Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 946/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 6, art. 7, art. 8, art. 11, art. 77, art. 107
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: Art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 135, art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek Protokolant: sekr. sąd. Aleksandra Osipowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2019 r. sprawy ze skargi K. K. – K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 lipca 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 23 kwietnia 2018 r.


UZASADNIENIE

K. K. (dalej: Strona, Skarżący) złożył w dniu 9 lipca 2013 r. do Dyrektora Oddziału Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS w K. (dalej: ZUS, Zakład, organ) wniosek o umorzenie odsetek w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą. Wniosek umotywował trudną sytuacją zdrowotną i materialną, która uniemożliwia regulowanie zaległości. Oświadczył, że nie ma pieniędzy by wykupić leki. Podkreślił, że umorzenie odsetek pozwoliłoby mu na podjęcie próby spłaty zadłużenia wobec ZUS.

Po rozpatrzeniu wniosku ZUS decyzją z dnia 5 września 2013 r. odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia za prowadzącego działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika, jak również odsetek od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej kwocie [...]zł

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona podniosła, że od lipca pozbawiona jest jakichkolwiek dochodów, a świadczenie rentowe zostało wstrzymane. Od 2008 r. do lipca 2013 r. pobierała zasiłek stały z MOPS-u, jednak od lipca 2013 r. odmówiono jej zasiłku.

Organ decyzją z dnia 21 października 2013 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 5 września 2013 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawomocnym wyrokiem z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 1971/13 uchylił zaskarżoną przez Stronę decyzję z dnia 21 października 2013 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 5 września 2013 r. stwierdzając m.in., że organ dokonał błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego co skutkowało tym, że twierdzenia organu dotyczące sytuacji zdrowotnej Strony pozostawały w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Ponadto zdaniem sądu organ nie przeprowadził rzetelnej analizy sytuacji materialnej Skarżącego.

Po powtórnym rozpoznaniu sprawy organ decyzją z dnia 5 września 2014 r. ponownie odmówił umorzenia odsetek.

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona zwróciła się o uwzględnienie ww. wyroku WSA w Krakowie oraz okoliczności, że działalność gospodarcza była prowadzona do lipca 2002 r., a od lipca 2003 r. zarejestrowani byli jedynie uczniowie, których przejął jeden z zakładów cukierniczych do ukończenia praktycznej nauki zawodu, działalność gospodarcza była zawieszona, a w roku 2007 całkowicie zlikwidowana.

Organ decyzją z dnia 17 listopada 2014 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 5 września 2014 r.

WSA w Krakowie prawomocnym wyrokiem z dnia 21 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 2016/14 uchylił zaskarżoną przez Stronę decyzję z dnia 17 listopada 2014 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 5 września 2014 r., stwierdzając m.in., że z całą pewnością konglomerat licznych chorób Strony mieści się w pojęciu "przewlekłej choroby zobowiązanego" użytym w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie MGPiPS). Ponadto sąd stwierdził, że w kontekście schorzeń, na które cierpi Strona, a zwłaszcza ich skutków, trudno zgodzić się z opinią organu, że sytuacja, w której znalazł się dłużnik nie ma charakteru trwałego a jedynie przejściowy. Tak więc posługiwanie się przez organ pojęciem "stabilnej sytuacji" w stosunku do Strony jest nieuprawnione. Zdaniem sądu organ już po raz kolejny nie sprostał zadaniu wnikliwej oceny tego, czy stosując w ramach uznania administracyjnego dyrektywy wyboru konsekwencji prawnej, w prawidłowy i należyty sposób wyważył interes zobowiązanego oraz interes społeczny (stan finansów ubezpieczeń społecznych).

Po rozpoznaniu sprawy po raz trzeci decyzją z dnia 21 maja 2015 r. organ ponownie odmówił umorzenia odsetek.

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona zwróciła się o uwzględnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2014 r.

Decyzją z dnia 9 lutego 2016 r. organ utrzymał w mocy decyzję z dnia 21 maja 2015 r.

WSA w Krakowie prawomocnym wyrokiem z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 392/16 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 9 lutego 2016 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 21 maja 2015 r., stwierdzając m.in., że zalecenia co do konieczności wyważenia interesu społecznego z interesem Strony nie zostały w pełni zrealizowane. Sąd wskazał ponadto, że rozważania koncentrujące się wokół możliwości skorzystania z instytucji "skargi pauliańskiej" bez uprzedniego zainicjowania konkretnego postępowania sądowego w tym zakresie są przedwczesne. Należało im nadać walor rozważań hipotetycznych. Gdyby organ faktycznie wystąpił z takim powództwem i uzyskał określonej treści orzeczenie sądowe, to wówczas organ miałby pełne podstawy do posłużenia się tą argumentacją. Sąd zobowiązał organy do ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem w szczególności dokonania wyważenia interesu zobowiązanego do opłacenia należności oraz interesu społecznego w tym szczególnym przypadku.

Po rozpoznaniu sprawy po raz czwarty decyzją z dnia 10 listopada 2016 r. organ ponownie odmówił umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 9 lipca 2013 r. od składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez płatnika za okres od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie zdrowotne za pracowników za okres od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r., oraz z tytułu odsetek za zwłokę od składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników za okres od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r.

Zakład ww. decyzją odmówił umorzenia należności na łączną kwotę [...]zł, uznając, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. 2016 r., poz. 963 ze zm.; obecnie Dz.U. z 2019 r., poz. 300; dalej: u.s.u.s.).

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona zwróciła się o uwzględnienie okoliczności przemawiających za umorzeniem należności, a w szczególności faktu, że przez cały okres, za który naliczano odsetki, była stale i trwale niezdolna do pracy.

Decyzją z dnia 2 marca 2017 r. organ utrzymał w mocy decyzję z dnia 10 listopada 2016 r.

WSA w Krakowie prawomocnym wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 511/17 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 2 marca 2017 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 10 listopada 2016 r.

W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynikało, iż wnioskodawca był właścicielem nieruchomości: lokalu mieszkalnego w K. o pow. 42,4 m2, (który jest wolny od zabezpieczeń) oraz nieruchomości gruntowej (gospodarstwo rolne o pow. 3900 m2), położonej w miejscowości P. D. (na której Zakład dokonał już zabezpieczenia zadłużenia). W toku postępowania ustalono, iż w dniu 21 kwietnia 2014 r. zobowiązany umową darowizny zbył (z pokrzywdzeniem Zakładu) tę nieruchomość na rzecz córki. W swoich rozstrzygnięciach ZUS ponownie ograniczył się do wskazania możliwości wystąpienia do sądu z powództwem o uznanie bezskuteczności takiej czynności prawnej.

Sąd stwierdził, że decyzje obu instancji wciąż nie czynią zadość wymogom prawidłowego uzasadnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Obie przywołane decyzje nie zawierają w swej warstwie motywacyjnej oceny wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, a naruszenie to mogło w sposób istotny wpłynąć na wynik sprawy. Tym samym przedwczesna była ocena Zakładu, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Sąd wskazał, że dla przyjęcia zaistnienia całkowitej nieściągalności nie może być przesądzającym fakt, że w dacie wydania skarżonej decyzji postępowanie egzekucyjne przeciw Skarżącemu było w toku. Argumentu tego nie powiązano z ustaleniami dotyczącymi ściągalności zadłużenia, ani nie przedstawiono prognoz, co do efektywności egzekucji w przyszłości. W ocenie sądu, samo powoływanie się przez ZUS na fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest absolutnie niewystarczające do wykazania, że nie występuje całkowita nieściągalność należności, o której mowa w art. 28 u.s.u.s. Obowiązkiem organu było wykazanie, na jakiej podstawie opiera wniosek, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Nie sposób uznać, że obowiązkowi temu czyni zadość stwierdzenie, że wdrożone wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne jest w toku, gdyż sam formalny aspekt prowadzenia egzekucji nie może być podstawą do wniosku o realnych możliwościach spłaty zadłużenia przez Stronę. Organ winien zatem ocenić, czego nie uczynił, czy w badanej na dzień złożenia wniosku sytuacji materialnej Skarżącego istnieją realne możliwości zaspokojenia przezeń zaległych należności z tytułu składek.

Sąd wskazał też, że organy mają obowiązek skonfrontowania bieżącej sytuacji Strony z wysokością zaległej należności. Ta zaś rozpatrywana w kontekście możliwości finansowych Skarżącego stanowi wysokość znaczną. Nie sposób także tracić z pola widzenia wciąż hipotetycznych jedynie założeń dotyczących "możliwości" wystąpienia do sądu ze skargą pauliańską, czy "możności" dochodzenia zaspokojenia z nieruchomości gruntowej, co organ "na pewno uczyni" bez jakiejkolwiek analizy realności takich działań i przy uwzględnieniu faktu wykreślenia wpisów o wszczęciu postępowania egzekucyjnego.

Sąd w konsekwencji stwierdził, że organ niewyczerpująco ustalił stan faktyczny w zakresie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz nie ocenił należycie wszystkich istotnych w tym zakresie okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz.U. z 2018 r., poz. 2096; dalej: K.p.a.).

Sąd podkreślił, że brak jest informacji, aby na dzień orzekania ZUS wystąpił z deklarowaną skargą pauliańską, natomiast w uzasadnieniu rozstrzygnięcia jedynie powoływał się na taką możliwość. Ostatecznie ta okoliczność o charakterze wyłącznie hipotetycznym zdaje się być traktowana, jako przyczyna negatywnego dla Strony rozstrzygnięcia sprawy. Przy czym na powyższą okoliczność Zakład powołuje się w kolejnych decyzjach, nie przedstawiając w tym zakresie żadnych konkretnych działań (sprawa od lat jest analizowana w komórce obsługi prawnej).

Sąd nie zgodził się również ze stanowiskiem Zakładu o braku przesłanek umorzenia przedmiotowych należności pomimo ich całkowitej nieściągalności, w rozumieniu § 3 rozporządzenia MGPiPS.

Nie można bowiem uznać za właściwą ostateczną konkluzję organu, że sytuacja nie uzasadnia zastosowania umorzenia odsetek w kontekście dokonanych ustaleń faktycznych co do sytuacji majątkowej i zdrowotnej Skarżącego (§ 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ww. rozporządzenia MGPiPS), tym bardziej, iż Zakład w żadnym wypadku nie kwestionował sytuacji zdrowotnej Skarżącego, którą uznał za udokumentowaną i udowodnioną.

Wystąpienie bowiem u Skarżącego takich chorób jak: organiczne zaburzenia depresyjne zaostrzone reaktywne, uwarunkowane zaburzenia nerwicowe typu neurasteniczno-przygnębiennego z komponentem wegetatywnym, padaczka, kiła, która uszkodziła centralny układ nerwowy i oko prawe oraz początkowe zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, czyni z niego osobę, w stosunku do której z całą pewnością odnosi się pojęcie "przewlekłej choroby zobowiązanego" użyte w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, szczególnie w sytuacji, gdy Skarżący orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 21 grudnia 2015 r. został uznany za stale niezdolnego do pracy i wymagającego uczestnictwa w Warsztatach Terapii Zajęciowej.

W ocenie sądu Zakład nadal nie zbadał przesłanek zastosowania umorzenia należności składkowych i nie zindywidualizował sytuacji Skarżącego w aspekcie istnienia jego ważnego interesu i sytuacji majątkowej (braku jakiegokolwiek dochodu poza zasiłkami z opieki społecznej) a z drugiej strony przewlekłej choroby Skarżącego (orzeczenie o stałej niezdolności do pracy) pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, czym naruszył art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS oraz przepisy postępowania w postaci art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 107 K.p.a.

Po rozpoznaniu sprawy po raz piąty decyzją z dnia 23 kwietnia 2018 r. znak: [...] organ ponownie odmówił umorzenia odsetek. W uzasadnieniu decyzji organ wyliczył przedłożone przez Stronę i zgromadzone w toku postępowania dowody, w oparciu o które przedstawił sytuację majątkową, finansową, rodzinną i zdrowotną Strony. Opisał historię prowadzonej przez Stronę działalności gospodarczej i nie wywiązywania się z obowiązków zapłaty składek do ZUS. Wskazał na istnienie wpisu hipoteki kaucyjnej w kwocie [...]zł na rzecz ZUS w księdze wieczystej nr [...] nieruchomości darowanej przez Stronę córce. Stwierdził, że z nieruchomości gruntowej ZUS może skutecznie dochodzić zaspokojenia od dłużnika rzeczowego, bez względu na to czyją stała się własnością.

Organ przywołał treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. i stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie ww. przepisów.

W stosunku do działalności Strony nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, pkt 4 i pkt 4b u.s.u.s., nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., a zobowiązanie przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również w sprawie nie zachodzi.

Organ wskazał, że Strona nie jest pozbawiona źródła dochodu, bowiem przysługuje jej zasiłek stały w kwocie [...]zł miesięcznie od dnia 1 października 2015 r. oraz zasiłek okresowy na stałe w wysokości [...] zł miesięcznie z powodu niepełnosprawności. Zdaniem organu w toku postępowania Strona nie wykazała, by jej potrzeby nie były zaspokajane.

Zakład wskazał, że widzi możliwość wyegzekwowania należności od dłużnika rzeczowego – córki Strony. Ponadto w dniu 21 lipca 2017 r. Strona zawarła z Zakładem umowę ratalną nr [...] dotyczącą należności niepodlegających umorzeniu na podstawie ustawy abolicyjnej. Świadczy to zdaniem organu o możliwości spłaty zadłużenia, a dzięki zaangażowaniu Strony zadłużenie ulega systematycznemu zmniejszeniu.

Podsumowując organ stwierdził, że wobec Strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Następnie organ przywołał przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia MGPiPS wskazując, że sytuacja Strony nie spełnia przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, bowiem ma ona przyznane zasiłki na sumę [...] zł, na utrzymanie przeznacza kwotę [...]zł, a na leczenie [...] zł miesięcznie. W związku z powyższym nie wykazała, aby miała jakiekolwiek trudności w terminowym regulowaniu bieżących kosztów utrzymania.

W sprawie nie zaszły zdaniem organu również przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić Stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Zakład stwierdził też, że działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną i wiąże się z nią ryzyko, dlatego dla obowiązku ubezpieczeniowego bez znaczenia jest, czy przedsiębiorca faktycznie ją wykonuje i czy osiąga dochody. Wskazał, że na organie rentowym jako dysponencie środków publicznych ciąży szczególny obowiązek dbałości o interes publiczny.

Organ przywołał również orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 21 grudnia 2015 r. o stałej niezdolności Strony do pracy.

Wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona zwróciła się o uwzględnienie okoliczności przemawiających za umorzeniem należności, podnosząc, że stosowna argumentacja zawarta jest w uzasadnieniu ww. wyroku WSA.

Decyzją z dnia 3 lipca 2018 r. znak: [...] organ utrzymał w mocy decyzję z dnia 23 kwietnia 2018 r. W uzasadnieniu decyzji Zakład powtórzył stanowisko zawarte w decyzji I instancji. Dodatkowo wskazał, że z ww. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 21 grudnia 2015 r. wynika, że Strona wymaga czasowej/częściowej pomocy innych osób w pełnieniu ról społecznych. Stwierdził, że odnośnie zaległości z tytułu składek i odsetek Strona spłaca po [...] zł miesięcznie zgodnie z układem ratalnym. Jest to kwota, którą Strona sama zaproponowała. Powyższe nie pozbawia Strony możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, ponieważ mieszka ona u córki, która pokrywa koszty utrzymania, kupuje żywność i dopłaca do leków. W kosztach leczenia partycypuje również syn Strony.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżący nie zgodził się z ww. decyzją Zakładu. Zarzucił, że od 15 lat Zakład interpretuje prawo w sposób dowolny. Odnosząc się do wskazywanego przez organ dochodu w wysokości [...] zł miesięcznie podniósł, że jeden tylko z przepisanych dla niego leków - "P. " - kosztuje ok. [...] zł miesięcznie. Wskazał, że musi zażywać 16 różnych leków na liczne schorzenia przewlekłe.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie podkreślając, że został wpisany w księdze wieczystej nieruchomości córki Skarżącego jako pierwszy w kolejności wierzyciel hipoteczny, co oznacza pierwszeństwo przed innymi wierzycielami w podziale sumy uzyskanej z egzekucji nieruchomości. Zatem nie ma podstaw do umorzenia należności wskutek braku majątku. Zakład przywołał również szereg przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2018 r., poz. 1916) i wskazał na mające jego zdaniem zastosowanie w sprawie przepisy dotyczące finansów publicznych, nie wymieniając konkretnych jednostek redakcyjnych ustaw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Godzi się przypomnieć, że Sąd dokonując kontroli decyzji opiera się na dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. Jak wynika bowiem z art. 133 § 1 P.p.s.a., Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Podstawą orzekania przez ten sąd jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania toczącego się przed organami. Kontrolując zaskarżony akt administracyjny, Sąd nie ogranicza się jedynie do kontroli tego aktu, lecz bada, czy okoliczności przedstawione w takim akcie znajdują odzwierciedlenie w dokumentacji zgromadzonej w nadesłanych aktach sprawy.

Wskazać w pierwszej kolejności należy, że Sąd rozpoznając niniejszą sprawę po raz piąty, zgodnie z art. 153 P.p.s.a., jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi w zapadłych uprzednio w niniejszej sprawie prawomocnych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 1971/13, z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 392/16, z dnia 21 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Kr 2016/14, a w szczególności w bezpośrednio poprzedzającym zaskarżoną decyzję wyroku z dnia 17 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 511/17. W drugim, trzecim i czwartym wyroku sąd stwierdzał ewidentne naruszenie przez organ art. 153 P.p.s.a.

W ocenie Sądu organ również w niniejszej sprawie dokonał rozstrzygnięć w sposób nieprawidłowy i sprzeczny z przepisami u.s.u.s., rozporządzenia MGPiPS i K.p.a., a przede wszystkim wbrew art. 153 P.p.s.a., w sposób sprzeczny z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w ostatnio wymienionym wyroku WSA. Zatem skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Należy podkreślić, że przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 2408/98, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 443/09; wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem przede wszystkim z wykładnią prawa (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis Warszawa 2005, s. 472, Komentarz do art. 153 P.p.s.a.; J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, BWP Justicia, Warszawa 1995, s. 70; T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewski, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, tom I, Wyd. LexisNexis Warszawa 2002, s. 826-827).

Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Zarówno organ administracji jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji lub postanowienia ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd, może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 240/06).

Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, winien przede wszystkim dokonać kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku (por. wyrok NSA z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt II FSK 1057/11).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, miał na względzie wyżej przytoczone przepisy prawne oraz poglądy judykatury i doktryny stanowiące wyjaśnienie podstaw prawnych orzeczenia i zakresu kontroli skarżonego aktu. Sąd stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączające związanie oceną prawną i wskazaniami zawartymi w wyroku z dnia 17 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 511/17, ponieważ nie doszło do wzruszenia tego wyroku w trybie przewidzianym prawem, nie doszło również do istotnej zmiany stanu prawnego i faktycznego sprawy. Odnosząc się natomiast do wyroków z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 1971/13 oraz z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 392/16, zmianie uległy okoliczności stanu faktycznego dotyczące majątku Skarżącego i opieki nad chorą matką, zatem w zakresie przesłanki całkowitej nieściągalności wiążące są ocena prawna i wskazania zawarte w wyroku z dnia 17 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 511/17.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja, a także poprzedzająca ją decyzja, naruszają prawo w sposób wymagający usunięcia ich z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS utrzymująca w mocy decyzję Zakładu, którą odmówiono Skarżącemu umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek na ubezpieczenie.

W rozpoznawanej sprawie jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 w pkt od 1 do 6.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze,

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacja podatkowa,

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

5. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

6. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

7. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Wobec treści wniosku Skarżącego, do kwestii umorzenia nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek, zastosowanie w sprawie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Zgodnie z powołanym przepisem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia jednak wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia MGPiPS, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on - ale nie musi - umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe za tym przemawiają.

Przytoczone powyżej regulacje wskazują, że decyzja Zakładu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu należności składkowych ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ przy zaistnieniu choćby jednej z przesłanek może, ale nie musi umorzyć należności z tytułu składek. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

W takich przypadkach, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę.

Z kolei wedle art. 107 § 1 zdanie pierwsze K.p.a., decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Stosownie do § 3 tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Konieczność właściwego uzasadnienia decyzji wiąże się z zawartą w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Takim elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia, a zarazem przedstawiającym tok rozumowania organu jest uzasadnienie decyzji, stanowiące jej integralną część. Zasada przekonywania nie zostanie natomiast zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę.

Mając powyższe na uwadze zauważyć należy, że w wiążących w niniejszej sprawie prawomocnych wyrokach sądy dokonały nie pozostawiających wątpliwości ocen dotyczących zakresu koniecznych do ponownego, odmiennego rozważenia okoliczności stanu faktycznego i udzieliły Zakładowi jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania.

Zatem wytyczne co do dalszego postępowania organu były jasne i konkretne. Z wytycznymi tymi na obecnym etapie, zarówno organ, który ww. czterech wyroków nie zaskarżył, jak i Sąd rozpoznający sprawę, nie mogą polemizować.

W pierwszym wyroku z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 1971/13 sąd wskazał organowi, że dokonał on błędnej, sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceny sytuacji zdrowotnej i nierzetelnej analizy sytuacji materialnej Skarżącego.

Uchylając ponownie wydane decyzje sąd w drugim wyroku z dnia 21 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Kr 2016/14 przesądził, że stan zdrowia Skarżącego odpowiada pojęciu "przewlekłej choroby zobowiązanego" użytego w § 3 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia MGPiPS. Nadto sąd stwierdził nieprawidłowe wyważenie interesu zobowiązanego i interesu społecznego.

Uchylając ponownie wydane decyzje sąd w trzecim wyroku z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 392/16 stwierdził, że rozważania koncentrujące się wokół możliwości skorzystania z instytucji "skargi pauliańskiej" bez uprzedniego zainicjowania konkretnego postępowania sądowego w tym zakresie są przedwczesne.

Wreszcie uchylając ponownie wydane decyzje sąd w czwartym wyroku z dnia 17 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 511/17, kontrolując decyzje wydane w stanie faktycznym i prawnym analogicznym do stwierdzonego w sprawie niniejszej, wskazał, że decyzje obu instancji wciąż nie czynią zadość wymogom prawidłowego uzasadnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Zdaniem sądu organy nie dokonały oceny, czy w badanej na dzień złożenia wniosku sytuacji materialnej Skarżącego istnieją realne możliwości zaspokojenia przezeń zaległych należności z tytułu składek. W ww. wyroku przesądzono również, że przy skonfrontowaniu bieżącej sytuacji Strony z wysokością zaległej należności, w kontekście możliwości finansowych Skarżącego, należy wysokość zaległości uznać za znaczną. Sąd też wytknął hipotetyczny charakter dywagacji dotyczących "możności" dochodzenia zaspokojenia z nieruchomości gruntowej, bez jakiejkolwiek analizy realności takich działań.

Sąd nie zgodził się również ze stanowiskiem Zakładu o braku przesłanek umorzenia przedmiotowych należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w rozumieniu § 3 rozporządzenia MGPiPS, podkreślając, że wystąpienie u Skarżącego takich chorób jak: organiczne zaburzenia depresyjne zaostrzone reaktywne, uwarunkowane zaburzenia nerwicowe typu neurasteniczno-przygnębiennego z komponentem wegetatywnym, padaczka, kiła, która uszkodziła centralny układ nerwowy i oko prawe oraz początkowe zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, czyni z niego osobę, w stosunku do której z całą pewnością odnosi się pojęcie "przewlekłej choroby zobowiązanego" użyte w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS, szczególnie w sytuacji, gdy Skarżący orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 21 grudnia 2015 r. został uznany za stale niezdolnego do pracy.

Rozpoznając obecnie, po raz piąty, przedmiotową sprawę stwierdzić należy, że organ w dalszym ciągu nie uczynił zadość dyspozycji art. 153 P.p.s.a. i nie wykonał wskazań zawartych w powołanych powyżej wyrokach, w szczególności w wyroku z dnia 17 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 511/17.

Powtórzyć trzeba, że absolutnie zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowania się wytycznym, co do dalszego postępowania.

Odnosząc się do braku zrealizowania poszczególnych wytycznych sądu przez organ, należy wskazać, że po pierwsze, decyzje obu instancji nadal nie czynią zadość wymogom prawidłowego uzasadnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Organ nie dokonał wystarczającej analizy czy istnieją realne możliwości zaspokojenia przezeń zaległych należności z tytułu składek. W szczególności nie można za wystarczające w tym zakresie uznać wskazanie przez organ na istnienie wpisu hipoteki kaucyjnej w kwocie [...]zł na rzecz ZUS w księdze wieczystej nr [...] nieruchomości gruntowej (gospodarstwo rolne o pow. 3900 m2), położonej w miejscowości P. D.. Potencjalna możliwość dochodzenia przez Zakład ww. zaległości, wobec wieloletniej bierności w tej kwestii, nie może być uznana za wystarczająco realną, a przynajmniej organ tego należycie nie uzasadnił. Należy podkreślić, że z ww. księgi wieczystej wynika, że hipoteka kaucyjna została wpisana dnia 29 maja 2006 r., a jednak mimo upływu 13 lat organ nie poczynił żadnych kroków w celu dochodzenia należności.

Sąd w wyroku z dnia 17 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Kr 511/17 wyraźnie zaznaczył, że ograniczenie się przez organ do wskazania możliwości wystąpienia do sądu z powództwem nie daje jeszcze gwarancji uzyskania majątku koniecznego dla skutecznej egzekucji, a zatem sam w sobie nie może stanowić uzasadnienia odmowy umorzenia należności. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Brak jest informacji w aktach sprawy, by na dzień orzekania Zakład wystąpił o zaspokojenie zaległości z ww. nieruchomości, natomiast w uzasadnieniu rozstrzygnięcia jedynie powoływał się na taką możliwość. Wskazanej sytuacji, jako oczywiste, towarzyszyć zatem powinno pytanie, o przyczyny i powody braku podejmowania przez organ - i to na przestrzeni lat - jakichkolwiek działań zmierzających do efektywnego zaspokojenia się z tej nieruchomości. Sam bowiem fakt istnienia konkretnego składnika majątku, zdaniem Sądu, nie stanowi jeszcze dostatecznego uzasadnienia dla twierdzenia o nieziszczeniu się omawianej przesłanki umorzenia należności. Organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy miał, według wytycznych i wskazań Sądu, przedstawić ustalenia dotyczące ściągalności zadłużenia oraz prognozy, co do efektywności egzekucji w przyszłości, czego nie uczynił w sposób wystarczający. Jednoznaczne stanowisko sądu zostało przez organ całkowicie pominięte. Zakład w dalszym ciągu nie podjął żadnych realnych działań zmierzających do zaspokojenia się z nieruchomości. W zaskarżonej obecnie decyzji organ wskazał, że upatruje możliwość spłaty zadłużenia w drodze egzekucji z nieruchomości, które Skarżący darował córce. Równocześnie jednak od roku 2015 r. organ pozostaje całkowicie bierny w podejmowaniu jakichkolwiek realnych działań zmierzających do zaspokojenia swoich roszczeń od dłużnika rzeczowego (córki Skarżącego).

Podsumowując tę kwestię, jako przedwczesne należy ocenić twierdzenie organu, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Odnośnie natomiast podniesionej przez Zakład okoliczności, że Skarżący spłaca po [...] zł miesięcznie zgodnie z układem ratalnym, wskazać trzeba, że zestawiając obecne dochody Skarżącego i całokształt jego sytuacji materialnej i zdrowotnej oraz treść orzeczenia o niepełnosprawności i niezdolności do pracy z dnia 21 grudnia 2015 r., oczywistym staje się, iż nie sposób za logiczne i zgodne z doświadczeniem życiowym uznać, by mógł on dokonać jakiejkolwiek spłaty zaległości bez istotnego uszczuplenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zatem upatrywanie przez Zakład perspektywy zaspokojenia zaległości z dochodów Skarżącego z zasiłków z pomocy społecznej, które i tak nie wystarczają na pokrycie kosztów leczenia, nie mówiąc o utrzymaniu, kłóci się z elementarną powszechną wiedzą o realnych kosztach utrzymania i leczenia. Powyższej oceny nie może zmienić fakt, że Skarżącego wspierają córka i syn.

W dalszej kolejności należy wskazać, że nie sposób zgodzić się z tezą organu o braku przesłanek umorzenia przedmiotowych należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w rozumieniu § 3 rozporządzenia MGPiPS. Z jednej strony bowiem Zakład w żadnym wypadku nie kwestionuje sytuacji zdrowotnej Skarżącego, którą uznał za udokumentowaną i udowodnioną, a z drugiej strony jednocześnie twierdzi, że nie stanowi ona przesłanki przemawiającej za umorzeniem zaległości. Twierdzenie organu, jakoby wnioskodawca nie wykazał, aby sytuacja zdrowotna uniemożliwiała mu dokonanie zapłaty należnych składek, bądź mogła spowodować zagrożenie dla jego egzystencji i realizacji podstawowych potrzeb życiowych, jawi się jako abstrahujące od realiów niniejszej sprawy.

Jak bowiem jednoznacznie i jasno przesądził WSA w Krakowie w poprzednio wydanych wyrokach, wystąpienie u Skarżącego takich chorób jak: organiczne zaburzenia depresyjne zaostrzone reaktywne, uwarunkowane zaburzenia nerwicowe typu neurasteniczno-przygnębiennego z komponentem wegetatywnym, padaczka z ostrymi atakami 10-12 razy w miesiącu, kiła, która uszkodziła centralny układ nerwowy i oko prawe oraz początkowe zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, niewątpliwie czyni z niego osobę, w stosunku do której z całą pewnością odnosi się pojęcie "przewlekłej choroby zobowiązanego" użyte w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia.

Kierując się zasadami doświadczenia życiowego stwierdzić również należy, że zdiagnozowane dolegliwości w zasadzie przesądzają o tym, że Skarżący nie będzie w stanie podjąć w przyszłości jakiegokolwiek zatrudnienia i uzyskać dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia, a co za tym idzie nie ma możliwości poprawy jego sytuacji finansowej.

Wszystkie powyżej wskazane okoliczności świadczą wyraźnie o zignorowaniu przez organ jednoznacznych wytycznych Sądu. Pomimo jasnego stanowiska sądu, organ co do zasady po raz kolejny powtórzył swoją argumentację w omawianej kwestii.

Zatem analizując uzasadnienie zaskarżonej obecnie decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 23 kwietnia 2018 r. należy dojść do wniosku, że organ nie wywiązał się z obowiązków nałożonych przez WSA w Krakowie we wskazanych powyżej wyrokach, czym w sposób ewidentny naruszył przepis prawa materialnego, tj. art. 153 P.p.s.a. W sprawie w dalszym ciągu nie zostało wykazane, by w przypadku Skarżącego nie zachodziła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności. Organ niewyczerpująco ustalił stan faktyczny w zakresie przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz nie ocenił należycie wszystkich istotnych w tym zakresie okoliczności, naruszając tym samym art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

Zakład naruszył nie tylko art. 153 P.p.s.a. poprzez pominięcie wskazań sądu zawartych w wydanych uprzednio wyrokach, ale naruszył także zasadę praworządności oraz pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

Zasada praworządności została wyrażona w art. 6 K.p.a. i stanowi ona, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Zasada ta jest nie tylko zasadą ogólną postępowania administracyjnego, lecz również zasadą konstytucyjną, wynikającą z art. 7 Konstytucji, który stanowi, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, oraz z art. 2 Konstytucji, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Z treści powyższej zasady państwa prawnego wynika prawo do rzetelnej i sprawiedliwej procedury, ponieważ tylko taka procedura zapewnia realizację praw i wolności obywatelskich.

Z kolei zawarta w art. 8 K.p.a. zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa określa wyraźnie to, co implicite jest zawarte w zasadzie praworządności. Z zasady wyrażonej w art. 8 K.p.a. wynika bowiem przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Brak zaufania obywateli do organów państwa jest z reguły skutkiem naruszenia prawa przez organy państwowe, zwłaszcza zaś niektórych wartości w nim wyrażonych, takich jak równość i sprawiedliwość (Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego LEX/el. 2016 - komentarz, stan prawny: 5 grudnia 2016 r., inne wydania).

Końcowo zauważyć należy, że wprawdzie decyzje dotyczące umorzenia zaległych składek i odsetek mają charakter uznaniowy, to jednak okoliczność ta nie oznacza sytuacji, w której instytucja określona w art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS może przybrać charakter wyłącznie "papierowy" i nie znaleźć żadnego zastosowania w praktyce. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności organ orzekający winien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, odmowa umorzenia nie może więc być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw, czego zdaje się ZUS nie zauważać (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 485/07). Warto wskazać także, że uzasadnianie odmowy umorzenia należności, których dotyczy art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ich publicznoprawnym charakterem, czy też okolicznością, że Skarżący jako przedsiębiorca prowadził profesjonalną działalność i ponosił ryzyko z nią związane, tak jak to zrobił organ w niniejszej sprawie, wyłączałoby możliwość jego stosowania i realizacji celu, któremu ma służyć. Taka wykładnia, podważająca w istocie zasadę racjonalności ustawodawcy, nie może zyskać akceptacji (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 2011 r. sygn. akt II GSK 172/10).

Zdaniem Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę, organ w dalszym ciągu nie wykazał, by w sprawie nie występowały przesłanki umorzenia należności. Podobnie organ całkowicie pominął konstatację sądu, iż stwierdzone u Skarżącego choroby czynią z niego osobę, w stosunku do której z całą pewnością odnosi się pojęcie "przewlekłej choroby zobowiązanego" użyte w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia.

Trzeba zauważyć i podkreślić stanowczo, że uporczywe działanie i argumentacja organu powtarzana w kolejnych uchylanych decyzjach, lekceważąca powyższe, a skierowana na próbę wykazania, że tak chora osoba uzyskując zasiłek z pomocy społecznej w wysokości [...] zł jest w stanie spłacać zadłużenie, zasługuje na zdecydowaną dezaprobatę. Nie do zaakceptowania jest również ciągłe uchylanie się przez organ od wykonania wytycznych sądu, co można ocenić jako zaprzeczenie konstytucyjnej zasady praworządności, uszczegółowionej w K.p.a.

Rozpoznając sprawę ponownie organ powinien mieć na uwadze, że samo przygotowanie się organu do egzekucji zaległości od dłużnika rzeczowego nie może stanowić o braku przesłanki całkowitej nieściągalności o jakiej mowa a art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Nadto, w sytuacji spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia MGPiPS, organ winien rozważyć możliwość przychylenia się do wniosku o umorzenie należności składkowych. W przeciwnym razie, w uzasadnieniu podjętej odmowy umorzenia należności składkowych organ winien wykazać w sposób jednoznaczny, jakie widzi możliwości odzyskania należności i jakie podjął rzeczywiste działania w tym celu. Dopiero w wyniku tak przeprowadzonego postępowania organ może podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności składkowych.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca, jako naruszające art. 153 P.p.s.a., a także przepisy postępowania tj. art. 6, art. 8 jak również art. 7, art. 11 i art. 77 § 1 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, musiały zostać wyeliminowane z obrotu prawnego. Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji.