Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2442/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
658
Hasła tematyczne: Ochrona danych osobowych
Skarżony organ: Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i stwierdzono, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, w pozostałej części skargę kasacyjną oddalono
Powołane przepisy: article: art. 134 § 1, art. 149 § 1, art. 3 §2 pkt 8, art. 57 §3, art. 57 § 1 pkt 1, art. 53 § 2b, art. 149 § 1a
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 12 § 1, art. 35 § 1 i 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. O. od punktu 2 i 3 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2019 r. sygn. akt II SAB/Wa 756/18 w sprawie ze skargi K. O. na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie przetwarzania danych osobowych 1. odrzuca skargę kasacyjną w zakresie dotyczącym braku rozstrzygnięcia o zwrocie kosztów postępowania w zaskarżonym wyroku, 2. uchyla punkt 2 zaskarżonego wyroku i w tym zakresie orzeka, iż bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3. w pozostałym zakresie oddala skargę kasacyjną, 4. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz K. O. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 września 2019 r. sygn. akt II SAB/Wa 756/18 w sprawie ze skargi K. O. na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie przetwarzania danych osobowych: stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności (pkt 1), stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2), oraz oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt 3).

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 20 maja 2018 r. K. O. ("skarżący") złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z 9 maja 2018 r., nr DOLiS-440-821/14/MM/I.

W dniu 25 września 2018 r. skarżący złożył wezwanie do usunięcia naruszenia prawa polegające na niezałatwieniu jego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie.

Następnie skargą z dnia 18 października 2018 r. skarżący wniósł o:

- zobowiązanie organu do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie 14 dni od daty doręczenia akt organowi,

- kontrolę bezczynności w postępowaniu administracyjnym, którego dotyczy skarga,

- zobowiązanie organu do ukarania dyscyplinarnego pracowników winnych niezałatwienie sprawy w terminie,

- orzeczenie, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa,

- wymierzenie organowi grzywny w maksymalnej wysokości, określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.).

- zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku wskazał, że złożona skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że na etapie procedowania w przedmiocie wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy wyłącznie poinformowano strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy pismem z października 2018 roku – w terminie 7 dni. W tej sytuacji skarga na bezczynność jest zasadna. Zakreślony w k.p.a. miesięczny termin załatwienia sprawy znacznie przekroczono - wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy był z maja 2018 roku, zaś decyzję wydano w 21 listopadzie 2018 roku.

Sąd I instancji miał jednocześnie na względzie wyjaśnienia organu, gdzie wskazywano, że w maju 2018 roku nastąpiło przekształcenie Urzędu, a nadal nie jest zapewniona wystarczająca jego obsada etatowa. Miał także na uwadze, że - wobec wniesienia ponaglenia (tu w formie wezwanie do usunięcia naruszenia prawa) z końca września 2018 roku a potem skargi - organ podjął stosowne czynności w danej sprawie. Poinformował skarżącego o zebraniu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w spawie (pismo z października 2018 roku) i – już bez dalszej zwłoki - w 21 listopada 2018 roku wydał decyzję. Wobec takich uwarunkowań organowi nie można zarzucić, aby celowo uchylał się od załatwienia sprawy, bądź było to następstwem oczywistego niedopatrzenia. Brak więc było przesłanek dla kwalifikowania bezczynności w sprawie, jako mającej znamiona rażącego naruszenia prawa. Nie znajdowało więc uzasadnienia wymierzenie grzywny, o co wnosił skarżący.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uwzględnił żądania o zobowiązanie organu do zastosowania sankcji dyscyplinarnej względem pracownika za uchybienie powinności terminowego załatwiania sprawy, ponieważ wykracza to bowiem poza jego kompetencje do orzekania w sprawie bezczynności.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł K. O., zaskarżając wyrok w części tj. w zakresie punktu 2 i 3 i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku 149 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zw. z art. 57 § 3 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 57 § 1 pkt 1 p.p.s.a. polegające na rozpatrzeniu skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jedynie w granicach zarzutu bezczynności Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych i nierozpoznanie skargi w granicach zarzutu przewlekłości postępowania, mimo że wniosek o zbadanie postępowania pod kątem ewentualnej przewlekłości skarżący zawarł w skardze, co wynika z jej treści,

2. art. 149 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 53 § 2b polegające na ograniczeniu przez Sąd zakresu badania sprawy do bezczynności organu w postępowaniu zainicjowanym na skutej wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy z dnia 29 maja 2018 r., w sytuacji gdy skarga będąca przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego dotyczyła również przewlekłości postępowania, w tym przewlekłości w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji z dnia 9 maja 2018 r.,

3. art. 149 § 1a p.p.s.a. w związku z art. 12 § 1 k.p.a. oraz art. 35 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak stwierdzenia, iż bezczynność organu przy ponownym rozpoznawaniu sprawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa mimo, iż organ przekroczył termin do załatwienia sprawy o 5 miesięcy, nie podejmując w tym czasie żadnych czynności, co świadczy o tym, że przekroczenie to ma charakter rażącego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego,

4. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w zakresie dotyczącym wymierzenia organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 polegające na uznaniu, iż wymierzenie grzywny zależne jest od stwierdzenia przez Sąd, iż bezczynności miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy z treści art. 149 § 2 p.p.s.a. wynika, że ukarania grzywną, czy zasądzenie na rzecz strony od organu sumy pieniężnej (z urzędu albo na wniosek strony) do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 nie jest uzależnione od tego stwierdzenia oraz brak wystarczającego wyjaśnienia przez Sąd w zaskarżonym wyroku podstaw swojego rozstrzygnięcia w trym zakresie,

5. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 210 § 2 p.p.s.a. poprzez zaniechanie rozstrzygnięcia przez Sąd o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego, pomimo złożonego w treści skargi wniosku o zasądzenie tych kosztów, a także pomimo iż obowiązek ten wynika z treści art. 210 § 2 p.p.s.a., jako że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym a skarżący nie był reprezentowany przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego.

Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części tj. w zakresie punktu 2 i 3 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Ponadto wniósł również o rozpoznanie sprawy na rozprawie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, a także o przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Oświadczył, że koszty te nie zostały poniesione w całości ani w części.

Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) Przewodnicząca Wydziału III zarządzeniem z dnia 3 stycznia 2023 r. wyznaczyła posiedzenie niejawne w dniu 10 marca 2023 r.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Na wstępie wskazać należy, że w punkcie piątym skargi kasacyjnej zarzucono na podstawie "art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 210 § 2 p.p.s.a. poprzez zaniechanie rozstrzygnięcia przez Sąd o zwrocie kosztów postępowania na rzecz skarżącego, pomimo złożonego w treści skargi wniosku o zasądzenie tych kosztów, a także pomimo iż obowiązek ten wynika z treści art. 210 § 2 p.p.s.a., jako że sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym a skarżący nie był reprezentowany przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego". Jak słusznie wskazuje skarżący Sąd I instancji powinien był z urzędu orzec o zwrocie kosztów postępowania w wydanym przez siebie wyroku.

Jeżeli jednak sąd w wyroku nie orzeknie o zwrocie kosztów postępowania, to zachodzi podstawa wskazana w art. 157 § 1 p.p.s.a. do uzupełnienia wyroku z tego powodu, że sąd nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, który według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. W takiej sytuacji nie jest możliwe natomiast wniesienie skargi kasacyjnej w tym zakresie, gdyż zgodnie z art. 176 § 1 pkt 3 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Nie ma zaś w procedurze sądowoadministracyjnej przepisu, który umożliwiałby zaskarżenie części orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, którego nie ma. W rozpoznawanej sprawie część wyroku, od której jest wnoszona skarga kasacyjna, w rzeczywistości nie istnieje (Sąd I instancji nie orzekła w zakresie zwrotu kosztów postępowania). Zgodnie z art. 173 § 1 p.p.s.a. skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje m.in. od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku, lub jego części, co wynika już z art. 176 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wniesienie skargi kasacyjnej od nieistniejącej części wyroku jest niedopuszczalne z innej przyczyny w rozumieniu przepisu art. 178 p.p.s.a. Sam skarżący wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu I instancji zaskarżając wyrok tylko w części tj. w zakresie punktu 2 i 3. Żaden z tych punktów nie odnosi się do zwrotu kosztów postępowania przed tym Sądem. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 180 p.p.s.a., art. 178 p.p.s.a. art. 173 § 1 p.p.s.a., art. 176 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł o odrzuceniu skargi kasacyjnej w zakresie dotyczącym braku rozstrzygnięcia o zwrocie kosztów postępowania w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji (punkt 1 sentencji).

Jako nieuprawniony ocenić należy zarzut naruszenia art.134 § 1 p.p.s.a. związku 149 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. w zw. z art. 57 § 3 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 57 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Do naruszenia art.134 § 1 p.p.s.a mogłoby dojść gdyby sąd wyszedł poza granice tej sprawy lub gdyby nie dokonał kontroli decyzji w pełnym zakresie, a tylko w części. Po pierwsze wskazać należy (wbrew błędnym stwierdzeniom zawartym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej), że ustawodawca w art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. zdefiniował pojęcie bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania. Bezczynność zachodzi wówczas, gdy sprawy nie załatwiono w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast przewlekłość to prowadzenie postępowania prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że w przedmiotowej sprawie zaistniała bezczynność. K. O. wniósł w dniu 20 maja 2018 r. wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, a wiec decyzja powinna być wydana do dnia 20 czerwca 2018 r. – co jednak nie nastąpiło. Organ również nie skorzystał z art. 36 § 1 k.p.a. i nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy. Nie można zatem w tym przypadku mówić o przewlekłości postępowania, lecz jak słusznie przyjął Sąd I instancji o bezczynności.

Podzielając pogląd skarżącego kasacyjnie, że bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania stanowią odrębne instytucje prawne, a w złożonej skardze jednocześnie zarzucił on naruszenie organowi zarówno bezczynność, jak i przewlekłość, to konsekwentnie stwierdzić należy, iż skarga taka prowadzi do powstania dwóch odrębnych spraw administracyjnych (nastąpiło skumulowanie dwóch skarg opartych o odmienne instytucje prawne). A skoro tak, to skargi te (chociaż zawarte w jednym piśmie procesowym) powinny być poprzedzone adekwatnymi do ich przedmiotu ponagleniami (odnoszącymi się odpowiednio do przewlekłego prowadzenia postępowania oraz do bezczynności organu - zgodnie ze wskazanymi wyżej ustawowymi definicjami tych pojęć), od każdej należałoby pobrać odrębny wpis, a także powinny być odrębnie rozpoznane i rozstrzygnięte.

Przedmiotem niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uczynił jedynie bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych i w tym wyłącznie zakresie rozpoznawał skargę i orzekał. Tym samym zarzuty dotyczące przewlekłości postępowania zawarte w skardze są nieuzasadnione, gdyż Sąd I instancji nie rozpoznawał skargi w zakresie przewlekłości prowadzenia postępowania przez organ, co jasno wynika także z uzasadnienia wyroku. Zatem nie sposób zarzucić Sądowi, że nie odniósł się do kwestii związanych z przewlekłym prowadzeniem postępowania skoro przedmiotem niniejszego postępowania była wyłącznie bezczynność organu. Są to bowiem zagadnienia, które były poza oznaczonym przedmiotem sprawy podlegającej rozpoznaniu i orzekaniu w tym postępowaniu, a więc nie podlegały i nie mogły podlegać badaniu i ocenie Sądu I instancji.

Jako zasadny ocenić natomiast należy zarzut naruszenia art. 149 § 1a p.p.s.a. poprzez błędne jego zastosowanie. "Rażące" naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności lub przewlekłości powinno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. W celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także warunkowane jest okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia.

Ustawodawca wprowadził zasadę załatwiania sprawy bez zbędnej zwłoki (art. 35 § 1 i 2 k.p.a.), a w myśl art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawa w postępowaniu odwoławczym powinna być załatwiona w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Natomiast zgodnie z dyspozycją art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, czy przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Sąd I instancji szczegółowo przedstawił przebieg postępowania prowadzonego przez organ i czynności przez niego podejmowane. Pomiędzy datą złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (20 maja 2018 r.) a 26 października 2018 r. (data zawiadomienia o zebraniu w sprawie materiału dowodowego i możliwością zapoznania się z aktami sprawy) organ nie podejmował w przedmiotowej sprawie żadnych czynności, a zwłaszcza nie gromadził dodatkowego materiału dowodowego. Złożenie wezwania z dnia 25 września 2018 r. do usunięcia naruszenia prawa polegające na niezałatwieniu wniosku w terminie spowodowało podjęcie czynności w sprawie przez organ w postaci zawiadomienia z dnia 2 października 2018 r., a wniesienie skargi do sądu administracyjnego w dniu 18 października 2018 r. skutkowało wydaniem decyzji w dniu 21 listopada 2018 r.

Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie zaistniał stan bezczynności, a nadto miała ona miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W celu załatwienia niniejszej sprawy (rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), która nie była sprawą skomplikowaną organ podjął jedynie jedną prostą czynność (wystosował pismo z 2 listopada 2018 r.), a następnie zakończył postępowanie wydaniem po upływie 11 miesięcy - w dniu 21 listopada 2018 r. Zatem do załatwienia sprawy nie było potrzebne podejmowanie licznych, dodatkowych czynności (zbierania dowodów, oczekiwania na wyjaśnienia stron itp.).

Braki kadrowe, zakres terytorialny działania organu oraz duży wpływ spraw do organu wymagających ich załatwienia w drodze decyzji administracyjnej nie stanowią usprawiedliwionego uzasadnienia zwłoki w rozpoznaniu sprawy administracyjnej. Okoliczności te wiążą się z niedochowaniem przez organ należytej staranności w zabezpieczeniu dostatecznej obsady kadrowej zapewniającej terminowe załatwianie spraw administracyjnych i odpowiedniego zorganizowania postępowania administracyjnego, obejmującego również egzekwowanie od pracowników obowiązków w takim okresie, aby wydanie decyzji kończącej postępowanie prowadzone przez organ nastąpiło w rozsądnym terminie. Zabrakło również stosownego nadzoru i monitorowania terminowego załatwienia zaległych spraw. Organ przekroczył termin do załatwienia sprawy o 5 miesięcy, nie podejmując w tym czasie żadnych czynności, co świadczy o tym, że przekroczenie to ma charakter rażącego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Okoliczność, iż z dniem 25 maja 2018 r. w miejsce dotychczasowej ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych weszła w życie ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. 2018 r., poz. 1000), a Generalny Inspektor Danych Osobowych stał się Prezesem Urzędu Ochrony Danych Osobowych z czym wiązał się proces reorganizacji tej instytucji, niewątpliwie uzasadniałaby zastosowanie art. 36 § 1 k.p.a., lecz organ z tej instytucji nie skorzystał. Dlatego też stwierdzając, że skarga kasacyjna w tym zakresie jest uzasadniona, a istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 p.p.s.a., a w następstwie tego do stwierdzenia, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (punkt 2 sentencji).

Jako bezzasadny ocenić należy zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. Powiązanie zarzutu naruszenia wskazanych przepisów prawnych zarówno z naruszeniem art. 151 i jak i art. 149 § 2 p.p.s.a. jest sformułowane o tyle niepoprawnie, że te dwa przepisy zawierają normy przeciwstawne i art. 149 § 1 p.p.s.a. nie może zostać naruszony równocześnie z art. 151 p.p.s.a., są to bowiem przepisy wzajemnie się wykluczające, stosowane przez sąd w różnych stanach prawnych. Uzasadnieniu zaskarżonego wyroku także nie można zarzucić, że nie realizuje ono niezbędnych elementów uzasadnienia określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a., a których zamieszczenie pozwala odtworzyć sposób rozumowania Sądu. Sporządzenie uzasadnienia jest czynnością następczą w stosunku do podjętego rozstrzygnięcia, stąd też tylko w nielicznych sytuacjach naruszenie tej normy prawnej może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej. Co więcej Sąd ma obowiązek zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, co obejmuje nie tylko przytoczenie ustaleń dokonanych przez organ administracji publicznej, ale także ich ocenę pod względem zgodności z prawem. Tymczasem te wszystkie elementy znajdują się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a uzasadnienie części prawnej wyroku jest wystarczające dla uzyskania informacji o przesłankach rozstrzygnięcia. Fakt, że strona skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z argumentacją Sądu I instancji zaprezentowaną w uzasadnieniu, nie została nią przekonana, a wręcz uważa ją za błędną nie oznacza naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Ubocznie jedynie wskazać należy, że grzywna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. jest środkiem dyscyplinująco-represyjnym o charakterze dodatkowym, który powinien być stosowany z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Odnosić go należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, co stanowi zaprzeczenie zasady demokratycznego państwa prawnego, a jednocześnie nadal pozostaje obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Takich intencji nie można przypisać organowi w niniejszej sprawie.

Na tle redakcji art. 149 § 2 p.p.s.a. trzeba zauważyć także, że fakt bezczynności, czy też przewlekłego prowadzenia postępowania, nawet w stopniu rażącym, sam w sobie nie stanowi dostatecznej przesłanki do wymierzenia organowi grzywny. Obowiązujące w tej kwestii fakultatywne jedynie działanie sądu - bez jednoczesnego sprecyzowania przesłanek w ustawie - oznacza, że wybór co do zastosowania tego środka należy całkowicie do oceny sądu, a przesądzające są w istocie konkretne, szczególne okoliczności faktyczne całokształtu danej sprawy.

W tym stanie rzeczy stwierdzając, że skarga kasacyjna jest częściowo uzasadniona, a istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny miał podstawy do uchylenia punktu 2 zaskarżonego wyroku oraz do rozpoznania skargi w oparciu o art. 188 p.p.s.a., a w następstwie tego do stwierdzenia na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., że zaistniała w sprawie bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W pozostałym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie 184 p.p.s.a. (punkt 3 sentencji).

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto w punkcie 4 sentencji wyroku na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącej powinien złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stosowny wniosek w tym przedmiocie.