Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1766/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-02-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 15h
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 7, art. 8 par. 1, art. 9
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2024 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 września 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2460/2023/17857/IA w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 18 lipca 2023 r. [...].


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia 18 lipca 2023 r., wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. (dalej: "organ pierwszej instancji"), na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), uznano, że kwoty wypłacone S. W. (dalej: Strona", "Skarżący") za okres od 1 czerwca 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. w wysokości 2.805,92 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi oraz zobowiązano do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych, do dnia spłaty.

W uzasadnieniu organ podał, że decyzją znak [...] z dnia 18 listopada 2015 r. przyznano Stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na okres od 1 października 2015 r. do 31 października 2020 r.

Następnie decyzją znak [...] z dnia 19 listopada 2020 r. zmieniono pierwotną decyzję w części dotyczącej okresu przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 15h ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r., poz. 374 z późn. zm.).

W dniu 27 czerwca 2023 r. Strona przedłożyła orzeczenie o niepełnosprawności znak [...] z dnia 18 maja 2022 r. wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. Poprzednie orzeczenie nr [...] z dnia 21 października 2015 r. utraciło ważność.

Organ wyjaśnił, iż uprawnienia przyznane Stronie decyzją z dnia 19 listopada 2020 r. przysługiwały do dnia wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, tj. do dnia 18 maja 2022 r. Wobec tego organ stwierdził, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany za ww. okres jest świadczeniem nienależnie pobranym, stosownie do treści art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Decyzja została doręczona w dniu 27 lipca 2023 r.

Pismem złożonym w dniu 10 sierpnia 2023 r. Skarżący, reprezentowany przez ojca, W. W., wniósł odwołanie od opisanej wyżej decyzji wskazując, iż "przyczyna zaistniałej sytuacji jest wynikiem, niezamierzonego błędu". Wyjaśnił, iż w dniu 22 października 2020 r., po zakończeniu okresu zasiłkowego, Skarżący złożył kolejny wniosek. Został poinformowany przez pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej, aby wniosek anulować. Jednocześnie został poinformowany, że zostało wszczęte postępowanie z urzędu w sprawie decyzji z dnia 18 listopada 2015 r. w części dotyczącej okresu przyznawania świadczeń rodzinnych, a zapadłe rozstrzygnięcie jest dla Strony korzystne. Został również poinformowany, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego będzie przysługiwać do czasu obowiązywania obostrzeń Covid-19. W związku z tym w czerwcu 2022 roku, gdy zostało ogłoszone zniesienie obostrzeń, Skarżący złożył wniosek o zasiłek pielęgnacyjny, pozostając w przekonaniu, że "działa prawidłowo".

Zwrócił również uwagę, że zwrot wskazanej kwoty "jest niewyobrażalny", w sytuacji materialnej w jakiej Skarżący pozostaje.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, działając w oparciu o art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/2460/2023/17857/IA z dnia 13 września 2023 r., utrzymało w całości w mocy zaskarżoną decyzję.

Na wstępne uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił aktualny stan sprawy oraz przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia. Dalej wskazał, iż w sentencji decyzji jednoznacznie wskazano, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje do 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W treści decyzji zawarto również pouczenie, że w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przed datą wskazaną w rozstrzygnięciu strona powinna niezwłocznie poinformować o tym organ wypłacający świadczenie.

Wobec przedłożenia w dniu 27 czerwca 2023 r. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 18 maja 2022 r., Kolegium stwierdziło, że pobrany zasiłek pielęgnacyjny był nienależnie pobranym świadczeniem, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. W przekonaniu organu odwoławczego okres, na jaki świadczenie zostało przyznane jasno wynikał z sentencji decyzji, a Strona została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń.

Decyzja został doręczona w dniu 18 września 2023 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodził się Skarżący, reprezentowany przez ojca W. W. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (nadanej w dniu 18 października 2023 r.) zaskarżył opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego oraz podtrzymał argumentację przedstawioną na etapie złożonego odwołania. Ponadto zwrócił uwagę, że ma [...] lat i "może już o czymś zapomnieć". Wskazał, że w podobnej sytuacji jest wiele starszych osób pomagających finansowo niepełnosprawnym dzieciom, które bez pomocy nie utrzymałyby się samodzielnie. Wyraził również wątpliwość co do pomocy państwa w takiej sytuacji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, ponawiając stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Podczas rozprawy w dniu 29 lutego 2024 r. pełnomocnik Skarżącego podtrzymał skargę. Zaakcentował, że w sytuacji, w jakiej znajduje się Skarżący, trudno będzie zrealizować zaskarżoną decyzję, sama zaś decyzja jest w jego ocenie krzywdząca (protokół rozprawy z dnia 29 lutego 2024 r.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. Sądy administracyjne nie orzekają bowiem merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Mając na uwadze tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że rozstrzygnięcia organów zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniało zastosowanie kompetencji kasatoryjnych.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 września 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2460/2023/17857/IA utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Prezydenta Miasta S. z dnia 18 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

Kluczową kwestią dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stało się ustalenie czy organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo uznały, że kwoty opisane w sentencji zaskarżonej decyzji są nienależnie pobranymi świadczeniami w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Normatywna podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 30 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 tej regulacji osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei zgodnie z ust. 2 pkt 1 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

Określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. podstawa uznania świadczenia za nienależnie pobrane wymaga łącznego wystąpienia następujących przesłanek: zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części; mimo wystąpienia tych okoliczności świadczenie rodzinne zostało wypłacone; osoba pobierająca świadczenie rodzinne była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Ustawodawca wymaga, by osoba pobierająca świadczenie miała świadomość, że czyni to w sposób nieuprawniony, a więc świadomość obowiązku powstrzymania się od odebrania wypłaty nienależnego świadczenia (zob. P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021).

Przywołana regulacja ma zastosowanie wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, co w doktrynie, jak i orzecznictwie odróżnia się od świadczeń nienależnych. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża zatem tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne pozostaje dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 kwietnia 2022 r. I OSK 1392/21, P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). Warunkiem uznania na podstawie przywołanej regulacji świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest zatem świadomość o braku prawa do jego pobierania, poprzedzona uprzednim pouczeniem w tym przedmiocie.

Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż prawo do zasiłku pielęgnacyjnego zostało przyznane na mocy decyzji organu z dnia 18 listopada 2015 r. nr [...] na okres od 1 października 2015 r. do 31 października 2020 r. w wysokości 153,00 zł miesięcznie (karta nr 8 akt administracyjnych). Decyzją nr [...] z dnia 8 listopada 2018 r. organ zmienił ww. decyzję w zakresie wysokości świadczenia (karta nr 11 akt administracyjnych).

Następnie decyzją nr [...] z dnia 19 listopada 2020 r., na mocy art. 15h ustawy Covid-19, orzeczono zmianę ww. decyzji z dnia 18 listopada 2015 r. oraz ustalono kwotę 215,84 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. "do 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności" (karta nr 15 akt administracyjnych). Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. nr [...] z dnia 21 października 2015 r. ustalono: iż niepełnosprawność Strony istnieje od urodzenia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 października 2015 r. (karta nr 2 akt administracyjnych).

Z akt wynika również, iż Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. orzeczeniem z dnia 18 maja 2022 r. nr [...], wydanym na wniosek z dnia 29 kwietnia 2022 r. zaliczył Skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano do dnia 31 maja 2025 r. (karta nr 17 akt administracyjnych). Orzeczenie stało się prawomocne dnia 27 czerwca 2023 r.

O powyższym Strona nie poinformowała organu pierwszej instancji, co nie było przez Stronę kwestionowane.

Pismem z dnia 28 czerwca 2023 r. organ zawiadomił Stronę o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 30 czerwca 2023 r. (karta nr 19 akt administracyjnych).

Uwzględniając poczynione wyżej uwagi w zakresie konieczności ustalenia, w toku postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, czy Skarżący w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji pobierał zasiłek pielęgnacyjny w sposób świadomy w tym znaczeniu, że zdawał sobie sprawę, iż świadczenie to mu nie przysługuje, a co z tym związane czy pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. było sformułowane i przedstawione w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, iż miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia rodzinnego (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2013 r., z dnia 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1139/19), konieczna stała się szczegółowa analiza zastosowanych w sprawie pouczeń. Jak wynika z treści przywołanych wyżej decyzji organ dokonał następujących pouczeń Skarżącego:

- w decyzji z dnia 18 listopada 2015 r.: "zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych wnioskodawca jest zobowiązany do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinnie" (karta nr 8 akt administracyjnych),

- w decyzji z dnia 8 listopada 2018 r.: pouczenie jak w treści decyzji z dnia 18 listopada 2015 r. (karta nr 11 akt administracyjnych),

- w decyzji z dnia 19 listopada 2020 r.: w uzasadnieniu decyzji przywołano treść art. 15h ustawy Covid-19, podano, iż orzeczenie o niepełnosprawności, którego ważność upływa w terminie od dnia wejścia w życie ustawy Covid-19, zachowuje ważność do upływu 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Ponadto w pouczeniu wskazano, iż "w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przed datą wskazaną w rozstrzygnięciu należy niezwłocznie poinformować o tym organ wypłacający świadczenie (art. 25 ust. 1 u.ś.r.)." "W przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia (art. 25 ust. 1 u.ś.r.). Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi (art. 30 u.ś.r.)" (karta nr 15 akt administracyjnych).

Wymienione pouczenia, znajdujące się w wydanych decyzjach, nie uwzględniają jednak w swej treści pouczenia Strony co do utraty prawa do pobierania świadczenia w każdym przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przed datą wskazaną w rozstrzygnięciu. Jest to o tyle istotne, iż na gruncie niniejszej sprawy nowe orzeczenie potwierdzało jedynie, że Skarżący nadal pozostaje osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym.

W takiej sytuacji niezbędne było dokonanie przez organ oceny, czy zasadnie Skarżący mógł wnioskować, że wydanie nowego orzeczenia, którym nie zmieniono ustaleń w zakresie niepełnosprawności, nie stanowi zmiany mającej wpływ na prawo do pobieranego świadczenia. W tym kontekście wymagało również oceny, czy okoliczności na które powołuje się Skarżący, a mianowicie jak wskazał: "przyczyna zaistniałej sytuacji jest wynikiem, niezamierzonego błędu", bowiem został poinformowany przez pracownika Ośrodka Pomocy Społecznej, aby anulować wniosek złożony w dniu 22 października 2020 r. oraz, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego będzie przysługiwać do czasu obowiązywania obostrzeń Covid-19, Wobec tego w czerwcu 2022 roku złożył wniosek o zasiłek pielęgnacyjny, pozostając w przekonaniu, że "działa prawidłowo" (odwołanie z dnia 10 sierpnia 2023 r., skarga), mogły mieć wpływ na świadomość Skarżącego w tym znaczeniu, że przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy.

Pouczenie zamieszczone w decyzji z dnia 19 listopada 2020 r., które zostało oparte o przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. Covid-19, nie zawierało jasnej informacji o skutkach jakie niesie za sobą zaniechanie uczynienia zadość ww. obowiązkowi. Pouczenie o treści "nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi" zostało bowiem zawarte dopiero w końcowej części pouczenia, w sytuacji, gdy przytoczenie przepisu art. 15h ustawy Covid-19 oraz wskazanie, iż orzeczenie zachowuje ważność nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności zostało zawarte w treści uzasadnienia decyzji.

Zasadnie zwraca się uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż pouczenie powinno jednoznacznie wyjaśniać w jakich sytuacjach pobierane świadczenie staje się "nienależnie pobrane" w rozumieniu prawa, a także jakie są skutki prawne pobierania takiego świadczenia (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1525/12, z dnia 13 września 2017 r. sygn. akt I OSK 2814/16, z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1870/21).

Przeprowadzona w sprawie kontrola sądowoadministracyjna doprowadziła do wniosku, iż organy orzekające w sprawie nie zbadały w sposób prawidłowy czy w sprawie zachodziła sytuacja świadomego działania Skarżącego stanowiąca następstwo prawidłowego pouczenia przez organ o skutkach zaniechania poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Organy nie rozważały kwestii, czy w istocie Skarżący przedmiotowe świadczenie nienależnie pobrał. Organy orzekające w sprawie nie odniosły się do kwestii oceny świadomości co do konsekwencji związanych z zaniechaniem poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności, nie zwróciły uwagi na zawarte w decyzjach pouczenia, ani też nie oceniły czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" Strony i w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter nienależnego.

Powyższe pozostaje w związku z zasadą prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 k.p.a., w myśl której w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także zasadą informowania stron określoną w art. 9 k.p.a.

Sąd zważył również, iż informacja o wydaniu nowego orzeczenia, która stanowiła podstawę wydania zaskarżonych decyzji, powinna być znana organom z urzędu. Stosownie do treści art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r. organy właściwe ustalające prawo do świadczeń rodzinnych są obowiązane do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573 i 1981). W rezultacie wszczęcie postępowania w dniu 28 czerwca 2023 r., podczas gdy nowe orzeczenie wydano w dniu 18 maja 2022 r., zatem po upływie ponad roku od wystąpienia zdarzenia, godzi w zasadę zaufania do władzy publicznej.

Kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia naruszenia art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., a także naruszenia art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., co miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, kierując się wskazaną przez Sąd wykładnią art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., ustali czy pobrany zasiłek pielęgnacyjny w spornym okresie nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu omawianej regulacji, względnie rozważy umorzenie postępowania w tym przedmiocie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. decyzję ją poprzedzającą.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.