Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 747/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2023 poz 1336
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j.)
article: art. 105 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2024 r. sprawy ze skargi I. sp. z o. o. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 marca 2024 r. nr SKO.OS/41.9/117/2024/3821/AK w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zezwolenia na usunięcie drzew oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem złożonym 14 listopada 2022 r. I Sp. z o.o. z siedzibą w B. (dalej jako strona, skarżąca lub spółka) posiadająca koncesję na wydobywanie piasku metodą odkrywkową ze złoża "[...]" na działce nr [...] , stanowiącej własność Skarbu Państwa, położonej w K. przy ul. [...] zwróciła się do Prezydenta Miasta K. o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew (wyszczególnionych w dołączonym zestawieniu) z terenu wskazanej działki. W uzasadnieniu tego wniosku podano, że powyższe drzewa zagrażają osobom i mieniu w rejonie wyrobiska górniczego, a ich usunięcie jest zgodne z zaleceniami ujętymi w protokole kontroli Okręgowego Urzędu Górniczego w R. , gdzie nakazano wykonanie robót przygotowawczych, w tym polegających na usunięciu drzewostanu znajdującego się w górnej krawędzi wyrobiska górniczego, celem zagwarantowania bezpiecznej pracy załogi, maszyn i urządzeń.

Powyższy wniosek został rozstrzygnięty przez Prezydenta Miasta K. decyzją z 7 lutego 2023 r., nr [...], mocą której organ ten: w pkt 1 - zezwolił skarżącej na usunięcie 138 opisanych w nim drzew; w pkt 2 - nie naliczył opłaty za usunięcie 17 drzew; w pkt 3 - naliczył opłatę za usunięcie pozostałych 121 drzew, w kwocie ogółem 353.647 zł; w pkt 4 - zobowiązał stronę do prowadzenia prac związanych z wycinką poza okresem lęgowym ptaków przypadającym od 1 marca do 15 października; w pkt 5 - ustalił termin wycinki - po uprawomocnieniu się niniejszej decyzji - do 31 grudnia 2023 r.; w pkt 6 - umorzył postępowanie w części dotyczącej wydania zezwolenia na 10 drzew, jako bezprzedmiotowe (podniósł, że wymieniono je we wniosku lecz "nie zostały objęte niniejszym postępowaniem") oraz w pkt 7 - zobowiązał stronę do zapłaty kwoty wymienionej w pkt 3, w terminie do 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Niezadowolona z tej decyzji strona reprezentowana przez pełnomocnika wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach zaskarżając ten akt w punktach: 3, 4, 5 i 7 oraz zarzucając naruszenie art. 83c ust. 1, 3 i 4 oraz art. 84 ust. 2, 3 i 4 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (aktualnie Dz. U. z 2024 r., poz. 1478 ze zm.), poprzez naliczenie opłaty za usunięcie 121 drzew bez równoczesnego uzależnienia wydania zezwolenia od wykonania nasadzeń zastępczych (a zarazem bez odroczenia terminu uiszczenia przedmiotowej opłaty na okres 3 lat), podczas gdy w sprawie zachodziły podstawy do orzeczenia o takich nasadzeniach, gdyż objęta wnioskiem działka ma w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego przeznaczenie przemysłowe, graniczy z kopalnią węgla kamiennego, na jej części wydobywa się piasek zgodnie z udzieloną koncesją, wokół niej występują bardzo duże obszary zielone i leśne, które w całości pełnią funkcję ekosystemu i ochrony powietrza, działka ta znajduje się na terenach zdegradowanych (pokopalnianych), a nadto została wobec niej wydana decyzja Starosty [...] z 30 listopada 2020 r. nakazująca przywrócenie jej wartości użytkowych i przyrodniczych do 31 grudnia 2025 r. oraz ustalająca leśny kierunek rekultywacji. Dodatkowo strona zarzuciła błędne naliczenie opłaty za wycięcie drzew.

Decyzją z 11 października 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło w całości decyzję stanowiącą przedmiot odwołania i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu tego aktu na wstępie podkreśliło, że choć w odwołaniu strona kwestionowała jedynie część decyzji pierwszoinstancyjnej, to jednak takie częściowe zaskarżenie jest dopuszczalne tylko w przypadku, gdy sprawa jest podzielna, czyli wtedy, gdy poszczególne kwestie objęte daną decyzją administracyjną nadają się do samodzielnego, odrębnego rozstrzygnięcia i mogą samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym. Zdaniem organu odwoławczego sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca, gdyż decyzja o udzieleniu zezwolenia na wycinkę drzew zawiera jednocześnie warunki, na jakich uprawniony podmiot może z tego uprawnienia korzystać, przy czym jednym z takich warunków jest uiszczenie opłaty mającej zrekompensować zmiany w środowisku spowodowanej tą wycinką. Oba powyższe elementy są więc ze sobą ściśle powiązane i brak jest możliwości skutecznego zaskarżenia tylko tej ich części, która jest negatywna z punktu widzenia adresata decyzji. W dalszej części rzeczonej decyzji Kolegium szeroko opisało uchybienia, jakimi obarczona jest decyzja Prezydenta Miasta K. z 7 lutego 2023 r., a które powodują konieczność uchylenia tego aktu w całości, zaś z uwagi na charakter tych wad konieczne jest ponowne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego przez ten ostatni organ.

Decyzją z 10 stycznia 2024 r., nr [...] wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezydent Miasta K. działając na postawie art. 104 i art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, umorzył w całości postępowanie w sprawie z wniosku skarżącej o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew z terenu nieruchomości przy ul. [...] w K. (działka nr [...] ). W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż w toku ponownego postępowania, 28 listopada 2023 r. przeprowadzono w obecności strony oględziny powyższej nieruchomości, w wyniku których ustalono, że drzewa objęte jej wnioskiem zostały już wycięte. W rezultacie przedmiot postępowania administracyjnego przestał istnieć, a tym samym wystąpiła przesłanka bezprzedmiotowości, gdyż przyznanie żądanego uprawnienia stało się zbędne.

Niezadowolona z powyższego rozstrzygnięcia skarżąca wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach domagając się uchylenia tego aktu i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Strona podniosła zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, a to: art. 105 § 1, poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie i umorzenie postępowania w sytuacji, gdy nie miała miejsca jego bezprzedmiotowość; art. 7, poprzez nierespektowanie zasady prawdy obiektywnej, niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz brak uwzględnienia interesu publicznego oraz słusznego interesu stron; art. 7a, poprzez brak rozstrzygnięcia wątpliwości na korzyść strony; art. 10 § 1 i art. 79a, poprzez ich niezastosowanie i brak zawiadomienia o zakończeniu postępowania przed wydaniem decyzji, którą podjęto bez oczekiwania przez niezbędny czas na stanowisko i wnioski dowodowe strony; art. 107 § 1 zd. 1 i § 3, poprzez niewskazanie lub błędne wskazanie podstawy faktycznej i prawnej w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Nadto zarzucono naruszenie art. 83c ust. 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy o ochronie przyrody, polegające na ich niezastosowaniu, podczas gdy w okolicznościach sprawy zachodziła konieczność orzeczenia o nasadzeniach zastępczych, tym bardziej, że stronę w toku postępowania wzywano do przedłożenia planu tych nasadzeń i to już po oględzinach, w toku których ustalono wycięcie spornych drzew zaś termin kolejnej wizji lokalnej dotyczącej przedmiotowych nasadzeń wyznaczono na 11 stycznia 2024 r., podczas, gdy decyzję wydano 10 stycznia 2024 r. Równocześnie skarżąca podkreśliła, że decyzja pierwszoinstancyjna z 7 lutego 2023 r. w części dotyczącej samego zezwolenia na wycinkę drzew stała się ostateczna i prawomocna, a Kolegium uchyliło tę decyzję dopiero później, zaś zawarte w niej rozstrzygnięcia w powyższym zakresie "na zasadzie wyjątku w powiązaniu z uchyleniem innych elementów rozstrzygnięcia w części zaskarżonej". Tym samym w sprawie nie zaistniała bezprzedmiotowość postępowania, lecz zachodzi konieczność orzeczenia między innymi co do nasadzeń zastępczych.

Decyzją z 22 marca 2024 r., nr SKO.OS/41.9/117/2024/3821/AK Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z 10 stycznia 2024 r. W uzasadnieniu Kolegium zaprezentowało w sposób obszerny przepisy ustawy o ochronie przyrody regulujące kwestię udzielania zezwolenia na usunięcie drzew i krzewów oraz szczegółowo zaprezentowało dotychczasowy przebieg postępowania. Równocześnie podkreśliło, że zgodnie z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w całości albo w części. Powołało się przy tym na orzecznictwo sądów administracyjnych wywodząc, że z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia w sytuacji, gdy brak jest któregoś z elementów stosunku prawnego, co powoduje, że nie można wydać orzeczenia załatwiającego sprawę przez jej merytoryczne rozstrzygnięcie. Bezprzedmiotowość powstaje z przyczyn podmiotowych albo przedmiotowych, do których należy np. zniszczenie rzeczy, której status podlega uregulowaniu w danym postępowaniu administracyjnym. W tym kontekście wskazano, że stwierdzone w toku przeprowadzonych oględzin usunięcie drzew na działce nr [...] w K. spowodowało, że dalsze rozpatrywanie sprawy na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody stało się bezprzedmiotowe, podobnie jak i orzekanie o nasadzeniach zastępczych w zamian za usunięte drzewa. Rozstrzygnięcie w przedmiocie nasadzeń zastępczych jest bowiem ściśle powiązane z zezwoleniem i nie może funkcjonować w obrocie prawnym samodzielnie, w oderwaniu od zezwolenia z uwagi na wspólną materialnoprawną podstawę a także na cel i sens prowadzonego postępowania, które ma doprowadzić do zrekompensowania negatywnego wpływu usunięcia drzew na środowisko przyrodnicze. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy zakwestionował trafność zarzutów dotyczących naruszenia norm procesowych zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zaakcentował bowiem, że wydana w pierwszej instancji decyzja o umorzeniu postępowania ma charakter formalny, nie rozstrzyga merytorycznie co do istoty sprawy ani nie kształtuje stosunku materialnoprawnego, a w konsekwencji brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu przed wydaniem tej decyzji oraz umożliwienia jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań oraz przedstawienia dodatkowych dowodów pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, gdyż bez względu na to w sprawie nie mogło być wydane inne rozstrzygnięcie niż decyzja o umorzeniu postępowania.

Niezadowolona z powyższej decyzji strona reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach domagając się uchylenia tego aktu i przekazania sprawy organowi odwoławczemu do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenia od tego organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów ewentualnego zastępstwa procesowego. Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia prawa procesowego zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego, a mianowicie: art. 105 § 1, poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie i umorzenie postępowania w sytuacji, gdy w okolicznościach niniejszej sprawy bezprzedmiotowość nie zachodzi; art. 7, poprzez nieuwzględnienie zasady prawdy obiektywnej i niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy; art. 7a, poprzez brak rozstrzygnięcia wątpliwości na korzyść strony; art. 10 § 1 i art. 79a, poprzez ich niezastosowanie i brak umożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego na etapie postępowania pierwszej i drugiej instancji przed wydaniem decyzji, którą podjęto nie oczekując przez niezbędny czas na stanowisko i wnioski dowodowe strony; art. 107 § 1 zd. 1 i § 3, poprzez niewskazanie lub błędne wskazanie podstawy faktycznej i prawnej w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Nadto skarżąca zarzuciła naruszenie norm prawa materialnego, a to: art. 83c ust. 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy o ochronie przyrody, poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy w okolicznościach sprawy zachodziła konieczność orzeczenia o elementach zezwolenia, a mianowicie o nasadzeniach, gdyż postępowanie w tym zakresie toczyło się po wydaniu wcześniejszej decyzji Kolegium z 11 października 2023 r., a nawet po oględzinach przeprowadzonych 28 listopada 2023 r. Zdaniem skarżącej w sprawie brak było podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego w całości, gdyż nie miała w niej miejsca przesłanka bezprzedmiotowości, skoro wcześniejsza decyzja organu pierwszej instancji z 7 lutego 2023 r., w zakresie nieobjętym odwołaniem - czyli dotyczącym samego zezwolenia na wycinkę drzew stała się ostateczna i prawomocna, a Kolegium uchyliło tą decyzję dopiero później i to na zasadzie wyjątku, zaś w takiej sytuacji istniała konieczność orzeczenia między innymi o nasadzeniach zastępczych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska oraz podtrzymując argumentację, na którą powołało się w uzasadnieniu swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Z brzmienia art. 145 § 1 powołanej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie może natomiast kierować się tu względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie podlega uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) wykazała bowiem, że kwestionowany przez stronę akt odpowiada wymogom prawa.

Zaskarżoną decyzją umorzono postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącej o udzielenie zezwolenia na wycinkę drzew na działce nr [...] , położonej w K. przy ul. [...] . Zezwolenia takiego udziela wójt burmistrz lub prezydent miasta na podstawie art. 83a ustawy o ochronie przyrody w formie decyzji administracyjnej wydawanej w trybie art. 83d tej ustawy, która powinna zawierać elementy obligatoryjne wskazane w ust. 1 tego przepisu, a także elementy fakultatywne wymienione w ust. 2-4 - dotyczące nałożenia na wnioskodawcę obowiązku wykonania nasadzeń zastępczych lub przesadzenia drzewa (krzewu). W rozpoznanej sprawie organ pierwszej instancji umorzył postępowanie w powyższym zakresie powołując się na zaistnienie przesłanki bezprzedmiotowości albowiem w wyniku poprzedzających wydanie swojej decyzji oględzin ustalił, że drzewa objęte wnioskiem strony zostały już wycięte. Fakt usunięcia tych drzew przed 10 stycznia 2024 r. (czyli przez datą wydania powyższej decyzji) pozostaje okolicznością bezsporną, gdyż strona w żaden sposób tego nie negowała.

W tym stanie rzeczy orzekające w sprawie organy trafnie uznały, że wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania, która z mocy art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego implikowała konieczność jego umorzenia. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z treścią tego przepisu organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w całości albo w części, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, odpowiednio w całości albo w części. Umorzenie postępowania nie jest zależne ani od woli organu administracji, ani tym bardziej pozostawione do uznania organu, gdyż jest on zobowiązany do umorzenia postępowania w przypadku stwierdzenia jego bezprzedmiotowości. Okoliczności powodujące bezprzedmiotowość muszą być stwierdzone i wykazane w decyzji o umorzeniu postępowania (M. Wolanin, Bezprzedmiotowość a bezzasadność roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, Przegląd Sądowy z 2000 r., nr 7-8, s. 18). Bezprzedmiotowość postępowania, jako przesłanka jego umorzenia zachodzi wówczas, gdy przestaje istnieć kwestia wymagająca rozstrzygnięcia decyzją administracyjną; gdy brak jest przedmiotu sprawy, to znaczy gdy nie ma materialno-prawnych podstaw do wydania decyzji administracyjnej (por. wyrok WSA w Łodzi z 21 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 780/21, publ. Lex nr 3304256 oraz wyroki tutejszego Sądu: z 15 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 1321/21, publ. Lex nr 3328191 oraz z 20 maja 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 1389/21, publ. Lex nr 3356564). Innymi słowy, sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracji publicznej. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne - zarówno pozytywne, jak i negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne, przy czym bezprzedmiotowe może być postępowanie zarówno z powodu braku przedmiotu faktycznego do rozpatrzenia sprawy, jak również z powodu braku podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy (zob. wyrok NSA z 28 czerwca 2024 r., sygn. akt III FSK 1366/22, publ. Lex nr 3765428 oraz wyrok WSA w Gdańsku z 22 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 1101/23, publ. Lex nr 3723993). Przesłanka bezprzedmiotowości może zaistnieć zarówno w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego, jak i może powstać na skutek zdarzeń prawnych. Podkreślić również trzeba, że użycie przez ustawodawcę w art. 105 Kodeksu postępowania administracyjnego zwrotu "wydaje", a nie "może wydać" oznacza, że gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny, wydanie decyzji o umorzeniu postępowania jest obligatoryjne. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu wycięcie drzew objętych wnioskiem strony spowodowało bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego w zakresie zezwolenia na ich usunięcie. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak jest możliwości wydania merytorycznego rozstrzygnięcia o udzieleniu takiego zezwolenia (czy też o odmowie jego udzielenia) w sytuacji, gdy drzewa, których ma ono dotyczyć już nie istnieją. Konkluzja taka wynika wprost z treści art. 83 ustawy o chronię przyrody stanowiącego, że usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia. Oznacza to, że wydanie zezwolenia musi poprzedzać wycinkę, a tym samym nie może ono być udzielone post factum (czyli po jej wykonaniu) z mocą wsteczną. W rezultacie, usunięcie przez skarżącą drzew wyszczególnionych w jej wniosku jeszcze przed ostatecznym zakończeniem postępowania o udzielenie takiego zezwolenia spowodowało, że przestał istnieć faktyczny przedmiot sprawy, a zarazem brak było materialnoprawnej podstawy umożliwiającej orzekanie w takich warunkach co do meritum. Wbrew twierdzeniom spółki nie było również możliwości, aby podjąć merytoryczne rozstrzygnięcie co do części sprawy, a mianowicie o nałożeniu na nią obowiązku nasadzeń zastępczych z równoczesnym odroczeniem opłaty naliczonej za usunięcie drzew. Jak bowiem słusznie zauważyło Kolegium, zagadnienie nasadzeń zastępczych jest ściśle powiązane z zezwoleniem, nie może funkcjonować w obrocie prawnym samodzielnie, w oderwaniu od zezwolenia i dlatego brak jest podstaw prawnych, które dopuszczałyby do orzekania w tym zakresie odrębnym rozstrzygnięciem.

W tym stanie rzeczy zarzuty skargi nie mogły odnieść skutku. Sąd dostrzega, że zaskarżona decyzja umarzająca postępowanie administracyjne została wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy po uprzednim uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wcześniejszej decyzji organu pierwszej instancji z 7 lutego 2023 r. udzielającej stronie pozwolenia na usunięcie spornych drzew oraz ustalającej szczegółowe warunki towarzyszące temu usunięciu (w tym między innymi terminy wycinki, wysokość opłaty za wycinkę części drzew oraz brak naliczenia tej opłaty za wycinkę pozostałych). Wymaga jednak podkreślenia, że skoro ta ostatnia decyzja została przez stronę zaskarżona odwołaniem, to wbrew jej twierdzeniom nie stała się ostateczna i to także w tej części, która nie została w odwołaniu zakwestionowana. Zdaniem składu orzekającego, wniesienie odwołania od decyzji udzielającej zezwolenia na usunięcie drzew, nawet w odniesieniu tylko do części jej elementów - dotyczących naliczenia opłaty za wycinkę, zobowiązania do jej uiszczenia i wyznaczenia terminu i sposobu wycinki - powodowało, że przedmiotem kontroli odwoławczej podlegała cała ta decyzja, a zatem również te jej elementy, które nie były przez stronę skarżone, czyli w tym także samo rozstrzygnięcie o udzieleniu pozwolenia na wycinkę. W tych ramach przyjdzie wyjaśnić, że w orzecznictwie, jak również w literaturze przedmiotu dopuszcza się możliwość zaskarżenia decyzji administracyjnej jednie w części (zob. między innymi wyroki NSA: z 24 listopada 2022 r., sygn. akt I OSk 1901/22, publ. Lex nr 3439313 oraz z 16 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 872/13, publ. Lex nr 1636871). Trzeba jednak zaakcentować, że tyczy się to jedynie sytuacji, gdy pozostałe zawarte w takiej decyzji rozstrzygnięcia mogą samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym. Decyzja o zezwoleniu na usunięcie drzew nie należy do tego rodzaju aktów. Jak już wspomniano powyżej, z art. 83d ust. 1 ustawy o ochronie przyrody wynika, że w decyzji tej, oprócz samego zezwolenia, powinny znaleźć się takie elementy obligatoryjne, jak: jej adresat (pkt 1), miejsce usunięcia drzewa lub krzewu (pkt 2), nazwa gatunku drzewa podlegającego usunięciu (pkt 3), obwód pnia drzewa podlegającego usunięciu (pkt 4), wielkość powierzchni, z której zostanie usunięty (pkt 5), a także wysokość opłaty za usunięcie drzewa i krzewu (pkt 6) i termin jego usunięcia (pkt 7). Mogą znaleźć się w niej również elementy fakultatywne, takie jak obowiązek przesadzenia drzew w miejsce wskazane przez wydającego zezwolenie albo zastąpienie ich innymi drzewami. Oznacza to, że decyzja o udzieleniu zezwolenia na wycięcie drzew lub krzewów zawiera rozstrzygnięcie o samym uprawnieniu, jak też o warunkach, na jakich dany podmiot może z tego uprawnienia skorzystać. Elementy te są ze sobą ściśle powiązane, składają się na intergralną całość, jaką jest przedmiotowa decyzja i dlatego nie można skutecznie zaskarżyć jedynie elementów niekorzystnych z punktu widzenia wnioskodawcy, dotyczących nałożonych nań obowiązków, z pominięciem korzystnego uprawnienia. Nie jest bowiem dopuszczalne wydanie prawidłowej decyzji nie zawierającej wymaganych z mocy powołanego przepisów elementów, to jest zarówno orzekającej tylko o udzieleniu zezwolenia na wycinkę drzew bez określenia jego warunków (w tym dotyczących określenia terminu usunięcia, wysokości opłaty za usunięcie ewentualnie nałożenia obowiązku wykonania nasadzeń zastępczych lub przesadzenia), jako takiej, która rozstrzygałaby o warunkach usunięcia odrębnie od zezwolenia (np. udzielonego wcześniej). Samo rozstrzygnięcie o uprawnieniu do wycięcia drzew nie może samodzielnie funkcjonować w obrocie prawnym ze względu na wspólną materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia z elementami wskazanymi w art. 83d ust. 1-4 ustawy o ochronie przyrody, o czym świadczy nie tylko treść wskazanego unormowania, lecz także cel i sens prowadzonego postępowania, które ma doprowadzić do zrekompensowania negatywnego wpływu usunięcia drzew lub krzewów na środowisko przyrodnicze, mogącego przybrać formę stosownej opłaty albo dokonania nasadzeń zastępczych ewentualnie przesadzenia drzewa. Zaprezentowany wyżej pogląd koresponduje z utrwalonym stanowiskiem judykatury (zob.: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 655/10, publ. Lex nr 992938; wyrok WSA w Poznaniu z 6 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Po 667/17, publ. Lex nr 2410901 oraz wyroki tutejszego Sądu: z 5 września 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 652/23, publ. Lex nr 3613168, z 8 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 949/22, publ. Lex nr 3435219 oraz z 14 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1677/23, publ. Lex nr 3694498).

Uchylenie przez Kolegium całej decyzji pierwszoinstancyjnej z 7 lutego 2023 r. w sytuacji, gdy strona zaskarżyła jedynie jej część, nie stanowi też o naruszeniu zakazu reformationis in peius, określonego w art. 139 Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd w pełni aprobuje bowiem pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym zakaz ten ma zasadniczo zastosowanie tylko do decyzji przewidzianej w art. 138 § 1 pkt 2 powołanego Kodeksu czyli takiej, mocą której organ odwoławczy uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy. Z kolei rozstrzygnięcie uchylające wspomnianą decyzję z 7 lutego 2023 r. i przekazujące sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia ma charakter kasacyjny, a zatem nie jest rozstrzygnięciem, o jakim mowa w art. 139 wskazanego Kodeksu (patrz: wyrok z 14 lutego 1997 r., sygn. akt I SA/Lu 388/96, publ. Lex nr 29035 podobnie tutejszy Sąd w wyrokach: z 16 września 2016 r., sygn. II SA/Gl 662/16, publ. Lex nr 2120577 oraz z 9 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Gl 210/17, publ. Lex nr 2323176).

W rezultacie, skoro brak jest możliwości zaskarżenia decyzji o zezwoleniu na usunięcie drzew tylko w części, stwierdzić przyjdzie, że wniesienie odwołania od takiej decyzji, niezależnie od wskazanego w nim ograniczonego zakresu zaskarżenia powoduje, iż przedmiotem postępowania odwoławczego staje się cała ta decyzja, zakwestionowaniu podlega całość zawartych w niej elementów i wszystkie one podlegają ocenie organu drugiej instancji. Dlatego, wbrew twierdzeniom skarżącej, decyzja taka nie staje się ostateczna w części, która nie została objęta odwołaniem, a w konsekwencji nie podlega ona także w tym fragmencie wykonaniu w świetle art. 130 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Strona nie była zatem uprawniona do dokonywania wycinki spornych drzew na podstawie powołanej decyzji z 7 lutego 2023 r., zaś czyniąc to kierowała się błędnym przeświadczeniem o ostateczności zawartego w rzeczonym akcie rozstrzygnięcia o zezwoleniu na ich usunięcie, którego to błędnego przeświadczenia - co warto zauważyć - nie poparła żadnymi dokumentami ani też nie podjęła działań prowadzących do jego potwierdzenia czy też do wyjaśnienia powyższej kwestii. Z akt sprawy ani z oświadczeń skarżącej nie wynika bowiem, aby zwracała się do organu o potwierdzenie ostateczności decyzji z 7 lutego 2023 r. w części obejmującej samo zezwolenie ani też, by zwracała się z zapytaniem o to, czy decyzja ta podlega w niniejszym zakresie wykonaniu. W tych warunkach wycinka dokonana przez skarżącą przeprowadzona została bez zezwolenia mającego cechę ostateczności, z kolei udzielenie takiego zezwolenia w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy nie było możliwe, skoro dokonana w międzyczasie wycinka spowodowała, że przedmiot postępowania przestał istnieć.

W świetle powyższego Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy prawidłowo zastosowały zarówno art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, jak i przepisy ustawy o ochronie przyrody. Zdaniem składu orzekającego na uwzględnienie nie zasługują również pozostałe podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia norm procesowych zawartych w powołanym Kodeksie. Organy te zbadały bowiem w sposób dostateczny wszystkie okoliczności sprawy stosownie do wymogu wynikającego z jego art. 7 zaś w sprawie brak było wątpliwości, które mogłyby podlegać rozstrzygnięciu na korzyść strony po myśli art. 7a. O uchyleniu zaskarżonej decyzji nie mogły również przesądzić nieprawidłowości polegające na braku zapewnienia skarżącej, przed wydaniem decyzji, możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego oraz przedstawienia dodatkowych dowodów czy wyjaśnień ani też wyraźna niekonsekwencja organu pierwszej instancji, który najpierw zobowiązał ją do przedstawienia planu nasadzeń zastępczych wyznaczając na to termin do 11 stycznia 2024 r., po czym 10 stycznia 2024 r. umorzył postępowanie administracyjne. Chociaż bowiem opisane wyżej braki są niewątpliwie uchybieniami procesowymi, to jednak dla skuteczności zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym koniecznym jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. To do strony stawiającej zarzut należy więc wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy i to strona powinna wykazać, że niezawiadomienie jej przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło jej dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej. Naruszenie art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego ocenić należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (zob.: wyrok NSA z 23 listopada 2023 r., sygn. akt II OSK 563/21, publ. Lex nr 36672801). W rozpoznanej sprawie skarżąca nie wykazała istnienia wpływu zarzucanych organowi uchybień proceduralnych na wydane rozstrzygnięcie, a równocześnie w świetle prezentowanych wyżej rozważań nie sposób uznać, aby wpływ taki mógł istnieć. Skoro bowiem decyzja pierwszoinstacyjna z 10 stycznia 2023 r. umarzała postępowanie w sprawie, a zatem nie była rozstrzygnięciem merytorycznym, lecz formalnym zaś okoliczność wycinki drzew przed jej wydaniem pozostaje bezsporna, to niezależnie od tego, jakie dowody czy argumenty strona podniosłaby przed wydaniem tego aktu, nie zmieniłyby one faktu, że postępowanie należało umorzyć z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa w stopniu mogącym uzasadniać jego wzruszenie i dlatego działając na podstawie art. 132 oraz art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzekł o oddaleniu skargi.