Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 560/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 33 § 1 i § 2, art. 34 § 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor sądowy WSA Agnieszka Kosowska po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 18 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym sprawy ze skargi K. S. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 10 sierpnia 2023 r. nr 9012.6.87.2023 w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Nr 9012.6.87.2023 z dnia 10 sierpnia 2023 r. Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny – po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej K. S. – utrzymał w mocy postanowienie Nr [...] Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia 12 maja 2023 r. w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Do wydania powyższych postanowień doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Lublinie w dniu 17 marca 2023 r. wystawił przeciwko K. S. tytuł wykonawczy nr PEp.9012.8.43.2023, obejmujący obowiązek poddania jej małoletniego syna A. S. (ur. dnia [...] r.) szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby, odrze, śwince i różyczce, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis.

Pismem z dnia 19 kwietnia 2023 r. skarżąca wniosła zarzuty do powyższego tytułu wykonawczego, a postanowieniem z dnia 12 maja 2023 r. wierzyciel – Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Lublinie uznał zarzuty skarżącej za nieuzasadnione.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca K. S., a postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2023 r. Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny – utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że zobowiązana matka małoletniego K. S. nie dopełniła obowiązku o charakterze niepieniężnym poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Już w piśmie z dnia 20 października 2010 r. oraz kolejnym z dnia 14 marca 2016 r. skarżąca była informowana przez wierzyciela o koniczności wykonania wskazanego obowiązku. Z uwagi na nieskuteczność skierowanego do strony pisma wierzyciel wydał w dniu 3 lutego 2023 r. upomnienie, w którym wezwał skarżącą do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Następnie wystąpił do organu egzekucyjnego – Wojewody Lubelskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w przedmiocie uchylania się skarżącej od obowiązkowych szczepień ochronnych syna A. S., powołując się na tytuł wykonawczy z dnia 17 marca 2023 r. Organ odwoławczy za nietrafne uznał zarzuty braku wymagalności obowiązku z powodu jego odroczenia i niezakończonej procedury kwalifikacji do szczepienia. Wyjaśnił, że obowiązek poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1284 – dalej jako "ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń"), przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 tej ustawy, w stosunku do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dziecka), odpowiedzialność za wypełnienie tych obowiązków ponoszą rodzice.

Szczegółowe unormowania w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych określają nadto przepisy art. 17-21 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń oraz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172, z późn. zm. – dalej jako "rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r."). Uzupełnieniem powyższych regulacji jest Program Szczepień Ochronnych, wydawany na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Zgodnie z tym przepisem, Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczególnymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Organ wskazał, że na podstawie art. 17 ust. 9 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, lekarze są zobowiązani do powiadomienia o obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie lekarz dysponujący wiedzą medyczną (w określonym stanie faktycznym) jest w stanie ustalić wynikające ze stanu zdrowia i aktualnej wiedzy medycznej przeszkody lub przesłanki, aktualizujące prawny obowiązek wynikający wprost z przepisów ustawy, nie zaś rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych. W niniejszej sprawie lekarz z S. P. S. K. nr [...] w L. z P. , poinformował Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie, że dziecko, A. S., nie zostało poddane szczepieniom ochronnym, przesyłając "formularz zgłoszenia osób uchylających się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych" (pierwszy z dnia 2 lipca 2015 r.), co oznacza, że lekarz zgłaszający nie stwierdził przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień u dziecka, stwierdzając jednocześnie upływ terminu do ich wykonania. Wierzyciel zwracał się do podmiotu leczniczego, do którego zapisane jest dziecko, o udzielenie informacji na temat stanu zaszczepienia dziecka. Z ostatniego pisma z dnia 9 marca 2023 r. podpisanego przez lekarza z P. P. O. Z. przy SPSK 4 w L. wynika, że u dziecka nie uzupełniono szczepień ochronnych przy braku występujących przeciwskazań do ich wykonania. Dołączony przez skarżącą do zarzutów dokument "Historia zdrowia i choroby" z dnia 30 marca 2023 r. nie odnosi się w żadnym punkcie do szczepień dziecka ani przeciwwskazań do ich wykonania u małoletniego. Również zaświadczenie z dnia 30 maja 2023 r. o zaplanowanej wizycie A. S. w poradni alergologicznej nie jest tożsame z występowaniem przeciwwskazań do przeprowadzenia szczepień. Natomiast lekarz z podmiotu leczniczego, do którego zapisane jest dziecko, informował wierzyciela o niewykonaniu szczepień ochronnych u dziecka, A. S., przy jednoczesnym upływie terminu do ich wykonania i braku przeciwwskazań zdrowotnych. W okresie od 2016 r. do marca 2018 r. podmiot leczniczy S. P. S. K. nr [...] w L., P. L. P. O. Z. wielokrotnie informował wierzyciela o niedopełnieniu przez opiekunów prawnych obowiązku szczepienia małoletniego, przy jednoczesnym braku informacji o ewentualnie występujących przeciwwskazaniach (pisma z dnia: 11 czerwca 2016 r., 4 lipca 2016 r., 23 stycznia 2017 r., 8 lutego 2017 r., 26 czerwca 2017 r., 5 stycznia 2018 r. i 30 marca 2018 r.) Skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów świadczących o występowaniu długotrwałych przeciwwskazań do szczepień ochronny u dziecka. Twierdzenia strony na temat stwierdzonych przez lekarza przeciwwskazań do szczepień nie mają żądnego odzwierciedlenia w aktach sprawy.

Organ zaznaczył również, że zgodnie z punktem II wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, przepisy w nim wymienione tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem na dzień prowadzenia niniejszego postępowania były nadal obowiązujące.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego skarżąca K. S. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, zarzucając organowi naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 33 § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej jako "u.p.e.a."), poprzez:

1) uznanie, że obowiązek wskazany w tytule wykonawczym istnieje i jest wymagalny w sytuacji, gdy w rzeczywistości przepis art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego – został uznany za niezgodny z Konstytucją wyrokiem Trybunatu Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., SK 81/19, co oznacza, iż brak jest obecnie możliwości stosowania tego przepisu odstającego do ustalania kalendarza szczepień w formie obwieszczenia GIS do określenia ile dawek, jakiego szczepienia i kiedy należy podać dziecku;

2) brak szczegółowego odniesienia się do stanu faktycznego i powoływanie się na pisma lekarza POZ informujące o braku przeciwwskazań do szczepień z okresu, gdy dziecko wprost obowiązek szczepień miało odroczony.

W odpowiedzi na skargę Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

W piśmie z dnia 18 listopada 2023 r. skarżąca podtrzymała stanowisko zawarte w skardze i dodała, że zakwestionowany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, przepis ustawy o zwalczaniu zakażeń został uchylony z dniem 13 listopada 2023 r. Tym samym brak jest postaw do prowadzenia egzekucji w oparciu o tytuł wykonawczy wydany na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny i usuniętego z sytemu prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie nie jest dotknięte wadami prawnymi dającymi podstawę do jego uchylenia albo stwierdzenia jego nieważności.

Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że skarga została przez sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie zostało wydane na skutek zażalenia wniesionego przez skarżącą K. S. od postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Wyjaśnić należy, że stosownie do art. 2 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505, z późn. zm. – dalej jako "u.p.e.a."), egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie administracyjnej. Według art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zaznaczyć trzeba, że wnosząc zarzut zobowiązana zakwestionowała możliwość prowadzenia wobec niej egzekucji. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutu ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Według art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym oddala zarzut, uznaje zarzut w całości lub w części, albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w wyniku wystawienia w dniu 17 marca 2023 r. wobec skarżącej tytułu wykonawczego. Tytuł wykonawczy wystawiony został na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 u.p.e.a. Został wystawiony według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 12 stycznia 2021 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1856). W tytule tym wypełniono wszystkie niezbędne pola, w tym także oznaczono podstawę prawną egzekucji oraz podstawę prawną obowiązku objętego tytułem. Natomiast podstawą do wydania tytułu egzekucyjnego było ewidentne i niesporne niedopełnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym, polegającego na poddaniu małoletniego dziecka skarżącej A. S. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżąca była już wcześniej informowana o konieczności wykonania wskazanego obowiązku, m.in. pismem z dnia 20 października 2010 r. oraz kolejnym z dnia 14 marca 2016 r. Z uwagi na nieskuteczność tych pism, wierzyciel wystosował w dniu 3 lutego 2023 r. upomnienie, wzywając stronę do wykonania obowiązku. Następnie wobec uchylania się dłużnika od wykonania obowiązku wierzyciel wystąpił do właściwego organu o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Skarżąca wniosła zarzuty na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a.

Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że brak było podstaw do uwzględnienia wniesionych zarzutów. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Według art. 17 ust. 1 ustawy, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1. Stosownie do upoważnienia zawartego w art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172, z późn. zm.). Przepis § 5 tego rozporządzenia stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Szczepienie ochronne jest świadczeniem zdrowotnym w rozumieniu art. 5 pkt 40 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, z późn. zm.). Szczepienie ochronne polega na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej, w celu sztucznego uodpornienia organizmu przeciwko tej chorobie. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, wymaganym realizacją w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą składają się:

1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz

2) podanie szczepionki doustne lub wykonanie iniekcji u pacjenta.

Nie ma zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika bezpośrednio z mocy przepisów ustawowych. Natomiast w Programie Szczepień Ochronnych (PSO), ogłaszanym na dany rok przez Głównego Inspektora Sanitarnego zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny, dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia. Nie wynika natomiast z niego obowiązek szczepień ochronnych.

Zgodnie z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r., określono maksymalną granicę wieku dziecka, które ma zostać zaszczepione konkretną szczepionką. Opracowanie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, nie należy do materii ustawowej, co uzasadnia pozostawienie w tym przedmiocie regulacji dostosowanych do potrzeb medycznych w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej. Ogłoszenie komunikatu nie ma wpływu na istnienie obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, wynikającego z mocy prawa. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2547/18 i z dnia 30 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 2867/19).

Sąd podziela również pogląd wyrażony w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 2772/19, zgodnie z którym: "w § 3 rozporządzenia uregulowano przedział okresu w zakresie chorób, w którym jest wymagane zrealizowanie obowiązku szczepienia. Fakt, że w przepisie tym został wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że to po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Określony w komunikacie Głównego Inspektora Nadzoru Sanitarnego okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności tego obowiązku. Niewykonanie tego obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego. Poszczególne terminy w tymże akcie określone nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej jako terminy, których upływ stanowi dopiero o wymagalności omawianego obowiązku".

Syn skarżącej A. S. urodził się w dniu [...] r., a zatem z uwagi na jego wiek, obowiązek określony w tytule wykonawczym miał charakter w pełni wymagalny. Niesporne jest bowiem, że już przed dniem wystawienia tytułu wykonawczego doszło do znacznego uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do podania szczepionki dziecku decyduje każdorazowo wyłącznie lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania lub inne względy sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie.

Z akt administracyjnych sprawy jasno wynika, że skarżąca była wielokrotnie informowana o obowiązku wykonania szczepień ochronnych u syna zarówno przez organ I instancji jak i przez P. P. O. Z. przy SPSK 4 w L.. Ponadto w upomnieniu poinformowano skarżącą o obowiązku i skutkach niepoddania syna szczepieniom obowiązkowym. Jednocześnie wyjaśnić należy, że lekarze z S. P. S. K. nr [...] w L. z P. w formularzach zgłoszenia osób uchylających się od obowiązku szczepień ochronnych z dnia: 2 lipca 2015 r., 4 lipca 2016 r., 26 czerwca 2017 r., 5 stycznia 2018 r. i 30 marca 2018 r., nie stwierdzili jakichkolwiek przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych u dziecka. W sprawie brak dokumentacji medycznej stwierdzającej istnienie takich przeciwwskazań. Skarżąca skutecznie nie podważyła prawidłowości ustaleń organów w tym zakresie. Natomiast do zarzutów dołączyła kopię "Historię zdrowia i choroby" z dnia 30 marca 2023 r. oraz zaświadczenie z dnia 30 maja 2023 r. o zaplanowanej wizycie A. S. w poradni alergologicznej. Z przedstawionej dokumentacji medycznej wynika zatem, że lekarze nie stwierdzili przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych u syna skarżącej, a w konsekwencji to sama skarżąca odmówiła poddania dziecka szczepieniu. Jedynie z kopi pisma z dnia 18 kwietnia 2017 r. skierowanego do organu przez specjalistę medycyny rodzinnej wynika, że A. S. i jego młodszy brat mają odroczone obowiązkowe szczepienia ochronne z powodu atopowego zapalenia skóry, zaś z zaświadczenia wystawionego przez lekarza otolaryngologa C. M. "L." w L. z dnia 23 marca 2017 r. wynika, że jako cel wydania zaświadczenia wskazano "przeciwskazane szczepienia przez okres 12 miesięcy" (k. 54 i 55 akt adm.). Natomiast brak jest innej dokumentacji wskazującej na to, że obowiązkowe szczepienia odroczono z jakiegokolwiek innego udokumentowanego i uzasadnionego powodu.

Wyjaśnić jednak trzeba, że powyższe zaświadczenie nie zawiera informacji wymaganych przez § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które wówczas obwiązywało, a uchylone zostało z dniem 1 października 2023 r. Nie wskazano w nim rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Nie można także uznać, że zaświadczenie takie może zostać wystawione bezterminowo, skoro zgodnie z powołanym przepisem lekarz specjalista ma obowiązek odnotowania w dokumentacji medycznej okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Natomiast w powołanej wyżej informacji z dnia 18 kwietnia 2017 r. podmiotu leczniczego, do którego zapisane było dziecko, nadesłanej wraz z powyższym zaświadczeniem z dnia 23 marca 2017 r. wskazano, że małoletni ma odroczone obowiązkowe szczepienia ochronne z powodu atopowego zapalenia skóry, bez wskazania terminu odroczenia. Ten sam podmiot w kolejnym piśmie z dnia 5 kwietnia 2022 r. poinformował jednak, że małoletni nadal nie został zaszczepiony żadną szczepionką, że zgłasza się na badania przesiewowe, bilanse i wizyty lekarskie w związku z chorobą, podczas których rodzice są informowani o obowiązkowych szczepieniach ochronnych oraz że u ich dziecka nie występują schorzenia uniemożliwiające wykonanie szczepień ochronnych. Także z informacji podmiotu leczniczego z dnia 25 stycznia 2023 r. jasno wynika, że aktualnie dziecko nie posiada żadnych przeciwskazań do przeprowadzenia szczepień.

Ponadto dołączony przez skarżącą do zarzutów względem tytułu wykonawczego dokument: "Historia zdrowia i choroby" z dnia 30 marca 2023 r., w żaden sposób nie odnosi się do szczepień dziecka ani przeciwwskazań do ich wykonania u małoletniego A. S.. Stanowi jedynie o wystawieniu skierowania do poradni alergologicznej z uwagi na informacje podane przez rodziców w wywiadzie chorobowym, co w ogóle potwierdza zaistnienia przeciwskazań do wykonania szczepień. Także przedstawione zaświadczenie z dnia 30 maja 2023 r. o zaplanowanej wizycie dziecka w poradni alergologicznej zaplanowanej na dzień 14 listopada 2023 r. nie jest równoznaczne z występowaniem przeciwwskazań do przeprowadzenia szczepień. Dodać również należy, że w toku postępowania sądowego skarżąca także nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających istnienie przeciwskazań u małoletniego do wykonania wymagalnych obowiązkowych szczepień ochronnych.

Wymaga przy tym zwrócenia uwagi, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o jakim mowa w art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje stwierdzenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone tylko przez lekarza, do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach zaś wystąpienia przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Na podstawie § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r., lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną osoby, u której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.

Tymczasem w niniejszej sprawie, jak wynika z "Historii zdrowia i choroby" oraz formularzy zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązku szczepień ochronnych z dnia: 2 lipca 2015 r., 4 lipca 2016 r., 26 czerwca 2017 r., 5 stycznia 2018 r. i 30 marca 2018 r., skarżąca odmówiła szczepienia dziecka – mimo ewidentnego braku przeciwskazań lekarskich do jego wykonania.

Wymaga wyjaśnienia, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy. W tych okolicznościach, w świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów, nie ulegało wątpliwości, że syn skarżącej nie był zaszczepiony mimo braku przeciwwskazań do szczepienia stwierdzonych przez lekarza, do czego w istocie przyczyniła się matka, kwestionując fakt uchylania się przez nią od obowiązku wykonania szczepień ochronnych u dziecka. Obowiązek skarżącej poddania małoletniego szczepieniom ochronnym ciągle istnieje, jest wymagalny i na dzień wniesienia skargi, co wynika wprost z akt sprawy, nie został wykonany.

Powyższej oceny nie zmienia powoływany przez skarżącą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 (opublikowanym w Dz. U. z dnia 12 maja 2023 r. poz. 909). W wyroku tym Trybunał orzekł w pkt I, że: art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie jednak w pkt II wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Oznacza to w okolicznościach sprawy, że na dzień wydania zaskarżonego postanowienia przepis ten obowiązywał. Jednocześnie zauważyć należy, iż sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny uznał dany przepis za niekonstytucyjny wraz z odroczeniem terminu jego mocy obowiązywania, oznacza wprawdzie jego obowiązywanie, jednak jego stosowanie w tym okresie powinno być zawsze przedmiotem analizy. Jak wyjaśniono w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki: z dnia 1 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 190/16, z dnia 18 maja 2018 r., sygn. akt I GSK 900/18, czy z dnia 7 maja 2013 r., sygn. akt II GSK 230/12), orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego odraczające utratę mocy obowiązującej przepisu nie powoduje automatycznego skutku w postaci, czy to obowiązku dalszego stosowania tego przepisu przez sądy, czy też odmowy jego stosowania. Należy zawsze rozważyć powody, dla których Trybunał odroczył utratę mocy przepisu naruszającego zasady konstytucyjne, rodzaj tego naruszenia i znaczenie tego przepisu dla systemu prawa.

Wymaga w tym miejscu zwrócenia uwagi, że w powyższym wyroku Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował samego obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym (zob. pkt 5 uzasadnienia prawnego wyroku). Wprawdzie wyjaśnił, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, to zauważył jednak, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia wykonawczego. Jednocześnie jednak Trybunał Konstytucyjny zdecydował się na określenie w wyroku wydłużonego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, w celu zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy, ponieważ zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia. Oznacza to, że realizacja przez sądy gwarancji konstytucyjnych – na gruncie istniejącego stanu normatywnego zakładającego przez określony czas obowiązywanie niekonstytucyjnego przepisu – stawia zarazem wyzwania i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (zob. również wyrok TK z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt SK 1/04, OTK-A 2004 Nr 9, poz. 96). Z tych też przyczyn w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, zgodnie z którym, sądy dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (zob. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OSK 87/18 i powołane w nim orzecznictwo). Trybunał powołał w omawianym wyroku przepis art. 47 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji, według którego ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Nie można jednak pomijać, że szczepienia ochronne są podstawową formą zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych, a na mocy art. 68 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych i zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska. Jednym z przejawów zapobiegawczej formy ochrony zdrowia są właśnie szczepienia ochronne.

W ocenie Sądu, odmowa zastosowania wskazanych przez Trybunał Konstytucyjny przepisów spowodowałaby powstanie luki prawnej i zamknęłaby drogę do rozstrzygania w zakresie wykonania ustawowego obowiązku polegającego na poddaniu małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Naruszałoby to tym samym prawo dziecka do profilaktycznego świadczenia zdrowotnego służącego zapobieganiu wystąpienia chorób zakaźnych, co mogłoby skutkować zachorowaniem lub utratą zdrowia, a to z kolei narusza dobro dziecka i jest sprzeczne zarówno z jego interesem (dobrem), jak i interesem społecznym.

Z tych względów, biorąc pod uwagę przedmiot niniejszej sprawy i wskazaną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych, należało w konsekwencji uznać, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego był i jest wymagalny, przez co winien zostać zrealizowany.

Odnosząc się natomiast do obowiązującego od dnia 1 października 2023 r. nowego Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077) i występujących w nim różnic w zakresie schematu szczepień w stosunku do Programu Szczepień Ochronnych, w oparciu o który wskazano w tytule wykonawczym brakujące szczepienia i termin ich wykonania, stwierdzić należy, że nie ma to żadnego istotnego wpływu na wynik rozpatrywanej sprawy, bowiem dziecko skarżącej od urodzenia nie zostało poddane jakimkolwiek szczepieniom ochronnym, nie ze względu na istnienie uzasadnionych przeciwskazań zdrowotnych do przeprowadzenia szczepień dziecka, ale przede wszystkim ze względu na postawę m.in. skarżącej, która faktycznie neguje tego rodzaju ustawowy obowiązek.

W takich okolicznościach zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ przepisów art. 10 § 1 w zw. z art. 9 w zw. z art. 7 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a. i w zw. z art. 33 § 2 pkt 4 oraz art. 15 u.p.e.a. – uznać należało za całkowicie chybione.

Reasumując dotychczasowe uwagi stwierdzić należy, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom wymienionym w tytule wykonawczym, jest obowiązkiem wynikającym z ustawy. Jednocześnie nie istnieje przepis prawa, który wyłączałby obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom tylko ze względu na możliwe hipotetyczne powikłania. Niewykonanie zaś tego ustawowego obowiązku stanowi uzasadnioną podstawę do reakcji Państwa, poprzez podjęcie czynności zmierzających do przymusowego wykonania tego obowiązku na drodze egzekucji administracyjnej i zastosowanie przewidzianych prawem środków egzekucyjnych. Syn skarżącej podlega obowiązkowi szczepień ochronnych przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym z dnia 17 marca 2023 r. Opiekę nad małoletnim sprawuje m.in. skarżąca będąca jego matką. Na niej zatem spoczywa odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Tytuł wykonawczy z dnia 17 marca 2023 r. spełnia wymogi przewidziane w art. 27 u.p.e.a. i został wystawiony według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do Rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 12 stycznia 2021 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1856).

W ocenie Sądu organy podjęły wszelkie niezbędne czynności, aby dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy i ustalić, w jakich okolicznościach doszło do niepoddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Materiał dowodowy był zupełny dla podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia w sytuacji, kiedy stan faktyczny sprawy nie budził żadnych istotnych wątpliwości. W konsekwencji, stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu prawa nie narusza i jest w pełni prawidłowe.

Z przytoczonych względów uznając, że skarga nie zawiera żadnych usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie prawa nie narusza, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – zobowiązany był skargę oddalić, o czym orzekł w sentencji wyroku.