Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 86/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-05-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit.b i ust. 2, art. 15, art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 33 par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: par. 2, par. 3, par. 5, par. 8
journal: Dz.U. 2022 poz 2172
law: Rozporządzenie Ministar Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 14 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska, Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, , po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. N. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 28 listopada 2023 roku nr 189/2023/II w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 28 listopada 2023 r. Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Zduńskiej Woli z 14 września 2023 r. oddalające zarzuty zobowiązanej E M (dalej również: strona, strona skarżąca, skarżąca lub zobowiązana) w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

Upomnieniem z 20 kwietnia 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Zduńskiej Woli wezwał E M do zgłoszenia się z dzieckiem S M, urodzonym [...], do podmiotu leczniczego na zaległe szczepienia zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych.

W związku z dalszym brakiem szczepień dziecka, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Zduńskiej Woli 22 czerwca 2023 r. wystawił wobec E M tytuł wykonawczy, zobowiązując stronę do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, krztuścowi, tężcowi, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce oraz wystosował do Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w stosunku do strony.

Postanowieniem z 20 lipca 2023 r. Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny nałożył na E M grzywnę w wysokości 1100 zł w celu przymuszenia strony do wykonania obowiązku szczepień ochronnych, wynikającego z tytułu wykonawczego z 22 czerwca 2023 r.

17 sierpnia 2023 r. zobowiązana wniosła do Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego zarzuty podnosząc:

- określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym;

- wygaśnięcie obowiązku wskutek jego wykonania w związku ze stawieniem się przez przedstawiciela ustawowego na badanie kwalifikacyjne;

- brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień;

- brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia.

Postanowieniem z 28 sierpnia 2023 r. Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zawiesił postępowanie egzekucyjne wobec strony w całości

od 17 sierpnia 2023 r.

Postanowieniem z 14 września 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Zduńskiej Woli oddalił zarzuty strony w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ podniósł, iż procedura poprzedzająca podanie preparatu szczepionkowego jest określona w przepisach. Zgodnie z art. 17 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1284 ze zm.) - dalej: "u.z.z.ch.z.", wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest zawsze poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, które ma na celu wykluczenie istnienia przeciwwskazań do wykonania szczepienia. Badanie to musi być wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem. Jeśli badanie takie daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązku szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą tym obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej. Ostatnie badanie kwalifikacyjne u małoletniego zostało wykonane 12 kwietnia 2023 r. i lekarz nie stwierdził przeciwskazań do szczepień i nie skierował dziecka do poradni specjalistycznej. Pomimo pozytywnego wyniku badania dziecko nie zostało zaszczepione "z powodu decyzji pacjenta wynikającej z nieokreślonych przyczyn". Wierzyciel wystawiając upomnienie, a następnie tytuł wykonawczy uwzględnił także kartę uodpornienia oraz zgłoszenie rodziców uchylających się od obowiązku szczepień ochronnych dziecka, z których wynika, że nie stwierdzono u dziecka przeciwskazań zdrowotnych do szczepień oraz, że zobowiązany był kilkukrotnie informowany o obowiązku szczepień jednak z pełna świadomością uchyla się od poddania syna szczepieniom.

Organ podniósł także, iż obowiązek wskazania w upomnieniu numeru PESEL został wykonany, tj. zobowiązanym do wykonania obowiązku jest S M, którego PESEL został w upomnieniu wskazany. Samo upomnienie zaś zostało doręczone przedstawicielowi małoletniego 5 maja 2023 r.

Na powyższe postanowienie strona wniosła zażalenie zarzucając naruszenie:

1) art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 775 ze zm.) – dalej: "k.p.a.", poprzez niezapoznanie się przez organ z treścią zarzutów zobowiązanej i brak merytorycznego ustosunkowania się do podnoszonych zarzutów w szczególności co do braku ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień;

2) art. 77 § 1 k.p.a. poprze ograniczenie rozpoznania zarzutów do wybiórczego wskazania poszczególnych przepisów dotyczących obowiązkowych szczepień ochronnych, podczas gdy zarzuty zostały przez stronę uzasadnione i wskazane zostały błędny wierzyciela;

2) art. 33 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz.479 ze zm.) - dalej: "u.p.e.a.", poprzez uznanie zarzutów za nieuzasadnione, mimo że obowiązek został określony w sposób niedokładny i wybiórczy, wierzyciel nie wskazał jakie konkretne działania ma podjąć zobowiązana, podczas gdy obowiązkiem organu jest takie określenie obowiązku, aby zobowiązana nie miał żadnych wątpliwości co do treści obowiązku i tego w jako sposób powinna ten obowiązek spełnić, nadto nie została w sposób prawidłowy podana podstawa prawna obowiązku;

3) art. 7 w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że zobowiązana nie wykonała obowiązku szczepień ochronnych, podczas gdy z przedstawionych przez zobowiązaną dokumentów wynika wprost, że żadne przeciwwskazania do szczepień nie zostały wykluczone.

Przywołanym na wstępie postanowieniem z 28 listopada 2023 r. Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej również: ŁPWIS) utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Zduńskiej Woli z 14 września 2023 r. oddalające zarzuty zobowiązanej.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż w jego ocenie podnoszony przez stronę zarzut, dotyczący naruszenia art. 7 k.p.a. poprzez niezapoznanie się przez organ z treścią zarzutów zobowiązanego i brak ustosunkowania się przez wierzyciela do zarzutu braku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia, był nieuzasadniony. Wierzyciel w wydanym postanowieniu z 14 września 2023 r. szczegółowo wyjaśnił kwestie podnoszonych przez zobowiązanego zarzutów dotyczących wykluczenia przeciwskazań do szczepienia. Zobowiązana została zgłoszona przez podmiot leczniczy do wierzyciela jako osoba odmawiająca wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych u jej dziecka. Wierzyciel, wystawiając upomnienie, a następnie tytuł wykonawczy, uwzględnił również kartę uodpornienia dziecka, z której wynika, że u dziecka nie stwierdzono przeciwwskazań do szczepień oraz że zobowiązana była wielokrotnie informowana o obowiązku szczepień. A zatem wierzyciel posiadał dowody, wskazujące na to, że zobowiązana nie wykonuje obowiązku szczepień dziecka. ŁPWIS poinformował, że badanie kwalifikacyjne do szczepień jest częścią procedury wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym, w związku z tym sam fakt poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu do szczepień nie jest tożsamy z wykonaniem w całości obowiązku szczepień.

ŁPWIS wyjaśnił, że wymagalność obowiązku nie oznacza nic innego jak istnienie stanu, w którym zobowiązany powinien już wykonać ciążącą na nim skonkretyzowaną powinność, a mimo to trwa w opozycji do tej powinności (uchyla się od niej), a właściwe organy mają wobec takiej postawy zobowiązanego możność żądania spełnienia ciążącej na nim powinności. Strona po pismach wzywających do podjęcia zaległych obowiązkowych szczepień u małoletniego powinna udać się wraz z dzieckiem do podmiotu leczniczego udzielającego świadczenia z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. To lekarz pracujący w ww. podmiocie udziela informacji o obowiązkowych szczepieniach ochronnych, którym podlega dziecko oraz wyznacza termin szczepienia. Wbrew twierdzeniom strony wierzyciel w tytule wykonawczym w części B poz. 1 wskazał akty normatywne, na podstawie których zobowiązana ma obowiązek poddać dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

W ocenie ŁPWIS zarzuty podnoszone przez stronę, dotyczące braku wymagalności obowiązku z powodu niewykluczenia przez lekarza przeciwskazań do szczepienia są bezzasadne. W aktach sprawy zebranych przed wystawieniem tytułu wykonawczego z 22 czerwca 2023 r. i przesłanych przez wierzyciela nie ma informacji o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania obowiązkowych szczepień, czy ich odroczeniu. Jednocześnie ŁPWIS zwrócił uwagę, że wyłącznie dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu wyeliminowania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Na podstawie § 8 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077) lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną osoby, u której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania. W świetle powyższego zarzuty zobowiązanego są chybione.

ŁPWIS wyjaśnił ponadto, że zgodnie z Komunikatem Wspólnym Prezesa Naczelnej Rady Lekarskiej i Głównego Inspektora Sanitarnego z 23 stycznia 2020 r. dotyczącym przypadków odmowy poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnego, brak jest podstawy prawnej do żądania od lekarza w ramach badania kwalifikacyjnego do szczepienia szczegółowego wyjaśnienia wszelkich wątpliwości dotyczących takich zagadnień, jak: skład i działanie szczepionki, sposób jej produkcji, dystrybucji i przechowywania, możliwych działań niepożądanych, czy szkodliwości szczepionki, statystyka odczynów poszczepiennych i kwestia odpowiedzialności materialnej za powikłania poszczepienne. Podobnie brak jest podstawy prawnej do uzależnienia zgody na wykonanie szczepienia od wypisania przez lekarza zaświadczenia o braku przeciwwskazań do szczepienia, czy też od złożenia przez lekarza pisemnego oświadczenia o gwarancji braku możliwości wystąpienia powikłań poszczepiennych u dziecka. Zdaniem ŁPWIS z powyższego jednoznacznie wynika, że strona z pełną świadomością uchyla się od poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Z wyżej przedstawionych informacji wynikają również celowe działania strony w celu niewykonania szczepień. Organ odwoławczy podkreślił, że dziecko, będąc obecnie w siódmym roku życia, otrzymało tylko pełne szczepienie przeciw gruźlicy.

Organ odwoławczy wskazał również, że PPIS w Zduńskiej Woli w wydanym stanowisku wierzyciela z 14 września 2023 r. podał podstawę prawną wymagalności obowiązku i wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 litera b u.z.z.ch.z., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ww. ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 ww. ustawy, osoby określone na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 2 tej ustawy są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie art. 17 ust. 10 pkt 1 ww. ustawy. W oparciu o art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 ww. ustawy, Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 2077), w którym ustalił wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym - jeśli chodzi o dzieci - w jakim okresie ich życia. Wbrew twierdzeniom strony, z przepisów tych można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa ona wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniom ochronnym.

W ocenie ŁPWIS wierzyciel w wydanym postanowieniu z 14 września 2023 r. szczegółowo wyjaśnił kwestię kwalifikacji lekarskiej przed poddaniem dziecka szczepieniu ochronnemu, i wskazał, że oczywista jest konieczność dokonania kwalifikacji lekarskiej, jednakże możliwa jest ona tylko wówczas, gdy dziecko stawi się na szczepienie, bowiem kwalifikacja lekarska odbywa się tuż przed szczepieniem zgodnie z art. 17 ust. 3 u.z.z.ch.z w ciągu maksymalnie 24 godzin. O szczepieniu dziecka decyduje każdorazowo lekarz po uprzedniej kwalifikacji, dotyczącej stanu zdrowia dziecka, oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem lub prawnym opiekunem. Jedynie dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym.

W ocenie ŁPWIS wierzyciel wyczerpująco rozpoznał cały materiał dowodowy, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W sprawie został rozpoznany cały materiał dowodowy, który tyczył się dokumentacji medycznej dziecka, i to on był podstawą do nałożenia obowiązku szczepień. Przedmiotowa sprawa ma charakter związany z kwestionowaniem przez zobowiązanego podstawy prawnej obowiązku szczepień, a nie stanu faktycznego.

Na ostateczne postanowienie skargę do sądu administracyjnego złożyła E.M., zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu:

1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, tj. uznanie przez organ, że skarżąca nie wykonała obowiązku, podczas gdy małoletni jest odroczony od obowiązkowych szczepień ochronnych, co potwierdza dokumentacja medyczna z 12 października 2023 r.,

2. naruszenie art. 6, art. 7a, art. 77 i art. 81 a k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na przepisach, które nie obowiązywały na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego i egzekucji, rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego,

3. naruszenie art. 15 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak rozpoznania przez organ zgłoszonych zarzutów, podczas gdy istotą zasady dwuinstancyjności jest dwukrotne merytoryczne rozpoznanie sprawy,

4. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym.

W uzasadnieniu złożonej skargi skarżąca podniosła, że organ II instancji zupełnie pominął kwestię odroczenia małoletniego od obowiązkowych szczepień ochronnych. Dziecko 10 października 2023 r., zostało skierowane do konsultacji specjalistycznej - endokrynologicznej, z uwagi na stan zdrowia. Konsultacja specjalistyczna odbyła się 12 października 2023 r., a w jej wyniku odroczono małoletniego od obowiązkowych szczepień ochronnych do dnia 31 grudnia 2023 r. Kolejna konsultacja specjalistyczna odbyła się 2 stycznia 2024 r., a w jej wyniku małoletni został odroczony od obowiązkowych szczepień ochronnych do dnia 31 marca 2024 r. Strona skarżąca wskazała, iż organ odwoławczy nie odniósł się do powyższej dokumentacji medycznej, mimo że została ona 20 października 2023 r., złożona do organu II instancji wraz z wnioskiem o zawieszenie postępowania. Skarżąca podniosła nadto, że rozstrzygnięcie i kwestia dotycząca wymagalności obowiązku zostały oparte na Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Rozporządzenie to nie obowiązywało tak w dacie wystawienia tytułu wykonawczego, jak i w dacie wszczęcia postępowania. Jest to, zdaniem strony skarżącej, kolejne rażące naruszenie prawa przez organ. Nadto, ŁPWIS nie odniósł się do zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia, nie wyjaśnili on bowiem stronie swojego stanowiska co do braków formalnych upomnienia.

Zdaniem skarżącej obowiązek wskazany w tytule wykonawczym nie jest wymagalny, ani wykonalny. Wprawdzie harmonogram szczepień ochronnych jest ogłaszany corocznie w Komunikacie w sprawie Programu Szczepień Ochronnych, jednakże konkretyzacja terminu należy każdorazowo do lekarza, który przeprowadza lekarskie badanie kwalifikacyjne. Z załączonych do skargi dokumentów wynika, że dziecko jest odroczone od obowiązkowych szczepień ochronnych.

Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.

Organ administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie wskazać trzeba, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.". Na podstawie tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. np. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). Natomiast zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym przypadku sąd skargę oddala art. 151 p.p.s.a. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonego postanowienia sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego bądź procesowego w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Podkreślić przy tym należy, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania, lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do ich rozpatrzenia.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że 20 kwietnia 2023 r. PPIS wystawił upomnienie zobowiązujące stronę skarżącą do poddania małoletniego syna S M obowiązkowym szczepieniom ochronnym z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w razie niewykonania obowiązku w terminie 7 dni. Upomnienie zostało doręczone stronie 5 maja 2023 r. Wobec nie wykonania przez stronę skarżącą obowiązku szczepień, 20 czerwca

2023 r. PPIS wystawił tytuł wykonawczy zobowiązujący E M do poddania dziecka - S M - obowiązkowym szczepieniom ochronnym zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych przeciwko: wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, krztuścowi, tężcowi, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce, zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych. Jako podstawę prawną obowiązku organ wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 5 ust. 2 i art. 17 u.z.z.ch.z. oraz § 2, § 3 i § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 ze zm.). W oparciu o wskazany tytuł wykonawczy wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne prowadzone przez ŁPWIS. W postępowaniu tym, 17 sierpnia 2023 r. strona zgłosiła zarzuty (pismo z 15 sierpnia 2023 r.), wskazując na określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, wygaśnięcie obowiązku wskutek jego wykonania w związku ze stawieniem się przez przedstawiciela ustawowego wraz z dzieckiem na badanie kwalifikacyjne, brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień, brak uprzedniego doręczania zobowiązanemu stosownego upomnienia. Powyższe zarzuty zostały oddalone przez organy obydwu instancji, a stanowisko takie zasługuje zdaniem sądu na aprobatę.

W nawiązaniu do pierwszego ze zgłoszonych zarzutów sąd podziela stanowisko organów, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa, a uwolnić od niego mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia dziecka.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.ch.z. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.ch.z. jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.ch.z.). Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy u.z.z.ch.z. zamieszczone w rozdziale IV poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.ch.z. osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2 obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanymi dalej: "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".

Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.ch.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. W myśl art. 17 ust. 10 u.z.z.ch.z. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). W stanowiącym podstawę nałożenia na stronę obowiązku określonego w tytule wykonawczym rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z 18 sierpnia 2011 r. określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte wszystkie choroby zakaźne wskazane w tytule wykonawczym skierowanym do strony (§ 2 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r.). Ponadto obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw:

- gruźlicy obejmuje dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15 roku życia (§ 3 pkt 2);

- inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu B obejmuje dzieci od 7 tygodnia życia do ukończenia 6 roku życia (§ 3 pkt 3);

- błonicy obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 1 lit. a);

- krztuścowi obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 5);

- ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 9);

- inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae obejmuje dzieci i młodzież od 2 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 4),

- tężcowi obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 11 lit. a);

- nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) obejmuje dzieci i młodzież od 13 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 6);

- odrze obejmuje dzieci i młodzież od 13 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 7);

- różyczce obejmuje dzieci i młodzież od 13 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 10);

- wirusowemu zapaleniu wątroby typu B obejmuje dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 12 lit. a).

Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym w dacie wystawiania tytułu wykonawczego w tej sprawie był określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten był wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z. Przy czym o możliwości przeprowadzenia szczepienia każdorazowo decyduje lekarz przeprowadzający kontrolne badanie kwalifikacyjne. Prawodawca nie posłużył się więc konkretnym terminem (datą) jako przesłanką wymagalności obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, lecz przyjął, że ten obowiązek będzie realizowany w okresie jego aktualności/wymagalności, w ustawowo określonym trybie, a ponadto z poszanowaniem zaleceń określanych Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu.

Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. np. wyrok NSA z 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08, Lex nr 595803). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych, który egzekwowany jest bez konieczności wydawania w tym przedmiocie jakiegokolwiek aktu administracyjnego, tj. decyzji czy postanowienia. Jak zasadnie wskazał NSA w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11 (Lex nr 852219), wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

W niniejszej sprawie w oparciu o powyższe regulacje prawne wierzyciel w tytule wykonawczym szczegółowo opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując kogo i czego dotyczy, z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych. Trafnie zatem organy uznały za niezasadny zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisów prawa.

Ocena powyższa pozostaje aktualna również po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 9 maja 2023 r. w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym stwierdzono, że artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Trybunał orzekł jednocześnie, że wymienione przepisy we wskazanym tam zakresie, tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909. Natomiast tytuł wykonawczy został w niniejszej sprawie wydany w dniu 22 czerwca 2023 r.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, że uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki powinno być unormowane wyłącznie rozporządzeniem, a sytuacja, w której treść obowiązku szczepienia jest współkształtowana komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji RP), jest niedopuszczalna. Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z., jak i § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i na ministrze właściwym do spraw zdrowia. Trybunał podkreślił, że wyrok nie pozbawia Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że z uwagi na to, iż wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej uznano za niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Zdaniem sądu, Trybunał Konstytucyjny w przywołanym powyżej wyroku z 9 maja 2023 r. nie zakwestionował zatem obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podzielił stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, że w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej akt normatywny wskazany w orzeczeniu TK pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny. Sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny uznał dany przepis za niekonstytucyjny wraz z odroczeniem terminu jego mocy obowiązywania, oznacza wprawdzie jego obowiązywanie, ale jego stosowanie w tym okresie powinno być zawsze przedmiotem analizy. Sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (por. np. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. II OSK 87/18, LEX nr 2539746; wyrok NSA z 12 marca 2024 r., II GSK 1466/23, dostępny na CBOSA; a także Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz pod redakcją Piotra Tulei, wyd. II – LEX el).

W ocenie sądu, regulacja objęta wskazanym powyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę TK wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. Zdaniem sądu, wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał Konstytucyjny utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych. Stanowisko powyższe jest zgodne z oceną prezentowaną zarówno w innych wyrokach tutejszego sądu a także innych wojewódzkich sądów administracyjnych (por. np.: wyrok WSA w Łodzi, z 26 lipca 2023., sygn. akt III SA/Łd 312/23; wyrok WSA w Łodzi z dnia 2 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 148/23; wyrok WSA w Łodzi z 19 stycznia 2024. sygn. akt III SA/Łd 708/23; wyrok WSA w Łodzi z 26 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 18/24; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 265/23; wyrok WSA w Bydgoszczy z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/Bd 1408/23 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten podzielił także NSA w wyroku z 12 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 1466/23 (LEX nr 3705561).

Ewentualne przyjęcie przez sąd, że w niniejszej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości.

Reasumując, w świetle powyższych rozważań, sąd nie ma wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie choroby objęte tytułem wykonawczym były objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a syn skarżącego podlegał obowiązkowi tych szczepień.

Ponownie wskazać należy, że zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.ch.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem. Zgodnie z art. 17 ust. 3 u.z.z.ch.z., obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4. Z przepisu art. 17 ust. 4 u.z.z.ch.z. wynika z kolei, że po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.z.).

W ocenie sądu przywołanych powyżej rozwiązań prawnych nie można rozumieć inaczej niż w ten sposób, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się uprzednim lekarskim badaniom kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia. Lekarskie badanie kwalifikacyjne jest jednocześnie integralnym i niezbędnym elementem procedury przeprowadzania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Badanie to jest bowiem elementem szczepienia ochronnego, bez którego szczepienie nie może zostać przeprowadzone. Ma ono na celu ustalenie, czy stan zdrowia osoby pozwala na jej zaszczepienie, a w konsekwencji określenie jaką szczepionką (chodzi tu o nazwę preparatu oraz dawkę) dziecko może być zaszczepione. Badanie to jest nierozerwalnie związane z czynnością techniczną polegającą na wprowadzeniu szczepionki do organizmu człowieka. Tego przepisu nie można więc odczytywać w ten sposób, że badanie to jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Z cytowanych przepisów wynika, że poddanie dziecka badaniom lekarskim jest konieczną częścią procedury szczepienia. W art. 17 ust. 1 u.z.z.ch.z. ustawodawca wprowadza szerokie pojęcie "obowiązkowego szczepienia ochronnego". Jest to pojęcie, które zawiera w sobie szerszą treść, bowiem na ten obowiązek składają się pomniejsze elementy jednym z nich jest poddanie dziecka badaniom lekarskim. Jest to zatem element obowiązku szczepienia (zob. np. wyrok NSA z 8 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 248/20, dostępny w dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wbrew jednak twierdzeniom skarżącej wierzyciel wystawiając tytuł wykonawczy właściwie wskazał na czym polega obowiązek strony, od którego skarżąca się uchyla.

Za niezasadne uznać należy także twierdzenia strony dotyczące wygaśnięcia obowiązku w skutek jego wykonania w związku ze stawieniem się strony z dzieckiem na badanie kwalifikacyjne potwierdzone zaświadczeniem o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym z 12 kwietnia 2023 r. Jak to zostało wskazane powyżej badanie kwalifikacyjne dokonywane przez lekarza przed podaniem dziecku szczepienia jest tylko jednym z elementów szeroko rozumianego obowiązku szczepień, o którego realizacji można mówić jedynie w sytuacji, w której po przeprowadzeniu badania i zakwalifikowaniu małoletniej do szczepienia dziecku podany zostanie preparat szczepionkowy. Z taką sytuacja nie mieliśmy do czynienia w rozstrzyganej sprawie. Jak trafnie wskazały organy w toku kontrolowanego postępowania z dokumentacji medycznej zawartej w aktach sprawy wynika, że przedstawiciele małoletniego nie wypełnili obowiązku szczepień, a jedynie 12 kwietnia 2023 r zgłosili się z synem na wizytę kwalifikującą do szczepień w swoim podmiocie leczniczym. Mimo pozytywnego winku przeprowadzonego badania i zakwalifikowania syna skarżącej do szczepienia przeciw WZW typu B dziecko nie zostało zaszczepione "z powodu decyzji pacjenta wynikającej z nieokreślonych przyczyn". Rodzice małoletniego nie wyrazili zgody na szczepienie syna. Prawidłowa jest zatem ocena organów, że obowiązek wskazany w tytule wykonawczym nie został wykonany.

Odnośnie zarzutu strony wskazującego na brak wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym z uwagi na brak indywidualnego kalendarz szczepień dla syna podkreślić należy, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, czy odroczenie terminu wykonania (por. np. P. Przybysz, Komentarz do art. 33 u.p.e.a. [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Lex el 2021 r.). W niniejszej sprawie, jak to zostało wskazane powyżej, obowiązek poddania dziecka strony szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynikał z mocy przepisów ustawowych oraz wydanego na ich podstawie rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z 18 sierpnia 2011 r. zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą, został określony w komunikacie GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Indywidualny Kalendarz Szczepień to program szczepień ochronnych ustalany przez lekarza dla pacjenta w sytuacji, kiedy doszło do zaburzenia realizacji obowiązującego kalendarza szczepień podanego w Programie Szczepień Ochronnych. Indywidualny Kalendarz Szczepień ustalany jest przez lekarza w celu uzupełnienia brakujących szczepień w najkrótszym możliwym terminie, z minimalnymi odstępami czasu między dawkami szczepionek, z uwzględnieniem wieku i stanu zdrowia dziecka oraz informacji podanych w Kartach Charakterystyk Produktów Leczniczych. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie w związku z nieszczepieniem dziecka przez stronę warunkiem jednak ustalenia indywidualnego toku szczepienia syna strony jest wyrażenie przez rodziców zgody na poddanie dziecka szczepieniom. W związku z uporczywym uchylaniem się strony od realizacji tego obowiązku brak było podstaw do opracowania Indywidualny Kalendarz Szczepień dla syna skarżącego.

W zarzutach skargi skarżąca z kolei braku wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym upatruje w odroczeniu obowiązku jego wykonania. Na potwierdzenie powyższego strona dołączyła do skargi kserokopie zaświadczeń lekarskich z 12 października 2023 r. i 2 stycznia 2024 r. wystawionych przez lekarza endokrynologa pediatrę M W z M Sp. z o.o. Poradnia Endokrynologiczna w B, w których wskazano na podejrzenie niedoczynności tarczycy w trakcie badań hormonalnych skutkujące zakazem szczepień szczepionkami obowiązkowymi i dodatkowymi do 31 marca 2024 r. Odnosząc się do powyższego zarzutu przede wszystkim podkreślić należy, że powyższe zaświadczenia nie zostały przez stronę złożone do organu w toku kontrolowanego postepowania. Dokument z 12 października 2023 r. stanowił podstawę wniosku strony o umorzenie ewentualnie zawieszenie postępowania egzekucyjnego i podlegał ocenie organu w tamtym postępowaniu. W ocenie sądu dołączone na etapie skargi do sądu zaświadczenia nie podważają prawidłowości kontrolowanego rozstrzygnięcia. Jak już wskazano, lekarskie badanie kwalifikacyjne ma na celu ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie, bowiem – stosownie do art. 17 ust. 5 u.z.z.ch.z. - w przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. W kontrolowanej sprawie z akt nie wynika, że wystawienie 10 października 2023 r. skierowania do poradni specjalistycznej było wynikiem stwierdzenia przeciwwskazań do szczepień i potrzebą ich odroczenia. Przyczyna wystawienia skierowania było nadmierne pocenie uogólnione. Żadne przeciwskazania nie zostały odnotowane w dokumentacji medycznej. Tym czasem na podstawie powyższego skierowania strona zamieszkała w S w ciągu 2 dni uzyskuje od lekarza z B, u którego jak wynika z akt sprawy nie leczyła wcześniej syna zaświadczenie o przeciwskazaniu do szczepień. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że identycznej treści zaświadczenia w tych samych datach wystawione zostały także dla córki skarżącego, w stosunku do której strona również uchyla się do obowiązku wykonania szczepień ochronnych. Powyższe każe sceptycznie podejść do prawdziwości stwierdzonych w nich okoliczności.

Podkreślić także trzeba, że przedstawione zaświadczenia nie są zgodne ze wzorem zaświadczenia określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. Zgodnie z § 8 ust. 1 wspomnianego rozporządzenia, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną w przypadku kiedy lekarskie badanie kwalifikacyjne stanowi podstawę do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje ten fakt w dokumentacji medycznej wraz z wynikiem konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Przyjąć zatem należy, że tylko zaświadczenie zgodne ze wskazanym wzorem, stwierdzające przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego może być podstawą do odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych, a tym samym uznania za zasadne zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Zdaniem sądu PPIS zgromadził wystarczające dowody na potwierdzenie okoliczności braku wykonania wskazanych szczepień ochronnych u dziecka skarżącej. Ze znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji wynika przy tym, że postawa skarżącej jest przemyślana, konsekwentna i zmierza do niewykonania obowiązku. Uznać bowiem należy, że skarżąca uchylała się od wykonania obowiązku. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym (12 kwietnia 2023 r.), z którego wynika, iż brak jest przeciwskazań do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego u S M, a mimo to szczepienie nie zostało wykonane z uwagi na brak zgody rodziców. W realiach sprawy skarżąca musiała zdawać sobie sprawę z konsekwencji przyjętej postawy. Organ I instancji wezwał bowiem skarżącą do dobrowolnego wykonania obowiązkowych szczepień u dziecka, które zostało zakwalifikowane do szczepienia przez uprawnionego lekarza na skutek przeprowadzonego badania kwalifikacyjnego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego, skutkujące nałożeniem grzywny w celu przymuszenia, było spowodowane nieuprawnionym podważeniem wydanej przez lekarza opinii kwalifikującej dziecko skarżącej do wykonania szczepienia, a zatem odmową wykonania obowiązku pomimo dokonanego upomnienia. W sprawie nie istniały także przesłanki do odstąpienia od realizacji przedmiotowego obowiązku w standardowym trybie. Wykluczenie wystąpienia podstawy do odstąpienia od szczepienia skutkuje zasadnością uznania, że obowiązek powinien zostać wykonany w terminie.

Odnosząc się do ostatniego z podniesionych przez stronę zarzutów wskazać należy, że na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 15 § 3e u.p.e.a. Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wydał w dniu 4 grudnia 2020 r. rozporządzenie w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz. U. poz. 2194). Zgodnie z treścią § 2 pkt 3 wskazanego rozporządzenia, upomnienie zawiera: imię i nazwisko lub nazwą zobowiązanego i adres jego miejsca zamieszkania lub siedziby, a także znany wierzycielowi numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) albo numer identyfikacji podatkowej (NIP), albo numer identyfikacji w Krajowym Rejestrze Urzędowym Podmiotów Gospodarki Narodowej (REGON), jeżeli zobowiązany taki numer posiada. Doręczone stronie skarżącej upomnienie nie zawierało numeru PESEL zobowiązanej. W ocenie sądu zarzucany brak numeru PESEL w upomnieniu kierowanym do strony skarżącej nie stanowi jednak o istotnej wadliwości tej czynności prawnej. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie jest - co istotne - kwestionowane, że skierowane do skarżącej upomnienie zostało skutecznie doręczone. Nie ma wątpliwości, że zobowiązana na skutek jego doręczenia posiadła wiedzę na temat przedmiotu obowiązku i innych jego elementów, co było niezbędne dla skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Na uwagę zasługuje, że obowiązek przesłania zobowiązanej upomnienia wynika z art. 15 u.p.e.a. Zgodnie z jego treścią, egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Analizując treść upomnienia dostrzec należy, że poza numerem PESEL strony skarżącej, upomnienie z 20 kwietnia 2023 r. posiada wszystkie elementy, które miały znaczenie dla skuteczności wszczętego postępowania egzekucyjnego. Strona skarżąca został wskazana w sposób, który pozwala jednoznacznie stwierdzić o jaki podmiot (o kogo konkretnie) chodzi. Skarżąca wiedziała jaki organ i w jakiej sprawie do niej występuje, a w konsekwencji, że doręczone jej upomnienie nie jest pomyłką. Upomnienie zawiera przede wszystkim prawidłowe dane osobowe skarżącej, to jest jej imię i nazwisko oraz adres miejsca zamieszkania. W tym kontekście podstawowy cel upomnienia, jakim jest zapewnienie prawidłowości pouczenia podmiotu zobowiązanego o skutkach niewykonania obowiązku i niezastosowania się do upomnienia, został niewątpliwie zrealizowany, a zatem zarzut strony prawidłowo został uznany przez organ za niezasadny.

Końcowo wskazać jeszcze należy, że za niezasadny uznać należało zarzut skargi naruszenia art. 7a, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a k.p.a. Organy administracji w stopniu wystarczającym wyjaśniły stan faktyczny i oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny, bez pomijania jakiegokolwiek dowodu w sprawie. W niniejszej sprawie jednocześnie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego. Wyniki swoich ustaleń organy przedstawiły w uzasadnieniach, które były prawidłowe w swej budowie, odpowiadały wymogom ustawy i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku podania małoletniemu dziecku poszczególnych szczepionek. Zarzuty skargi w tym zakresie nie są więc uzasadnione.

Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Organy administracji słusznie uznały, że zarzuty podniesione przez stronę skarżącą nie zasługują na uwzględnienie. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Mając to na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., sąd skargę oddalił.

a.kr