Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 466/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant sekretarz sądowy Dominika Matuszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2024 r. sprawy ze skargi G. B. na decyzję Wojewody z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] wrześnie 2023 r. znak [...] Starosta Ż. na podstawie art. 96 ust. 1b, art. 136 ust. 3, art. 137, art. 139, art. 140 ust. 1, ust. 2, ust. 3 a i ust. 4, art. 142, art. 217 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 344 ze zm., dalej powoływana jako ugn) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej powoływana jako kpa):

1. Zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonej w B. przy ul. T., stanowiącej własność Gminy B., zapisanej w księdze wieczystej nr [...], oznaczonej geodezyjnie jako działka nr [...] o pow. [...] ha, w sposób przedstawiony na mapie z projektem podziału zamieszczonej w operacie podziału nieruchomości [...], sporządzonym przez uprawnionego geodetę, na działki:

- nr [...] o pow. [...] ha,

- nr [...] o pow. [...] ha.

2. Zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonej w B. przy ul. T., stanowiącej własność Gminy B., zapisanej w księdze wieczystej nr [...], w sposób przedstawiony na mapie z projektem podziału zamieszczonej w operacie podziału nieruchomości [...], sporządzonym przez uprawnionego geodetę

a) oznaczonej geodezyjnie nr [...] o pow. [...] ha, na działki: nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha,

b) oznaczonej geodezyjnie nr [...] o pow. [...] ha na działki: nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha,

c) oznaczonej geodezyjnie nr [...] o pow. [...] ha na działki: nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha,

d) oznaczonej geodezyjnie nr [...] o pow. [...] ha (ubytek powierzchni na skutek nowego pomiaru), na działki: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha,

e) oznaczonej geodezyjnie nr [...] o pow. [...] ha (przybytek powierzchni na skutek nowego pomiaru), na działki: nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha,

f) oznaczonej geodezyjnie nr [...] o pow. [...] ha, na działki: nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha.

2. Projekt podziału działek: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha stanowi integralną część decyzji.

3. Ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zatwierdza projekt podziału.

4. Zwrócił nieruchomości położone w B. przy ul. T., oznaczone geodezyjnie jako działki: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, na rzecz: E. S. - w 1/2 części i B. G. - w 1/2 części.

5. Odmówił zwrotu wywłaszczonych nieruchomości położonych w B. przy ul. T., oznaczonych geodezyjnie jako działki: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha.

6. Ustalił wysokość należności tytułem zwrotu odszkodowania, na kwotę [...] zł na rzecz Gminy B., którą E. S. i B. G. (dalej określane również jako Uczestniczki) zobowiązane są zapłacić Gminie B. na wskazane konto stosownie do posiadanych przez nie udziałów: E. S. - [...] zł, B. G. - [...] zł.

7. Zapłata odszkodowania ustalonego w pkt 6 decyzji nastąpi jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna.

8. Nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu zwrotu.

9. Niniejsza decyzja stanowi podstawę do dokonania zmian w ewidencji gruntów i budynków oraz w księgach wieczystych.

W uzasadnieniu organ wskazał, że [...] maja 2020 r. pełnomocnik Uczestniczek wystąpił do Prezydenta Miasta B. z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej L. F. nieruchomości położonej w B. przy ul. T., oznaczonej geodezyjnie jako ówczesne działki nr [...] oraz [...] o łącznej powierzchni [...] ha, zapisane w księdze wieczystej Nr [...]. Organ ustalił, że następcami prawnymi ww. są Uczestniczki, każda w połowie.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r. znak: [...], Wojewoda [...] wyłączył Prezydenta B. z prowadzenia powyższej sprawy i wyznaczył do jej załatwienia Starostę Ż.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło na rzecz Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. Wydział Społeczno-Administracyjny z dnia [...] września 1954 r. Nr L.dz. [...]. Przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona na podstawie art. 10, art. 21 i art. 33 ust. 6 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Na podstawie powołanych przepisów wywłaszczeniu podlegały nieruchomości, które były niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a ich nabycie w drodze cywilnoprawnej nie było możliwe. Z treści uzasadnienia wydanego orzeczenia wynika, że celem wywłaszczenia była realizacja narodowych planów gospodarczych, tj. realizacja linii tramwajowej "B.". Jednocześnie w orzeczeniu tym ustalono odszkodowanie.

Przedmiotem postępowania o zwrot wywłaszczonych nieruchomości oznaczonych uprzednio jako parcele nr [...] i [...] są aktualnie działki: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha.

Zgodnie z art. 136. ust. 3 ugn, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W myśl art. 137 ugn, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Podczas przeprowadzonej w dniu [...] maja 2021 r. wizji terenowej ustalono, że działki: nr [...] i nr [...] zajęte są pod torowisko tramwajowe wraz z infrastrukturą (przystanek oraz asfaltowe przejście dla pieszych). Działka nr [...] stanowi w części urządzoną ulicę T. wraz z przejściem dla pieszych. Działki nr [...] i nr [...] stanowią urządzoną ulicę T. wraz z infrastrukturą (chodnik z kostki polbrukowej), a w części znajduje się na nich urządzona zieleń. Na działce nr [...] znajduje się skrzyżowanie dróg wraz z infrastrukturą drogową (chodnik) oraz urządzona ścieżka rowerowa. Działki nr [...], nr [...] i nr [...] stanowią pas zieleni, na którym rosną pojedyncze drzewa i krzewy. Działki nr [...], [...] i [...] w części stanowią pas drogowy o nawierzchni asfaltowej, w części nieurządzoną zieleń. Część działki nr [...] stanowi torowisko tramwajowe wraz z infrastrukturą, pozostała część porośnięta jest drzewami i krzewami. Działka nr [...] wchodzi w skład pasa drogowego ul. T. wraz z infrastrukturą (chodnik, przejście dla pieszych), część stanowi torowisko tramwajowe wraz z infrastrukturą, w części porośnięta jest drzewami i krzewami. Teren działki nr [...] wchodzi w części w skład pasa drogowego ul. T., w znacznej części porośnięty jest drzewostanem. Działka nr [...] stanowi fragment ulicy T. wraz z chodnikiem i wiatą przystankową, część działki porośnięta jest drzewami. Część tej działki została zagospodarowana jako przydomowy ogródek przez właściciela nieruchomości (działka nr [...]) sąsiadującej z działką nr [...]. Z informacji uzyskanych z Urzędu Miasta B. wynika, że ww. działka nie jest przedmiotem umów: najmu, dzierżawy, użyczenia oraz nie została oddana w trwały zarząd ani obciążona prawem użytkowania.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że na działkach oznaczonych geodezyjnie nr [...] i nr [...] w całości został zrealizowany cel wywłaszczenia, tzn. wybudowano linię tramwajową i z tego też powodu odmówiono zwrotu tych działek.

Jak wynika z materiału dowodowego, działki nr [...] , [...] , [...] i [...] zostały zajęte pod drogę publiczną, ulicę T. Zgodnie z uchwałą nr [...] Rady Miasta B. z dnia [...] marca 2015 r. odcinek ul. T. od R. do R. zaliczony został do kategorii dróg powiatowych. Powyższe okoliczności wyłączają możliwość zwrotu wskazanych działek. Zgodnie bowiem z art. 2a ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 645 ze zm.), drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa (ust. 1). Drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy (ust. 2). Na tle przytoczonych przepisów w orzecznictwie sądów administracyjnych od dawna jest ugruntowany pogląd, zgodnie z którym grunty zajęte pod drogę publiczną nie podlegają zwrotowi niezależnie od tego, jaki był pierwotny cel przejęcia gruntu

Na działkach oznaczonych geodezyjnie nr [...], [...] i [...] od chwili wywłaszczenia aż do dnia dzisiejszego nie podjęto żadnych prac mających na celu realizację budowy linii tramwajowej, a tym samym nie zostały zagospodarowane zgodnie z celem ich wywłaszczenia, przez co stały się zbędne na ten cel i w świetle art. 136 ugn podlegają w całości zwrotowi na rzecz byłych właścicieli.

Z treści art. 137 ust. 2 ugn wynika, że jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała jej część. Mając na uwadze powyższy przepis, Starosta zlecił sporządzenie mapy z projektem podziału działek, które częściowo zostały wykorzystane na cel, na który nieruchomość została wywłaszczona, tj. nr [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] i [...].

Projekt podziału nieruchomości został wykonany przez uprawnionego geodetę. Przewiduje on podział działek: nr [...] o pow. [...] ha na działki: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha na działki: nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha na działki: nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha na działki: nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha (ubytek powierzchni na skutek nowego pomiaru) na działki: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha (przybytek powierzchni na skutek nowego pomiaru) na działki: nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha na działki: nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha.

Powstałe w wyniku podziału działki oznaczone na projekcie podziału nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha zostały wykorzystane na cel, na który nieruchomość została wywłaszczona i w związku z tym organ odmówił ich zwrotu.

Działki oznaczone na projekcie podziału: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha nie zostały zagospodarowane zgodnie z celem ich wywłaszczenia (stanowią niezagospodarowaną zieleń) i podlegają zwrotowi na rzecz byłych właścicieli.

Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy odszkodowania lub nieruchomości zamiennej, stosownie do art. 140 ust. 1 ugn. Na potrzeby prowadzonego postępowania organ zlecił rzeczoznawcy majątkowemu określenie wartości wywłaszczonych nieruchomości dla potrzeb ich zwrotu na rzecz byłych właścicieli. Rzeczoznawca oszacował wartość zwracanych nieruchomości według stanu z dnia wywłaszczenia na kwotę [...] zł oraz wartość nieruchomości według stanu z dnia zwrotu z uwzględnieniem zmian na nieruchomości na kwotę [...] zł. Aktualna wartość zwracanej działek oszacowana została na kwotę [...] zł. Całkowite odszkodowanie zwaloryzowane na dzień sporządzenia operatu szacunkowego wyniosło [...] zł.

Określając wartość nieruchomości według jej stanu na dzień zwrotu, rzeczoznawca ustalił, że od chwili wywłaszczenia w 1954 r. dokonano zmian na nieruchomości, które wpływają na jej wartość i jest to drzewostan liściasty o zasobności 295 m3. Wartość drzewostanu określono jako iloczyn zasobności drewna wynikającego szacunku brakarskiego opracowanego przez leśnika oraz ceny drewna ustalonej w oparciu o obowiązujący cennik Nadleśnictwa Ż. przyjęty zarządzeniem nr [...] z dnia [...].01.2023 r. Wartość drzewostanu została określona na kwotę [...] zł.

Przedstawiona opinia biegłego uwzględnia wszystkie niezbędne dane konieczne do ustalenia podejścia i metody, za pomocą których dokonano wyceny, zestawienie cen transakcyjnych oraz wnioski rzeczoznawcy majątkowego dotyczące określenia wartości nieruchomości. Zdaniem organu opinia rzeczoznawcy jest logiczna, spójna i zawiera konieczne elementy, odpowiadając formie przewidzianej prawem.

Na mocy art. 217 ust. 2 ugn osoby, które zostały pozbawione własności nieruchomości w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dniem 5 grudnia 1990 r., w razie zwrotu tych nieruchomości, zwracają odszkodowanie zwaloryzowane, w wysokości nie większej niż 50 % aktualnej wartości tych nieruchomości. Ponadto zgodnie z art. 140 ust. 2 ugn, odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym, że jego wysokość po waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2, nie może być wyższa niż wartość rynkowa nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa. W związku z powyższym, odszkodowanie z tytułu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na rzecz Gminy B. wynosi [...] zł, czyli 50 % wartości nieruchomości oszacowanej na dzień zwrotu i jest wyższe od wysokości zwaloryzowanej kwoty odszkodowania obliczonej na podstawie wskaźników GUS, która wyniosła [...] zł.

Zgodnie z art. 140 ust 4 ugn, w razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, odszkodowanie, ustalone stosownie do ust. 2, pomniejsza się albo powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Przy określaniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu. Nie uwzględnia się skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości.

Biorąc pod uwagę działania dokonane bezpośrednio na nieruchomości (nie uwzględniając skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym oraz zmian w otoczeniu nieruchomości) od dnia wywłaszczenia nieruchomości, tj. od dnia [...] września 1954 r., organ stwierdził, że w stosunku do działki oznaczonej geodezyjnie: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] ha nastąpiło zwiększenie wartości zwracanej nieruchomości o kwotę [...] zł. W związku z powyższym organ ustalił wysokość należności tytułem zwrotu na rzecz Gminy B. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na kwotę [...] zł.

Zgodnie z art. 140 ust. 4 ugn, zwiększenie wartości nieruchomości na skutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości, powiększające wysokość odszkodowania zwracanego Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego przez byłego właściciela lub jego spadkobierców, określonego według zasad wskazanych w art. 140 ust. 2 tej ustawy, może obejmować tylko te nakłady, które zostały poczynione dla realizacji celu, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie. Zwiększenie wartości nieruchomości spowodowane nakładami niezwiązanymi z realizacją celu wywłaszczenia nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu wysokości odszkodowania, ustalenie czy zwiększenie wartości nieruchomości spowodowane jest na wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu.

W celu ustalenia, czy zwiększenie wartości nieruchomości spowodowane jest na wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu organ wystąpił do Prezydenta Miasta B. o udzielenie informacji, czy Gmina B. posiada jakiekolwiek dokumenty świadczące o nakładach, jakie zostały poczynione po wywłaszczeniu nieruchomości, w szczególności związanymi z realizacją celu wywłaszczenia, tj. budową linii tramwajowej "B.". Z pisma Urzędu Miasta B. Wydział Mienia i Geodezji z [...] sierpnia 2023 r. wynika, że w zasobach archiwalnych Gminy B. oraz Zarządu Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w B. nie odnaleziono dokumentów dotyczących działań podejmowanych na nieruchomości objętej postępowaniem po jej wywłaszczeniu. Tak więc organ nie dysponuje dokumentami świadczącymi o tym, że dokonano nakładów związanych z realizacją celu wywłaszczenia, które spowodowały zwiększenie wartości nieruchomości.

Mając na uwadze powyższe oraz w oparciu o liczne orzecznictwo w tym zakresie (m.in. wyrok NSA w sprawie I OSK 1367/19), organ, ustalając wysokość należności tytułem zwrotu na rzecz Gminy B. odszkodowania, nie uwzględnił nakładów (drzewostan) poczynionych na wywłaszczonej nieruchomości, uznając, że nie były one związane z realizacją celu wywłaszczenia.

W związku z powyższym organ ustalił wysokość należności tytułem zwrotu na rzecz Gminy B. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, oznaczoną geodezyjnie: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha na kwotę [...] zł.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła Gmina B., wnosząc o jej uchylenie w zakresie, w jakim orzeka o zwrocie nieruchomości i orzeczenie o odmowie zwrotu, względnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Gmina wskazała na istnienie ograniczenia w obrocie nieruchomościami zajętymi pod drogi publiczne, wykluczające możliwość zwrotu takiej nieruchomości poprzednim właścicielom. Jak wskazał NSA w wyroku w sprawie I OSK 2820/14, wprawdzie pojęcie pasa drogowego nie jest tożsame z pojęciem drogi, to jednak pas drogowy jest z drogą integralnie związany. Zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną oznacza urządzenie na niej drogi zaliczanej do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, przy czym przez określenie to należy rozumieć zajęty pas gruntu w ramach linii rozgraniczających drogę obejmującą zarówno jezdnie, jak i chodniki, ścieżki rowerowe, miejsca postojowe i parkingi, latarnie, zieleń przydrożną i sieci: wodociągowe, ciepłownicze, kanalizacji deszczowej i ściekowej, usytuowane w nim obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu.

Ponadto należy wskazać na brzmienie art. 4 pkt 22 ustawy o drogach publicznych, który brzmi: "zieleń przydrożna - roślinność umieszczona w pasie drogowym, mająca na celu w szczególności ochronę użytkowników drogi przed oślepianiem przez pojazdy nadjeżdżające z kierunku przeciwnego, ochronę drogi przed zawiewaniem i zaśnieżaniem, ochronę przyległego terenu przed nadmiernym hałasem, zanieczyszczeniem powietrza, wody i gleby". W zaskarżonej decyzji Starosta zupełnie pominął funkcje zieleni przydrożnej i jej związek funkcjonalny z istnieniem drogi. Należy wskazać, że pas zieleni oddziela również torowisko od drogi, a zatem funkcja ochrony okolicznych mieszkańców przed hałasem, a także zwiewaniem i zaśnieżaniem drogi i torowiska jest tu szczególnie istotna.

Gmina wskazała, że na działkach, które Starosta przeznaczył do zwrotu, znajdują się następujące obiekty budowlane, techniczne, urządzenia, zieleń:

- działka nr [...] - przebiegają przez nią przewody kanalizacji deszczowej [...], niezbędne do odwadniania i utrzymania w prawidłowym stanie drogi,

- działka nr [...] - przez działkę przebiega linia elektroenergetyczna [...], a także przewody kanalizacji deszczowej [...],

- działka nr [...] - wzdłuż granicy z działką [...] przebiega kanalizacja deszczowa [...],

- działka nr [...] - przez działkę przebiega ciepłociąg [...], przewody elektroenergetyczne eWDc i eNc, przy granicy z nr [...] przebiega kanalizacja deszczowa [...], pas zieleni wygłuszający od strony ul. T.,

- działka nr [...] - przez działkę przebiega ciepłociąg [...], a także linia elektryczna niskiego napięcia, pas zieleni wygłuszający przy torowisku,

- działka nr [...] - przez działkę przebiega ciepłociąg [...], przewody elektroenergetyczne, pas zieleni wygłuszający od strony ul. T.,

- działka nr [...] - pas zieleni wygłuszającej przy drodze,

- działka nr [...] - przez działkę przebiega kanalizacja [...],

- działka nr [...] - przez działkę przebiega kanalizacja deszczowa [...], [...], pas zieleni wygłuszający,

- działka nr [...] - przewody wodociągowe [...], zieleń urządzona,

- działka nr [...] - kanalizacja sanitarna [...] , [...] , pas zieleni wygłuszający,

- działka nr [...] - zieleń urządzona.

Ponadto, działki przeznaczone do zwrotu pełnią także funkcję ochrony przed hałasem, oślepianiem przez pojazdy nadjeżdżające z przeciwnego kierunku oraz zaśnieżaniem i zawiewaniem drogi, jako tereny zieleni przydrożnej.

Starosta wskazał, że na działkach nr [...], nr [...] i nr [...] od chwili wywłaszczenia aż do dnia dzisiejszego nie podjęto żadnych prac mających na celu realizację budowy linii tramwajowej, a tym samym nie zostały zagospodarowane zgodnie z celem ich wywłaszczenia, przez co stały się zbędne na ten cel i w świetle art. 136 ugn podlegają w całości zwrotowi na rzecz byłych właścicieli. W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę na to, że jakkolwiek cel wywłaszczenia należy wykładać ściśle, to jednak nie oznacza to, że trzeba czynić to wąsko, bez uwzględniania okoliczności towarzyszących planowanej inwestycji i oceny jej całokształtu. Zwłaszcza, gdy jest to inwestycja duża, wieloetapowa, a więc rozległa przedmiotowo i czasowo. Przy czym interpretacja celu winna uwzględniać ówczesne realia. Bowiem kryteria oraz standardy oceny sposobu formułowania i znaczenia celu wywłaszczenia zależne są m.in. od okresu czasu, w jakich dochodziło do wywłaszczenia.

W wyroku NSA w sprawie I OSK 2625/16 wskazano, że w przypadku inwestycji o złożonym, kompleksowym charakterze, których funkcjonowanie związane jest z istnieniem zróżnicowanej zabudowy i funkcji obszarów, realizowanych etapami, możliwe jest dokonywanie zmian w koncepcjach zagospodarowania. Jeżeli zatem wywłaszczenie następuje na jakiś określony, założony cel, to mające miejsce na etapie realizacji zmiany szczegółowego zagospodarowania i nadane funkcje nie świadczą o zbędności terenu dla celu wywłaszczenia. Niewątpliwie należy uznać, że jedna z największych inwestycji komunikacyjnych w B. do takich wieloetapowych inwestycji należała. O skali inwestycji świadczą najlepiej liczby, przed otwarciem linii tramwajowej "B." łączna długość torowisk w B. wynosiła zaledwie 19,5 km, a momencie jej uruchomienia 47,6 km.

Ponadto, w nawiązaniu do stwierdzenia rzeczoznawcy majątkowego, że występujące na terenie nieruchomości drzewa pochodzą z późniejszego okresu, tj. po dacie wywłaszczenia w 1954 r., Gmina wskazała, że wartość tego drzewostanu powinna zwiększać wartość nieruchomości w rozumieniu art. 140 ust. 4 ugn. Fakt, że zasobach archiwalnych urzędu nie odnaleziono dokumentów dotyczących nasadzeń na wywłaszczonej nieruchomości, nie oznacza automatycznie, że odbyły się one bez związku z wywłaszczeniem nieruchomości. Od daty wywłaszczenia do wydania przez Starostę Ż. decyzji upłynęło 69 lat i część dokumentów mogła zostać zniszczona z uwagi na przepisy dotyczące terminów przechowywania dokumentów archiwalnych.

Wskazano również na oznaczenie dziełek objętych postępowaniem o zwrot w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego "B.-B.-T.":

- działka nr [...] obręb [...] oznaczona jest symbolem 20.KDL 1) przeznaczenie - teren drogi publicznej - ulica klasy lokalnej, 2) zasady i wskaźniki zagospodarowania terenu: a) ulica jednojezdniowa z wydzielonym z wydzielonym torowiskiem tramwajowym, z chodnikami i ścieżką rowerową oraz infrastrukturą dla publicznego transportu zbiorowego,

- działka nr [...] obręb [...] oznaczona symbolem 19.KDG/KDT - przeznaczenie - teren drogi publicznej, ulica klasy głównej z wydzielonym torowiskiem tramwajowym, ulica dwujezdniowa z wydzielonym torowiskiem tramwajowym, z obustronnymi chodnikami, ścieżką rowerową/pasami rowerowymi oraz infrastrukturą dla publicznego transportu zbiorowego,

- działka nr [...], obręb [...] - oznaczona w planie zagospodarowania przestrzennego jw. symbolem 19.KDG/KDT,

- działka nr [...], obręb [...] - oznaczona w planie zagospodarowania przestrzennego symbolem 20.KDL,

- działka nr [...], obręb [...] - w przeważającej części oznaczona w planie zagospodarowania symbolem 19.KDG/KDT,

- działka nr [...] obręb [...] - oznaczona w planie zagospodarowania przestrzennego symbolem 19.KDG/KDT,

- działka nr [...], obręb [...] - oznaczona w planie zagospodarowania przestrzennego w przeważającej części symbolem 19.KDG/KDT.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2024 r. znak [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 96 ust. 1b, art. 136 ust. 3, art. 137, art. 139, art. 140 ust. 1, 2 3a i 4, art. 142, art. 217 ust. 2 ugn - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, powołując się na treść art. 136 ust. 3 ugn, że cel wywłaszczenia należy interpretować ściśle, stosownie do treści art. 136 ust. 1 zakazującego przeznaczania nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Cel wywłaszczenia nie może być zatem dorozumiany, czy interpretowany rozszerzająco (zob. wyrok NSA w sprawie sygn. akt I OSK 311/17).

W rozpoznawanej sprawie cel wywłaszczenia nie budzi wątpliwości. Wywłaszczona nieruchomość stanowiła niezabudowany, niezagospodarowany teren bez części składowych, natomiast już w 1953 r. rozpoczęto rozbudowę linii tramwajowej "B". Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia organu I instancji odnośnie aktualnego wykorzystania poszczególnych działek i wynikające z tego konsekwencje w zakresie konieczności zwrotu części działek oraz odmowy zwrotu pozostałych.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 136 ugn przez nieuzasadnione przyjęcie, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na spornej działce, Wojewoda wskazał, że w przypadku inwestycji złożonych cel wywłaszczenia może obejmować nie tylko realizację inwestycji głównej, ale także wykonanie inwestycji towarzyszących, których istnienie umożliwia prawidłowe funkcjonowanie i korzystanie z inwestycji głównej zgodnie z jej przeznaczeniem. Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że budowa np. osiedli mieszkaniowych na wywłaszczonych nieruchomościach polega nie tylko na pokryciu powierzchni działek budynkami mieszkalnymi, ale obejmuje też wzniesienie infrastruktury im towarzyszącej w postaci terenów zielonych i rekreacyjnych, budynków handlowo-usługowych, parkingów, szkół i żłobków oraz wodociągów, kanalizacji czy linii ciepłowniczych (por. wyroki NSA w sprawach I OSK 144/20, czy I OSK 1268/19).

W rozpoznawanej sprawie celem, na jaki została wywłaszczona sporna nieruchomość, była budowa linii tramwajowej. Ocena, czy tak pojmowany cel wywłaszczenia został zrealizowany, odnosić się musi do całości wywłaszczonej nieruchomości, a nie do jej części. W ocenie organu II instancji, budowa linii tramwajowej nie obejmowała także budowy na spornej nieruchomości kanalizacji sanitarnej, deszczowej czy ciepłociągu, o których to urządzeniach w odwołaniu wskazuje Prezydent. Tym samym w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do uznania, że organ I instancji, wydając zaskarżoną decyzję, dopuścił się naruszenia art. 136 ust. 1 i 3 ugn.

W ocenie Wojewody elementów infrastruktury kanalizacyjnej, elektroenergetycznej, wodociągowej czy ciepłowniczej nie można również utożsamiać z urządzeniami stanowiącymi element drogi. Zgodnie rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz.U. z 2016 r. poz. 124), obowiązującym w dniu uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego "B.-B.-T.", do urządzeń odwadniających oraz odprowadzających wodę zalicza się urządzenia do powierzchniowego odwadniania pasa drogowego (rowy, urządzenia ściekowe), odwodnienie wgłębne (dreny), kanalizacja deszczowa i wszelkie urządzenia służące do retencji i oczyszczania wód opadowych przed przekazaniem ich do odbiornika. Istnienie sieci wodociągowej na nieruchomości nie może w żadnym przypadku prowadzić zatem do oceny, że mamy do czynienia z urządzeniami stanowiącym element drogi. Nie sposób też uznać sieci wodociągowej czy kanalizacyjnej za element pasa drogowego - to jest jako urządzenie techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu. Nie zachodzi bowiem bezpośredni związek między istnieniem sieci wodociągowej a możliwością utrzymania ruchu drogowego. Urządzenia infrastruktury technicznej nie znajdują się w pasie drogowym.

Gmina nie wykazała ponadto w żaden sposób, poza ogólnikowymi zapisami odwołania, aby istniejące ciągi wodociągowe, kanalizacyjne, ciepłownicze i inne urządzenia stanowiły całość techniczno-użytkową z drogą publiczną.

Materiał dowodowy nie wskazuje też, by tereny zieleni nieurządzonej znajdowały się w pasie drogowym lub by służyły do obsługi drogi. Nawet jeżeli faktycznie znajdują się w sąsiedztwie drogi (ul. T.), to z definicji "zieleni przydrożnej" przytoczonej przez odwołującego (art. 4 pkt 22 ustawy o drogach publicznych) wynika, że jest to roślinność umieszczona w pasie drogowym. Przesłanka ta nie została spełniona w przedmiotowej sprawie. W niniejszej sprawie zatem tereny zieleni nieurządzonej, na których nie został zrealizowany cel wywłaszczenia i nieznajdujące się w pasie drogowym, podlegały zwrotowi.

W ocenie organu odwoławczego, ustalenia Starosty Ż. w zakresie zwrotu przedmiotowych działek są prawidłowe i zgodne ze zgromadzonym materiałem dowodowym. W omawianym zakresie dokonał on prawidłowej interpretacji przepisu art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ugn oraz wypełnił obowiązek nałożony z mocy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, tj. zebrał w sposób wyczerpujący materiał dowodowy oraz oceniły istotne z punktu widzenia niniejszego postępowania okoliczności w oparciu o całokształt kompletnego materiału dowodowego.

Podkreślić należy, że w toku całego postępowania administracyjnego Skarżący nie sformułował żadnego wniosku dowodowego, który miałby wskazywać na okoliczności przeciwne ustalonym przez Starostę Ż. lub przynajmniej podważać ich wiarygodność, mimo tego, że była jednym z podmiotów najbardziej zainteresowanych wynikiem sprawy. Organ I instancji prowadzący sprawę, nie dysponując żadnymi dowodami podważającymi wiarygodność okoliczności wynikających z dowodów, którymi dysponował i przy braku inicjatywy dowodowej właściciela nieruchomości, nie był zobligowany do prowadzenia z urzędu dalszego postępowania wyjaśniającego. W ocenie Wojewody, Gmina nie wykazała, aby na przedmiotowych działkach objętych zwrotem były posadowione obiekty związane funkcjonalnie z linią tramwajową.

Zrealizowanie celu wywłaszczenia tylko na części wywłaszczonego terenu nie wyklucza zwrotu innego fragmentu tego terenu, niewykorzystanego na cel wywłaszczenia. Podstawą prawną zwrotu części nieruchomości, na której nie zrealizowano celu wywłaszczenia, stanowi art. 137 ust. 2 ugn, przy zaistnieniu przesłanek z art. 137 ust. 1, i taką też podstawę wskazano w zaskarżonej decyzji.

Działki objęte miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, o których mowa w odwołaniu, zostały podzielone przez uprawnionego geodetę (mapa z projektem podziału załączone do decyzji) i w części, na której nie został zrealizowany cel wywłaszczenia, podlegają zwrotowi z uwzględnieniem przepisów art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 645 ze zm.).

Organ I instancji uwzględnił zatem, że części wymienionych przez Gminę działek przeznaczone są pod drogę publiczną lub zrealizowano na nich cel wywłaszczenia. Zwrotowi natomiast podlegały wydzielone działki, na których cel ten nie został zrealizowany, a także które nie są przeznaczone pod drogę.

Dodatkowo, w złożonym odwołaniu Gmina wskazała, że w jej ocenie wartość drzewostanu powinna zwiększać wartość nieruchomości, bowiem fakt, że nie odnaleziono dokumentów dotyczących nasadzeń na wywłaszczonej nieruchomości nie oznacza, że odbyły się one bez związku z wywłaszczeniem nieruchomości, tym bardziej, że od daty wywłaszczenia upłynęło 69 lat. Zgodnie z treścią art. 140 ust. 4 ugn, w razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu, odszkodowanie, ustalone stosownie do ust. 2, pomniejsza się albo powiększa o kwotę równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Przy określaniu wartości nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan nieruchomości z dnia zwrotu. Nie uwzględnia się skutków wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości.

Wskazane w art. 140 ust. 4 ugn zwiększenie wartości nieruchomości na skutek działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości, powiększające wysokość odszkodowania zwracanego Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego przez byłego właściciela lub jego spadkobierców, określonego według zasad wskazanych w art. 140 ust. 4 tej ustawy, może obejmować tylko te nakłady, które zostały poczynione dla realizacji celu, na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie. Zwiększenie wartości nieruchomości spowodowane nakładami nie związanymi z realizacją celu wywłaszczenia, nie podlega uwzględnieniu przy ustalaniu wysokości odszkodowania (por. wyrok NSA w sprawie I OSK 466/20).

Dodatkowo Starosta Ż. wystąpił do Urzędu Miasta B. z zapytaniem, czy dysponuje dokumentami, z których wynikałoby, że nasadzenia związane są z celem wywłaszczenia. W odpowiedzi z [...] sierpnia 2023 r. Urząd Miasta B. poinformował, że nie odnaleziono żadnych dokumentów dotyczących działań podejmowanych na nieruchomości objętej postępowaniem o zwrot po jej wywłaszczeniu. Jednocześnie wskazał tylko, że wartość przedmiotowego drzewostanu winna zwiększać wartość nieruchomości w myśl art. 140 ust. 4 ugn.

W tej sytuacji organ I instancji trafnie uznał, że nakłady poczynione na nieruchomości nie były związane z realizacją celu wywłaszczenia. Sam bowiem fakt zlokalizowania ich w sąsiedztwie linii tramwajowej na wskazuje na funkcjonalny związek z realizacją celu wywłaszczenia. Dodać można, że sam odwołujący wskazał w odwołaniu, że zieleń znajdująca się na nieruchomości objętej zwrotem ma charakter zieleni przydrożnej. Podkreślić należy, że tereny zieleni nie znajdują się w pasie drogi, zatem nie można uznać, że służą obsłudze drogi i nie może tego zmienić sam fakt używania zwrotu "zieleń przydrożna". Brak jest natomiast dowodów wskazujących, że nakłady w postaci nasadzeń zostały poczynione dla realizacji celu, jakim była budowa linii tramwajowej.

Skargę na ww. decyzję złożyła Gmina B., zarzucając jej:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie przez organ II instancji art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie, które polegało na niepełnym i niewystarczającym wyjaśnieniu stanu faktycznego nieruchomości oraz zbadania przesłanek zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej;

2. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. błędną wykładnię art. 136 i art. 137 ugn polegającą na uznaniu zwracanej nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia pomimo jej wykorzystania na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej;

3. przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 140 ust. 4 ugn poprzez jego niewłaściwie zastosowanie w omawianej sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego wzbogacenia żądającego zwrotu gruntu.

Mając na względzie powyższe, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji Starosty Ż. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W uzasadnieniu Gmina wskazała, że w złożonym odwołaniu podnosiła, że na części przeznaczonych do zwrotu działek znajdują się m.in. urządzenia służące do odwadniania pasa drogowego, tj. kanalizacja deszczowa. Wojewoda zupełnie pominął fakt jej istnienia i jej funkcjonalnego związania z drogą publiczną, mimo że Gmina w odwołaniu wskazała numery działek, przez które przebiega kanalizacja oraz jej oznaczenie na mapie zasadniczej.

Ponadto, jak wskazała także biegła w operacie szacunkowym na stronie 15, teren objęty zwrotem nie był płaski. Występują różnice wysokości w terenie między działkami stanowiącymi obecnie ul. T. a wybudowanym torowiskiem tramwajowym na wywłaszczonym terenie. Ul. T. położona jest na większej wysokości niż torowisko tramwajowe. Drzewa, które obecnie porastają działki przeznaczone do zwrotu, w ocenie Gminy pełniły też funkcję absorbującą nadmiar wody spływającej z położonej wyżej ul. T., chroniąc torowisko przed zalewaniem wodami opadowymi. Na działkach tych obecnie przebiega kanalizacja deszczowa, co Skarżąca podnosiła w odwołaniu i co potwierdza konieczność odwodniania tego terenu.

Dalej Skarżąca podniosła, że nasadzenia drzew powstały po dacie wywłaszczenia, gdy właścicielem nieruchomości był już Skarb Państwa. Oszacowaną w toku postępowania kwotę odszkodowania uznać należy za rażąco niską. Nie jest możliwy zwrot nieruchomości bez uwzględnienia nakładów poniesionych na niej i zwiększających jej wartość, co wynika z art. 140 ust. 4 ugn. Norma ta nakazuje organowi prowadzącemu postępowanie o zwrot uwzględnienie przy dokonywaniu rozliczeń związanych ze zwrotem wywłaszczonej nieruchomości wszelkich czynności poczynionych na niej po dacie wywłaszczenia.

Gmina odwołała się do wyroku NSA w sprawie I OSK 303/11, w którym wskazano, że "Pojęcie "działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości" ma odmienną treść od pojęcia "nakładów" w rozumieniu przepisów KC. Ustawodawca zdecydował się w art. 140 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami odstąpić od przyjętej w trakcie obowiązywania ustawy z dnia 23 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz.U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.) zasady rozliczania nakładów zwiększających wartość nieruchomości. Przy czym, interpretując omawiane pojęcie, nie można z treści przepisu wywieść tezy, że chodzi tylko i wyłącznie o działania stanowiące realizację celu wywłaszczenia. Zgodnie z treścią art. 140 ust. 4 u.g.n. należy ocenić, czy działania te miały wpływ na wartość nieruchomości - pozytywny bądź negatywny, bez żadnego badania, czy stanowiło to realizację celu wywłaszczenia.".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie była przede wszystkim prawidłowość stwierdzenia przez Wojewodę, że na części spornej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia, co nie uzasadniało dokonania zwrotu tej nieruchomości na rzecz wnioskodawców. Natomiast w ocenie Skarżącej, organ odwoławczy dokonał wadliwej oceny zebranego materiału dowodowego i na jego podstawie doszedł do nieprawidłowego wniosku, że na wskazanej części nieruchomości doszło do realizacji celu wywłaszczenia.

W pierwszej kolejności wskazać jednak należy, że odwołanie Gminy B., dotyczyło jedynie części zaskarżonej decyzji, tj. w zakresie, w jakim orzeka ona o zwrocie nieruchomości. Zatem w części, w jakiej rozstrzygnięcie Starosty dotyczyło zwrotu nieruchomości, decyzja stała się prawomocna i nie podlegała w tej części kontroli Sądu.

Zgodnie z art. 136 ust. 1 ugn, nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 (art. 136 ust. 3 ugn).

Wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na rzecz Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B., Wydział Społeczno-Administracyjny z dnia [...] września 1954 r. Nr L.dz. [...]. Nieruchomość została wywłaszczona na podstawie art. 10, art. 21 i art. 33 ust. 6 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 55 poz. 438 ze zm.). Na podstawie powołanych przepisów wywłaszczeniu podlegały nieruchomości, które były niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a ich nabycie w drodze cywilnoprawnej nie było możliwe. Z treści wydanego orzeczenia wynika, że celem wywłaszczenia była realizacja narodowego planu gospodarczego, tj. realizacja linii tramwajowej "B." Jednocześnie w orzeczeniu tym ustalono odszkodowanie w wysokości [...] zł.

Sąd zwraca także uwagę na to, że przepis art. 136 ust. 3 ugn odwołuje się w swej treści do art. 137 tej ustawy, który określa, w jakich warunkach można uznać, że nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. I tak z przepisu tego wynika, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2).

Sąd, badając legalność zaskarżonego aktu administracyjnego, dokonał również weryfikacji tego, czy żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostało złożone z zachowaniem wymaganego terminu. Z art. 136 ust. 7 ugn wynika bowiem, że uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. Wskazany przepis, jako początek biegu terminu do wygaśnięcia uprawnienia do zwrotu nieruchomości wyznacza datę, w której uostateczniła się decyzja o wywłaszczeniu. W niniejszej sprawie decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości została wydana w 1954 r., co oznaczałoby, że dwudziestoletni termin uprawniający skarżących do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości kończyłby swój bieg w 1974 r. Niemniej jednak trzeba mieć na uwadze to, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r. poz. 801; dalej jako: ustawa zmieniająca ugn) wskazane zostało, że w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ugn, upłynął przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej albo gdy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ugn, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. Z art. 5 ustawy zmieniającej wynika, że ustawa ta wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Ogłoszenie nastąpiło w dniu 29 kwietnia 2019 r. co ma ten skutek, że wniosek o zwrot nieruchomości mógł być złożony najpóźniej do dnia 14 maja 2020 r.

Dodatkowo, na podstawie art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568), do ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.), dodany został art. 15zzr ust. 1, z którego wynika, że w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 następuje wstrzymanie rozpoczęcia biegu terminów przewidzianych w przepisach prawa administracyjnego i dokonuje się zawieszenia tych terminów, które rozpoczęły już bieg. W orzecznictwie ukształtował się pogląd, że zawieszenie terminu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej w zw. z art. 15zzr ust. 1, ma zastosowanie od 14 marca 2020 r., tj. od dnia wprowadzenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, co nastąpiło rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego - Dz. U. z 2020 r. poz. 433 (zob. np. wyroki NSA w sprawach III OSK 3191/21, II OSK 3068/21, czy I OSK 1776/21). Bieg terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został zatem zawieszony w okresie od 14 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r. Przerwa w biegu terminu przedawnienia wynosiła 71 dni, co ma ten skutek, że termin 12 miesięcy wskazany w art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej ugn rozpoczął się 14 maja 2019 r. a zakończył się 23 lipca 2020 r., z uwagi na zawieszenie w okresie od 14 marca 2020 r. do 23 maja 2020 r. W niniejszej sprawie wniosek został złożony w dniu 15 maja 2020 r., a zatem w wymaganym prawem terminie, co uprawniało organy administracyjne do jego merytorycznego rozpatrzenia.

Odnosząc się do istoty spornego zagadnienia, Sąd wskazuje, że obowiązkiem organów orzekających w niniejszej sprawie było ustalenie, na jaki cel nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot została wywłaszczona, a następnie czy cel ten został zrealizowany, czy też wywłaszczona nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel wywłaszczenia. W sprawie bezsporne było, co potwierdza treść decyzji wywłaszczeniowej, że nieruchomość była przeznaczona na budowę linii tramwajowej. Organ uwzględnił okoliczność, że linia tramwajowa została posadowiona jedynie na części wywłaszczonej nieruchomości. Słusznie przy tym organ stwierdził, powołując się na przepisy ustawy o drogach publicznych, że nie było możliwe dokonanie zwrotu tej części nieruchomości, która została przeznaczona pod drogę publiczną (ulicę T.). Zgodnie z art. 2a ustawy o drogach publicznych, drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Przepis ten określa strukturę własnościową dróg publicznych w sposób niedopuszczający wyjątków. Z przepisu tego wynika zarazem zakaz przenoszenia własności dróg publicznych na rzecz podmiotów innych niż wymienione w tym przepisie. Zatem z woli ustawodawcy drogi publiczne zostały zaliczone do kategorii rzeczy o ograniczonym obrocie. Jedyna dopuszczalna forma obrotu nieruchomościami zajętymi pod drogi publiczne może polegać na przenoszeniu własności między podmiotami wymienionymi w cyt. art. 2a ustawy o drogach publicznych, wyłącznie w razie zmiany przynależności drogi publicznej do określonej kategorii (wyrok NSA w sprawie I OSK 4444/18). Niedopuszczalny jest zatem zwrot wywłaszczonych nieruchomości stanowiących drogi publiczne. Z treści art. 2a ustawy o drogach publicznych wynika bowiem zakaz przenoszenia własności nieruchomości zajętych pod drogi publiczne na rzecz innych podmiotów niż wskazane w jego treści (wyrok WSA w Gdańsku w sprawie II SA/Gd 357/240.

Wskazać należy, że zasadnie organ I instancji zwrócił się do uprawnionego geodety celem dokonania podziału nieruchomości z uwzględnieniem tego, czy dana jej część została przeznaczona na cel wywłaszczenia, przy czym zwrotowi nie mogły, z przyczyn wskazanych wyżej, podlegać działki przeznaczone pod ul. T.

Gmina podnosiła, że na części przeznaczonych do zwrotu działek znajdują się m.in. urządzenia służące do odwodnienia pasa drogowego, tj. kanalizacja deszczowa. W związku z powyższym podkreślić należy, że ta część nieruchomości nie została niewątpliwie przeznaczona na cel wywłaszczenia, tj. budowę linii tramwajowej. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że, jak słusznie zauważył Wojewoda, Gmina nie wykazała w żaden sposób, poza ogólnikowymi zapisami odwołania, aby istniejące ciągi wodociągowe, kanalizacyjne, ciepłownicze i inne urządzenia stanowiły całość techniczno-użytkową z drogą publiczną (ul. T.). Zaznaczyć trzeba, że działanie Gminy, jako podmiotu na co dzień zajmującego się również sprawami dotyczącymi zwrotu wywłaszczonych nieruchomości (vide art. 142 ugn, z zaznaczeniem, że Prezydent Miasta B. jest równocześnie organem sprawującym funkcje starosty), winno być oceniane również z uwzględnieniem tej okoliczności. Tymczasem w toku postępowania Gmina nie składała żadnych wniosków w tym zakresie, i również w odwołaniu, poza przytoczeniem ogólnikowych zarzutów, nie poparła swoich twierdzeń żadnymi dowodami.

Sąd zauważa także, że zgodnie z art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasadniczym problemem występującym na gruncie postępowania administracyjnego jest kwestia ustalenia, na kim w tym postępowaniu spoczywa ciężar dowodu. Podkreślić należy, że obowiązek organu wyjaśnienia okoliczności sprawy nie jest sprzeczny z zasadą, że ciężar dowodu ostatecznie spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Zaniechanie zatem przedstawienia przez stronę dowodów, pomimo wezwania przez organ (w niniejszej sprawie Gmina była pouczona zgodnie z art. 10 kpa, zatem umożliwiono jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań), wyłącza możliwość skutecznego podnoszenia zarzutu, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem wskutek naruszenia obowiązku organu wyjaśnienia okoliczności sprawy zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 kpa (wyrok WSA w Warszawie w sprawie VI SA/Wa 2219/06, LEX nr 312057). Zmiana, z dniem 11 kwietnia 2011 r., brzmienia art. 7 poprzez użycie sformułowania, że organy administracji publicznej "z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy", uwzględnia dotychczasowe rozbieżne orzecznictwo sądowe w przedmiocie rozłożenia inicjatywy w zakresie podejmowania przez organ niezbędnych czynności celem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i jej załatwienia. Z komentowanego przepisu w nowym brzmieniu nie wynika wprost, w jakich sprawach lub okolicznościach organ podejmuje wskazane czynności z urzędu albo na wniosek strony, pozostawiając rozstrzygnięcie tej kwestii orzecznictwu. Z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej (VI kadencja, druk sejm. nr 2987) wynika, że celem tej nowelizacji było "zaktywizowanie stron", w tym jednak sensie, aby "nie przerzucały one całego ciężaru postępowania na organ prowadzący postępowanie, z drugiej zaś strony nowelizacja przyznaje im również prawo do aktywnego wpływania na wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy" (A. Wróbel, Komentarz do aktualizowanego art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, stan prawny na 4 września 2018 r.).

Skoro w toku postępowania, pomimo wezwania stosownie do treści art. 10 kpa, Gmina nie przedłożyła żadnych dowodów wskazujących na konieczność uwzględnienia istnienia kanalizacji deszczowej, wskazać trzeba, że nie doszło do naruszenia przez organ przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa.

Powyższe rozważania znajdują również w pełni zastosowanie do twierdzeń Gminy odnośnie roli, jaką miałyby, w jej ocenie, odgrywać drzewa, tj. miały one służyć absorpcji nadmiaru wody spływającej z ul. T., chroniąc w ten sposób torowisko. Powyższe twierdzenie nie zostało podniesione w toku postępowania i nie jest poparte żadnymi dowodami.

Odnosząc się do zarzutu związanego z tym, że drzewostan znajdujący się na części nieruchomości powstał w związku z budową linii tramwajowej, stwierdzić przyjdzie, że również ta argumentacja nie została poparta żadnymi dowodami. Także zasady doświadczenia życiowego wskazują, że co do zasady istnienie linii tramwajowej nie wymaga dokonywania wzdłuż niej nasadzeń drzew i żaden dowód w tej sprawie nie uzasadnia twierdzenia, aby w tej sprawie było inaczej.

W tym kontekście wskazać należy, że, jak dostrzegł NSA w wyroku w sprawie I OSK 1282/21, w orzecznictwie sądów administracyjnych powstała rozbieżność poglądów, która odnosi się do związku, jaki powinien zachodzić między nakładami poczynionymi na wywłaszczoną nieruchomość a realizacją celu jej wywłaszczenia. Kontrowersyjne jest, czy na wysokość zwracanego odszkodowania przez byłego właściciela nieruchomości w przypadku jej zwrotu wpływ będą miały jedynie takie nakłady na nieruchomość, które dokonane zostały dla realizacji celu wywłaszczenia, czy też także te, które żadnego związku z powyższym celem nie miały lub też zostały poniesione po upływie okresu, przewidzianego w art. 137 ust. 1 ugn.

Wedle jednego stanowiska, przy obliczaniu wysokości odszkodowania należy uwzględnić wzrost wartości nieruchomości wynikający z wszelkich działań na nich podjętych (por. wyroki NSA z: w sprawach I OSK 303/11; I OSK 1812/11; I OSK 288/12; I OSK 697/19; I OSK 1232/17). W argumentacji na rzecz tego poglądu wskazuje się, że z zestawienia art. 140 ust. 4 i art. 139 ugn wynika, iż dla ustalenia wysokości odszkodowania podlegającego zwrotowi rzeczoznawca majątkowy dokonuje wyceny tej nieruchomości, przyjmując jej stan z dnia wywłaszczenia oraz stan z dnia zwrotu. Ustawodawca wyłączył z kryteriów wyceny nieruchomości jedynie skutki wynikające ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości. Tym samym, zgodnie z dyrektywą wykładni literalnej lege non distinguente nec nostrum est distinguere przyjąć należy, że ustawodawca nie wyłączył zmian zaistniałych na nieruchomości zwracanej w postaci dokonanej na niej nakładów po dniu wywłaszczenia i nakłady będące efektem bezpośrednich działań na nieruchomości podlegają rozliczeniu w omawianym trybie. Niemożność żądania przywrócenia nieruchomości do stanu sprzed wywłaszczenia, o której mowa w art. 139 ugn, oznacza, że zwrot nieruchomości następuje wraz z nakładami poczynionymi na tej nieruchomości. Jeżeli nie zrealizowano celu wywłaszczenia, to nieruchomość podlega zwrotowi, jednakże z obowiązkiem rozliczenia nakładów, aby publicznoprawny właściciel nie został pozbawiony wartości nakładów poczynionych w wyniku legalnego wykonywania prawa własności. Podnosi się, że wniosek o zwrot nieruchomości nie jest odpowiednikiem zgłoszenia w drodze cywilnoprawnej roszczenia o wydanie nieruchomości posiadanej przez nieuprawnionego, którego działania po takim zgłoszeniu mogą być uznane za posiadanie w złej wierze, co powoduje ograniczenie odpowiedzialności przy wynagrodzeniu poczynionych przez niego nakładów po dniu zgłoszenia roszczenia. Nakłady poczynione na nieruchomości po złożeniu wniosku o jej zwrot nie stają się zatem nakładami w złej wierze, lecz są wynikiem wykonywania uprawnień do nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot (wyrok NSA w sprawie I OSK 1232/17; analogicznie M. Wolanin (w:) J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, s. 1029 i n., wyd. 6, Warszawa 2020). Postępowanie o zwrot jest prowadzone bardzo często po kilkudziesięciu latach od daty wywłaszczenia. W wielu przypadkach po wywłaszczeniu dochodziło do modyfikacji zamierzeń inwestycyjnych i realizacji innych obiektów, co powodowało ulepszenie nieruchomości, np. poprzez jej uzbrojenie lub budowę infrastruktury. W takim stanie faktycznym, zgodnie z treścią art. 140 ust. 4 ugn, należy oceniać, czy działania te miały wpływ na wartość nieruchomości. Przyjęcie odmiennego stanowiska powodowałoby nie tylko pozbawienie podmiotu publicznoprawnego wartości jego własności wynikającej z poczynionych nakładów na nieruchomości, ale również stałoby w sprzeczności z ustawowo określonymi granicami dopuszczalności żądania zwrotu nieruchomości wywłaszczonej w stanie określonym w art. 139 ugn. Ponadto, rozliczenie nakładów poczynionych po wywłaszczeniu stanowi rozliczenie wartości własności nieruchomości, dlatego w myśl art. 21 Konstytucji RP, obie własności - i ta publiczna powstała po wywłaszczeniu i ta niepubliczna mająca powstać w wyniku zwrotu - podlegają równej ochronie, która wyraża się właśnie w tym, że niewykorzystanie nieruchomości na cel wywłaszczenia powoduje jej zwrot, ale zwrot ten następuje w stanie z dnia zwrotu, a nie w stanie z dnia wywłaszczenia. Roszczenie o zwrot nieruchomości nie jest bowiem obowiązkiem, lecz uprawnieniem byłego właściciela, dlatego właściciel, który otrzymuje z powrotem nieruchomość, ponosi koszt rozliczenia wartości własności, jaką otrzymuje (M. Wolanin w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, C.H. Beck 2017, s. 986, nb 5).

Według drugiego stanowiska, brak jest podstaw, aby przy obliczaniu wysokości należnego do zwrotu odszkodowania uwzględnić wzrost wartości nieruchomości spowodowany innymi działaniami, niż te, które zmierzały do realizacji celu publicznego (por. np. wyroki NSA w sprawach I OSK 816/11; I OSK 1367/19; I OSK 1323/13). Prezentując ten pogląd, wskazuje się, że przepis art. 140 ust. 4 ugn nie stanowi samodzielnej regulacji prawnej, lecz jest konsekwencją orzeczenia o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej - na podstawie art. 136 ugn. Brak jest zatem podstaw do tego, aby przy obliczaniu wysokości odszkodowania uwzględniać wzrost wartości nieruchomości spowodowany innymi działaniami niż te, które zmierzały do realizacji celu publicznego. Powyższe zaś wynika z przepisów art. 136 ust. 1 i 2 oraz art. 137 ugn, gdzie w sposób jednoznaczny sformułowano dwie kwestie: po pierwsze, zakaz użycia nieruchomości wywłaszczonej na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, i po drugie, obowiązek zawiadamiania byłego właściciela, w przypadku zamiaru zmiany celu wywłaszczenia, przy jednoczesnym zagwarantowaniu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, które to przepisy są pochodną regulacji konstytucyjnych.

W realiach niniejszej sprawy za prawidłowe Sąd uznaje co do zasady drugie ze stanowisk, przychylając się do argumentacji prezentowanej na jego poparcie. Dyrektywa zakazu lege non distinguente (...) nie może mieć rozstrzygającego znaczenia, albowiem uwzględnienie kontekstu systemowego prowadzi do odmiennego wniosku, jeżeli chodzi o to, jakiego rodzaju nakłady zwiększają zwracane zwaloryzowane odszkodowanie. Przepis art. 139 ugn w przypadku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zwalnia podmiot publicznoprawny z obowiązku przywrócenia jej do stanu z dnia wywłaszczenia, nie daje w tym zakresie poprzedniemu właścicielowi żadnych uprawnień. To, że nieruchomość jest zwracana w stanie, w jakim się znajduje, nie oznacza jednak, że nakłady na nią poczynione, zwiększające jej wartość, podlegają bezwarunkowo zwrotowi (powiększają zwracane odszkodowanie). Na wadliwym założeniu bazuje argumentacja zwolenników poglądu pierwszego, że nakłady poczynione na nieruchomości są wynikiem wykonywania uprawnień do nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, wobec czego podlegają ochronie, gdyż własność publiczna podlega ochronie tak samo jak własność prywatna. Stanowisko takie wymaga pewnej modyfikacji. Oczywiście, że własność publiczna podlega ochronie, w przypadku nieruchomości wywłaszczonych nie jest jednak tak, że ich publiczny właściciel może tę własność wykorzystywać w dowolny sposób. Kryterium "stanu nieruchomości z dnia zwrotu" odnosi się do stanu zgodnego z prawem (tak wyrok NSA w sprawie I OSK 1836/10). Przepis art. 136 ust. 1 ugn wprowadza zakaz użycia nieruchomości na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nie można zatem uznać, że każdego rodzaju nakłady na wywłaszczoną nieruchomość są czynione legalnie, są wyrazem wykonywania uprawnień właścicielskich. Takie czynności, która można zakwalifikować jako choćby pośrednio związane z celem wywłaszczenia (w tym uzbrojenie terenu, niwelacje, stabilizacja stosunków wodnych i.t.p.), które nie prowadzą do naruszenia zakazu z art. 136 ust. 1 ugn, są wykonywaniem uprawnień właściciela publicznoprawnego wywłaszczonej nieruchomości i w przypadku jej zwrotu mogą podlegać regule z art. 140 ust. 4 ugn. Właściciel publicznoprawny wywłaszczonej nieruchomości musi jednak zawsze mieć na względzie, w jakim trybie nabył własność i dokładać staranności przy jej wykorzystywaniu. Dlatego działania na nieruchomości, które są związane z jej niedopuszczalnym wykorzystaniem (na cel inny niż określony w akcie wywłaszczenia), nie mogą podlegać ochronie na gruncie przepisów ugn i instrumentów przewidzianych w tej ustawie.

Ponadto wskazać należy, że z akt sprawy nie wynika, aby na wywłaszczonej nieruchomości doszło do jakiegokolwiek działania polegającego na celowym dokonaniu nasadzeń drzew. Wielce prawdopodobne jest, że przedmiotowe drzewa są samosiejkami. Poza tym, podkreślenia wymaga, że przyjęta wartość drzew została określona jako wartość po dokonaniu ich wycinki. Nie jest zatem w ogóle pewne, że nowi właściciele uzyskają zgodę na wycinkę, a jeżeli nawet tak, to wiązałoby to się po ich stronie z koniecznością dokonania opłaty wynikającej z art. 85 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1478). Zatem wyliczona wartość drzew pozostaje w znacznej części iluzoryczna i niepewne jest uzyskanie przez nowych właścicieli jakiejkolwiek kwoty z tytułu ich wycinki i sprzedaży.

Z tych powodów zarzut naruszenia art. 140 ust. 4 ugn nie mógł odnieść skutku.

W sprawie nie była kwestionowana kwestia wyliczenia zwaloryzowanego odszkodowania stosownie do treści art. 217 ust. 2 ugn i Sąd również nie dostrzegł naruszenia prawa w tym zakresie.

Reasumując, organ rozpatrzył całość materiału dowodowego, dokonując analizy wszelkich istotnych okoliczności faktycznych występujących w sprawie, a następnie do tak ustalonego stanu faktycznego zastosował prawidłową normę prawa materialnego. Organ z poszanowaniem zasady dwuinstancyjności postępowania w toku postępowania odwoławczego dokonał samodzielnej oceny prawnej jak i dowodowej sprawy w jej całokształcie, a motywy swojego działania zawarł w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. Tak jak tego wymaga art. 107 § 3 kpa, wskazał fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, wyjaśnił również podstawy prawne decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W ocenie Sądu motywy oraz tok rozumowania organu, przedstawiające ocenę i proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie, zostały przedstawione w uzasadnieniu decyzji w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić trzeba, że zarzuty skargi były bezzasadne i skarga w oparciu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935) podlegała oddaleniu.

Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.

A. Klotz J. Wichrowski R. Owczarzak