Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 158/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 200, art. 205 § 2, art. 153, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, c, par. 3, art. 135 art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 50 ust. 16, 17, 18, 18a, 20, art. 67 ust. 5, 1, 3,
journal: Dz.U. 2021 poz 1285
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 8 par. 1, art. 9 art. 80, art. 35 par. 3, art. 105 par. 1,
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Surma, Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi S.G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w Warszawie z dnia 21 lipca 2021 r. nr 208/2021/KL w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w Warszawie na rzecz S. G. kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1.1 Decyzją z 21 lipca 2021 r. nr 208/2021/KL Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "prezes", "organ") utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z 11 grudnia 2017 r. nr 900/2017/KLP/KS w sprawie stwierdzenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej przez S. G. (dalej: "strona", "skarżący"), w wysokości [...] zł.

1.2 Organ powołał podstawy prawne decyzji, w tym art. 50 ust. 16 w brzmieniu obowiązującym w okresie udzielania świadczeń, art. 50 ust. 18 i ust. 18a, art. 67 ust. 1, art. 74, art. 3 ust. 2 pkt 5 i art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285, ze zm.), dalej: "ustawa o świadczeniach". Ustalił, że S. G. udzielone zostały świadczenia opieki zdrowotnej w okresie od 15 października 2013 r. do 21 października 2013 r. (otorynolaryngologia - hospitalizacja), w łącznej wysokości [...] zł. Z danych zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych (CWU) prowadzonym przez Narodowy Fundusz Zdrowia wynika, że zainteresowany w tych dniach nie posiadał prawa do świadczeń bezpłatnej opieki zdrowotnej. Został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny D. G. od 25 października 2013 r., czyli już po skorzystaniu ze świadczeń. Postępowanie dowodowe wykazało, że zainteresowany nie dochował należytej staranności w ocenie swojej sytuacji prawnej co do posiadanego ubezpieczenia zdrowotnego, a tym samym prawa do świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w okresie od 15 października 2013 r. do 21 października 2013 r.

1.3 Biorąc pod uwagę treść art. 50 ust. 15 pkt 2 ustawy o świadczeniach, Narodowy Fundusz Zdrowia nie mógł odmówić świadczeniodawcy, z którym łączyła go umowa o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, zapłaty za świadczenia z powodu braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej osoby, która je uzyskała, jeżeli świadczeniobiorca w terminie przedstawił dokument potwierdzający prawo do świadczeń opieki zdrowotnej lub złożył oświadczenie o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń. Zainteresowany ubiegając się o uzyskanie świadczeń opieki zdrowotnej przedłożył oświadczenia o przysługującym świadczeniobiorcy prawie do świadczeń opieki zdrowotnej.

2.1 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach S. G. zarzucił:

1. naruszenie art. 50 ust. 16 i 18 ustawy o świadczeniach poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że ubezpieczony nie posiadał prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w dniach od 15 do października 2013 r.,

2. naruszenie art. 67 ust. 5 ustawy o świadczeniach poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy w dniach, w których udzielono świadczenia nie upłynął 6 miesięczny okres przewidziany w tym przepisie,

3. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji, poprzez błędne przyjęcie, że ubezpieczony nie dochował należytej staranności w ocenie swojej sytuacji prawnej co do posiadania ubezpieczenia zdrowotnego, a tym samym prawa do świadczeń opieki zdrowotnej udzielonej w okresie od 15 do 21 października 2013 r., gdy tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że matka ubezpieczonego zgłosiła go wstecznie do ubezpieczenia w dniu 25 października

2013 r.,

4. naruszenie art. 50 ust. 18a poprzez jego niezastosowanie, gdy tymczasem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że matka ubezpieczonego zgłosiła go do ubezpieczenia w dniu 25 października 2013 r.,

5. naruszenie art 7, 8, 77 i 80 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie sprawy, dokonanie dowolnej zamiast swobodnej oceny materiału dowodowego i nierozważenie ewentualnej możliwości odstąpienia od stosowania art. 50 ust. 16 w oparciu o przepis art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach.

Wniósł o uchylenie decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

2.2 W uzasadnieniu skargi S. G. podniósł, że matka ubezpieczyła go w terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia, o czym mowa w art. 50 ust. 18a ustawy o świadczeniach. Ponadto zgodnie z art. 67 ust. 5 ustawy o świadczeniach, prawo do świadczeń opieki zdrowotnej dla osób, które ukończyły szkołę ponadpodstawową - wygasa po upływie 6 miesięcy od dnia zakończenia nauki albo skreślenia z listy uczniów. Ubezpieczony w okresie przebywania w szpitalu był po ukończeniu szkoły średniej i podjął studia. Ponadto, organ nie zbadał kwestii, o której mowa w art. 50 ust. 17 ustawy. Ubezpieczony w dniu korzystania ze świadczeń miał 19 lat. Pozostawał w przekonaniu, że jest ubezpieczony. Nie wiedział, że matka nie zgłosiła go do ubezpieczenia zdrowotnego. W konsekwencji w rozpoznawanej sprawie prezes naruszył przepis art. 8 k.p.a. i wyrażoną w nim zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów praworządnego Państwa i stosowanego przez nie prawa.

3.1 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podniósł ponadto, że zgłoszenie zostało dokonane w ciągu 30 dni od skorzystania ze świadczeń, ale zostało dokonane z datą od 25 października 2013 r. Dokonanie zaś zgłoszenia od tego dnia skutkuje uznaniem, że skarżący właśnie od tej daty podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, a nie dotyczy okresu wcześniejszego (15 października 2013 r. do 21 października 2013 r.) jak w zaistniałym przypadku. Pozostawanie przez skarżącego uczniem/studentem do 26 roku życia nie powodowało automatycznie posiadania przez niego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. Odpowiedniego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego spełniającego warunki do pozostawania członkiem rodziny winien dokonać wstępny członek rodziny skarżącego, natomiast jeżeli żaden z wstępnych członków rodziny nie posiadał ubezpieczenia zdrowotnego, zgłoszenia mogła dokonać szkoła/uczelnia. Okoliczność, że członkowie rodzin są ubezpieczeni nie oznacza automatycznie, że mają oni prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Członek rodziny nabywa bowiem prawo do przedmiotowych świadczeń od dnia zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego (art. 67 ust. 3 ustawy). Oznacza to, że jeżeli dana osoba ma status członka rodziny, ale nie została w odpowiednim trybie zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego, nie ma prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W toku postępowania S. G. nie złożył dokumentu świadczącego o dokonaniu zgłoszenia w okresie korzystania ze świadczeń, ani innego dokumentu mającego wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie.

W ocenie organu, nie ma podstaw do zastosowania art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, gdyż przy zachowaniu należytej staranności skarżący mógł zapoznać się z obowiązującymi przepisami prawa dotyczącymi zasad podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu.

4.1 Wyrokiem z 2 grudnia 2021 r. (sygn. akt I SA/Ke 522/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Zdaniem sądu zaskarżona decyzja została wydana bez rozważenia możliwości zastosowania przepisu prawa procesowego – art. 5 ust. 4 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r., poz. 2173), dalej: "ustawa zmieniająca", czym naruszono zasady prawidłowego procedowania: art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."), art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 11 k.p.a. Nie jest sporne w sprawie, że świadczeń udzielono skarżącemu w dniach od 15 do 21 października 2013 r., a do ubezpieczenia został on zgłoszony 25 października 2013 r. Oba te zdarzenia zaszły zatem przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, czyli w terminie objętym dyspozycją art. 5 ust. 4 ustawy zmieniającej. Obowiązkiem organu było więc rozważenie, czy w sprawie zaszły przesłanki pozwalające na przyjęcie, że skarżący został "wstecznie" zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 5 ust. 4 w zw. z art. 67 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej. Takich ustaleń organ nie poczynił, pozostawiając omawianą instytucję procesową całkowicie poza rozważaniami.

5.1 Od powyższego wyroku prezes złożył skargę kasacyjną, zaskarżając orzeczenie w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi skarżącego, ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Jako podstawę skargi kasacyjnej wskazał:

I. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., polegające na naruszeniu art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), art. 145 §1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. poprzez niezasadne uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenia wyroku w zakresie:

a) przyjęcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, że w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy zobowiązany był do rozważenia możliwości zastosowania art. 5 ust. 4 ustawy zmieniającej, a wobec nie rozważenia powyższego naruszył zasady zawarte w art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a. oraz sporządził uzasadnienie nie spełniające wymogów art. 107 § 3 k.p.a., podczas gdy prawidłowa ocena zgormadzonego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że w przedmiotowej sprawie brak podstaw do zastosowania art. 5 ust. 4 ustawy zmieniającej, a w konsekwencji również obowiązku rozważania możliwości zastosowania w sprawie wskazanego przepisu;

b) pominięcia przez Sąd pierwszej instancji okoliczności, że dla zastosowania art. 5 ust. 4 ustawy zmieniającej niezbędne jest aby tzw. wsteczne zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego obejmowało okres, w którym udzielono świadczeń opieki zdrowotnej stosownie do art. 5 ust. 5 ustawy zmieniającej. W przedmiotowej sprawie zaś wsteczne zgłoszenie nie objęło okresu, w którym udzielono świadczeń opieki zdrowotnej skarżącemu;

II. naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., polegające na naruszeniu art. 5 ust. 4 ustawy zmieniającej, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu (domyślnie), iż sama okoliczność dopełnienia obowiązku określonego w art. 67 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach najpóźniej w terminie 90 dni od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, jest wystarczająca do uznania, iż w okresie udzielenia świadczeń opieki zdrowotnej dana osoba posiadała prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, podczas gdy dla zastosowania art. 5 ust. 4 ustawy zmieniającej niezbędne jest aby tzw. wsteczne zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego obejmowało okres, w którym udzielono danej osobie świadczeń opieki zdrowotnej, oraz w następstwie powyższego na błędnym przyjęciu, iż przywołany przepis znajduje zastosowanie w przedmiotowej sprawie, podczas gdy z uwagi na treść art. 5 ust. 5 ustawy zmieniającej brak jest uzasadnienia do jego zastosowania w stanie faktycznym sprawy.

Argumentację na poparcie zarzutów postawionych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej uzasadnieniu.

6.1 Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 stycznia 2023 r. (sygn. akt II GSK 166/22) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach.

W ocenie Sądu drugiej instancji w stanie faktycznym sprawy art. 5 ust. 4 nie znajduje zastosowania, gdyż dotyczy on sytuacji, w której dana osoba nie została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny, a przysługiwało jej prawo objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W takim przypadku – dopełnienia obowiązku zgłoszenia w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 4 ustawy zmieniającej (najpóźniej 90 dni od wejścia w życie ustawy zmieniającej, która weszła w życie 12 stycznia 2017 r.) – nie wszczyna się postępowań o zwrot kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w okresie, którego dotyczył obowiązek zgłoszenia. Tymczasem S. G. został zgłoszony do ubezpieczenia jako członek rodziny, ale – jak twierdzi organ – dopiero od 25 października 2013 r.

Dlatego też zasadne, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okazały się zarzuty skargi kasacyjnej, gdyż bezcelowe było rozważanie zastosowania w sprawie art. 5 ust. 4 ustawy zmieniającej. Podzielając stanowisko organu zawarte w skardze kasacyjnej, w tym wykładnię przepisów prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Sąd pierwszej instancji błędnie również zarzucił organowi naruszenie art. 6, art. 7, art. 8 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd pierwszej instancji ma uwzględnić ocenę prawną wyrażoną przez Naczelny Sąd Administracyjny i w tym kontekście dokonać kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pełnym zakresie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

7.1 W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Sąd orzekał w konwencji przepisu art. 153 p.p.s.a. – miał zatem obowiązek dokonać kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pełnym zakresie.

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach, sąd stwierdził że skarga jest zasadna.

Przeprowadzona przez sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji wykazała bowiem, że naruszają one przepisy postępowania administracyjnego i przepisy prawa materialnego, co obligowało sąd do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

7.2 Istota sporu dotyczy oceny zasadności zobowiązania skarżącego do poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w okresie od 15 października 2013 r. do 21 października 2013 r.

Zdaniem orzekających w sprawie organów S. G. nie był w tym okresie osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Z danych elektronicznych zawartych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych (CWU) prowadzonym przez Narodowy Fundusz Zdrowia wynikało, że skarżący był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny w okresie od 19 lipca 1999 r. do 7 maja 2007 r. Ponowne zgłoszenie strony, jako członka rodziny, nastąpiło 25 października 2013 r.

Skarżący w skardze wskazuje natomiast, że w ww. okresie posiadał prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, a ponadto, że jego matka dokonała jego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego wstecznie 25 października 2013 r. Poza tym twierdzi, że prezes nie rozważył ewentualnej możliwości odstąpienia od stosowania art. 50 ust. 16 w zw. z art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach.

7.3 Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach.

Zgodnie z art. 50 ust. 16 ustawy o świadczeniach, w brzmieniu obowiązującym w okresie udzielania świadczeń, w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku:

1) posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo

2) złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust. 6

- osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia.

W myśl art. 50 ust. 18 tej ustawy koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Stosownie zaś do treści art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach przepisu ust. 16 pkt 2 nie stosuje się do osoby, która w chwili składania oświadczenia, o którym mowa w ust. 6, działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.

Natomiast art. 67 ust. 5 ustawy o świadczeniach miał następujące brzmienie: prawo do świadczeń opieki zdrowotnej dla osób, które ukończyły szkołę:

1) ponadgimnazjalną - wygasa po upływie 6 miesięcy od dnia zakończenia nauki albo skreślenia z listy uczniów;

2) wyższą - wygasa po upływie 4 miesięcy od dnia zakończenia nauki albo skreślenia z listy studentów.

Z kolei art. 50 ust. 18a ustawy o świadczeniach stanowi, że przepisów ust. 16 i 18 nie stosuje się w przypadku dopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 67 ust. 1 i 3, w terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia albo 30 dni od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania, o którym mowa w ust. 18, jeżeli przyczyną braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej było niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego mimo podlegania takiemu zgłoszeniu.

7.4 Z akt sprawy wynika, że organy skoncentrowały swoje wysiłki w postępowaniu na próbie zastosowania przesłanek z art. 50 ust. 18a ustawy o świadczeniach. Zarówno w piśmie z 17 marca 2017 r., jak i zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z 27 września 2017 r. organ I instancji wyjaśnił stronie postępowania, iż istnieje możliwość wstecznego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego – terminie 30 dni od dnia udzielenia świadczenia albo 30 dni od dnia poinformowania przez Fundusz o wszczęciu postępowania, jeżeli przyczyną braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, było niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego pomimo podlegania takiemu zgłoszeniu.

Organy nie rozważyły natomiast, a w ocenie sądu powinny z urzędu rozważyć, czy w sprawie wystąpiły okoliczności wymienione w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach. Takiej oceny zabrakło.

Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej stosuje się przepisy k.p.a.

Zatem organy prowadzące postępowanie zobowiązane były do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), a także wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Obowiązkiem organów było prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.).

Zauważyć przy tym należy, że organy administracji publicznej mają obowiązek należytego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Powinny czuwać nad tym, by strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Bierność organu stanowi naruszenie prawa bez względu na to, w jakiej fazie postępowania miała miejsce. Gdyby niespełnienie tego obowiązku mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co dotyczy zwłaszcza stron działających bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, wówczas stanowi to wystarczającą podstawę do uchylenia aktu podjętego w takich warunkach (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 stycznia 2019 r., II OSK 790/18; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w prawomocnym wyroku z 8 czerwca 2022 r., II SA/Ke 201/22; dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym kontekście zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy, nie poinformowały strony o treści art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach - wystąpienia przesłanek, które umożliwiałyby odstąpienie od obowiązku orzeczenia o poniesieniu przez skarżącego kosztów udzielonych mu świadczeń.

Nie podjęły w sprawie żadnych działań celem zweryfikowania wystąpienia tych przesłanek. Organ odwoławczy odnosząc się do stanowiska strony wyrażonego w skardze, stwierdził jedynie że nie ma podstaw do zastosowania art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, gdyż przy zachowaniu należytej staranności, skarżący mógł zapoznać się z obowiązującymi przepisami prawa dotyczącymi podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu (s. 4 odpowiedzi na skargę).

Tymczasem z oświadczenia skarżącego z 17 października 2013 r. o przysługującym prawie do świadczeń opieki zdrowotnej wynika, że w dniu składania tego oświadczenia skarżący ukończył 18 lat. W ocenie sądu, w dacie złożenia ww. oświadczenia, skarżący mógł nie mieć rozeznania co do faktu podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Z okoliczności sprawy wynika, że osobą, która powinna dokonać zgłoszenia skarżącego do ubezpieczenia zdrowotnego była jego matka, a więc osoba, do której skarżący mógł mieć zaufanie. Ponadto treść art. 67 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach, na który powołuje się skarżący w skardze, wskazuje że istotnie mógł być przekonany o przysługującym mu prawie do świadczeń opieki zdrowotnej.

Powyższe niewątpliwie świadczy o naruszeniu przez organy art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.

Ubocznie należy zauważyć, że obowiązkiem organów było respektowanie terminu określonego w art. 35 § 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Wskazanej normie prawnej organ odwoławczy uchybił. Decyzja w pierwszej instancji została wydana 11 grudnia 2017 r. Sprawa nie była skomplikowana i nie wymagała przeprowadzenia obszernego postępowania dowodowego, co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Natomiast decyzja organu odwoławczego została wydana 21 lipca 2021 r., po uprzedniej informacji o przedłużeniu terminu rozpatrzenia sprawy do 30 września 2020 r., z uwagi na bardzo dużą ilość rozpatrywanych odwołań. Okoliczność ta nie stanowiła jednak podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji.

7.5 Reasumując sąd uznał, że organ nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy, co czyni decyzje wadliwe, gdyż naruszają one przepisy procedury administracyjnej, tj. art. 7, art. 8 § 1 k.p.a., art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy oraz przepisy prawa materialnego – art. 50 ust. 16 pkt 2 w zw. z art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, w stopniu który miał wpływ na wynik sprawy.

7.6 Z podanych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił w pkt 1 sentencji wyroku zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Ś. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia.

7.7 Jak wynika z art. 141 § 4 p.p.s.a. w wyroku wydanym w wyniku uwzględnienia skargi uzasadnienie powinno zawierać wskazania co do dalszego postępowania, ale wtedy, gdy sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji. Tymczasem w niniejszej sprawie, stosownie do art. 145 § 3 p.p.s.a. sąd stwierdził, że zaszła podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia przez skarżącego kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych mu w okresie od 15 do 21 października 2013 r.

Z art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach wynika bowiem, że nie wydaje się decyzji ustalającej obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość jeżeli od dnia, w którym zakończono udzielanie świadczenia opieki zdrowotnej, o którym mowa w ust. 15, upłynęło 5 lat. Przepis ten określa maksymalny termin, do którego może być wydana decyzja ustalająca obowiązek poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, ich wysokość oraz termin płatności.

Taka sytuacja zaistniała w odniesieniu do wymienionych terminów udzielonych skarżącemu świadczeń. Udzielanie skarżącemu świadczeń opieki zdrowotnej zakończono bowiem 21 października 2013 r. W następstwie uchylenia decyzji obu instancji, upływ pięcioletniego terminu powoduje niemożność ponownego wydania przez organ decyzji ustalającej obowiązek poniesienia wymienionych kosztów. W rezultacie, zastosowanie ma przepis art. 145 § 3 p.p.s.a. stanowiący, iż w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.

Umorzenie postępowania nie zależy od woli sądu, lecz od stwierdzenia istnienia obiektywnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego. Taką przyczyną jest zaś niemożność wydania przez organ decyzji w przedmiocie ustalenia obowiązku poniesienia kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, z powodu upływu pięcioletniego terminu, o którym mowa w art. 50 ust. 20 ustawy o świadczeniach. Sąd dostrzegając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, jest obowiązany o takim umorzeniu orzec, co też uczynił w pkt 2 sentencji wyroku.

Przepis art. 145 § 3 p.p.s.a. jest odpowiednikiem unormowania zawartego w art. 105 § 1 k.p.a. stanowiącego, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

7.8 O kosztach postępowania sądowego, Sąd orzekł w pkt 3 sentencji wyroku na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a., § 2 pkt 2 w zw. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na koszty te złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie [...]zł.