Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2051/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 2, art. 158 par. 3, art. 77 par. 1, art. 7, art. 160 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2023 r. sprawy ze skargi P. G. D. i M. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 czerwca 2022 r. nr DN.gn.625.185.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 24 czerwca 2022 r. nr DN.gn.625.185.2021 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Minister lub organ) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 26 października 2021 r., nr WS-III.7515.2.144.2019.RW.

W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Orzeczeniem z 5 października 1956 r. (nr PZR.19-1 ld/15/1/56) Prezydium Powiatowej Rady Narodowej (dalej jako PPRN) w [...] stwierdziło, że grunty pozostałe we wsi L., gromada L., powiat G., po wymienionych w tym orzeczeniu osobach przesiedlonych do Związku Radzieckiego (ZSRR) przeszły na własność Państwa z dniem 1 lipca 1945 r. Natomiast w odniesieniu do gruntów po osobach przesiedlonych na Ziemie Zachodnie oraz gruntów po osobach, które opuściły swoje gospodarstwa i przebywały w niewiadomym miejscu pobytu - PPRN orzekło o ich przejęciu na własność Państwa. Zakresem orzeczenia PPRN w [...] z 5 października 1956 r. objęte zostały m. in. nieruchomości stanowiące dotychczasową własność G. J., który został przesiedlony na Ziemie Zachodnie.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wskazanego wyżej orzeczenia PPRN

w [...] w części, w jakiej dotyczyło nieruchomości G. J., wystąpili do Wojewody [...] P. D., P. D. i M. D. (skarżący), tj. następcy prawni G. J.,

Decyzją z 26 października 2021 r. nr WS-III.7515.2.144.2019.RW Wojewoda [...] umorzył z dniem 16 września 2021 r. postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 5 października 1956 r.

Odwołanie od tej decyzji złożyli skarżący.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując wniesione odwołanie wskazał, że w toku prowadzonego postępowania nie udało się odnaleźć Dziennika Urzędowego Wojewódzkiej Rady Narodowej w R., w którym zostałoby opublikowane kwestionowane orzeczenie PPRN w [...] z 5 października 1956 r. Okoliczność ta oznacza, że nie było możliwe wykazanie daty doręczenia orzeczenia PPRN w [...] na drodze dowodu bezpośredniego. Jednak inne dowody wskazują datę wejścia do obrotu prawnego orzeczenia PPRN w [...] z 5 października 1956 r. Są to wpisy w księgach wieczystych o numerach [...] i [...], prowadzonych dla nieruchomości położonych we wsi L. Z treści działu pierwszego księgi wieczystej nr [...] wynika, że była ona pierwotnie prowadzona dla działek gruntowych o numerach [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Z kolei treść działu drugiego wskazuje, że w dniu 19 czerwca 1965 r. w charakterze właściciela do księgi tej wpisany został (na podstawie wniosku z dnia 17 sierpnia 1964 r. oraz między innymi orzeczenia PPRN w [...] z dnia 5 października 1956 r. o nr PZR. 19-1 ld/15/1/56) S. J. Następnie w miejsce S. J. ujawniony został G. J. Wpisu tego dokonano w dniu 18 maja 1966 r. Natomiast księga wieczysta nr [...] założona została dla działek gruntowych o numerach [...], [...] i [...] (por. dział pierwszy tej księgi). W dniu 30 września 1964 r. jako współwłaściciel w dziale drugim powołanej księgi wpisany został G. J., przy czym jako podstawę nabycia wymieniono wniosek z 17 sierpnia 1964 r. oraz między innymi orzeczenie PPRN w [...] z 5 października 1956 r. o nr PZR.19-lld/15/1/56. Poczynione ustalenia prowadzą do wniosku, że analizowane orzeczenie PPRN w [...] z dnia 5 października 1956 r. musiało być już ogłoszone w momencie ujawnienia go jako podstawy nabycia w księgach wieczystych o numerach [...] i [...], ponieważ do sądu można było przekazać tylko orzeczenie ostateczne, a więc skutecznie doręczone lub ogłoszone i od którego upłynął termin na jego zaskarżenie.

Niezależnie od powyższego organ odwoławczy podkreślił, że w myśl art. 17 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe w brzmieniu aktualnym na dzień 30 września 1964 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 319) - nie można było zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę. Jeżeli zatem G. J. ujawniony został w dniu 30 września 1964r. w księdze wieczystej nr [...] (późniejszy numer: [...]) jako współwłaściciel działek o numerach [...], [...] i [...], zaś jako jedną z podstaw nabycia tego prawa w dziale drugim tej księgi wskazano orzeczenie PPRN w [...] z 5 października 1956 r., to w świetle art. 17 przywołanego wcześniej dekretu z dnia 11 października 1946 r. należy przyjąć, że najpóźniejszą datą, w której osoba ta dowiedziała się o wydaniu orzeczenia PPRN w [...] (co jest równoznaczne w skutkach z datą doręczenia lub ogłoszenia tego rozstrzygnięcia) był właśnie 30 września 1964 r.

Podanie o wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności wpłynęło zaś do organu 16 grudnia 2019 r. Zatem skoro wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia nastąpiło po upływie 30 lat od jego doręczenia, to postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa. Oznacza to brak możliwości załatwienia sprawy poprzez wydanie merytorycznej decyzji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli skarżący wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonej decyzji zarzucili:

1.naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku Skarżących w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy — Kodeks postępowania administracyjnego, która to norma nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej;

2. naruszenie art. 7, 77 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędne

ustalenie, iż od daty doręczenia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia 5 października 1956 r., nr PZR.19-IId/15/l/56 o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w miejscowości L., upłynęło już ponad 30 lat i w związku z tym postępowanie ulega umorzeniu z mocy prawa, w sytuacji gdy organy administracji nie ustaliły daty ogłoszenia tego orzeczenia w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiego Rady Narodowej w [...], który to sposób ogłoszenia dla tego orzeczenia był przewidziany w rozporządzeniu Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. i w związku z tym nie można domniemywać daty doręczenia, w tym zakładać takiego czy też innego działania ówczesnych organów administracji państwowej.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z 19 września 2022 r. zawartego przed notariuszem M. K. w Kancelarii Notarialnej w G. rep. A nr [...], spadek po P. D. zmarłym 9 września 2022 r. na podstawie ustawy nabyli synowie P. D. i M. D.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 137 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa. Zdaniem Sądu stanowisko organu jest prawidłowe.

Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy nie można pominąć wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., (sygn. P 46/13), w którym zostało stwierdzone, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że niedookreślony charakter przesłanki rażącego naruszenia prawa powoduje - zdaniem Trybunału - iż z czasem wzrasta ryzyko prawne, polegające na możliwości wykształcenia się odmiennej linii orzeczniczej zarówno w stosunku do norm materialnych jak i procesowych, które legły u podstaw wydanej decyzji, jak i samej przesłanki rażącego naruszenia prawa. Zwrócono też uwagę, że działanie organów państwa na podstawie prawa, będące przejawem zasady praworządności, nie oznacza bezwzględnego obowiązku eliminowania z obrotu wadliwych decyzji, na podstawie których strona nabyła prawo (...), po upływie znacznego czasu od wydania tego aktu administracyjnego. Jedynie (pkt 8.4) w szczególnych okolicznościach, gdy przemawia za tym inna zasada konstytucyjna, jest dopuszczalne odstąpienie od zasady bezpieczeństwa prawnego (...). Należą tu sytuacje nadzwyczaj wyjątkowe, gdy ze względów obiektywnych zachodzi potrzeba dania pierwszeństwa określonej wartości chronionej bądź znajdującej (...) oparcie w przepisach Konstytucji. Przytaczając dotychczasowe swe orzecznictwo Trybunał podkreślił, że owe ograniczenia czasowe są konieczne z uwagi na wartość, którą jest stabilność stosunków prawnych, służąca porządkowi publicznemu, oraz ze względu na rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także ze względu na ochronę praw nabytych przez osoby trzecie. Trybunał wyraził też pogląd, że trwałość decyzji organów władzy nie może być pozorna. Ostatecznie Trybunał pozostawił ustawodawcy do rozstrzygnięcia czy właściwe byłoby zastosowanie dziesięcioletniego terminu prekluzyjnego z art. 156 § 2 k.p.a., czy też innego terminu.

W celu dostosowanie systemu prawa do powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., ustawodawca zdecydował się dokonać zmian w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zmianę brzmienia art. 156 § 2 k.p.a. (zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2021.1491), dalej jako "ustawa zmieniająca") oraz dodanie § 3 w art. 158 k.p.a. (dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.).

W obecnym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 16 września 2021 r. (dzień wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r.), nie stwierdza się już zatem nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.), jak też nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat (art. 158 § 3 k.p.a.).

Z brzmienia przepisów przejściowych uregulowanych w art. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. wynika z kolei, że do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (ust. 1). Natomiast postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (ust. 2).

Uwzględniając realia niniejszej sprawy, Sąd stwierdza, że organ prawidłowo ocenił, że w sprawie istnieje podstawa do umorzenia postępowania nadzorczego dotyczącego kontrolowanego orzeczenia z 1956 r. z uwagi na brzmienie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. Jeszcze raz podkreślić bowiem należy, że z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. (16 września 2021 r.), organy administracji utraciły możliwość stwierdzenie nieważności decyzji, od wydania lub ogłoszenia której upłynęło dziesięć lat (art. 156 § 2 k.p.a.). Jeżeli zaś od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się w o ogóle postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 158 § 3 k.p.a.).

Dalej wskazać należy, że z akt sprawy wynikają następujące okoliczności:

- orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w [...] z 5 października 1956 r. stwierdziło, że grunty pozostałe we wsi L. (gromada L., powiat [...]) po wymienionych w tym orzeczeniu osobach przesiedlonych do Związku Radzieckiego (ZSRR) przeszły na własność Państwa z dniem 1 lipca 1945 r. Natomiast w odniesieniu do gruntów po osobach przesiedlonych na Ziemie Zachodnie oraz gruntów po osobach, które opuściły swoje gospodarstwa i przebywały w niewiadomym miejscu pobytu - PPRN orzekło o ich przejęciu na własność Państwa. Zakresem orzeczenia PPRN w [...] z dnia 5 października 1956 r. objęte zostały m. in. nieruchomości stanowiące dotychczasową własność G. J. (poz. 86) oraz A. J. (poz. 25);

- nie został odnaleziony Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], w który zostało ogłoszone powyższe orzeczenie;

- skarżący są następcami prawnymi A. J. ( zm. w 1991 r.) i G. J. ( zm. 1980 r.);

- z treści działu drugiego księgi wieczystej nr [...] wynika, że w dniu 19 czerwca 1965 r. w charakterze właściciela do księgi tej wpisany został (na podstawie wniosku z dnia 17 sierpnia 1964 r. oraz między innymi orzeczenia PPRN w [...] z dnia 5 października 1956 r. o znaku: PZR. 19-1 ld/15/1/56) S. J. Następnie w miejsce S. J. ujawniony został G. J. Wpisu tego dokonano w dniu 18 maja 1966 r. Natomiast księga wieczysta nr [...] założona została dla działek gruntowych o numerach [...], [...] i [...]. W dniu 30 września 1964 r. jako współwłaściciel w dziale drugim powołanej księgi wpisany został G. J., przy czym jako podstawę nabycia wymieniono wniosek z dnia 17 sierpnia 1964 r. oraz między innymi orzeczenie PPRN w [...] z 5 października 1956 r. o znaku: PZR.19-lld/15/1/56;

- datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej (art. 61 § 3 k.p.a.- w przedmiotowej sprawie 16 grudnia 2019 r.).

Zestawiając więc powyższe okoliczności należy uznać, że datą doręczenia (ogłoszenia) kwestionowanego orzeczenia był najpóźniej 30 września 1964 r.tj. data dokonania wpisu do księgi wieczystej nr [...] z powołaniem się na orzeczenie PPRN w [...] z 5 października 1956 r. Natomiast datą wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności był 16 grudnia 2019 r. Z porównania powyższych dat wynika zatem, że upłynęło już blisko 55 od dnia doręczenie (ogłoszenia) tego orzeczenia. W konsekwencji zastosowanie w sprawie znalazłby w art. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r, obligujący organ do umorzenia postępowania.

W tym miejscu wymaga podkreślenia, że zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a.). Wszelkie dowody muszą być analizowane we wzajemnej łączności i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ jest uprawniony do wyciągania określonych wniosków. Zarzut dowolnego działania organu można by postawić dopiero wówczas, gdyby ustalenia faktyczne zostały oparte na dowodach dowolnie wybranych, a zatem takich, których wybór nie został poparty odpowiednią argumentacją. Niedopuszczalne jest również stosowanie formalnej (legalnej) teorii dowodów poprzez twierdzenie, że daną okoliczność można udowodnić wyłącznie określonymi środkami dowodowymi. Innymi słowy w postępowaniu administracyjnym, organ powinien wykorzystać wszelkie dostępne środki dowodowe, a niedopuszczalna jest sytuacja, w której organ dokonuje rozstrzygnięcia na podstawie tylko jednego, wybranego środka dowodowego.

Zdaniem sądu organ powyższym wymogom sprostał. Należy bowiem zauważyć, że w niniejszej sprawie najistotniejszą kwestią było ustalenia czy i kiedy weszło do obrotu prawnego kwestionowane orzeczenie z 1956 r., nie zaś czy zostało ono wprowadzone do tego obrotu w sposób prawidłowy tj. w zgodzie z regulacjami prawnymi wówczas obowiązującymi. W świetle dowodów zgromadzonych w sprawie prawidłowa jest zatem konkluzja organu, że orzeczenie z 1956 r. weszło do obrotu najpóźniej 30 września 1964 r. Za niezasadne tym samym należy uznać te zarzuty, które zostały opisane w pkt 2 skargi.

Także pozostałe zarzuty skargi, koncentrujące się na wykazywaniu sprzeczności norm prawnych ustanowionych w art. 2 ust. 1 i 2 tej ustawy oraz art. 156 § 2 k.p.a. w brzmieniu zmienionym z aksjologią konstytucyjną, nie zasługują na uwzględnienie.

Tego rodzaju niekonstytucyjności, Sąd w składzie orzekającym w sprawie, nie dostrzega.

Umykać zdaje się uwadze skarżących, że każdy system prawa przewiduje ograniczenia czasowe w dochodzeniu roszczeń, a także różnego rodzaju skutki prawne, które następują po upływie określonego terminu. Tytułem przykładu można tu przywołać: zasiedzenie, następujące odpowiednio po upływie 30 bądź 20 lat w zależności od tego czy mamy do czynienia z posiadaczem w złej czy dobrej wierze (art. 172 § 1 i 2 k.c.); przedawnienie roszczeń przeciwko wieczystemu użytkownikowi o naprawienie szkód wynikłych z niewłaściwego korzystania z gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków, jak również roszczenie wieczystego użytkownika o wynagrodzenie za budynki i urządzenia istniejące w dniu zwrotu użytkowanego gruntu, które przedawniają się z upływem lat trzech od tej daty (art. 243 k.c.); przedawnienie roszczeń z czynów niedozwolonych (art. 4421 § 1 i 2 k.c.). Nawet w postępowaniu karnym ustawodawca przewiduje ustanie karalności- po 30 latach, gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa (art. 101 § 1 pkt 1 k.k.), po 20 latach gdy stanowi inną zbrodnię (art. 101 § 1 pkt 2 k.k). Wszystkie te regulacje (poza szczególnymi wyjątkami) określają maksymalny czas przedawnienia/dochodzenia roszczeń na maksymalnie 30 lat.

W art. 31 ust. 3 Konstytucji R.P. zawarta została z kolei zasada proporcjonalności. Wymaga ona aby ograniczenia korzystania z konstytucyjnych wolności i praw były wprowadzane w formie ustawy (aspekt formalny), aby konieczność ustanawiania takich ograniczeń nie naruszała istoty danej wolności lub prawa podmiotowego i tylko wtedy gdy istnieje konieczność ich wprowadzenia w demokratycznym państwie prawa dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Zakres wprowadzonych ograniczeń powinien być zatem proporcjonalny tzn. konieczny dla realizacji określonego celu (wyroki Trybunału Konstytucyjnego: z 24 stycznia 2006 r., SK 40/04, z 29 września 2008 r., SK 52/05, z 28 września 2006 r., K 45/04,). Jak wskazywał niejednokrotnie Trybunał należy w takim kontekście rozważyć czy istnieje rzeczywista potrzeba dokonania danej ochrony a z drugiej należy mieć pewność, że podjęte środki prawne będą skuteczne tj. rzeczywiście służące i niezbędne dla realizacji określonego celu. Chodzi bowiem o stosowanie jak najmniej uciążliwych środków dla podmiotów których prawa będą regulacją ustawową ograniczone. Zasada proporcjonalności łączy się z zakazem nadmiernej ingerencji w sferę spraw i wolności konstytucyjnych. Test proporcjonalności polega więc na ocenie czy ograniczenia (tu czasowe) są konieczne w demokratycznym państwie prawa, czy wprowadzona regulacja jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, czy regulacja ta jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego z którym jest połączona, czy efekty wprowadzonej regulacji pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych na obywatela.

W ocenie sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, wprowadzona regulacja ograniczająca możliwość skutecznego wnioskowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej była konieczna i wynikała z przywoływanego na wstępie wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 46/13. Doprowadziła także do zamierzonych i wskazanych w tym wyroku skutków tj. ograniczenia w czasie możliwości eliminowania z obrotu prawnego decyzji ostatecznych, służy ochronie interesu publicznego w tym interesu Skarbu Państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, które na skutek decyzji pozbawiających prawa własności nabyły ich prawa przy uwzględnieniu także i tego, że nabycie to z uwagi na upływ terminów zasiedzenia i tak by nastąpiło i nie stanowią nadmiernego ciężaru dla obywatela, który przez 30 lat mógł skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności. Ten okres czasu był wystarczający do podjęcia inicjatywy w celu wyeliminowania decyzji czy postanowienia z obrotu prawnego. Jeżeli zatem jednostka przez wiele lat nie korzysta z przysługujących jej praw, to musi się liczyć z tym, że w pewnym momencie takiej możliwości zostanie pozbawiona. W takim przypadku zasada pewności obrotu prawnego i zasada trwałości decyzji administracyjnej przeważa nad zasadami rekompensowania szkody poniesionej w wyniku niezgodnego z prawem działania organów Państwa. Nie bez znaczenie dla oceny zasadności skargi pozostaje również to, że co najmniej od daty wydania ww. wyroku przez Trybunał Konstytucyjny każdy – a więc także skarżący - powinien się liczyć z tym, że ustawodawca go wykona i stworzy regulacje ograniczające w czasie możliwość wzruszania w trybie nadzwyczajnym decyzji. Na tym polega m.in. zasada zaufania do organów. To właśnie zasada zaufania do prawa powinna być rozumiana w ten sposób, że po tak długim okresie czasu organy nie będą mogły podważać decyzji ostatecznych. Zasada zaufania do prawa opiera się bowiem na pewności prawa i przewidywanym postępowaniu organów państwa. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji skarżący złożyli po blisko 55 latach do daty doręczenia kwestionowanego orzeczenia i po blisko 5 latach od wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015r. Musieli zatem musieli (a przynajmniej powinni) liczyć się z tym, że efektywność takiego postępowania może być zagrożona.

Zdaniem sądu norma stanowiąca podstawę rozstrzygnięcia organu nie narusza także zasady ochrony własności i nie pozbawia podmiotów prawa własności czy prawa dziedziczenia oraz nie uniemożliwiła uzyskanie odszkodowania za zabrane mienie.

Zgodnie z art. 160 § 1 k.p.a. stronie, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. albo na skutek stwierdzenia nieważności takiej decyzji, służy roszczenie o odszkodowanie za poniesioną rzeczywistą szkodę, chyba że ponosi ona winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie. Przepis ten (wraz z § 2, 3 i 6) ma zastosowanie do roszczeń cywilnoprawnych o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. stwierdzono po tym dniu. W tych sprawach właściwa jest droga postępowania przed sądem powszechnym (por. uchwała pełnego składu SN z 31 marca 2011 r. sygn. akt III CZP 112/10). Zgodnie z art. 417(1) § 2 k. c. jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu jej niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Odnosi się to również do wypadku, gdy ostateczna decyzja została wydana na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą. Przepisy art. 160 § 1 kpa oraz art. 4171 § 2 k.c. nie mogą stanowić podstawy prawnej wydania decyzji administracyjnej w administracyjnej sprawie indywidualnej. Oznacza to, że kwestią ewentualnej, czysto hipotetycznej sprawy odszkodowawczej nie można generować sprawy administracyjnej uznanej przez ustawodawcę za niedopuszczalną na jej pewnym etapie z uwagi na znaczny upływ czasu.

Roszczenie odszkodowawcze jest roszczeniem o charakterze obligacyjnym a nie rzeczowym (jak to jest w przypadku prawa własności). Ustawodawca miał prawo, i uczynił to ustawą, ograniczyć możliwość stwierdzania nieważności z uwagi na upływ czasu. Nie ma tu konfliktu pomiędzy Konstytucją a ustawą, a tylko w takiej sytuacji sąd mógłby powołać się wprost na przepisy Konstytucji, która w systemie źródeł prawa stoi nad ustawami. Generalnie jednak do badania zgodności ustaw z Konstytucją powołany jest w Polsce Trybunał Konstytucyjny.

Odnosząc się natomiast to wyrażonego w art. 8 Konstytucji zasady bezpośredniego jej stosowania, podzielając poglądy, że sąd może dokonywać oceny konstytucyjności przepisów mających zastosowanie w sprawie w tym sensie, że będąc przekonany o niekonstytucyjności aktu normatywnego, odmawia jego zastosowania, w tym wypadku Sąd nie widzi podstaw do pominięcia art. 2 ust. 2 w zakresie w jakim umarza się z mocy prawa postępowania w toku. Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego dokonana przepisami ustawy, jak wynika z jej uzasadnienia, miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego z 12 maja 2015 r. w sprawie o sygn. P 46/13. Trybunał wskazał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie T.K. ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Wskazano przy tym, że trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę. Z tego powodu ustawodawca wprowadził "przeszkodę" czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenie upłynęło 30 lat. Jest to okres skorelowany z przewidzianym w Kodeksie cywilnym terminem zasiedzenia nieruchomości w złej wierze (art. 172 k.c).

Konkludując zatem stwierdzić należy, że wobec upływu 30 lat od doręczenia kwestionowanego w postępowaniu nadzorczym orzeczenia administracyjnego z 1956r. do dnia złożenia wniosku inicjującego to postępowanie, zaistniała podstawa do jego obligatoryjnego umorzenia. Z chwilą wejścia w życie ustawy zmieniającej (16 września 2021 r.) organy administracji utraciły bowiem możliwość merytorycznej oceny takiej decyzji, a prowadzone w tym przedmiocie postępowania podlegały umorzeniu z mocy ustawy, co zaskarżona decyzja jedynie potwierdzała.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.