Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 939/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Maria Mikolik Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi P. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. H. (dalej w skrócie: "skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej w skrócie: "SKO") z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (dalej w skrócie: "Wójt") z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] o ustaleniu wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.

Stan faktyczny i prawny ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] (dalej w skrócie: "Prezydent Miasta") zmienił decyzję własną z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w ten sposób, że skierował od dnia 5 listopada 2018 r. B. H. do Miejskiego Domu Pomocy Społecznej przeznaczonego dla osób przewlekle psychicznie chorych w [...] (dalej w skrócie: "MDPS"). Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] Prezydent Miasta umieścił B. H. od dnia 5 listopada 2018 r. w MDPS.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] SKO wyznaczyło Wójta Gminy [...], jako organ właściwy do załatwienia sprawy dotyczącej odpłatności za pobyt B. H. w MDPS.

Decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Wójt ustalił dla skarżącego wysokość odpłatności za pobyt matki – B. H. w MDPS w kwocie 1.082,11 zł miesięcznie, począwszy od dnia 1 kwietnia 2019 r. Decyzja ta została następnie uchylona przez Wójta decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...]. Natomiast decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Wójt m.in. zobowiązał od dnia 1 kwietnia 2019 r. skarżącego do wnoszenia opłaty za pobyt matki – B. H. w MDPS w wysokości 1.082,11 zł miesięcznie.

Następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] Wójt ustalił dla skarżącego wysokość odpłatności za pobyt matki – B. H. w MDPS w kwocie 1.012,11 zł miesięcznie, począwszy od dnia 1 kwietnia 2019 r.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] Wójt zmienił decyzję własną z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w ten sposób, że zobowiązał skarżącego do ponoszenia opłaty za pobyt matki – B. H. w MDPS w wysokości 1.012,11 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] Wójt uchylił decyzję z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] od dnia 3 lutego 2020 r.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, SKO decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] uchyliło decyzję Wójta z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Wójt ustalił dla skarżącego wysokość odpłatności za pobyt matki – B. H. w MDPS w okresie od dnia 1 kwietnia 2019 r. do dnia 2 lutego 2020 r. w kwocie 1.012,11 zł miesięcznie, łącznie za cały okres 10.190,90 zł. Decyzja ta została następnie uchylona przez SKO decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...].

Wreszcie decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] Wójt działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a."), art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b, ust. 2d, 2e i 2f i art.106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 – dalej w skrócie: "u.p.s.") oraz zarządzenia Nr [...] Prezydenta Miasta [...] w sprawie ustalenia średniego kosztu utrzymania mieszkańców domu pomocy społecznej na terenie miasta [...] w 2019 r. - ustalił dla skarżącego wysokość odpłatności za pobyt matki – B. H. w MDPS w okresie od dnia 1 kwietnia 2019 r. do dnia 2 lutego 2020 r. w kwocie 1.012,11 zł miesięcznie, łącznie za cały okres 10.190,90 zł.

W uzasadnieniu decyzji Wójt streścił przebieg postępowania oraz przytoczył treść przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie.

Wójt wyjaśnił, że przy ustalaniu odpłatności uwzględnił dochód skarżącego wskazany w wywiadzie środowiskowym z dnia 4 kwietnia 2019 r. w kwocie 4.650 zł. Ponieważ skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, dochód w przeliczeniu na osobę wynosi 2.325 zł. Maksymalna kwota odpłatności dla skarżącego została wyliczona jako 1.482 zł. Koszt miesięczny utrzymania zgodnie z zarządzeniem nr [...] Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2019 r. wynosi 3.565,43 zł, przy czym odpłatność B. H. wynosiła 1.401,22 zł. Ponieważ B. H. miała dwóch synów, byli oni zobowiązani do ponoszenia odpłatności w kwotach po 1.082,10 zł ((3.565,43 zł – 1.401,22 zł = 2.164,21 zł)/2 = 1.082,10 zł). Uwzględniając odpłatność w kwocie 70 zł zgodnie z umową zawartą pomiędzy skarżącym a Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w [...], koszt miesięczny opłaty dla skarżącego wynosił 1.012,11 zł (1.082,10 zł – 70 zł).

Wójt po dokonaniu analizy dokumentów nadesłanych przez skarżącego stwierdził, że koszty zakupu leków stanowią bardzo znikomą kwotę wydatków, która w żaden sposób nie wpływa na możliwości ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Ponadto w przesłanych potwierdzeniach transakcji bankowych nie są uwidocznione wydatki ponoszone na leczenie lub rehabilitację. Pozostałe wydatki nie zasługują na uwzględnienie i zgodnie z art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. nie mogą być przez organ brane pod uwagę przy ustalaniu kwoty odpłatności.

Po rozpoznaniu odwołania skarżącego od powyższej decyzji, SKO decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji SKO odwołało się do uchwały NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, zgodnie z którą wynikający z u.p.s. obowiązek ponoszenia opłaty za osobę przebywającą w domu pomocy społecznej, ciążący z mocy prawa na określonych podmiotach, wymaga skonkretyzowania i zindywidualizowania zarówno co do wysokości, jak i co do osoby nim obciążonej. Przepis art. 61 ust. 1 u.p.s. określa krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie kolejność, w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt. W zakresie kolejności przechodzenia obowiązku odpłatności SKO wyjaśniło, że w pierwszej kolejności opłatę za pobyt ponosi mieszkaniec domu, w sytuacji gdy mieszkaniec domu nie osiąga dochodu lub nie jest on wystarczający, aby pokryć w całości pełną jej wysokość, to obowiązek odpłatności w odpowiedniej wysokości może przejść na małżonka mieszkańca, jego zstępnych i w dalszej kolejności wstępnych. Reguła kolejności nie ma znaczenia w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować ich może kryterium dochodowe. SKO nadmieniło, że ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, ponieważ obowiązek ponoszenia opłaty wynika z mocy samej ustawy z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, a decyzja w tej sprawie tylko konkretyzuje ten obowiązek.

SKO podzieliło ustalenia Wójta odnośnie wysokości miesięcznej opłaty dla skarżącego za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

Odnosząc się do zgłoszonych w odwołaniu zarzutów SKO powtórzyło argumentację Wójta dotyczącą wysokości dochodu skarżącego oraz oceny zgłoszonych przez niego miesięcznych wydatków. Natomiast wskazane przez skarżącego okoliczności dotyczące możliwości zwolnienia z opłaty, nie są istotną przeszkodą uniemożliwiającą ponoszenie odpłatności. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności skarżący posiada dopiero od września 2020 r., zaś wydatki na leki stanowią znikomą część dochodu. Śmierć matki nie przyczyniła się w żaden sposób do pogorszenia sytuacji materialno-bytowej skarżącego. Ponadto prowadzone postępowanie dotyczy okresu od 1 kwietnia 2019 r. do 2 lutego 2020 r., a więc kiedy B. H. żyła, tak więc zawarte w odwołaniu żądanie dotyczące wezwania spadkobierców do udziału w sprawie należy uznać za niezasadne.

W ustawowym terminie skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję SKO, domagając się jej uchylenia, a także uchylenia poprzedzającej ją decyzji Wójta, a ponadto zasądzenia zwrotu kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący zwrócił uwagę, że Wójt wskazując w podstawie prawnej decyzji na przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. przesądził, że decyzja ta została wydana w trybie określonym w art. 163 k.p.a. Rozstrzygnięcie, jakie wolno było sformułować organowi na podstawie tych regulacji, to wyłącznie rozstrzygnięcie ingerujące w byt innej decyzji ostatecznej, bądź to w postaci zmiany bądź uchylenia tej decyzji. Tymczasem z rozstrzygnięć decyzji obu instancji, jak i z ich uzasadnień nie wynika, jakie rozstrzygnięcie uległo wzruszeniu w toczącym się postępowaniu. Przeciwnie, rozstrzygnięcie sformułowano w sposób wskazujący na wydanie decyzji w trybie zwykłym, tzn. w na podstawie art. 61 ust. 2d u.p.s. i regulacji poprzedzających to rozwiązanie.

Dalej skarżący podkreślił, że w stanie prawnym, w którym pierwotnie obciążono go odpłatnością za pobyt matki w domu pomocy społecznej, regulacja art. 61 i art. 64 u.p.s. wymagała ustalenia katalogu osób zobowiązanych do partycypacji w kosztach utrzymania mieszkańca domu równocześnie z wydaniem skierowania do domu pomocy społecznej, a następnie - tak wydana w stosunku do wszystkich krewnych decyzja wiązała, o ile nie zaszły enumeratywnie wymienione w art. 106 ust. 5 u.p.s. przesłanki, co wynika jednoznacznie z określonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości decyzji ostatecznej. Organy obu instancji zupełnie tę zasadę zignorowały, nie zbadały też zakresu zmian legislacyjnych między datą pierwotnego ustalenia odpłatności a datą wydania zaskarżonej decyzji. W żadnym z wątków uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie można doszukać się, jaka okoliczność, spośród tych wymienionych w art. 106 ust. 5 u.p.s., stanowiła podstawę aktualizacji odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

Dalej skarżący podniósł, że Wójt rozciągnął swoje rozstrzygnięcie o ustaleniu odpłatności na okres wsteczny; orzekając w dniu 18 lutego 2021 r. określił stawkę opłaty za pobyt matki w MDPS w okresie od 1 kwietnia 2019 r. do 2 lutego 2020 r., zaś SKO takie rozstrzygnięcie zaaprobowało. Tymczasem metoda uiszczania takich opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej została uregulowana w art. 61 ust. 2d-3 u.p.s. Regulacje te nie dają organowi pomocy społecznej dowolności w obciążaniu członków rodziny odpłatnością w dowolny sposób i w dowolnym czasie za okresy wsteczne. Wymagają bowiem w ramach chronologii narzuconej przez u.p.s., najpierw obciążenia właściwych osób za okres odpowiadający czasowi pobytu mieszkańca (a więc pro futuro), a dopiero w wypadku, gdy opłata wymierzona nie zostaje uiszczona przez adresata decyzji i za dany miesiąc nie wpływa z jego strony w wymaganej wysokości, gmina obligatoryjnie zastępczo wnosi tę opłatę za zobowiązanego z własnych środków generując wydatek określony w art. 61 ust. 3 zd. drugie u.p.s. Osoba, która w przeszłości miała obowiązek uiszczania należności z tytułu opłaty za cudzy pobyt w domu pomocy społecznej może być obciążona wyłącznie należnością wymierzoną w postaci zwrotu wydatku należnego gminie w drodze regresu określonego w art. 61 ust. 3 zd. trzecie w zw. z art. 104 ust. 3 u.p.s.

Dalej skarżący wskazał, że organy obu instancji nie tylko nie sformułowały żadnego rozstrzygnięcia co do zwolnienia, ale nawet nie oceniły zajścia przesłanek zwolnienia (odstąpienia od ustalenia odpłatności), choć rozstrzygnięcie to (określone w art. 64 w zw. z art. 104 ust. 4 u.p.s.) należy do rozstrzygnięć wymiarowych (nie jest ulgą w istniejącym już obowiązku), więc podlegało ujęciu w decyzji wymiarowej.

Skarżący stwierdził również, że w sprawie naruszono art. 138 § 2 k.p.a., który wymagał od organu I instancji, aby kolejna decyzja po wydaniu decyzji kasatoryjnej uwzględniała wytyczne co do dalszego postępowania. Jak wynika z oceny prawnej, która wiąże organy obu instancji, kolejna decyzja I instancji powinna być adresowana do wszystkich podmiotów, które w realiach sprawy mogą być obciążone odpłatnością. Rozdzielnik decyzji Wójta wskazuje, że pominięto w toku postępowania właściwą gminę, która jako jeden ze zobowiązanych w rozumieniu art. 61 ust. 1 pkt 3 u.p.s. nie tylko w ostatniej kolejności partycypuje w odpłatności, ale i ma interes prawy (jak to już wykazano) w ustaleniu kręgu zobowiązanych, wynikający z obowiązku zastępczego uiszczania należności w wypadku zwłoki ze strony dowolnego zobowiązanego. Nie bez znaczenia jest również fakt, że matka skarżącego, której dotyczy postępowanie, już nie żyje. Nie oznacza to, że sfera majątkowych spraw (a te podlegają dziedziczeniu) zwalniała orzekający organ od ustaleń wymaganych na taką okoliczności przez art. 97 i art. 100 k.p.a., tzn. w sferze następstwa prawnego.

Wreszcie skarżący wskazał, że Wójt wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 162 § 1 pkt 1 k.p.a. do dnia dzisiejszego nie stwierdził wygaśnięcia decyzji kierującej i umieszczającej jego zmarłą matkę w domu pomocy społecznej i ustalającej w stosunku do niej odpłatność za własny pobyt w domu.

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie rozważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z przyczyn w niej podanych.

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja w sprawie ustalenia wobec skarżącego opłaty za pobyt jego matki B. H. w DPS w okresie od 1 kwietnia 2019 roku do 2 lutego 2020 roku. W sprawie bezsporne i niekwestionowane również przez Sąd pozostają okoliczności:

- przebywania matki skarżącego w Miejskim Domu Pomocy

Społecznej w [...] w okresie od 1 kwietnia 2019 roku do 2 lutego

2020 roku;

- wysokość miesięcznego kosztu utrzymania w DPS zgodnie

z zarządzeniem Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lutego 2019 roku,

nr [...] wynosi 3565,43 zł.;

- dochód M. H. ustalony na dzień wydania decyzji wynosi

2001,74 zł.;

- M. H. ma dwóch synów, skarżącego oraz A. H.;

- na mocy umowy z dnia [...] stycznia 2017 roku, nr [...] oraz aneksu z dnia [...] kwietnia 2019 roku nr [...] skarżący na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 lit. b w zw. z art.

103 ust. 2 u.p.s. zobowiązał się do ponoszenia odpłatności za pobyt matki

w DPS w kwocie 70 zł. miesięcznie;

- skarżący jest wdowcem i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem.

Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. 1. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt

w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Mieszkaniec DPS ponosi opłatę za pobyt maksymalnie w wysokości 70% swojego dochodu. Organy zasadnie przeto przyjęły, że matka skarżącego powinna ponosić opłatę w wysokości 1401,22 zł. (2001,74 x 70%).

Stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

Ustawa o pomocy społecznej w przypadku osób, które nie gospodarują samotnie, lecz wspólnie z innymi członkami rodziny, posługuje się pojęciem dochodu rodziny i dochodu na osobę w rodzinie. Dochodem rodziny jest suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie (art. 6 pkt 4), a dochodem na osobę w rodzinie - dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie (art. 6 pkt 3). Na gruncie tej ustawy funkcjonuje zatem założenie (rodzaj fikcji prawnej), że na każdego członka rodziny przypada równa część dochodu rodziny, niezależnie od tego, czy dana osoba osiąga dochód i jaką część dochodu rodziny ten ewentualnie osiągany dochód stanowi. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. należy rozumieć w ten sposób, że "posiadany dochód na osobę" dotyczy dochodu osoby zobowiązanej obliczonego jako dochód na osobę w rodzinie. W związku z tym na podstawie tego przepisu można obciążyć opłatą osobę, która nie posiada własnych dochodów, lub jej własne dochody są niższe niż kwota wskazana w tym przepisie, jeśli osoba ta gospodaruje wspólnie

z innymi członkami rodziny i dochód na osobę w rodzinie jest odpowiednio wysoki. Przyjmuje się bowiem, że tak wyliczony dochód "na osobę" jest (na gruncie ustawy o opiece społecznej) dochodem osoby zobowiązanej. Konsekwentnie jednak "kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty" dotyczyć także musi tak określonego dochodu osoby zobowiązanej. Obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest określany w stosunku do konkretnej osoby i obciąża wyłącznie tę osobę w ramach przypadającego na nią "dochodu na osobę w rodzinie" – zob. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2020 r., sygn. I OSK 828/19.

Prawidłowy sposób ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę

w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną – zob. wyrok NSA z dnia 10 maja 2017 r., sygn. I OSK 2820/16.

Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy, chcąc ustalić kwotę odpłatności skarżącego za pobyt matki w DPS należało w pierwszej kolejności ustalić dochód osoby w rodzinie poprzez podzielenie kwoty 4650 zł. na dwa (dwie osoby

w gospodarstwie) co daje kwotę 2325 zł., i dopiero od tak ustalonej kwoty odjąć 300% kryterium dochodowego, to jest kwotę 1584 zł. (3 x 528 zł.). Wysokość obciążającej skarżącego opłaty za pobyt matki w DPS powinna więc wynosić 741 zł., a nie 1482 zł. Organ wadliwie przyjął, iż opłata za pobyt matki skarżącego obciąża jego rodzinę, ergo dochód rodziny, podczas gdy zobowiązany w tym zakresie jest wyłącznie skarżący. Właściwie natomiast organ przyjął, że od kwoty obciążającej skarżącego należy odjąć kwotę 70 zł., to jest kwotę wynikającą z umowy zawartej przez skarżącego w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.

W ponownie prowadzonym postepowaniu organy uwzględnią powyższe uwagi i w sposób prawidłowy ustalą aktualny dochód osoby w rodzinie skarżącego.

Następnie, stosując się przedstawionej metody ustalą należną opłatę za pobyt matki w DPS. W tej przestrzeni ustaleń i ocen organy uwzględnią również zasadę aktualności, co oznacza, iż dochód skarżącego powinien zostać ustalony na dzień orzekania. Wziąć należy pod uwagę, iż ustalanie dochodu rodziny skarżącego stosownie do postanowień art. 8 ust. 3 u.p.s., a więc na stan z miesiąca poprzedzającego wszczęcie postępowania jest wadliwe. Nie uwzględnia bowiem funkcji systemowej i funkcjonalnej pojęcia dochodu. Jak wynika z art. 109 u.p.s. osoby (...) o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który (...) ustalił odpłatność, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą (...) ponoszenia odpłatności. Zgodnie natomiast z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku (...) zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony (...).

Ustalanie sytuacji dochodowej strony na stan z miesiąca poprzedzającego wszczęcie postępowania, w sytuacji gdy organ posiada informację, że sytuacja dochodowa strony od tego czasu uległa zmianie jest nieuzasadnione. Uwzględniając zasadę aktualności oraz szybkości postępowania organ powinien wziąć pod uwagę aktualne dochody skarżącego. W przeciwnym razie zaraz po uostatecznieniu się decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt w DPS organ byłby zobligowany do inicjowania kolejnego postępowania w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s.

W kwestii podniesionych w skardze zarzutów Sąd zajmuje następujące stanowisko:

a) zasadnie organ przyjął, iż nie ma konieczności wzywania do udziału

w postępowaniu następców prawnych zmarłej matki skarżącego. Sprawa ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt matki w DPS dotyczy wyłącznie jego sfery prawnej, dotyczy również okresu, w którym matka skarżącego żyła;

b) podnoszone przez skarżącego okoliczności nawiązujące do jego sytuacji życiowej, zdrowotnej, rodzinnej nie mają znaczenia w postępowaniu dotyczącym ustalenia opłaty za pobyt w DPS. Kwestie te będą przedmiotem ustaleń i ocen w ewentualnym postępowaniu o zwolnienie skarżącego

z opłaty za pobyt matki w DPS - art. 64 u.p.s. Wbrew twierdzeniem skarżącego, postępowanie takie może być prowadzone dopiero po ostatecznym ustaleniu obciążającej go opłaty. Nie jest dopuszczalne łączne prowadzenie postępowania o ustalenie opłaty za pobyt w DPS i w przedmiocie zwolnienia z tej opłaty. Z treści art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba jak

i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie

w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej

i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt – zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. II SA/Łd 137/21;

c) nie ma racji skarżący, gdy twierdzi, że organ nie był uprawniony do ustalania opłaty za pobyt jego matki w DPS za okres wsteczny, albowiem w takim wypadku koszty te – zastępczo – ponosi gmina; zwrot takich kosztów następuje zaś w trybie art. 104 ust. 3 u.p.s. Odnotować należy, że zgodnie

z art. 61 ust. 3 u.p.s. gmina ponosi zastępczo koszty utrzymania pensjonariusza w DPS w razie "niewywiązywania się osób, o których mowa

w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu

w domu pomocy społecznej". Chodzi więc o "osoby, na których ciąży obowiązek". Źródłem takiego obowiązku jest każdorazowo decyzja

o ustaleniu opłaty za pobyt w DPS, względnie umowa zawarta w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Dopóki więc nie ma decyzji ustalającej opłatę, względnie nie została zawarta umowa w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., nie można wydać decyzji w przedmiocie zwrotu zastępczo poniesionych przez gminę kosztów pobytu w DPS. Nie ma przy tym żadnych przeszkód, aby opłatę za pobyt

w DPS ustalać za okres wsteczny, sprzed wydania decyzji – uchwała 7 sędziów NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. I OPS 7/17;

d) słuszność ma skarżący twierdząc, że organ I instancji powołał w podstawie prawnej swojej decyzji art. 106 ust. 5 u.p.s., co nakazywałoby zakładać, że organ uchyla lub zmienia uprzednio wydana ostateczną decyzję

w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w DPS. Z akt sprawy wynika, że na dzień wydania przez organ I instancji decyzji z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] nie było w obrocie prawnym decyzji ustalającej zobowiązanemu opłatę za pobyt matki w DPS. Tym samym podstaw do zastosowania art. 106 ust. 5 u.p.s. nie było. Odnotować jednak trzeba, że

z uzasadnienia decyzji organów I i II instancji wynika, iż w istocie nie orzekały one w trybie art. 106 ust. 5 u.p.s., lecz w trybie art. 59 ust. 1 i art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. – ustalały więc opłatę za pobyt w DPS w sposób pierwotny. Samo powołanie w podstawie prawnej decyzji przepisu, który faktycznie nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia, nie stanowi naruszenia prawa uzasadniającego wydanie wyroku kasacyjnego, jeżeli z uzasadnienia decyzji wynika, w oparciu o jakie przepisy sformułowano normy będące podstawą jej wydania i zastosowano je w sposób prawidłowy;

e) postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w DPS nie musi równocześnie obejmować wszystkich osób zobowiązanych do jej poniesienia. Innymi słowy, decyzje w tym przedmiocie mogą być wydawane sukcesywnie, adekwatnie do okoliczności i poczynionych przez organ ustaleń, w stosunku do każdego zobowiązanego oddzielnie. W tym kontekście zarzut, że właściwa gmina nie brała udziału w postępowaniu, choć stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 3 u.p.s. może być potencjalnie zainteresowana w sprawie nie znajduje uzasadnienia.

Reasumując, organy dokonały wadliwej wykładni prawa materialnego – art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. i z tej przyczyny Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 134 i art. 135 P.p.s.a. uchylił zarówno decyzję zaskarżoną, jak i decyzję ją poprzedzającą.