Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 560/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędzia WSA Anna Klotz Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2017 r. sprawy ze skargi S.K. na decyzję [...] Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 5 ust 1 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia [...] marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 693), odmówił S. K. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu tej decyzji orzekający organ wskazał, że zainteresowany złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy z dnia [...] marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 693), dalej zwaną "ustawą o działaczach (...)". Przesłanką formalną do wydania decyzji merytorycznej w sprawach, na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy o działaczach (...), jest przedstawienie dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 oraz decyzji administracyjnej Prezesa Instytutu Pamięci N. - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko N. [...] (dalej zwanego "Prezesem IPN-u") w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i S.. Wnioskodawca przedstawił decyzję Prezesa IPN-u z dnia [...] października 2015 r. Z wniosku zainteresowanego nie wynikała żadna okoliczność faktyczna podlegająca ustawie o działaczach (...), jednakże zainteresowany w piśmie przewodnim podnosił kwestię Krzyża Wolności i S..

Szef Urzędu wyjaśnił, iż dokonuje potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w przypadku, gdy przedstawiona przez wnioskodawcę okoliczność faktyczna spełnia przesłankę z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy o działaczach (...), czyli prowadzenia przez co najmniej 12 miesięcy działalności na rzecz odzyskania przez [...] niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w [...] lub represje w postaci pobytu w więzieniu lub w areszcie, zwolnienie z pracy itd., związane z prowadzeniem takiej działalności nawet w krótszym czasie niż przewidzianym w art. 2 ust. 1 ww. ustawy.

W trakcie postępowania administracyjnego orzekający organ wystąpił z zapytaniem, na podstawie art. 5 ust. 5 ww. ustawy, do Instytutu Pamięci N. o dowody potwierdzające spełnienie przez wnioskodawcę przesłanek ze wskazanych powyżej przepisów, określających działalność i represje będące podstawą do potwierdzenia statusu wynikającego z ustawy o działaczach (...).

W odpowiedzi z dnia [...] grudnia 2015 r. IPN stwierdził, że brak jest dowodów na działalność lub represje z udziałem zainteresowanego, przewidzianych we wskazanych przepisach materialnych. Urząd pismem z dnia [...] grudnia 2015 r. wystąpił z zapytaniem do zainteresowanego o dowody potwierdzające jego działalność lub represje.

W piśmie z dnia [...] grudnia 2015 r. zainteresowany podniósł kwestię naruszenia obecnych praw pracowniczych, ponieważ dołączył apelację skierowaną do Sądu Okręgowego w T. złożoną w grudniu 2015 r.

Przedstawione przez zainteresowanego oświadczenia oraz dokumenty w ocenie Szefa Urzędu nie potwierdzają spełnienia przesłanek opisanych w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy o działaczach (...). Okoliczności podniesionych przez stronę nie potwierdził również Instytut Pamięci N..

Mając powyższe na uwadze organ działając na podstawie art. 5 ust. 1 ww. ustawy odmówił zainteresowanemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej ze względów politycznych.

Rozpoznając sprawę ponownie na skutek złożonego przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W ramach ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, w dniu [...].10.2016 r. S. K. został przesłuchany w charakterze strony. Zeznał, że we wrześniu 1980 r. wstąpił do NSZZ "S. " w T.. W czasie stanu wojennego miał być wielokrotnie karany przez Kolegium d/s Wykroczeń w trybie doraźnym - "łapanki" ZOMO, a w dniu [...] lutego 1982 r. miał zostać zwolniony z pracy (C. P. W. I.). Działając w "S." S. K. miał współpracować z Panem S. . We wrześniu 1987 r. wnioskodawca miał zostać aresztowany i przebywać w areszcie śledczym 3 miesiące. Następnie miał trafił do więzienia w P. , gdyż został skazany na 1 rok i 5 miesięcy pozbawienia wolności.

Szef Urzędu zwrócił się do Archiwum Państwowego w T., Instytutu Pamięci N. Oddział w B. i Zakładu Śledczego w P., z prośbą o nadesłanie dokumentów potwierdzających działalność i represje podnoszone przez stronę w złożonych zeznaniach.

Archiwum Państwowe w T. poinformowało, że w zespole aktowym Zarząd Regionu NSZZ "S." w T. z lat 1980-1981, sygn. 17, posiada tylko deklaracje wstąpienia przez S. K. do zakładowej komórki NSZZ "S.". Protokół z zebrania założycielskiego, odbytego z dniu [...].01.1981 r. w C. P. W. I. z T. zawiera jedynie zapis z zebrania oraz zbiorową deklarację do Związku.

Instytut Pamięci N. Oddział w G., Delegatura w B. poinformował, iż nie odnaleziono materiałów archiwalnych spełniających przesłanki, o których mowa w art. 2 lub 3 cyt. ustawy.

Zakład Karny w P. poinformował, iż w archiwum brak jest dokumentów potwierdzających działalność strony w ramach struktur antykomunistycznych oraz represji jakich strona miała doznać.

Reasumując, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza, aby S. K. był działaczem opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ust. 1 i 2 cyt. ustawy oraz, aby był osobą represjonowaną w rozumieniu art. 3 cyt. ustawy.

W skardze do sądu S. K. wyraził swoje niezadowolenie z zapadłych w jego sprawie rozstrzygnięć Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i wniósł o zmianę decyzji zgodnie z ustawą i złożonym wnioskiem jako osoba poszkodowana przez reżim PRL.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego rozstrzygnięcia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2188), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym badana jest co do zasady wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa, obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu, do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość przyjętej procedury. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., zwana dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z brzmienia zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność, bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Tym samym legalność orzeczenia organu administracji publicznej oznacza jego zgodność nie tylko z prawem materialnym, ale również z przepisami postępowania.

Kontrolując zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozstrzygając w przedmiocie spełnienia przez skarżącego przesłanek opisanych w art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 693), nie naruszył obowiązujących przepisów oraz prawidłowo zinterpretował mające tu zastosowanie przepisy prawa.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego aktu stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 693 ze zm., w brzmieniu obowiązującym przed dniem 31 sierpnia 2017 r.).

Stosownie do art. 2 ust. 1 powołanej ustawy, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (art. 2 ust. 2 tej ustawy).

Natomiast osobą represjonowaną z powodów politycznych, w myśl art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Przy czym, zgodnie z art. 4 ww. ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: (1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i (2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Jednakże w świetle powołanych przepisów prawa wskazać należy, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Status działacza opozycji antykomunistycznej przyznany może zostać wyłącznie osobie, która w okresie wskazanym w art. 2 tej ustawy prowadziła działalność w warunkach i celu określonym w ustawie. Natomiast za osobę represjonowaną może być uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ww. ustawy i nastąpiło to z powodów politycznych. Żadne inne zdarzenia, okoliczności i kłopoty nie mogą być uznane za represję w rozumieniu tej ustawy, choćby w subiektywnej ocenie osoby poszkodowanej, stanowiły dużą dolegliwość (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 lutego 2017 r., II SA/Po 742/16, lex nr 2231407).

We wniosku, który zainicjował postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie, skarżący nie wskazał, z jakiego tytułu ubiega się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wnioskodawca przedstawił decyzję Prezesa IPN-u z dnia [...].10.2015 r., w której Prezes IPN stwierdził, że S. K. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Decyzja Prezesa IPN potwierdza zatem, iż w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki negatywne co do przyznania przedmiotowego statusu, jednakże nie potwierdza, iż spełnia on przesłanki określone w art. 2 i 3 cyt. ustawy.

W toku przeprowadzonego ponownie postępowania wyjaśniającego Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do Archiwum Państwowego w T., Instytutu Pamięci N. Oddział w B. i Zakładu Śledczego w P., z prośbą o nadesłanie dokumentów potwierdzających działalność i represje podnoszone przez stronę w przesłuchaniu. Archiwum Państwowe w T. poinformowało, że w zespole aktowym Zarząd Regionu NSZZ "S." w T. z lat 1980-1981, sygn. 17 posiada tylko deklaracje wstąpienia S. K. do zakładowej komórki NSZZ "S.", a protokół z zebrania założycielskiego, odbytego z dniu [...].01.1981 r. w C. P. W. I. z T. zawiera jedynie zapis z zebrania oraz zbiorową deklarację przystąpienia do Związku. Instytut Pamięci N. Oddział w B. również poinformował, iż nie odnaleziono materiałów archiwalnych spełniających przesłanki, o których mowa w art. 2 lub 3 cyt. ustawy, a Zakład Karny w P. poinformował, iż w archiwum brak jest dokumentów potwierdzających działalność strony w ramach struktur antykomunistycznych oraz represji jakich miała strona doznać.

Jednocześnie zauważyć należy, że przepis art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie: "k.p.a.") wskazuje na konieczność podejmowania przez organy administracji wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakłada z kolei na organy obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, który zgodnie z art. 80 k.p.a. w całości powinien być podstawą dokonywanej przez organ oceny dowodów. Zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby wydane orzeczenie wynikało z materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu, a jego uzasadnienie musi przekonywać o słuszności wydanego rozstrzygnięcia (art. 107 §1 i 3 k.p.a.) Zaskarżona decyzja czyni zadość wskazanym wyżej wymaganiom określonym w przepisach prawa procesowego.

Jednakowoż zauważyć należy, że na organie nie spoczywa nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów potwierdzających, że wnioskodawca spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z przyczyn politycznych, zwłaszcza że to strona w tym przypadku ma pełną wiedzę co do wszelkich okoliczności, od których przyznanie tego statusu uzależniają przepisy ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (art. 2 i art. 3). Skoro organ podjął czynności zmierzające do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób wszechstronny, a ze strony wnioskodawcy nie uzyskał informacji i dokumentów potwierdzających - wyłącznie ogólnie wskazane we wniosku - przesłanki, dla których miałby uzyskać on wnioskowany status, to nie sposób zarzucić organowi naruszenia przepisów prawa procesowego.

Zgromadzony w sprawie przez organ materiał dowodowy nie potwierdza, że skarżący w okresie od dnia [...] stycznia 1956 r. do dnia [...] czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadził, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, jak również nie potwierdza, że z przyczyn politycznych spotkał się on z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Sam wnioskodawca również nie przedstawił takich informacji, ani nie przedłożył takich dowodów, które potwierdzałyby, że spełnia przesłanki określone w art. 2 lub 3 tej ustawy.

Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przepisów prawa materialnego w związku z wydaniem kwestionowanej przez skarżącego decyzji. Organ do oceny okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie zastosował właściwe przepisy prawa materialnego (ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych), a także dokonał ich prawidłowej wykładni.

Wskazywane zaś przez skarżącego formy represji nie mogły spowodować uchylenia zaskarżonej decyzji, skoro nie znajdują potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym i nie zostało wykazane przez stronę, czy miały one związek z działalnością na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a nadto jakiego rodzaju miałaby to być działalność. Natomiast subiektywna ocena skarżącego w analizowanym zakresie nie skutkuje uznaniem, że kwestionowana decyzja narusza prawo.

Mając na uwadze powyższe rozważania, w ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, organ w zaskarżonej decyzji zasadnie uznał, że skarżący nie spełnił przesłanek przewidzianych w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, a tym samym nie może mu zostać przyznany status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w rozumieniu tych przepisów.

Z uwagi na to, że podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.