Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 4063/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak (spr.) sędzia del. WSA Beata Jezielska Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 2455/19 w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 16 lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz A. R. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 lipca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2455/19, po rozpoznaniu skargi A. R. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 16 lipca 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej – uchylił zaskarżoną decyzję.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji wnioskiem z dnia 10 grudnia 2015 r. A. R. (dalej: "skarżący") zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wydanie decyzji w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 690 z późn. zm.) – dalej: "ustawa o działaczach opozycji".

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję nr [...] z dnia 4 kwietnia 2016 r. o odmowie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono zapisy w dzienniku rejestracyjnym [...] Urzędu Spraw Wewnętrznych (sygn. akt IPN [...]) oraz na karcie [...] i na karcie [...] dotyczące A. R., z których wynika, że ww. został zarejestrowany w dniu 21 listopada 1977 r. przez [...] KSMO do nr [...], jako tajny współpracownik o pseudonimie "[...]", pozyskany do współpracy w dniu 4 listopada 1977 r. do sprawy nr [...] kryptonim "[...]". Materiały dotyczące sprawy obiektowej "[...]" zostały zniszczone w dniu 15 stycznia 1990 r. (dziennik rejestracyjny SUSW, sygn. akt IPN [...] t. 1). W dniu 19 marca 1979 r. materiały dotyczące TW "[...]" zostały przekazane do KWMO w O. Ponadto w aktach SOR (Sprawa Operacyjnego Rozpracowania) kryptonim "[...]" dotyczącej A. R. sygn. akt IPN [...], rozpoczętej w dniu 11 czerwca 1979 r. przez WUSW w O., znajduje się informacja, że TW "[...]" został podjęty na kontakt przez Wydział [...] KW MO w O. W aktach SOR znajduje się też raport z rozmowy zapoznawczo sondażowej z TW ps. "[...]" przekazanym tut. Wydziałowi [...] na kontakt przez Wydział [...] KSMO w W. sporządzony przez por. W. N. - inspektora Sekcji [...] Wydziału [...] z rozmowy przeprowadzonej w dnia 26 kwietnia 1979 r. z TW "[...]". W raporcie tym funkcjonariusz podał, że TW "[...]" przystał na propozycję podtrzymania z nim współpracy w przyszłości. Natomiast we wnioskach z rozmowy wskazał między innymi, że dane przekazane przez TW "[...]" przyczyniły się do uwiarygodnienia TW "[...]". Organ ocenił, że wskazane dokumenty spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, tj. były wytworzone przy udziale A. R. w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa.

Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślając, że nigdy nie był tajnym informatorem ani pomocnikiem SB oraz nigdy nie uczestniczył w wytwarzaniu jakichkolwiek dokumentów przez organy bezpieczeństwa państwa.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję z dnia 2 czerwca 2016 r. utrzymującą w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję ostateczną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 2149/16 oddalił ww. skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zestawienie odnalezionych w wyniku kwerendy dokumentów opisanych w uzasadnieniu decyzji wykazało związek pomiędzy wytworzeniem dokumentu, udziałem skarżącego w jego wytworzeniu i kwalifikacją tej czynności jako wykonywanej w ramach jego działania w charakterze tajnego informatora.

Skarżący wniósł do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 2 czerwca 2016 r. o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia 4 kwietnia 2016 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Jako podstawę wznowienia postępowania wskazano wyrok Sądu Okręgowego [...] w W. z dnia 22 stycznia 2019 r., sygn. akt [...], o odszkodowanie za poniesioną przez skarżącego szkodę i zadośćuczynienie za krzywdę doznaną z tytułu internowania w okresie od 13 grudnia 1981 r. do 10 grudnia 1982 r. na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2099) – dalej: "ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych". Skarżący podniósł, że z uzasadnienia ww. wyroku wynika, że nie współpracował on z SB, ale działał w opozycji i walczył z systemem komunistycznym i doznał szykan, krzywd ze strony systemu komunistycznego, był m.in. internowany. W związku z tym spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Postanowieniem z dnia 11 maja 2019 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną z dnia 2 czerwca 2016 r.

Decyzją z dnia 28 maja 2019 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z dnia 2 czerwca 2016 r.

Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę stanowiska zajętego przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w dniu 16 lipca 2019 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydał decyzję nr [...], w której utrzymał w mocy decyzję z dnia 28 maja 2019 r. W uzasadnieniu organ powołał m.in. brzmienie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wskazując, że wyrok Sądu Okręgowego [...] w W. z dnia 22 stycznia 2019 r., sygn. akt [...], nie może być uznany za nowy dowód w sprawie, gdyż nie istniał on w dniu wydania decyzji. Natomiast okolicznościami faktycznymi mogącymi uzasadniać wznowienie postępowania mogły być ustalenia Sądu Okręgowego zaprezentowane w ww. wyroku. Organ wskazał, że wbrew zarzutom podnoszonym przez wnioskodawcę we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, ustalenia sądu karnego nie są wiążące dla organu, gdyż takimi są jedynie wyroki karne skazujące.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 4 i 5 ustawy o działaczach opozycji, przepisów prawa procesowego: art. 7, 7a, 8, 77, 78, 80, 81a, 145 i 151 K.p.a., a także art. 7 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za zawierającą usprawiedliwione podstawy. W uzasadnieniu wskazał, że przywołany wyrok Sądu Okręgowego [...] w W. z dnia 22 stycznia 2019 r. sygn. akt [...] został wydany w sprawie o odszkodowanie za poniesioną przez skarżącego szkodę i zadośćuczynienie za krzywdę doznaną z tytułu internowania w okresie od 13 grudnia 1981 r. do 10 grudnia 1982 r. na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych. Wyrok ten nie jest wyrokiem skazującym, co do popełnienia przestępstwa wydanym w postępowaniu karnym, i jak zasadnie wskazał organ w uzasadnieniu zakwestionowanej decyzji, rozstrzyga kwestie materialne - odszkodowanie i zadośćuczynienie za krzywdę doznaną z tytułu działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Natomiast Sąd meriti nie podzielił oceny organu, że powyższe kwestie nie mają znaczenia przy rozpatrywaniu wniosku w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji, skoro podstawą wydania powołanego wyroku było ustalenie dokonane przez Sąd Okręgowy, że skarżący nie był tajnym współpracownikiem SB. Takie właśnie jednoznaczne ustalenie wynika z uzasadnienia przedmiotowego wyroku. W toku postępowania z wniosku o wznowienie, strona wnosiła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z akt sprawy prowadzonej przed Sądem Okręgowym, w tym m.in. ze zgromadzonych tam wszystkich materiałów z IPN. Pomimo zgłoszonego wniosku dowodowego, organ nie zwrócił się o nadesłanie akt sprawy karnej uznając, że fakt przyznania osobie gratyfikacji pieniężnej na podstawie przepisów ww. ustawy nie implikuje jednocześnie stwierdzenia jej statusu jako działacza opozycji antykomunistycznej czy osoby represjonowanej z powodów politycznych w myśl przepisów ustawy o działaczach opozycji. Organ wskazał, że w sprawach tych badaniu podlegają odmienne kwestie, w różnych trybach, a Prezes Instytutu Pamięci Narodowej przy podejmowaniu decyzji w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest związany ustaleniami wyroku zapadłego na podstawie przepisów tej ustawy. Jednocześnie organ powołał, że przy wydawaniu kwestionowanej decyzji, której uchylenia domaga się skarżący organ wziął pod uwagę znajdujące się w archiwum dokumenty dotyczące wnioskodawcy pozwalające na ocenę, czy spełnia on warunki opisane w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że prowadząc postępowanie w sprawie [...] Sąd Okręgowy dysponował szerokim spectrum dowodów; przesłuchał w charakterze świadków m.in. funkcjonariusza SB, który zarejestrował skarżącego jako "TW", jak również funkcjonariusza, który sporządził notatkę z rozmowy ze skarżącym. Ponadto, co wynika z uzasadnienia wyroku, przesłuchano świadków, którzy działali wraz ze stroną w opozycji, jak również Sąd przeprowadził szereg dowodów z dokumentów IPN. Ponieważ organ nie zwrócił się o akta sprawy karnej nie można zweryfikować, czy Sąd Okręgowy przeprowadził tylko dowody – dokumenty IPN stanowiące podstawę wydania decyzji z 2 czerwca 2016 r., czy też również, na co powoływał się skarżący, inne dokumenty pozyskane z IPN. Skoro istnieją również inne dokumenty w zasobach IPN, oraz inne dowody podważające fakt współpracy strony ze Służbą Bezpieczeństwa, to organ winien przeprowadzić rzetelne postępowanie dowodowe w sprawie. W ocenie Sądu meriti w przedmiotowej sprawie organ nie tylko całkowicie zignorował ustalenia Sądu Okręgowego, ale również nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, o którego istnieniu miał wiedzę.

Z uwagi na stwierdzone powyżej uchybienia w zakresie naruszenia przepisów postępowania, które niewątpliwie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zachodziła w ocenie Sądu meriti konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. 2019, poz. 2325) - dalej: "P.p.s.a.".

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucił:

1) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. naruszenie prawa materialnego tj. art 145 § 1 pkt 1 a P.p.s.a. poprzez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji poprzez przyjęcie, że wykazanie zaistnienia lub nie zaistnienia przesłanki określonej w art. 4 ust. 1 pkt 2 (tj. nie zachowania się w archiwum IPN dokumentów wytworzonych przez stronę łub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez stronę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa), powinno nastąpić przy uwzględnieniu wyjaśnień i innych dowodów przedstawionych przez stronę, ocenionych następnie stosownie do przepisów art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a., podczas gdy z brzmienia art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy wynika, że wykazanie zaistnienia lub nie zaistnienia przesłanki określonej w art. 4 ust. 1 pkt 2 następuje wyłącznie na podstawie dokumentów odnalezionych w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej;

2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 c P.p.s.a. w zw. z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji oraz art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. poprzez przyjęcie, że wykazanie zaistnienia lub nie zaistnienia przesłanki określonej w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji (tj. nie zachowania się w archiwum IPN dokumentów wytworzonych przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez stronę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa) powinno nastąpić przy uwzględnieniu innych dowodów, a w szczególności ustaleń wyroku Sądu Okręgowego [...] w W. o sygn. akt [...] z dnia 22 stycznia 2019 r., ocenionych następnie stosownie do przepisów art. 7, 77 § 1, 78 i 80 K.p.a., podczas gdy z brzmienia art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji wynika, że wykazanie zaistnienia lub nie zaistnienia przesłanki określonej w art. 4 pkt 2 tej ustawy następuje wyłącznie na podstawie dokumentów odnalezionych w archiwum IPN.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o:

- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie na podstawie art. 185 P.p.s.a.;

- zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Nadto na podstawie art. 176 § 2 w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a. organ oświadczył, iż zrzeka się rozprawy i wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. R. wniósł o:

- oddalenie skargi kasacyjnej;

- dopuszczenie dowodu z wszystkich dokumentów z akt postępowania o sygnaturze [...] prowadzonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym ze skargi A. R. na decyzję ostateczną Prezesa IPN nr [...] z dnia 2 czerwca 2016 r. o odmowie potwierdzenia spełnienia warunków, o jakich mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji i załączenie ww. akt do akt niniejszej sprawy, celem wykazania faktu/okoliczności braku współpracy skarżącego z SB, spełnienia przez skarżącego warunków statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, istnienia podstaw do wznowienia postępowania.

- dopuszczenie dowodu z wszystkich dokumentów z akt postępowania przed Sądem Okręgowym w W. [...] dotyczącym zadośćuczynienia za internowanie, zakończonego wyrokiem z dnia 22 stycznia 2019 roku, sygn. akt [...] i załączenie ww. akt do akt niniejszej sprawy, celem wykazania faktu/okoliczności braku współpracy skarżącego z SB, spełnienia przez skarżącego warunków statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, istnienia podstaw do wznowienia postępowania. Sam ww. wyrok Sądu Okręgowego z dnia 22 stycznia 2019 r., [...] sygn. akt [...] z uzasadnieniem znajduje się w aktach sprawy administracyjnej Organu;

- dopuszczenie dowodu z dokumentu - kopii wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2020 r. sygn. akt II OSK 441/18, celem wykazania faktu/okoliczności braku współpracy skarżącego z SB, spełnienia przez skarżącego warunków statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, istnienia podstaw do wznowienia postępowania. Dokument ten skarżący uzyskał dopiero kilka dni temu od znajomego, więc nie mógł go złożyć wcześniej i złożenie tego dowodu nie jest spóźnione.

- zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów procesu i kosztów zastępstwa procesowego w maksymalnej dopuszczalnej wysokości, tj. sześciokrotności stawki podstawowej z uwagi na skomplikowany charakter sprawy i zwiększony nakład pracy pełnomocnika.

- rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skargach zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.

Podstawy, na które można się powołać w skardze kasacyjnej, zostały sprecyzowane w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych formach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Na wstępie wskazać należy, że będąca przedmiotem zaskarżenia w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 16 lipca 2019 r., wydana została w postępowaniu wszczętym na skutek wniesienia przez stronę skarżącą podania o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 2 czerwca 2016 r. o utrzymaniu w mocy decyzji własnej z dnia 4 kwietnia 2016 r. o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Jako podstawę wznowienia postępowania strona, powołując się na art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., wskazała wyrok Sądu Okręgowego [...] w W. z dnia 22 stycznia 2019 r., sygn. akt [...], o odszkodowanie za poniesioną przez skarżącego szkodę i zadośćuczynienie za krzywdę doznaną z tytułu internowania w okresie od 13 grudnia 1981 r. do 10 grudnia 1982 r. na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych. Skarżący podniósł, że z uzasadnienia ww. wyroku wynika, że nie współpracował on z SB, ale działał w opozycji i walczył z systemem komunistycznym i doznał szykan, krzywd ze strony systemu komunistycznego, był m.in. internowany. W związku z tym spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Przywołany wyżej wyrok sądu powszechnego niewątpliwie nie jest wyrokiem skazującym, co do popełnienia przestępstwa wydanym w postępowaniu karnym i co do zasady rozstrzygnięciem w sprawach materialno-odszkodowawczych i zadośćuczyniających za krzywdę doznaną z tytułu działalności na rzecz niepodległości Państwa Polskiego, nie wiąże wprost organu administracji w wydawaniu decyzji w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Natomiast, jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, nie sposób podzielić oceny organu, że ustalenia poczynione przez sąd powszechny w trakcie wydawania powyższego wyroku nie mają żadnego znaczenia co do materii przedmiotowej sprawy, skoro podstawą wydania powołanego wyroku Sądu Okręgowego było ustalenie, że skarżący nie był tajnym współpracownikiem SB. Takie właśnie jednoznaczne ustalenie wynika z uzasadnienia przedmiotowego wyroku. W toku postępowania z wniosku o wznowienie, strona wnosiła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z akt sprawy prowadzonej przed Sądem Okręgowym, w tym m.in. ze zgromadzonych tam wszystkich materiałów z IPN. Pomimo zgłoszonego wniosku dowodowego, organ nie zwrócił się o nadesłanie akt tej sprawy.

Wydając kwestionowaną decyzję organ oparł się tylko i wyłącznie na materiałach zgormadzonych w toku prowadzonego postępowania, zakończonego wydaniem decyzji z dnia 2 czerwca 2016 r. organ, pomimo zgłoszonego wniosku dowodowego i pomimo wiedzy o istnieniu innego materiału dowodowego zgromadzonego w toku prowadzonego postępowania przez Sąd Okręgowy, który ustalał kwestię współpracy skarżącego ze Służbą Bezpieczeństwa, całkowicie pominął ten materiał dowodowy.

Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji, Sąd Okręgowy prowadząc postępowanie w sprawie [...] dysponował szerokim spectrum dowodów; przesłuchał w charakterze świadków m.in. funkcjonariusza SB, który zarejestrował skarżącego jako "TW", jak również funkcjonariusza, który sporządził notatkę z rozmowy ze skarżącym. Ponadto, co wynika z uzasadnienia wyroku, przesłuchano świadków, którzy działali wraz ze stroną w opozycji, jak również Sąd przeprowadził szereg dowodów z dokumentów IPN.

Z uwagi jednakże na okoliczność, że organ, jak już wcześniej wskazano, nie zwrócił się o akta sprawy karnej nie sposób zweryfikować, czy Sąd Okręgowy przeprowadził tylko dowody – dokumenty IPN stanowiące podstawę wydania decyzji z dnia 2 czerwca 2016 r., czy też również, na co powoływał się skarżący, inne dokumenty pozyskane z IPN. Skoro istnieją również inne dokumenty w zasobach IPN, oraz inne dowody podważające fakt współpracy strony ze Służbą Bezpieczeństwa, to organ winien przeprowadzić rzetelne postępowanie dowodowe w sprawie. W przedmiotowej sprawie organ nie tylko całkowicie zignorował ustalenia Sądu Okręgowego, ale również nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, o którego istnieniu miał wiedzę. Skład orzekający w pełni przyjmuje stanowisko zawarte w wyroku NSA z dnia 15 listopada 2022 r., sygn. akt III OSK 7316/21 (LEX nr 3435566), że osoba, co do której Prezes IPN odmówił wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie spełniania warunków z art. 4 ustawy o działaczach opozycji, "ma możliwość żądania zweryfikowania w innym trybie prawnym danych i informacji, dotyczących współdziałania z organami bezpieczeństwa, zawartych w dokumentacji zgromadzonej w archiwum IPN. I taką możliwość stwarza postępowanie autolustracyjne, przeprowadzane z inicjatywy zainteresowanej osoby przed właściwym sądem okręgowym na zasadach i w trybie uregulowanym w art. 20 ust. 5 tzw. ustawy lustracyjnej. Co istotne, przy badaniu tych przesłanek w postępowaniu lustracyjnym nie obowiązuje zamknięty katalog dowodowy, tak jak ma to miejsce na gruncie ustawy o działaczach opozycji, ograniczony wyłącznie do zasobów archiwalnych IPN. Brak jest zatem przeszkód do przeprowadzenia przez sąd powszechny również dowodu z innych dokumentów, jak też dowodu z zeznań świadków. Zapadły w sprawie wyrok lustracyjny, stwierdzający niewspółpracowanie danej osoby z organami bezpieczeństwa winien być traktowany przez Prezesa IPN, przy ewentualnym ponownym orzekaniu w sprawie o potwierdzenie spełnienia warunków z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, jako równoznaczny w skutkach z brakiem w archiwum IPN dokumentów wskazanych w tym przepisie i obligować organ do wydania decyzji potwierdzającej spełnianie ww. warunków. W konsekwencji, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej jest zobowiązany uwzględnić ocenę sądu lustracyjnego w sprawie o potwierdzenie spełnienia warunków z art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji".

W tej sytuacji wskazać również należy, że jeżeli z prawomocnego wyroku sądu powszechnego wynika, że znajdujące się w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej dokumenty dotyczące strony nie potwierdzają jej współpracy z organami bezpieczeństwa państwa, to Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wydając decyzję w trybie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, nie może pominąć oceny wynikającej z tego wyroku. Odmienna interpretacja prowadziłaby do skutków trudnych do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Z jednej strony w obrocie prawnym pozostawałby wyrok sądu powszechnego, który potwierdzałby, że strona nie współpracowała z organami bezpieczeństwa państwa, z drugiej zaś strony istniałaby decyzja Prezesa IPN odmawiająca tej samej stronie potwierdzenia spełnienia warunków o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji z uwagi właśnie na współpracę strony z organami bezpieczeństwa państwa. Jak zatem prawidłowo wskazał Sąd pierwszej instancji, organ zobowiązany był uwzględnić materiał dowodowy zebrany w sprawie odszkodowawczej przez sąd powszechny.

Z uwagi na powyższe, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji wskazanych przez organ przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 107 § 3 K.p.a., oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Jak trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji argumentacja decyzji Prezesa IPN wykraczała poza reguły swobodnej oceny dowodów, oparta została na niekompletnych źródłach dowodowych, z całkowitym pominięciem materiałów dowodowych zebranych w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił wniosku dowodowego skarżącego o dopuszczenie dowodów z dokumentów wskazanych w odpowiedzi na skargę kasacyjną, gdyż możliwość przeprowadzenia dowodów uzupełniających z dokumentów dotyczy postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 P.p.s.a., stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 P.p.s.a. Ponadto co do zasady rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego jest kontrola ustaleń Sądu Wojewódzkiego, a nie przeprowadzanie postępowania dowodowego w sprawie, tym bardziej że wskazane przez skarżącego dokumenty będą badane przez organ w ponownym postępowaniu, z uwagi na uchylenie zaskarżonej decyzji.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie została oparta na uzasadnionych podstawach, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964), nie znajdując podstaw do uznania, aby wystąpiły nadzwyczajne, szczególne okoliczności, które zwiększyłyby nakład pracy profesjonalnego pełnomocnika procesowego, a tym samym jego ustawowe wynagrodzenie za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną.