Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 653/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39 w zw. z art. 8, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2024 poz 1283
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Anna Bartłomiejczuk, sędzia WSA Elżbieta Lemańska, po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 grudnia 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 24 września 2024 r. nr 406.678/E-10/XXI/2024 w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z dnia 13 grudnia 2023 r. M.L. zwrócił się o przyznanie celowej pomocy finansowej ze względu na jego złą sytuację zdrowotną i brak ubezpieczenia zdrowotnego. Podniósł, że posiada wiele urazów i chorób przewlekłych wymagających okresowej kontroli lekarskiej, jako przykład podając chorobę serca. Skarżący podnosi, że gospodaruje razem z synem, którego jest opiekunem prawnym, zaś była żona mieszka na stałe w Niemczech. Jako dochody rodziny, wskazał alimenty na syna wys. 50 - 118 euro miesięcznie (przy zasądzonych 900 zł) i niemiecki Kindergeld, określony w odwołaniu jako "odpowiednik 500+". Dodatkowo poinformował, że w rozmowie z poradnią medycyny pracy po przedstawieniu swojej sytuacji dowiedział się, że taka osoba jak on nie otrzyma pozytywnej opinii oraz, że nikt nie odmówi mu wykonania badania zdrowotnego. Ponadto powołał się na uzyskane w jego sprawach pięciu pozytywnych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, które załączył do odwołania.

Postanowieniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 3 stycznia 2024 r., znak: 406.1761/AH/XIV/23, wyznaczono Burmistrza Goniądza do załatwienia sprawy zainicjowanej ww. wnioskiem. Natomiast postanowieniem z dnia 25.07.2024 r., nr 406.589/E-10/XXI/2024, Kolegium stwierdziło niedopuszczalność odwołania od informacji organu I instancji o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia.

Decyzją z dnia 14 sierpnia 2024 r. nr 5012.8.2024 organ I instancji odmówił przyznania zasiłku celowego, z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego oraz specjalnego zasiłku celowego.

Od powyższej decyzji M.L. złożył odwołanie nie podzielając argumentacji w niej zawartej. Do odwołania załączono uzasadnienie zawarte w skardze do WSA z 22.07.2024 r., gdzie Strona przede wszystkim przedstawiła argumenty jej zdaniem przemawiające za niewliczaniem świadczenia Kindergeld jako odpowiednika 800+, do dochodu rodziny.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z 24 września 2024 r. nr 406.678/E-10/XXI/2024 utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że z uwagi na to, że wniosek o przyznanie zasiłku celowego został złożony 13 grudnia 2023 r., to podstawą do ustalenia spełnienia warunków do przyznania pomocy winien być dochód osiągnięty w miesiącu listopadzie 2023 r. W trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 19 czerwca 2024 r. ustalono, że małoletni syn Pana M.L. uczęszcza do szkoły ponadpodstawowej w B., korzysta z internatu i tam jest zameldowany na czas nauki. W związku z tym Strona stwierdziła, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe i syn nie powinien być uwzględniony w składzie rodziny, sytuację opisał w oświadczeniu sporządzonym 22.01.2024 r., które przekazał pracownikowi socjalnemu. Według oświadczenia Strony od miesiąca września 2023 r. gospodaruje samotnie, gdyż syn uczy się i mieszka w B. Jego dochód wynosi 0 zł, a utrzymuje się z pożyczek od rodziny i znajomych. Otrzymuje też pomoc żywnościową od rodziny. Skarżący podaje, że jego wydatki stanowią 176,18 zł miesięcznie. Jego stan zdrowia się pogarsza. Pan M.L. leczył się na choroby przewlekłe m.in. chorobę serca, jednak od dłuższego czasu nie bierze tabletek, bo nie stać go na ich kupno. Ponadto czeka na rehabilitację po złamaniu kręgosłupa, Do oświadczenia załączone zostały: skierowanie z 12.01.2024 r. na zabiegi fizjoterapeutyczne, rozliczenie energii elektrycznej za okres od 24.02.2023 r. do 21.08.2023 r. oraz poświadczenie zameldowania syna A.w Białymstoku przy ul. B. [...] na okres od [...].06.2023 r. do [...].06.2024 r.

Kolegium podkreśliło, że podczas wywiadu oraz w swoim oświadczeniu wnioskodawca nie podał dochodów otrzymywanych na syna A. w postaci Kindergeld oraz alimentów na dziecko. Informacji tych nie przekazał także na wezwanie organu I instancji podtrzymując swoje stanowisko, że jest osobą samotnie gospodarującą bez dochodu. Środki na opłaty otrzymuje od rodziny i przyjaciół, bądź rachunki są przez nich bezpośrednio opłacane. Z biegiem czasu długi te są mu darowane. Sugerował, aby organ sięgnął do wcześniejszych informacji uzyskanych z Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego.

W pierwszej kolejności Kolegium skupiło się na ustaleniu składu rodziny Strony. W tej kwestii skład orzekający nie podzieliło stanowiska skarżącego, że jest osobą samotnie gospodarującą, a alimenty i Kindergeld nie są jego dochodem ze względu na to, że przysługują oddzielnie mieszkającemu synowi. Wbrew twierdzeniom skarżącego, świadczenie rodzinne nie jest dochodem dziecka a jego rodzica. Kindergeld przyznany został Panu M.L. na okres do uzyskania przez syna A. pełnoletniości. Podobnie alimenty, co prawda przysługują dziecku jednak do czasu ukończenia przez niego 18 roku życia wypłacane są rodzicowi, pod którego opieką pozostaje dziecko. Zaznaczyć też należy, że fakt podjęcia przez syna nauki poza miejscem zamieszkania i jego pobyt w miejscowości, w której znajduje się szkoła nie oznacza zmiany miejsca zamieszkania ani usamodzielnienia się dziecka. Miejscem zamieszkania A.L. nadal pozostają M., gdyż zgodnie z art. 26 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Natomiast jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B., IV Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...].03.2023 r., sygn. [...], miejsce pobytu małoletniego A.L. (ur. [...] zostało ustalone przy ojcu M.L. i tam jest jego miejsce zamieszkania. Dopóki A.L. jest osobą niepełnoletnią pozostaje pod władzą rodzicielską i na utrzymaniu rodziców. Nawet gdyby posiadał własne dochody, nie on a rodzic sprawujący opiekę miałby prawo i obowiązek nimi dysponować. Tak więc Skarżący wraz ze swoim nieletnim synem tworzy rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s. Zgodnie z zawartą w tym przepisie definicją rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Jak ustalono, dochodem rodziny są alimenty świadczone na rzecz A.L. przez jego matkę oraz niemieckie świadczenie Kindergeld. Skarżący w trakcie postępowania nie podał wysokości tych dochodów otrzymanych w miesiącu listopadzie 2024 r., ustalono to więc w oparciu o dostępne dane i dokumenty. Jak podał Podlaski Urząd Wojewódzki w piśmie z dnia 13.05.2024 r., znak: PSXI.9471.356.2023.EK.ŚW.ZR.8 "Od maja 2022 r. do nadal zasiłki niemieckie są wypłacane bezpośrednio na rachunek bankowy Pana M.L., jak wynika z decyzji Familienkasse Sachsen z dnia 08.04.2022 r." W piśmie tym znajduje się też informacja, że wysokość zasiłku rodzinnego przyznanego i wypłacanego na rzecz A. od 1.01.2023 r. wynosi 250 euro miesięcznie. We wniosku o przyznanie finansowej pomocy celowej z dnia 13.12.2023 r. Skarżący podał, że otrzymuje alimenty na utrzymanie syna od 50-118 euro. Z braku informacji jaka konkretnie kwota z tego tytułu została przekazana Stronie w listopadzie 2023 r., do wyliczenia dochodu rodziny przyjęto najniższą wymienioną we wniosku tj. 50 euro, chociaż z akt innych spraw Strony wynikało, że od września 2023 r. matka A. zaczęła przekazywać na rzecz dziecka wyższą kwotę alimentów (110 euro we wrześniu 2023 r., 115 euro w październiku 2023 r.).

Na podstawie opisanych wyżej dowodów Kolegium ustaliło, że dochód dwuosobowej rodziny Strony w miesiącu listopadzie 2023 r. wyniósł 300 euro, co po dokonaniu przeliczenia zgodnie z art. 8 ust. 13 ustawy stanowi kwotę 1280.04 zł. Przeliczenia dokonano według kursu euro w NBP z dnia 24.09.2024 r. (1 euro - 4,2668 zł). Jak wynika z powyższego dochód rodziny Pana M.L. przekracza kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku celowego przyznawanego na zasadach ogólnych, które dla dwuosobowej rodziny wynosi 1200 zł. W trakcie postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie Strona podnosiła, że niezasadnie do dochodu rodziny wliczono świadczenie wypłacane na syna A. przez instytucję niemiecką.

Odnosząc się do zarzutu niezasadnego wliczenia do dochodu rodziny świadczenia (zw. Kindergeld) wypłacanego na syna A. przez instytucję niemiecką Kolegium stwierdziło, że nie znajduje podstaw prawnych ani faktycznych do wyłączenia tego świadczenia z dochodu rodziny wnioskodawcy. Przede wszystkim dlatego, że wszelkie rodzaje dochodów podlegających wyłączeniu z dochodu rodziny zostały enumeratywnie wymienione w art. 8 ust. 4 u.p.s. Z przepisu tego wynika zasada, że na potrzeby stosowania ustawy o pomocy społecznej ustala się i wlicza dochód z każdego źródła, chyba że został z tego wliczania w sposób wyraźny wyłączony. Niemieckie świadczenie Kindergeld niewątpliwie nie jest żadnym z podanych w przytoczonym przepisie dochodów określonych rodzajowo w punktach: 1, 2, 4, 6. Pozostałe wymienione w tym przepisie dochody, nie podlegające wliczeniu do dochodu, zostały wskazane przez odwołanie się do ściśle wskazanych ustaw, w których zostały uregulowane lub konkretnych przepisów podanych ustaw. W żadnym punkcie tego wyliczenia nie podano, aby wyłączeniu z dochodu podlegały także otrzymywane za granicą dochody "tożsame", "o podobnym charakterze" czy "będące odpowiednikiem" dochodu wymienionego w każdym z punktów, wypłacanego na podstawie ustawy polskiej. Dotyczy to także pkt 7, w myśl którego do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Z tych względów Kolegium nie podzieliło stanowiska odwołującego, który uważa, że świadczenie wypłacane na jego syna przez instytucję niemiecką nie podlega wliczeniu do dochodu rodziny ustalanego w sprawie przyznania świadczeń z pomocy społecznej.

Dodatkowo wskazano, że stanowisko Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego, na które powołuje się odwołujący, a wyrażone w załączonych do odwołania pismach z 2023 r. dotyczy dwóch kwestii: porównania świadczenia wychowawczego i Kindergeld na gruncie przepisów prawa unijnego, tj. rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz tego, że niemieckie świadczenie rodzinne nie wchodzi do dochodu, z wyraźnym jednak zaznaczeniem przez "wytłuszczenie fragmentu tekstu", że dotyczy to definicji z ustawy o świadczeniach rodzinnych, a nie dotyczy przepisów definiujących "dochód" w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Niewątpliwie zgodnie z definicją świadczeń rodzinnych podlegających koordynacji zawartą w art. 1 lit. z ww. aktu, świadczenie wychowawcze, podobnie jak polskie świadczenia rodzinne i niemieckie zasiłki rodzinne są "świadczeniami rodzinnymi", a zasiłki rodzinne zarówno krajowe, jak i zagraniczne, nie są dochodem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Fakt ten nie ma jednak żadnego wpływu na sposób ustalania dochodu w oparciu o ustawę, w której jasno zdefiniowano pojęcie "dochodu" i enumeratywnie wymieniono jakie dochody faktycznie uzyskiwane nie są wliczane do prawidłowo ustalonego dochodu. Ze świadczeń objętych unijną definicją "świadczeń rodzinnych", wliczeniu do dochodu ustalanego na podstawie ustawy o pomocy społecznej nie podlega tylko polskie świadczenie wychowawcze. Natomiast do dochodu wlicza się pozostałe świadczenia rodzinne, w tym m.in. polskie i zagraniczne zasiłki rodzinne, mimo ich podobieństwa do świadczenia wychowawczego. Dodatkowo podano, że podstawą wyłączenia Kindergeld z dochodu odwołującego nie może być fakt, że nie wlicza się on do dochodu rodziny według przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Pojęcie dochodu zostało bowiem w odmienny sposób zdefiniowane w tych ustawach i brak jest podstaw do posługiwania się pojęciem dochodu z ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdy sprawa podlega załatwieniu w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej zawierającej w art. 8 własną definicję tego pojęcia.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało ze względu na uzyskiwanie przez rodzinę dochodu wyższego od kryterium dochodowego wniosek strony rozpatrzono w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. Podstawowym warunkiem przyznania tej nadzwyczajnej pomocy pieniężnej jest zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku", przy czym ustawa nie precyzuje, co należy rozumieć pod tym pojęciem pozostawiając rozstrzygnięcie tej kwestii uznaniu organu wydającego decyzję. W orzecznictwie wskazuje się natomiast jednolicie, że "szczególnie uzasadniony przypadek" to sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Są to zatem zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (np. wyrok NSA z 28 grudnia 2023 r., I OSK 2004/22). Szczególnie uzasadniony przypadek nie obejmuje takich sytuacji, które można przewidzieć i którym można przeciwdziałać. W ocenie Kolegium sytuacja faktyczna wnioskodawcy pozwala stwierdzić, że nie została spełniona ta przesłanka. Wypadek na skutek którego doszło do uszkodzenia kręgu lędźwiowego kręgosłupa miał miejsce w październiku 2022 r. i wówczas przeprowadzony został zabieg chirurgiczny. Nie można więc tego zdarzenia uznać w grudniu 2023 r., a więc po upływie ponad roku za nagłe zdarzenie powodujące konieczność przyznania pomocy pomimo niespełnienia kryterium dochodowego. Organ podniósł, że z analizy sytuacji wnioskodawcy wynika, że jego trudna sytuacja spowodowana jest faktem utraty ubezpieczenia zdrowotnego na skutek pozbawienia go w styczniu 2023 r. statusu osoby bezrobotnej. Jednakże strona w każdym czasie może ponownie zarejestrować się jako osoba bezrobotna. Według odwołującego jego stan zdrowia nie pozwala mu na taką rejestrację, gdyż nie pozwala podjąć żadnego zatrudnienia. Twierdzenia te nie są jednak poparte żadnymi dowodami. Skoro schorzenia, na które cierpi nie pozwalają na wykonywanie jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego w jego interesie jest uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, którego posiadanie pozwoliłoby na objęcie pomocą przewidzianą dla osób niepełnosprawnych w takim stopniu, że są całkowicie niezdolne do pracy. Żadnych działań w tym kierunku odwołujący nie podjął. Od czasu urazu kręgosłupa do złożenia wniosku o pomoc upłynęło niemal 12 miesięcy, a jedynymi działaniami podejmowanymi przez stronę jest comiesięczne składanie wniosków o przyznanie pomocy społecznej. Pozostałe okoliczności występujące w sprawie takie jak niskie dochody, brak możliwości leczenia i rehabilitacji, stopniowo następujące pogorszenie stanu zdrowia, zdaniem Kolegium, nie stanowią także szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 ustawy. Reasumując stwierdzono, że żadna z ustalonych w sprawie okoliczności nie ma charakteru nagłego ani nadzwyczajnego.

Skargę na tę decyzję do sądu administracyjnego wniósł M.L. i zarzucił naruszenie:

1. art. 11 i art. 7 K.p.a., poprzez niezrealizowanie przez organy obydwu instancji należycie zasady przekonywania i zasady prawdy obiektywnej, a nadto błędne wyliczenie dochodu co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

2. art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy, poprzez nieodliczenie niemieckiego kindergeld od dochodu skarżącego;

3. art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie przez organy obydwu instancji podstawy prawnej zaskarżonej decyzji;

4. art. 41 oraz art. 39 ust 1 i 2 ustawy, poprzez nieprzyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia mimo zrealizowania przez niego wszelkich wymogów ustawowych do uzyskania tego świadczenia.

W uzasadnieniu skargi podniósł, że jego zdaniem świadczenia niemieckiego Kindergeld nie powinno się wliczać do dochodu na podst. art. 8 ust. 4 pkt 7 u.p.s. Organ nie wskazał czym w istocie niemieckie świadczenie jest i dlaczego nie można odliczyć go od dochodu na zasadzie wynikającej z ww. przepisu, tj. jako świadczenie podobne do polskiego świadczenia wychowawczego nazywanego potocznie 800+. Pomimo, że wyjaśnienie tej kwestii ma kluczowe znaczenie dla ustalenia dochodu i jego prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Zwrócił uwagę na treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym jego oświadczenie, zgodnie z którym utrzymuje się z odpowiednika 800+ czyli Kindergeld, wydanych w sprawie decyzji, w których organ posługuje się określeniem /niemieckie zasiłki rodzinne/ - pierwszej instancji, oraz /zasiłek rodzinny z Niemiec/ - drugiej instancji, co mogłoby sugerować ich tożsamość z polskimi zasiłkami rodzinnymi. Zaakcentował, że w znajdujących się w aktach sprawy dokumentach wskazuje się jedynie, iż /polskie zasiłki rodzinne i świadczenia wychowawcze/ stanowią element tzw. koszyka świadczeń klasycznych w rozumieniu systemu zabezpieczenia społecznego opartego o rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady /WE/ nr 883/2024 z dnia 29 kwietnia 2024 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego /Dz.Urz.UE, nr L 166 z 30 kwietnia 2004 r. z późniejszą zmianą, dalej rozporządzenie PE i Rady/ - vide pismo Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 21 marca 2023 r. nr PS-łX.9471.356.2023. Decyzja Wojewody Podlaskiego z 4 sierpnia 2022 r. nr PS-IX.9471.969.2021.AS.ZR5-NP oraz nr IX.9471.696.2021.AS.ŚW3-NP - ale organy obydwu instancji do powyższego się nie odniosły. Brak jakichkolwiek wypowiedzi, w tym wykładniczej odnośnie charakteru Kindergeld w decyzjach wydanych w sprawie niniejszej wyklucza – zdaniem skarżącego - możliwość uznania, że organy wyjaśniły sprawę w sposób dostateczny do rozstrzygnięcia oraz że została zrealizowana zasada przekonywania.

Wskazując na te naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zwarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżone decyzje nie naruszają prawa materialnego i procesowego w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga M.L. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935) - dalej: p.p.s.a. W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie z żądaniem rozpoznania skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wystąpiło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w treści odpowiedzi na skargę. Skarżący, w zakreślonym prawem terminie nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy, a wniosek taki pojawił się dopiero na skutek zawiadomienia go o terminie posiedzenia uproszczonego. Sąd nie uwzględnił powyższego wniosku z uwagi na wyznaczenie już terminu posiedzenia uproszczonego, jak również nie znajdując podstaw, aby skierować sprawę na rozprawę, albowiem zgromadzony materiał dowody był wystarczający, zaś argumentacja skargi stanowiła powielenie zarzutów skarżącego zawartych w odwołaniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 572) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Dokonując bowiem kontroli zaskarżonej aktualnie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z 24 września 2024r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza Goniądza z dnia 14 sierpnia 2024r. o odmowie przyznania skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego w żądanym we wniosku z dnia 13 grudnia 2023r. zakresie, sąd doszedł do przekonania, że decyzje są prawidłowe.

Wskazać należy, że z uwagi na tożsamość stanów faktycznych i argumentację skarżącego oraz zagadnienie prawne, uzasadnienie niniejszego wyroku podziela argumentację zawartą w wyrokach wydanych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku w dniu 29 października 2024 r. sygn. akt II SA/Bk 510/24 oraz z dnia 5 grudnia 2024 r. sygn. akt II SA/Bk 599/24, również dotyczących rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego.

Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.; dalej powoływana jako u.p.s.), określającej przesłanki przyznawania poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej oraz wskazującej cele polityki społecznej państwa. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwianie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ma ona wspierać wysiłki zmierzające do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a przez to umożliwić życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Głównym zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie powstawaniu takich sytuacji poprzez pomoc rodzinom i osobom w ich usamodzielnianiu się i integracji ze środowiskiem. Celem pomocy społecznej nie jest więc wyręczanie osób w pozyskiwaniu źródeł dochodów. Pomoc ta może zostać przyznana dopiero w momencie, gdy strona po wykorzystaniu swoich uprawnień, możliwości i zasobów nadal pozostaje w trudnej sytuacji życiowej. Odmienna interpretacja pozostawałaby w sprzeczności z intencją ustawodawcy, który nadał pomocy społecznej charakter subsydiarny. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.s. ewentualne potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione tylko wówczas, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Z treści przepisu art. 39 ust. 1 u.p.s. wynika, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Ustęp 2 tego przepisu wymienia przykładowo potrzeby na które zasiłek celowy może być przyznany. Regulacja ta stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Użycie terminu "może" oznacza uznaniowość (nie obowiązek) w zakresie przyznania zasiłku i konieczność ważenia interesu strony i interesu publicznego. To ważenie i ocena interesów następuje, gdy spełnione są pozostałe kryteria uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, do których należy m.in. kryterium dochodowe.

W sprawie niniejszej przesłanką wykluczającą przyznanie skarżącemu na zasadach ogólnych wnioskowanego zasiłku celowego było przekroczenie kryterium dochodowego. Zasadniczy spór w sprawie niniejszej dotyczy tego czy do dochodu dwuosobowej rodziny skarżącego powinno być wliczone świadczenie (zw. Kindergeld) wypłacane na syna A. przez instytucję niemiecką. Sąd w sprawie niniejszej podziela stanowisko organów, zgodnie z którym świadczenie to powinno być wliczone do dochodu rodziny skarżącego.

Sposób ustalania dochodu szczegółowo uregulowano w art. 8 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Stosownie do treści art. 8 ust. 4 u.p.s. dochody pozyskiwane ze źródeł wymienionych w tym przepisie (w punktach 1-20) nie podlegają wliczeniu do dochodu ustalanego na potrzeby przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Z powyższego wynika więc zasada, że na potrzeby stosowania ustawy o pomocy społecznej ustala się i wlicza dochód z każdego źródła, chyba że został z tego wliczania wyłączony. W katalogu z art. 8 ust. 4 ustawy w pkt 7 wymienione jest świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W związku z tym do dochodu nie powinno się wliczać tzw. świadczenia aktualnie "800+". Do dochodu wliczane są natomiast świadczenia rodzinne w rozumieniu ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej powoływana jako u.ś.r.), ponieważ nie wymieniono ich w przepisie art. 8 ust. 4 ustawy.

Odnosząc powyższe do okoliczności sprawy niniejszej wskazać należy, że przy obliczaniu dochodu rodziny skarżącego organy prawidłowo uznały, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (czyli w listopadzie 2023 r.) na dochód ten składały się: zasiłek niemiecki Kindergeld w wysokości 250 euro oraz alimenty w wysokości 50 euro. Dochód dwuosobowej rodziny skarżącego w listopadzie 2023 r. wyniósł 300 euro. Posługując się kursem euro/pln NBP z 24 września 2024 r. (z dnia wydania decyzji organu II instancji) wyliczono łączny dochód rodziny skarżącego w listopadzie 2024 r. na kwotę 1.280,04 zł, co stanowi przekroczenie progu dochodu rodziny o 80,04 zł (art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy).

W tym miejscu podkreślić należy, że katalog zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty. Oznacza to, że tylko świadczenia wprost w nim wymienione podlegają pominięciu przy ustalaniu dochodu na mocy art. 8 ustawy i na potrzeby przyznawania świadczeń z pomocy społecznej. Skoro zaś nie zostało w tym katalogu wymienione wprost świadczenie niemieckie Kindergeld ani też przepis art. 8 ust. 4 ustawy nie zawiera odwołania do innych świadczeń podobnych do świadczenia wychowawczego, jak też nie zawiera sformułowania, że podlegają odliczeniu od dochodu świadczenia "podobne", "o podobnym charakterze" czy "będące odpowiednikiem", natomiast zawiera wskazanie, że odliczeniu podlega świadczenie wychowawcze, o którym mowa w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – poszukiwanie podobieństwa świadczenia wychowawczego i innych świadczeń otrzymywanych przez skarżącego na zasadzie innych rodzajów wykładni niż wykładnia literalna nie znajduje usprawiedliwienia.

Wskazać też trzeba, że przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. jest jednoznaczny w swej treści i daje jasne rezultaty w bezpośrednim rozumieniu. Po pierwsze, zawiera zamknięty katalog świadczeń, po drugie, nie zawiera odniesień wskazujących na konieczność czy nawet możliwość poszukiwania innych rodzajów świadczeń odliczanych od dochodu, które powinny się w tym katalogu znaleźć. Oznacza to, że wykładnia literalna ww. przepisu daje jednoznaczne rezultaty i czyni zbędnym sięganie do innych rodzajów wykładni dla wyjaśnienia znaczenia przepisu czy potwierdzenia jego brzmienia. W sferze świadczeń obowiązujących na gruncie prawa polskiego nie ma wątpliwości, które świadczenia podlegają odliczeniu od dochodu a które nie. Innymi słowy "podobieństwo" czy "porównywalność" świadczeń w tym konkretnym przypadku nie może być podstawą do zaliczenia do katalogu świadczeń odliczanych od dochodu.

Wobec niewątpliwego faktu pobierania przez skarżącego niemieckiego świadczenia Kindergeld oraz wysokości tego świadczenia (250 euro), a także dobrowolnej kwoty przesłanej przez matkę dziecka w miesiącu listopadzie 2023 r. w wysokości 50 euro (w tym zakresie organ przyjął najkorzystniejszą wersję, albowiem kwota alimentów we wrześniu i październiku 2023 r. była jeszcze wyższa) – spór w sprawie między organem a skarżącym jest w zasadzie wyłącznie sporem o prawo, tj. o wykładnię art. 8 ust. 4 pkt 7 ustawy. W sporze tym sąd stwierdza, że nie ma podstaw do podważenia stanowiska organów i dokonanej przez nie wykładni literalnej przepisu. A jeśli tak, to dochód skarżącego w sprawie niniejszej należało wyliczyć zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy, tj. według sumy miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, tj. z listopada 2023 r. - jako sumę przeliczonych na walutę polską kwot 250 euro (Kindergeld) i 50 euro (dobrowolnej kwoty przesłanej przez matkę na rzecz dziecka). Stanowisko dotyczące braku podstaw do wyłączenia z dochodu rodziny skarżącego świadczenia Kindergeld wypłacanego przez instytucję niemiecką zostało potwierdzone między innymi w wyroku NSA z 9 lipca 2024 r. II GSK 791/24, którym oddalono skargę kasacyjną M.L. od wyroku WSA w Białymstoku z 19 września 2023 r. II SA/Bk 446/23.

Podkreślić także należy, że Sąd w całości podziela również stanowisko organu odnoszące się do tego, że kwestii prowadzenia wspólnego gospodarstwa skarżącego z synem, mimo zamieszkiwania przez syna aktualnie w internacie. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, świadczenie rodzinne nie jest dochodem dziecka a jego rodzica. Kindergeld przyznany został skarżącemu na okres do uzyskania przez syna A. pełnoletniości. Okoliczność podjęcia przez syna nauki poza miejscem zamieszkania i jego pobyt w miejscowości, w której znajduje się szkoła nie oznacza zmiany miejsca zamieszkania ani usamodzielnienia się dziecka. Miejscem zamieszkania A.L. nadal pozostają M., gdyż zgodnie z art. 26 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w B., IV Wydział Rodzinny Nieletnich z dnia [...].03.2023 r., sygn. [...], miejsce pobytu małoletniego A.L. (ur. [...] zostało ustalone przy ojcu M.L. i tam jest jego miejsce zamieszkania. Dopóki A.L. jest osobą niepełnoletnią pozostaje pod władzą rodzicielską i na utrzymaniu rodziców. Tak więc Skarżący wraz ze swoim nieletnim synem tworzy rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 u.p.s.

Mając powyższe na uwadze za niezasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 8 ust. 4 pkt 7 w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, poprzez błędne wyliczenie dochodu, od którego nie odliczono niemieckiego kindergeld. Przekroczenie kryterium dochodowego wyłącza możliwość przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, co oznacza, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych i istnienia "niezbędnej potrzeby bytowej", organ obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego. Skarżący nie ma zatem prawa do świadczeń z pomocy społecznej na ogólnych zasadach.

Przekroczenie kryterium dochodowego uzasadniało rozważenie przesłanek dotyczących możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego, co też w sprawie niniejszej uczyniono. Zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Przyznanie tego zasiłku na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy. W tym przypadku jak już zaznaczono powyżej nie wymaga się spełnienia kryterium dochodowego. Oznacza to, że osoby ubiegające się o te specjalne świadczenia powinny co do zasady samodzielnie przezwyciężać powstałe trudności, jednak z uwagi na wyjątkowość zaistniałych okoliczności przysługuje im świadczenie z pomocy społecznej. Zaistnienie wyjątkowych okoliczności uzasadnione jest tym, że przedmiotowa pomoc stanowi odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem wystąpienia przypadku szczególnie uzasadnionego. Pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku jest pojęciem ogólnym i niedookreślonym, nie posiadającym legalnej definicji ustawowej. W doktrynie przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. Warszawa 2008, s. 202). Taką również wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 ustawy przyjęto w orzecznictwie NSA (np. wyrok z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07, pub. CBOSA). Zauważyć w tym względzie należy przede wszystkim, że osoby, w stosunku do których rozpatruje się możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich uznanie administracyjne oceniane przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryterium przyznania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy. Pamiętać bowiem należy, że nie może w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej, spotkają się z odmową przyznawania świadczenia z uwagi, na rozdysponowanie środków finansowych, na rzecz osób, które przekraczają kryterium dochodowe, bowiem istotą specjalnego zasiłku celowego o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy jest jego wyjątkowość o czym świadczy brzmienie przepisu, który pozwala na przyznanie tego zasiłku "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". W świetle przedstawionej interpretacji powyższego pojęcia należy więc przyjąć, że specjalny zasiłek celowy winien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe.

W sprawie niniejszej prawidłowo oceniono, że nie mamy do czynienia ze szczególnie uzasadnionym przypadkiem, czyli nagłym, nie przewidzianym zdarzeniem losowym na skutek którego skarżący wymagałby pomocy doraźnej. Słusznie wywiodło Kolegium, że wypadek na skutek którego doszło do uszkodzenia kręgu lędźwiowego kręgosłupa miał miejsce w październiku 2022 r. i wówczas przeprowadzony został zabieg chirurgiczny. Nie można więc tego zdarzenia uznać w grudniu 2023 r., a więc po upływie ponad roku, za nagłe zdarzenie powodujące konieczność przyznania doraźnej pomocy pomimo niespełnienia kryterium dochodowego. Ze stanowiska skarżącego wynika, że trudna sytuacja łączona jest z faktem utraty ubezpieczenia zdrowotnego na skutek pozbawienia go w styczniu 2023 r. statusu osoby bezrobotnej. Od tego jednak czasu, jak słusznie także zauważyło Kolegium, skarżący nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna. Sąd zauważa, że jeżeli bezczynność w zakresie rejestracji wynika ze złego stanu zdrowia skarżącego, który nie pozwala mu podjąć żadnego zatrudnienia, to skarżący powinien rozważyć uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności, którego posiadanie pozwoliłoby na objęcie pomocą przewidzianą dla osób niepełnosprawnych. Żadnych działań w tym kierunku skarżący nie podjął. Od czasu urazu kręgosłupa do złożenia wniosku o pomoc upłynęło ponad pół roku, a jedynymi działaniami podejmowanymi przez stronę jest comiesięczne składanie wniosków o przyznanie pomocy społecznej. Słusznie także Kolegium oceniło, że takie okoliczności jak niskie dochody, brak możliwości leczenia i rehabilitacji, stopniowo następujące pogorszenie stanu zdrowia, nie stanowią szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 ustawy.

W świetle powyższego za bezzasadny uznać należy zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 41 ustawy. W sprawie także nie doszło do naruszenia przepisów postępowania a mianowicie art. 7, 11 i 107 § 3 K.p.a. Zdaniem sądu uzasadnienie decyzji zostało sporządzone w sposób zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 107 § 3 K.p.a. Organ odwoławczy odniósł się w sposób szczegółowy do zarzutów odwołania i istoty sporu dotyczącego tego czy do dochodu rodziny skarżącego należy wliczać świadczenie Kindergeld.

Reasumując, zdaniem sądu, postępowanie przed organami zostało przeprowadzone prawidłowo, zaś zgromadzony w sprawie materiał był wystarczający do podjęcia właściwego rozstrzygnięcia. Jeśli natomiast chodzi o ocenę prawną wydanego orzeczenia, to należy stwierdzić, że mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane i zastosowane. Sąd nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.

W tych okolicznościach skargę należało oddalić, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.