Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 283/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 ,  art. 28 ust. 3, art. 28 ust. 3a,
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: art. 13 i art. 361 pkt 1,
journal: Dz.U. 2022 poz 1520
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t. j.)
article: § 3 ust. 1, § 3 ust. 1 pkt 2, § 3 ust. 1 pkt 1,
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska, Sędzia WSA Anna Sokołowska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 5 lipca 2023 r. sprawy ze skargi S. Ś. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 23 listopada 2022 r. S. Ś. (dalej: "Wnioskodawca", "Skarżący") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład", "Organ") z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek.

Decyzją z 17 stycznia 2023 r. Zakład odmówił Wnioskodawcy umorzenia wymagalnych należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika, odsetek od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne za okres 05/2002 r., 06/2004 r., 01-12/2005 r. 07-08,10/2006 r.,01-02, 06/2008 r. 08/2008 r. - 12/2012 r., 03,06-08/2013 r" na ubezpieczenie zdrowotne za okres 12/2005 r., 07-08,10/2006 r., 01-02,06/2008 r., 08/2008 r., - 09/2011 r., 01-02,04-05,10-12/2012 r, 03/2013 r. 07-08/2013 r., 09/2021.r. - 10/2022 r. na FP i FGSP za okres 03/2010 r. - 08/2012 r. w łącznej kwocie 134.280,72 zł należności głównej wraz z odsetkami i kosztami upomnienia, oraz o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 05/2002 r., 06/2004 r., 01-12/2005 r., 07-08,10/2006 r., 01- 02,06/2008 r., 08/2008 r. -12/2012 r., 03,06-08/2013 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres 12/2005 r., 07-08,10/2006 r" 01-02,06/2008 r, 08/2008 r. - 09/2011 r., 01-02,04-05,10- 12/2012 r., 03/2013 r., 07-08/2013 r., 09/2021 r. - 10/2022 r. na Fundusz Pracy za okres 03/2010 r. - 08/2012 r. w łącznej kwocie [...] zł należności głównej wraz z odsetkami i kosztami upomnienia.

Organ stwierdził, że nie wystąpiła żadna z przesłanek o jakich mowa w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r, o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., dalej: "u.s.u.s.", a ponadto Wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń oraz, że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły Wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Decyzją z 13 marca 2023 r. Zakład utrzymał w mocy decyzję z 17 stycznia 2023r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Organ w pierwszej kolejności przedstawił sytuację materialną Wnioskodawcy, na podstawie złożonego przez stronę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz danych z CEIDG, Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz z Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Organ doszedł do wniosku, że w sprawie nie zaistniały przesłanki umorzenia o jakich mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Analizując natomiast sytuację Wnioskodawcy z punktu widzenia przesłanek umorzenia, o jakich mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej: "Rozporządzenie") Organ doszedł do wniosku, że ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Wobec zakończenia działalności gospodarczej przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia nie ma zastosowania. Dalej Organ wskazał, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny.

Skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł netto, z którego prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne na rzecz zaległych składek oraz potracenia alimentacyjne na rzecz byłej żony. W ocenie Zakładu kontynuacja postępowania egzekucyjnego nie zagrozi egzystencji ze względu na ustawowe ograniczenia. Dodatkowo oceniając sytuacje finansową Skarżącego wskazał na faktu otrzymywania jednorazowego trzynastego i czternastego świadczenia z których nie można dokonywać potrąceń i egzekucji, co z pewnością wpływa na poprawę sytuacji finansowej gospodarstwa domowego. Analizując sytuację finansową Organ wskazał na aktualny dochód w gospodarstwie domowym - około [...] zł netto (dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego przed potrąceniami)i odniósł jego wysokość do minimum socjalnego (ustalone 5 grudnia 2022 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2022 r. dla jednoosobowego osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.483,63 zł) wskazując, że w niniejszej sprawie niewątpliwie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa i to przy stałych wydatkach związanych z utrzymaniem - około 900,00 zł, wyżywienie - około 800,00 zł. inne wydatki: środki higieny osobistej, środki czystości, obuwia i odzieży. Wskazane wydatki, zdaniem Organu, nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić Wnioskodawca. Nie można też uznać, że opłaty za energię, gaz czy wodę są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Dodatkowo podniesione okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi.

Powołana zaś w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia przesłanka umorzenia nie może zostać spełniona, skoro Skarżący dysponuje dochodem w postaci pobieranej emerytury, którego wymagalność - inaczej niż wynagrodzenia za pracę - nie jest uzależniona od aktywności zawodowej zdeterminowanej stanem zdrowia. Organ uznał również, że wskazane problemy zdrowotne z całą pewnością są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Brak było zatem podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia Wnioskodawcy pozyskanie środków finansowych na spłatę zaległości względem ZUS.

Na wskazaną decyzję Zakładu pełnomocnik Skarżącego wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę domagając się jej uchylenia oraz umorzenia zaległych składek. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1. art 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. i art. 127 § 3 k.p.a. poprzez nieprzedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jakichkolwiek merytorycznych argumentów odnoszących się do problematyki przedawnienia należności składkowych;

2. art. 7 k.p.a, 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezebranie w sposób wyczerpujący wszelkich możliwych dowodów, które przyczyniłby się do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz niewłaściwą ocenę materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego i nieprawidłowego uznania, że brak jest podstaw do zastosowania wobec Skarżącego instytucji umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne.

W konsekwencji dokonanego nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., tj.: art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13.10.1998 r: o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.) w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy opłacenie należności względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez Skarżącego pozbawi zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a dodatkowo Skarżący cierpi na przewlekłe choroby, które pozbawiają go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Skarżący na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniósł o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów, w postaci:

1.zaświadczenie lekarskie z dnia 3.04.2023 r.,

2.przykładowa dokumentacja medyczna S. Ś. w latach 2015-2022 (12 kart), na okoliczność: stanu zdrowia S. Ś..

3.opinia rzeczoznawcy z zakresu techniki samochodowej maszyn i urządzeń z dnia 3.04.2023 r. na okoliczność: wartości samochodu marki Suzuki Grand Vitara 2.0 nr rejestracyjny [...].

Wobec powyższych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. oraz uchylenie w całości decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję tj. z dnia 17 stycznia 2023 r., numer 85/2023 - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a.. Ponadto wniósł o zasądzenie na rzecz Skarżącego od Organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i wnosząc o dopuszczenie dowodu z dokumentów zawartych w aktach ZUS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia prawa a podniesione w skardze zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia. Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak, należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cyt. artykułu. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym już Rozporządzeniu, w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 tego aktu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład uznał, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności. Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności, o jakich mowa w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Ustalono także, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Jakkolwiek Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej jednakże posiada dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego ([...] zł); posiada samochód osobowy marki Suzuki Grand Vitarą z 2005 r., którego wartość pozwala na dokonanie zastawu skarbowego - zgodnie z Obwieszczeniem Ministra Finansów z dnia 3 sierpnia 2022 r. w sprawie wysokości kwoty wymienionej w art. 41 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa na rok 2023 (M. P. z 2022 r., poz. 774) wysokość kwoty, o której mowa w z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, na 15.500,00 zł, posiada następców prawnych - syna oraz córkę co wyklucza przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, nie można także stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności z tytułu składek nie zostało wdrożone.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że Organ prawidłowo ocenił, że w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość skutecznego wyegzekwowania należności, a więc nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji umarzającej należności z tytułu składek.

Jak już podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. Rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przywołany wyżej przepis Rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje więc, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń. Co ważne, przepis § 3 ust. 1 Rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.

Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie Zakład dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez Skarżącego jak również informacjami pozyskanymi z urzędowych ewidencji. W ocenie Sądu, Organ stwierdzając, że w wypadku Skarżącego nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył cytowanych przepisów prawa materialnego.

Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla Skarżącego. Skarżący uzasadniał żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne problemami natury finansowej oraz stanem zdrowia. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez Wnioskodawcę okoliczności i w ocenie Sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko.

Należy odnotować, że Skarżący do 24 stycznia 2023 r. prowadził działalność gospodarczą - S. S. Ś., polegającą na sprzedaży detalicznej prowadzonej poza siecią sklepową, straganami i targowiskami; od 1 października 2017 r. pobiera świadczenie emerytalne nr [...], które aktualnie wynosi [...] zł brutto; ze świadczenia dokonywane są potrącenia wewnętrzne i zewnętrzne w łącznej kwocie [...] zł. Ponadto zgodnie z Aktem Notarialnym Repertorium A nr [...] z 14 kwietnia 2005 r. zawarł Skarżący z Z. Ś. umowę o wyłączenie współwłasności ustawowej małżeńskiej i umowę o podział majątku wspólnego. Z treści powyższego Aktu wynika, że Skarżący przekazał nieodpłatnie na rzecz Z. Ś. swoją części majątku nabytego w czasie trwania związku małżeńskiego w skład, którego wchodziło prawo wieczystego użytkowania działki o powierzchni 593 m2, położonej w G. przy ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą nr [...] Pod tym samym adresem zamieszkania co Skarżący zameldowani są również: była żona Z. Ś., syn Armand Święcicki oraz córka E. Ś.. Ż. Z. Święcicka posiada własne źródło dochodu z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego oraz od 1 lutego 2023 r. z tytułu prowadzenia własnej działalności gospodarczej S. [...] polegającej na pozostałej sprzedaży detalicznej prowadzonej poza siecią sklepową, straganami i targowiskami, a więc w takim samym zakresie oraz pod tym samym adresem, co zamknięta działalność Skarżącego.

Ponadto jak ustalono nie korzysta Skarżący z pomocy społecznej oraz innych form pomocy. Jak wskazał Skarżący posiada inne zobowiązania pieniężne za okres 2005 r. w kwocie [...] zł, które nie są spłacane - zaległość na usługi telefonii komórkowej.

Deklarowane przez stronę koszty miesięcznego utrzymania wynoszą przy samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego tj. stałe wydatki Skarżący oszacował na łączną kwotę około 900,00 zł. Natomiast na wyżywienie wskazał kwotę ok. 800,00 zł. Ponosi także inne wydatki: środki higieny osobistej, środki czystości, obuwia i odzieży. Dodać w tym miejscu wypada, że wskazane wydatki nie zostały udokumentowane.

Zgodzić trzeba się z Zakładem, że Skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwiała mu spłatę zaległych należności.

Zestawiając wysokość dochodów około [...],[...] zł netto (dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego przed potrąceniami) uzyskiwanych w gospodarstwie domowym Wnioskodawcy, z ustalonym minimum socjalnym dla samodzielnego gospodarstwa domowego (ustalone 5 grudnia 2022 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2022 r. dla jednoosobowego osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.483,63 zł) Organ słusznie doszedł do wniosku, że Skarżący nadal dysponuje środkami, które mogą zostać przeznaczone na opłacenie należnych składek. Organ wskazał również i na tę okoliczność, że Skarżący dysponuje mieniem w postaci samochodu o wartości, którego sprzedaż może być źródłem potencjalnego dochodu. Kwestionowanie wartości samochodu, poprzez jego zawyżenie przez Organ, nie zmienia faktu, że przedstawia on wartość która może wpłynąć na stan zadłużenia.

Zakład trafnie przy tym zauważył, że pomimo deklarowania trudnej sytuacji bytowej, Skarżący przekazał nieodpłatnie swoją części majątku nabytego w czasie trwania związku małżeńskiego.

Odnosząc się do zarzutów skargi w kontekście oceny stanu zdrowa Wnioskodawcy wskazać należy, że wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu. Zakład nie negował i nie bagatelizował wystąpienia u Skarżącego problemów zdrowotnych, jednakże zasadnie wskazał, że choroba nie pozbawiały stronę uzyskania dochodu – posiada bowiem Skarżący stałe źródło - emerytura.

Odnosząc się do zarzutów skargi co do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego może być uzasadniony wówczas, gdy organ miał realną możliwość zgromadzenia określonych informacji, ale tego nie uczynił. Jeżeli natomiast ustalenie pewnych faktów jest zależne wyłącznie od samej strony i związane jest z przedstawieniem przez nią odpowiednich dowodów, czego strona nie czyni w ogóle, bądź czyni to jedynie w ograniczonym zakresie, to organ nie dopuszcza się uchybienia przepisom postępowania. Sąd rozpoznający sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, że świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną - nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 Rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy.

Zgodzić trzeba się z Zakładem, że zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nie opłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Wymaga zaakcentowania, że ustawowym obowiązkiem Zakładu jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia Skarżący nie wykazał, to negatywne dla Wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych, zdaniem Sądu, Organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez Skarżącego oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Okoliczność, że Skarżący nie zgadza się z oceną sytuacji majątkowej i rodzinnej dokonaną przez organ nie oznacza jednak, że z tej przyczyny wydana decyzja jest wadliwa. Wadliwości tej można byłoby upatrywać, gdyby Organ dokonał oceny istniejącego materiału dowodowego w sposób dowolny, a analiza ta nie zostałaby wsparta żadną argumentacją. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie nastąpiła, albowiem Zakład ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sytuacja finansowa i zdrowotna Skarżącego w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem interesów, publicznego i indywidualnego Skarżącego oraz stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wnioski wyprowadzone z tej oceny nie noszą znamion dowolności.

Nie może odnieść zamierzonego skutku zarzut nie zbadania wymagalności należności objętych wnioskiem o umorzenie. W decyzji z dnia 17 stycznia 2023 r., które to stanowisko zostało zaakceptowane w decyzji z 13 marca 2023 r. Organy wskazały na tę okoliczność wskazując na przepisy odnoszące się do zagadnienia przedawnienia i mające zastosowanie w niniejszej sprawie. Ponadto jak wnika to z akt administracyjnych na dzień 23 listopada 2022 r. rozliczono konto i po szczegółowej analizie wyszczególniono należności. Z rozliczenia wynika, że nie istnieją należności przedawnione czy zagrożone przedawnieniem.

Odnosząc się do wniosku dowodowego Organu należy mieć na uwadze, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie jest co do zasady prowadzone postępowanie dowodowe. Zgodnie z art. 106 p.p.s.a. w postępowaniu przed sądem administracyjnym dopuszczalne jest przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów, ale tylko w sytuacji, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania sądowego.

W art. 133 § 1 zd. 1 p.p.s.a. stwierdza się, że Sąd wydaje wyrok po zamknięciu sprawy na podstawie akt sprawy. Podstawą zatem orzekania przez ten sąd jest materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed tymi organami.

Wnioskowany zatem dowód z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy organu podatkowego nie jest dowodem uzupełniającym. Uzasadnione jest zatem oddalenie wniosku.

Odnosząc się do wniosku dowodowego Skarżącego podkreślić należy, że zgodnie z art. 106 p.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie "akt sprawy" organu administracji publicznej, którego działanie lub zaniechanie zostało zaskarżone do Sądu. Oznacza to, że podstawą orzekania przez sąd jest cały materiał faktyczny i dowodowy sprawy zgromadzony przez organy administracji publicznej w postępowaniu w obu instancjach. Nie jest uzasadnione załączanie przez Skarżącego na etapie postępowania sądowego, dodatkowych dokumentów a nawet nowych dokumentów z daty po dacie podjętego rozstrzygnięcia przez Organy, uzasadniających zasadność wniosku o umorzenie należności.

W postępowaniu przed sądem administracyjnym dopuszczalne jest przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów, ale tylko w sytuacji, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania sądowego. Postanowienie to należy rozumieć w ten sposób, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten Sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać Sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że Sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją.

W orzecznictwie przyjęty został pogląd, że jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, Sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (por. wyrok NSA z 25 września 2000 r. sygn. akt FSA 1/00 nie publ.). Taka sytuacja jednak nie zachodzi w niniejszej sprawie, gdyż organy tak pierwszej jak i drugiej instancji podjęły się wyjaśnienia okoliczności związanych z wykazanymi we wniosku Skarżącego okolicznościami uzasadniającymi zdaniem Skarżącego umorzenie należności. Ustalenie tej kwestii mające znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, powinno i było dokonane przez Organ w postępowaniu administracyjnym. W świetle powyższego nie można zarzucić Organom zaniechania ustawowego obowiązku ustalenia prawdy obiektywnej, skoro Skarżący nie przedłożył załączonych do skargi dokumentów na etapie toczącego się postępowania.

Odnosząc się do wniosku dowodowego Skarżącego osadzającego się na nowych dokumentach należy dodać, że zmiana sytuacji Skarżącego i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Jako niedopuszczalny należy uznać także wniosek Skarżącego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w toku niniejszego postępowania sądowego. Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, iż mając na uwadze treść art. 106 § 5 p.p.s.a. stwierdzić należy, iż opinia biegłego zgodnie z treścią i systematyką art. 308 k.p.c., nie może być zaliczona do dokumentów. Natomiast w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a przedmiotem postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym mogą jedynie dokumenty. Przeprowadzenie więc dowodu z opinii biegłego w postępowaniu przed sądem administracyjnym oznaczało by obejście prawa ze skutkiem nieważności. Stąd wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego podlega oddaleniu.

Wprawdzie stosownie do treści art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające, ale może to być wyłącznie dowód z dokumentu. Sąd administracyjny nie może zatem przeprowadzić dowodu z opinii biegłego. Stąd wniosek podlegał oddaleniu.

Uznając, że rozstrzygnięcie Organu nie narusza prawa tak materialnego jak i procesowego w sposób zarzucany przez Skarżącego, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) oddalił skargę.