Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1375/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze~Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 61, art. 103 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia del. WSA Anna Wesołowska Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej G. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 1 kwietnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1655/21 w sprawie ze skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, wyrokiem z dnia 1 kwietnia

2022 r. (sygn. akt II SA/Gl 1655/21) - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - oddalił skargę G.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 października 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 5 lipca 2021 r., nr [...], ustalającą G.B. odpłatność za pobyt A. B. (babki) w domu pomocy społecznej.

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, G.B. zarzucił Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach (cyt.):

"Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a.

a) Naruszenie przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1) lit. a) P.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji mimo istnienia naruszeń prawa materialnego, a to art. 61 ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. tj. z 17 września 2020 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 1876) poprzez nieprawidłową jego wykładnie, a to: obciążenie strony skarżącej obowiązkiem ponoszenia opłaty za pobyt jego babci w domu opieki podczas gdy opłata winna zostać ustalona w kolejności osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty. Zstępnym pierwszego stopnia w linii prostej w stosunku do A. B. jest jej syn H. B., a nie wnuk; brak skonkretyzowania obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania mieszkańca domu opieki społecznej (A. B.) przez członka jego rodziny (G. B.) równolegle z umieszczeniem beneficjenta w placówce co nie jest do pogodzenia z zasadami państwa prawa. Faktem jest, że strona skarżąca odmówiła zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ustawy o pomocy społecznej jednakże A. B. umieszczono w domu pomocy społecznej w lipcu 2019 r., a postępowanie względem G. B. zostało wszczęte dopiero w 2020 r. zaś sama decyzja ustalająca odpłatność została wydana 7 sierpnia 2020 r., a więc ponad rok od umieszczenia A. B. w domu opieki. Co za tym idzie obowiązek ponoszenia kosztów względem G. B. nie został skonkretyzowany równolegle z umieszczeniem beneficjenta w placówce.

b) Naruszenie przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) P.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji mimo istnienia naruszeń prawa procesowego w postępowaniu przed organami administracji, a to art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania i wyjaśnienia całego materiału dowodowego koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy jak również nieudowodnienie przesłanek materialnoprawnych uzasadniających wydanie decyzji oraz art. 28 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania wobec wybranych tylko osób i wydanie decyzji względem G. B., podczas gdy organ winien był prowadzić postępowanie względem wszystkich obowiązanych jednocześnie, a to M.B., H. B., J. C., D. C.;

c) Naruszenie przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1) lit. b) P.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji mimo istnienia przesłanki wznowienia postępowania, to jest przesłanki z art. 145 § 1 pkt 4) K.p.a., a to okoliczności, że w postępowaniu administracyjnym nie brały udziału wszystkie strony, to jest M. B., H. B., G. B., J.C., D.C.;

d) Naruszenie prawa procesowego, a to art. 145 § 1 pkt 2) P.p.s.a. poprzez niestwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, mimo istnienia warunków z art. 156 § 1 pkt 2) K.p.a., to jest mimo, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, to znaczy z rażącym naruszeniem art. 28 K.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w odniesieniu do wybranych tylko osób, co uniemożliwiło poczynienie w niniejszym postępowaniu ustaleń odnoszących się do sytuacji dochodowej i majątkowej innych osób, które mogą wchodzić w rachubę jako obowiązane do ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej;

e) Naruszenie przepisów postępowania, a to art. 1 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego nie odniesiono się do kryteriów pozwalających na obiektywną ocenę sytuacji majątkowej skarżącego, sytuacji majątkowej innych obowiązanych w kontekście materialnoprawnych przepisów stanowiących o obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt A. B. w domu opieki, podczas gdy zarówno obowiązek ten jak i sytuacja majątkowa wszystkich obowiązanych winna zostać ustalona w kolejności osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty. Zstępnym pierwszego stopnia w linii prostej w stosunku do A. B. jest jej syn H. B., kolejno wnukowie i prawnuk".

Mając na uwadze powyższe, skarżący wnosił o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Ponadto skarżący wnosił o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w Katowicach wnosiło o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie, ponieważ żadna

z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczała się wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zarzuty te okazały się zaś nie tylko niezasadne, ale również nie w pełni zostały one poprawnie sformułowane.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, skarga ta została oparta jedynie na podstawie kasacyjnej, określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. to jest na istotnym naruszeniu przepisów postępowania, tymczasem, w istocie rzeczy była ona oparta również na zarzutach obrazy prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) w postaci art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i art. 28 k.p.a. w powiązaniu z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W/w przepisy chociaż są bowiem zamieszczone w ustawie generalnie procesowej, jaką jest kodeks postępowania administracyjnego, zgodnie z utrwalonym i jednolitym orzecznictwem, są jednak przepisami o charakterze prawnomaterialnym.

Ponadto podkreślenia wymaga, że skargę kasacyjną - jako środek odwoławczy którego sporządzenie jest objęte przymusem adwokackim - cechuje wysoki stopień sformalizowania (art. 176 p.p.s.a.). Zarzucając zatem Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie określonych przepisów prawa, autor skargi kasacyjnej winien wskazać konkretne przepisy, których naruszenia – jego zdaniem - dopuścił się Sąd I instancji, a przez co należało rozumieć wskazanie: artykułu, ustępu, punktu (i ewentualnie dalszych jeszcze jednostek redakcyjnych) danego aktu prawnego. Sąd Kasacyjny nie może bowiem sam skargi kasacyjnej ani poprawiać, ani orzekać na zasadzie domyślania się.

Warunków tych nie spełniało zatem wskazanie jako zarzutu kasacyjnego "art. 61 ustawy

o pomocy społecznej (...)". Artykuł ten dzieli się bowiem aż na 4 ustępy, a dodatkowo

w niektórych ustępach wyodrębniono jeszcze dalsze jednostki redakcyjne (punkty i litery). W tej sytuacji, mając na uwadze to, co zostało wyżej powiedziane, a także to, iż argumentacja towarzysząca temu zarzutowi była złożona, odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do tak sformułowanego zarzutu było możliwe jedynie w takim zakresie, na jaki pozwalały pozostałe zarzuty kasacyjne.

Błędnie został skonstruowany również zarzut naruszenia art. 1 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a. Składowi orzekającemu nie jest bowiem w ogóle znany (cyt.): "art. 1 § 2 p.p.s.a." Artykuł 1 p.p.s.a. nie zawiera bowiem żadnych paragrafów. Ponadto przepis ten reguluje tylko zakres obowiązywania p.p.s.a i definiuje pojęcie sprawy sądowoadministracyjnej. Próba zakwestionowania za pomocą ww. przepisu dokonanej przez Sąd I instancji oceny ustaleń faktycznych była zatem niewłaściwa, a tym samym omawiany zrzut nie mógł odnieść zamierzonego skutku.

Przechodząc do zarzutów, co do których Naczelny Sąd Administracji widzi możliwość merytorycznego odniesienia się, wskazać należy, iż niezasadnie skarżący zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) w zw. z p.p.s.a. art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.

Przypomnieć wypada, że w rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Katowicach - orzekając na mocy przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej "u.p.s.") utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 5 lipca 2021 r., którą organ ten ustalił G. B. odpłatność za pobyt jego babki - A. B. w Domu Pomocy Społecznej [...] w [...] od dnia 01.12.2019 r., w następującej wysokości: za miesiąc grudzień 2019 r. w wysokości 440,14 zł., za miesiąc marzec 2020 r. w wysokości 159,94 zł., za miesiąc kwiecień 2020 r. w wysokości 138,61 zł., za miesiąc maj 2020 r. w wysokości 117,66 zł., za miesiąc czerwiec 2020 r. w wysokości 125,02 zł., za miesiąc lipiec 2020 r. w wysokości 100,97 zł., za okres od 01.08.2020 r. do 31.10.2020 r. w wysokości 606,32 zł. miesięcznie, za miesiąc listopad 2020 r. w wysokości 330,02 zł., za miesiąc styczeń 2021 r. w wysokości 101,03 zł., za miesiąc luty 2021 r. w wysokości 136,93 zł., za miesiąc marzec 2021 r. w wysokości 138,06 zł., za miesiąc kwiecień 2021 r. w wysokości 16,58 zł., od miesiąca maja 2021 r. w wysokości 36,55 zł. Miesięcznie (pkt 1) oraz wskazał sposób wnoszenia ww. opłaty.

Z uzasadnienia tej decyzji wynikało zaś, że na podstawie decyzji z dnia 3 lipca 2019 r. A. B. umieszczono w Domu Pomocy Społecznej. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca tego Domu do 31.01.2020 r. wynosił 3.194,00 zł, a od 01.02.2020 r. do 28.02.2021 r. wynosił 3.694,00zł, a od 01.03.2021 r. wynosił 3.700,00 zł. A. B. miała ustaloną - na mocy decyzji z dnia 03.07.2019 r. - odpłatność za swój pobyt w placówce w wysokości 70% swojego dochodu, tj. w kwocie 1.828,20 zł. miesięcznie. Decyzją z dnia 16.06.2020 r., odpłatność ta została zmieniona i wyniosła 1.913,53 zł. za miesiąc kwiecień 2020 r., a od miesiąca maja 2020 r. - kwotę 1.911,43 zł. Natomiast decyzją z dnia 01.06.2021 r., zmieniono odpłatność od miesiąca kwietnia 2021 r. na kwotę 1.991,03 zł. miesięcznie. Różnica między średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca DPS-u, a ustaloną opłatą wynosiła do stycznia 2020 r. - 1.365,80 zł., za okres od 01.02.2020 r. do 31.03.2020 r. - 1.865,80 zł.; za kwiecień 2020 r. - 1.780,47 zł., a od maja 2020 r. do 31.03.2021 r. - 1.782,57 zł., a od miesiąca kwietnia 2021 r. - 1.708,97 zł. Różnica ta winna być zaś ponoszona przez osoby wskazane w art. 61 ust. 2 pkt. 2 ustawy o pomocy społecznej.

W związku z powyższym, organ I instancji, po pierwsze, ustalił krąg osób, które mogły być zobowiązane do odpłatności za pobyt A. B. w domu pomocy społecznej a którymi byli: H. B. (syn), M.B. (wnuk), G. B. (wnuk), J.C. (wnuk) i D. C. (prawnuk) a po drugie, poinformował w/w osoby, że prowadzi postępowania administracyjne wobec wszystkich osób zobowiązanych w tym przypadku do ponoszenia przedmiotowej odpłatności.

W odniesieniu do skarżącego podał, że wszczął postępowanie administracyjne w celu ustalenia odpłatności za pobyt jego babki w DPS-ie. Następnie został przeprowadzony z nim w dniu 29.01.2020 r. przez Ośrodek Pomocy Społecznej

w [...] wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z A. P., a dochód rodziny wynosi w tym przypadku 3.523,30 zł. a zatem przekracza 300 % kryterium dochodowego, określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b) ustawy o pomocy społecznej, tym samym kwalifikuje do ponoszenia wspomnianej odpłatności świadczeń.

Podkreślić przy tym należy, iż już w trakcie wywiadu środowiskowego skarżący nie wyraził zgody na ponoszenie tej odpłatności. Dlatego też organ I instancji wyjaśnił, że ustalona odpłatność stanowi różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca DPS-u a odpłatnością ustaloną dla A. B. oraz jej syna – H. B., z tym, że za miesiące styczeń i luty 2020 r. H. B. zobowiązany został do ponoszenia odpłatności do kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca DPS-u a odpłatnością wnoszoną przez jego matkę.

W oparciu o powyższe ustalenia organ I instancji wydał w dniu 7 sierpnia 2020 r.

decyzję ustalającą odpłatność za pobyt A. B. w DPS-ie. Decyzja ta została jednak uchylona przez Kolegium, decyzją z dnia 19 listopada 2020 r., z uwagi na pojawiające się wątpliwości w zakresie prawidłowego ustalenia wysokości opłaty. Organ odwoławczy zwrócił bowiem wówczas uwagę, że w stosunku do H.B. została wprawdzie wydana w dniu 7 sierpnia 2020 r. przez organ I instancji decyzja ustalająca wysokość przedmiotowej opłaty, jednak organ II instancji, rozpatrując sprawę w instancji odwoławczej, decyzją z dnia 19 listopada 2020 r. uchylił decyzję organu I instancji, przekazując temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej H. B., jak i zweryfikowania nowych okoliczności faktycznych, jakie zgłosił jeszcze przed wydaniem decyzji organu I instancji. Kolegium podnosiło wówczas bowiem, że od jednoznacznego ustalenia sytuacji dochodowej H. B. zależeć będzie wysokość jego opłaty a od jej wysokości zależeć będzie z kolei wysokość opłaty, jaką zobowiązany będzie płacić skarżący. Ponadto Kolegium wskazywało również na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego na okoliczność ustalenia aktualnej sytuacji dochodowej skarżącego z uwzględnieniem okoliczności podniesionych w odwołaniu a dotyczących zmiennej wysokości jego dochodów.

W związku z powyższym, organ I instancji ponownie przeprowadził postępowanie

w zakresie ustalenia wysokości dochodów w rodzinie skarżącego, które obejmowało okres od listopada 2019 r. do kwietnia 2021 r. oraz ponownie wezwał go do zawarcia umowy dotyczącej ponoszenia odpłatności za pobyt jego babki w DPS-ie (pismo z dnia 11.05.2021r.). Korespondencja ta została odebrana w dniu 28 maja 2021 r., jednak skarżący nie nawiązał kontaktu z organem I instancji i nie odesłał egzemplarza podpisanej umowy, a co należało uznać za brak wyrażenia zgody na jej podpisanie.

W tej sytuacji organ I instancji zawiadomił skarżącego o zakończeniu postępowania i o możliwości ustosunkowania się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. W zakreślonym terminie, skarżący nie wniósł jednak żadnych uwag, tym samym organ przyjął, iż ponownie nie wyraził on gotowości do zawarcia umowy, w oparciu o art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Następstwem tego wydał wskazaną na wstępie decyzję z dnia 5 lipca 2021 r., wyjaśniając w jej uzasadnieniu, iż aktualnie odpłatność skarżącego została ustalona jako różnica pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w DPS-ie, a odpłatnością, wnoszoną przez A.B., jak i inne osoby zobowiązane do ponoszenia kosztów jej pobytu we wspomnianej placówce, wskazując dodatkowo, że za grudzień 2020 r. skarżący nie został zobowiązany do uiszczenia opłaty, gdyż dochód jego rodziny nie przekraczał wówczas 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Ponadto, za miesiące: styczeń i luty 2020 r. również nie został obciążony opłatą, ponieważ w tych miesiącach zobowiązanym do jej ponoszenia został H.B. (do kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w DPS a odpłatnością wnoszoną przez mieszkańca).

Rozpatrując sprawę na skutek ponownego wniesienia przez G. B. odwołania, Kolegium w zaskarżonej decyzji stwierdziło, że uzyskiwany przez skarżącego dochód pozwala mu na regulowanie opłat za pobyt A. B. w DPS-ie, albowiem jest on wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że dokonał szczegółowej weryfikacji w zakresie prawidłowości ustalonych G. B. kwot odpłatności w poszczególnych miesiącach, zarówno pod kątem zachowania zasady proporcjonalności, jak i zapewnienia, aby po wniesieniu ustalonej opłaty stronie pozostała kwota dochodu, odpowiadająca 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W konkluzji Kolegium stwierdziło więc, że ustalenie skarżącemu opłaty za pobyt babki w DPS-ie, w drodze decyzji administracyjnej było zgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

W ocenie składu orzekającego, biorąc powyższe pod uwagę, zgodzić się zatem należy z Sądem I instancji, iż w rozpoznawanej sprawie organy w sposób wyczerpujący zebrały, uzupełniły i rozważyły materiał dowodowy, niezbędny do wydania decyzji o ustaleniu skarżącemu opłaty za pobyt babki w DPS-ie, którego zakres determinowany był przepisami ustawy o pomocy społecznej.

Zgodnie z treścią art. 60 ust. 1 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) zaś o zasięgu powiatowym - ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (art. 60 ust. 2 pkt 1 i 2 u.p.s.). Ustalenie kręgu osób obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej następuje w oparciu o art. 61 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Natomiast zgodnie z brzmieniem art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. W przypadku natomiast odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.(ust. 2d). Ponadto wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (ust. 2f). Zgodnie zaś z przepisem art. 103 ust. 2 i 3 u.p.s., Kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększona, w przypadku, gdy jedna z osób jest zwolniona z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b.

W rozpoznawanej sprawie niesporne było, że skarżący dwukrotnie odmówił podpisania umowy na podstawie art. 103 ust. 2 i 3 u.p.s. W związku z powyższym, organ

I instancji zobowiązany był wydać w tym przedmiocie decyzję. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, poprzedzające wydanie tej decyzji wykazało zaś, że posiadany dochód skarżącego pozwalał na regulowanie opłat za pobyt jego babki w domu pomocy społecznej, albowiem był on wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a po wniesieniu ustalonej opłaty skarżącemu pozostawała kwota dochodu nie niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W celu ustalenia dochodu skarżącego i jego sytuacji socjalno-bytowej, organ pomocy społecznej przeprowadził wywiad środowiskowy ze skarżącym i zebrał stosowne dokumenty. Dokonując ustalenia skarżącemu wysokości określonych kwot opłaty za poszczególne miesiące, organy uwzględniły zmienność tego dochodu

w poszczególnych miesiącach a prawidłowości wyliczenia dochodu skarżący nie kwestionował. Uwzględniono również zasadę proporcjonalności, wyrażoną w art. 61 ust. 2f u.p.s. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał bowiem, że w toku prowadzonego postępowania ustalił krąg wszystkich osób, które mogą być zobowiązane do ponoszenia opłat za pobyt A. B. w domu pomocy społecznej, tj. jej syna, wnuków i prawnuka i wszczął wobec nich stosowne postępowania w tym przedmiocie w celu wydania stosownych decyzji. Wyjaśnił również, iż aktualnie odpłatność skarżącego została ustalona jako różnica pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca DPS-u, a odpłatnością wnoszoną przez samą zainteresowaną i inne osoby, wskazując dodatkowo, że w grudniu 2020 r. skarżący nie został zobowiązany do uiszczenia opłaty, gdyż dochód jego rodziny nie przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Ponadto zaznaczono też, że w miesiącach styczniu i lutym 2020 r. skarżący nie został obciążony odpłatnością za pobyt babki, ponieważ w tych miesiącach do ponoszenia opłat zobowiązany został H. B. – syn mieszkanki DPS-u.

W tej sytuacji, nie można było skutecznie zarzucić Sądowi Wojewódzkiemu, iż nie dostrzegł, że organy nie dokonały skonkretyzowania obowiązku skarżącego oraz innych osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów utrzymania A. B. w domu pomocy społecznej.

Twierdzenia skarżącego w zakresie braku obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej, jak i pozostałych zobowiązanych, należało zatem cenić jako gołosłowne i stanowiące jedynie polemikę z oceną stanu faktycznego, dokonaną przez Sąd Wojewódzki.

W skardze kasacyjnej nie wskazano bowiem konkretnie na czym ta błędna ocena sytuacji majątkowej miałby w tym przypadku polegać, albo jakich dowodów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy organy w tym zakresie nie przeprowadziły.

Z tych wiec przyczyn zarzut kasacyjny naruszenia przez Sad I instancji art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. nie był trafny.

Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego nieprowadzenia jednego postępowania w którym brały by udział wszystkie osoby, potencjalnie obowiązane do ponoszenia opłat za pobyt A. B. w domu pomocy społecznej, należy wskazać, że choć istotnie tego rodzaju zabieg na pewno uprościłby w tym przypadku dokonanie końcowej oceny stanu faktycznego a która winna poprzedzać wydanie decyzji, tym niemniej ustawa o pomocy społecznej nie nakazuje jednak organom stosowania takiej procedury. Nie formułuje bowiem w tym przypadku tzw. współuczestnictwa materialnego (np. wyroki WSA w Gliwicach z 24 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 937/15 i WSA w Warszawie z 28 listopada 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 503/19). Obowiązku takiego nie nakładają także przepisy postępowania administracyjnego, a możliwość współuczestnictwa formalnego, przewidziana w art. 62 k.p.a., uzależniona jest od tożsamego stanu faktycznego wszystkich stron. Połączenie kilku spraw dotyczących odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej do jednego postępowania jest więc – jak wyżej powiedziano - zapewne rozwiązaniem proceduralnym zasługującym na uwagę, lecz o jego zastosowaniu lub pominięciu decydować powinny okoliczności faktyczne odnoszące się do każdej strony, wpływające w sposób tożsamy lub różny na zakres indywidualnych praw bądź obowiązków wyznaczonych prawem. W sytuacji, gdy ustalenie odpłatności za pobyt w DPS-ie zależy od poziomu dochodów, określonych w art. 61 ust. 2 u.p.s., możliwości wnoszenia opłat także przez inne osoby niż zobowiązane ustawowo, a także możliwości zawarcia umowy, o jakiej stanowi art. 103 ust. 2 powołanej powyżej ustawy, nie można mówić o relewantności przesłanek faktycznych ustalenia obowiązku płatniczego nakazującej prowadzenie jednego postępowania w sprawie z udziałem wielu stron, ani też o konieczności połączenia kilku spraw w jednym postępowaniu (zob. wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2233/22, dostępny na https://cbois.nsa.gov.pl).

Wobec powyższego nie można było skutecznie zarzucić Sądowi I instancji naruszenia art. 28 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. czy art. 28 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., zwłaszcza w sytuacji, gdy jak wyżej wskazano, organ I instancji ustalił krąg pozostałych osób zobowiązanych, wydał w stosunku od nich decyzje administracyjne a ustalając wysokość opłaty skarżącemu, uczynił to zgodnie z zasadą proporcjonalności.

Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieusprawiedliwioną i - na podstawie art. 184 p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji.