Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 566/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Monika Krywow (spr.), Katarzyna Stuła-Marcela, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 maja 2023 r. sprawy ze skargi Burmistrza R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 8 marca 2022 r. nr 2401-IEE.711.58.2022.5.MD UNP: 2401-22-052756 w przedmiocie określenia kosztów egzekucyjnych i obciążenie nimi wierzyciela 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 8 marca 2022 r., nr 2401-IEE.711.58.2022.5.MD UNP: 2401- 2401-22-052756, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako Dyrektor, organ odwoławczy) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej: K.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18 oraz art. 64c § 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) – po rozpatrzeniu zażalenia wierzyciela Burmistrza R. (dalej także skarżący) na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. (dalej jako organ egzekucyjny) z 22 grudnia 2022 r., nr [...], określające wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie 84 831,9 zł i obciążeniu nimi wierzyciela – utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Organ egzekucyjny prowadził wobec zobowiązanej K. S.A. z siedzibą w K. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wierzyciela Burmistrza R. o numerach od 21/2015 do 32/2015., obejmujących zobowiązanie z tytułu podatku od nieruchomości za 2010 r.

Egzekucja administracyjna do tytułu wykonawczego nr 21/2015 została wszczęta 10 grudnia 2015 r., tj. z chwilą doręczenia zobowiązanej ww. tytułu wykonawczego oraz 7 grudnia 2015 r. dla tytułów o nr 22-32/2015 poprzez doręczenie Zobowiązanej Spółce odpisów tytułów wykonawczych wraz z pobraniem pieniędzy na miejscu u zobowiązanego.

W toku postępowania egzekucyjnego zastosowano środki egzekucyjne, takie Jak pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego (7 grudnia 2015 r. i 16 grudnia 2015 r. do tytułów wykonawczych od 21/2015 do 32/2015) oraz zajęcie prawa majątkowego z rachunku bankowego w R. S.A. (5 grudnia 2015 r. - do tytułu wykonawczego 21/2015 oraz 9 grudnia 2015 r. do tytułów wykonawczych od 22/2015 do 32/2015).

Pismem z 14 czerwca 2016 r., K. S.A. wystąpiła o wydanie zawiadomienia w sprawie powstałych kosztów egzekucyjnych.

Organ egzekucyjny zawiadomieniem z 20 grudnia 2016 r. zawiadomił o wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych postępowaniu egzekucyjnym na podstawie tytułów wykonawczych od nr 25/2014 do nr 36/2014.

Następnie pismem z 10 stycznia 2017 r. zobowiązana wniosła o wydanie postanowienia w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych oraz o zawieszenie postępowania w sprawie, w związku z toczącym się postępowaniem przed sądem administracyjnym w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 r.

Organ egzekucyjny postanowieniem z 9 marca 2017 r. zawiesił z urzędu postępowanie dotyczące wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, w związku z toczącym się postępowaniem przed sądem administracyjnym w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 r.

Po ustaniu przyczyny uzasadniającej zawieszenie postępowania (uchyleniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji określającej wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2010 r.) organ egzekucyjny postanowieniem z 30 listopada 2021 r. podjął z urzędu zawieszone postępowanie w sprawie kosztów egzekucyjnych. Następnie postanowieniem z 22 grudnia 2021 r. określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 84.831,90 zł powstałe w ww. postępowaniu egzekucyjnym i jednocześnie obciążył nimi wierzyciela, tj. Burmistrza R..

Na ww. postanowienie, wierzyciel wniósł zażalenie. Stwierdził, że kwota kosztów egzekucyjnych jest rażąco wysoka.

Organ odwoławczy nie uwzględnił zażalenia. Stwierdził, że bezspornym między stronami jest konieczność poniesienia kosztów egzekucyjnych przez wierzyciela egzekwowanych należności pieniężnych, a spór dotyczy wyłącznie wysokości należnych organowi egzekucyjnemu kosztów egzekucyjnych. Zaznaczył, że obowiązujące przepisy dotyczące kosztów egzekucyjnych uwzględniają prokonstytucyjną wykładnię dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niekonstytucyjności przepisów dotyczących wysokości kosztów w zakresie w jakim nie określają one górnych granic wysokości poszczególnych opłat. Wprowadzone ustawą z 4 lipca 2019 roku o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553, dalej jako ustawa nowelizująca) przepisy, stanowią wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Zawierają również przepisy przejściowe dostosowujące wysokość naliczonych kosztów egzekucyjnych (opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za czynności egzekucyjne. Artykuł 10 ustawy nowelizującej nakazuje, aby przepisy art. 7-9 stosować również do kosztów egzekucyjnych wynikających z wydanych postanowień oraz zawiadomień. Zatem, organ egzekucyjny prawidłowo określił opłatę manipulacyjną naliczoną w stosunku do każdego z tytułów wykonawczych w wysokości 100 zł. Ta wysokość opłaty manipulacyjnej została powiązana ze średnią wydatków, jakie ponosi urząd skarbowy na obsługę tytułu wykonawczego. Wszczęcie egzekucji administracyjnej oznacza konieczność podejmowania przez organ egzekucyjny szeregu czynności związanych z prowadzeniem tej egzekucji, w ramach której stosuje się środki przymusu, rozpatruje środki zaskarżenia oraz informuje uczestników postępowania egzekucyjnego o istotnych okolicznościach faktycznych lub prawnych. Ma ona charakter wydatku związanego z koniecznością zapewnienia funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, który ma obowiązek doprowadzić do wykonania obowiązku wynikającego, z przepisów prawa, orzeczeń organów administracji publicznej lub sądów.

Odnośnie pozostałych kosztów egzekucyjnych (koszty zajęcia i pobrania), zdaniem Dyrektora, pozostają one bez zmian, bowiem były niższe od kwoty maksymalnej, określonej w ustawie z 4 lipca 2019 r. Ponadto z akt sprawy wynika, że koszty te nie zostały przez Wierzyciela zapłacone. Zatem organ egzekucyjny słusznie zastosował przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem przepisów ustawy z 4 lipca 2019 r. Ustalony system naliczania opłat na czynności egzekucyjne został uproszczony i wprowadzono regulację stanowiącą podstawę do naliczania, co do zasady, opłaty pobieranej w wysokości proporcjonalnej do wyegzekwowanych środków pieniężnych. Obowiązek jej zapłaty uzależniono od efektów czynności egzekucyjnych prowadzących do ściągnięcia dochodzonych należności pieniężnych.

W ocenie organu odwoławczego, opłaty określone przez organ egzekucji, w wysokości wynikającej ze znowelizowanych przepisów ustawy, z uwzględnieniem przepisów intertemporalnych, uwzględniają czasochłonność, pracochłonność i charakter zastosowanych środków egzekucyjnych, skuteczność podejmowanych działań i nakład pracy konieczny do ich zastosowania.

Jedyną niezgodnością w zażalonym postanowieniu jest błąd rachunkowy, polegający na wpisaniu w kolumnie nr 4 tabeli, nieprawidłowej wysokości łącznych kosztów egzekucyjnych do tytułu wykonawczego nr 22/2015, tj. wpisano 7.207,30 zł, a winno być 7.207,70 zł. Spowodowało to zaniżenie kosztów egzekucyjnych o 0,40 zł. Według organu egzekucyjnego łączna kwota kosztów egzekucyjnych wyniosła 84.831,90 zł, natomiast prawidłowa kwota powinna wynosić 84.832,30 zł. Jednakże, jak wskazał Dyrektor, zauważony błąd nie ma wpływu na wysokość kosztów określonych przez organ egzekucyjny. Z przepisów k.p.a. wynika, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji (postanowienia) na niekorzyść strony

W tabeli na str. 2 postanowienia organ odwoławczy wykazał, że opłata za czynności (koszty pobrania) stanowi 5% sumy kwoty należności głównej i odsetek za zwłokę. Wyjaśnił, że opłaty za czynności egzekucyjne, na które składa się pobranie pieniędzy u zobowiązanego oraz zajęcie prawa majątkowego z rachunku bankowego w R. S.A. jest zgodna z przepisami ustawy egzekucyjnej w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r.

Zaznaczono, że w niniejszej sprawie istotne są przede wszystkim zapisy ustawy nowelizującej. A zatem, organ egzekucyjny słusznie zastosował przepisy zarówno przepisy dotychczasowe, jak i właśnie przepisy tej ustawy.

W skardze wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia jak i postanowienia organu egzekucyjnego, a także zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:

a) naruszenie art. 8 ust. 1 i art. 10 ustawy nowelizującej poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji naliczenie wierzycielowi kosztów egzekucyjnych w zawyżonej wysokości tytułem pobrania pieniędzy na miejscu u zobowiązanego i zajęcia rachunku bankowego w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym za dokonaną czynność egzekucyjną w sytuacji, gdy zdaniem wierzyciela, organ odwoławczy winien był w sposób szczegółowy wskazać argumentację, która wykaże poziom skomplikowania czynności, przy pobraniu pieniędzy na miejscu u zobowiązanego i w trakcie przy zajęciu rachunku bankowego w tym też zobligowany był uzasadnić zależność pomiędzy naliczonymi kosztami egzekucyjnymi a czynnościami, które podejmował organ oraz jego pracownicy przy podejmowanych czynnościach egzekucyjnych,

b) naruszenie art. 64 § 1 pkt 1, pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji lakoniczne przyjęcie ze strony organu egzekucyjnego, że obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej uzależniono od "efektów" czynności egzekucyjnych prowadzących do ściągnięcia dochodzonych należności pieniężnych i naliczenie z tego tytułu kosztów egzekucyjnych w zawyżonej wysokości, bez dokonania jakiejkolwiek analizy po stronie organu odwoławczego względem podejmowanych czynności w tych zakresie - tj. pracochłonności oraz czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny co też w ocenie skarżącego znalazłoby przełożenie na obciążenie skarżącego kosztami w znacznie niższej wysokości,

c) naruszenie art. 64 § 1 pkt 1, pkt 4 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji pobranie 5% kwoty z tytułu zajęcia wierzytelności w sytuacji gdy organ egzekucyjny powinien był wskazać realny nakład pracy organu oraz jego pracowników i w oparciu o faktycznie podjęte czynności określić koszty egzekucyjne z tytułu zajęcia i pobrania co też aktualnie sprowadza się do nieuzasadnionego obciążenia kosztami zajęcia i kosztami pobrania wierzyciela w wysokości znacznie zawyżonej wysokości,

d) naruszenie art. 64 § 1 pkt 1, pkt 4 u.p.e.a. w zw. z art. art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji poprzez ich błędną wykładnię zastosowanie, albowiem skarżący stoi na stanowisku, że wysokość określonych w niniejszym postępowaniu kosztów egzekucyjnych nie przystoi do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, biorąc pod rozwagę okoliczność, iż w drodze zawiadomienia z dnia 29 grudnia 2016 r. organ egzekucyjny określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 100.354,90 zł a zatem wysokość orzeczonych kosztów egzekucyjnych w aktualnie skarżonym postanowieniu z dnia 8 marca 2022 r., została utrzymana w mocy praktycznie na niezmienionym poziomie jedynie zmiana wprowadzona w zakresie kosztów orzeczonych w skarżonym postanowieniu z dnia 8 marca 2022 r. dotyczyła modyfikacji kwoty opłaty manipulacyjnej, która aktualnie wynosi 100 zł - wobec czego kwota określonych kosztów jest orzeczona na poziomie 84.831,90 zł. Oznacza to, że organ egzekucyjny nie wziął w ogóle pod rozwagę wytycznych wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. na przestrzeni lat 2016 – 2022;

e) naruszenie art. 64 § 3 i § 6 u.p.e.a. poprzez bledną wykładnię, gdyż organ odwoławczy nie uwzględnił faktu, że egzekucja dotyczyła jednej należności publicznoprawnej z tytułu podatku od nieruchomości za jeden rok podatkowy wobec czego egzekwowana należność, mogła być objęta 1 tytułem wykonawczym, a nie 12 tytułami wykonawczymi co winno było skłonić do tego, aby orzec o kosztach w wysokości znacznie niższej niż w tej wysokości objętej skarżonym postanowieniem co w ocenie skarżącego nadto stanowi kwotę wygórowaną, nie rzeczywistą i nie stanowiącą o dokonanej wykładni prokonstytucyjnej, bowiem kwota określona ww. postanowieniem stanowi kwotę w całości oderwaną od rzeczywistych czynności organu egzekucyjnego, która to powinna być znacząco niższa co krańcowo prowadzi do sytuacji, że mamy do czynienia z rażącą dysproporcją pomiędzy naliczonymi kosztami postępowania egzekucyjnego. Należy zważyć, iż kwota opłaty za czynności według wyliczenia przedstawionego w tabeli na str. 2,3 skarżonego postanowienia opiewa na kwotę 83.630,30 zł - czym też chociażby sumarycznie przekracza określony limit - wskazany w przepisach art. art. 8 ust. 1 ustawy nowelizującej, natomiast gdyby organ egzekucyjny dokonał zajęcia dochodzonej należności 1 tytułem wykonawczym, biorąc pod uwagę okoliczność, że należność egzekwowana dotyczy jednej należności publicznoprawnej z tytułu podatku od nieruchomości za jeden rok podatkowy kwota naliczonych opłat za czynności byłaby kwota znacznie niższą od kwoty 83.632.30 zł;

2) przepisów prawa procesowego, poprzez:

a) naruszenie treści art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 107 § 1 oraz art. 126 K.p.a. poprzez przedstawione w treści zaskarżonego postanowienia uzasadnienie, które nie spełnia norm określonych w treści art. 107 § 1 K.p.a., gdyż nie spełnia ono przesłanki, która wskazuje na rzeczowe i pełne uzasadnienie faktyczne, bowiem uzasadnienie pozostaje nader lakoniczne w zakresie dookreślenia ze strony organu II instancji sposobu naliczenia kosztów zajęcia i kosztów pobrania,

b) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 22 grudnia 2021 r., podczas gdy organ orzekający w II instancji w sposób nader lakoniczny stwierdził, iż obowiązek uiszczenia opłaty egzekucyjnej uzależniono od efektów czynności egzekucyjnych, przy czym w ocenie skarżącego organ orzekający w II instancji powinien był dokonać dogłębnej analizy pod kątem tzw. "efektywności" - która wpłynęła na wysokość naliczenia kosztów zajęcia i kosztów pobrania mając na względzie m.in. stopień skomplikowania czynności, pracochłonności, która miała miejsce w momencie pobrania pieniędzy i doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu.

W uzasadnieniu skargi, jej autor, podniósł, że w treści zaskarżonego postanowienia organ egzekucyjny wskazuje, iż naliczył koszty egzekucyjne tytułem opłaty manipulacyjnej, kosztów zajęcia i kosztów pobrania zgodnie z przepisami dotychczasowymi z uwzględnieniem art. 7 i art. 8 ustawy nowelizującej. Dywagacje organu odwoławczego zmierzają w tym kierunku, że określił koszty egzekucyjne zgodnie z art. 7 ustawy nowelizującej. Jednakże określenie na rzecz organu egzekucyjnego kosztów egzekucyjnych w wysokości orzeczonej skarżonym postanowieniem jest nieuzasadnione biorąc na wstępie pod uwagę charakter podejmowanych czynności celem dokonania zajęcia środków. Organ egzekucyjny nie wziął również pod rozwagę treści art. 8 ust. 1 ustawy nowelizującej. Jednocześnie bardzo zdawkowo w samej treści uzasadnienia skarżonego postanowienia odnosi się do kwoty 5 % sumy kwoty należności głównej i odsetek za zwłokę naliczonych tytułem kosztów egzekucyjnych w związku z kosztami zajęcia i kosztami pobrania. Kwestia ta de facto zamyka się dwuzdaniowym w sformułowaniu zawartym na str. 3 zaskarżonego postanowienia. A zatem w świetle powyższego doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 nowelizującej, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji naliczenie wierzycielowi kosztów egzekucyjnych w zawyżonej wysokości tytułem pobrania pieniędzy na miejscu u zobowiązanego i zajęcia rachunku bankowego w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym za dokonaną czynność egzekucyjną w sytuacji gdy, zdaniem skarżącego organ odwoławczy winien był w sposób szczegółowy wskazać argumentację, która wykaże poziom skomplikowania czynności, przy pobraniu pieniędzy na miejscu u zobowiązanego i w trakcie przy zajęciu rachunku bankowego w tym też zobligowany był uzasadnić sposób pobierania kosztów biorąc pod uwagę zależność pomiędzy naliczonymi kosztami egzekucyjnymi a czynnościami, które podejmował organ oraz jego pracownicy przy podejmowanych czynnościach egzekucyjnych. Wierzyciel odwołał się do wyroków tutejszego Sądu z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1419/21 oraz z dnia 24 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Gl 1329/21 na poparcie powyższego twierdzenia.

Podniesiono, że organy nie odniosły się do tego, czy ustalone koszty egzekucyjne przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Tymczasem Skarżący stoi na stanowisku, że określone w tej wysokości koszty egzekucyjne nie przystają do wskazanych wzorców konstytucyjnych, bowiem na co pragnie zwrócić uwagę wierzyciel, otóż w drodze zawiadomienia 20 grudnia 2016 r. organ egzekucyjny określił koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 100 354,90 zł. Obecnie wysokość orzeczonych kosztów egzekucyjnych została utrzymana w mocy praktycznie na niezmienionym poziomie jedynie zmiana wprowadzona w zakresie kosztów orzeczonych w postanowieniu z dnia 8 marca 2022 r. dotyczyła modyfikacji kwoty opłaty manipulacyjnej, która aktuałnie wynosi 100 zł - wobec czego kwota określonych kosztów jest orzeczona na poziomie 84.831,90 zł. Oznacza to, że organ egzekucyjny nie wziął w ogóle pod rozwagę wytycznych wyroku Trybunał Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. ,ma przestrzeni lat 2016 - 2022.

Ponadto egzekwowana należność, mogła być objęta jednym tytułem wykonawczym, a nie 12 tytułami wykonawczymi co winno było skłonić do tego aby orzec o kosztach w wysokości znacznie niższej niż w tej wysokości objętej skarżonym postanowieniem co w ocenie skarżącego nadto stanowi kwotę wygórowaną, nie rzeczywistą i nie stanowiącą o dokonanej wykładni prokonstytucyjnej, bowiem kwota określona ww. postanowieniem stanowi kwotę w całości oderwaną od rzeczywistych czynności organu egzekucyjnego, która to powinna być znacząco niższa co krańcowo prowadzi do sytuacji, że mamy do czynienia z rażącą dysproporcją pomiędzy naliczonymi kosztami postępowania egzekucyjnego. Ponadto wystawienie aż 12 tytułów wykonawczych w miejsce 1 tytułu ewentualnie 2 tytułów wykonawczych, doprowadziłoby niewątpliwie do sytuacji, że organ egzekucyjny ominął górne limity opłat egzekucyjnych, gdyż w sytuacji jeżeli zostałby wystawiony 1 tytuł wykonawczy ewentualnie 2 tytuły to niewątpliwie doszło by do przekroczenia górnych limitów opłat egzekucyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

Podniósł, że w orzecznictwie prezentowanych jest wiele odmiennych metod prawidłowego naliczania kosztów egzekucyjnych w świetle przepisów Działu I Rozdziału 6 ustawy egzekucyjnej w jej brzmieniu obowiązującym w okresie od 17 sierpnia 2016 r. do 20 lutego 2021 r. Problem ten dostrzegł również NSA przedstawiając to zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego (powołał postanowienie z 12 kwietnia 2022 r.. III FSK 283/21).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zaskarżone postanowienie, jako wydane z naruszeniem przepisów prawa, wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego.

Z niespornych okoliczności sprawy wynika, że wierzyciel wystawił dwanaście tytułów wykonawczych (o nr od 21/2015 do 32/2015), egzekucja administracyjna prowadzona na podstawie ww. tytułów wykonawczych została wszczęta z chwilą doręczenia ww. odpisów tytułów wykonawczych wraz z pobraniem pieniędzy u zobowiązanego, za które pobrano po 100 zł opłaty manipulacyjnej za każdy tytuł wykonawczy (1.200 zł) oraz 83.632,20 zł kosztów zajęcia i kosztów pobrania.

W toku postępowania organ egzekucyjny zastosował następujące środki egzekucyjne: pobranie pieniędzy na miejscu u zobowiązanego oraz zajęcie prawa majątkowego z rachunku bankowego w R. S.A.

Spór pomiędzy stronami sprowadza się do kwestii prawidłowego określenia wysokości kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244) oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego w składzie siedmiu sędziów z 19 grudnia 2022 r., III FSK 283/21 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym jego istota sprowadza się nie tyle do rozstrzygnięcia, czy organ odwoławczy dokonał prawidłowej wykładni orzeczenia TK ustalając poziomy opłaty o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 oraz w § 6 u.p.e.a., lecz do tego, czy organ egzekucyjny może obciążyć ww. opłatami stronę w maksymalnej możliwej wysokości bez odniesienia się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania podejmowanych czynności, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, czy efektywności postępowania. Innymi słowy, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone (por. wyrok NSA z 8 lutego 2023 r., III FSK 2217/21).

Sięgając do uregulowań intertemporalnych zawartych w ustawie z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1553 ze zm.), a w szczególności do art. 7, art. 8 i art. 10 wskazać należy, że wprowadzono tam górną granicę opłaty manipulacyjnej i opłaty za czynność egzekucyjną, które nie mogą przekraczać odpowiednio 100 zł i 40.000 zł, co było główną przyczyną stwierdzenia niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. Nadmienić należy, że Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14 zarzut ten odniósł do wszystkich opłat, które nie posiadają maksymalnego pułapu wysokości. Dodać również należy, że tym zabiegiem legislacyjnym ustawodawca zrównał sytuację prawną zobowiązanych w stosunku, do których było prowadzone postępowanie egzekucyjne przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, z sytuacją zobowiązanych, którzy podlegają znowelizowanym uregulowaniom. Mianowicie bez względu na to, w jakim brzmieniu stosowane są przepisy u.p.e.a., to opłata manipulacyjna nie może przekroczyć 100 zł, a opłata za czynność egzekucyjną nie może wynosić więcej niż 40.000 zł.

Organy w swoich rozważaniach uwzględniły stan prawny sprzed zmian dokonanych ustawą nowelizującą, tj. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.

Przypomnieć należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, orzekł, że:

– art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji;

– art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3). Postanowienia organów obu instancji zostały wydane po obaleniu domniemania konstytucyjności analizowanych przepisów u.p.e.a., a tym samym organy powinny uwzględnić skutki tego orzeczenia w treści swego rozstrzygnięcia.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wymienionego wyroku wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji, a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Tożsamym zagadnieniem prawnym zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku wydanym w składzie siedmiu sędziów z 19 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 283/21, a także w wyrokach z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 755/21, III FSK 1007/21 oraz III FSK 1256/21, a także z 8 lutego 2023 r., III FSK 2217/21. Argumentację przedstawioną w uzasadnieniach tych wyroków skład orzekający w niniejszej sprawie podziela.

W tezie wyroku z 19 grudnia 2022 r. NSA podał, że "dla prawidłowego zastosowania art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym w okresie od 17 sierpnia 2016 r. do 20 lutego 2021 r. (art. 15 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2019 r., poz., 1553), należy: po pierwsze, określić podstawę prawną egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego indywidualnej sprawy administracyjnej w przedmiocie opłaty manipulacyjnej, którą mogą stanowić tylko i wyłącznie regulacje prawne adekwatne przedmiotowo i czasowo do stanu i czasu sprawy, z uwzględnieniem przepisów intertemporalnych, jeżeli zostały one ustawowo przewidziane, po wtóre, ustalić egzekucyjny stan faktyczny sprawy, na który składają się poniesione wydatki za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środka egzekucyjnego/ środków egzekucyjnych przy egzekwowaniu określonych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym."

Zatem organy administracyjne powinny w sprawie zaprezentować rzeczywisty obraz ocenianego postępowania egzekucyjnego, to jest: wysokość egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym oraz czy zastosowano − na przykład − jeden raz, więcej razy, dwanaście razy środek lub środki egzekucyjne, czy dokonano (na przykład) jednej, więcej, dwunastu czynności manipulacyjnych i na czym one polegały, czy poniesiono wydatki za (na przykład) jedną, więcej, dwanaście czynności manipulacyjnych. Dopiero niezbędnie ukonkretnione, jednoznaczne odtworzenie i przedstawienie egzekucyjnoprawnego stanu faktycznego umożliwi ocenę zastosowania w indywidualnej sprawie odpowiednich regulacji prawa o opłacie manipulacyjnej - w relacji do wymogów i standardów prawnych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Ocena ta może natomiast stanowić następnie podstawę rozważenia uzasadnienia zastosowania i legalności zastosowania danego - indywidualnego obliczenia wysokości opłaty manipulacyjnej, jeżeli egzekucyjny stan faktyczny, w którym wysokość opłaty została określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem składników/okoliczności wymienionego stanu faktycznego, a w rezultacie na nadmierną ingerencję obciążeniem administracyjnoprawnym w sprawie.

W rozstrzyganej sprawie organ odwoławczy zaaprobował przyjętą wysokość opłaty manipulacyjnej od każdego tytułu wykonawczego na poziomie 100 zł, co nie budzi zastrzeżeń Sądu i w tej części podziela wydane postanowienie.

Wątpliwości Sądu zrodziło natomiast rozstrzygnięcie w części dotyczącej naliczonych kosztów zajęcia i kosztów pobrania.

Z tych względów podziela stanowisko NSA wyrażone w ww. wyrokach z 20 grudnia 2022 r. oraz z 8 lutego 2023 r., że rozważania w zakresie opłaty manipulacyjnej odnieść można, a w świetle omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. SK 31/14, odnieść należy - również do opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, objętej unormowaniem art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., z tym że podstawą egzekucyjnego stanu faktycznego będzie w tym przypadku: wysokość egzekwowanego świadczenia pieniężnego oraz ilość, ewentualnie różnorodność lub powtarzalność zajęć wskazanych w pkt 4 wymienionego przepisu.

Organ nie sprostał tym wytycznym, a w szczególności nie uwzględnił poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu spornych należności. Przede wszystkim nie uwzględniono realiów tej sprawy, co wymagało między innymi:

– odniesienia całości ustalonej kwoty kosztów do poziomu skomplikowania wszystkich czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz globalnego nakładu pracy organu egzekucyjnego, wszak organ dokonał jedynie nieskomplikowanej czynności polegającej na zajęciu rachunku bankowego oraz dokonał pobrania gotówki u zobowiązanego;

– uwzględnienia okoliczności, że egzekucja dotyczyła jednej należności publicznoprawnej, to jest podatku od nieruchomości za jeden rok podatkowy;

– egzekwowana należność mogła być objęta jednym tytułem wykonawczym, na skutek czego egzekucja byłaby prowadzona na podstawie jednego, a nie 12 tytułów wykonawczych, co wpływa nie tylko na ilość podejmowanych działań, lecz również na wynik skonfrontowania obliczonych opłat na podstawie stawek procentowych z ustalonymi, kwotowymi limitami tychże opłat;

– podejmowane czynności egzekucyjne dotyczyły łącznie wielu tytułów wykonawczych.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy obowiązany będzie do odniesienia się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności oraz efektywności postępowania. Zaaprobowanie stanowiska organu odwoławczego, który obciążył skarżącą kosztami zajęcia i kosztami pobrania z tytułu poczynionych działań egzekucyjnych, bez uwzględnienia faktycznie poczynionych w tym zakresie nakładów pozwala uznać za usprawiedliwione podniesione przez skarżącą zarzuty naruszenia art. 64 § 1 pkt 4, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w kontekście omawianego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Organ zobligowany jest bowiem do rozważenia, czy w sprawie została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną.

Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 P.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego kwotę 100 zł, obejmującą uiszczony wpis sądowy od skargi.