Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 294/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b , art. 17 ust. 9
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
journal: Dz.U. 2023 poz 2077
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych
article: art. 2 § 1 pkt 10, art. 26 § 1, art. 27, art. 33 § 1, § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Asesor WSA Agnieszka Kosowska, , po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi F. B. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] lutego 2024 r., nr [...], Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako "organ II instancji" lub "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia F. B. (dalej jako "skarżący"), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie (dalej jako "organ I instancji") z [...] stycznia 2024 r. nr [...] w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Lublinie wystawił w dniu 30 listopada 2023 r. w stosunku do F. B. tytuł wykonawczy [...], obejmujący obowiązek poddania jego małoletniej córki J. B. urodzonej [...] maja 2018 r., obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, WZW typu B, błonicy, tężcowi i krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce.

W piśmie z 13 grudnia 2023 r., skarżący wniósł zarzuty do powyższego tytułu wykonawczego w postępowaniu egzekucyjnym.

Postanowieniem z [...] stycznia 2024 r. organ I instancji uznał zarzuty skarżącego za nieuzasadnione.

W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez skarżącego zażalenia, postanowieniem z [...] lutego 2024 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1284), dalej jako "ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń". Szczegółowe normowania w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych zawierają natomiast przepisy art. 17 – 21 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń oraz przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077).

Obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym przez osoby określone w rozporządzeniu aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu o miejscu i czasie badania kwalifikacyjnego do szczepienia i samego szczepienia. Organ odwoławczy podkreślił, że na podstawie art. 17 ust. 9 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, lekarze są zobowiązani do powiadomienia o obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie lekarz dysponujący wiedzą medyczną (w określonym stanie faktycznym) jest w stanie ustalić wynikające ze stanu zdrowia i aktualnej wiedzy medycznej przeszkody, nie zaś rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych. Informację o braku przeprowadzonych szczepień ochronnych u J. B. wierzyciel otrzymał od lekarza z podmiotu leczniczego [...], ul. [...], [...], który przesyłając dokument: "wykaz osób uchylających się od obowiązkowych szczepień ochronnych" (pierwszy z dnia 1 lipca 2019 r., ostatni z 2 stycznia 2023 r.), stwierdził upływ terminu do wykonania szczepień ochronnych przy jednoczesnym braku informacji o występowaniu przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania.

Za nietrafny uznał organ odwoławczy zarzut braku wymagalności obowiązku z powodu rzekomo istniejących przeciwwskazań, tj. rzekomej nadwrażliwości na którykolwiek składnik szczepionki. O braku wymagalności wyżej wymienionego obowiązku nie może świadczyć okoliczność podnoszona przez stronę skarżącą, tj. rzekomej alergii, w sytuacji gdy skarżący nie przedstawił żadnej dokumentacji pozwalającej stwierdzić występowanie przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązku szczepień ochronnych.

Za nieuzasadniony uznał także organ zarzut, że tytuł wykonawczy wystawiony został nieprawidłowo, ponieważ nie wskazuje, w jakich terminach dziecko ma zostać poddane szczepieniom. Organ wyjaśnił, że w myśl art. 27 § 1 pkt. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tytuł wykonawczy zawiera treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości i rodzaju, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek. Zaskarżony tytuł wykonawczy zawiera wszystkie określone ustawowo składowe.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 27 § 3 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez wszczęcie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, który nie był zaopatrzony w klauzulę wykonalności,

b) art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nieuwzględnienie, że obowiązek szczepień był niewymagalny, ponieważ lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną nad dzieckiem skarżącego nie powiadomił skarżącego o obowiązku poddania się szczepieniom zgodnie z art. 17 ust. 9 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi;

c) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez określenie obowiązku w tytule wykonawczym niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z art. 17 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (obowiązkiem jest w pierwszej kolejności poddanie dziecka badaniu kwalifikacyjnemu przed szczepieniem, a obowiązek szczepień aktualizuje się dopiero wtedy, gdy lekarz wykluczy przeciwwskazania),

d) art. 33 § 2 pkt 4 ustawy o postępowaniu-egzekucyjnym w administracji poprzez błędne określenie w upomnieniu obowiązku, gdyż:

- wierzyciel w upomnieniu nie określił, że obowiązkiem jest w pierwszej kolejności poddanie dziecka badaniu kwalifikacyjnemu przed szczepieniem, a obowiązek szczepień aktualizuje się dopiero wtedy, gdy lekarz wykluczy przeciwwskazania,

- w dniu wydania upomnienia, tj. 28 czerwca 2023 r. obowiązek szczepień był niewymagalny ze względu na to, że 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym orzekł, iż artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; w upomnieniu wierzyciel nie może wzywać do wykonania niewymagalnego obowiązku.

e) art. 33 § 2 pkt 2 lit. c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i art. 18 stawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez pozbawienie strony skarżącej możliwości rozpoznania w postępowaniu dwuinstancyjnym zgłoszonego w zażaleniu z dnia 24 stycznia 2024 r. zarzutu nieprawidłowo określonego obowiązku;

2. naruszenie prawa materialnego - art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uznanie, że art 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych mają moc obowiązującą w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego, a ponadto o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego oddalające zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczącej uchylania się przez skarżącego od obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm.), dalej w skrócie: "u.p.e.a.", egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Wnosząc zarzut zobowiązany kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji.

Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutu ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym albo oddala zarzut albo uznaje zarzut w całości lub w części albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu.

W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na wniosek wierzyciela - Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie, na podstawie tytułu wykonawczego z [...] listopada 2023 r., stwierdzającego obowiązek poddania dziecka skarżącego obowiązkowym szczepieniom ochronnym wymienionym w tytule, które nie zostały wykonane w obowiązujących terminach.

Tytuł wykonawczy wystawiony został na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Przed wystawieniem tytułu wierzyciel wystosował do skarżącego upomnienie z 28 czerwca 2023 r.

Upomnienie zostało wystosowane wobec uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku szczepień ochronnych. Jak wynika z akt sprawy, pierwsze zgłoszenie o uchylaniu się przez rodziców/prawnych opiekunów dziecka od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u J. B. wystosowane zostało 30 sierpnia 2019 r. przez podmiot: [...], ul. [...], [...]. Następnie córka skarżącego została przeniesiona do innego podmiotu leczniczego – [...], Al. [...], [...]. Również ten podmiot przesłał zgłoszenie o uchylaniu się przez rodziców/prawnych opiekunów dziecka od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u J. B., potwierdzając brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka oraz wymagalność obowiązku (zgłoszenie z dnia 1 grudnia 2022 r.). Jednak pismem z 26 października 2023 r. [...] zawiadomił, że córka skarżącego została przepisana do [...] w L., ul. [...], w związku z czym kartę uodpornienia przesłano do tej placówki. Jak wynika z akt sprawy, podmiot ten pismem z 15 listopada 2023 r. powiadomił, że wprawdzie otrzymał kartę uodpornienia córki skarżącego, jednak dziecko obecnie nie jest pacjentem przychodni i brak informacji, do jakiej placówki dziecko zostało zapisane.

Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że brak jest w tych okolicznościach podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącego.

Prawidłowo organ uznał, mając na względzie przedmiot rozpoznawanej sprawy oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 (opublikowany w Dz. U. z 2023 r., poz. 909), że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego córki skarżącego był wymagalny.

Z akt sprawy wynika, że dziecko do czasu wydania zaskarżonego postanowienia nie zostało poddane żadnym obowiązkowym szczepieniom, a skarżący uchylał się od obowiązku poddania córki tym szczepieniom, pomimo rozmów przeprowadzanych w przychodni. Także po otrzymaniu upomnienia w tej sprawie skarżący nie wykonał obowiązku.

Podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącego obowiązku stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Przepis ten stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanymi dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".

W przepisie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną z dniem 1 października 2023 r., ministrowi właściwemu do spraw zdrowia udzielona została delegacja ustawowa do określenia w drodze rozporządzenia m.in: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) i osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2).

W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 z późn. zm.). Rozporządzenie to uchylone zostało z dniem 1 października 2023 r. Przepis § 5 tego rozporządzenia stanowił, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy.

Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2023 r., rozporządzenie, do wydania którego upoważniony został minister właściwy do spraw zdrowia, określa także schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a).

W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.

Całkowicie zatem bezpodstawny jest zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uznanie, że art 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych mają moc obowiązującą w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia. Przypomnieć należy, że tytuł wykonawczy wystawiony został 30 listopada 2023 r., a więc po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych.

Prawidłowe jest ustalenie organu, że obowiązek wykonania określonych szczepień ochronnych córki skarżącego nadal istnieje i w dacie wydania zaskarżonego postanowienia znajdował potwierdzenie w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Wskazane w tytule wykonawczym szczepienia przeciwko gruźlicy, WZW typu B, błonicy, tężcowi i krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince, różyczce wymienione są w § 2 pkt 1, 2 , 5 – 7, 9 – 12 rozporządzenia z 27 września 2023 r., określającym choroby zakaźne objęte obowiązkiem szczepień ochronnych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia obowiązek poddania dziecka szczepieniu przeciwko gruźlicy istnieje do ukończenia 15. roku życia, natomiast pozostałe szczepienia ochronne wskazane w tytule wykonawczym obwiązują do ukończenia 19 roku życia (§ 3 ust. 1 pkt 2, 4, 5 i 7). Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 3 ust. 2).

Jak wynika z akt sprawy, córka skarżącego urodziła się w 2018 r. W chwili wystawienia zarówno upomnienia jak i tytułu wykonawczego upłynęły zatem terminy wykonania szczepień podstawowych. Córka skarżącego nie została jednak poddana żadnemu z obowiązkowych szczepień podstawowych.

Należy jednocześnie zauważyć, że wyrokiem z 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 81/19, orzekł w pkt I, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wprawdzie Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy to zauważył jednak, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia.

Jednocześnie w pkt II wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

W świetle powyższego brak podstaw do kwestionowania istnienia obowiązku, objętego tytułem wykonawczym oraz stanowiska wierzyciela wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu. Okoliczność, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym był w dacie wystawienia upomnienia skonkretyzowany w Programie Szczepień Ochronnych, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego, nie miała wpływu na istnienie ustawowego obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu należy, że sam obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywała się według Programu Szczepień Ochronnych. Obowiązujące w dacie wystawienia tytułu wykonawczego oraz w dacie orzekania przez organy obu instancji rozporządzenie z 27 września 2023 r. określiło schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, podstawowych i przypominających. Rozporządzenie jednoznacznie określa liczbę dawek szczepienia podstawowego, wiek, w którym powstaje obowiązek szczepienia i termin wykonania szczepienia oraz osoby objęte obowiązkiem poddania się szczepieniom przypominającym, dawki szczepionki i wiek, w którym są podawane oraz termin wykonania szczepienia przypominającego. Bezpodstawny jest w konsekwencji zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. z uwagi na wystawienie upomnienia w dniu 28 czerwca 2023 r., gdy obowiązek szczepień był niewymagalny ze względu na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 81/19,

Stosownie do art. 47 Konstytucji RP, każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Bezspornym jest, że obowiązek poddania się szczepieniu stanowi ograniczenie praw i wolności obywatelskich. W ocenie sądu jest to jednak ograniczenie prawnie uzasadnione. Podkreślenia wymaga, że celem, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, jest zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Szczepienia ochronne polegają na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej, w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Szczepienie ochronne jest świadczeniem zdrowotnym w rozumieniu art. 5 pkt 40 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych mającym działanie służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych, regulujących zasady ich udzielania. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a ty samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób w społeczeństwie. Nie ulega zatem wątpliwości, że regulacja wprowadzająca szczepienia ochronne jest niezbędna dla ochrony wartości, jaką jest zdrowie i życie ludzi. Obowiązek podjęcia działań mających na celu zapobieganie epidemiom chorób zakaźnych wynika już z treści art. 68 ust. 4 Konstytucji RP. Nie można zatem uznać, że ograniczenie praw i wolności obywatelskich w tym konkretnym przypadku jest nieuzasadnione.

Wskazać również należy, że ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne, którego celem jest stwierdzenie, czy w danym indywidualnym przypadku nie istnieją przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, wymaganym realizacją w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą składają się nierozerwalnie dwie czynności: 1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz 2) podanie szczepionki doustne lub wykonanie iniekcji u pacjenta.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że córka skarżącego nie została poddana szczepieniom ochronnym przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym.

W toku postępowania skarżący nie przedstawił zaświadczenia lekarskiego, ani jakiejkolwiek dokumentacji medycznej wskazującej na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień. Tymczasem tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy w związku ze stanem zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia nie występują przeszkody, które wykluczają wykonanie szczepienia. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 11 rozporządzenia z 27 września 2023 r.).

Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy uzasadnione było wystąpienie do organu właściwego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy nie wynika, by w przypadku córki skarżącego stwierdzone zostały przeszkody do wykonania szczepienia.

W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że córka skarżącego nie była zaszczepiona mimo braku przeciwwskazań do szczepienia stwierdzonych przez lekarza. Obowiązek skarżącego poddania małoletniej szczepieniom ochronnym istnieje, w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego istniał i nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika wprost z treści skargi i akt sprawy. Powołane powyżej regulacje przewidują obowiązek szczepienia z mocy prawa, a tym samym nie ma podstaw do przyjęcia nieistnienia obowiązku, jak i braku wymagalności obowiązku. Tym samym zarzuty skargi w tym przedmiocie są bezzasadne. Niewykonanie obowiązku stanowi natomiast podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.

Bezpodstawne są zarzuty skarżącego dotycząc tytułu wykonawczego. Zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Elementy tytułu wykonawczego i wymogi, jakie powinien spełniać określa art. 27 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy z 30 listopada 2023 r. wystawiony w sprawie niniejszej spełnia wymogi z art. 27 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy został wystawiony według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 12 stycznia 2021 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1856 z późn. zm.), obowiązującego w dacie wystawienia tytułu wykonawczego. W tytule tym wypełniono wszystkie niezbędne pola w tym także treść obowiązku.

Organ egzekucyjny po otrzymaniu tytułu wykonawczego wraz z wnioskiem wierzyciela dokonuje, w ramach czynności wstępnych, sprawdzenia dopuszczalności wszczęcia egzekucji administracyjnej, w tym sprawdza formalną poprawność tytułu wykonawczego oraz wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji, a następnie – po skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji – podejmuje czynności przygotowawcze do podjęcia czynności egzekucyjnych. Tytuł wykonawczy stanowi podstawę egzekucji i nadaje się do wykonania bez potrzeby nadawania dodatkowo klauzuli wykonalności, jak twierdzi skarżący. Zarzuty skarżącego, dotyczące naruszenia art. 27 § 3 pkt 10 u.p.e.a. są w tym zakresie nieuzasadnione.

Bezpodstawny jest zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nieuwzględnienie, że obowiązek szczepień był niewymagalny, ponieważ lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną nad dzieckiem skarżącego nie powiadomił skarżącego o obowiązku poddania się szczepieniom zgodnie z art. 17 ust. 9 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Jak wynika z akt sprawy, rodzice dziecka świadomie odmówili i odmawiają wykonania jakichkolwiek szczepień ochronnych dziecka.

Również zarzut naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. poprzez określenie obowiązku w tytule wykonawczym niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z art. 17 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi jest całkowicie nieuzasadniony. Podmioty lecznicze, które dokonały zgłoszenia o uchylaniu się od obowiązkowych szczepień ochronnych nie stwierdziły przeciwwskazań do wykonania sczepień. Skarżący nie przedstawił jakiejkolwiek dokumentacji medycznej wskazującej na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień.

W ocenie sądu nie doszło w toku postępowania do naruszenia zasad postępowania wyrażonych w art. 7a, art. 77, art. 80 oraz art. 81a k.p.a. Organy podjęły wszelkie czynności, mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i ustalenie, w jakich okolicznościach doszło do niepoddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Materiał dowodowy był zupełny dla podjęcia rozstrzygnięcia, a stan faktyczny, jak i prawny nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych.

W konsekwencji, stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu jest trafne. Nie ma podstaw do kwestionowania możliwości prowadzenia egzekucji. W sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności wskazane w art. 33 § 2 u.p.e.a.

Sprawa niniejsza została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.