Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 564/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.1
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) Protokolant Referent Elwira Szymaniuk-Szkodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 25 kwietnia 2023 r., znak: SKO.41/2056/OS/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta Kamionka z 27 lutego 2023 r., znak: PS.52.522.5220.od-11.2023; II. przyznaje radcy prawnemu K. P.-S. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych czterdzieści groszy) z tytułu podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Decyzją z 25 kwietnia 2023 r., znak: SKO.41/2056/OS/2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.), po rozpoznaniu odwołania B. O., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Kamionka z 27 lutego 2023 r., znak: PS.52.522.5220.od-11.2023 o odmowie przyznania B. O. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A. K..

Organy obu instancji ustaliły, że matka skarżącego A. K. jest zaliczona do kręgu osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Powyższe potwierdza wyrok Sądu Rejonowego Lublin-Zachód z dnia 18 listopada 2022 r. wydany w sprawie o sygn. akt VIII U [...], zmieniający orzeczenie wydane przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie z dnia 28 października 2021 r., znak: [...] poprzez zaliczenie A. K. do znacznego stopnia niepełnosprawności z powodu upośledzenia narządu ruchu na okres do 31 sierpnia 2024 r.

Jako podstawę odmowy przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad A. K. organ pierwszej instancji przyjął art. 17 ust. 1b u.ś.r., podnosząc, że niepełnosprawność A. K. istnieje od urodzenia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 17 stycznia 2008 r. W związku z tym Burmistrz uznał, że nie jest spełniona przesłanka konieczna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto organ przyjął, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy koniecznością opieki nad matką a niepodejmowaniem czy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego.

Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, powołując się na wyrok TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wskazało, że Burmistrz Miasta Kamionka, rozpatrując wniosek B. O. w sprawie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, był zobligowany ocenić zebrany materiał dowodowy z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności matki jako uniemożliwiającego uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium uznało stanowisko organu pierwszej instancji w tym zakresie za wadliwe, jednak przyjęło, że decyzja pierwszoinstancyjna odpowiada prawu z uwagi na to, że w sprawie nie została spełniona inna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, mianowicie nie ma bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy koniecznością opieki nad matką a niepodejmowaniem czy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego.

Kolegium podkreśliło, że zgodnie z oświadczeniem odwołującego się z 30 grudnia 2022 r. opiekuje się on matką od 2010 r., w związku z czym nie podejmował zatrudnienia celem sprawowania opieki. Jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Odwołujący podał, że w ramach opieki nad matką przy zaostrzeniu objawów choroby pomaga matce wstać z łóżka, pomaga przy higienie osobistej i zapewnia bezpieczeństwo przy atakach padaczki. Podał również, że uprawia ogród warzywny i hoduje kozy, ponieważ ze względu na alergie pokarmowe matka wymaga produktów ekologicznych. Ponadto skarżący załatwia sprawy urzędowe i towarzyszy matce przy wyjazdach do lekarzy i na rehabilitację. W okresie grzewczym organizuje opał, codziennie rozpala w piecu. Wspólnie z matką przygotowuje posiłki. Robi cięższe zakupy spożywcze, drobne zakupy spożywcze A. K. załatwia samodzielnie. Pomaga matce przy zakładaniu odzieży bądź obuwia wymagającego większego wysiłku. W protokole wywiadu środowiskowego wskazano, że B. O. świadczy matce pomoc w niektórych czynnościach i aspektach życia codziennego. Zapewnia jej opiekę i bezpieczeństwo podczas ataków padaczki. Wykonuje za nią skomplikowane i wymagające większego wysiłku czynności.

W ocenie Kolegium materiał dowodowy wskazuje, że matka odwołującego się, mimo stwierdzonej niepełnosprawności, nie jest osobą obłożnie chorą, nie wymaga karmienia, podawania lekarstw ani pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Jest zatem osobą w miarę samodzielną w czynnościach dnia codziennego. O tym, że mimo chorób nie wymaga całkowitej i nieustannej opieki, świadczy również zakres czynności wykonywanych przez odwołującego się, który pali w piecu, pomaga matce w przygotowywaniu posiłków i w robieniu zakupów. A. K. samodzielnie się ubiera, samodzielnie korzysta z toalety, robi drobne zakupy i przygotowuje posiłki.

Zdaniem Kolegium, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazuje, że czynności, jakie wykonuje odwołujący się w ramach opieki nad matką, nie wypełniają całego dnia, ponadto zakres tych czynności nie świadczy o wypełnieniu warunku ścisłego i bezpośredniego związku między niepodejmowaniem, rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką. Czynności te stanowią typowe czynności opiekuńcze, które skarżący może wykonywać również jako osoba czynna zawodowo. Świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane w sytuacji, gdy czas poświęcany na czynności opiekuńcze nad niepełnosprawnym członkiem rodziny absorbuje jedynie część dnia, gdyż stan taki umożliwia podjęcie zatrudnienia. Czynności wykonywane przez odwołującego się składają się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (częściowe robienie zakupów, palenie w piecu, załatwianie spraw urzędowych, uprawa ogródka warzywnego) nie wymagają całodobowej dyspozycyjności, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane również przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu (wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21).

W skardze na decyzję Kolegium B. O. zarzucił organom obu instancji, że odmawiając mu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, w istocie podważają orzeczenie o stopniu jej niepełnosprawności, do czego nie mają kompetencji. Jego zdaniem okoliczność, że matka nie wymaga karmienia i podawania leków, nie przesądza o jej samodzielności. Wskazał, że o ile w okresie remisji matka jest aktywna fizycznie przez 2-3 godziny w ciągu dnia, to w okresie obostrzeń chorób stawów, kręgosłupa, bioder i padaczki jest obłożnie chora i wymaga stałej, całodobowej opieki. Wyjaśnił, że matka od 2013 r. cierpi na padaczkę, która się nasila i nie reaguje na leki.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z 7 listopada 2023 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego sprecyzował skargę, zarzucając:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię skutkującą odmową przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego pomimo zaistnienia przesłanek niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką A. K. legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 76, 77 i 80 k.p.a. poprzez

- ocenę materiału dowodowego naruszającą zasadę prawdy obiektywnej i słusznego interesu strony poprzez odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego polegającą na jednostronnym uznaniu przez organ, na podstawie wywiadu środowiskowego, że A. K. jest osobą "w miarę samodzielną w czynnościach dnia codziennego", co nie uzasadnia rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego, pomimo że z dokumentów urzędowych tj. wyroku Sądu Rejonowego Lublin - Zachód w Lublinie z dnia 18 listopada 2022 r. sygn. akt VII U [...] i orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 7 marca 2023 r. wynika jednoznacznie, że A. K. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji i zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności;

- pominięcie okoliczności, że z samej definicji znacznego stopnia niepełnosprawności wynika, że osoba wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, a tym samym współudziału osoby trzeciej w codziennym funkcjonowaniu;

- pominięcie okoliczności, że B. O. jest osobą zarejestrowaną jako bezrobotna i wskazał, że jest to powodowane opieką nad matką, której choroby i dolegliwości są nieprzewidywalne i szkodliwe dla jej zdrowia skutki mogą wystąpić w każdej chwili, a ponadto A. K. nie jest w stanie wykonać podstawowych czynności zapewniających jej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak w pełni samodzielne przygotowanie posiłku, ogrzewanie mieszkania i zakupy;

3) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

- niewyjaśnienie, dlaczego organ nie uznał z udowodniony fakt konieczności stałej lub długotrwałej opieki nad A. K. na podstawie dokumentów urzędowych i uznał przeprowadzony przez siebie wywiad środowiskowy za dowód uzasadniający odmowę przyznania świadczenia;

- niewyjaśnienie, dlaczego zapewnienie bezpieczeństwa podczas ataków padaczki - nagłych i niespodziewanych - nie stanowi postawy do całkowitej i nieustannej opieki nad matką i brak uzasadnienia, czy w ocenie organu również jest to czynność typowa i niewymagająca całodobowej dyspozycyjności przy uwzględnieniu innych dolegliwości zdrowotnych A. K.;

- niewyjaśnienie, dlaczego organ pominął opinię biegłego z dnia 14.01.2022 r. i orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 7.03.2023 r. załączone w poczet materiału dowodowego i stwierdzenia w nich zawarte, że A. K. przy wielu elementarnych sprawach życia codziennego wymaga pomocy drugiej osoby;

- niewyjaśnienie, co powoduje uznanie matki skarżącego jako osoby "w miarę samodzielnej w czynnościach życia codziennego" wobec znacznego stopnia niepełnosprawności i orzeczenia niezdolności do samodzielnej egzystencji w dokumentach urzędowych;

- niewyjaśnienie, jakim dowodem skarżący miałby wykazać fakt, że nieustannie sprawuje opiekę nad matką i jej stan zdrowia takiej opieki wymaga, co skutkuje brakiem możliwości zatrudnienia, skoro organ podważa moc dowodową dokumentów urzędowych, z których jednoznacznie wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji;

- niewyjaśnienie, na jakiej podstawie organ uznaje, że świadczenie pielęgnacyjne winno być przyznane za sprawowanie opieki nad osobą obłożnie chorą, wymagającą karmienia, podawania lekarstw i pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych (str. 4 decyzji), a nie jest należne z powodu sprawowania opieki nad matką chorą na padaczkę, która przy elementarnych sprawach życia codziennego wymaga pomocy drugiej osoby.

W związku z powyższym pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o przyznanie kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu, jednocześnie oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna, mimo że znacznej części zarzutów podniesionych w jej treści oraz w piśmie pełnomocnika skarżącego z 7 listopada 2023 r. nie sposób podzielić.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu pierwszej instancji co do podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu pierwszej instancji, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r., jest wadliwa ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. zamiast wielu: wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach WSA w Lublinie: z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19; z 10 maja 2022 r., II SA/Lu 174/22; z 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22). Sąd podziela zatem trafność oceny organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania powyższej negatywnej przesłanki odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organy obu instancji powołały się na jeszcze jedną podstawę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia, tj. brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Podstawą uchylenia decyzji organów obu instancji jest okoliczność, że ta kwestia nie została przez organy dostatecznie wyjaśniona.

Zakres podjętych przez organy w niniejszej sprawie działań w ramach postępowania wyjaśniającego nie był wystarczający i pozwalający na podjęcie rozstrzygnięcia o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, czy, a jeżeli tak to ile czasu w ciągu doby matka skarżącego może samodzielnie przebywać w mieszkaniu i bez pomocy innej osoby może zaspokajać własne potrzeby. Zwłaszcza odnosi się to do kwestii występowania u niej ataków padaczki. Żaden z organów nie podjął próby ustalenia, jak często zdarzają się te ataki, jak przebiegają i co w takiej sytuacji należy przedsięwziąć. Organ nie wezwał skarżącego do przedstawienia jakiegokolwiek dokumentu medycznego dotyczącego padaczki, na którą cierpi matka, nie wezwał też do wyjaśnienia, w jaki sposób postępuje w przypadku wystąpienia u matki ataku padaczki. Jedynym fachowym stanowiskiem w tej kwestii jest treść opinii biegłych sądowych z zakresu ortopedii i neurologii z 22 czerwca 2022 r., gdzie mowa jest jedynie o tym, że "stwierdzono padaczkę – napady złożone, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, dysplazję bioder po leczeniu operacyjnym i boreliozę". Również w trakcie wywiadu środowiskowego pracownik socjalny zanotował jedynie, że matka skarżącego cierpi na padaczkę, nie podejmując próby ustalenia, jak często występują ataki padaczki, jak się objawiają i jak wpływają na zdolność samodzielnego funkcjonowania matki skarżącego.

W przypadku odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku przyczynowego między niezbędnością sprawowania opieki i koniecznością rezygnacji z zatrudnienia, to organ podejmuje działania zmierzające do ustalenia, że strona nie spełnia wymogu otrzymania wnioskowanego świadczenia. Oznacza to zatem, że ciężar dowodu spoczywa na organie administracji i to organ obowiązany jest do wykazania, że w przypadku danej osoby zakres wykonywanej opieki nie uprawniał do otrzymania przedmiotowego świadczenia. Zasadniczą zatem kwestią jest zbadanie przez organ administracyjny, jak padaczka matki skarżącego w połączeniu z innymi schorzeniami, na które cierpi, wpływa na jej funkcjonowanie. Stąd organ administracyjny powinien szczegółowo ustalić, czy matka skarżącego może być pozostawiona sama w domu, a jeżeli tak, to przez jaki okres w ciągu doby, i czy skarżący może w związku z tym podjąć zatrudnienie choćby na część etatu. Niedokonanie w zasadzie żadnych ustaleń w tym zakresie czyni odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia przedwczesną, a przez to naruszającą zarówno dyspozycję art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak i normy prawa procesowego, w tym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a w przypadku Kolegium – również art. 136 k.p.a. Konsekwencją powyższego jest uchylenie decyzji organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), o czym Sąd orzekł w punkcie I. sentencji wyroku.

W tym miejscu należy podkreślić, że samo posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie (por. wyrok NSA z 16 lutego 2023 r., I OSK 1822/22). Nie ma zatem racji zarówno skarżący, jak i jego pełnomocnik, podważając kompetencje organów orzekających w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do oceny, czy w konkretnej sytuacji zakres wymaganej opieki nad osobą niepełnosprawną jest tego rodzaju, że wyklucza podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Nie jest to ocena stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, której dokonuje w sposób wiążący organ orzekający w sprawie stopnia niepełnosprawności. Skoro jednak świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko wówczas, gdy zachodzi konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej aktywności zawodowej z uwagi na potrzebę opieki nad osobą niepełnosprawną, ocena tej fundamentalnej przesłanki przyznania świadczenia jest obowiązkiem organów orzekających w tych sprawach.

Ocena organów powinna bazować na całym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, przy czym najistotniejszym elementem tego materiału, wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącego, jest wywiad środowiskowy. Prawidłowo przeprowadzony wywiad środowiskowy powinien dawać właściwy obraz sytuacji i pozwolić organom ocenić, czy zakres sprawowanej nad osobą niepełnosprawną opieki jest tego rodzaju, że wymaga od opiekuna (wnioskującego o świadczenie) rezygnacji z aktywności zawodowej. Wagę wywiadu środowiskowego, zwłaszcza w przypadkach niejednoznacznych, podkreśla treść art. 23 ust. 4aa u.ś.r., w świetle którego jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji tych wątpliwości.

Wskazane wyżej uchybienie przepisom prawa przez organy w niniejszej sprawie nie jest oczywiście równoznaczne z uznaniem przez Sąd, że skarżącemu żądane świadczenie przysługuje. Aby to ocenić i stwierdzić, konieczne będzie przeprowadzenie ponownie postępowania dowodowego w sprawie przy uwzględnieniu poniższych wytycznych.

Po pierwsze, organ pierwszej instancji uzupełni materiał dowodowy sprawy i wyjaśni, czy, a jeżeli tak, to w jakim zakresie choroby, na które cierpi matka skarżącego, zwłaszcza padaczka, wpływają na jej samodzielne funkcjonowanie, a w konsekwencji powyższego, dokona jednoznacznych ustaleń co do zakresu niezbędnej opieki skarżącego nad matką.

Po drugie, dokonawszy wyczerpujących i jednoznacznych ustaleń co do poziomu samodzielności matki skarżącego i zakresu koniecznej nad nią opieki, organ weźmie pod uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, których brak aktywności zawodowej wynika bezpośrednio i wyłącznie z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Chociaż ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji pojęcia "sprawowanie opieki", to jednak z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tego przepisu, musi ona mieć charakter stały lub długoterminowy. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20).

Po trzecie, organ uwzględni, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Po czwarte, organ uwzględni, że czynności takie, jak przygotowanie posiłku, ogrzewanie mieszkania, robienie zakupów, sprzątanie i załatwianie spraw urzędowych, a także hodowla kóz oraz uprawa ogrodu składają się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21; wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21). Czynności te, przy właściwej organizacji, dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem pracy zarobkowej.

Odnośnie do rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania, to należy wskazać, że w punkcie II sentencji wyroku Sąd, stosownie do art. 250 § 1 p.p.s.a., przyznał ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd ustalił wysokość wynagrodzenia na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.) i określoną w tym przepisie kwotę 480 zł podwyższył o podatek od towarów i usług na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia z 3 października 2016 r. Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68 ze zm.).

Sąd nie zastosował stawki z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, ponieważ odsyłający między innymi do tego rozdziału § 4 ust. 1 powołanego rozporządzenia wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22 (Dz. U. z 4 maja 2023 r. poz. 842) został częściowo uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis traci moc w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru. Dlatego też, mając na uwadze sentencję omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, przyznano ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie z uwzględnieniem stawki przewidzianej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji.