Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 294/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.), Sędzia NSA Teresa Zyglewska, Protokolant starszy asystent sędziego Marcin Rączka, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 953/16 w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 września 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 953/16 oddalił skargę A. L. (dalej: "skarżąca") na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym sprawy.

Skarżąca wnioskiem z 21 października 2008 r. wystąpiła do Wojewody [...] o wydanie, w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51, dalej: "rozporządzenie"), decyzji stwierdzającej, że nieruchomość, na której położony był [...], stanowiąca przed wojną część majątku ziemskiego objętego [...] gminy katastralnej [...], obecnie oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...], gmina [...], stanowiąca byłą własność A. L. i M. L., nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, dalej: "dekret o reformie rolnej").

Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2013 r., nr [...] stwierdził, że parcele katastralne [...] oraz [...] cz. (do której zniosła się [...]), [...] objęte dawnym wykazem hipotecznym [...] gm. kat. [...] w granicach odpowiadających aktualnej działce ewidencyjnej nr [...] położonej w obrębie [...], gm. [...] podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Skarżąca złożyła od ww. decyzji Wojewody [...] odwołanie.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] kwietnia 2016 r., nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgromadzone w rozpatrywanej sprawie dokumenty zawierają różne zapisy dotyczące powierzchni ogólnej majątku [...]. Jedne wskazują, że powierzchnia ogólna majątku wynosiła powyżej 700 ha (m.in. wykaz majątków przejętych na cele Reformy Rolnej i obszaru rozparcelowanego, zawierający stempel Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...]), natomiast inne podają wartości miedzy [...] ha. Zdaniem Ministra rozbieżności te wyjaśnia kopia kontraktu kupna - sprzedaży zawartego między [...]. Z treści tego kontraktu wynika, że na jego podstawie państwo L. zakupili łącznie realności o całkowitej powierzchni [...] ha, zaś zawierające się w tej wielkości dobra tab. [...] objęte [...] i realności rustykalne w [...] objęte [...], zajmowały powierzchnię [...] ha. Również w treści pisma Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z [...] marca 1945 r., zapisano [...] ha jako powierzchnię zajmowaną przez majątek [...], lecz jednocześnie zaznaczono w nim, że obszar użytkowany rolniczo zajmował [...] ha - z dalszej części pisma wynika, że wymieniony obszar użytków rolnych przeznaczono na gospodarstwo nasienne, a więc na cel związany z działalnością rolniczą. Organ stwierdził, że mając na uwadze, iż w materiale dowodowym znajdują się potwierdzenia (w postaci zaświadczeń i wniosków o wpis własności Skarbu Państwa z [...] lipca 1946 r. oraz uchwały Sądu Okręgowego w [...] z [...] lipca 1946 r., dotyczącej majętności [...] objętej [...]) przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości objętych [...] i [...], na potrzeby prowadzonego postępowania należy przyjąć, że ogólna powierzchnia przejętego na podstawie dekretu majątku [...] wynosiła ok. [...] ha. Dokumenty te potwierdzają również, że majątek [...] został przejęty na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Następnie Minister wskazał, że z ww. ustaleń wynika, że na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, przejęto majątek [...] o powierzchni przekraczającej 100 ha powierzchni ogólnej, który w chwili przejęcia stanowił współwłasność A. i M. L. W ocenie organu skoro przejęty majątek zajmował powierzchnię większą niż 100 ha (czyli spełniał przesłanki obszarowe), to przeszedł w całości na cele reformy rolnej bez względu na to jaki charakter miały wchodzące w jego skład nieruchomości. Jednakże należało zbadać, czy objęta wnioskiem część danej nieruchomości ziemskiej pozostawała w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości.

Dokonując w dalszej części uzasadnienia ww. oceny podał, że przedmiotem zaskarżonej decyzji Wojewody jest część dawnego majątku [...] obejmująca dzisiejszą działkę ewidencyjną nr [...], na której zdaniem skarżącej znajdował się czynny [...]. Wskazał, że na obecną działkę ewidencyjną nr [...] składają się dawne parcele: [...], część [...] i [...]. Organ uznał, że z punktu widzenia sprawy istotne było rozstrzygnięcie kwestii dotyczącej funkcji jaką, na 1 września 1939 r., pełniły posadowione na dawnej parceli [...] budynki, określone jako budynki dawnego [...]. W tym celu ocenił wszelkie zgromadzone w trakcie postępowania administracyjnego dokumenty w porządku chronologicznym, tj.: 1) odpowiedź Naczelnika Gminy z [...] października 1920 r., w której udzielił negatywnej odpowiedzi na pytanie zadane przez Okręgowy Urząd Ziemski w [...] czy w majątku jest [...], [...] lub inny jakiś zakład przemysłowo-rolniczy, 2) protokół spisany w październiku 1921 r. w Centralnym Zarządzie dóbr w [...] po obejrzeniu folwarku [...] (dobra objęte [...]), w którym stwierdzono, że zakładów przemysłowych w folwarku nie ma żadnych, 3) pismo (opinia) Wojewódzkiego Prezydium Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa Oddział Urządzeń Rolnych w [...] z [...] września 1958 r., w którym wskazano, że wymieniona parcela znajdowała się w dzierżawie [...]. Potwierdza jednocześnie, że na parceli znajdowały się budynek gospodarczy o 2 kondygnacjach, kryty dachówką, składający się z 2 pomieszczeń magazynowych na górnej kondygnacji, 5 pomieszczeń mieszkalnych i 5 stajennych w dolnej kondygnacji oraz budynek magazynowy murowany, kryty dachówką o 2 kondygnacjach wraz z przybudówką, krytą dachówką, 4) kartę ewidencyjną Nr [...] dotyczącą budynku dawnego [...] (wypełniona [...] października 1959 r.) zgodnie z którą budynek ten nie pełnił wyłącznie funkcji związanych z [...] (z punktu 15 tej karty wynika, że pierwotnie – w I połowie XIX wieku - budynek przeznaczony był na [...], lecz później pełnił, do 1945 r., funkcję stajni dworskiej. Natomiast po roku 1945 budynek pełnił funkcję magazynu wykorzystywanego przez [...]), 5) kartę ewidencyjną Nr 71 (wypełniona [...] października 1959 r.) odnoszącą się do drugiego budynku dawnego [...], datowanego na I połowę XIX wieku, która potwierdza, że budynek ten, pełniący pierwotnie funkcję [...], do 1945 r. użytkowany był jako stajnia dworska, 6) informację zawartą w piśmie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] lipca 2009 r., zgodnie z którą budynki położone na działce nr [...] pełniły pierwotnie funkcję [...], lecz następnie były wykorzystywane jako stajnie dworskie, zaś spichlerz do 1945 r. był używany zgodnie ze swoim przeznaczeniem. Zdaniem organu zgromadzone w sprawie dokumenty nie potwierdzają, że 1 września 1939 r., ani w innym czasie po tej dacie, w budynkach znajdujących na działkach objętych wnioskiem skarżącej, funkcjonował [...] lub prowadzono jakąkolwiek działalność o charakterze przemysłowym, którą można by uznać za związaną z [...].

W dalszej części uzasadnienia organ dokonał oceny związku funkcjonalnego pomiędzy częścią majątku [...] objętą wnioskiem, a pozostałą częścią majątku i uznał, że między nimi istniała tego typu zależność. Mając na uwadze funkcje pełnione przez dawne budynki [...] stwierdził, iż rozerwanie związku funkcjonalnego skutkowałoby co najmniej uciążliwością w prowadzeniu działalności rolniczej bez tych nieruchomości. Niemożliwe byłoby bowiem zachowanie odpowiednich warunków dla zwierząt trzymanych w stajni, czy też ograniczałoby powierzchnie magazynowe wykorzystywane na potrzeby działalności rolniczej prowadzonej w majątku. W ocenie Ministra budynki te oprócz pełnienia funkcji związanej z działalnością rolniczą nie były wykorzystywane do innych celów, w tym z całą pewnością żaden ze zgromadzonych dowodów nie potwierdza prowadzenia w nich działalności [...] lub pochodnej.

Odnosząc się do stanowiska skarżącej dotyczącego wyodrębnienia prawnego parceli [...] wskazał, że wydzielenie ewidencyjne gruntu nie może stanowić podstawy do uznania, że nieruchomość była wydzielona prawnie od pozostałej części majątku. Nie zgodził się także z twierdzeniem, że o wyodrębnieniu tej parceli świadczy odpisanie jej z [...], wraz z innymi parcelami objętymi tym wykazem, celem przeniesienia jej do innej księgi wieczystej. Podniósł, że dokument w postaci odpisu wykazu hipotecznego [...] Księgi Tabularnej, [...], maj. [...], potwierdza, że dawna parcela [...] oznaczona była jako pastwisko, zaś dawna parcela [...] stanowiła ogród, zatem przydatność tych gruntów należy ocenić z punktu widzenia ich charakteru. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że tego rodzaju użytki nadawały się do działalności o charakterze rolnym i jako takie mieszczą się w pojęciu nieruchomości ziemskiej o charakterze rolnym. Wskazał, że brak jest dokumentów jednoznacznie wskazujących jakiego rodzaju ogród znajdował się na parceli nr [...], jednakże z archiwalnej mapy katastralnej, przesłanej przez Starostwo Powiatowe w [...], wynika, że parcela ta położona jest w znacznej odległości od zabudowań mieszkalnych, co wskazuje, że pełniła ona funkcję związaną z gospodarką rolną. Podsumowując organ uznał, że na podstawie dokonanych ustaleń stwierdzono, że przeznaczenie zarówno pastwiska (dawna parcela nr [...]), jak i ogrodu (dawna parcela nr [...]) na cele reformy rolnej znajduje uzasadnienie gospodarcze, a § 4 rozporządzenia wprost wskazuje, że za użytki rolne uważa się pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Dokonane ustalenia doprowadziły do konstatacji, że dawne parcele [...] i [...], w części odpowiadającej dzisiejszej działce ewidencyjnej nr [...], mogły być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie, a zatem mogły być przeznaczone na cele reformy rolnej, zwłaszcza że nieruchomości rolne, w tym pastwiska oraz ogrody owocowe i warzywne, podpadały pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej bez względu na to, w której części przejmowanego majątku się znajdowały.

Skarżąca złożyła skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2016 r., w której wniosła o jej uchylenie w całości oraz o stwierdzenie, że nieruchomość, na której położony był [...], stanowiąca przed wojną część majątku ziemskiego objętego [...] gminy katastralnej [...], obecnie oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...], gmina [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., oraz przepisów prawa materialnego, tj.: art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, powołanym na wstępie wyrokiem, oddalił powyższą skargę.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie pomimo, iż zebrane dokumenty wskazują na różną powierzchnię majątku [...] (od [...] ha do [...] ha), to ze wszystkich tych dokumentów wynika, że powierzchnia całkowita nieruchomości stanowiącej majątek A. i M. L. wynosiła ponad 100 ha, a zatem przejęta nieruchomość spełniała wymagania normy obszarowej.

Następnie Sąd podał, że w niniejszej sprawie na podstawie wykazu synchronizacyjnego dla działki nr [...] z [...] czerwca 2011 r. oraz sprawozdania technicznego z [...] czerwca 2011 r. ustalono, że w skład działki nr [...] weszły parcele katastralne: [...] oraz [...] i [...]. Parcela katastralna [...] powstała w wyniku połączenia [...] i [...], zaś parcela [...] podzieliła się na [...] i [...]. W zaskarżonej decyzji wyraźnie stwierdzono, że majątek ziemski [...], w tym parcele objęte wnioskiem, był wykorzystywany na cele rolne. Z ustaleń organu wynika, że na parceli katastralnej [...] znajdowały się budynki danego [...]. Jeden z nich stanowił budynek gospodarczy, a drugi magazynowy (vide: pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] września 1953 r. oraz decyzja Konserwatora Zabytków z [...] grudnia 1987 r.). Również z kart ewidencyjnych zabytków nr [...] prowadzonych dla budynków [...] I i II, wynika, że budynki dawnego [...] wykorzystywane były jako stajnie dworskie do 1945 r., a po przejęciu na własność państwa jako magazyny i stajnie. Sąd podniósł, że wprawdzie żaden z przedstawionych dokumentów nie został sporządzany w dacie bliskiej wejścia w życie dekretu o reformie rolnej tj. 13 września 1944 r. (czy też w dacie 1 września 1945 r. jak oczekuje skarżąca), gdyż zgromadzone przez organ dokumenty zostały sporządzone przez odpowiednie organy w latach pięćdziesiątych i osiemdziesiątych ubiegłego wieku oraz w 2009 r., to jednak z żadnego innego dokumentu nie wynikają odmienne ustalenia. Skarżąca twierdzi, że [...] był samodzielnym, odrębnym od gospodarstwa rolnego przedsiębiorstwem będącym w ruchu i którego produkcja miała charakter przemysłowy. W tym zakresie, w ocenie Sądu, twierdzenia skarżącej są gołosłowne. Sąd podniósł, że skarżąca jako wnioskodawca jest zainteresowana korzystnym dla siebie wynikiem sprawy. Aby obdarzyć wiarą jej twierdzenia, to musiałyby one być poparte obiektywnymi dowodami a takich dowodów nie przedstawiła. Nadto funkcjonowanie gospodarstwa może jej być znane jedynie z przekazów, gdyż nie miała ona styczności z przedmiotową nieruchomością. Zdaniem Sądu ustalenia organu, co do tego, że na parceli katastralnej [...] były dworskie zabudowania gospodarskie, oprócz ww. dokumentów, potwierdza również kwestionariusz z [...] października 1920 r. oraz protokół z [...] października 1921 r. Z tych dokumentów wynika, że w majątku [...] nie było [...], [...] ani innego zakładu przemysłowo-rolnego. Sąd zwrócił uwagę, że są to wprawdzie dokumenty sporządzone jeszcze przed nabyciem majątku [...] przez małżonków L., ale w powiązaniu z innymi dokumentami pozwalały na ustalenie, że na przedmiotowej nieruchomości nie funkcjonował [...] w dacie wejścia w życie dekretu. Trafnie zatem podnosi organ, że teren parceli objętej wnioskiem niewątpliwie służył celom gospodarczym kompleksu folwarcznego [...] a charakterystyka przedmiotowej działki wskazuje na jej gospodarczo-rolny charakter. Sąd stwierdził, że mając powyższe na uwadze, za niezasadne należy uznać także tę część zarzutów skargi, która odnosi się do braku związku działki nr [...] z przejętą nieruchomością już z samego charakteru działki pb (parcela budynkowa). O związku z przejętą nieruchomością ziemską decyduje bowiem funkcja działki, a nie to czy jest zabudowana oraz sposób jej oznaczenie w katastrze. Skora działka [...] była zabudowana dworskimi zabudowaniami gospodarczymi, to jej związek funkcjonalny z przejęta nieruchomością ziemską jest niewątpliwy.

Sąd podał, że z odpisu z [...] ks. tab. [...] wynika, że parcela kat. [...] stanowiła pastwisko, parcele katastralne [...] i [...] stanowiły ogrody i były w bezpośrednim otoczeniu budynków dawnego [...], czyli zgodnie z § 4 rozporządzenia stanowiły użytki rolne i jako takie podlegały pod działanie dekretu o reformie rolnej. Ustalenia organu w tym zakresie zostały poczynione w oparciu o dowody, które organ ocenił zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów sformułowaną w art. 80 K.p.a. Ustalenia te doprowadziły organ I instancji do prawidłowego wniosku, który został sformułowany w decyzji odmawiającej stwierdzenia, że aktualna działka nr [...] nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Ta prawidłowa decyzja została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją. Zarzuty sformułowane w skardze nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym. Zdaniem Sądu skarga sprowadza się do polemiki z niewadliwą oceną dowodów dokonaną przez organ. Skarżąca przedstawia własną ocenę dowodów, ale jest ona zupełnie dowolna, gdyż nie znajduje potwierdzenia w obiektywnych dowodach jakimi w rozpoznawanej sprawie są obszerne materiału uzyskane przez organ z archiwum oraz dokumentacja konserwatorska.

W skardze kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie ww. wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Jednocześnie wniosła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego przysługujących radcy prawnemu.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

I. przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1) art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: “P.p.s.a.") w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., przez:

- przyjęcie ustaleń stanu faktycznego sprawy w ślad za organami administracji publicznej, wydającymi decyzje w sprawie, w zakresie faktu, że w budynkach [...] przed II wojną światową znajdowały się stajnie dworskie, przy jednoczesnym braku jakichkolwiek ustaleń dotyczących tego, czy stajnie dworskie pozostawały w związku funkcjonalnym i gospodarczym z zespołem dworsko-parkowym czy z gospodarstwem rolnym i na czym ten związek (zależność) polegał, tym bardziej, że organy administracji publicznej w postępowaniu pierwszo jak i drugoinstancyjnym nie zweryfikowały możliwości skorzystania z osobowych źródeł dowodowych;

- niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polegające na pominięciu faktu, że parcela [...] była działką budowlaną niepozostającą w funkcjonalnym związku z gospodarstwem rolnym, co miało pływ na przyjęcie, że przedmiotowa ruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 dekretu o reformie rolnej;

2) art. 106 § 2 i art. 105 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 227 K.p.c., 231 K.p.c. oraz 233 § 1 K.p.c., przez zaniechanie dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego, w szczególności w zakresie uchylenia skarżonych decyzji i skierowania sprawy do uzupełnienia materiału dowodowego o istotne okoliczności będące w posiadaniu osobowych źródeł dowodowych, zgłoszonych na rozprawie 22 września 2016 r. na okoliczność faktycznego wykazania przeznaczenia budynków [...] na [...] września 1939 r. i [...] września 1944 r., ustalenia czy była tam prowadzona działalność gospodarcza, jeśli znajdowały się tam stajnie dworskie – czemu służyły stajnie i z jaką częścią majątku były funkcjonalnie związane, co spowodowało dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego oraz doprowadziło do zaniechania wszechstronnych ustaleń faktycznych w sprawie;

II. przepisów prawa materialnego, przez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, a to art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, polegające na przyjęciu, że dwa budynki [...] położone na parceli katastralnej [...], objętej [...] gm. kat. [...] są nieruchomością ziemską, podpadającą pod działanie dekretu, podczas gdy w budynkach [...] prowadzona była działalność gospodarcza, ewentualnie, w sytuacji przyjęcia, że znajdowały się tam stajnie dworskie, braku zbadania charakteru faktycznego wykorzystywania stajni oraz związku funkcjonalno - gospodarczego z pozostałą częścią majątku L.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiona została argumentacja mająca wykazać zasadność zgłoszonych zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że stosownie do brzmienia art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw nieważnościowych w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, wynikają z przepisu art. 174 P.p.s.a. Wedle jego pkt 1 może ją stanowić naruszenie prawa materialnego, przy czym przewiduje się dwie jego postacie, a mianowicie błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Stosownie do przepisu art. 176 P.p.s.a skarga kasacyjna winna zawierać zarówno przytoczenie podstaw kasacyjnych, jak i ich uzasadnienie. Przytoczenie podstaw kasacyjnych oznacza konieczność konkretnego wskazania tych przepisów, które zostały naruszone w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, co ma istotne znaczenie ze względu na zasadę związania sądu II instancji granicami skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny badać, czy sąd pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Należycie skonstruowane uzasadnienie podstaw skargi kasacyjnej powinno być logicznie powiązane z przepisami podanymi jako podstawy tej skargi. Jak wskazał NSA w wyroku z 12 października 2005 r. (I FSK 155/05) "uzasadnienie kasacji ma zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowano w zaskarżonym orzeczeniu, lub – uzasadnienie zarzutu niewłaściwego zastosowania przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym – wykazanie, że zarzucane uchybienie rzeczywiście mogło mieć wpływ na wynik sprawy". Od prawidłowego sporządzenia skargi kasacyjnej zależy nie tylko jej skuteczność, a także możliwość poddania kontroli instancyjnej wyroku pierwszej instancji. Należy również przypomnieć, że skarga kasacyjna jest profesjonalnym i sformalizowanym środkiem prawnym, równocześnie w pełni dyspozytywnym, a zarzuty w niej podniesione wyznaczają granice sprawy kasacyjnej. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny, jako sąd drugiej instancji, nie jest uprawniony do wyboru kierunku i zakresu weryfikacji skarżonego wyroku (por. wyrok NSA z 27 czerwca 2017 r., II GSK 2751/15). Brak przytoczenia motywów sformułowania zarzutu dotyczącego naruszenia przez zaskarżony wyrok określonego przepisu prawa w zasadzie uniemożliwia odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do takiego zarzutu. Sąd kasacyjny nie powinien bowiem domyślać się intencji strony i samodzielnie domniemywać intencji autora skargi kasacyjnej ani wnioskować, na czym strona skarżąca opiera swoje żądanie rozstrzygnięcia. Nie jest bowiem rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego zastępowanie skarżącego w formułowaniu uzasadnienia podstaw kasacyjnych (por. wyroki NSA z: 18 listopada 2011 r., II OSK 1629/10, 19 października 2012 r., I OSK 1243/11, 8 sierpnia 2008 r., II GSK 271/08 i 11 lutego 2015 r., I OSK 855/14).

Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym polega na dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu skargi w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 106 § 2 P.p.s.a. i art. 105 § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 227 K.p.c., art. 231 K.p.c. i art. 233 § 1 K.p.c. wskazać należy, że art. 106 § 2 P.p.s.a. reguluje kwestie związane z przebiegiem rozprawy przed sądem administracyjnym, a odnoszące się do wystąpień stron oraz składanych przez nie żądań i wniosków, w tym do kolejności zabierania przez strony głosu. Z argumentacji skargi kasacyjnej, jak i z zapisów protokołu rozprawy przeprowadzonej przed Sądem I instancji nie wynika, aby skarżąca została pozbawiona prawa głosu, przedstawienia w toku rozprawy swoich racji i wniosków. Brak zatem podstaw do uznania zasadności omawianego zarzutu.

Kolejny przepis wskazany w ramach powyższego zarzutu nie występuje w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem art. 105 P.p.s.a. stanowi zamkniętą jednostkę redakcyjną. Nie mogło zatem dojść do naruszenia przepisu, którego brak jest w powołanym akcie prawnym. Sąd I instancji nie naruszył również przywołanych w skardze kasacyjnej przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 106 § 5 P.p.s.a. do postępowania dowodowego, o którym mowa w § 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. W rozpoznawanej sprawie Sąd meriti nie prowadził postępowania dowodowego, co oznacza, że przepisy art. 227, art. 231 i art. 233 § 1 K.p.c. nie znajdowały w sprawie zastosowania. Skarżąca nie zgłaszała bowiem na etapie postępowania sądowoadministracyjnego jakichkolwiek wniosków dowodowych, sygnalizując jedynie, że takie wnioski (bez ich sprecyzowania) zamierza zgłosić w postępowaniu przed organem. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej nie przybrały one formy procesowej na rozprawie przed Sądem I instancji, stąd nie zachodziła konieczność odnoszenia się do nich przez Sąd, czy to w protokole rozprawy, czy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd nie ustala stanu faktycznego sprawy, lecz bada, czy w trakcie postępowania administracyjnego zostały ujawnione wszystkie istotne dla wydania decyzji okoliczności, czy były one przez organ uwzględnione przy wydawaniu orzeczenia i w jaki sposób zostały ocenione. Nie można zatem zarzucać Sądowi I instancji zaniechania wszechstronnych ustaleń faktycznych w sprawie.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Formułując ten zarzut skarżąca nie precyzuje jaki materiał dowodowy, na etapie postępowania przed organem, które doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji, nie został przez organ rozpatrzony. Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, postępowania z zakresu rewindykacji napotykają niejednokrotnie na trudności związane z brakiem pełnej dokumentacji sporządzonej przy realizacji reformy rolnej oraz ograniczoną liczbą dostępnej dokumentacji archiwalnej, która mogłaby posłużyć do bardzo precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego nieruchomości przejętych na podstawie dekretu. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji prowadził szerokie badania dokumentacyjne, co potwierdza prowadzona korespondencja z różnymi organami, w zasobach których przydatna w sprawie dokumentacja mogła się znajdować. Zwracał się również wielokrotnie do skarżącej o przedstawienie dowodów na poparcie prezentowanych przez nią twierdzeń, jednakże skarżąca dowodami takimi nie dysponowała. Nie można zatem zarzucić organowi, że nie podjął wszelkich czynności zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy sprawy, rozpatrzył go całościowo i poddał ocenie, która była swobodna lecz nie dowolna. Skarżąca w trakcie postępowania administracyjnego nie wnosiła o przeprowadzenie dowodów na istotne w sprawie okoliczności, nie podważała również wiarygodności dokumentów stanowiących materiał dowodowy. Osobowe źródła dowodowe, na które skarżąca wskazuje w skardze kasacyjnej, nie były znane organowi, nie zostały również na etapie postępowania administracyjnego zgłoszone. Stanowisko skarżącej sprowadza się do prezentowania własnej oceny dowodów, która jest jednak dowolna i nie znajduje potwierdzenia w obiektywnych dowodach zgromadzonych w sprawie. Zarówno organy obu instancji, jak i Sąd I instancji w swoich rozważaniach odniosły się do związku funkcjonalnego parceli nr [...] z kompleksem folwarcznym [...] i wyprowadzone przez nie z materiału dowodowego wnioski w tym zakresie należy podzielić. W sprawie brak jest dowodów potwierdzających funkcjonowanie na przedmiotowej działce, w okresie istotnym dla zastosowania przepisów dekretu o reformie rolnej, [...]. Dowody wskazują natomiast na posadowienie na niej dworskich zabudowań gospodarskich, przy czym okoliczność, że działka była zabudowana nie przesądza budowlanego charakteru tej działki i nie oznacza, że parcela ta nie mogła pozostawać w funkcjonalnym związku z gospodarstwem rolnym. Istotne są bowiem funkcje jakie działka spełniała, a nie to czy była zabudowana oraz w jaki sposób została oznaczona w katastrze. Jak przyjął Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 19 września 1990 r. W. 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174) i pogląd ten jest w dalszym ciągu aktualny, decydujące znaczenie ma, czy nieruchomość lub jej część, była lub mogła być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej lub sadowniczej. W okolicznościach przedmiotowej sprawy, jako uprawnioną należy ocenić konstatację, że charakterystyka przedmiotowej działki wskazuje na jej gospodarczo-rolny charakter. Zabudowania gospodarcze jakimi są stajnie można powiązać z działalnością rolniczą. Niewątpliwie były one albo co najmniej mogły być wykorzystane do prowadzenia tego rodzaju działalności. Istnienie takich zabudowań umożliwiało wykorzystanie uzyskiwanych pożytków z użytków rolnych i zapewnienie odpowiednich warunków dla trzymanych tam zwierząt, pozwalało również wykorzystać powierzchnie magazynowe na potrzeby działalności rolniczej prowadzonej w majątku ziemskim. Trafnie zatem przyjęto, że teren parceli objętej wnioskiem służył celom gospodarczym kompleksu folwarcznego [...]. Wniosek taki znajduje potwierdzenie w kompleksowej analizie materiału dowodowego sprawy, z którego nie wynika, aby na terenie objętym wnioskiem prowadzona była działalność o charakterze innym niż rolniczy. W sprawie został zatem wykazany związek funkcjonalny parceli nr [...] z gospodarstwem rolnym.

Nie można również podzielić zasadności zarzutu naruszenia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, w myśl którego na cele reformy przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Zarzucając Sądowi I instancji dokonanie błędnej wykładni przywołanego przepisu skarżąca nie wskazuje jednak w czym upatruje błędu interpretacyjnego czyli mylnego zrozumienia danej normy prawnej, nie podaje też jak jej zdaniem przepis powinien być rozumiany, co uniemożliwia ustosunkowanie się do tej części zarzutu.

W odniesieniu do wytyku niewłaściwego zastosowania powyższego przepisu zauważyć należy, że skarżąca nie wyjaśniła dlaczego przyjęta przez Sąd I instancji wykładnia, skutkowała niewłaściwym zastosowaniem błędnie wyłożonego przepisu. Poczynione w sprawie ustalenia faktyczne nie zostały skutecznie podważone. Podkreślenia wymaga, że organ poza oznaczeniem norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, uwzględniając tezy wynikające z orzecznictwa sądowoadministracyjnego zbadał, czy objęta wnioskiem część danej nieruchomości ziemskiej pozostawała w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości, i czy w związku z tym podpadała pod działanie powyższego przepisu. Wykazano, że majątek [...] miał powierzchnię przekraczającą 100 ha powierzchni ogólnej, że w budynkach [...] nie była prowadzona działalność gospodarcza – [...] lub pochodna, potwierdzono również związek funkcjonalny parceli nr [...], na której posadowione były dworskie zabudowania gospodarskie z kompleksem folwarcznym [...]. Tak ukształtowane okoliczności faktyczne pozwalały na przyjęcie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie powołanego wcześniej przepisu, to zaś na ocenę, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej w okolicznościach przedmiotowej sprawy został zastosowany prawidłowo.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji.