Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 933/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 19 grudnia 2023 roku . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Asesor WSA Beata Czyżewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi L. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 17 sierpnia 2023 roku znak KO.4111.415.2023 w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w zakresie w jakim wyłącza przyznanie L. P. świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lutego 2023 roku do 30 czerwca 2023 roku; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach na rzecz skarżącej L. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. ał


UZASADNIENIE

II SA/Łd 933/23

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach z 17 sierpnia 2023 r. (znak: KO.4111.415.2023) po rozpatrzeniu odwołania L.P. od decyzji Prezydenta Miasta K. z 16 czerwca 2023 r. (znak: MOPS.RA.5102.002075.2023) odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, działając na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło przyznać L.P. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką H.P. na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w wysokości 2.119,00 zł miesięcznie, od 1 stycznia 2023 r. do 31 stycznia 2023 r. w wysokości 2.485,00 zł oraz od 1 lipca 2023 r. do 31 marca 2026 r. w wysokości 2.485,00 zł miesięcznie.

Z akt sprawy wynika, że Prezydenta Miasta K. po rozpatrzeniu wniosku L.P. z 18 maja 2023 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, odmówił przyznania spornego świadczenia.

Organ pierwszej instancji odmawiając przyznania L.P. świadczenia pielęgnacyjnego uznał, że matka zainteresowanej jako osoba wymagająca opieki nie spełnia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż – w świetle orzeczenia z 15 marca 2023 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności, jakim się legitymuje - nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zgodnie natomiast z literalnym brzmieniem przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jako drugą przesłankę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na okoliczność, że od 1 lutego 2023 r. L.P. podjęła zatrudnienie - staż. Umowa została zawarta do [...] czerwca 2023 r.

Od powyższej decyzji L.P. w ustawowym terminie odwołała się zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie błędnej wykładni normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 3 ust. 22 tejże ustawy oraz w zw. z art. 2 ust. 1 pkt. 11, 34, 43 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tj.: Dz.U . z 2023 poz. 735) polegającej na uznaniu, iż staż zawodowy stanowi zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, a także celów tych ustaw, jak również naruszenie przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie nie uwzględnienia okoliczności, iż wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP. Zaskarżonej decyzji zarzuciła niezastosowanie się do przepisów Konstytucji RP - art. 32, art. 69 i art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 2 oraz art. 28 ust. 1 i ust. 2 lit. c Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych, przez co decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad konstytucyjnych i Konwencji. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Wspomnianą na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało skarżącej sporne świadczenie na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. oraz od 1 lipca 2023 r. do 31 marca 2026 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że z przedstawionych w sprawie dokumentów wynika, że H.P. (osoba wymagająca opieki) jest wdową, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z [...] marca 2023 r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności wydanym do 31 marca 2026 r. Z jego treści wynika, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 10 listopada 2022 r. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła córka osoby wymagającej opieki, L.P. (osoba sprawująca opiekę), która znajduje się w kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego Kolegium ustaliło, że skarżąca mieszka z matką i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Przeprowadzenie się do matki było spowodowane pogorszeniem się jej stanu zdrowia. Matka skarżącej choruje na cukrzycę, choroby krążeniowo-naczyniowe, otępienie starcze, przeszła dwukrotnie udar mózgu w 2017 r. i w 2022 r. L.P. z uwagi na stan zdrowia matki nie podejmuje zatrudnienia ani żadnej pracy zarobkowej. Nie posiada statusu osoby bezrobotnej, nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy. W okresie od 1 lutego 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. odbywała staż zorganizowany przez Zakład Doskonalenia w W., za który otrzymywała stypendium stażowe. Matka skarżącej od czasu przejścia drugiego udaru w 2022 r. jest osobą leżącą, pampersowaną, natomiast opieki osoby drugiej wymaga od czasu pierwszego udaru, czyli od 2017 r. Córka wykonuje przy matce wszystkie czynności dnia codziennego oraz czynności higieniczno-pielęgnacyjne, a więc wykonuje codzienną poranną i wieczorną toaletę, wymienia pampersy, przyrządza i podaje posiłki oraz napoje (z uwagi, że H.P. ma sprawną prawą rękę weźmie szklankę z napojem oraz kanapkę pokrojoną na cząstki, obsłuży się widelcem, łyżką, jednak wszystko musi być rozdrobnione), podaje lekarstwa, mierzy ciśnienie, poziom cukru, ubiera i przebiera matkę, zmienia pościel, kontaktuje się z lekarzem, który jest uzależniony od aktualnych potrzeb matki (kontakt z lekarzem utrzymuje zainteresowana, ponieważ matka odmawia leczenia szpitalnego), wykonuje ćwiczenia fizyczne usprawniające pracę rąk i nóg. Wymiar godzinowy udzielanej pomocy uzależniony jest od potrzeb H.P. (w dzień i w nocy). Ponadto skarżąca pierze, dba o utrzymanie porządku w mieszkaniu, robi zakupy.

Następnie Kolegium odniosło się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13. Wskazało w związku z tym, że Trybunał uznał przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Kolegium podkreśliło, że obecnie dominuje stanowisko według którego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych utracił przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż określono w tym przepisie, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Odnosząc się do drugiej istotnej okoliczności Kolegium wyraziło stanowisko, iż odbywanie stażu od 1 lutego do 30 czerwca 2023 r. świadczy o tym, że skarżąca nie sprawowała opieki nad matką w sposób stały i ciągły, wykluczający podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co jest warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt ten wskazuje również, że skarżąca mogła podjąć w tym czasie zatrudnienie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z oświadczenia strony z 18 maja 2023 r. co prawda wynika, że staż w większości odbywa w warunkach domowych w systemie hybrydowym, z domu wychodzi na 2-3 godziny, to jednak z załączonej do akt sprawy umowy z [...] stycznia 2023 r. na organizację stażu wynika, że staż odbywa się 8h dziennie/40h tygodniowo w godz. 7-20 za wyjątkiem niedziel i świąt. Miejsce odbywania stażu: [...] K., ul. [...]. Ponadto z umowy wynika, że odstępstwo może dotyczyć godzin, w których odbywa się staż, nie dotyczy zaś miejsca wykonywania stażu. Za odbywanie stażu skarżąca otrzymywała stypendium stażowe. W świetle powyższych okoliczności – zdaniem Kolegium - brak jest spełnienia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia na okres od od 1 lutego do 30 czerwca 2023 r.

Uwzględniając przedstawiony stan faktyczny niniejszej sprawy, cytowany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz linię orzeczniczą sądów administracyjnych, Kolegium stwierdziło, że data powstania niepełnosprawności H.P. w świetle art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi przeszkody do przyznania córce świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpatrywanej sprawie spełnione zostały również wszystkie pozostałe przesłanki zawarte w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (z wyłączeniem okresu odbywania stażu przez L.P.) związane z osobą sprawującą opiekę, co uzasadnia przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na matkę.

Ponadto, powołując się na art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych Kolegium wskazało, że L.P. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w 18 maja 2023 r., a więc przed upływem trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności dla matki, które wydano w 15 marca 2023 r. Jak wynika z orzeczenia wniosek w tej sprawie złożono 10 listopada 2022 r. Świadczenie pielęgnacyjne zatem przysługuje od 1 listopada 2022 r. Kolegium zwróciło jednak uwagę, co zostało wykazane wyżej, że skarżąca w dacie złożenia wniosku nie spełniała przesłanki rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na odbywanie stażu w okresie od 1 lutego do 30 czerwca 2023 r. Wszystkie przesłanki dające podstawę prawną ustalenia dalej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczym spełnia dopiero od 1 lipca 2023 r. Data końcowa to czas określony, bowiem orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności dla matki skarżącej zostało wydane do 31 marca 2026 r.

Na powyższą decyzję L.P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę. Zaskarżając decyzję w części - w zakresie w jakim odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H.P. w okresie od 1 lutego 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. w wysokości 2.485,00 zł miesięcznie.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 17 ust. 1 pkt. 4 w zw. z art. 3 pkt. 22 ustawy świadczeniach rodzinnych poprzez ich błędną wykładnię i uznanie przez organ II instancji, że mimo spełnienia pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie została spełniona przez skarżącą w okresie od 1 lutego 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy - w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów powinna prowadzić do uznania, że skoro ustawodawca wykluczając z katalogu form wykonywania pracy w art. 3 pkt. 22 ustawy staż - osoby go podejmujące spełniają kryterium określone w art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Ponadto w skardze zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niezasadne uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 01.02.2023 r. do 30.06.2023 r., wobec ustalenia, że uczęszczała na staż szkoleniowy, nie sprawowała opieki nad matką w sposób stały i ciągły, wykluczający podjęcie zatrudnienia, co jest warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze powyższe zarzuty pełnomocnik strony wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, w jakiej odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H.P. w okresie od 1 lutego 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. oraz uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach wniosło o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.], zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy zgodne wnioski w tym przedmiocie zostały złożone przez stronę skarżącą w skardze, a przez organ administracji w odpowiedzi na skargę.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy p.p.s.a.).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

Odnosząc powyższe regulacje do realiów niniejszej sprawy oraz kontrolując w zakreślonych powyżej granicach legalność zaskarżonej decyzji wydanej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z 17 sierpnia 2023 r. Sąd stwierdził, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego uznać należało, że przedmiotowa skarga zasługuje na uwzględnienie.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych], w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choćby w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być przy tym spełnione kumulatywnie.

Bezpośrednią materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych]. Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl natomiast art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ pierwszej instancji uznał, że z uwagi na to, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała w okresach określonych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowane świadczenie nie może być przyznane.

Poglądu tego nie podzielił organ odwoławczy wskazując, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 Konstytucji RP. Skutkiem tego orzeczenia jest, zdaniem organu odwoławczego, stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, zawarte w zaskarżonej decyzji, dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności osoby niepełnosprawnej, uznając za niecelowe jego powielanie. Sąd podziela też pogląd organu odwoławczego, że wadliwe w tym zakresie było stanowisko organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy przyznając skarżącej świadczenie pielęgnacyjne uznał, że spełnione zostały pozostałe przesłanki zawarte w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ograniczył jednak jego zakres czasowy wyłączając okres odbywania przez skarżącą stażu. W ocenie Kolegium, odbywanie stażu świadczy o tym, że odwołująca nie sprawowała opieki nad matką w sposób stały i ciągły, wykluczający podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co jest warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznał zatem świadczenie pielęgnacyjne z wyłączeniem okresu od 01.02.2023 r. do 30.06.2023 r., tj. właśnie okresu odbywania stażu przez skarżącą.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd nie podziela jednak dokonanej przez organ odwoławczy wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim uznano, że przez skarżącą nie została spełniona przesłanka warunkująca możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a to niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, z uwagi na fakt, że skarżąca w okresie od 1 lutego 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. odbywała staż zorganizowany przez Zakład Doskonalenia w W., za który otrzymywała stypendium stażowe.

Zasadniczą kwestią wymagającą wyjaśnienia na kanwie przedmiotowego stanu faktycznego w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy udział przez skarżącą w stażu w ramach aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych przy jednoczesnym pobieraniu przez nią stypendium za udział w stażu, realizuje przesłankę podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W pierwszej kolejności wskazać należy w związku z tym, że legalna definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" znajduje się w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie wskazano, że przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową - należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Analiza tego przepisu wskazuje, że wyliczenie to stanowi numerus clausus i nie może być interpretowane rozszerzająco. W konsekwencji uznać należy, że staż odbyty przez skarżącą z całą pewnością nie stanowił formy zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi wyraźnie o "niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Mając zatem na uwadze powyższy przepis oraz definicję legalną zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej opisaną w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych skonstatować należy, że staż odbyty przez skarżącą nie realizuje negatywnej przesłanki do przyznania prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Nie może w tym zakresie znaleźć poparcia stanowisko Kolegium, iż odbywanie stażu spowodowało, że skarżąca nie sprawowała w sposób stały i ciągły opieki nad matką, co miałoby stanowić o niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym względzie, w pierwszej kolejności wskazać należy, że z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani z żadnego innego przepisu tej ustawy nie można zdekodować normy nakazującej sprawowanie "odpowiedniej opieki" jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności tezy takiej nie może uzasadniać wymóg zaistnienia bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czy też niepodejmowania pracy a koniecznością sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą i długotrwałą.

Zarówno określenie "stała" lub "długoterminowa" są w tym kontekście pojęciami charakteryzującymi czas, okres sprawowania opieki. Rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej implikuje przyjęcie, że nie stawia on wymogu sprawowania opieki w sposób nieprzerwany, całodobowy, codzienny, samodzielny, jak też przebywania stale w pobliżu osoby, która opieki w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymaga. Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, powtarzalna opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych umożliwiających egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka, zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą opieka jest sprawowana, których bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Należy jednocześnie podkreślić, że konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia właściwych organów o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat wskazanego wcześniej celu tej regulacji. Wobec tego uznać należy, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie również spełniona, jeżeli stosownie do konkretnych okoliczności, w szczególności zakresu niepełnosprawności i wynikających z niego potrzeb osoby niepełnosprawnej, opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego.

Podkreślenia wymaga, że treść normy art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie stanowi również jako warunku uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego konieczności sprawowania opieki całkowicie w sposób samodzielny, bez prawa do skorzystania ze wsparcia innych osób. Nawet bowiem w przypadku konieczności przebywania z podopiecznym nieprzerwanie całą dobę, bez możliwości nawet chwilowego pozostawienia tej osoby samotnie z powodu braku jej samodzielności wynikającego z niepełnosprawności, doświadczenie życiowe nakazuje przyjąć, że nie jest możliwe wykonywanie tej opieki bez pomocy innych osób, choćby z uwagi na potrzebę zaspokojenia własnych, podstawowych potrzeb życiowych opiekuna.

Błędnym jest przeto proste założenie, zgodnie z którym sam fakt odbywania stażu zawodowego przez skarżącą w każdym przypadku wyklucza rezygnację z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a tym samym nie może być wystarczające dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie znajduje poparcia we wnikliwej ocenie stanu faktycznego sprawy. Postępowanie bowiem dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga uwzględniania szeregu okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i rodzinnej osoby ubiegającej się o to świadczenie oraz osoby potrzebującej opieki. W szczególności istotne jest określenie zakresu wymaganej opieki determinowanej stanem zdrowia wynikającym z niepełnosprawności podopiecznego oraz stylem jego życia, jak też faktycznego czasu, jaki strona zobligowana jest poświęcić na odbywanie stażu, warunków i właściwości osobistych strony. Zauważyć w tym aspekcie należy, iż skarżąca oświadczyła, że w stażu uczestniczyła w sposób "hybrydowy" opuszczając miejsce zamieszkania swoje i matki jedynie na 2-3 godziny. Stąd też dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków będących podstawą decyzji, zwłaszcza, gdy jest ona negatywna dla wnioskodawcy, konieczne jest zachowanie odpowiedniej staranności w zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego.

Stąd dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków będących podstawą decyzji, zwłaszcza, gdy jest ona negatywna dla wnioskodawcy, konieczne jest zachowanie szczególnej staranności w zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego.

Z tych wszystkich względów Sąd za uzasadniony uznał zarzut skargi naruszenia przez organ odwoławczy art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych i zgodnie z żądaniem zawartym w pkt 1 skargi uchylił zaskarżoną decyzję w zakresie w jakim wyłącza ona przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres odbywania przez skarżącą stażu, tj. od 1 lutego 2023 r do 30 czerwca 2023 r.

Odnośnie natomiast do żądania skargi zawartego w jej pkt 2 Sąd wskazanego żądania nie uwzględnił, albowiem należy zauważyć, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Skierniewicach zaskarżoną w niniejszym postepowaniu decyzją uchyliło w całości decyzję organu I instancji i orzekło co do istoty. W obiegu prawnym nie pozostaje zatem decyzja pierwszoinstancyjna, zatem w konsekwencji Sąd nie może jej uchylić. Nadmienić jedynie należy, iż Sąd w treści uzasadnienia wyroku odniósł się do tej kwestii i zgodził się z poglądami Kolegium co do zasadności uchylenia przez ten organ decyzji organu I instancji.

Zgodnie z art. 153 ustawy p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę uwzględni ocenę prawną, a także wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Rolą organu będzie ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie oceny zasadności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lutego 2023 r. do 30 czerwca 2023 r. mając na uwadze wskazane wyżej tezy uzasadniania wyroku.

Mając na względzie przedstawione powyżej rozważania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uwzględnił skargę w ww. zakresie z uwagi na naruszenie prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) – pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powoływanej ustawy p.p.s.a. Na zasądzone koszty złożyła się kwota wynagrodzenia adwokata w wysokości 480 zł ustalona zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).