Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1781/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2004 nr 4 poz 23
law: Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag  nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności.
article: art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2007 nr 19 poz 115
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Maria Myślińska (spr.) Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej ze skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Transportu Drogowego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2850/13 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od [...] na rzecz Głównego Inspektora Transportu Drogowego 1028 (tysiąc dwadzieścia osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2850/13 po rozpoznaniu skargi [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2013 r.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

W dniu 27 marca 2012 r. we [...] na drodze krajowej nr 94 zatrzymano do kontroli samochód marki Scania wraz z przyczepą. Zespołem pojazdów kierował Henryk Nowosad w imieniu i na rzecz [...]. Kierowca wykonywał przewóz drogowy ładunku postaci odpadów drewnianych (zrzyny sosnowej).

Podczas kontroli wykonano pomiary rzeczywistej masy całkowitej oraz nacisków osi zespołu pojazdów. Kierowca uczestniczył podczas ważenia pojazdu i widział wyniki poszczególnych pomiarów. W trakcie ważenia stwierdzono przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej oraz dopuszczalnych nacisków na podwójną oś napędową oraz pojedynczą oś nienapędową. Kierowca podczas kontroli nie okazał zezwolenia na przejazd pojazdu nienormatywnago. Przebieg kontroli udokumentowano protokołem.

W wyniku dwukrotnego ważenia z uwzględnieniem dopuszczalnych tolerancji organ I stwierdził następujące naruszenia dopuszczalnych norm:

- nacisku na podwójną oś napędową pojazdu, przekroczenie o 4,5 t

- nacisku na przednią oraz tylną oś przyczepy, przekroczenie odpowiednio o 1t i 0,3t,

- rzeczywistej masy całkowitej pojazdu, przekroczenie o 10,05 t.

Ważenia zatrzymanego zespołu pojazdów wraz z ładunkiem dokonano na wyznaczonym, legalizowanym miejscu do ważenia pojazdów za pomocą przenośnych wag do pomiarów statycznych. Wagi posiadały aktualne świadectwa homologacji.

W toku postępowania administracyjnego Skarżąca wyjaśniła, iż dochowała należytej staranności, nie miała wpływu ani też się nie godziła na powstanie naruszeń lub warunków przewozu. Wskazała, że przewożony ładunek w postaci zrzyny sosnowej w ilości 60 mp, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska oraz Ministra Gospodarki z dnia 2 maja 2012 r. w sprawie określenia gęstości drewna (Dz. U. z 2012 r. poz. 536) powinny ważyć poniżej 18 t przyjmując wartość 0,42 jako przelicznik metrów przestrzennych na metry sześcienne, jako powszechnie przyjęty i stosowany przy przewozie surowców drzewa. Odnosząc się do przepisów art. 61 ust. 15-17 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm., dalej: p.r.d.) podniosła, że przy przewozie drewna jego rzeczywistą masę ustala się jako iloczyn objętości ładunku i normatywnej gęstości ustalonej dla danego gatunku drewna. Wskazała również, iż w przedmiotowej sprawie winien znaleźć zastosowanie art. 16 tej ustawy.

Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. [...] Wojewódzkiego Inspektor Transportu Drogowego nałożył na skarżącą karę w wysokości 6360 zł za przekroczenie nacisków na poszczególne osie oraz przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej zespołu pojazdów.

W odwołaniu od decyzji I instancji Skarżąca podniosła, że dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miała wpływu na powstałe przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu. Wskazała, iż przepisy ustawy z dnia 18 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011r., Nr 222, poz. 1321) wprowadziły w dotychczasowym art. 61 p.r.d. dodatkowe ust. 15-17, zgodnie z którymi przy przewozie drewna jego rzeczywistą masę ustala się jako iloczyn objętości ładunku i normatywnej gęstości ustalonej dla danego gatunku drewna. Zgodnie z tabelą stanowiącą załącznik do rozporządzenia Ministra Środowiska oraz Ministra Gospodarki z dnia 2 maja 2012 r. w sprawie określenia gęstości drewna gęstość sosny wynosi 740 kg/m3. W ocenie Skarżącej całkowita masa 60 mp przewożonego ładunku powinna wynosić w tym wypadku 18,648 t (iloczyn: 60 x 740 x 0,42). Suma mas pojazdów i ładunku wynosi 21,210 t, tym samym nie nastąpił przekroczenie dopuszczalnych w tym zakresie norm.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 13g ust. 1, ust. 1a, ust. 1b pkt 1, ust.2, art. 40c ust.1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm., dalej u.d.p.) oraz lp. 7 pkt 1 lit. b i c, lp. 7 pkt 9 lit. d i e, lp.9 pkt 4 lit.c załącznika nr 2 do u.d.p., a także art. 64 ust. 1 p.r.d., art. 5 w zw. z art. 8 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 222, poz. 1321, dalej: ustawa zmieniająca) oraz § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Środowiska oraz Ministra Gospodarki z dnia 2 maja 2012 r. w sprawie określenia gęstości drewna (Dz. U. z 2012 r. poz. 536, dalej: rozporządzenie Ministra Środowiska oraz Ministra Gospodarki z dnia 2 maja 2012 r.), - utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2013 r.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że podmiot wykonujący przejazd winien tak działać, aby normy prawa były przestrzegane i to przedsiębiorcę obciąża ryzyko ich naruszenia, w przypadku nieuwzględnienia czynników (w tym atmosferycznych) mogących mieć wpływ na przekroczenie dopuszczalnego ciężaru pojazdów poruszających się po drogach publicznych. Podmiot wykonujący przejazd powinien był je przewidzieć i nie dopuścić do ich zaistnienia. Organ przywołując definicje “należytej staranności" i “braku wpływu" stwierdził, iż nie zachodziły w tym przypadku okoliczności uwolnienia się podmiotu wykonującego przejazd od odpowiedzialności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2850/13 uchylił decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] sierpnia 2013 r. oraz poprzedzającą ją decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2013 r.

Sąd I instancji wskazał, że przedmiotem sporu jest wynik dokonanych przez organy inspekcji drogowej pomiarów w zakresie rzeczywistej masy całkowitej kontrolowanego zespołu pojazdów powodujących nałożenie na skarżącą kary pieniężnej. Kwestia ta dotyczy zatem prawidłowości ustalenia przez organy stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy oraz jego subsumpcji w postaci zastosowania właściwego przepisu prawa.

Według Sądu I instancji kwestią sporną jest także możliwość zastosowania wobec przewoźnika regulacji art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej, zgodnie z którym postępowanie w sprawie nałożenia kary pieniężnej dotyczącej przejazdu pojazdu nienormatywnego umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, iż podmiot wykonujący przejazd dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem lub nie miał wpływu na powstałe naruszenia. Jednocześnie przepis art. 5 ust.2 pkt 2 ww. ustawy stanowi, iż postępowanie administracyjne w sprawie nałożenia kary pieniężnej dotyczącej przejazdu pojazdem nienormatywnym, prowadzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych umarza się wobec podmiotu wykonującego przejazd, jeżeli rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu na przejazd pojazdu nienormatywnego, a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu przy przewozie ładunków sypkich oraz drewna.

Dalej WSA przypomniał, że skarżąca dowodziła, iż nie ponosi winy za stwierdzone naruszenie ponieważ powzięła wszelkie kroki, aby transport drewna odbył się w sposób prawidłowy, tzn. zgodny z prawem i zapewniający bezpieczeństwo drogowe, a kwestia niewielkich odchyleń w masie całkowitej zespołu pojazdów wynikać mogła z naturalnych właściwości drewna, które pod wpływem ponadprzeciętnej wilgoci zwiększa swoją masę całkowitą. Ponadto surowiec układany był na pojeździe w sposób zgodny z dotychczas przyjętymi w przedsiębiorstwie zasadami, które wcześniej nie prowadziły do przeładowania pojazdu i zapewniały bezpieczną jazdę. Jedyną przyczyną zwiększenia masy ładunku było nasiąknięcie przewożonego drewna wodą, w wyniku opadów deszczu.

W ocenie Sądu I instancji przedstawionych okoliczności organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, niezasadnie przyjmując, iż przewożony ładunek mimo iż jest drewnem, to nie mają do niego zastosowania odmienne zasady ustalania masy rzeczywistej, określone w art. 61 ust. 15 p.r.d. oraz przepisach wykonawczych.

Sąd I instancji wskazał, że na mocy art. 1 pkt 5 ustawy zmieniającej zostały dodane do art. 61 p.r.d., ust. 15 i 16 p.r.d. Zgodnie z art. 61 ust. 15 p.r.d. przy przewozie drewna jego rzeczywistą masę ustala się jako iloczyn objętości ładunku i normatywnej gęstości ustalonej dla danego gatunku drewna. Ustawodawca w ust. 16 art. 61 p.r.d. wskazał, iż Minister właściwy do spraw środowiska i minister właściwy do spraw gospodarki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw transportu określą, w drodze rozporządzenia, gęstość drewna, uwzględniając w szczególności gatunki drewna mające zastosowanie w przemyśle i budownictwie, jego rodzaj i postać, w jakiej jest ono przewożone, mając na uwadze potrzebę ustalenia masy przewożonego drewna w celu uniknięcia przekroczenia nacisków osi pojazdów i ograniczenia negatywnego wpływu na stan techniczny dróg. Wskazane przepisy art. 61 p.r.d. rozwiązują zatem problematyczną kwestię określania masy przewożonego drewna w celu zachowania właściwych parametrów masy pojazdu i nacisku na osie. Gęstość drewna - miernik, jakim posługuje się rozporządzenie jest jedną z podstawowych właściwości drewna (stosunek masy do objętości). W istocie cechuje ją zmienność w zależności od występowania wielu czynników, m.in. od gatunku i wilgotności drewna oraz wieku czy siedliska, na jakim rosło. Z tego względu w rozporządzeniu przyjęto pewną średnią normatywną wartość gęstości dla określonych gatunków drewna. W świetle przytoczonych przepisów parametry dotyczące nacisku osi na drogę przy transporcie drewna powinny zostać ustalone z zastosowaniem odpowiedniego przelicznika, a nie jedynie za pomocą standardowego ważenia całkowitej masy pojazdu.

Według oceny Sądu, organ w tej sytuacji miał prawo uznać w zaskarżonej decyzji, że w sprawie wystąpiła przynajmniej jedna z przesłanek do umorzenia postępowania o nałożenie kary pieniężnej na podstawie wskazanych wyżej przepisów.

Zdaniem WSA skarżąca powzięła wszelkie kroki, aby transport drewna odbył się w sposób zgodny z prawem i zapewniający bezpieczeństwo drogowe. Kwestia odchyleń w masie całkowitej pojazdu wynikać mogła z naturalnych właściwości drewna, które pod wpływem ponadprzeciętnej wilgoci zwiększa swoją masę całkowitą. Jako przedsiębiorca organizujący transport drewna w kontenerach, nie miała realnego i wymiernego wpływu na uniknięcie zwiększenia się masy ładunku (drewna) pod wpływem wilgoci czy deszczu.

WSA stwierdził, że przedstawione przez Skarżącą w toku postępowania wyjaśnienia stanowią logiczny i wzajemnie korespondujący ze sobą materiał dowodowy, który należy ocenić odmiennie niż dokonał tej oceny organ. W konsekwencji oznacza to błędną ocenę materiału dowodowego dokonaną przez organ, co oznacza mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd I instancji za nieuprawione uznał ustalenia w zakresie wyników ważenia poddanego kontroli zespołu pojazdów. Ważenie pojazdów prowadzące w konsekwencji do nałożenia kary pieniężnej, której wysokość jest uzależniona od wyników pomiarów statycznych musi spełniać wszystkie niezbędne uwarunkowania prawne oraz techniczne. Dotyczy to użycia nie tylko odpowiednich wag mających aktualne homologacje (świadectwa legalizacyjne) ale także ścisłego przestrzegania instrukcji ich stosowania w zależności od rodzaju i konstrukcji ważonego pojazdu lub zespołu pojazdów. Jak przewiduje instrukcja dla tego rodzaju wag ważenie pojazdów odbywa się w określonej konfiguracji par wag, pojedynczej, podwójnej lub innej, zgodnie z schematem (rysunkiem) stanowiącym integralną część instrukcji obsługi takich wag. Organ zastosował tylko jedną parę wag SAW 10 CII w sytuacji, gdy waga zespołu pojazdów przekraczała 10 ton, która to wielkość stanowi graniczny pułap dla tego typu wag Ponadto pomiary dokonane wskazanymi wagami miały wpływ na ustalenia organu co do rzeczywistej masy całkowitej zespołu pojazdów i wysokości kary pieniężnej z tego tytułu.

Sąd I instancji stwierdził, że pomiar nacisku na osie pojazdu dokonany w toku kontroli na drodze przy użyciu wag SAW 10C posiadających co prawda aktualne świadectwa legalizacji, jednak dokonany niezgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń określonych w świadectwie legalizacji oraz niezgodnie z instrukcją producenta wag stanowi działanie nieprawidłowe, gdyż jest niezgodne z zasadami określającymi sposób ustalania kar za przejazd pojazdem nienormatywnym w zakresie ustalenia stanu faktycznego badanej sprawy. W przypadku ustalenia masy całkowitej pojazdu dokonany pomiar nie może bowiem być uznany za przeprowadzony prawidłowo, a w konsekwencji jego wynik nie może stanowić podstawy do nałożenia kary pieniężnej na skarżącą. Dotyczy to także dokonanego przez urząd wyliczenia rzeczywistej masy przewożonego ładunku drewna mając na uwadze treść znowelizowanego art. 61 ust. 15 i 16 p.r.d., gdzie wskazano, iż przy przewozie drewna jego rzeczywistą masę ustala się jako iloczyn objętości ładunku i normatywnej gęstości ustalonej dla danego gatunku drewna, jak również zastosowania Polskiej Normy PN-D-95000 przy przeliczeniu objętości drewna wyrażonej w metrach przestrzennych.

Sąd I instancji wskazał, że prowadząc ponownie postępowanie organ dokona reasumpcji wyników ważenia uzyskanych przy użyciu wag do pomiarów statycznych, opisanych w załączniku do protokołu z kontroli, jak również dokona ustalenia rzeczywistej masy ładunku drewna. Weźmie także pod uwagę wskazane przesłanki umorzenia postępowania w niniejszej sprawie. Dopiero po prawidłowym ustaleniu stanu prawnego i faktycznego sprawy organ będzie mógł zdecydować o ewentualnym nałożeniu kary pieniężnej.

Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku zaskarżając go w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., przejawiające się w mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że organ dokonał niewyczerpującej i błędnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, uznając, że w sprawie nie ma podstaw do umorzenia postępowania wobec skarżącej, w sytuacji, gdy ta wykazała, że przewożony w dniu kontroli ładunek stanowiło drewno i dołożyła przy jego przewozie należytej staranności, podczas gdy okoliczności takie w żadnym razie nie znajdują oparcia w materiale dowodowym sprawy, ponieważ przewożony ładunek nie może zostać zaliczony do żadnego z sortymentów drewna, zaś skarżąca, jako profesjonalny przewoźnik nie dołożyła należytej staranności przy realizacji przewozu, skoro wbrew ustawowym obowiązkom (art. 61 ust. 1 i ust. 2 p.r.d.) nie zabezpieczyła prawidłowo ładunku (np. plandeką) przed działaniem naturalnych czynników zewnętrznych (deszcz), tak by nie powodował on przekroczenia masy całkowitej pojazdu lub nacisków osi, a także nie zważyła pojazdu przed wyjazdem na drogę, która to czynność wobec rodzaju przewożonego ładunku stanowiła jedyny środek weryfikacji wielkości ładunku;

2) naruszenie przepisów postępowania — art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 141 § 4 i art. 153 p.p.s.a. w związku art. 61 ust. 15 i ust. 16 p.r.d., a także przepisami rozporządzenia Ministra Środowiska oraz Ministra Gospodarki z dnia 2 maja 2012 r. przejawiające się w zawarciu w uzasadnieniu wyroku wskazań dla organu co do dalszego postępowania tj. obowiązku wyliczenia rzeczywistej masy przewożonego ładunku w oparciu o art. 61 ust. 15 i ust. 16 p.r.d., podczas gdy realizacja tego wskazania z uwagi na nieuregulowanie przez ustawodawcę współczynnika pozwalającego dokonać przeliczenia metrów przestrzennych zrzyny sosny na metry sześcienne czyni te wskazania niemożliwymi do wykonania;

3) naruszenie przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, 80 i art. 107 § 1 k.p.a. przejawiające się w mylnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że organy nie dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie, bowiem przeprowadziły ważenie pojazdu za pomocą wag typu SAW 10 C II niezgodnie z ich przeznaczeniem oraz instrukcją obsługi wag, podczas gdy prawidłowość uzyskanych za pomocą wag typu SAW 10 C II wyników pomiaru nie może budzić żadnych wątpliwości, a skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że były on błędne, zaś w świetle obowiązujących w tym zakresie regulacji prawnych oraz w świetle dokumentów dopuszczających wagi do użytkowania, dopuszczalne i w pełni uprawnione było dokonanie za ich pomocą ustaleń także w zakresie rzeczywistej masy całkowitej, jak również możliwym i prawidłowym było przy użyciu pary wag zważenie zespołu pojazdów przekraczającego ciężar 10 ton;

f

4) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 15 i ust. 16 p.r.d. i przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska oraz Ministra Gospodarki z dnia 2 maja 2012 r. poprzez ich błędną wykładnię, przejawiającą się w przyjęciu przez Sąd I instancji, że zgodnie z definicją ustawową pojęcie "drewna" obejmuje swym zakresem także produkt uboczny z produkcji przemysłu tartacznego, jaki stanowią odpady w postaci zrzyn sosnowych, podczas gdy materiał ten nie stanowi drewna w rozumieniu przepisów p.r.d., wobec czego przepisy ww. rozporządzenia nie przewidują nawet sposobu przeliczania (o którym mowa w art. 61 ust. 15 i ust. 16 p.r.d.) ani też współczynnika dla przeliczania z objętości wyrażonej w metrach przestrzennych na objętość w metrach sześciennych dla danego materiału i nie określa go żadna z Polskich Norm traktujących o podziale i klasyfikacji drewna, a zatem jedyną metodą pozwalającą na ustalenie rzeczywistej masy tego towaru jest jego zważenie;

5) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 15 i ust. 16 p.r.d., poprzez ich błędną wykładnię, przejawiającą się w przyjęciu przez Sąd I instancji, że wyliczenie rzeczywistej masy przewożonego ładunku drewna na podstawie ww. przepisów może mieć wpływ na wysokość nałożonej kary pieniężnej, podczas gdy przepisy te określają wyłącznie sposób ustalania rzeczywistej masy przewożonego ładunku - drewna, zaś rzeczywista masa całkowita pojazdu powinna być określana wyłącznie w oparciu o ważenie pojazdu i to wyniki tego pomiaru pozwalają na jednoznaczne ustalenie, czy pojazd jest nienormatywny i stanowią podstawę do obliczenia wysokości kary, przy czym strona może w oparciu o treść art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej uchylić się od odpowiedzialności, jeśli wykaże, że dołożyła staranności wymaganej od niej z punktu widzenia profesjonalnego charakteru prowadzonej działalności, ustalając masę ładunku w oparciu o ustawowy przelicznik, o ile takowy mógł być zastosowany przy przewozie danego materiału, i że nie miała żadnego wpływu na powstanie naruszenia;

6) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. 61 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 15 i ust. 16, art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d. i przepisów rozporządzenia Ministra Środowiska oraz Ministra Gospodarki z dnia 2 maja 2012 r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie, w sytuacji gdy ładunkiem przewożony w dniu kontroli przez skarżącą nie było drewno, o którym mowa w art. 61 ust. 15 i ust. 16 p.r.d.;

7) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. 61 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 15 i ust. 16, art. 64 ust. 1 pkt 1 p.r.d., art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy zmieniającej polegające na uznaniu przez Sąd I instancji, że podmiot wykonujący i organizujący przejazd nie ma realnego i wymiernego wpływu na uniknięcie zwiększenia się masy ładunku (drewna) pod wpływem wilgoci czy deszczu, podczas gdy od każdego uczestnika ruchu drogowego powinno się wymagać znajomości i przestrzegania przepisów p.r.d., w tym obowiązku takiego zabezpieczenia ładunku, aby nie powodował on przekroczenia masy całkowitej lub nacisku osi pojazdu, np. poprzez przykrycie ładunku, co bez większych nakładów uchronić może go przed działaniem naturalnych i znanych każdemu czynników atmosferycznych, jakim np. deszcz;

8) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 lit. a pkt 2 i art. 3 dyrektywy Rady z dnia 20 czerwca 1990 r. nr 90/384/EWG w sprawie harmonizacji ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do wag nieautomatycznych (Dz. U. WE L 189 z 20 lipca 1990 r., str. 1-16, obecnie zastąpionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/23/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wag nieautomatycznych), § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności (Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 23), § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi nieautomatyczne, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz. U. z 2008 r., Nr 26, poz. 152), polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu i w konsekwencji mylnym przyjęciu, że wagi typu SAW 10 C II przeznaczone są wyłącznie do pomiaru nacisku kół i osi pojazdu, podczas gdy zarówno z tych regulacji, jak i wydanych na ich podstawie Świadectwa Homologacji UE nr D98-09-08, Deklaracji zgodności wydanej przez Urząd Miar i Kontroli Metrologicznej Badenii Wirtembergii oraz Instrukcji Obsługi wag typu SAW 10 C II, zastrzeżenie takie wcale nie wypływa, a wręcz przeciwnie, przepisy te oraz Instrukcja Obsługi wag wprost dopuszczają przy ich użyciu pomiar masy całkowitej pojazdu.

Argumentację na poparcie zarzutów przedstawiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną [...] wniosła o jej oddalenie w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że podstawę uchylenia decyzji organów obu instancji stanowił przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., wobec naruszenia art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a.

W ramach wskazań co do dalszego postępowania na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji zalecił, aby organ dokonał "reasumpcji wyników ważenia uzyskanych przy użyciu wag do pomiarów statycznych, opisanych w załączniku do protokołu z kontroli, jak również dokona ustalenia rzeczywistej masy ładunku drewna. Weźmie także pod uwagę wskazane przesłanki umorzenia postępowania w niniejszej sprawie. Dopiero po prawidłowym ustaleniu stanu prawnego i faktycznego sprawy organ będzie mógł zdecydować o ewentualnym nałożeniu kary pieniężnej."

Zalecając "reasumpcję wyników ważenia" Sąd I instancji podważył stosowanie podczas kontroli wag SAW 10C, wyliczenie rzeczywistej masy drewna, ustalenie rzeczywistej masy całkowitej zespołu pojazdu.

Odnosząc się do zrzutu skargi kasacyjnej (pkt 3 i 8), podważającego stanowisko Sądu I instancji w części dotyczącej nieprawidłowości w procedurze ważenia poprzez zastosowanie 1 pary wag SAW 10C/II, w sytuacji gdy waga zespołu pojazdów przekracza 10 ton, czyli graniczny pułap dla tych wag nieautomatycznych – należy zgodzić się ze stanowiskiem autora skargi kasacyjnej popartym szerokim uzasadnieniem. Dowolna jest ocena Sądu I instancji, iż nieautomatyczne wagi elektroniczne typu SAW 10C/II przeznaczone są wyłącznie do pomiaru nacisków kół i osi pojazdów z wyłączeniem możliwości dokonywania pomiarów masy całkowitej pojazdów.

Przedmiotowe wagi posiadały w dacie kontroli aktualne Świadectwo Homologacji UE nr D 98-09-08, Deklarację zgodności wydaną przez Urząd Miar i Kontroli Metrologicznej Badenii Wirtembergii oraz Instrukcję obsługi wag SAW 10C/II, które wskazanych przez Sąd ograniczeń nie zawierają.

Z treści Świadectwa Homologacji załączonego do instrukcji wag SAW 10C/II wynika, że spełniają wymogi dyrektywy nr 90/384/EWG (zastąpionej dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/23/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wad nieautomatycznych) wdrożonej do systemu prawa polskiego rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2003 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla wag nieautomatycznych podlegających ocenie zgodności (Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 23).

Zgodnie z § 2 pkt 2 cyt. rozporządzenia wagi nieautomatyczne służą do określenia masy będącej podstawą obliczania kar. Zatem wagi te mogą służyć do ustalenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu (DMC) i pomiaru nacisku osi. Nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy przywołane przez Sąd I instancji pismo Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 26 września 2013 r. sporządzone przede wszystkim po dacie wydania zaskarżonej decyzji (21 sierpnia 2013 r.), a nadto z uwagi na to, że "wyjaśnienia, instrukcje lub pisma resortowe, niewydane na podstawie delegacji ustawowej, nie mogą stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięć administracji" – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 lipca 1998 r. III SA 396/97 zachowujący aktualność.

Ponadto zauważyć wypada, że przedmiotowe wagi posiadają certyfikat zatwierdzenia WE nr 99-09-09, wobec tego ocena funkcjonalności tych wag może być dokonywana w oparciu o wymieniony wyżej stan prawny, a nie opinię GUM. Wynikający z protokołu kontroli sposób ważenia nie budzi zastrzeżeń.

W tych okolicznościach zalecenia dokonania "reasumpcji" wyników ważenia przy użyciu omawianych wag są błędne, co zasadnie wykazał autor skargi kasacyjnej.

Przechodząc do oceny zasadności zalecenia dokonania przy ponownym rozpoznaniu sprawy ustalenia rzeczywistej masy ładunku drewna, stwierdzić należy, że lakoniczne uzasadnienie wyroku w tej części i ogólnikowość wskazań odnośnie dalszego postępowania sprawia, iż wskazania te są niemożliwe do wykonania, jak słusznie podnosi autor skargi kasacyjnej.

Sąd I instancji ograniczył się do przywołania art. 61 ust. 15 i 16 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, podkreślając, że "Gęstość drewna - miernik, jakim posługuje się rozporządzenie jest jedną z podstawowych właściwości drewna" i wobec tego parametry nacisku osi na drogę "powinny zostać ustalone z zastosowaniem odpowiedniego przelicznika, a nie jedynie za pomocą standardowego ważenia całkowitej masy pojazdu."

Otóż, tak ogólnikowe sformułowania bez analizy stanu prawnego uniemożliwiają organowi orzekającemu – według treści wyroku organowi I instancji - zrealizowanie wytycznych.

Zdarzenie, jakim była kontrola przeprowadzona w dniu 27 marca 2012 r., miało na celu ustalenie czy przedmiotowy zespół pojazdów spełnia normy dla pojazdu normatywnego w rozumieniu art. 4 pkt 25 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm.).

Kontrola ta wykazała przekroczenie dopuszczalnego nacisku na poszczególne osie oraz rzeczywistej masy całkowitej pojazdu.

W dacie przeprowadzenia kontroli (27.03.2012 r.) nie obowiązywało cyt. rozporządzenie Ministra Środowiska oraz Gospodarki z dnia 2 maja 2012 r. w sprawie określenia gęstości drewna (weszło w życie 9.05.2012 r.), co uszło uwadze Sądu, aczkolwiek organy obu instancji podnosiły tę okoliczność. Cyt. rozporządzenie skierowane jest zarówno do organów orzekających, jak i do podmiotów wykonujących przewóz drewna mającego zastosowanie w przemyśle i budownictwie środkami transportu drogowego.

Oznacza to, że w chwili załadunku pojazdów strona nie mogła dokonać tej czynności w zgodzie z cyt. rozporządzeniem, które jako akt prawny nie istniało. Zatem Sąd I instancji winien był wyjaśnić i wskazać jaki wobec tego "odpowiedni przelicznik" należało stosować dla ustalenia rzeczywistej masy ładunku drewna i czy rzeczywiście przyjęty przez organ sposób ważenia ładunku był wadliwy z uwzględnieniem m.in. treści art. 61 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy Prawa o ruchu drogowym, który m.in. stanowi (ust. 1), że ładunek nie może powodować przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej lub dopuszczalnej ładowności pojazdu. W przeciwnym razie zachodzi podstawa do stwierdzenia naruszenia i ustalenia wysokości kary.

Podkreślić należy, w odniesieniu do obu stron, że stosowanie "odpowiedniego przelicznika" dla ustalenia rzeczywistej masy przewożonego ładunku powinno wynikać z przepisów prawa, a nie z wcześniej stosowanych praktyk czy też wszelkiego rodzaju instrukcji, stanowisk czy opinii wydawanych poza delegacją ustawową.

Odnosząc się do wytycznych Sądu I instancji nakazujących wzięcie pod uwagę przez organ orzekający "wskazane przesłanki umorzenia postępowania w niniejszej sprawie", zauważyć wypada, że podmiot realizujący przejazd po drogach publicznych zobligowany jest do takiego załadowania pojazdów, aby ładunek nie powodował przekroczeń dopuszczalnej masy całkowitej lub dopuszczalnej ładowności i dopuszczalnych nacisków osi pojazdu na drogę, tzn. aby nie przekraczał parametrów wagowych.

Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż strona dokonała należytej staranności przy organizacji przewozu. Dowolna jest ocena Sądu, iż przekroczenie masy całkowitej pojazdu mogło wynikać ze zwiększenia masy drewna "pod wpływem ponadprzeciętnej wilgoci", na co przedsiębiorca organizujący transport w kontenerach nie miał wpływu z uwagi na wilgoć czy deszcz.

Zaprezentowane wyżej stanowisko raczej w trybie przypuszczającym, poza tym, że jest dowolne, to jest również błędne.

Faktem powszechnie znanym, niewymagającym dowodu jest, że drewno nasiąknięte wodą zwiększa swoją masę. Zatem zawodowy przewoźnik powinien zabezpieczyć ładunek przewożony w kontenerach przed opadami chociażby poprzez zabezpieczenie plandekami. Jeżeli natomiast dopuszcza do załadunku drewna o zwiększonej masie spowodowanej wilgotnością z powodu opadów deszczu, to należało załadować odpowiednio mniejszą ilość drewna, a także zważyć zespół pojazdów przed przystąpieniem do przewozu, aby uniknąć nałożenia kary.

Z powyższego wynika, że wbrew stanowisku Sądu I instancji, strona jako zawodowy przewoźnik nie dochowała należytej staranności przy organizowaniu przewozu.

Argumenty podniesione przez stronę i zaaprobowane przez Sąd I instancji nie dają podstaw do umorzenia postępowania.

Podzielając zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, a w szczególności naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w części dotyczącej realizacji wytycznych, przy ponownym rozpoznaniu sprawy w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji wyroku.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji, przy uwzględnieniu nieprawidłowości stwierdzonych we wcześniejszej fazie uzasadnienia, winien ponownie ocenić według jakich przepisów należało wyliczyć rzeczywistą masę przedmiotowego ładunku zrzyn sosny oraz masy całkowitej lub ładowności pojazdu, w sytuacji gdy w dacie kontroli (27.03.2012 r.) nie obowiązywało cyt. rozporządzenie w sprawie określania gęstości drewna, czy wobec tego zastosowana podczas kontroli procedura dot. pomiarów w zakresie rzeczywistej masy całkowitej zespołu pojazdów powodująca nałożenie kary naruszała prawo, co powinno pozwolić na ocenę legalności decyzji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.