Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1460/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 18 lipca 2023 r., nr SKO.NP/4115/240/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 18 lipca 2023 r., nr SKO.NP/4115/240/2023 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 13 czerwca 2023 r. znak: GOPS.5211.973.11.2023 w przedmiocie odmowy przyznania W. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką E. K.

W podstawie prawnej ww. decyzji organu II instancji powołano m.in. art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390).

Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ I instancji w ww. decyzji z dnia z dnia 13 czerwca 2023 r. orzekł o odmowie przyznania W. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką E. K.

Organ II instancji uzasadniając ww. decyzję z dnia 18 lipca 2023 r. wskazał, że E. K. na podstawie wypisu z treści Orzeczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w T. Nr akt [...] z dnia 17.06.2020 r. została zaliczona do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji od 4.05.2020 r.

Z oświadczenia złożonego przez W. K. w dniu 25 kwietnia 2023 r. wynika, że ww. nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, jest całkowicie zdolny do pracy i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie posiada uprawnień do świadczeń z ZUS, KRUS ani żadnej innej instytucji, żaden z członków rodziny nie przebywa za granicą, żaden z członków rodziny nie jest uprawniony do świadczeń w związku z opieką nad E. K., osoba wymagająca opieki nie jest umieszczona w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie.

W dalszej kolejności Kolegium ustaliło, że W. K. jest zarejestrowany w ARiMR jako producent rolny i ubiegał się oraz otrzymywał płatności bezpośrednie ARiMR w latach 2004-2020, ww. został wyłączony z ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 2020-07-21 w związku z zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Następnie organ przywołał treść złożonego w dniu 25 kwietnia 2023 r. oświadczenia strony, w którym W. K. podał m.in. że mama ma obecnie 92 lata, po przebytym w 2019 r. stan jej zdrowia znacznie się pogorszył, do tego doszła demencja starcza, zaburzenia równowagi, cukrzyca. W okresie nasilenia objawów chorobowych jest osobą obłożną i wymaga całodobowej pielęgnacji (...).

W dalszej kolejności Kolegium w oparciu o przedłożoną do wniosku szczegółową ocenę stanu zdrowia niepełnosprawnej podało, iż E. K. uzyskała 30 pkt w skali Barthel i adnotację, że nie wymaga pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej.

Wskazano, że podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono m.in., że niepełnosprawna zmaga się z chorobą nowotworową, co wymaga specjalistycznego leczenia (...) postępujące demencja starcza uniemożliwia pozostawienie ww. w domu samej nawet na kilka godzin. W kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest jedynie W. K. Rodzina liczy trzy osoby:. W. K., żona oraz niepełnosprawna mama. Żona pracuje zawodowo, natomiast W. K. nie jest w stanie pracować, gdyż sprawuje stałą i systematyczną pomoc i opiekę nad mamą, a do kwietnia 2023 r. również nad ponad 100 letnim ojcem. E. K. nie jest w stanie sama poruszać się po mieszkaniu ze względu na silne zawroty głowy, większość dnia spędza w łóżku. Syn pomaga matce przy porannej toalecie, przebieraniu, zmianie pampersa, przygotowaniu śniadania oraz karmieniu i podawaniu leków. Wspólnie z żoną zmienia bieliznę pościelową, sprząta oraz organizuje wizyty lekarskie. W. K. większość dnia spędza ze swoją mamą, która wymaga pomocy i opieki. Podczas wywiadu ustalono, że nie występują wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, gdyż E. K. mimo podeszłego wieku oraz niepełnosprawności jest osobą bardzo zadbaną i należycie zaopiekowaną ze strony syna, który świadczy tą pomoc i opiekę regularnie.

W wyniku analizy akt sprawy, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja organu I instancji odpowiada prawu. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez wnioskodawcą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką.

Organ odwoławczy odniósł się również do zakresu wykonywanych przez odwołującego się czynności opiekuńczych. Przytaczając szeroko poglądy z orzecznictwa, SKO wyjaśniło, że pomoc sprowadzająca się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 266/19, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 26 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 463/20).

Podsumowując, organ II instancji wskazał, że "sama pomoc osobie wymagającej opieki w czynnościach takich jak np. sprzątanie, pranie, robienie zakupów, gotowanie posiłków, płacenie rachunków, załatwianie spraw związanych z leczeniem, należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być sprawowana w sposób ciągły" (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Kr 934/20, CBOSA).

W ocenie Kolegium, na tle przywołanego w uzasadnieniu stanowiska zawartego w orzecznictwie sądów administracyjnych, "opisane czynności opiekuńcze wykonywane przez wnioskodawcę wobec niepełnosprawnej matki okresowo, w większości mają one charakter typowych czynności codziennych, które w znacznym stopniu ograniczają, ale jednak nie uniemożliwiają w sposób zupełny aktywności zawodowej".

Skarżący w piśmie z dnia 21 sierpnia 2023 r. wniósł skargę od powyższej decyzji SKO w Tarnowie, zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 kpa i 77 kpa i 107 § 3 kpa poprzez dowolność w wydaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, w której wybiórczo przywołano jedynie część czynności związanych z opieką nad matką, które w ocenie organu I i II instancji nie są wystarczające do uznania, że zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką - pomimo, iż informacje o tym fakcie znajdują się w zgromadzonym materiale dowodowym i stanowią podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

2) naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach

rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na:

- uznaniu, że nie zaistniała przesłanka rezygnacji bądź nie podejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką E. K., bowiem rodzaj i częstotliwość wykonywanych czynności opiekuńczych jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy zarobkowej - podczas gdy zakres opieki stanowczo wykracza poza wybiórczo wymieniony w uzasadnieniu przez organ I i II instancji katalog czynności i jest wystarczający do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

- uznaniu przez organ I instancji, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy koniecznością rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, gdyż w okresie od 21.07.2020 r. do 14.04.2023 skarżący nie podejmował zatrudnienia i innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem M. K. i pobierał w związku z tym świadczenie pielęgnacyjne - podczas z dyspozycji przywołanego przepisu wprost wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również w sytuacji, gdy opiekun nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a nie jedynie rezygnuje z niej w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki,

b. naruszenie art. 17 ust.1 pkt 4 uośr przez dokonanie błędnej subsumcji

do ustalonego w sprawie stanu faktycznego, będącej wynikiem błędnego przyjęcia, że mieszkająca wraz ze skarżącym żona, pomimo pracy zawodowej, może pomagać mężowi w opiece nad matką - podczas gdy to na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny opieki w świetle przywołanego przepisu,

c. naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 b) uośr poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy koniecznością rezygnacji i z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w tym pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, ponieważ wcześniej, skarżący nie podejmował zatrudnienia i innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nadniepełnosprawnym ojcem M. K. i pobierał w związku z tym świadczenie pielęgnacyjne - podczas gdy z dyspozycji przywołanego przepisu wprost wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne w związku z równoczesną opieką nad matką E. K. nie przysługiwałoby, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze powyższe: Na podstawie art. 106 § 3 ppsa wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. zaświadczenia lekarskiego z dnia 8 sierpnia 2023 r. na okoliczność stanu zdrowia E. K., uzasadniającego konieczność stałej i długotrwałej opieki nad matką, który powoduje konieczność nie podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przeprowadzenie dowodu z dokumentu nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, a jego wcześniejsze przeprowadzenie nie było możliwe, ze względu na konieczność oczekiwania w kolejce do lekarza specjalisty neurologa. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ppsa wniesiono o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie oraz poprzedzającej jej decyzji Wójta Gminy S. z dnia 13 czerwca 2023 r. i zobowiązanie organu przez sąd do wydania decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne z tytułu nie podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką E. K. Na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa wniesiono o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym.

Do skargi załączono zaświadczenie lekarskie z 8 sierpnia 2023 r. o stanie zdrowia E. K.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie przytaczając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Skarżący w piśmie z dnia 6 października 2023 r. wskazał, iż w dniach od 26 września 2023 r. do 3 października 2023 r. jego mama E. K. była hospitalizowana w Szpitalu Specjalistycznym w J., w związku z doznaniem krwotoku śródmózgowego i obustronnego złamania kości łonowych, stłuczenia łokcia i żebra, w wyniku upadku w domu.

W związku z powyższym, wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z:

1) karty informacyjnej Szpitalnego Oddziału Ratunkowego z dnia 26 września 2023 r.

2) karty informacyjnej Oddziału Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej z Pododdziałem Urologii

z dnia 3 października 2023 r.

- na okoliczność stanu zdrowia E. K. uniemożliwiającego podjęcie skarżącemu jakiegokolwiek zatrudnienia zarówno na etapie prowadzenia sprawy przez organ I i II instancji, a tym bardziej prowadzenia i rozstrzygania niniejszej sprawy przez sąd.

Tylko dzięki temu, że był obecny w domu podczas nieszczęśliwego upadku mamy, mógł udzielić jej natychmiastowej pomocy a następnie wezwać pogotowie ratunkowe. Zaistniała sytuacja jest niestety wynikiem złego stanu zdrowia mamy, na który niejednokrotnie wskazywał zarówno podczas wywiadu środowiskowego, w odwołaniu, jak i treści wniesionej skargi.

3) oceny świadczeniobiorcy wg skali Barthel z dnia 4 października 2023 r. - na okoliczność

znacznego pogorszenia stanu zdrowia E. K. w wyniku upadku i doznania urazu głowy,

złamania kości łonowych, stłuczenia łokcia i żebra, uzasadniającego konieczność opieki

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art.134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Skarżący w skardze zawnioskował o rozpoznanie wniesionej skargi na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zaś organ poinformowany o takim wniosku nie wyraził sprzeciwu co do wskazanej formy rozpoznania skargi.

Skargę należało uwzględnić.

Niesporne w tej sprawie było, że E. K. zgodnie z Orzeczeniem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego OR/PT w T. Nr akt [...] z dnia 17 czerwca 2020r. została zaliczona do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji od 4 maja 2020 r. (k. 2 a.a.)

Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19, (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organy pomocowe, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia (...) nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. Poza tym pozostaje wskazać, że pojęcie sprawowania opieki, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z wymogami danego orzeczenia lekarskiego, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawność organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień".

Przenosząc powyższe rozważania teoretyczne na grunt rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu, nie zostało należycie wyjaśnione dlaczego organ odwoławczy przyjął, że w tej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania stałej opieki nad matką.

Niesporne bowiem jest również to, że skarżący jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko judykatury, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej (wyrok WSA w Szczecinie z 17 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 623/22). Brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 27 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 145/21; wyrok WSA w Szczecinie z 12 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 130/22). Wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki (patrz wyrok WSA w Krakowie z 11 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 953/23). Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by wnioskowa zrezygnował z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej nie podjął z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12 października 2021 r., sygn. akt I OSK 493/21).

W toku ponownego rozpoznania sprawy organ administracyjny ustali zakres i charakter sprawowanej przez skarżącego opieki, mając na uwadze charakter schorzeń matki skarżącego, bowiem również tych okoliczności sprawie nie ustalono. W tym celu należy wezwać skarżącego o przesłanie pełnej dokumentacji medycznej niepełnosprawnej i dokonać jej analizy pod katem zakresu i charakteru opieki sprawowanej przez skarżącego wobec niepełnosprawnej.

W tym miejscu wymaga podkreślenia, że pojęcie opieki, o którym mowa w art. 17, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. np. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19), przy czym w każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

Przy czym pamiętać należy, że zakres czynności opiekuńczych, które nie muszą być sprawowane nieustannie przez całą dobę, uzależniony jest od rodzaju schorzeń osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Ustaleń w tym zakresie na gruncie rozpatrywanej sprawy organy nie dokonały.

Organ odwoławczy nie dokonał w tym zakresie wystarczających ustaleń i nawiązując do przedłożonej do wniosku szczegółowej oceny funkcjonowania osoby badanej w skali Barthel z 25 kwietnia 2023 r., stwierdził, że "opisane czynności opiekuńcze wykonywane przez wnioskodawcę wobec niepełnosprawnej matki okresowo, w większości mają one charakter typowych czynności codziennych, które w znacznym stopniu ograniczają, ale jednak nie uniemożliwiają w sposób zupełny aktywności zawodowej".

Skarżący w oświadczeniu 25 kwietnia 2023 r. wskazał, że "po przebytym w 2019 roku nowotworze jej stan zdrowia znacznie się pogorszył, do tego doszła demencja starcza, choroby kostno-stawowe, zaburzenia równowagi, cukrzyca (k. 4 a.a.). Na powyższe schorzenia oraz związanym z nimi zakres opieki skarżący zwrócił również uwagę w odwołaniu.

W ocenie Sądu, w tej spawie przedwcześnie uznano, że zakres wykonywanych czynności nie wyklucza podjęcia przez skarżącego zatrudnienia, a opieka sprawowana przez skarżącego nad matką ma charakter doraźny.

SKO stwierdziło bowiem, że "opisane czynności opiekuńcze wykonywane przez wnioskodawcę wobec niepełnosprawnej matki okresowo, w większości mają one charakter typowych czynności codziennych, które w znacznym stopniu ograniczają, ale jednak nie uniemożliwiają w sposób zupełny aktywności zawodowej".

Przede wszystkim należy zauważyć, że Kolegium oceniając zakres sprawowanej przez skarżącego opieki, oparło się faktycznie o ustalenia przeprowadzonego w dniu 9 maja 2023 r. wywiadu środowiskowego część C (k. 13 v.), interpretując je w sposób niekorzystny dla strony. Przy czym nie oceniono innych dowodów, w tym oświadczenia skarżącego z dnia 25 kwietnia 2025 r. oraz ustaleń zawartych w części B rodzinnego wywiadu środowiskowego (k. 13 a.a.)

Na podstawie wybiórczej analizy dowodów organ II instancji uznał, że skarżący sprawuje opiekę nad matką polegającą na: przygotowywaniu posiłków, robieniu zakupów, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, sprzątaniu, praniu, zakupie lekarstw i pomocy przy utrzymaniu higieny osobistej. Przede wszystkim zaś pominięto istotny fakt, że jak twierdzi skarżący, jego matka jest osobą niesamodzielną, ciężko chorą (po przebytym nowotworze), z demencją starczą, zaburzeniami równowagi, cukrzycą, a w czasie nasilenia objawów choroby - leżącą. Taki stan zdrowia matki skarżącego z pewnością wymaga podejmowania przy tej osobie szeregu codziennych czynności opiekuńczych, pielęgnacyjnych i organizacyjnych.

Jest także powszechnie wiadome, że demencja starcza (zwana również otępieniem starczym), na którą - jak wskazuje od początku postępowania skarżący - cierpi jego matka, to choroba, w której przebiegu u pacjenta dochodzi do postępującego upośledzenia funkcji intelektualnych: problemów z pamięcią, spowolnienia myślenia oraz różnego rodzaju zaburzeń zachowania. Najbardziej powszechnym objawem demencji jest zanik pamięci. Inne objawy demencji to problemy z orientacją w czasie i przestrzeni, zanik umiejętności rozpoznawania rzeczy i osób, zanik umiejętności właściwej oceny sytuacji i podejmowania decyzji, trudności w mówieniu, apatia i wahania nastroju, drażliwość, agresja, lęk. Poszczególne etapy demencji starczej różnią się między sobą objawami oraz ich nasileniem. Demencja jest nieuleczalna - współczesna medycyna nie potrafi jeszcze odwracać zmian strukturalnych zachodzących w mózgu. Leczenie demencji polega więc na łagodzeniu objawów i poprawie jakości życia chorego. Demencja starcza u każdego rozwija się w sposób indywidualny - u niektórych pacjentów jest to kilka, a nawet kilkanaście lat, u innych objawy postępują bardzo szybko. Ważne jest szybkie rozpoznanie schorzenia, wprowadzenie leczenia i rehabilitacji oraz odpowiedniej opieki.

Zatem zakres czynności opiekuńczych, które nie muszą być sprawowane nieustannie przez całą dobę, uzależniony jest od rodzaju schorzeń osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Niewątpliwie innych czynności opiekuńczych wymaga osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury fizycznej (np. osoba leżąca), a innych czynności opiekuńczych – osoba niepełnosprawna dotknięta schorzeniami natury psychicznej czy neurologicznej. Ustaleń w tym zakresie na gruncie rozpatrywanej sprawy organy nie dokonały. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ administracyjny w oparciu o dokumentację medyczną matki skarżącego dokona koniecznych ustaleń co do rodzaju, częstotliwości i czasochłonności czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego względem niepełnosprawnej matki.

Zwrócić należy również uwagę na to, że stan zdrowia podopiecznej skarżącego wskazuje na to, że wymaga ona większej pomocy, aniżeli tylko doraźna. Wydaje się mało prawdopodobne, biorąc pod uwagę ciężką i zaawansowaną chorobę i jej aktualny stan, aby podopieczna strony nie wymagała stałej i intensywnej opieki o charakterze ciągłym. Tym samym, nawet jeśli organ ustaliłby, że skarżący nie sprawuje opieki nad swoją matką 24 godziny na dobę, to nie można automatycznie przyjąć, że opieka ta nie ma stałego charakteru i nie odnosi się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na swoją niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Trzeba przy tym zwrócić uwagę na ciąg czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych, które regularnie są wykonywane przez skarżącego wobec jego matki.

Biorąc te wszystkie okoliczności pod uwagę i dokonując ich analizy stwierdzić trzeba w ocenie Sądu, że organy przedwcześnie uznały, że sprawowana przez skarżącego opieka, da się pogodzić z podjęciem przez niego stałego zatrudnienia. Przede wszystkim nie dokonano oceny wszystkich dowodów znajdujących się w aktach sprawy, pomijając wspomniane już oświadczenia skarżącego, co do zakresu sprawowanej opieki i stanu zdrowia jego podopiecznej.

Organ ponownie rozpoznając sprawę zobligowany jest zatem ocenić całokształt okoliczności sprawy w oparciu również o wskazane dokumenty (w tym oświadczenie skarżącego), a także przedłożoną przez niego dokumentację medyczną matki, a następnie po dokonaniu ich analizy ustali ponownie, jakiej opieki wymaga matka skarżącego (uwzględniając stan zdrowia związany z demencją starczą, przebytą chorobą nowotworową oraz cukrzycą) i jakie faktycznie czynności (ciąg czynności) są wykonywane przez skarżącego i finalnie ponownie ocenić, czy zakres sprawowanej opieki i wykonywanych przez skarżącego czynności uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej.

Po analizie akt sprawy Sąd uznał powyższą ocenę organu za przedwczesną i niepełną. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy nie wyjaśnił bowiem i nie rozpatrzył należycie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, pomimo zarzutów przedstawionych w odwołaniu. W tym zakresie doszło do naruszenia art. 15 k.p.a., zgodnie z którym postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, co nie oznacza, że organ odwoławczy kontroluje jedynie poprawność wydanego rozstrzygnięcia przez organ I instancji. Istotą rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy jest ponowne rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, w szczególności odniesienie się do argumentów i zarzutów podnoszonych w odwołaniu oraz odniesienie się do tych argumentów. W rzeczonej sprawie taka ocena nie została przeprowadzona, pomimo wyjaśnień skarżącego zawartych w odwołaniu.

Z kolei, stosownie do z art. 107 § 6 k.p.a., decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Jak wynika z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Decyzja organu II nie zawiera takiego uzasadnienia. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania, określonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z zasadą przekonywania uzasadnienie decyzji powinno stanowić uzewnętrznienie motywów kierujących organem przy podejmowaniu decyzji, powinno być pokazaniem rozumowania organu, a nie tylko wykazem zebranych faktów i norm. Uzasadnienie powinno stanowić odpowiedź na pytanie: "dlaczego?", a nie tylko stwierdzać "że". Uzasadnienie ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania organu (por. wyrok NSA z dnia 25 października 2016 r., II OSK 110/15, LEX nr 2258826, CBOSA). W rozpatrywanej sprawie uzasadnienia decyzji organu II instancji zostało sporządzone z naruszeniem art. 107 § 3 oraz art. 11 k.p.a., w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium brak jest jakiegokolwiek odniesienia się przez organ do zarzutów odwołania, co stanowi naruszenie określonej w art. 8 § 1 k.p.a. zasady zaufania do władzy publicznej.

Z powyższych względów Sąd uznał, że w sprawie doszło do wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7, 8, 11, 15, 77 § 1 i 80, 107 § 3 oraz 79a k.p.a. ponieważ nie zostały wyjaśnione i właściwie ocenione wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie przeprowadził dowodu z dołączonych do skargi oraz pisma procesowego skarżącego z dnia 6 października 2023 r. dokumentów. Dokumentacja lekarska została nadesłana po wydaniu zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie i nie mogła stanowić elementu oceny legalności zaskarżonej decyzji przez Sąd. Postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do rozpatrzenia sprawy, w tym ustalania stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a więc rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., może mieć miejsce wyjątkowo, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Brak przeprowadzenia dowodu (czy z urzędu, czy na wniosek) nie może być postrzegane jako naruszenia prawa procesowego, w rozumieniu wskazanego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2023 r., II OSK 202/20, LEX nr 3517159, CBOSA).

Reasumując, rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącego z uwzględnieniem powyższego stanowiska Sądu, stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a, uchylił zaskarżoną decyzję.