Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1845/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Jóźków, Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Asesor WSA - Joanna Gierak, Protokolant - referendarz sądowy - Konrad Łukaszewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2007 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. Nr [...] w przedmiocie odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 15 maja 2007 r. wniesionej przez J. B. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2007 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Pismem z dnia 2 lutego 2007 r. J. B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W niniejszym wniosku J. B. przytoczył argumenty natury finansowej.

Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...]wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. nr 137, poz. 887 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, że z posiadanych dokumentów wynika, że zainteresowany prowadził działalność gospodarczą i w związku z tym zobowiązany był do terminowego opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Z uwagi na to, iż nie zostały opłacone należne składki za ww. okres powstało zadłużenie. Organ I instancji podkreślił, iż Zakład jako wierzyciel w przedmiotowej sprawie ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż zainteresowany prowadzi wspólne gospodarstwo domowe razem z rodzicami i siostrą. Matka wnioskodawcy pracuje i uzyskuje z tego tytułu dochód w kwocie około [...] zł netto miesięcznie, ojciec pracuje dorywczo na umowę o dzieło a siostra wnioskodawcy jest studentką [...]i otrzymuje stypendium naukowe w kwocie [...] zł. Organ I instancji wskazał, że wnioskodawca obecnie nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku. Wskazał również, że zainteresowany posiada zadłużenie z tytułu podatków w łącznej kwocie [...] zł plus odsetki oraz nie posiada nieuregulowanych zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów w bankach, w instytucjach, u osób fizycznych, alimentacyjnych.

W dalszej części uzasadnienia organ I instancji podkreślił, że wnioskodawca nie opłacił również części składek finansowanych przez ubezpieczonych, tj. zatrudnianych pracowników, a zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do tych składek nie stosuje się żadnych ulg, więc nie można ich umorzyć. Należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych i składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają szczególnej ochronie prawnej. Wynika to z faktu, iż ciężar finansowania składek na ubezpieczenia społeczne przeniesiony został również na osoby ubezpieczone, czyli pracowników. Oznacza to, że składki na ubezpieczenia społeczne co miesiąc przez płatników składek składają z części finansowanej przez płatnika składek (pracodawcę) oraz z części finansowanej przez ubezpieczonego (pracownika). Składki na ubezpieczenia społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne faktycznie pobierane są przez płatnika składek z wynagrodzenia pracownika.

Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że jak wynika z analizy sprawy obecnie wnioskodawca nie jest zatrudniony i nie posiada źródła dochodu. Zdaniem organu, z uwagi na okresowy brak dochodów z tytułu zatrudniania nie można uznać, że należności są całkowicie nieściągalne. W ocenie organu nie ma znaczenia, że zainteresowany nie jest właścicielem ruchomości, ani nieruchomości. Zakład podkreślił, że zaległości zostały objęte postępowanie egzekucyjny, ale do chwili obecnej organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku, z którego można egzekwować należności.

W związku z powyższym- w ocenie organu I instancji - brak jest podstaw do umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zdaniem Zakładu w sytuacji wnioskodawcy nie zachodzą również szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności w trybie art. 28 ust. 3 a ww. ustawy.

Organ podkreślił, że z dokumentacji sprawy wynika, że zainteresowany pozostaje na utrzymaniu rodziców i nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. W związku z tym, że rodzina wnioskodawcy posiada dochody, tj. jego matka uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia, ojciec osiąga dochody z prac dorywczych na umowę o dzieło, a siostra otrzymuje stypendium naukowe, wnioskodawca nie jest pozbawiony środków do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład podkreślił również, że z załączonych PIT-36 wynika, że roku [...] r. rodzice zainteresowanego również uzyskali dochody. Zdaniem organu, jeżeli nawet aktualne dochody rodziny nie są wysokie, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia zadłużenia. Organ I intonacji stwierdził, że obecnie można jedynie stwierdzić, że trudności finansowe wnioskodawcy są przejściowe, gdyż spowodowane są tym, że nie osiąga on dochodów. Dalej Zakład podkreślił, że zainteresowany nie załączył orzeczenia lekarskiego stwierdzającego, że ma przeciwwskazania zdrowotne do wykonywania pracy zarobkowej, więc w ocenie organu należy uznać, że może podejmować zatrudnienie.

Ponadto organ podkreślił, że wnioskodawca nie przedłożył również dokumentu z którego wynikałoby, że musi sprawować opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, a sposób sprawowania tej opieki pozbawia go możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Zdaniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wpływa na umorzenie zadłużenia również to, że zainteresowany nie składał zeznania o wysokości osiągniętego dochodu za [...] r. i [...] r. Organ zwrócił uwagę na to, że wnioskodawca nie powiadomił jaka była przyczyna barku dochodów w ww. okresie.

Nastepnie organ I instancji stwierdził, że dokonywanie przez rodziców zainteresowanego opłat związanych z utrzymaniem mieszkania również nie daje podstawy do umorzenia należności. Uiszczanie tych opłat jest zdaniem Zakładu oczywiście ważne, ale nie można uznać ich jako wydatki wyjątkowe czy nieprzewidziane. Fakt, że z powodu zadłużenia z tytułu opłat czynszowych rodzinie wnioskodawcy groziła eksmisja z zajmowanego lokalu mieszkalnego na pewno było dużym problemem. Jednak sprawa ta zakończył się pozytywnie i nadal zainteresowany ze swoją rodziną może mieszkać w ww. lokalu. Organ podkreślił, że zaległości czynszowe zostały uregulowane, co oznacza, że na ten cel rodzina wnioskodawcy zabezpieczyła środki finansowe.

W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie ma wpływu na umorzenie zadłużenia z tytułu składek fakt, że wnioskodawca posiada zaległości finansowe wobec Urzędu Skarbowego [...]. Organ podkreślił, że jak wynika z przedłożonych decyzji z dnia [...] r., Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] również nie znalazł podstaw do umorzenia tych należności. Organ nadmienił, że każdy z wierzycieli ma prawo dochodzić swoich należności zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Dalej organ stwierdził, że nawet jeżeli zachodziłyby przesłanki do umorzenia zadłużenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może, ale nie musi umorzyć zaległości, w części lub w całości (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Organ I instancji podkreślił, że opłacanie zaległych składek jest bardzo istotne, gdyż Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest państwowym funduszem celowym, powołanym w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przychody FUS pochodzą m.in. ze składek na ubezpieczenia społeczne, nie podlegających przekazaniu na rzecz otwartych funduszy emerytalnych. Ze środków zgromadzonych w FUS finansowane są, m.in. wypłaty świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził ponadto, iż zrozumiałe jest, że jeśli wnioskodawca otrzymałby wynagrodzenie za wykonana pracę, w wysokości jaką podał we wniosku [...] byłoby mu łatwiej uregulować zadłużenie wobec ZUS. Organ podkreślił, że nie można umorzyć zaległości z tytułu nieopłaconych składek z powodu kłopotów zainteresowanego z odzyskaniem od innej firmy ww. należności.

W dalszej części uzasadnienia organ I instancji podkreślił również, że wnioskodawca nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które spowodowałyby, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Pismem z dnia 16 kwietnia 2007 r. J. B. zwrócił się Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...]maja 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działający w imieniu organu) utrzymał mocy decyzję z dnia [...] marca 2007 r.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ II instancji stwierdził, iż po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie znalazł podstaw do umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Prezes ZUS podkreślił, że zadłużenie które figuruje na koncie wnioskodawcy, zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych podlega ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Podkreślił również, że rozpatrując wniosek o umorzenie Zakład uwzględnił wszystkie powołane przez wnioskodawcę argumenty i przedstawione dowody, w tym również informacje zawarte w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych zainteresowanego spisanym w dniu 02.03.2007 r.

Dalej Organ II instancji stwierdził, iż pomimo tego że wnioskodawca twierdzi, że obecnie nie osiąga dochodów, nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów, nieruchomości ani oszczędności to jednak w jego przypadku nie można uznać, że należności są całkowicie nieściągalne i umorzyć ich w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Prezes ZUS podkreślił, że w dniu [...] r. zostało przeciwko wnioskodawcy wdrożone postępowanie egzekucyjne i do chwili obecnej organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności. Podkreślił również, że jeżeli nawet aktualnie zainteresowany nie pracuje i nie uzyskuje z tego tytułu dochodów nie musi to oznaczać, że należności od niego są całkowicie nieściągalne. Okresowy brak źródła dochodu nie może stanowić podstawy do umorzenia zadłużenia.

Następnie organ II instancji wyjaśnił, że przepis art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ma zastosowanie wyłącznie w przypadku umorzenia należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Natomiast nie może być stosowany przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, a na koncie wnioskodawcy figurują również nieopłacone należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek.

Zdaniem organu przedstawione we wniosku z dnia 16 kwietnia 2007 r. okoliczności nie dają podstawy do umorzenia należności wnioskodawcy z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w oparciu o art. 28 ust. 3 a ww. ustawy.

W dalszej części uzasadnienia Prezes ZUS wskazał, że wnioskodawca podnosił, że Zakład rozpatrując wniosek o umorzenie zadłużenia nie wziął pod uwagę faktycznej jego sytuacji zdrowotnej i życiowej, jednak do akt sprawy nie załączył żadnej dokumentacji potwierdzającej stan zdrowia, np. orzeczenia o niepełnosprawności albo dokumentu stwierdzającego, że ze względów zdrowotnych wymaga on opieki innych osób i dlatego nie może podjąć pracy zawodowej. Organ II instancji uznał, że wnioskodawca może pracować zarobkowo i osiągać z tego tytułu dochody, z których mógłby regulować zaległości. Prezes podkreślił, że wydając w dniu [...] marca 2007 r. decyzję Zakład uwzględnił sytuację życiową rodziny zainteresowanego (m.in. dochody członków rodziny). Wskazał, że ponoszenie kosztów utrzymania mieszkania, tj. opłaty z tytułu czynszu, za zużycie gazu, energii elektrycznej również nie stanowi podstawy do umorzenia należności oraz że są to stałe, bieżące wydatki i nie określa się ich jako nadzwyczajne, nawet jeżeli wysokość ich wzrasta. Organ zauważył, że opłat tych dokonują rodzice wnioskodawcy.

Następnie organ nie zgodził się z twierdzenie strony, że zgodnie z art., 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek za okres [...] r. uległy przedawnieniu. Organ wyjaśnił, że w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 4 ww. ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2002.r należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne. Bieg terminu przedawnienia przerywały czynności wymienione w ust. 5 art. 24, tj. odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, o której został zawiadomiony dłużnik.

Organ II instancji wyjaśnił również, że od dnia 1 stycznia 2003 r. w związku z nowelizacją ustawy uległa zmianie treść art. 24. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5 b, który stanowi, iż bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o których dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Prezes ZUS podkreślił, że znowelizowany od 1 stycznia 2003 r. przepis artykułu 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jednoznacznie oznacza wprowadzenie jednolitego okresu przedawnienia wszystkich wymaganych zobowiązań. Tym samym 10-letni okres przedawnienia dotyczy zarówno zobowiązań powstałych do 31 grudnia 2002 r. (o ile nie uległy przedawnieniu przed 1 stycznia 2003 r.-według przepisów obowiązujących przed tą datą) jak i zobowiązań powstałych od stycznia 2003 r.

W związku z powyższym organ II instancji stwierdził, że należności za ww. okres nie uległy przedawnieniu i nadal są od wnioskodawcy wymagalne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 maja 2007 r. J. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił błąd w ustalenia faktycznych przyjętych za podstawę orzekania, a polegającej na uznaniu, iż istnieją przesłanki do przerwania biegu przedawnienia zaległych składek, ponadto naruszenie przepisów § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przez nie uwzględnienie jego sytuacji rodzinnej i majątkowej na gruncie tego przepisu, co skutkowało uznaniem, iż jest w stanie spłacić całość zadłużenia na rzecz ZUS. W uzasadnieniu skargi J. B. stwierdził, że załączonymi do wniosku o umorzenie zaległości z dnia 2 lutego 2007 r. dokumentami wykazał wyczerpująco że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zdaniem skarżącego w jego sytuacji przedmiotowe przesłanki bezspornie zachodzą.

Skarżący zarzucił organowi, że nie uwzględnił obowiązujących przepisów prawa oraz że skupił się jedynie na przesłance "całkowitej nieściągalności".

J. B. podkreślił, że ZUS nie uwzględnił także podnoszonego przez niego zarzutu przedawnienia na podstawie przepisu art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, na mocy którego należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat. Skarżący podkreślił, że przepis ten oraz większość regulacji dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek został wprowadzony ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zmianie niektórych innych ustaw. Podkreslił również, że nowelizacja ta weszła w życie 1 stycznia 2003 r. oraz przed tą datą jego należności z tytułu składek uległy przedawnieniu po upływie lat 5, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Zdaniem skarżącego, mając na uwadze jedną z podstawowych zasad państwa prawa, czyli nie działania prawa wstecz oraz braku w tej sytuacji nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, przyjąć należy, iż nowe przepisy mają zastosowanie tylko do zobowiązań powstałych po okresie ich obowiązywania. Oznacza to, że 10- letni termin przedawnienia należności z tytułu składek dotyczy zobowiązań powstałych od 1 stycznia 2003 r., a do zobowiązań powstałych przed 1 stycznia 2003 r. należy stosować przepisy obowiązujące w dacie ich powstania.

J. B. podkreślił, że zarzut przedawnienia dotyczy składek za okres [...].

Skarżący ponadto zaprzeczył twierdzeniom ZUS, iż bieg terminu przedawnienia został przerwany poprzez wysłanie przez ZUS wezwania do zapłaty albowiem nie otrzymał żadnego wezwania do zapłaty, ani żadnego pisma które informowałoby go o zadłużeniu czy wzywało do jego spłaty. Skarżący wyjaśnił, że w dniu 2 lutego 2007 r. sam skierował wniosek do ZUS o umorzenie zaległości. Ponadto podkreślił, iż nieopłacenie składek nie było przez niego zawinione, a wynikało ze złej koniunktury na rynku.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podniesienia wymaga, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego.

Badając w powyższym świetle zaskarżoną decyzję, tj. oceniając orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi a także z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które dawałyby podstawę do jej uchylenia zgodnie z żądaniem skargi.

Jednocześnie Sąd zaznacza, że o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracji. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. umorzenia ww. należności zgodnie z wnioskiem skarżącego. Nie może tego uczynić nawet w sytuacji uwzględnienia skargi.Sąd bada bowiem wyłącznie legalność zaskarżonego aktu - w przedmiotowej sprawie decyzji Prezesa ZUS z [...] maja 2007 r., nie może natomiast orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając stronie określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja skarżącego nie mogła spowodować umorzenia przedmiotowych należności składkowych i ich pochodnych przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.

Przed przejściem do oceny kolejnych zarzutów przypomnieć należy, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 tego artykułu jednoznacznie określa, iż należności te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, chyba, że zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a, który otwiera możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia jednakże wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W przypadku tym należności, ale wyłącznie z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Niezależnie jednak, czy chodzi o kwestię umorzenia należności z tytułu składek, czy także - w przypadku ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami - o kwestię umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ustawodawca, używając zwrotu "mogą być umorzone" przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że organ ten przy ustalonym stanie faktycznym ma możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz ZUS, który może - ale nie musi - je umorzyć. Zakład ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie spełnienia przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. lub w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 365; powoływanego dalej jako rozporządzenie) - tj. w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek albo gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wytyczne, którymi powinien się kierować organ podejmując decyzję w tym zakresie, precyzuje powyższe rozporządzenie, którego § 3 stanowi, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialnej opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności jest trzecią przesłanką wymienioną w przytoczonym rozporządzeniu. Pojęcia użyte w powołanym przepisie są nieostre, co wymaga ich szczególnie wnikliwej oceny w świetle okoliczności konkretnej sprawy. Ocena ta musi być dokonana w oparciu o obiektywne kryteria, zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości. Konieczne jest, aby znalazła ona należyte odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Prawidłowe i zgodne z wymogami określonymi w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej Kpa) uzasadnienie jest szczególnie ważne przy decyzjach wydawanych w oparciu o uznanie administracyjne, a zwłaszcza przy decyzjach negatywnych. W takich sytuacjach uzasadnienie powinno szczegółowo wskazywać przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Organ powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz ewentualnie okoliczności uzasadniające zakres jej zastosowania. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia bowiem jej właściwą kontrolę ze strony sądu. Pogląd taki wyrażał Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie, tak na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej (por. wyżej przytoczony wyrok z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01) jak i na gruncie Kpa. I tak w wyroku z dnia 7 stycznia 2003 roku w/s I SA 1320/01 (LEX nr 137809) NSA podkreślił, iż zgodnie z przepisem art. 107 § 3 Kpa organ administracji jest obowiązany podać w uzasadnieniu faktycznym decyzji m.in. dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi wówczas, gdy organ administracji działa w granicach uznania administracyjnego. Ze względu na możliwy do podniesienia zarzut niewłaściwego korzystania z uznania administracyjnego, obowiązki w zakresie uzasadnienia decyzji są większe wobec organu orzekającego w ramach uznania administracyjnego aniżeli w przypadku orzekania w ramach ustawowego związania.

Pamiętać także należy, iż w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Należy wskazać, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Nie zwalnia to jednak Sądu z obowiązku oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Mimo iż pogląd ten został wyrażony przez Sąd Najwyższy na gruncie prawa podatkowego (por. wyrok z 8 listopada 1996 roku w/s III RN 24/96), to zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie pozostaje on aktualny także w odniesieniu

do problematyki umarzania składek na ZUS na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 roku w/s III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) -ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi tak w ustawie, jak i rozporządzeniu.

Oceniając sprawę pod tym kątem wskazać należy, że organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił niezbędny dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego materiał dowodowy. Zdaniem Sądu organ w sposób uzasadniony przyjął, że sytuacja materialna skarżącego oraz jego rodziny nie przemawia za całkowitym umorzeniem należności. Analiza zebranego materiału nie wskazuje również by rodzina skarżącego znajdowała się w stanie ubóstwa, czy też innymi słowy rzecz ujmując znajdowała się w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków nie będących koniecznymi dla utrzymania nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zatem organ słusznie przyjął, iż powyższe okoliczności nie pozwalają uznać, że spłata należności może zagrozić bytowi skarżącego i jego rodziny, tym bardziej, że ustawowe regulacje egzekucji administracyjnej zakładają ograniczenia w prowadzeniu egzekucji w stosunku do należności otrzymywanych przez stronę i przewidują daleko posuniętą ochronę dłużnika.

Sąd podziela argumentację organu II instancji, że skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów świadczących o tym, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia oraz że nie udokumentował okoliczności uzasadniających umorzenie należności ze względu na chorobę swoją lub najbliższego członka rodziny, a co za tym konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem Sądu zarzut skargo dotyczący przedawnienia skałek należy uznać za bezzasadny.

Z dniem 1 stycznia 2003r. weszła w życie ustawa z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz.2074). Na podstawie art.1 pkt 9 tejże ustawy przepis art.24 ust.4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych otrzymał nowe brzmienie, zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przedawniają się po upływie 10 lat. Termin ten rozpoczyna bieg od dnia, w którym należności stały się wymagalne.

Zgodnie z orzecznictwem, zmiana art. 24 ust. 4 u.s.u.s. ustanawiająca dziesięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie ma zastosowania do należności przedawnionych przed tym dniem (v. wyrok SN I UK 232/04 z 5 kwietnia 2005r. OSNP 2006/1-2/26). W stosunku do tych należności zastosowanie mają przepisy obowiązujące przed tą datą, czyli zgodnie z pierwotnym brzmieniem przepisu art.24 ust.4 u.s.u.s., zgodnie z którym należności uległy przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu terminu przedawnienia ( w związku z odroczeniem terminu opłacenia należności, rozłożenia na raty, podjęciem innej czynności zmierzającej do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został powiadomiony dłużnik), po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

W niniejszej sprawie wnioskiem z 2 lutego 2007 r. skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek za okres [...]. A zatem do tych należności mają zastosowanie przepisy obowiązujące od dnia 1 stycznia 2003r. ustalające 10 letni okres przedawnienia, ponieważ względem tych należności termin przedawnienia nie upłynął przed 1 stycznia 2003, tj. datą wejścia w życie cyt. powyżej ustawy z 18 grudnia 2002r.

Mimo tego, iż skarżący nie formułuje zarzutów w zakresie prowadzonego postępowania administracyjnego stwierdzić należy, iż Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów proceduralnych, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik postępowania a tylko takie uchybienia stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. jest podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Na marginesie już tylko wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 roku w/s III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.