Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 156/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-04-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6280 Utworzenie Kościoła lub innego związku wyznaniowego, wykreślenie z rejestru
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Administracji i Cyfryzacji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 34 ust. 1
journal: Dz.U. 1989 nr 29 poz 155
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie WSA Mirosław Gdesz WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi Z. G. W. Ż. w R. P. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] września 2014 r. [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Administracji i Cyfryzacji na rzecz skarżącego Z. G. W. Ż. w R. P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...]po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] września 2014 r., Związku [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] września 2014 r, nr [...]– utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. Nr 29, poz. 155, z późn. zm.), oraz § 2 pkt 1, § 5 ust. 1 i § 6 ust. 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 marca 1999 r. w sprawie rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych (Dz. U. Nr 38, poz. 374), decyzją z dnia [...] lutego 2000 r. wpisał w dziale A Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych [...].

Związek [...], działający na podstawie ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 41, poz. 251, z późn. zm.), wnioskiem z dnia [...] czerwca 2003 r., zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lutego 2000r., z powołaniem się na art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, twierdząc, iż zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu wyżej wymienionego wniosku z dnia [...] czerwca 2003 r., na podstawie art. 157 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lutego 2000 r.

W wyniku rozpatrzenia wniosku Związku z dnia [...] lipca 2003 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2003 r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2003 r.

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2003 r. Związek wniósł skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpatrzeniu skargi Związku z dnia [...] października 2003 r., wyrokiem z dnia 26 marca 2004 r., sygn. akt I SA 2188/03, uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2003 r.

Od wyżej wymienionego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w dniu [...] czerwca 2004 r. złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OSP 959/04, skargę oddalił.

W tej sytuacji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wszczął postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lutego 2000 r. i decyzją z dnia [...] października 2007 r. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie z wniosku Związku z dnia [...] czerwca 2003 r. o stwierdzenie nieważności decyzji o wpisie Gminy do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych. Minister uznał, między innymi, że różnice pomiędzy Gminą, a gminami wyznaniowymi żydowskimi należącymi do Związku, w szczególności różnice co do zasad życia religijnego upoważniają do przyjęcia poglądu, że Gmina nie jest typową gminą żydowską w rozumieniu ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. W ocenie organu, z przepisów prawa, wskazanych przez Związek, nie można wywodzić interesu prawnego uzasadniającego jego udział w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wpisaniu Gminy do rejestru.

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2007 r. Związek zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wyżej wymienioną decyzją z dnia [...] października 2007 r.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] października 2007 r.

Na tę ostatnią decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. złożona została przez Związek skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 5 grudnia 2008 r. (sygn. akt: I SA/Wa 948/08) uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2008 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2007 r.

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Gminy od wyżej wymienionego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2008 r., wyrokiem z dnia 3 marca 2010 r. (sygn. akt: II OSK 498/09) - oddalił skargę kasacyjną.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wystąpił następnie do pełnomocnika Związku o przedstawienie w terminie 14 dni poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii aktualnego prawa wewnętrznego, o którym mowa w art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r., a także kopii wyżej wymienionego prawa wewnętrznego, obowiązującego w dniu wydania decyzji z dnia [...] lutego 2000 r., a w przypadku zmiany ww. prawa wewnętrznego od dnia [...] lutego 2000 r. - przedstawienia poświadczonych za zgodność z oryginałem stosownych dokumentów potwierdzających te zmiany.

Związek nie nadesłał wymienionych wyżej dokumentów, wniósł natomiast do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność organu, datowaną na dzień [...] lipca 2010 r.

W tej sytuacji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku Związku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2000 r. o wpisaniu Gminy do rejestru. Uznał bowiem, że gminy wyznaniowe żydowskie należące do Związku nie są sensu stricto gminami wyznaniowymi żydowskimi, podobnie jak Gmina, w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r., Związek nie wykazał zaś swojego interesu prawnego lub obowiązku w rozumieniu art. 28 kpa.

Wnioskiem z dnia [...] września 2010 r Związek. zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej wyżej wymienioną decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., który decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Na decyzję Ministra z dnia [...] grudnia 2010 r. Związek złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc, między innymi, o uchylenie wyżej wymienionych decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2010 r. i [...] grudnia 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 lipca 2011 r. uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2010 r. W ocenie Sądu, organ rejestrowy naruszył przepisy postępowania administracyjnego. Naruszenie to polegało na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji, od której złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. Gmina złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 13 marca 2012 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje z dnia [...] sierpnia 2010 r. i [...] grudnia 2010 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 21 maja 2014 r. (sygn. akt. II OSK 2967/12) po rozpatrzeniu sprawy ze skargi kasacyjnej Gminy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 sierpnia 2012 r. sygn. SA/Wa 1009/12, wydał wyrok oddalający skargę kasacyjną.

Następnie Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z dnia [...]września 2014 r. odmówił stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z dnia [...] lutego 2000 r. Organ podniósł, iż wnioskiem z dnia [...] czerwca 2003 r. Związek zwrócił się do o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] lutego 2000 r. twierdząc, iż rażąco narusza ona prawo, a mianowicie art. 33 ust. 3 oraz art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r., art. 1 ust. 2 oraz art. 7 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r., art. 25 ust. 3 i 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 7. art. 28, art. 50 § 1 oraz art. 61 § 4 k.p.a.

W ocenie Ministra, w odniesieniu do decyzji z dnia [...] lutego 2000 r. nie zaistniały przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 in fine. Organ podtrzymał swoje dotychczasowe wywody dotyczące kwestii zasadniczych różnic pomiędzy Gminą jako związkiem wyznaniowym podlegającym ustawie z dnia 19 maja 1989 r., a gminą wyznaniową żydowską w rozumieniu ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. Ponadto podkreślił, iż naruszenie prawa ma cechę rażącego jedynie wówczas, gdy decyzja nim dotknięta wywołuje skutki prawne nie dające pogodzić się z wymaganiami praworządności i nie chodzi tu przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny.

Według organu, Związek nie uzasadnił, iż miało miejsce rażące naruszenie prawa. Nie dowiódł, iż przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny. Ponadto, wniosek nie zawierał oceny skutków społeczno-gospodarczych wskazujących na niemożność ich pogodzenia z wymaganiami praworządności, czy też powstania skutków naruszenia prawa niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Organ podkreślił ponadto, iż Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 53 ust. 1 przyznaje każdemu wolność sumienia i religii. Prawo do wolności religii przysługuje wszystkim osobom znajdującym się na obszarze obowiązywania prawa polskiego bez względu na ich obywatelstwo. Organ wskazał, iż prawo do uzewnętrzniania przekonań religijnych indywidualnie lub zbiorowo może być ograniczone jedynie w drodze ustawy i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób. Kościoły i inne związki wyznaniowe korzystają na zasadach równouprawnienia ze swobody pełnienia funkcji religijnych. Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. przewiduje możliwość nadawania osobowości prawnej nowym wspólnotom religijnym i wchodzenie tych wspólnot w stosunki z państwem na zasadach określonych w tej ustawie.

Organ zauważył, iż obowiązujące przepisy prawa nie pozostawiają pola do uznaniowości w trakcie postępowania w sprawie wpisu kościoła do rejestru ograniczając kompetencje organu rejestrowego do oceny wniosku jedynie w aspekcie zgodności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa chroniącymi bezpieczeństwo publiczne, porządek, zdrowie lub moralność publiczną, władzę rodzicielską albo podstawowe prawa i wolności innych osób (art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r.). Organ rejestrowy w przypadku wniosku o wpis Gminy do rejestru nie stwierdził wyżej przytoczonych okoliczności, skutkiem czego Gmina mogła zostać wpisana do rejestru. Według organu rejestrowego, w stosunku do Gminy ma zastosowanie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r., zgodnie z którym przepisy rozdziału 2 i działu III ustawy, regulują stosunek państwa tylko do tych kościołów i innych związków wyznaniowych, których sytuacja prawna i majątkowa nie jest uregulowana odrębnymi ustawami. W ocenie organu, obywatele RP, którzy złożyli wniosek o wpis Gminy do rejestru dokonali wyboru, który wykluczał ich przynależność do gminy wyznania mojżeszowego, utworzonej na podstawie ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. Wybór ten zakładał natomiast powołanie Gminy w postaci związku wyznaniowego, na podstawie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. jako takiej formy organizacyjno-prawnej, która w sposób najbardziej adekwatny zaspokajała wnioskodawcom wszelkie potrzeby związane z wolnością sumienia i wyznania.

Związek wystąpił z wnioskiem z dnia [...] września 2014 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], Minister Administracji i Cyfryzacji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W jej uzasadnieniu organ wskazał, iż wobec zarzutów skarżącego dotyczących naruszenia zasady równości gdyż "Decyzją z dniu [...] lipca 2014 r. wydaną w sprawie [...], w de facto tożsamym stanie faktycznym i prawnym, organ stwierdził nieważność decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2001 r. o wpisaniu I. [...] w P. do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych" należy stwierdzić, iż nie są to sprawy tożsame, dotyczą bowiem dwóch różnych podmiotów – G. i l. [...] w P. Oba podmioty były wzajemnie od siebie i od Związku niezależne, miały różne nazwy od innych związków wyznaniowych mających uregulowany status w RP, oraz od siebie nawzajem oraz posługiwały się innym prawem wewnętrznym.

Odnosząc się do stanowiska Związku, zgodnie z którym nazwa Gminy i Związku nie różniły się "w sposób dostateczny. Obie wskazują na fakt bycia przez te podmioty gminami żydowskimi, tyle że w przypadku [...] określenie «żydowska» zastąpiono sformułowaniem «wyznania mojżeszowego». Są to jednak pojęcia przedmiotowo tożsame" Minister Administracji i Cyfryzacji zauważył, że zgodnie z art. 32 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. statut kościoła lub innego związku wyznaniowego powinien określać w szczególności nazwę kościoła lub innego związku wyznaniowego różną od nazw innych organizacji. Nazwy Gminy i Związku są od siebie różne, co Związek wydaje się potwierdzać, zauważając jedynie, że nie różnią się one w sposób dostateczny. Organ zauważył ponadto, że na terytorium Polski prowadzą, na podstawie partykularnych ustaw, działalność takie Kościoły jak: Kościół Katolicki w Rzeczypospolitej Polskiej. Kościół Polskokatolicki w Rzeczypospolitej Polskiej, Kościół Starokatolicki Mariawitów w Rzeczypospolitej Polskiej, Kościół Katolicki Mariawitów w Rzeczypospolitej Polskiej, Kościół Ewangelicko-Augsburski w Rzeczypospolitej Polskiej, Kościół Ewangelicko- Metodystyczny w Rzeczypospolitej Polskiej czy Kościół Ewangelicko-Reformowany w Rzeczypospolitej Polskiej - a więc Kościoły o nazwach do siebie zbliżonych w stopniu wydaje się. że nie mniejszym niż nazwy Gminy i Związku.

Organ wskazał też, iż sąd tylko w przypadku l. [...]w P., uznał wprost, iż organ powinien wydać decyzję o odmowie wpisu do rejestru l. [...] w P., skutkiem czego było stwierdzenie nieważność decyzji z dnia [...] maja 2001 r., nr [...]o wpisie ww. gminy do rejestru. Wobec zaś Gminy, podczas postępowania dotyczącego kwestii uznania Związku za stronę, WSA w Warszawie takiego stanowiska nie zajął.

Minister podtrzymał ponadto stanowisko zaprezentowane w decyzji z dnia [...] września 2014 r., podnosząc w szczególności, iż Związek nie dowiódł, iż przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny oraz nie ocenił skutków społeczno-gospodarczych wskazujących na niemożność ich pogodzenia z wymaganiami praworządności, czy też powstania skutków naruszenia prawa niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.

Organ zauważył również, iż wnioskodawcy, którzy złożyli wniosek o wpis do Rejestru Gminy dokonali wyboru, który wykluczał ich przynależność do gminy wyznania mojżeszowego, utworzonej na podstawie ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. Wybór ten zakładał natomiast powołanie Gminy w postaci związku wyznaniowego, na podstawie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. jako takiej formy organizacyjno-prawnej, która w ocenie wnioskodawców w sposób najpełniejszy gwarantowała realizację prawa do wolności sumienia i wyznania. Wynika z tego również domniemanie, iż wnioskodawcy nie wyrażali woli przynależenia do Związku. Odmawiając wpisu Gminy do rejestru Minister działałby zatem wbrew oczywistej woli wnioskodawców. W związku z tym, gdyby organ rejestrowy zastosował ustawę o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w RP, nie zważając na odmienną wolę wnioskodawców, to ewidentnie narzucałby, wbrew Konstytucji RP oraz art. 9 i art. 11 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, konieczność przynależności do Związku.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] grudnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Związek [...]

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. art. 32 Konstytucji RP w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez naruszenie konstytucyjnej zasady równości polegające na dokonaniu - w sposób nieuzasadniony, nieproporcjonalny oraz nieadekwatny do sytuacji prawnej - rozróżnienia w analogicznych sprawach, tj. wydanie przez Ministra Administracji i Cyfryzacji decyzji z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] stwierdzającej nieważność decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2001 r. o wpisaniu I. [...] w P. do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych, a następnie wydanie przez ten sam organ w analogicznej sprawie decyzji z dnia [...] września 2014 r., nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2000 r. o wpisaniu [...] w G. do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych, a następnie utrzymanie tej decyzji w mocy decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r.;

2. art. 156 § 1 pkt. 2 in fine k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 1, art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r.o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz.U.2000.26.319 ze zm.) poprzez wydanie decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2000 r. o wpisie do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych [...] z siedzibą w G., wydanej na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r., a następnie utrzymanie tej decyzji w mocy, w sytuacji, gdy przepis art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. nie mógł mieć zastosowania w sprawie, gdyż jego zastosowanie wyklucza przepis art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r., brak jest bowiem możliwości zarejestrowania na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989r.gminy żydowskiej, której sytuacja prawna i majątkowa została uregulowana w odrębnej ustawie, tj. ustawie z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 1997.41.251 ze zm.);

3. art. 156 § 1 pkt. 2 in fine k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. poprzez wydanie decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lutego 2000 r. o wpisie do rejestru [...], a następnie utrzymanie tej decyzji w mocy, w sytuacji, gdy przy rejestracji gminy żydowskiej brak było możliwości pominięcia powyższych przepisów, co w sprawie miało miejsce;

4. art. 156 § 1pkt. 2 in fine k.p.a. w zw. z art. 33ust. 3w zw. z art. 18ust. 1ustawy z dnia 17maja 1989r. oraz art. 7ustawy z dnia 20 lutego 1997r., poprzez wydanie decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2000 r. o wpisie do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych [...] z siedzibą w G., a następnie utrzymanie tej decyzji w mocy, w sytuacji, gdy wniosek o wpis zawierał postanowienia pozostające w sprzeczności z przepisami ustawy z dnia 20 lutego 1997 r., chroniącej podstawowe prawa i wolności innych osób - członków gmin żydowskich;

5. art. 156 § 1 pkt. 2 in fine k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 3, art. 7 ust. 1 i 2, art. 17, art. 24 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. poprzez wydanie decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lutego 2000 r. o wpisie do [...]do rejestru, a następnie utrzymanie tej decyzji w mocy, w sytuacji, gdy decyzją z dnia [...] lutego 2000 r. doszło do zarejestrowania gminy żydowskiej, określanej przez organ jako związek wyznaniowy, a w rzeczywistości nim nie będący, co narusza podstawowe prawa Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP wynikające z powołanych przepisów.

W oparciu o powyższe zarzuty Związek wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] września 2014 r. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż Minister z naruszeniem konstytucyjnej zasady równości wydał dwa skrajne odmienne rozstrzygnięcia w analogicznych sprawach: Gminy i I. [...]w P.

Ponadto skarżący wskazał, iż w przedmiotowej sprawie organ - z naruszeniem zasady równości wobec prawa i zasady sprawiedliwości społecznej - dokonał w pełni nieuprawnionego zróżnicowania statusu prawnego podmiotów znajdujących się w takiej samej sytuacji. Minister stwierdził bowiem nieważność rejestracji I. [...] w P. oraz odmówił stwierdzenia nieważności [...] w G., w sytuacji, gdy zarówno tożsama była sytuacja prawna i faktyczna tych dwóch gmin żydowskich, jak i tożsamy był wadliwy sposób ich rejestracji, z nieuprawnionym pominięciem przepisów ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. stanowiących lex specialis wobec ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Tym samym, różnicowanie podmiotów, w powołanym powyżej zakresie, ma charakter dyskryminujący i godzi w zasadę równości określoną w Konstytucji. W konsekwencji bowiem jedna gmina żydowska (w stosunku do której nie stwierdzono nieważności jej rejestracji) znajduje się w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do drugiej gminy (co do której nieważność rejestracji została stwierdzona).

Strona skarżąca podniosła również, że został naruszony nakaz jednakowego traktowania podmiotów prawa w obrębie określonej klasy, wynikający z art. 32 Konstytucji. Legalność rejestracji jednej gminy żydowskiej - w tożsamym stanie faktycznym i prawnym - została bowiem zakwestionowana przez organ, który następnie potwierdził legalność rejestracji drugiej gminy żydowskiej. Brak jest podstaw do wprowadzenia odstępstwa od zasady równości w kontekście wskazanych wyżej przesłanek takich jak cel i treść regulacji, bądź inne wartości i normy konstytucyjne, jak również nie sposób doszukać się istnienia ważnych interesów, którym to różnicowanie miałoby służyć.

W odpowiedzi na skargę Minister Administracji i Cyfryzacji podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Organ wskazał, iż Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 października 2014 r. w sprawie ze skargi kasacyjnej [...] - [...] od wyroku WSA w Warszawie z dnia 11 października 2012 r. sygn. I SA/Wa 645/12 w sprawie ze skargi Związku [...] na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania. W ocenie organu, NSA w uzasadnieniu tego wyroku zajął bardzo jednoznaczne stanowisko w kwestii zasadniczej również dla przedmiotowego postępowania. W ocenie organu, trafny i jednoznaczny wywód NSA w sposób zasadniczy potwierdza słuszność dotychczasowej linii postępowania organu rejestrowego w przedmiotowym postępowaniu.

W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2015 r. skarżący ustosunkował się do odwołania się przez Ministra do treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2014 r. sygn. II OSK 200/13. Skazał, że wyrok ten nie dotyczył rozstrzygnięcia w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji gminy żydowskiej z pominięciem trybu ustawy z dnia z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej, lecz decyzji o umorzeniu postępowania. Z kolei, brak podstaw do umorzenia przedmiotowego postępowania przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 marca 2010 r. sygn. II OSK 498/09. Ponadto ,wyrok NSA z dnia 14 października 2014 r. dotyczył umorzenia postępowania w sprawie rejestracji [...], czyli związku gmin, a nie jednej gminy żydowskiej, z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie narusza przepisy prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2000 r. o wpisie [...] z siedzibą w G. do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych. Kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja została wydana na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. Nr 29, poz. 155, z późn. zm.), oraz § 2 pkt 1, § 5 ust. 1 i § 6 ust. 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 marca 1999 r. w sprawie rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych (Dz. U. Nr 38, poz. 374). Ocena tej decyzji sprowadza się zatem do zbadania, czy wpis [...] z siedzibą w G. do rejestru był dopuszczalny w świetle powołanych przepisów.

Zauważyć trzeba, iż zgodnie z art. 2 ustawy z 17 maja 1989 r., korzystając z wolności sumienia i wyznania obywatele mogą w szczególności tworzyć wspólnoty religijne, zwane dalej "kościołami i innymi związkami wyznaniowymi". Rejestrowanie kościołów i innych związków wyznaniowych reguluje Dział III ww. ustawy. Zaś zgodnie z art. art. 18 ust. 1 ww. ustawy, przepisy rozdziału 2 i działu III regulują stosunek państwa tylko do tych kościołów i innych związków wyznaniowych, których sytuacja prawna i majątkowa nie jest uregulowana odrębnymi ustawami.

Z powyższego wynika, iż przepisy ustawy z 17 maja 1989 r., w tym regulacje dotyczące rejestrowania kościołów i innych związków wyznaniowych, znajdą zastosowanie do tych kościołów i innych związków wyznaniowych, których sytuacja prawna i majątkowa nie jest uregulowana odrębnymi ustawami. Konkludując, jeśli sytuacja prawna i majątkowa danej wspólnoty religijnej uregulowana jest odrębną ustawą, to przepisów ustawy z dnia 17 maja z 1989 r. nie stosuje się.

Kluczową zatem kwestią dla rozpoznania przedmiotowej sprawy pozostaje odpowiedź na pytanie czy [...] z siedzibą w G. jest wspólnotą religijną w rozumieniu ustawy z 17 maja 1989 r., czy też jest gminą żydowską z rozumieniu art. 2 ustawy z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej. Jeśli bowiem Gmina była w dacie wpisu do rejestru - to jest w dacie 3 lutego 2000 r. - gminą żydowską, to wydając decyzję o wpisie Gminy do rejestru Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rażąco naruszył art. 18 ust. 1 i art. 34 ust. 1 ustawy z 17 maja 1989 o gwarancjach wolności sumienia i wyznania stosując powołane przepisy do gminy żydowskiej, a także rażąco naruszył art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 4 ustawy z 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej nie stosując tych przepisów.

W zaskarżonej decyzji z dnia [...] października 2014 r. utrzymanej w mocy decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. organ nadzoru wskazał, iż podtrzymuje swoje dotychczasowe wywody w kwestii zasadniczych różnic pomiędzy Gminą jako związkiem wyznaniowym a gminą wyznaniową żydowską w rozumieniu ustawy z 20 lutego 1997 r. a tym samym uznał, że [...] z siedzibą w Gdańsku nie jest gminą wyznaniową żydowską w rozumieniu ustawy z 1997 r. W ocenie Sądu, stanowiska organu nadzoru nie można podzielić.

Jak już wskazano powyżej, jeśli sytuacja prawna i majątkowa danej wspólnoty religijnej uregulowana jest odrębną ustawą, to przepisów ustawy 17 maja z 1989 r. nie stosuje się. Stosownie zaś do art. 2 ustawy z 20 lutego 1997 r., w brzmieniu obowiązującym w dacie wpisu Gminy do rejestru, gminy żydowskie zrzeszają pełnoletnie osoby wyznania mojżeszowego, posiadające obywatelstwo polskie, zamieszkałe na terytorium RP.

Jak wynika z akt archiwalnych, załącznikiem do decyzji z dnia [...] lutego 2000 r. o wpisie Gminy do rejestru jest jej Statut z dnia [...] grudnia 1999 r. uchwalony przez Walne Zebranie Gminy w dniu [...] maja 1999 r. Powołany Statut określa wewnętrzną strukturę organizacyjną Gminy, jej cele i zadania, ustrój oraz władze.

W art. 5 ww. Statutu wskazano, iż celem Gminy jest zrzeszenie osób wyznania mojżeszowego. Zaś zgodnie z art. 6 ust. 1 Statutu, członkiem Gminy może zostać osoba wyznania mojżeszowego oraz osoba narodowości żydowskiej lub osoba pochodzenia żydowskiego, nie będąca jednocześnie wyznawcą innej religii, posiadająca obywatelstwo polskie, miejsce stałego zamieszkania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

W ocenie Sądu, kwestia wyznania mojżeszowego ma zasadnicze znaczenie i jest wystarczającą przesłanką odnoszącą się do wyznania zdefiniowaną w art. 2 ust. 1 ustawy z 20 lutego 1997 r. Wskazanie w ww. Statucie Gminy dodatkowego kryterium dotyczącego narodowości żydowskiej czy pochodzenia żydowskiego nie zmienia faktu, że chodzi tu o osoby wyznania mojżeszowego. Co do przesłanki obywatelstwa polskiego i zamieszkiwania na terytorium RP, to zarówno ustawa w art. 2 ust. 1, jak i Statut Gminy w art. 6 ust. 1 stanowią o obywatelstwie polskim i o zamieszkiwaniu na terytorium RP. Statut wprawdzie dodaje pojęcie " stałego zamieszkanie", jednakże zarówno określenie ustawowe jak i statutowe należy rozumieć w znaczeniu nadanym przepisem art. 25 Kodeksu cywilnego, tj. miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. W pojęciu tym mieści się więc stałe zamieszkanie.

Ponadto, Gmina jest niezależna organizacyjnie od jakiejkolwiek zagranicznej władzy religijnej i świeckiej w rozumieniu art. 4 ustawy z 20 lutego 1997 r. Ze Statutu nie wynika bowiem, aby Gmina podlegała w jakiejkolwiek sferze innemu podmiotowi, a zawarte w art. 4 ust. 2 Statutu sformułowanie o utrzymywaniu kontaktów z instytucjami oraz osobami prawnymi i fizycznymi w kraju i za granicą wskazuje na dobrowolność i własny wybór w tym zakresie i potwierdza jedynie ową niezależność.

Wobec powyższego, uznać trzeba, iż [...] siedzibą w G. jest gminą żydowską w rozumieniu art. 2 ustawy z 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem, jej utworzenie i nabycie przez nią osobowości prawnej podlega regulacjom zawartym w tej ustawie.

W konsekwencji - wbrew stanowisku organu nadzoru - do Gminy tej nie znajdzie zastosowania art. 18 ust. 1 ustawy z 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Zgodnie z powołanym przepisem, przepisy rozdziału 2 działu III regulują stosunek państwa do kościołów i innych związków wyznaniowych, których sytuacja prawna nie jest uregulowana odrębnymi ustawami. Stosunek państwa do gmin wyznaniowych żydowskich został unormowany odrębnie w ustawie z 20 lutego 1997 r. Ta ustawa stanowi, w ocenie Sądu, przepisy szczególne (lex specialis) w stosunku do ustawy z 17 maja 1989 r. Tym samym, jako unormowanie szczególne wyłącza ona stosowanie przepisów ogólnych tj. przepisów ustawy z 17 maja 1989 r. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 948/08). Z tych przyczyn, gminy żydowskie nie mogą być tworzone i rejestrowane na zasadach określonych w ustawie z 17 maja 1989 r. Ustawa szczególna została bowiem wydana po to, aby odmiennie niż w przepisach ogólnych, określić stosunek Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich - w tym sposób ich tworzenia, znoszenia czy przekształcania. Inne rozumowanie czyniłoby, w ocenie Sądu, ustawę z 20 lutego 1997 r. zbędną, pomimo że tworzenie gmin żydowskich i nabywanie przez nie osobowości prawnej uregulowane jest w tej właśnie ustawie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., I SA/Wa 827/13, dostępny w bazie orzeczeń sądów administracyjnych).

Odnosząc się do stanowiska organu nadzoru dotyczącego dokonania przez wnioskodawców wyboru takiej formy organizacyjno-prawnej, która zapewniałaby im wszelkie potrzeby związane z wolnością sumienia i wyznania podnieść trzeba, iż Sąd nie kwestionuje prawa obywateli RP – wyznawców wiary mojżeszowej przebywających na terytorium Polski - do wyznawania i przyjmowania religii według własnego wyboru. Wobec tego Sąd nie kwestionuje również prawa tych osób do tworzenia wspólnot religijnych. Sąd podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 21 stycznia 2015 r. (II OSK 1492/13, nie publik.), iż "Ustawa z 20 lutego 1997 r. nie wprowadziła przymusu przynależności Żydów ani osób wyznania mojżeszowego do związku wyznaniowego podlegającego tej ustawie. Przynależność do tego związku jest w pełni dobrowolna. Pamiętać należy zarazem, że judaizm w skali globalnej nie jest zorganizowany w jedną ogólnoświatową wspólnotę religijną, a nadto nierzadko w jednym państwie urzeczywistniany jest w kilku związkach wyznaniowych. Z tego względu wskazuje się, że byt pozostałych żydowskich związków wyznaniowych może być regulowany na podstawie ustawy z 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (T.J. Zieliński [w:] A. Czohara, T.J. Zieliński, Ustawa o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Polsce, Komentarz, Warszawa 2012, s. 37)."

Jednakże, kwestią zasadniczą dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest to, że pomimo, iż [...] w G. określiła się w Statucie z dnia [...] grudnia 1999 r. jako związek wyznaniowy działający w oparciu o ustawę z dnia 17 maja 1989 r. to – jak już szczegółowo wskazano powyżej – Gmina ta jest gminą żydowską w rozumieniu ustawy z 20 lutego 1997 r. Wobec powyższego, do przedmiotowej Gminy nie mogą znaleźć zastosowania przepisy ustawy z 17 maja 1989 r. Nie ma przy tym znaczenia wskazanie w art. 2 ust. 1 Statutu, że Gmina działa w szczególności na podstawie ustawy z 17 maja 1989 r. Organ, do którego wpłynął wniosek Gminy o rejestrację, miał obowiązek zbadać, jaki jest rzeczywisty charakter podmiotu ubiegającego się o rejestrację. Określenie się przez dany podmiot jako związek wyznaniowy lub kościół i powołanie się na ustawową podstawę prawną nie jest bowiem dla organu wiążące. Z tego powodu argumentację organu dotyczącą kwestii wyboru i świadomego dążenia wnioskującej Gminy do wpisania jej do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych zawartą w odpowiedzi na skargę należy uznać za chybioną.

Natomiast powoływany przez Ministra przepis art. 53 ust. 2 Konstytucji dotyczący prawa wolności sumienia i religii ma charakter zasady ogólnej, która realizowana jest poprzez unormowania ustawowe, w tym ustawę z dnia 20 lutego 1997 r. regulującą odrębnie niż ustawa z 17 maja 1989 r. kwestię stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich.

Mając na względzie wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd uznał, że kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja rejestrowa z dnia [...] lutego 2000 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 18 ust. 1, art. 34 ust. 1 ustawy z 17 maja 1989 o gwarancjach wolności sumienia i wyznania poprzez zastosowanie powyższych przepisów do gminy żydowskiej oraz rażącym naruszeniem przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 4 ustawy z 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie. Decyzja powyższa rażąco narusza także przepis art. 33 ust. 3 w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy z 17 maja 1989 r. oraz art. 7 ustawy z 20 lutego 1997 r., gdyż organ powinien wydać decyzję o odmowie wpisu [...] w G. do rejestru. Wbrew stanowisku organu, przepis art. 33 ust. 3 ustawy z 17 maja 1989 r. stwarza podstawy do wydania decyzji odmownej w sytuacji, gdy wniosek zawiera postanowienia pozostające w sprzeczności z przepisami ustaw chroniącymi podstawowe prawa i wolności innych osób. Niewątpliwie żądanie zarejestrowania gminy żydowskiej określającej się jako związek wyznaniowy, a w rzeczywistości nim nie będący, narusza podstawowe prawa i wolności innych gmin żydowskich i ich członków, a także prawa Związku [...] wynikające z przepisów ustawy z 20 lutego 1997 r., w szczególności art. 2 ust. 2, art. 3 ust. 3, art. 7 ust. 1 i 2, art. 17, art. 24 powołanej ustawy.

Kontrolując zatem w postępowaniu nadzorczym decyzję z dnia [...] lutego 2000 r. Minister Administracji i Cyfryzacji dokonał wadliwej wykładni wyżej wskazanych przepisów, czym je naruszył, a także naruszył przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niezastosowanie.

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy.