Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 206/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budżetowe prawo
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1, art. 183 § 2 pkt 5, art. 91 § 2 zd. 3, art. 10, art. 90 § 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 15 zzs4 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon (spr.), Sędzia NSA Paweł Miładowski, Sędzia WSA (del.) Magdalena Dobek – Rak, Protokolant asystent sędziego Julia Słomińska, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 maja 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 2308/20 w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Warszawie z dnia 20 października 2020 r. nr 1215/20 w przedmiocie nakazu rozbiórki 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 28 maja 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 2308/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.), oddalił skargę P. B. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 20 października 2020 r., nr 1215/20 w przedmiocie nakazu rozbiórki oddala.

Powyższy wyrok wydany został w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia 20 października 2020 r. Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz.U z 2020 r. poz. 1333 z późn. zm.) po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla m. st. Warszawy z dnia 20 maja 2020 r., nakazującej P. B. i A. B. dokonanie demontażu zewnętrznej jednostki klimatyzacyjnej - oznaczonej nr I na rysunku stanowiącym załącznik do opinii nr 911/18 z 23 listopada 2018 r. z wyników kontroli urządzeń grzewczo - kominowych sporządzonej przez mistrza kominiarskiego M. A., oraz przewodów i kabli od ww. urządzenia poprowadzonych do lokalu nr 38 w budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. L. ... w Warszawie, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 3 kwietnia 2018 r. do PINB wpłynęło pismo Wspólnoty Mieszkaniowej L. ... (dalej: "Wspólnota"), którym zwrócono się o przeprowadzenie kontroli prawidłowości montażu anten i urządzeń klimatyzacyjnych na dachu budynku przy ul. L. ... w Warszawie.

W dniu 5 czerwca 2018 r. przedstawiciel organu powiatowego przeprowadził oględziny, w trakcie których stwierdzono, że na przedmiotowej nieruchomości, znajduje się 9 kondygnacyjny budynek, który użytkowany jest na podstawie decyzji z 14 sierpnia 2003 r. Na dachu tego budynku, znajdują się 3 anteny wraz z okablowaniem i 7 klimatyzatorów.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego ustalił, że przedmiotowe urządzenia umieszczone są na kominach wentylacyjnych i przesłaniają ich wyloty. Przewody i kable do anten i klimatyzatorów leżą luźno i są prowadzone w przewodach wentylacyjnych do poszczególnych lokali. Według oświadczeń obecnych w trakcie oględzin właścicieli lokali, do lokalu nr 37 podłączony jest prawdopodobnie jeden klimatyzator usytuowany na dachu, do lokalu nr 38 podłączona jest jedna antena satelitarna i 2 klimatyzatory, do lokalu 39 podłączona jest jedna antena i prawdopodobnie 2 klimatyzatory. Na dachu widoczne są również niezidentyfikowane przewody i kable leżące na obróbce blacharskiej dachu, biegnące luzem w dół budynku do lokalu poniżej i kabel wychodzący ze świetlika do komina wentylacyjnego.

Pismem z dnia 17 lipca 2018 r., PINB wezwał właścicieli lokali nr 37, 38 i 39 w budynku przy ul. L. ... do wskazania właścicieli ww. urządzeń wraz z podaniem dokładnej ilości anten satelitarnych i klimatyzatorów przynależnych do każdego z ww. lokali.

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 26 lipca 2018 r., skarżący poinformował, że jest właścicielem 2 klimatyzatorów i 1 anteny.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z 31 października 2018 r. nakazał Wspólnocie dokonanie demontażu wspomnianych urządzeń oraz kabli.

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 15 grudnia 2018 r., uchylił ww. rozstrzygnięcie organu powiatowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na wezwanie PINB, Wspólnota przedłożyła do akt sprawy opinię z 11 lutego 2019 r. sporządzoną przez mistrza kominiarskiego.

W toku kolejnych oględzin przeprowadzonych przez PINB dniu 20 marca 2019 r., dokonano następujących ustaleń: komin 9 (na załączniku graficznym) zlokalizowany kabel antenowy w kanale wentylacyjnym oraz zamontowany talerz antenowy na kominie; komin 10 (na załączniku graficznym) zlokalizowany kabel antenowy w kanale wentylacyjnym; komin 7 (na załączniku graficznym) zlokalizowane przewody w kanale wywiewnym od klimatyzatorów, zamontowane dwa klimatyzatory na ścianie komina oraz jeden talerz antenowy, zlokalizowane kable antenowe w kanale wentylacyjnym skrajnym; komin 6 (na załączniku graficznym) na ścianie komina zamontowany klimatyzator, w dwóch kanałach wentylacyjnych kable antenowe oraz kabel prowadzący do świetlika; komin 5 (na załączniku graficznym) zamontowane na ścianach komina dwa klimatyzatory i talerz antenowy z anteną satelitarną, zlokalizowane przewody w wywiewce kanalizacyjnej; komin 3 (na załączniku graficznym) zlokalizowane kable zasilające klimatyzator zamontowany na ścianie komina nr 6, nie można precyzyjnie określić czy kable poprowadzone są w wywiewce kanalizacyjnej czy w kanale wentylacyjnym. Na ścianie szachtu windowego zamontowano dwa klimatyzatory (przewody wychodzą ze ściany).

W wyniku kontroli, nie udało się jednoznacznie stwierdzić, do których lokali dochodzą poszczególne przewody i kable antenowe w kanałach wentylacyjnych.

Na wezwanie PINB, Wspólnota przedłożyła do akt sprawy kolejną opinię z 24 kwietnia 2019 r. sporządzoną przez mistrza kominiarskiego.

Decyzją z dnia 10 lipca 2019 r. PINB dla m. st. Warszawy umorzył postępowanie administracyjne w sprawie urządzeń technicznych oraz przewodów i kabli do ww. urządzeń poprowadzonych w przewodach wentylacyjnych przynależnych do lokalu nr 38 w budynku mieszkalnym wielorodzinnym przy ul. L. ... w Warszawie, w części dot. zewnętrznej jednostki klimatyzacyjnej oznaczonej nr I.

Po rozpoznaniu odwołania, MWINB decyzją z dnia 17.12.2019 r. uchylił ww. rozstrzygnięcie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Ponownie rozpoznając sprawę PINB decyzją z dnia 20.05.2020 r. nakazał P. B. i A. B. dokonanie demontażu zewnętrznej jednostki klimatyzacyjnej - oznaczonej nr I na rysunku stanowiącym załącznik do opinii nr 911/18 z 23 listopada 2018 r. z wyników kontroli urządzeń grzewczo - kominowych sporządzonej przez mistrza kominiarskiego - oraz przewodów i kabli od ww. urządzenia poprowadzonych do lokalu nr 38 w przedmiotowym budynku.

Od powyższego rozstrzygnięcia odwołanie wniósł skarżący.

Po rozpoznaniu odwołania, MWINB, skarżoną decyzją z dnia 20 października 2020 r., utrzymał w mocy decyzję organu I Instancji.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie, MWINB ocenił, że nałożenie wskazanego w sentencji skarżonej decyzji organu I instancji obowiązku, było zasadne.

Organ odwoławczy przytoczył treść art. 28 ust. 1 oraz art. 29 - 31 Prawa budowlanego wskazując, że katalog obiektów i robót budowlanych zawarty w art. 29 Prawa budowlanego, zwolnionych z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę, zawiera wyliczenie enumeratywne, co oznacza, że wyłącznie wskazane w nim obiekty i roboty nie wymagają pozwolenia na budowę. Organ wskazał, że zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 27 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego, wykonanie instalacji m.in. klimatyzacyjnej i telekomunikacyjnej wewnątrz użytkowanego budynku, nie wymaga pozwolenia na budowę lub zgłoszenia. MWINB podkreślił jednak, że nie zwalnia to organu z badania inwestycji pod kątem zgodności z przepisami.

Organ odwoławczy dodał, że z decyzji Burmistrza Gminy Warszawa Centrum z dnia 21 grudnia 2001r. o pozwoleniu na budowę przedmiotowego budynku, nie wynika, aby w ramach planowanego przedsięwzięcia inwestycyjnego, przewidziano wyposażenie lokalu mieszkalnego nr 38 w indywidualną jednostkę klimatyzacyjną na znajdujących się na dachu budynku kominach, wchodzących w skład instalacji wentylacji mechanicznej obsługującej ww. obiekt budowlany.

W ocenie MWINB w odniesieniu do zamontowania spornych urządzeń technicznych na dachu przedmiotowego budynku, zastosowanie ma tryb, o którym mowa w art. 50-51 Prawa budowlanego.

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wyjaśnił, że tryb ten dotyczy samowolnie realizowanych robót budowlanych w przypadkach innych niż określone w art. 48 ust. 1 i art. 49b Prawa budowlanego. Postępowanie w trybie art. 50-51 Prawa budowlanego, winno być prowadzone w przypadku gdy brak jest stosownego pozwolenia właściwego organu administracji publicznej lub zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych nie wymagających pozwolenia na budowę lub gdy zakres prac został przekroczony, bądź kiedy roboty nie stanowiły samowoli budowlanej.

Organ odwoławczy powołując się na orzecznictwo, wskazał, że procedując w tym trybie, organ nadzoru budowlanego zobowiązany jest w pierwszej kolejności do przeprowadzenia postępowania naprawczego, zaś w przypadku ustalenia, że nie jest możliwe doprowadzenie wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem lub też strona nie przejawia koniecznej w tym kierunku inicjatywy, organ ma obowiązek nakazać zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego.

Jeżeli okaże się, że nastąpiło naruszenie prawa niedające się usunąć, wówczas organ jest zobowiązany zastosować art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego i wydać decyzję zakazującą prowadzenia dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego. Wybór pomiędzy zastosowaniem normy prawnej zawartej w art. 51 pkt 1, 2 lub 3 Prawa budowlanego, uzależniony jest od stwierdzenia w wyniku przeprowadzonego postępowania, czy możliwym jest doprowadzenie wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem.

Organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z opinii z dnia 23 listopada 2018 r. sporządzonej przez mistrza kominiarskiego, na dachu budynku przy kominie zainstalowane są dwie jednostki zewnętrzne klimatyzacyjne do obsługi lokalu nr 38. Instalacja klimatyzatora nr II jest nieprawidłowa, gdyż częściowo przesłania wylot komina wentylacyjnego. W związku z powyższym zalecono przeinstalowanie ww. komina nr II w sposób nieograniczający swobody działania przewodów kominowych.

Następnie organ powołał się na opinię z dnia 11.02.2019 r., która potwierdziła fakt zainstalowania na kominie dwóch urządzeń obsługujących lokal nr 38 oraz przesłanianie przez jeden z nich wylotów przewodów kominowych. Organ wskazał, że z opinii wynika, że sposób montażu urządzeń może spowodować uszkodzenie głowicy lub samego komina, a w związku z tym zalecono dokonanie demontażu ww. urządzeń klimatyzacyjnych z głowicy kominowej, gdyż nie jest to podpora do montażu tego typu urządzeń.

Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego podkreślił, że mimo wskazania w opinii z dnia 23 listopada 2018 r. na nieprawidłowy montaż wyłącznie klimatyzatora nr II (z uwagi na częściowe przesłanianie wylotu komina), należy zauważyć, że oba klimatyzatory Nr II i Nr I, zamontowane zostały na kominie, co w ocenie organu jest niedopuszczalne. Organ przypomniał, że w opinii nr 05/02/2019 wskazano bowiem, że głowica kominowa nie może stanowić podpory dla urządzeń klimatyzacyjnych, gdyż może to spowodować uszkodzenie głowicy a nawet i samego komina. Zdaniem organu, oba klimatyzatory zamontowane zostały zatem w sposób nieprawidłowy (na głowicy komina), z tym, że klimatyzator nr II, dodatkowo jeszcze przesłania częściowo wylot komina.

Odnośnie do okablowania wspomnianych wyżej klimatyzatorów, MWINB zauważył, że w aktach sprawy znajdują się różne opracowania techniczne w tym zakresie. W opinii z dnia 24 kwietnia 2019 r. wskazano, że z uwagi na zbyt dużą ilość przewodów instalacyjnych w szachcie instalacyjnym, nie sposób jest potwierdzić, które urządzenia obsługują dany lokal mieszkalny, w tym lokal nr 38. Z kolei w opinii z dnia 23 listopada 2018 r., podniesiono, że przewody instalacyjne do lokalu nr 38 poprowadzone są szachtem instalacyjnym, w którym poprowadzony jest pion kanalizacyjny wody opadowej z dachu. Zdaniem MWINB, mimo, że według jednej z powyższych opinii, przewody instalacyjne nie znajdują się w przewodzie kominowym, to w przypadku konieczności demontażu obu jednostek klimatyzacyjnych, słusznym wydaje się również usunięcie przewodów do tych jednostek, ponieważ ich pozostawienie w sytuacji braku urządzenia, do którego miałyby być doprowadzone, nie znajduje logicznego uzasadnienia.

Organ odwoławczy, podzielił stanowisko PINB, zgodnie z którym w świetle przepisów § 146 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12.04.2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, §19 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16.08.1999r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych, § 4 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 07.06.2010r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, przeprowadzenie jakichkolwiek przewodów w kanałach wentylacyjnych jest niedopuszczalne, bowiem taki stan może przyczynić się do rozprzestrzenienia się ognia jako źródło palnej izolacji lub jako przeszkoda, na której gromadzą się palne zanieczyszczenia. Ponadto umieszczone w kanałach wentylacyjnych przewody, powodują zmniejszenie ich przekroju (co ogranicza ich drożność i zaburzać może prawidłową pracę wentylacji), a także stanowią utrudnienie w czyszczeniu przewodów wentylacyjnych.

W ocenie MWINB niezgodność z ww. przepisami rozporządzeń, nie pozwala na zalegalizowanie kwestionowanych urządzeń w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 lub 3 Prawa budowlanego. Brak możliwości legalizacji wynika w ocenie organu z naruszenia obowiązujących przepisów technicznych.

MWINB ocenił, że organ I instancji, prawidłowo określił adresatów nałożonych obowiązków. Organ wskazał, że krąg podmiotów zobowiązanych do ich wykonania na swój koszt, określony został w art. 52 Prawa budowlanego wymieniając inwestora, właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego. Organ podkreślił jednak, że wymienienie trzech kategorii podmiotów zobowiązanych do usunięcia skutków samowoli budowlanej nie oznacza, że obowiązek dokonania czynności obciąża te podmioty solidarnie. Kolejność podmiotów wskazanych w powołanym przepisie nie jest bowiem przypadkowa, zaś obowiązki te, winny być w pierwszej kolejności nałożone na inwestorów - właścicieli spornych urządzeń technicznych. Organ wskazał, że własność przedmiotowych urządzeń potwierdzona została w pisemnych oświadczeniach z dnia 26 lipca 2018 r. oraz 10 czerwca 2019 r.

MWINB ocenił, że organ powiatowy prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe i ocenił zebrane dowody zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Skarżący nie zgadzając się z powyższą decyzją, złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonej decyzji, skarżący zarzucił:

1. naruszenie art. 51 Prawa budowlanego przez wydanie decyzji nakazującej demontaż urządzenia, podczas gdy można było przeprowadzić postępowanie naprawcze;

2. naruszenie § 146 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie przez błędne przyjęcie, że wskazany przepis ma zastosowanie w niniejszej sprawie pomimo tego, że nie reguluje on kwestii, które są sporne w przedmiotowej sprawie;

3. naruszenie § 19 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 16 sierpnia 1999 roku w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych przez błędne przyjęcie, że wskazany przepis ma zastosowanie w niniejszej sprawie pomimo tego, że nie reguluje on kwestii, które są sporne w przedmiotowej sprawie,

4. naruszenie § 4 ust.1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 roku w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów z uwagi na to, że akt ten nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, gdyż wszedł w życie już po montażu spornego urządzenia.

Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy:

1. naruszenie art. 6 k.p.a. polegające na nakazaniu demontażu przewodów pomimo stwierdzenia przez organ prawidłowości ich instalacji;

2. naruszenie art. 7 i 77 § 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy;

3. naruszenie art. 8 i 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim ogólnych stwierdzeń, które uniemożliwiają ocenę które działania są zdaniem organu niezgodne z prawem, jakie przepisy i w jakim zakresie zostały naruszone w ramach każdego z tych działań co uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji i skuteczną realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa;

4. naruszenie art. 78 § 1 k.p.a. przez nieuwzględnienie składanych przez niego wniosków dowodowych oraz brak uzasadnienia nieuwzględnienia tych wniosków w Decyzji PINB oraz w Decyzji WINB;

5. naruszenie art. 79a § 1 k.p.a. przez niewykonanie obowiązku tam wskazanego.

Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w całości ewentualnie jej uchylenie oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji lub postanowienia i wskazanie szczegółowych warunków technicznych instalacji urządzeń i podłączenia ich do zainstalowanych już przewodów elektrycznych i przewodów cieplnych, mając na uwadze zachowanie ich funkcjonalności i możliwie niskie koszty.

W odpowiedzi na skargę MWINB wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że organy prawidłowo zastosowały w rozpoznawanej sprawie tryb określony w art. 50-51 Prawa budowlanego.

Zgodnie bowiem z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2016 r., II OPS 1/16 ( opubl. ONSAiWSA 2017/1/2 ), do robót budowlanych i obiektów budowlanych, które nie wymagają uzyskania pozwolenia na budowę i nie są objęte obowiązkiem zgłoszenia mogą być stosowane przepisy art. 50 ust. 1 pkt 2 lub pkt 4 in fine ustawy z 7.07.1994 r. – Prawo budowlane (Dz.U. z 2016 r. poz. 290 ze zm.), a także art. 51 ust. 7 tej ustawy, jeżeli roboty budowlane zostały wykonane w sposób, o którym mowa w art. 50 ust. 1 pkt 2 lub pkt 4 in fine.

Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1877/11, LEX nr 135844, decyzje, o których mowa w art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego, nakazujące zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego, wydaje właściwy organ nadzoru budowlanego w sytuacjach, gdy nie ma możliwości doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem wykonywanych bądź już wykonanych robót budowlanych, o czym mowa w pkt 2 i 3 ust. 1 art. 51 Prawa budowlanego. Innymi słowy, gdy brak jest technicznej i prawnej możliwości doprowadzenia danego obiektu budowlanego do stanu zgodnego z prawem w drodze decyzji, o których mowa w pkt 2 i 3 ust. 1 art. 51 Prawa budowlanego.

Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie, niezgodność ta dotyczyła przepisów techniczno – budowlanych, w tym warunków bezpieczeństwa.

Zgodnie z § 19 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. z 1999 r., Nr 74 poz. 836 ze zm.), sposób użytkowania przewodów i kanałów dymowych, spalinowych oraz wentylacyjnych powinien: 1) być zgodny z założeniami projektu tych przewodów i kanałów, 2) uniemożliwiać ograniczenie lub utratę ich drożności i szczelności, 3) zapewniać bezpieczeństwo użytkowników lokalu, 4) zapewniać bezpieczeństwo oraz ochronę interesów użytkowników innych lokali, do których przylegają te przewody i kanały.

W myśl § 146 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2019r., 1065) wyloty przewodów kominowych powinny być dostępne do oczyszczenia i okresowej kontroli, z uwzględnieniem przepisów § 308.

Zgodnie z treścią § 4 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 07 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010r., Nr 109, poz. 719) w obiektach i na terenach przyległych do nich jest zabronione wykonywanie czynności, które mogą spowodować pożar, jego rozprzestrzenianie się przez użytkowanie instalacji, urządzeń w sposób niezgodny z przeznaczeniem albo warunkami określonymi przez producenta bądź niepoddawanych okresowym kontrolom, o zakresie i częstotliwości wynikającej z przepisów prawa budowlanego, jeżeli może się to przyczynić do powstania pożaru, wybuchu lub rozprzestrzenienia ognia.

Sąd Wojewódzki stwierdził, że z treści opinii z dnia 11 lutego 2019 r. i 24 kwietnia 2019 r., a także z opinii z 23 listopada 2018 r., ewidentnie wynika, że przewody do kwestionowanego urządzenia, nie zostały poprowadzone kanałem wentylacyjnym, lecz szachtem instalacyjnym, którym poprowadzony jest pion kanalizacyjny wody opadowej. Montaż przewodów, który nie wzbudził zastrzeżeń organu odwoławczego, nie uchyla natomiast naruszenia przepisów technicznych i zasad bezpieczeństwa. Decydujące znaczenie, ma bowiem w tym zakresie nie sposób poprowadzenia przewodów, lecz sposób montażu będącego przedmiotem sprawy urządzenia.

Sąd wskazał, że z opinii nr 911/18 z dnia 23 listopad 2018 r., wynika bowiem, że oba klimatyzatory obsługujące lokal skarżącego, w tym będący przedmiotem sprawy klimatyzator nr I, zamontowano na kominie, co może spowodować uszkodzenie głowicy lub samego komina. Zamontowanie obu urządzeń na głowicy komina, potwierdza również opinia z dnia 11 lutego 2019 r. W świetle zatem zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym opinii wydanych przez osoby posiadające wiedzę specjalistyczną, nie budzi wątpliwości, że nieprawidłowy montaż klimatyzatora nie zapewnia bezpieczeństwa użytkowników lokali w przedmiotowym budynku (§19 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych (Dz. U. z 1999 r., Nr 74 poz. 836 ze zm.), utrudnia dostęp do wylotów przewodu kominowego, a tym samym przeprowadzanie jego okresowych przeglądów ( § 146 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2019r., 1065) oraz stanowi wykonanie w obiekcie będącym przedmiotem postępowania czynności mogących spowodować pożar przez użytkowanie komina w sposób niezgodny z jego przeznaczeniem ( § 4 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 07 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010r., Nr 109, poz. 719).

Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd Wojewódzki zaznaczył, że nie ma znaczenia w rozpoznawanej sprawie, czy zainstalowane urządzenie jest pompą ciepła ( jak wskazał skarżący ), czy też stanowi zewnętrzną jednostkę klimatyzacyjną ( takiego określenia użyto w opiniach), bowiem zagrożenie dla użytkowników budynku, nie wynika z rodzaju i przeznaczenia przedmiotowego urządzenia, lecz z jego nieprawidłowego montażu na kominie.

W ocenie Sądu pierwszej instancji niezasadny był także podniesiony w skardze zarzut naruszenia § 4 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2010r., Nr 109, poz. 719) z uwagi na to, że akt ten nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, gdyż wszedł w życie już po montażu spornego urządzenia. Zgodnie bowiem z treścią § 45 powyższego rozporządzenia, w stosunku do budynków wzniesionych zgodnie z ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane oraz aktami wykonawczymi, wydanymi na podstawie tej ustawy nie stosuje się kryteriów określonych w § 16 ust. 2 mówiących o okolicznościach uznania budynku istniejącego za zagrażający życiu ludzi. Pozostałe przepisy rozporządzenia, w tym kwestionowany § 4 ust. 1 , będą miały zatem zastosowanie w rozpoznawanej sprawie.

Zdaniem Sądu, niezasadne były także zarzuty skargi dotyczące możliwości legalizacji spornego urządzenia. Wskazany w skardze przepis z art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, nie znajdzie bowiem zastosowania w sytuacji przeniesienia spornego urządzenia i zamontowania go na dachu na dedykowanych podporach. Działanie takie stanowi bowiem faktyczną rozbiórkę urządzenia (co nakazał organ), a następnie jego ponowny montaż w innym miejscu.

Prawidłowy był także w ocenie Sądu nakaz rozbiórki w odniesieniu do demontażu, opisanych urządzeń kabli i przewodów, które stanowią przecież integralną część przedmiotowego urządzenia podlegającego rozbiórce.

Sąd Wojewódzki stwierdził też, że organy w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania określonymi w przepisach art. 7 k.p.a.-zasadą ustalenia prawdy obiektywnej, art. 77 § 1 k.p.a.-zasadą zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie oraz art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi prawidłowo sporządzonego uzasadnienia, o czy mowa w przepisie art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ organ ustalił pełny stan faktyczny sprawy, odniósł się do zarzutów skarżącego i w oparciu o zebrany materiał dowodowy dokonał ustaleń prawnych wskazując i wyjaśniając zastosowanie przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji.

Ustalenia organu poprzedzone zostały oględzinami spornych urządzeń oraz poparte wspomnianymi wcześniej opiniami specjalistów posiadających wymagane uprawnienia.

Z tych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

P. B. złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając:

1) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

i. art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) przez przekazanie sprawy na posiedzenie niejawne "w związku z dynamicznym wzrostem zakażeń oraz z wprowadzeniem w Warszawie czerwonej strefy" i poinformowanie o tym fakcie skarżącego w sposób uniemożliwiający mu udział w postępowaniu i możliwość obrony tj. już po wydaniu wyroku w sprawie, pomimo iż:

1. w dacie wydania zarządzenia o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne (13 maja 2021 r.) stwierdzenia o dynamicznym wzroście zakażeń i wprowadzeniu w Warszawie czerwonej strefy nie polegały na prawdzie, albowiem dzienna ilość zakażeń wynosiła wówczas 3423 i od wielu dni przed wydaniem zarządzenia oraz przez wiele tygodni po jego wydaniu spadała, a zatem wskazane przez Sąd uzasadnienie było całkowicie nieadekwatne;

2. skarżący wnosił o przeprowadzenie rozprawy, jednoznacznie dając wyraz temu, że na rozprawie skorzysta ze swojego ustawowego, konstytucyjnego uprawnienia i zajmie lub uzupełni stanowisko procesowe;

3. zarządzenie zostało wydane mimo braku spełnienia przesłanki "konieczności", o której mowa w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy;

4. zarządzenie zostało wydane przez osobę, która nie jest przewodniczącym Wydziału VII WSA w Warszawie, a zatem wbrew art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy - albowiem mimo iż pod zarządzeniem znajduje się miejsce na podpis "Przewodniczącego Wydziału VII WSA w Warszawie", to złożony w tym miejscu nieczytelny podpis nie jest podpisem przewodniczącego i z uwagi na jego nieczytelność nie można ustalić, kto wydał ww. zarządzenie - które to naruszenie w ocenie skarżącego skutkuje nieważnością postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). a to przez pozbawienie skarżącego możności obrony swych praw.

Wskazując na powyższe naruszenia, na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. wniesiono o stwierdzenie nieważności postępowania w całości.

Jednakże, na wypadek gdyby w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zachodziły podstawy kasacyjne uzasadniające stwierdzenie nieważności postępowania, zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

(a) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

i. art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy Prawo budowlane, przez ich błędną wykładnię skutkującą ich niewłaściwym zastosowaniem, podczas gdy w niniejszej sprawie sporne urządzenie nie jest zamontowane w sposób niezgodny z prawem, a ponadto, przy przyjęciu, że doszło jednak do popełnienia samowoli budowlanej:

1. przez błędne uznanie, że zachodziła konieczność dokonania rozbiórki spornego urządzenia;

2. przez pominięcie, że nakaz rozbiórki musi zostać poprzedzony wydaniem postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych (art. 50 ust. 1 pkt 2 lub 4 w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy Prawo budowlane), czego w niniejszej sprawie zaniechano i nie zbadano, czy zachodzą podstawy określone w art. 50 ust. 1 pkt 2 lub 4 ustawy Prawo budowlane;

ii. art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane, przez jego niezastosowanie i odstąpienie od przeprowadzenia procedury legalizacyjnej, mimo iż w niniejszej sprawie zachodzi możliwość doprowadzenia robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem bez dokonywania rozbiórki;

iii. §19 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych. § 146 ust, 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. § 4 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów — przez ich niewłaściwe zastosowanie wskutek błędnego przyjęcia, iż akty te mają zastosowanie w niniejszej sprawie, mimo iż nie odnoszą się one w żaden sposób do kwestii spornych tj. do kwestii, czy pompa ciepła może być zamontowana na obudowie szachtu instalacyjnego, a przewody od pompy ciepła mogą być poprowadzone wewnątrz szachtu instalacyjnego;

(b) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

i. art. 21 w z w. z art. 19 p.p.s.a., przez niezgłoszenie przez sędzię J. A.-P., iż istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w danej sprawie, podczas gdy okoliczność taka występowała w związku z faktem, iż w dniu 29 maja 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie orzekającym którego funkcję przewodniczącego pełniła ww. sędzia J. A.-P., oddalił skargę Skarżącego Pana P. B. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 17 grudnia 2019 r. nr 1650/19 w przedmiocie nakazu rozbiórki drugiego z urządzeń Skarżącego znajdujących się na budynku przy ul. L. ... w Warszawie, a z sentencji i uzasadnienia ww. wyroku zapadłego w sprawie VII SA/Wa 450/20 wynika, iż przed datą wyrokowania w sprawie niniejszej ww. sędzia zajęła już zdecydowane stanowisko odnośnie zasadności rozbiórki obydwu urządzeń, w tym urządzenia, co do którego nakaz rozbiórki jest przedmiotem niniejszego postępowania;

ii. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a, przez nieuwzględnienie skargi Skarżącego Pana P. B. i niestwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie dostrzegł, że zaskarżona decyzja została wydana bez podstaw}? prawnej, a zatem z naruszeniem art. 6 k.p.a.. albowiem:

1. nie istnieje przepis prawa, który nakazywałby demontaż pompy ciepła zamontowanej na obudowie szachtu instalacyjnego, tym bardziej, iż sporne urządzenie oraz przewody instalacyjne są połączone z samym budynkiem od momentu jego powstania, a zatem należy uznać, że decyzja o odbiorze budynku przy ul. L. ... w Warszawie zapadła z uwzględnieniem prawidłowości montażu tego urządzenia i przewodów instalacyjnych;

2. nie istnieje (i nie został wskazany przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję) przepis prawa, który nakazywałby demontaż samych przewodów instalacyjnych prowadzących przez szacht instalacyjny (którym poprowadzony jest pion kanalizacyjny wody opadowej) do spornego urządzenia, a z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż w tym zakresie została ona oparta na wrażeniu słuszności oraz braku logicznego uzasadnienia do pozostawienia samych przewodów w sytuacji braku urządzenia, do którego miałyby być doprowadzone;

iii. art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności organu administracji publicznej nie uwzględnił skargi Skarżącego Pana P. B. i nie uchylił zaskarżonej decyzji, mimo iż zapadła ona z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. z naruszeniem:

1. art. 7. 77 § 1 i 78 oraz 84 § 1 k.p.a., a to przez naruszenie zasady prawy obiektywnej przez zaniechanie przez organ podjęcia z urzędu czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i oparcie rozstrzygnięcia na niewyczerpująco zebranym materiale dowodowym, a także bez przeprowadzenia wnioskowanych przez Skarżącego dowodów dotyczących sposobu instalacji urządzenia, jego rozmiaru, wagi i odległości od ściany, w jakiej został zainstalowany, bez wykonania opinii technicznych oraz prawnych, a także badań i pomiarów, jak również bez ustalenia, w jakiej dacie zamontowano sporne urządzenie — wskutek czego wadliwie ustalono stan faktyczny, opierając go na niewystarczających w tym względzie opiniach (opinii nr 911/18 z dnia 23.11.2018 autorstwa M. A. i opinii nr 05/02/2019 z dnia 11.02.2019 r. autorstwa D. T.) i uznając, że sporne urządzenie zamontowane jest nieprawidłowo i stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa użytkowników budynku, a nadto iż nie jest możliwe jego przesunięcie bez dokonania demontażu urządzenia oraz przewodów;

2. art. 7. 77 § 1. 78 i 80 k.p.a., a to przez dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów, przejawiającym się w niezasadnym przyznaniu im waloru wiarygodności w całości oraz na wywiedzeniu z opinii nr 911/18 z dnia 23.11.2918 autorstwa M. A. i opinii nr 05/02/2019 z dnia 11.02.2019 r. autorstwa D. T. wniosków z nich niewynikających, skutkujących uznaniem, że urządzenie nr I, którego dotyczy niniejsza sprawa, również stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa użytkowników budynku, mimo iż w ww. opiniach wskazano na nieprawidłowy montaż wyłącznie klimatyzatora nr II, który częściowo przesiania wylot komina;

3. art. 7a § 1 k.p.a., a to przez naruszenie zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych co do treści norm prawnych (wskazanych w szczególności w punkcie (a) powyżej) oraz co do stanu faktycznego na korzyść Skarżącego, w sytuacji gdy wskazane przez organ podstawy prawne zaskarżonej decyzji nie mogą być wprost odniesione do niniejszej sprawy i nie wskazują, że na ścianie szachtu nie mogą być zamontowane żadne urządzenia, w szczególności pompy ciepła, w związku z czym organ dokonał ich wykładni (wadliwej) na niekorzyść Skarżącego;

4. art. 8 § 1 k.p.a., a to przez naruszenie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publiczne, przejawiające się naruszeniem zasady proporcjonalności przez nałożenie na Skarżącego najdalej idącego obowiązku (nakaz rozbiórki) w sytuacji, gdy brak jest podstaw do stwierdzenia, iż sporne urządzenie stwarza niebezpieczeństwo dla użytkowników budynku, a nadto może ono zostać przesunięte bez dokonania demontażu urządzenia oraz przewodów;

iv. art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 a p.p.s.a. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności organu administracji publicznej nie uwzględnił skargi Skarżącego Pana P. B. i nie uchylił zaskarżonej decyzji, mimo iż zapadła ona z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. z naruszeniem:

1. art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy Prawo budowlane, przez ich błędną wykładnię skutkującą ich niewłaściwym zastosowaniem, podczas gdy w niniejszej sprawie sporne urządzenie nie jest zamontowane w sposób niezgodny z prawem, a ponadto, przy przyjęciu, że doszło jednak do popełnienia samowoli budowlanej:

a. przez błędne uznanie, że zachodziła konieczność dokonania rozbiórki spornego urządzenia;

b. przez pominięcie, że nakaz rozbiórki musi zostać poprzedzony wydaniem postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych (art. 50 ust. 1 pkt 2 lub 4 w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy Prawo budowlane), czego w niniejszej sprawie zaniechano i nie zbadano, czy zachodzą podstawy określone w art. 50 ust. 1 pkt 2 lub 4 ustawy Prawo budowlane;

2. art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane, przez jego niezastosowanie i odstąpienie od przeprowadzenia procedury legalizacyjnej, mimo iż w niniejszej sprawie zachodzi możliwość doprowadzenia robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem bez dokonywania rozbiórki;

3. § 19 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 sierpnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych użytkowania budynków mieszkalnych. §146 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. § 4 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów — przez ich niewłaściwe zastosowanie wskutek błędnego przyjęcia, iż akty te mają zastosowanie w niniejszej sprawie, mimo iż nie odnoszą się one w żaden sposób do kwestii spornych tj. do kwestii, czy pompa ciepła może być zamontowana na obudowie szachtu instalacyjnego, a przewody od pompy ciepła mogą być poprowadzone wewnątrz szachtu instalacyjnego.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi co do istoty oraz zwrot poniesionych przez Skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przewidzianych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.

Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że postępowanie sądowe pierwszej instancji jest obarczone wadą nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., albowiem P. B. na skutek naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego został pozbawiony możności obrony swych praw.

Uwzględniając przebieg postępowania sądowego i czynności podjęte przez Sąd Wojewódzki, zgodzić się należało z zarzutem co do zaistniałej przesłanki nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.), aczkolwiek tylko w części argumentacja przytoczona w podstawie kasacyjnej okazała się trafna.

Z akt sprawy wynika, iż uczestnikom doręczono pismo informacyjne Sądu z dnia 31 marca, zgodnie z którym w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału VII sekretariat WSA w Warszawie poinformował, że z uwagi na utrzymujący się stan epidemiczny w Polsce istnieje możliwość rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym na wniosek strony. Jednocześnie poinformowano, iż z uwagi na dynamiczny wzrost zakażeń, utrzymujący się stan epidemii i związane z tym ograniczenia sprawa może zostać skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (DZ. U. z 2020r., poz.374 ze zm.).

Z kolei w dniu 13 maja 2021 r. wydane zostało przez Przewodniczącego Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarządzenie, w którym (pkt 1) na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej jako: "ustawa o COVID-10") skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym "w związku z dynamicznym wzrostem zakażeń oraz z wprowadzeniem w Warszawie czerwonej strefy, a co za tym idzie z wprowadzeniem dodatkowych ograniczeń związanych ze stanem epidemii"; (pkt 2) wyznaczono termin posiedzenia niejawnego na 28 maja 2021 r.

Zaznaczyć należy, że skarżącemu nie zostało doręczone pierwsze pismo informacyjne Sądu z dnia 31 marca 2021 r., ani też zawiadomienia o wyznaczonych posiedzeniach niejawnych na 20 kwietnia 2021 r. (pierwszy termin zniesiony) i na 28 maja 2021 r. O wydanym w dniu 28 maja 2021 r. wyroku skarżący dowiedział się w późniejszym terminie.

Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej należy w pierwszej kolejności stwierdzić, ze wbrew twierdzeniom strony wobec trwającego stanu epidemii uprawnione było w niniejszej sprawie wyznaczenie posiedzenia niejawnego w sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy było konieczne, a przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można było przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

W takiej jednak sytuacji warunkiem ważności postępowania było zawiadomienie stron, w tym skarżącego, o terminie posiedzenia, czego nie uczyniono.

W rezultacie skarżący, który wnioskował o rozpoznanie sprawy na rozprawie w trybie jawnym, pozbawiony został możliwości złożenia pisemnego stanowiska przed wyznaczonym posiedzeniem niejawnym.

Zaznaczyć należy, że w myśl art. 90 § 1 p.p.s.a. zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest to, że posiedzenia sądowe są jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Jak wskazano w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r. sygn. II OPS 6/19, art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. należy traktować jako przepis szczególny w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a. Prawo do publicznej rozprawy nie ma bowiem charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia.

Wprowadzone w ustawie covidowej rozwiązania mające na celu zapobieganie i zwalczanie zakażeń wirusem COVID-19 niewątpliwie służyły ochronie zdrowia i życia ludzkiego.

W orzecznictwie wyrażono stanowisko, że przewidziane w art. 15zzs4 ustawy covidowej ograniczenie prawa do jawnego rozpoznania sprawy jest dopuszczalne ze względu na treść art. 45 oraz art. 31 ust. 2 Konstytucji, odnosi się bowiem do sytuacji wyjątkowej - stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, a więc służy tym samym ochronie zdrowia publicznego, porządku publicznego, wolności i praw jednostek, a także realizacji zadań władzy publicznej, wynikających z art. 68 ust. 4 Konstytucji, zgodnie z którym władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, równoważąc wartości indywidualne i publiczne w stanach wyjątkowych (zob. wyrok NSA z 12 kwietnia 2022 r. II OSK 1652/21).

W wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano, iż dla zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najważniejsze jest zabezpieczenie uprawnienia strony do przedstawienia swojego stanowiska w sprawie. Dlatego podczas stanu epidemii prawo to może być realizowane przez powiadomienie stron o posiedzeniu niejawnym i umożliwienie im zajęcia stanowiska w formie pisemnej (zob. wyrok II OSK 1652/21 oraz m.in. wyroki z 12 grudnia 2023 r. II OSK 799/21; 28 lutego 2024 r. II OSK 1327/21).

W orzecznictwie ukształtowany został pogląd, zgodnie z którym dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno następować z zachowaniem standardu ochrony praw stron i uczestników postępowania. Jeżeli więc o rozprawie jawnej należy zawiadomić strony co najmniej siedem dni przed terminem posiedzenia (art. 91 § 2 p.p.s.a.), to tym bardziej należy przyjąć co najmniej taki termin na wypowiedzenie się strony w formie pisemnej przed rozpoznaniem sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Przyjmuje się również, że już samo zbyt późne zawiadomienie strony o terminie posiedzenia niejawnego wyznaczonego na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej, uniemożliwiające przedstawienie przez stronę stanowiska w sprawie, wypełnia przesłankę z art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z dnia: 2 czerwca 2021 r. III OSK 3462/21, 16 marca 2022 r. I OSK 1142/21, 9 listopada 2022 r. I OSK 110/22).

Jak zauważono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 listopada 2023 r. II GSK 2178/22: "Minimalnym standardem proceduralnym, który zapewnia stronom możliwość skutecznej obrony swych praw jest zawiadomienie ich przez sąd o terminie posiedzenia jawnego lub niejawnego z co najmniej siedmiodniowym wyprzedzeniem. Powyższa regulacja gwarancyjna została ustanowiona expressis verbis w art. 91 § 2 zd. 3 p.p.s.a. w odniesieniu do posiedzeń jawnych, natomiast stosownie do treści zasady jawności rozpoznawania spraw (art. 10 p.p.s.a.) oraz prawa podmiotowego do rzetelnego i sprawiedliwego proceduralnie postępowania sądowego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, art. 47 akapit 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych) ma ona odpowiednie zastosowanie także do posiedzeń niejawnych."

Ponadto zaznaczono, że: "o ile zasada jawności postępowania sądowego – stanowiąca istotny element konstrukcyjny prawa do sądu – jest normatywnym standardem konstytucyjnym, unijnym i konwencyjnym, który może podlegać proporcjonalnym i znajdującym uzasadnienie w normach i wartościach ponadustawowych ograniczeniom, o tyle prawo do obrony jednostki w postępowaniu sądowym – niezależnie od jawnego lub niejawnego trybu rozpoznania sprawy – nie może być poddawane wyłączeniom lub istotnym ograniczeniom bez naruszenia prawa do rzetelnego procesu sądowego."

Z tych wszystkich względów należało stwierdzić, że zaistniałe w niniejszej sprawie uchybienia proceduralne w zakresie wyznaczonego posiedzenia niejawnego skutkowały pozbawieniem skarżącego prawa do obrony swych praw, co doprowadziło do nieważności postępowania, stosownie do art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

W takiej sytuacji przedwczesna byłaby merytoryczna ocena zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por. wyroki NSA z 11 lipca 2017 r. II OSK 2024/16, 21 lutego 2006 II GSK 378/05, 16 marca 2022 r. I OSK 1142/21).

W konsekwencji orzeczono na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 207 § 2 p.p.s.a.

-----------------------

21