Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 749/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Justyna Dudek - Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2023 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 25 maja 2022 r., nr SKO.421.393.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Słupska z 29 marca 2022 r., MOPR.VI-5211/33088/SP/03/2022/O, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku na rzecz skarżącego P. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

P. S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 25 maja 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję z 29 marca 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wskazaną wyżej decyzją z 29 marca 2022 r. Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Słupska, odmówił skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem – R. S.

Organ I instancji uwzględnił, że R. S. posiada orzeczenie z 12 stycznia 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, na podstawie którego niepełnosprawność istnieje od 32-go roku życia. Nadto organ I instancji wskazał, że z wywiadu wynika, że ojciec wnioskodawcy jest osobą schorowaną, wymaga pomocy w codziennych obowiązkach, jednak nie wymaga całodobowej opieki. R. S. nie wychodzi z mieszkania, jednak sam dba o swoje czynności pielęgnacyjne, sam się ubiera i sam spożywa posiłki. Nie wymaga stałej opieki z uwagi na stan zdrowia.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania, decyzją z 25 maja 2022 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium uznało, że wiek, w którym powstała niepełnosprawność ojca skarżącego nie może stanowić powodu odmowy przyznania świadczenia. Organ odwoławczy podzielił przy tym dokonaną przez organ I instancji ocenę o zakresie opieki wykonywanej przez skarżącego. Kolegium wskazało, że ojciec strony jest osobą niewątpliwie schorowaną i wymaga na co dzień pomocy drugiej osoby. Nie ma jednak ograniczeń ruchowych i jest w stanie samodzielnie ubrać się i spożywać posiłki. Zakres działań opiekuńczych, które wykonuje strona nad swoim ojcem sprowadza się przede wszystkim do pomocy w utrzymaniu domu. Strona sprząta, robi zakupy, opłaca rachunki, pomaga załatwiać sprawy urzędowe. W kwestii działań opiekuńczych strona wykupuje leki, organizuje wizyty lekarskie. Kolegium stwierdziło, że pod względem opieki skarżący pomaga tylko w niektórych czynnościach, przy czym jego ojciec R. S. nie wymaga pomocy w czynnościach higienicznych, sam się ubiera, spożywa posiłki. W rezultacie, zdaniem Kolegium, zakres opieki i rodzaj czynności, mimo niewątpliwych potrzeb osoby niepełnosprawnej, nie odbiega zasadniczo od przeciętnego zakresu wsparcia członków rodziny wzajemnie, w normalnych warunkach życiowych. W przekonaniu Kolegium, stan ojca strony nie wymaga zatem rezygnacji z aktywności zawodowej, która może być świadczona chociażby w ograniczonym zakresie, tym samym brak jest, wymaganego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej u.ś.r.), związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością zapewnienia niepełnosprawnemu ojcu opieki a niepodejmowaniem pracy zarobkowej przez skarżącego.

W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.:

– zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Kolegium, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez P. S. a sprawowaną przez skarżącego opieką nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje,

– zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad ojcem, co skutkowało brakiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwolnieniem organów rozstrzygających w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego jej wyjaśnienia, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W rezultacie wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skarżący nie zgodził się z ustaleniami Kolegium, że stan ojca nie wymaga od niego rezygnacji z aktywności zawodowej, gdyż opieka nad ojcem zajmuje mu znaczną część dnia.

W skardze, powołując szereg wyroków sądów administracyjnych, wskazano także, że Kolegium nie uwzględniło, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w ocenie wnoszącego skargę w niniejszej sprawie zachodzi. Nadto znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Skarżący powołał przy tym orzecznictwo, wskazujące, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

Nadto wskazano na kolejne uzasadnienia wyroków sądów administracyjnych, podnosząc, że konieczność sprawowania nad ojcem codziennej opieki w godzinach od 8 do 17 poprzez faktyczne "prowadzenie domu" - sprzątanie, gotowanie, prawnie, robienie zakupów, dbanie o przyjmowanie leków oraz dowożenie do lekarza, stanowi wykonywanie opieki w sposób stały i trwały. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest także wspólne zamieszkiwanie z osobą, nad którą sprawowana jest opieka. Opieka nie musi być przy tym nieprzerwana i całodobowa. Nadto pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 u.ś.r. nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej (w niniejszej sprawie ojca). Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie ojca od jego normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nim. Ograniczenie form opieki nad osoba niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną, nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.

Skarżący wskazał także, że organ odwoławczy nie wziął pod uwagę istotnej w ocenie skarżącego kwestii, która znajduje zastosowanie na gruncie niniejszej sprawy. Zgodnie bowiem z orzecznictwem osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej. Warunek całodobowej opieki jest bowiem związany w sposób konieczny z osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, a wiec z takimi osobami, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikacje (art. 4 ust. 4 ustawy z 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych) (wyrok WSA w Gdańsku z 7 listopada 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 561/19). Jak ustalił organ I instancji, czego także Kolegium nie kwestionuje, opiekę wypełnia nad osobą niepełnosprawną skarżący. Nadto zakres sprawowanej opieki w ocenie skarżącego jest stały, długotrwały co tym samym przesądza o zasadności przyznania wnioskowanego świadczenia.

Skarżący zarzucił także naruszenia o charakterze procesowym – art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nakładających obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy. Nadto zdaniem skarżącego działania Kolegium były przy tym sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie (art. 6 i art. 8 K.p.a.).

Skarżący podkreślił także, że zastosowanie przez Kolegium wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie przepisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni. Organ winny był zatem podjąć próbę zinterpretowania przepisu ustawy odwołując się do aksjologicznej racjonalności ustawodawcy oraz kierując się systemowymi, celowościowymi bądź funkcjonalnymi regułami wykładni prawa. Zdaniem skarżącego, prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r., prowadzi do wniosku, że jest on osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej jako u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Poza sporem jest, że ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że skarżący mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Nadto R. S. jest żonaty, jednakże jego żona także legitymuje się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 10 grudnia 2012 r. i z uwagi na stan zdrowia nie jest zdolna opiekować się mężem. W rezultacie nie zaistniała przesłanka negatywna w zakresie przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2a u.ś.r.

Sąd podziela dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kwestię tą na obecnym etapie postępowania uznać należy za bezsporną i rozstrzygniętą w sposób wiążący również przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w związku z uchyleniem obu wydanych w sprawie decyzji.

W rozpoznawanej sprawie sporny natomiast jest zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad ojcem, który w ocenie organów obu instancji nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ojciec skarżącego jest bowiem, w ocenie organów osobą, która nie wymaga całodobowej opieki. W ocenie Sądu, stanowisko organów w tej kwestii wyrażone zostało przedwcześnie, bez podjęcia ciążących na organie administracji koniecznych czynności wyjaśniających, zmierzających do ustalenia i oceny z urzędu twierdzeń strony postępowania co do kluczowych dla sprawy okoliczności (zakresu opieki sprawowanej nad ojcem), jak też przy braku dostrzeżenia uchybień w przeprowadzonym w tej sprawie wywiadzie środowiskowym. Za co najmniej przedwczesne należy uznać przy tym ustalenie Kolegium, że ojciec skarżącego nie ma ograniczeń ruchowych.

Z akt sprawy wynika, że R. S. posiada wydane na stałe przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności orzeczenie z 12 stycznia 2022 r., zaliczające do stopnia niepełnosprawności znacznego. W orzeczeniu wskazano na niepełnosprawność związaną z dysfunkcją narządu ruchu oraz choroby układu oddechowego i krążenia. Nadto stwierdzono, że ojciec skarżącego wymaga: zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby; korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; prawa do zamieszkania w oddzielnym pokoju.

W uzasadnieniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wskazano, że R.S. jest osobą o naruszonej sprawności organizmu, powodującej konieczność długotrwałej opieki i pomocy innych osób w pełnieniu ról społecznych w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

W trakcie wywiadu środowiskowego z 18 marca 2022 r. ustalono, że R. S. jest osobą schorowaną, wymaga codziennej pomocy, jednakże nie wymaga on całodobowej opieki. R. S. nie wychodzi z mieszkania, jednak sam dba o swoje czynności pielęgnacyjne, sam się ubiera i spożywa posiłki. W toku wywiadu ustalono także, że skarżący nie pracuje i pomaga w obowiązkach domowych, robi zakupy i przygotowuje posiłki. Pracownik socjalny zaproponował wsparcie w formie asystenta osoby niepełnosprawnej oraz skierował do Centrum Integracji Społecznej.

Jak słusznie wskazuje skarżący, organy nie dokonały ustalenia faktycznego zakresu czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego w trakcie opieki nad ojcem, w szczególności informacji takich nie zawiera przeprowadzony wywiad środowiskowy.

Wskazać należy, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a., dokonania oceny, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a., organy administracji podejmują z urzędu lub na wniosek strony wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że zakres koniecznych w sprawie ustaleń determinują przepisy prawa materialnego, które w konkretnym przypadku mają zastosowanie. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno zatem zostać zakończone dopiero po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych kluczowych dla danej sprawy. Wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów. To zaś uzasadnia wniosek, że o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.

W niniejszej sprawie, orzekające w sprawie organy nie sprostały wymaganiom wynikającym z powołanych przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego wydanych w sprawie decyzji.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że organy nie przeanalizowały we właściwy sposób sprawy pod kątem zakresu świadczonej przez skarżącego opieki nad ojcem i związanej z tym konieczności rezygnacji czy też niepodejmowania przez skarżącego zatrudnienia. Z uzasadnienia decyzji organów obu instancji wywieść można, że oparły się one na przeprowadzonym w sprawie wywiadzie środowiskowym. Tymczasem, w ocenie Sądu, wywiad środowiskowy przeprowadzony został wadliwie i lakonicznie i nie mógł w takim kształcie stanowić podstawy rozstrzygnięcia. Wywiad środowiskowy nie zawiera dostatecznych informacji pozwalających na wyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy. Nie wynika z niego jaka jest kondycja fizyczna ojca skarżącego. W wywiadzie odnotowano, że się porusza, bez wskazania w jaki sposób, nie odnotowano, jakie są objawy schorzeń, na które cierpi.

Zauważyć w tym miejscu należy, że opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (wyrok WSA w Gdańsku z 15 lutego 2023 r., II SA/Gd 944/22, CBOSA). Wobec zaś braku jakiejkolwiek dokumentacji medycznej w aktach sprawy, aktualny stan zdrowia ojca skarżącego wynika wyłącznie z orzeczenia o ustaleniu znacznego stopnia niepełnosprawności. Wnioski pracownika socjalnego zawarte w wywiadzie, że "R. S. jest osobą schorowaną, wymaga pomocy w codziennych obowiązkach" jednak "nie wymaga bezwzględnej stałej opieki ze względu na stan zdrowia" są zatem dalece gołosłowne i ogólnikowe, zwłaszcza w świetle zapisów zawartych w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności.

W tym świetle nie można uznać, że wywiad środowiskowy został przeprowadzony prawidłowo i zawiera wszystkie niezbędne informacje. Odnotowano w nim w odniesieniu do zakresu czynności opiekuńczych, że skarżący: "pomaga w obowiązkach domowych, robi zakupy i przygotowuje posiłki itp." Nadto odnotowano, że niepełnosprawny ojciec skarżącego sam dba o swoje czynności pielęgnacyjne. Nie wskazano jednak, czy ojciec skarżącego może pozostawać sam w domu, z jakimi dolegliwościami się to wiąże, nadto jaki jest rzeczywisty zakres sprawowanej przez skarżącego opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń i o które z nich jest w stanie zadbać osoba wymagająca opieki.

Sąd wskazuje, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Treść dokumentu wywiadu środowiskowego wskazuje, że czynności i ustalenia podejmowane w jego toku, nie zostały w ogóle ukierunkowane na dokładne ustalenie miarodajnych dla tej sprawy okoliczności i faktów. Stwierdzenie to odnieść należy w szczególności do zaniechania precyzyjnego ustalenia rodzaju, skali i zakresu czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego względem niepełnosprawnego ojca oraz jego konkretnych schorzeń i kondycji fizycznej, jak też w konsekwencji do zaniechania ustalenia okoliczności odnoszących się do wskazanego wyżej związku przyczynowego między tą opieką, a brakiem podjęcia zawodowej. Powyższe natomiast stanowiło kluczowe zagadnienia podlegające zbadaniu i ustaleniu w tej sprawie. Dopiero takie ustalenia mogłyby stać się podstawą oceny, czy skarżący mógłby pogodzić sprawowanie opieki nad ojcem z wykonywaniem pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze.

Podsumowując, ustalenia co do samodzielności ojca skarżącego i zakresu faktycznie sprawowanej przez niego opieki nie zostały oparte na prawidłowo zgromadzonym i ocenionym materiale dowodowym. Wywiad środowiskowy przeprowadzony w sprawie był wadliwy, nie zawierał wszystkich istotnych i niezbędnych dla rozstrzygnięcia informacji. Ponadto, organy nie dokonały oceny przesłanki przyczyn rezygnacji czy też niepodejmowania przez skarżącego pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W wywiadzie środowiskowym wskazano, że skarżący faktycznie nie pracuje, zaś w treści złożonego przez niego wniosku o przyznanie świadczenia oświadczył, że jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku. Sąd podziela pogląd orzecznictwa, że zaprzestanie czy też niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 22 lutego 2023 r. II SA/Gd 629/22).

Wszystkie te okoliczności powinny skutkować ponownym przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego z udziałem skarżącego i jego ojca. Uwaga pracownika socjalnego winna zostać skierowana na ustalenie zakresu, skali i charakteru czynności opiekuńczych skarżącego, przy uwzględnieniu i ustaleniu rzeczywistych potrzeb opiekuńczych osoby podlegającej opiece, a wynikających z jej schorzeń, jak też ze wszelkich uwarunkowań zdrowotnych.

Ponadto należy zauważyć, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub jej charakter. Nie wskazano w szczególności, aby opieka ta musiała być stała, rozumiana jako opieka całodobowa. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności. Zgodzić się należy ze skarżącym, że opiekun nie musi wykonywać swoich obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę. Oczywiście, rację ma też organ odwoławczy wskazując, że czynności dnia codziennego związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie posiłków, wykonywane są we wszystkich gospodarstwach domowych i nie wiążą się z koniecznością rezygnacji z pracy zawodowej. Istotne jest więc ustalenie zakresu czynności typowo opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego i ich ocena przez pryzmat ustawowego wymogu świadczenia opieki "stałej i długotrwałej" we wskazanym wyżej rozumieniu.

W powołanym wyżej wyroku z 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził również, z czym należy się zgodzić, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 ustawy, nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest jednak ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Podkreślić przy tym należy, że mogą zdarzyć się sytuacje, w których osoba niepełnosprawna z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności (legitymująca się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji) nie wymaga opieki, która absorbuje opiekuna w taki sposób, aby rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w tym celu. Mogą wystąpić również okoliczności, kiedy pomimo wymagania określonego rodzaju opieki, osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia, nie zapewniają jej w takim kształcie. W takiej jednak sytuacji to do organów administracji należy poczynienie ustaleń faktycznych co do zakresu faktycznie sprawowanej opieki, jej wymaganego indywidualnymi potrzebami charakteru oraz co do tego, czy uniemożliwia ona podjęcie lub też kontynuowanie zatrudnienia.

Powyższe wskazuje, że organy administracji przy wydawaniu kontrolowanych decyzji naruszyły przepisy postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materiał dowodowy w sprawie nie jest pełny i nie został prawidłowo oceniony. Ustalenia organów administracyjnych budzą bowiem wątpliwości, co czyni podjęte na ich podstawie rozstrzygnięcia wadliwe, a co najmniej przedwczesne. Dopiero ustalenia poczynione na podstawie pełnego materiału dowodowego uwzględniające okoliczności wynikające ze wszystkich dowodów znajdujących się w aktach sprawy, w tym z prawidłowo przeprowadzonego ponownego wywiadu środowiskowego, pozwolą na właściwe zastosowanie w sprawie prawa materialnego. W konsekwencji organy powinny ponownie przeprowadzić wywiad środowiskowy, ukierunkowany na precyzyjne ustalenie potrzeb i wymagań osoby wymagającej opieki, jej aktualnego stanu zdrowia oraz zakresu świadczonej wobec niej pomocy przez opiekuna. Organy ustalą także sytuację zawodową wnioskodawcy z perspektywy przesłanki rezygnacji/ braku podejmowania zatrudnienia ze względu na świadczoną opiekę. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił wydane w sprawie decyzje organów obu instancji (punkt 1 wyroku). Sąd zasądził również koszty postępowania na rzecz skarżącego P. S. w kwocie 480 zł od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku, orzekając na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. (punkt 2 wyroku).

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.