Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1409/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-08-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 71a par. 9
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Jan Grzęda (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Marek Olejnik, Protokolant Natalia Zawadka, po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. K. i M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 1392/17 w sprawie ze skargi E. K. i M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 27 lipca 2017 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od E. K. i M. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 6 grudnia 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 1392/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę E. K. i M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 27 lipca 2017 r. w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku skarżący wnieśli o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA w Gdańsku do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

– naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, dalej "u.p.e.a.") przez jego zastosowanie w sytuacji, gdy po stronie skarżącej nie wystąpiła przesłanka bezpośredniego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, gdyż dokonano skutecznego potrącenia wzajemnych wierzytelności;

– naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpni 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej "p.p.s.a.") w związku z art. 29 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U, z 2017 r., poz. 1257, dalej "k.p.a.") w związku z art. 18 u.p.e.a. przez błędne przyjęcie, że art. 29 k.p.a. nie znajduje zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów w postępowaniu według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki w tej sprawie nie występują. Rozpoznawanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny władny jest badać tylko te zarzuty, które zostały skonkretyzowane w skardze kasacyjnej. Zatem strona wnosząca taką skargę ma obowiązek prawidłowego skonstruowania zarzutów i ich uzasadnienia.

Z uwagi na przedstawienie w skardze kasacyjnej obu zarzutów z art. 174 p.p.s.a. w pierwszej kolejności należało rozpoznać zarzut naruszenia przepisów postępowania. Ustalenie faktycznego stanu sprawy ma zasadnicze znaczenie dla postępowania. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy lub nie został skutecznie podważony można skontrolować proces subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany w sprawie przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 22 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3676/18).

Skarżący zarzucili, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a. Zgodnie z art. 29 k.p.a. stronami postępowania administracyjnego mogą być osoby fizyczne i osoby prawne, a w przypadku państwowych i samorządowych jednostek organizacyjnych oraz organizacji społecznych – również jednostki nieposiadające osobowości prawnej. Wśród tej kategorii podmiotów nie wymieniono spółki cywilnej. Błędny, według skarżących, jest pogląd Sądu pierwszej instancji, że na etapie określenia stron postępowania egzekucyjnego nie mają zastosowania przepisy k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten jest bezpodstawny. Dłużnicy zajętej wierzytelności zostali w tej sprawie prawidłowo powiadomieni.

Z art. 860 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459 ze zm., dalej "k.c.") wynika, że wspólnicy w wyniku zawarcia umowy zobowiązują się do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego, przez działanie w sposób oznaczony w szczególności przez wniesienie wkładów. Cel gospodarczy to nie tylko cel zarobkowy. Pojęcie to oznacza osiągniecie korzyści gospodarczej w ogóle.

Spółka cywilna jest organizacją wspólników pozbawioną wprawdzie odrębnej od nich podmiotowości prawnej. Jednak jako jednostka organizacyjna musi mieć określony stopień zorganizowania. Wskazuje na to obowiązek wniesienia wkładów, częściowe wyodrębnienie majątku spółki od majątku wspólników, bowiem majątek spółki objęty jest wspólnością łączną wspólników. Również przepisy dotyczące prowadzenia spraw spółki, jej reprezentacji, odrębne reguły odpowiedzialności majątkowej przemawiają za odrębnością, podmiotowością organizacyjną spółki. W świetle prawa podatkowego majątek "spółki jest" traktowany jako majątek spółki a nie majątek wspólników (patrz uchwały siedmiu sędziów NSA sygn. akt, I GPS 1/15 z 14 grudnia 2015 r. i sygn. akt II GPS 2/12 z 30 maja 2012 r.).

Z akt sprawy nie wynika w jaki sposób spółka jest reprezentowana na zewnątrz ani jak prowadzone są jej sprawy. Skarżący nie wskazali braku umocowania każdego ze wspólników do prowadzenia spraw spółki ani do jej reprezentowania, nie wskazano też, że któryś z pozostałych wspólników sprzeciwiał się jej prowadzeniu.

Zatem zgodnie z art. 865 k.c. każdy wspólnik jest uprawniony i zobowiązany do prowadzenia spraw spółki, a zgodnie z art. 866 k.c. jest umocowany do reprezentowania spółki w takich granicach, jakich jest uprawniony do prowadzenia jej spraw. Zgodnie z tymi przepisami postąpił skarżący uznając zajęcie wierzytelności zobowiązanego 21 lutego 2013 r. O określonym wyżej zorganizowaniu spółki świadczy także sposób prowadzenia korespondencji w imieniu spółki. W piśmie z 21 lutego 2013 r. M. K. wyraźnie stwierdza, że działa w imieniu "Spółki E. [...]" a nie tylko swoim własnym.

Zgodnie z art. 1a pkt 3 u.p.e.a. dłużnikiem zajętej wierzytelności jest dłużnik zobowiązanego jak również bank, pracodawca, podmiot prowadzący działalność maklerską, trasata oraz inne podmioty realizujące, na wezwanie organu egzekucyjnego, zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego. Definicja zobowiązanego zawarta jest w przepisie art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Bez wątpienia zobowiązanym w tej sprawie egzekucyjnej była Spółka A. [...] sp. z o.o. siedzibą w G..

Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank z 11 lutego 2013 r. wzywające E. [...] aby należnej od niego kwoty z tytułu wzajemnych rozliczeń bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu czyli wymienionej wyżej Spółce z o.o. A. [...] doręczono 19 lutego 2013 r. Kolejne zawiadomienie z 24 czerwca 2014 r. doręczono 30 czerwca 2014 r.

Pismem z 21 lutego 2013 r. M. K. poinformował Pomorski Urząd Skarbowy w G., że w imieniu E. [...] uznaje zajęcie wierzytelności zobowiązanego ale rozliczenia ze spółką A. [...] odbywają się w drodze kompensaty z zadłużeniem, jakie ta spółka posiada wobec E. [...]. Zatem nie ma wątpliwości, że skarżący byli dłużnikami zobowiązanego. Wynika to również z treści umowy dzierżawy z 6 października 2009 r.

Jak wskazano wyżej u.p.e.a. zawiera własne definicje regulujące pojęcie strony w postępowaniu egzekucyjnym. Stronami tymi są wierzyciel i zobowiązany oraz inne podmioty wyraźnie określone w ustawie – w tym przypadku dłużnik zajętej wierzytelności. Brak jest zatem możliwości zastosowania art. 29 k.p.a.

Prawidłowo Sąd I instancji stwierdził, że dłużnika zajętej nieruchomości lub prawa majątkowego należy uznać za uczestnika administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Bowiem do uczestników postępowania zalicza się osoby fizyczne, osoby prawne lub inne jednostki organizacyjne, które w sprawie będącej przedmiotem postępowania administracyjnego nie mają interesów chronionych przez prawo, lecz są zainteresowane daną sprawą albo ze względu na ich faktyczne interesy, albo ze względu na ich udział w niektórych czynnościach postępowania. Zgodnie z tym dłużnicy zajętej wierzytelności lub prawa biorą udział w niektórych czynnościach postępowania.

Chybiony jest również zarzut naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a. Zgodnie z art. 71b u.p.e.a. jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, to może być ona ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Użyte w tym przepisie pojęcie "bezpodstawnie uchyla się..." należy rozumieć jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Postanowienie to stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Zajęcie wierzytelności, o którym mowa w art. 504 k.c. dotyczy także zajęcia dokonanego w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Zatem przepis ten ma również zastosowanie w przypadku dokonania potrącenia przez dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Gdy wierzytelności nie są wymagalne w momencie złożenia oświadczenia o potrąceniu, to zgodnie z art. 498 § 1 k.c. mogą być one objęte potrąceniem, a w konsekwencji nie dotyczy ich skutek potrącenia, o którym mowa w art. 498 § 2 k.c. Wierzytelności te nie ulegają umorzeniu, nadal istnieją i mogą być przedmiotem zajęcia na podstawie art. 89 § 1 u.p.e.a. (wyrok NSA z 12 kwietnia 2007 r., sygn. akt II FSK 1380/06).

Dłużnik zajętej wierzytelności w sposób bezprawny uchyla się od przekazania organowi kwoty zajętej wierzytelności, jeżeli po wezwaniu go do przekazania kwot stanowiących wierzytelność zobowiązanego dokonuje czynności prawnych, których stronami obok niego są zobowiązany i jego wierzyciele, w wyniku których zarówno zobowiązany jak i dłużnik zajętej wierzytelności stali się w stosunku do siebie jednocześnie wierzycielami i dłużnikami, co dawało podstawę do dokonania potrąceń wzajemnych wierzytelności i nieprzekazywania do organu kwot należnych od zobowiązanego (wyrok NSA z 16 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2286/14). W świetle powyższego WSA w Gdańsku dokonał prawidłowej analizy stosunków prawnych pomiędzy skarżącymi a spółką A. [...] sp. z o.o.

Zgodnie z art. 499 zd. 2 k.c. oświadczenie o potrąceniu ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe, nie działa natomiast na przyszłość. W sprawie nie ma zastosowania art. 504 k.c. Przepis ten reguluje sytuację, gdy zajęcie nastąpiło przed dokonaniem potrącenia, co w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca (wyrok NSA z 14 kwietnia 2007 r., sygn. akt II FSK 1380/06).

Z tych względów na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.