Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 13/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Asesor WSA Jakub Chojnacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 9 listopada 2023 r., nr SKO Gd/4093/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pani K. D. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Burmistrz Nowego Dworu Gdańskiego decyzją z 22 maja 2023 r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji stwierdził, że czynności opiekuńczo - pielęgnacyjne podejmowane przez skarżącą w ramach bezpośredniej opieki nad matką nie są na tyle absorbujące czasowo, by można było wykluczyć podjęcie pracy zarobkowej. Nie wymagają całodobowej opieki obejmującej pomoc w codziennym funkcjonowaniu i zabezpieczeniu wszystkich potrzeb życiowych. Niesienie pomocy i wspieranie niepełnosprawnego członka rodziny nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia. Wskazane przez skarżącą czynności w większości wykonywane są w pewnych odstępach czasu, nie zajmują jej czasu stale. Przy właściwej organizacji dnia skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie. Ponadto, w ocenie organu nie została spełniona przesłanka art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność mamy powstała w wieku 67 lat.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wyniku rozpoznania odwołania, utrzymało w mocy decyzję Burmistrza.

Organ drugiej instancji wskazał, że materiał dowodowy sprawy został uzupełniony o przeprowadzony wywiad środowiskowy, w którego protokole odnotowano, że L. D. (podopieczna) ma 70 lat, jest wdową. Mieszka na parterze i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką K. i jej rodziną. Cierpi na nowotwór jelita grubego - w tym zakresie uszczegółowiono, że w sierpniu 2020 r. przeszła z tego powodu zabieg. Ponadto leczy się na przepuklinę, serce, nadciśnienie, cukrzycę, cholesterol i posiada guzy tarczycy. Narzeka na ból palców, dłoni, pojawiają się kłopoty z pamięcią. Chora porusza się samodzielnie. Robi to na spokojnie, powoli. Nie korzysta z żadnego sprzętu ortopedycznego, nie odbywa też żadnej rehabilitacji. Skarżąca uważa, że stan zdrowia jej matki systematycznie pogarsza się, dlatego wskazana jest opieka drugiej osoby, opieka lekarska, okresowe badania kontrolne, stosowanie diety i przyjmowanie leków stałych - 2 x dziennie. Ustalono również, że podopieczna samodzielnie spożywa posiłki i leki, wstaje, siada, przemieszcza się z łóżka na krzesło i odwrotnie. Myje sama twarz, zęby, czesze się, korzysta z wc, przy tym kontroluje potrzeby fizjologiczne. Samodzielnie też bierze prysznic i myje głowę. Ubiera się i rozbiera. Również samodzielnie porusza się po powierzchniach płaskich, korzysta ze schodów podpierając się poręczy. Wychodzi też posiedzieć przed dom i do pobliskiej przychodni. Nie wychodzi do sklepów. Podopieczna potrzebuje pomocy córki w przygotowaniu i podaniu posiłków, w ewentualnych wyjazdach do lekarzy specjalistów lub na badania poza miejsce zamieszkania, w załatwianiu spraw urzędowych czy innych czynnościach typu pranie, sprzątanie, zakupy itp. Pozostałe dzieci podopiecznej mieszkają oddzielnie i pracują zawodowo. Pod ewentualną nieobecność córki rodzic pozostaje pod opieką zięcia. We wnioskach z przeprowadzonego wywiadu i poczynionych tam ustaleń, pracownik socjalny zawarł, że analizując sytuację w rodzinie można stwierdzić, że czynności opiekuńczo - pielęgnacyjne podejmowane przez klientkę w ramach bezpośredniej opieki nad matką nie są na tyle absorbujące czasowo, by można było wykluczyć podjęcie pracy zarobkowej. Nie wymagają całodobowej opieki obejmującej pomoc w codziennym funkcjonowaniu i zabezpieczeniu wszystkich potrzeb życiowych. Wskazane przez klientkę czynności w większości wykonywane są w pewnych odstępach czasu. Nie zajmują jej czasu stale. Przy właściwej organizacji dnia, skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie.

Kolegium wystąpiło o uzupełnienie materiału dowodowego, na skutek czego powtórzona została dokumentacja medyczna. Dodano skierowanie do poradni okulistycznej, wyniki badań laboratoryjnych z lipca 2022 r. i badań usg i zaleceń kontrolnych. Dołączono też protokół z ponownie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z 24 października 2023 r. i oświadczenia z tej samej daty, w których klientka po ponownym przytoczeniu chorób mamy dodała, że stan jej zdrowia od ostatniego wywiadu nie uległ zmianie. Chora w dalszym ciągu jest osobą samodzielnie poruszającą się, wykonującą czynności spokojnie i powoli. Nadal nie korzysta z żadnego sprzętu ortopedycznego. Jak i we wcześniejszym materiale tak i tu strona podała prawnikowi socjalnemu, iż uważa, że u matki wskazana jest opieka osoby drugiej, opieka lekarska, okresowe badania kontrolne, stosowanie diety i przyjmowanie leków stałych 2 x dziennie. Ustalono również, że chora nie leczy się neurologicznie. W ostatnim czasie nie było też wizyty u onkologa. Brak u niej również realizacji terapii, konsultacji, rehabilitacji zarówno na NFZ jak i prywatnie. W uzasadnieniu powyższego podano, że problemy z jelitami (bóle brzucha i rozwolnienia) powodują u niej obawę, brak chęci i cierpliwości na kolejki w placówkach medycznych. U klientki natomiast nadal aktualna jest sytuacja, w której nie podejmuje zatrudnienia, nie jest zarejestrowana w PUP i nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych. Nadal jest ubezpieczona u męża w jego zakładzie pracy. Jednak jak przyznała wprawdzie nie podejmuje żadnych prac dorywczych, ale w ostatnim czasie wykonała kilka stroików na groby (dla siebie, rodziny i znajomych) i je sprzedała. Co do ewentualnego powrotu na rynek pracy, oświadczyła, że rozważa zaoczną szkołę kosmetyczną w E. Poza tym oświadczyła, że aktualnie jest w 18 - tym tygodniu ciąży, córka H. urodzona w 2021 r. nie uczęszcza do żłobka ani przedszkola tylko przebywa z mamą w domu, bo strona i tak jest ze swoją matką. Ponadto, jak ustalono, korzysta z pomocy społecznej ze świadczenia w formie dodatku mieszkaniowego.

Kolegium uznało także, że Burmistrz zobowiązany był rozważyć możliwość ewentualnego przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, lecz przy konieczności zbadania pozostałych przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Dalej stwierdzono, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że aktywność zawodowa strony postępowania koncentrowała się wokół sklepu [...]. Z przedłożonego do akt sprawy świadectwa pracy z 31 maja 2019 r. wynika, że strona do 30 kwietnia 2019 r. była zatrudniona na niepełnym etacie, zaś od 1 maja 2019 r. do 31 maja 2019 r. wymiar czasu pracy wynosił pełny wymiar czasu pracy. Umowa w tym terminie była zawiązana na czas nieokreślony. Strona zajmowała stanowisko kasjera - sprzedawcy. Stosunek pracy ustał w wyniku jego wypowiedzenia przez pracodawcę z zachowaniem okresu wypowiedzenia. Z dodatkowego pisma wynika, że przyczyną była likwidacja sklepu. Z dalszych dokumentów wynika, że od 6 czerwca 2019 r. strona zawarła umowę zlecenia z innym przedsiębiorcą na obsługę w punkcie sprzedaży, a w dniu 3 października 2019 r. do 31 października 2019 r. wykonywała na podstawie umowy zlecenia czynności polegające na pracach pomocniczych w sklepie tj. wyceny i ekspozycji asortymentu handlowego. Po zakończeniu tej pracy strona nie podejmowała aktywności zawodowej. Zestawiając powyższe, ze znajdującym się w materiale dowodowym sprawy orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym na rzecz matki dnia 15 lutego 2023 r., gdzie orzeczony został znaczny stopień niepełnosprawności wskazania wymaga, iż zaprzestanie aktywności zawodowej strony nastąpiło jeszcze przed czasem uzyskania przez rodzica orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i datowania ustalonego stopnia niepełnosprawności. Co też ważne, ani w tym czasie, ani w terminie późniejszym strona nie czyniła jakichkolwiek działań, by na rynek pracy powrócić, nawet w niepełnym wymiarze jego czasu.

Zdaniem Kolegium przytoczone okoliczności potwierdzają, że ustanie stosunku pracy strony a i także brak jej dalszego niepodejmowania nie miało i nie ma związku ze stanem zdrowia matki. W kwestii gotowości podejmowania zatrudnienia, gdzie strona deklaruje, że mogłaby je podjąć, ale tylko na jedną zmianę - ze względu na sprawowanie opieki nad dziećmi, nie może też ulec uwadze fakt, iż jak ustalono, skarżąca w chwili obecnej jest w ciąży, oczekuje 3 - go dziecka, sprawując przy tym opiekę nad pozostałą dwójką małoletnich dzieci, z których najmłodsze 2 – letnie nie uczęszcza ani do żłobka, ani do przedszkola. W związku z tym brak gotowości do podjęcia pracy nie wiąże się ze stanem zdrowia matki a opieką nad małoletnimi dziećmi oraz własnym stanem i oczekiwaniem przyjścia na świat dziecka. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym przedłożonego do akt oświadczeń strony, co do zakresu i charakteru sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką oraz przeprowadzonych zarówno w dniu 11 maja 2023 r. jak i w terminie późniejszym - w dniu 24 października 2023 r. wywiadów środowiskowych nie wynika również, by wskazany przez stronę rozmiar i charakter wykonywanych czynności stanowiły stałą i długotrwałą opiekę, a co za tym idzie, by wymuszały na wnioskodawczyni całkowite niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z przedłożonego do akt orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że symbolem niepełnosprawności jest 08-T- choroby układu pokarmowego. Z dołączonej do akt dokumentacji medycznej wynika, że podopieczna cierpi na nowotwór jelita grubego. Z tego powodu chora w sierpniu 2020 r. przeszła zabieg. W toku postępowania ustalono też, że z badań usg tkanek miękkich w maju 2022 r. wynika, że u podopiecznej widoczna jest przepuklina. Nadto, przy czynionych przez organ ustaleniach zapisano, że matka choruje też na nadciśnienie, cukrzycę, serce i ma guza tarczycy. Wprawdzie przytoczone choroby powodują, że L. D. - lat 70 wymaga wsparcia osoby drugiej. Jednakże, jak dowodzi temu niezaprzeczalnie materiał dowodowy, mama strony nie jest osobą leżącą, która wymagałaby karmienia (np. karmienia dożylnego), przebierania, przeciwdziałania odleżynom itp. (a jak wiadomo, przy takich osobach dyspozycja jest ciągła, opieka zaś nie jest planowana ani organizowana, lecz składa się z postępujących po sobie ciągłych i stałych czynności), to jednak w sytuacji rodzica strony, takie okoliczności nie występują. Wręcz przeciwnie z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że podopieczna jest osobą chodzącą samodzielnie, nie korzysta z żadnych środków, sprzętów ortopedycznych, wstaje, siada, przemieszcza się. Podczas wywiadu środowiskowego z 11 maja 2023 r. ustalono też, że podopieczna samodzielnie spożywa posiłki i leki, myje sama twarz, zęby, czesze się, korzysta z wc, przy tym kontroluje potrzeby fizjologiczne. Samodzielnie też bierze prysznic i myje głowę, co z kolei zaprzecza twierdzeniom córki, że pomaga jej w codziennej toalecie. Ponadto mama sama ubiera się i rozbiera. Nie tylko samodzielnie porusza się po powierzchniach płaskich, ale i korzysta też ze schodów podpierając się poręczy. Wychodzi też posiedzieć przed dom i do pobliskiej przychodni. Co ważne ustalenia te są aktualne na dzień orzekania, gdyż podczas realizowanych czynności przez pracownika socjalnego wprost wyrażono w protokole z wywiadu środowiskowego, że stan zdrowia chorej od ostatniego wywiadu nie uległ zmianie. Z kolei rodzic wymaga pomocy przy przygotowaniu i podaniu posiłków 4 - 5 razy dziennie - do 4 h., w ewentualnych wyjazdach do lekarzy specjalistów - jak określono (raczej rzadkich), lub na badania (2-3 h), w załatwianiu spraw urzędowych czy innych czynnościach typu: pranie, sprzątanie, zakupy itp. Strona ponadto wykupuje matce leki i odbiera wyniki badań - (lx m-c - do 15 min.), zmienia pościel co 2 dzień (po 15 min.) i towarzyszy mamie w wolnym czasie tj. rozmawiają, piją kawę i herbatę, wspólnie czytają prasę, oglądają TV.

Analizując powyższe, stwierdzenia wymaga, że czynności związane z osobistą opieką nad chorą są czynnościami wykonywanymi w pewnych odstępach czasu: rano, w południe, wieczorem. Należy do nich rozdzielenie leków, pomoc w przygotowaniu i podaniu posiłków, pomoc w czynnościach porządkowych mieszkania. Ich realizacja zatem, nie należy do działań, których nie można zaplanować, odpowiednio zorganizować. Oznacza to, że nie są to czynności jak twierdzi strona wypełniające cały dzień i że każdy dzień wygląda podobnie. W ocenie Kolegium, po pierwsze wskazane czynności przy właściwej organizacji czasu tj. wcześniejszym zrobieniu zakupów i przygotowaniu posiłków, leków, umożliwiają podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Należy w tym względzie pamiętać, że zakres opieki i świadczona pomoc w opiece dla przyznania świadczenia musi stanowić konieczność rezygnacji z pracy. Po drugie, jak strona sama przyznała (co odnotowano w protokole z wywiadu środowiskowego), że pomaga matce o różnych porach dnia, czyli nie ciągle i nieustannie. Natomiast z doświadczenia życiowego wynika, że przy osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym, jeżeli jej stan bezwzględnie tego wymaga, czynności wykonywane są stale i powtarzają się w określonych okresach czasu, gdyż taka osoba wymaga ich nieustannie. Powyższe zaś dowodzi, że w przypadku strony czynności realizowane są niesystematycznie, i uzależnione są od tego co matka w danym dniu potrzebuje. Nie bez znaczenia pozostaje tu także fakt, że jak ustalono, podopieczna wychodzi nawet przed dom posiedzieć i do pobliskiej przychodni.

Wykazywana pomoc w zakresie prania, sprzątania, załatwiania spraw urzędowych, wizyt u lekarza, opłacania rachunków, robienia zakupów, wykupywania recept zasadniczo sprowadzają się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również w tych, gdzie wszyscy ich członkowie pracują i mają niejednokrotnie pod swoja opieką osoby chore w tym i także z wysokim stopniem niepełnosprawności. Nie bagatelizując zatem stanu zdrowia matki strony wskazania wymaga, że jak wcześniej podano, z akt sprawy nie wynika, by ww. była leżąca, całkowicie niesamodzielna i niesprawna ruchowo, wymagająca stałej, zintensyfikowanej pomocy strony odwołującej. Nie wymaga pampersowania, podania insuliny itp. Niewątpliwie stopień samodzielności chorej, a przede wszystkim zakres i częstotliwość realizowanej wobec niej opieki, która zdaniem Kolegium nosi jedynie znamiona wsparcia, nie pozwalają na ocenę, że strona wykonuje nad matką opiekę z cechami stałości i długotrwałości uprawniającą ją do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem strony, że stan zdrowia chorej nieustannie i systematycznie

pogarsza się, gdyż jak wynika z ustaleń poczynionych i w maju, a potem w październiku 2023 r. stan zdrowia matki nie uległ pogorszeniu, pozostaje niezmienny. Co też ważne, odnotowano, że ostatnio nie było potrzeby wizyty onkologicznej. Podobnie nie udowodniono, by u mamy (jak twierdzi strona) pojawiały się kłopoty z pamięcią i stanowiły jej chorobę, gdyż aby to stwierdzić niezbędne jest leczenie neurologiczne. Dopiero wykonanie badań obrazowych mózgu, tj. rezonansu magnetycznego lub tomografii komputerowej może tego dowieźć. Natomiast w toku postępowania jednoznacznie udowodniono, że matka wcale nie leczy się neurologicznie.

We wniesionej do Sądu skardze domagano się uchylenia decyzji organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania, a także rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

Decyzji Kolegium zarzucono:

1. Naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 K.p.a. - poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

3. Naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez oparcie przedmiotowej decyzji na fakcie istnienia innych osób spokrewnionych w pierwszej kolejności z L. D., poza samą skarżącą.

Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm. – dalej jako "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl natomiast art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji zdaniem Sądu przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Sąd w składzie orzekającym przychyla się zatem do stanowiska Kolegium w zakresie braku podstaw do uznania, że na gruncie niniejszej sprawy podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego może stanowić ww. art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Prawidłowa jest jednakże, w ocenie Sądu, dokonana przez Kolegium ocena braku spełnienia pozytywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, wynikająca z powołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r., a dotycząca tzw. związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z podjęcia zatrudnienia w przypadku skarżącej a świadczoną przez nią opieką na rzecz matki.

Jak wynika z przytoczonego wyżej już art. 17 ust. 1 u.ś.r., wnioskujący o to świadczenie musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Z przywołanych unormowań wynika jednoznacznie, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zauważyć również należy, że przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Natomiast, to sprawowana faktycznie opieka musi uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Stąd też świadczenie jest przyznawane osobom rezygnującym z zatrudnienia lub z jego podjęcia nie za to, że sprawują opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz dlatego, że sprawując tą opiekę - ze względu na jej stały charakter - nie mogą podjąć pracy, gdyż jej zakres całkowicie taką możliwość wyklucza. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się więc, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której obiektywnie nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

W tym miejscu podkreślić należy, że wyrażony przez Kolegium pogląd jakoby fakt zaprzestania aktywności zawodowej przez skarżącą zanim podopieczna uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności, powoduje brak spełnienia przesłanki umożliwiającej uzyskanie wnioskowanego świadczenia, jest poglądem błędnym. W utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się więc odbywać przez pryzmat celu jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom opiekę tę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu, nie jest istotne czy nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia, czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą. Taka wykładnia znajduje pełne umocowanie w wartościach przyjętych w preambule Konstytucji RP, gwarantującej godność człowieka pozbawionego zdolności do samodzielnej egzystencji, w konstytucyjnej zasadzie demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej i konstytucyjnej zasadzie równości wobec prawa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 maja 2020 r., sygn. III SA/Gd 408/20, opublikowany na orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia powinna być zatem odczytywana jako niepozostawanie w zatrudnieniu wynikające z konieczności sprawowania opieki, której mowa w art. 17 ust.1 u.ś.r.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, CBOSA).

Z ustalonego przez organy stanu faktycznego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że opieka sprawowana przez skarżącą nad matką, nie spełniała wymogów opieki, o jakiej mowa we wskazanym przepisie. W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że matka skarżącej choruje na nowotwór jelita grubego, przepuklinę, nadciśnienie, cukrzycę, serce i guza tarczycy. Okoliczność ta była w sprawie bezsporna, znajdowała przy tym potwierdzenie w dokumentacji medycznej. Z przeprowadzonych w dniach 11 maja 2023 r. oraz 24 października 2023 r. wywiadów środowiskowych wynika, że matka skarżącej wstaje, chodzi, siada samodzielnie (wychodzi posiedzieć przed dom i do pobliskiej przychodni), samodzielnie również spożywa posiłki i leki, sama myje twarz, zęby, czesze się, korzysta z wc, przy tym kontroluje potrzeby fizjologiczne. Samodzielnie korzysta z prysznica i myje głowę. Podopieczna sama ubiera się i rozbiera. Pracownik socjalny ustalił także, że podopieczna wymaga pomocy przy przygotowaniu i podaniu posiłków 4 - 5 razy dziennie - do 4 h., w ewentualnych wyjazdach do lekarzy specjalistów (raczej rzadkich), lub na badania (2-3 h), w załatwianiu spraw urzędowych czy innych czynnościach typu: pranie, sprzątanie, zakupy itp. Skarżąca ponadto wykupuje matce leki i odbiera wyniki badań (1 raz w miesiącu 15 min.), zmienia pościel co 2 dzień (po 15 min.) i towarzyszy mamie w wolnym czasie tj. rozmawiają, piją kawę i herbatę, wspólnie czytają prasę, oglądają TV.

Kolegium dokonało oceny związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem pracy zarobkowej przez skarżącą a koniecznością opieki nad matką. W ocenie Sądu Kolegium prawidłowo ustaliło, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego, wymaganego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie można przy tym podzielić stanowiska skarżącej, że sprawowana przez nią opieka jest na tyle absorbująca, że nie jest w stanie ona podjąć zatrudnienia nawet w najmniejszym wymiarze czasowym. Wynikające z akt sprawy okoliczności nie pozwalają bowiem na przyjęcie, że matka skarżącej jest na tyle niesamodzielna, że konieczna jest przy niej stała obecność skarżącego. W postępowaniu ustalono bezsprzecznie, że matka skarżącej pomimo konieczności wsparcia ze strony osoby trzeciej była w znacznym stopniu samodzielna.

Organ odwoławczy uznał, w ocenie Sądu zasadnie, że pranie, sprzątanie, załatwianie spraw urzędowych, wizyt u lekarza, opłacanie rachunków, robienie zakupów, wykupywanie recept zasadniczo sprowadzają się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym. Tym bardziej, że w sytuacji skarżącej wykonywanie wskazanych czynności jest ułatwione z tego względu, że jak wynika z akt sprawy skarżąca wraz ze swoją rodziną zamieszkuje wspólnie z matką. Zdaniem Sądu zakres wykonywanej opieki nie stanowi przeszkody w podjęciu pracy zarobkowej, zwłaszcza że stopień samodzielności podopiecznej, a przede wszystkim zakres i częstotliwość realizowanej wobec niej opieki, nie mają cech stałości i długotrwałości. Brak jest przy tym dowodów na podnoszone przez skarżącą twierdzenia, że stan zdrowia matki systematycznie się pogarsza. Informacje pracownika socjalnego przeczą tym twierdzeniom.

Sąd wskazuje, że nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności będzie wymagać takiej opieki, która pozostawać będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie czy okoliczności danej sprawy, znajdujące potwierdzenie w przeprowadzonych dowodach, stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna. Takich obiektywnych okoliczności jednak w sprawie nie stwierdzono. W ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo zinterpretowało przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. uznając, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką nie jest na tyle absorbujący, by uniemożliwiał jej podjęcie pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze.

Odnosząc się do argumentacji skargi, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uznanie, iż rodzeństwo skarżącej powinno wspierać ją w opiece nad osobą niepełnosprawną wskazania wymaga, że Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko orzecznictwa, że w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 20 marca 2024 r. II SA/Gd 1112/23, CBOSA). Zwrócić jednak należy uwagę, że zawarta w skarżonej decyzji argumentacja Kolegium dotyczyła jedynie możliwości rodziny.

Z tych wszystkich względów jako prawidłowe Sąd uznał stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie brak jest bezpośredniego i ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), skargę jako bezzasadną oddalił.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 ww. ustawy, na wniosek skarżącego zgłoszony w skardze, poparty przez organ w odpowiedzi na skargę.