Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 705/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 1-2, art. 34 par. 1-2
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 2-5, ust. 7, ust. 9-11
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: par. 2, par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2172
law: Rozporządzenie Ministar Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 listopada 2024 r. sprawy ze skargi S. M. na postanowienie Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie z dnia 13 czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

S. M. (dalej: "Strona", "Skarżący") pismem z dnia 14 marca 2024 r., wniósł zarzut w sprawie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy nr 46/2023 z dnia 21 grudnia 2023 r., który doręczono mu wraz z postanowieniem z dnia 5 marca 2024 r. o nałożeniu grzywny w wysokości 500 zł, w celu przymuszenia do poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym dziecka – A. M., urodzonego [...] lutego 2016 r.

Skarżący zarzucił organowi:

1. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym;

2. brak wymagalności obowiązku z uwagi na nieosiągnięcie przez dziecko 15 roku życia w przypadku szczepienia na gruźlicę oraz nieosiągnięcia przez dziecko 19 roku życia w przypadku szczepienia przeciwko śwince, odrze i różyczce, a także z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień i brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia;

3. przetwarzanie danych osobowych bez ważnej podstawy prawnej, gdyż jego zdaniem nigdy przed żadnym podmiotem prywatnym ani publicznym nie wyraził zgody na przetwarzanie jego danych osobowych oraz małoletniego syna A. M., a ponadto nie zachodzą podstawy do przetwarzania danych określone w art. 9 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (Ue) 2016/679 z 27.04.2016 r., w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływał takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Policach, postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2024 r., znak: EP.967.3.188.3.2024 oddalił złożone przez Stronę zarzuty, zaznaczając przy tym, że zarzut ujęty w pkt 3 nie podlegał rozpoznaniu, albowiem nie mieści się w zamkniętym katalogu podstaw zarzutów wynikającym z art. 33 § 2 u.p.e.a.

Na powyższe postanowienie Strona wniosła zażalenie.

Zaskarżonemu postanowieniu Skarżący zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego, tj. : schematu obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży stanowiącego załącznik nr 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. (dalej jako: "Schemat szczepień") w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez błędne zastosowanie z uwagi na fakt, że:

- A. M. jest w wieku, który jest określony w Schemacie szczepień jako właściwy dla przyjęcia szczepienia przeciwko gruźlicy, przebywał w szpitalu w innym państwie niż Polska, gdzie obowiązek poddania szczepieniu przeciw gruźlicy nie występował w dacie, która jest przewidziana w schemacie szczepiennym, stąd też nie jest możliwe wykonanie tego obowiązku zgodnie z obowiązującym schematem szczepień, z zachowaniem wskazanych tam terminów, w tym bez narażenia na niepożądane skutki zdrowotne związane z różnicą wieku;

- A. M. przyjął poza granicami państwa pierwszą dawkę szczepienia przeciw nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce i odrze według schematu obowiązującego w innym kraju, który nie zawierał jednakowej liczby dawki co schemat szczepień w Polsce - w Szwecji odra, świnka i różyczka ma schemat jednodawkowy, a nie 3/4 dawkowy, jak w Polsce w przypadku szczepienia podstawowego, nie jest możliwe zastosowanie w połowie schematu polskiego, a w połowie szwedzkiego, albowiem są one znacznie różne tak co do ilości dawek, jak i częstotliwości, co może wywołać negatywne skutki zdrowotne;

2. przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art.107 § 3 k.p.a., mających wpływ na wydane orzeczenie poprzez:

- niezbadanie z urzędu przez organ możliwości wykonania uzupełniającego szczepienia według schematu polskiego, biorąc pod uwagę rozbieżność w ilościach dawek, stężenia poszczególnych dawek i porównania przyjętych już dawek na terenie innego państwa;

- niezbadanie pod kątem możliwości przyjęcia przewidzianych w Polsce poszczególnych dawek szczepień uzupełniających, w przypadku gdy szczepienie podstawowe zostało wykonane na terenie innego państwa, w którym stosuje się inne preparaty, innych producentów, o innych niż w Polsce stężeniach;

- niezweryfikowanie przez organ czy stężenie przyjętych przez A. M. dawek szczepionek poza granicami Polski nie wyczerpuje spełnienia obowiązku szczepiennego w Polsce w całości;

- dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy;

- niezbadanie przez organ możliwości wykonania obowiązku szczepiennego co do gruźlicy bez naruszenia prawa, tj. bez naruszenia schematu szczepiennego.

Postanowieniem z dnia 13 czerwca 2024 r., nr NEP.906.26.2024, Zachodniopomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Szczecinie (dalej: "Wojewódzki Inspektor Sanitarny", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 123 i 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a."), art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 416) oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.) dalej jako: "u.p.e.a.", utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Organ odwoławczy odnosząc się do ujętego w zażaleniu w punktach 1 i 2 zarzutu w zakresie braku wymagalności obowiązku szczepień wyjaśnił, że obowiązek szczepień ochronnych określony jest wprost w przepisach prawa i był wymagalny w dniu wystawienia przez PPIS w Ś. tytułu wykonawczego z dnia 21 grudnia 2023 r., nr [...].

Wojewódzki Inspektor Sanitarny podkreślił, że poddanie się szczepieniu ochronnemu, zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 b u.z.z.z. jest obowiązkowe dla osób przebywających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, za wyjątkiem osób przebywających na terytorium RP przez okres krótszy niż trzy miesiące, która to okoliczność nie dotyczy niniejszej sprawy. Przedział wiekowy poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na dzień wystawienia tytułu wykonawczego oraz na dzień wydania niniejszego orzeczenia określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 2077, dalej: "rozporządzenie w sprawie szczepień ochronnych"), w szczególności Załącznik 1 do rozporządzenia oraz charakterystyka produktu leczniczego. Jedynie w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego może zostać stwierdzone wystąpienie przeszkód wynikających ze stanu zdrowia, uniemożliwiających wykonanie szczepienia, na co brak jest dowodów w aktach sprawy w odniesieniu do dziecka skarżącego.

Organ odwoławczy nadmienił, że zgodnie z treścią § 11 rozporządzenia w sprawie szczepień ochronnych lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej, o której mowa w § 12 ust. 1, wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, co znajduje potwierdzenie w wyroku NSA z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 2358/21.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny podał dalej, że podczas wizyty kwalifikacyjnej przedstawiciel ustawowy dziecka lub opiekun faktyczny, jeżeli posiada dodatkowe informacje lub dodatkową dokumentację medyczną dziecka, które mogą stanowić o ewentualnych przeciwskazaniach do szczepień, powinien poinformować o tym lekarza. To w interesie strony jest, aby dobrowolnie wybranemu przez siebie lekarzowi POZ takie informacje i dokumentację przedstawić.

Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że z dołączonej dokumentacji w sprawie wprost wynika, że do dnia wystawienia tytułu wykonawczego Strona nie stawiła się u lekarza w wyznaczonych terminach szczepień, podczas których powinny zostać przeprowadzone badania kwalifikacyjne będące nieodzownym elementem szczepień ochronnych. Tym samym niemożliwe było ustalenie przez lekarza uwarunkowań zdrowotnych mogących stanowić przeciwwskazania do szczepień oraz skonsultowanie kwestii podniesionych przez Stronę w zażaleniu.

Organ podał dalej, że Skarżący przedłożył wniosek dowodowy z dnia 27 maja 2024 r., w którym oświadczył, że w dniu 14 maja 2024 r. zostało przeprowadzone badanie kwalifikacyjne u małoletniego A. M. oraz wystawiono skierowanie do poradni immunologicznej dla dzieci, a wizyta została wyznaczona na dzień 14 kwietnia 2025 r. Jednocześnie organ wskazał, że lekarz podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) nie wydał odroczenia szczepień ochronnych, a samo skierowanie do poradni specjalistycznej nie świadczy o braku wymagalności obowiązku.

Ponadto pracownicy Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Ś., po otrzymaniu od Skarżącego wniosku dowodowego w dniu 31 maja 2024 r., wysłali pismo do Wojskowej Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej SPZOZ, ul. [...] w celu uzyskania szczegółowych informacji odnośnie wizyty w poradni w dniu 14 maja 2024 r. W odpowiedzi otrzymano informację, że lekarz POZ podczas badania kwalifikacyjnego nie stwierdził przeciwskazań do wykonania szczepień u dziecka, a skierowanie do poradni specjalistycznej wystawiono cyt.: "w związku z wyraźną niechęcią do wykonania obowiązkowego szczepienia."

W ocenie organu nietrafione są argumenty podniesione w zażaleniu w pkt 2, dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego, nieujęte w zarzutach z dnia 14 marca 2024 r. Po przeanalizowaniu akt sprawy ZPWIS stwierdził, że PPIS w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Organ I instancji po otrzymaniu kwartalnego sprawozdania z obowiązkowych szczepień ochronnych od Wojskowej Specjalistycznej Przychodni Lekarskiej SPZOZ, mieszczącej się przy [...] w Ś. (tj. świadczeniodawcy wybranego przez Stronę), w którym to Strona została wykazana jako osoba uchylająca się od szczepień ochronnych, kilkukrotnie zwracał się do świadczeniodawcy w celu ustalenia stanu faktycznego w kontekście uzupełnienia szczepień u małoletniego oraz możliwego ich odroczenia, co zostało wskazane w postanowieniu znak: EP.967.3.188.3.2024 z dnia 11 kwietnia 2024 r. W dokumentacji brak jest jednak informacji o odroczeniu terminu wykonania zaległych szczepień.

Odnosząc się do kwestii podniesionych w zażaleniu z dnia 19 kwietnia 2024 r. organ odwoławczy podkreślił, że jedynie w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego może zostać stwierdzone wystąpienie przeszkód uniemożliwiających wykonanie szczepienia u małoletniego. W ocenie organu słusznie wskazał w swoim postanowieniu oraz w tytule wykonawczym PPIS, że schemat szczepień zostanie ustalony z lekarzem kwalifikującym do szczepień ochronnych. W związku z powyższym rozbieżności stężeń i dawek szczepionek podawanych w Szwecji i w Polsce oraz przyjęcie dawek uzupełniających Strona powinna skonsultować z dobrowolnie wybranym przez siebie lekarzem, który w celu dalszej diagnostyki może wydać skierowanie do poradni specjalistycznej z zakresu szczepień ochronnych, gdzie lekarz specjalista może opracować oraz wdrożyć indywidualny kalendarz szczepień.

Organ odwoławczy zaznaczył, że pomimo różnic w realizacji narodowych programów szczepień w wielu krajach, programy te realizowane są zgodnie z przyjętymi zadaniami uwzględniającymi przede wszystkim charakterystykę produktu leczniczego danego preparatu szczepionkowego oraz zadaniami przeprowadzenia szczepień wyrównawczych. Zgodnie z zaleceniami dla powyższych szczepień, wskazanymi w PSO na dany rok cyt.: "W przypadku dzieci i młodzieży, u których z różnych przyczyn nie przeprowadzono obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach określonych w obowiązującym kalendarzu szczepień, należy jak najszybciej przeprowadzić szczepienia wyrównawcze aby zminimalizować ryzyko zachorowania u nieszczepionej osoby.".

Z kolei, odnosząc się do podniesionych przez Stronę zastrzeżeń dotyczących przetwarzania danych osobowych oraz naruszenia prawa materialnego, zawartego w pkt 1 zażalenia, ZPWIS wskazał, że podniesione kwestie nie mogą być podstawami wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, gdyż nie mieszczą się w zamkniętym katalogu podstaw wniesienia zarzutu, zgodnie z przepisem art. 33 § 2 u.p.e.a., co w przypadku pkt 3 zarzutów zostało wyjaśnione Stronie przez PPIS w zaskarżonym postanowieniu. Tym samym wskazane przez Stronę zastrzeżenie nie może być przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie.

Pismem z dnia 17 lipca 2024 r. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powyższe postanowienie.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

- przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 i § 2 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 124 § 1 i 2 k.p.a. poprzez fragmentaryczne i niewystarczające rozważenie materiału dowodowego, niedokładne wyjaśnienie i określenie stanu faktycznego sprawy, sporządzenie błędnego i niepełnego uzasadnienia prawnego i faktycznego decyzji, wyciągnięcie nieprawidłowych wniosków z zebranych dokumentów w sprawie, a także wydanie decyzji, która pozostaje w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym;

- przepisu prawa materialnego, tj. schematu obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia schematu obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży stanowiącego załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowane, a w konsekwencji uznanie, że mamy do czynienia wymagalnością obowiązku szczepiennego, a także błędne przyjęcie, że Skarżący uchylał się od jego wykonania, co doprowadziło do bezpodstawnego nieuwzględnienia zarzutów do postępowania egzekucyjnego, a co za tym idzie utrzymania w mocy postanowienia organu I instancji.

Wskazując na powyższe naruszenia Skarżący wniósł o zaskarżonego uchylenie postanowienia.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację wspierającą podniesione zarzuty. Zdaniem Skarżącego trudno wyobrazić sobie, że lekarz przeprowadzający badania kwalifikacyjne posiada wiedzę o składzie chemicznym szczepionek i nie jest w stanie wykluczyć wszystkich przeciwwskazań. Co więcej, trudno wyobrazić sobie sytuację, że lekarz przeprowadzający badanie kwalifikacyjne, nie znając preparatów zagranicznych, będzie miał możliwość określenia właściwego stężenia dawki, która ma zostać podana dziecku i to w ramach jednej konsultacji specjalistycznej. Ponadto, mając na uwadze to, według jakiego schematu przebiegają badania kwalifikacyjne, a także to, że lekarz prowadzący jedynie zadaje kilka rutynowych pytań, nie pytając o szczegóły, a także fakt, że to opiekun musi podejmować czynności by się upewnić, że nie ma przeciwwskazań, nie jest możliwe objęcie wyobraźnią, że lekarz będzie chciał się zastanawiać nad różnicami preparatów i ich stężeń w kraju i poza krajem.

Skarżący podkreślił, że nigdy nie uchylał się od obowiązku szczepiennego, ani od stawiennictwa na badania kwalifikacyjne. Jak wynika z pism zgromadzonych w toku niniejszego postępowania poprzednie badania kwalifikacyjny nie odbyły się albowiem małoletni był chory. Wynika z tego, że ustalenie przez lekarza uwarunkowań zdrowotnych na wcześniejszym etapie postępowania nie było możliwe z uwagi na chorobę małoletniego, a nie na rzekomą chęć uniknięcia obowiązku ze strony rodzica. Wszelkie czynności, jakie podejmuje mają na celu dobro dziecko i uniknięcie nieprawidłowości poszczepiennych.

Skarżący wskazał także, że skierowanie do immunologicznej poradni dzieci świadczy o tym, że lekarz prowadzący nie wykluczył wszystkich przeciwwskazań, a co za tym idzie - nie wydał zaświadczenia o braku przeciwwskazań, nie był w stanie ustalić uwarunkowań zdrowotnych dziecka samodzielnie. Tym bardziej, zdaniem Skarżącego, nie jest zrozumiałe powoływanie się przez lekarza na rzekomą "niechęć do wykonania obowiązkowego szczepienia", jako podstawę do wydania skierowania do poradni specjalistycznej. Wszak, doświadczenie życiowe i regulacje wskazują, że skierowanie do poradni specjalistycznej wydawane jest wtedy, gdy znajdują się ku temu uzasadnione podstawy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Wskazać również należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Stosownie do postanowień art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Przedmiotem kontroli jest postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 13 czerwca 2024 r., utrzymujące w mocy postanowienie wierzyciela, w którym zajął stanowisko dotyczące zarzutu wniesionego przez Skarżącego w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o tytuł wykonawczy nr 46/2023 z dnia 21 grudnia 2023 r.

Stosownie do art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4 u.p.e.a.).

Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a.,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 u.p.e.a.,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zgodnie z art. 34 § 1 i § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, wierzyciel zaś wydaje postanowienie, w którym:

1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;

2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;

3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:

a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,

b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

Zgłoszony przez Skarżącego zarzut dotyczył braku wymagalności obowiązku szczepień ochronnych. Natomiast spór sprowadza się do oceny czy zasadnie organ oddalił wniesiony zarzut.

Należy podkreślić, że profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tj. Dz.U. z 2023 r. poz. 1284 ze zm.), dalej jako: "u.z.z.z." wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych.

Stosownie do art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.z. jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, zgodnie z art. 5 ust. 2 u.z.z.z. ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2023 r., poz. 1545 ze zm., dalej: "u.p.p.r.p.").

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy u.z.z.z. zamieszczone w rozdziale 4 - poświęconym szczepieniom ochronnym. Z art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.).

Niewątpliwie obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego.

Zgodnie z art. 17 ust. 7 u.z.z.z. urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 9 u.z.z.z. do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną należy powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.p.r.p., o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.

W wykonaniu delegacji ustawowej (art. 17 ust. 10 u.z.z.z.) Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2077). Powołane rozporządzenie zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2172).

W dacie wystawienia tytułu wykonawczego w niniejszej sprawie, tj. w dniu 21 grudnia 2023 r. obowiązywało ww. rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r., które weszło w życie z dniem 1 października 2023 r. Rozporządzenie w sprawie szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.

Zgodnie z § 3 ust. 1 w zw. z § 2 rozporządzenia, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:

1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,

2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,

3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw:

a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b,

b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,

4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),

5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,

6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,

7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.

W załączniku nr 1 do tego rozporządzenia zamieszczono ponadto szczegółowy schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży.

Jak wynika z powyższego załącznika, a także z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego na 2023 r. oraz na 2024 r. pierwszą dawkę przeciwko odrze, śwince, różyczce (szczepienie podstawowe) należy podać dziecku w 13-15 miesiącu życia, zaś szczepienie przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi (I dawka przypominająca), przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (I dawka przypominająca), przeciw odrze, śwince, różyczce (II dawka) należy wykonać w okresie od ukończenia 5 roku życia do 6 roku życia dziecka.

W odniesieniu do zarzutu Skarżącego, że wymagalności obowiązku szczepień małoletniej nie można wywodzić z Programu Szczepień Ochronnych, należy podkreślić, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według ww. rozporządzenia Ministra Zdrowia z 2023 r., w tym załącznika nr 1.

Wbrew stanowisku Skarżącego z obowiązujących w chwili wydania zaskarżonego postanowienia przepisów prawa wynikał obowiązek poddania jego syna szczepieniom ochronnym wskazanym w tytule wykonawczym, a Skarżącego obowiązywały terminy wykonania tych szczepień wynikające z aktualnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Zdrowia i ogłaszanych corocznie Programów Szczepień Ochronnych.

Z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że syn Skarżącego, urodzony w dniu [...] lutego 2016 r. zobowiązany był do przyjęcia szczepienia przeciwko gruźlicy oraz odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince), różyczce - dawka przypominająca. Analiza akt wskazuje, że Skarżący był wielokrotnie wzywany do stawienia się z dzieckiem na szczepienie. Do Strony kierowana była korespondencja w sprawie poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom - pisma z dnia 7 września 2022 r., 24 listopada 2022 r., 31 października 2022 r. oraz z dnia 7 marca 2023 r.

Zaznaczenia wymaga, że w wystawionym w dniu 21 grudnia 2023 r. tytule wykonawczym wskazano na brakujące szczepienia ochronne u dziecka. W podstawie prawnej wskazano art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 i ust. 11 u.z.z.z. oraz rozporządzenie w sprawie szczepień ochronnych.

Z akt kontrolowanej sprawy wynika, że pomimo upływu terminu podania poszczególnych dawek szczepionek określonych w rozporządzeniu w sprawie szczepień ochronnych oraz komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego – Skarżący nie poddał małoletniego syna wskazanym obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Z akt sprawy wynika nadto, że w dniu 14 maja 2024 r. zostało przeprowadzone badanie kwalifikacyjne u małoletniego A. M. oraz wystawiono skierowanie do poradni immunologicznej dla dzieci, a wizyta została wyznaczona na dzień 14 kwietnia 2025 r. Jednocześnie lekarz podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) nie wydał odroczenia szczepień ochronnych. Rację należy zatem przyznać organowi, że samo skierowanie do poradni specjalistycznej nie świadczy o braku wymagalności obowiązku.

Powyższe ustalenia świadczą natomiast o tym, że Skarżący uchylał się od obowiązku poddania syna szczepieniom, pomimo wezwania ze strony inspekcji sanitarnej, jak też po otrzymaniu upomnienia w tej sprawie.

W tych okolicznościach trafne jest stanowisko organu II instancji, że Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów wskazujących na faktyczne istnienie przeciwwskazań skutkujących koniecznością odroczenia szczepień syna ze względu na stan zdrowia. Skarżący próbuje w skardze i na etapie postępowania sądowego wykazać, że wykazuje wolę zaszczepienia dziecka. Niemniej jednak stan sprawy i dokumenty zgromadzone przez organ wskazują, że Skarżący nie podejmuje realnych działań mających na celu wykonanie obowiązku szczepień ochronnych małoletniego syna. Wręcz przeciwnie z powyższego jednoznacznie wynika, że Skarżący z pełną świadomością uchyla się od poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Skarżący był wielokrotnie informowany o nałożonym na niego obowiązku, a jego niewykonanie stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego.

W rezultacie za niezasadne należało uznać zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego.

Mając na uwadze treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, nietrafny okazał się także zarzut naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 15, art. 77, art. 80 k.p.a. i art. 124 § 1 i 2 k.p.a. W ocenie Sądu, organ w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśnił stan faktyczny oraz ocenił zebrane dowody. Wyniki ustaleń przedstawił w uzasadnieniu wydanego postanowienia, odnosząc się do kwestii charakteru szczepień ochronnych. W zaskarżonym postanowieniu prawidłowo też wskazano i zinterpretowano przepisy prawa, z których wynika wymagalność obowiązku podania dziecku szczepionek.

Na marginesie wskazać należy, że prawidłowości podjętego przez organ rozstrzygnięcia nie podważają także rozważania strony na temat szczepień w innych państwach i związanych z tym różnic w preparatach, czy ewentualnych niepożądanych odczynów poszczepiennych. Stwierdzić należy bowiem, że obowiązek szczepień ochronnych w Polsce uregulowany jest prawnie i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych. Przy czym, jak zasadnie wskazał NSA w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11 wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami kodeksu wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu.

Zaznaczenia przy tym wymaga, że regulacje Unii Europejskiej, jak i w ślad za nimi regulacje krajowe państw Unii, przewidują istnienie skutecznego nadzoru nad wysoką jakością oraz bezpieczeństwem szczepionek na każdym etapie ich opracowywania, wdrażania, wytwarzania, dopuszczania do obrotu, dystrybucji i stosowania. Żadna szczepionka nie może być dopuszczona do obrotu, jeśli nie przejdzie pełnej procedury wskazanych badań i weryfikacji, a także nie będzie posiadała kompletu dokumentacji, w skład której wchodzi kompletna lista potencjalnie możliwych objawów niepożądanych. Wykaz objawów niepożądanych opisany jest dla każdego produktu leczniczego (nie tylko dla szczepionki) w ulotce dla pacjenta.

W ocenie Sądu, odmowa poddania dziecka szczepieniu, wobec stwierdzonego w badaniu kwalifikacyjnym przed szczepieniem braku przeciwwskazań zdrowotnych do jego wykonania, nie może być przez rodzica wiarygodnie uzasadniana obawą przed wystąpieniem jakichkolwiek odczynów poszczepiennych lub innych następstw zdrowotnych szczepień ochronnych, czy z uwagi na "wyraźną niechęć do wykonania obowiązkowego szczepienia".

Podkreślić raz jeszcze należy, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie. Nadzór nad realizacją obowiązku szczepień ochronnych u osób do 19 roku życia sprawują organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej, które w zakresie swoich właściwości wykorzystują, zgodnie z uprawnieniami, przysługujące im środki prawne.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu wyroku są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.