem organu odwoławczego, w sprawie nie zachodzi żadna negatywna przesłanka wskazana w treści art 17 ust. 1b u.ś.r., leżąca czy to po stronie osoby sprawującej opiekę, czy też po stronie osoby opieki wymagającej, a uniemożliwiająca organowi administracji przyznanie A. H. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną mamą J. M.. Wobec powyższego Kolegium, mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz orzecznictwo sądów administracyjnych - jednolite i w chwili obecnej ugruntowane, uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i przyznało A. H. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mamą J. M..

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się A. H. - reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, która w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zakwestionowała decyzję Kolegium w części w jakiej nie przyznano wnioskodawczyni świadczenia za okres od 20 grudnia 2023 r. Wobec zaskarżonej decyzji autor skargi podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wobec powyższego strona wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 27 lutego 2024 r. w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie A. H. świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 20 grudnia 2023 r ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto strona wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W motywach skargi podniesiono, że strona skarżąca złożyła oświadczenie o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, z którego wynika, iż zakończyła pracę w tym gospodarstwie rolnym. Organy administracyjne nie kwestionowały oświadczenia złożonego przez skarżącą, a tym samym skarżąca winna posiadać prawo do przyznanego świadczenia od 20 grudnia 2023 roku.

Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem organu, skarżąca oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 20 grudnia 2023 r., dlatego też świadczenie pielęgnacyjne zostało prawidłowo przyznane od 21 grudnia 2023 r., czyli od dnia następującego po dniu zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego na czas nieokreślony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sąd rozpoznał sprawę niniejszą na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 - dalej w skrócie "p.p.s.a."), który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpatrywanej sprawie z żądaniem rozpoznania sprawy w omawianym trybie wystąpiła strona skarżąca, natomiast organ w zakreślonym wyżej terminie nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Według art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Z powyższego wynika, że Sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów prawa, które powinny znaleźć w sprawie zastosowanie. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że strona skarżąca może przedmiotem skargi uczynić określony akt lub czynność z zakresu administracji publicznej w całości lub tylko w części. Taka właśnie sytuacja ma miejsce w rozpatrywanej sprawie. Z uwagi na zakres zaskarżenia, jednoznacznie wyartykułowany w skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, wyznaczone na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. granice niniejszej sprawy determinowały zakres kontroli sądowoadministracyjnej. Ograniczył się on bowiem jedynie do oceny rozstrzygnięcia administracyjnego dotyczącego ustalenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Określony w ten sposób w skardze przedmiot zaskarżenia wyznaczył jednocześnie granice sprawy rozpoznawanej przez Sąd. Tym samym Sąd nie mógł uczynić przedmiotem swego rozpoznania decyzji Kolegium w części, w jakiej nie została ona zaskarżona, ponieważ w tym zakresie nie doszło do wszczęcia postępowania sądwoadministracyjnego (vide: J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, Lex, art. 134).

Przedmiotem skargi w sprawie niniejszej z wyraźnej woli skarżącej jest więc decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi w części w jakiej nie przyznano wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 20 grudnia 2023 r. W pozostałym zakresie rozstrzygnięcie Kolegium jest prawomocne.

Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775). Z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), która w art. 43 znowelizowała w istotnym zakresie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z jej art. 63 ust. 1 w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla niepodejmującego lub rezygnującego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, opiekuna osoby niepełnosprawnej legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, zostały zdefiniowane przez ustawodawcę w art. 17 u.ś.r. Ocena spełnienia tych przesłanek na gruncie rozpatrywanej sprawy nie stanowi przedmiotu sporu pomiędzy stronami postępowania. Dodać w tym miejscu trzeba, że zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: pkt 1 - rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; pkt 2 - małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.).

W rozumieniu art. 24 ust. 2 i 4 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.

Z poczynionych przez Kolegium ustaleń wynika, że 22 grudnia 2023 r. wpłynął do organu pierwszej instancji wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną mamą – J. M.. Z akt sprawy, w tym wniosku o przyznanie świadczenia oraz wywiadu środowiskowego wynika, że wnioskodawczyni nie pracuje, nie podejmuje zatrudnienia, sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym mamą (wdowa), z którą mieszka po sąsiedzku, nie otrzymuje emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego ani innych świadczeń, które by wykluczały ją z kręgu osób uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego na mamę. Osoba przeprowadzająca wywiad środowiskowy nie stwierdziła uchybień w sprawowanej opiece i w jej ocenie osoba sprawująca opiekę sprawuje ją należycie. Z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, iż J. M. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności z zastrzeżeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 marca 2023 r. Jak wskazał organ odwoławczy w kontrolowanej decyzji świadczenie zostało przyznane stronie, od dnia następującego po dniu zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Stanowisko organu odwoławczego w zakresie daty początkowej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało bliżej umotywowane w uzasadnieniu kontrolowanego rozstrzygnięcia chociażby poprzez odniesienie do materiału dowodowego zgromadzonego na gruncie sprawy niniejszej. Z odpowiedzi na skargę, która nie stanowi przedmiotu kontroli sądowoadministracyjnej, lecz jest zwykłym pismem procesowym, w którym organ winien przedstawić swoje stanowisko względem wywiedzionej skargi i podniesionych w niej zarzutów wynika zaś, że rozstrzygnięcie organu w tym zakresie determinowało oświadczenie A. H. o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwo rolnego w dniu 20 grudnia 2023 r. Z tego też względu, jak wyjaśniło Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane stronie od dnia 21 grudnia 2023 r., czyli od dnia następującego po zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego na czas nieokreślony.

Weryfikując poprawność poglądu zaprezentowanego przez Kolegium na gruncie rozpatrywanej sprawy w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stwierdzić trzeba, że w aktach administracyjnych znajdują się dwa oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, opatrzone własnoręcznym podpisem skarżącej, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Żadne z tych oświadczeń nie zostało podważone przez organ orzekający. Mianowicie, w formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (SR-5), część III skarżąca oświadczyła, że jest rolnikiem lub małżonkiem albo domownikiem rolnika. Ponadto oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 20 grudnia 2023 r. Wspomniany formularz stanowił załącznik do wniosku pełnomocnika skarżącej z 20 grudnia 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, który wraz z innymi dokumentami wpłynął do organu 22 grudnia 2023 r. Jednym z załączników rzeczonego wniosku jest również odrębnie sporządzone oświadczenie A. H., w którym skarżąca oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu 20 grudnia 2023 r., oraz że zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym w dniu 20 grudnia 2023 r.

Gdyby więc przyjąć, że skarżąca 20 grudnia 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego i w tym samym dniu zaprzestała pracy w tym gospodarstwie, wówczas na aprobatę zasługiwałoby stanowisko Kolegium, jakoby świadczenie pielęgnacyjne należało przyznać skarżącej od dnia następującego po dniu zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, czyli w tym wypadku od 21 grudnia 2023 r. Natomiast, gdyby jednak uznać, że skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 20 grudnia 2023 r., wówczas świadczenie pielęgnacyjne winno zostać przyznane stronie od 20 grudnia 2023 r., albowiem już w tym dniu ziściły się przesłanki materialnoprawne do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Kwestia ta, co dobitnie potwierdza materiał aktowy sprawy niniejszej jak i motywy zaskarżonej decyzji Kolegium nie została dostrzeżona i jednoznacznie wyjaśniona w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, co świadczy o naruszeniu przez organ odwoławczy przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § k.p.a. w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy. Przypomnieć trzeba, że z przywołanych wyżej unormowań wynika, że obowiązkiem organu jest podjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Konieczne jest więc wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego przez organ orzekający, przy uwzględnieniu faktu, że dana okoliczność może zostać uznana za udowodnioną wyłącznie na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Wyniki poczynionych ustaleń organ zobowiązany jest przedstawić w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym z poszanowaniem reguł zdefiniowanych w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, w tym zakreślony jednoznacznie przez A. H. zakres zaskarżenia w sprawie niniejszej, obejmujący wyłącznie decyzję Kolegium w części, w jakiej nie przyznano wnioskodawczyni świadczenia za okres od dnia 20 grudnia 2023 r., Sąd skargę uwzględnił.

Na marginesie, Sąd odnosząc się do treści skargi podkreślił, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką czy też charakter wykonywanych przezeń świadczeń opiekuńczych nie zostały przez organ odwoławczy zakwestionowane w kontrolowanym rozstrzygnięciu.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił punkt 2 zaskarżonej decyzji w zakresie daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o czym orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania sądowego należnych skarżącej od organu Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1964). Zasądzona kwota stanowi równowartość wynagrodzenia adwokata.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium uwzględni rozważania poczynione w niniejszym uzasadnieniu i ustali poprawnie datę początkową przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

ds