Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 107/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6239 Inne o symbolu podstawowym 623
Hasła tematyczne: Sprawy jakości, certyfikacja, dozór
Skarżony organ: Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno  Spożywczych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: 6, art. 7, art. 7a, art. 77 i art. 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 671 II pkt 1 załącznika VII i części II B pkt 2 i 3 załącznika VIII
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólną organizację rynków  produktów rolnych oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/72, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007
article: art. 3 pkt 10 lit. b), art. 4 ust. 1, art. 21, art. 29 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2164
law: Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych - teskt jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk Protokolant Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "A." S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 88/20 w sprawie ze skargi "A." S.A. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia 7 listopada 2019 r., nr GI-BOL.pr-610-63/19 w przedmiocie zakazu wprowadzenia do obrotu zafałszowanego artykułu rolno-spożywczego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych na rzecz "A." S.A. z siedzibą w W. 577 (pięćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I.

Inspektorzy Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (dalej: organ I instancji) w dniach 9, 12, 16 i 17 kwietnia 2019 r. przeprowadzili w "A." S.A. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca, spółka) kontrolę w zakresie jakości handlowej wyrobów winiarskich, podczas której ocenie oznakowania poddano 2 partie produktu o nazwie fantazyjnej [...], m.in. 85,50 hl - 11.400 sztuk butelek a’750 ml (wielkość partii magazynowej 85,50 hl - 11.400 sztuk butelek a’750 ml) produktu o nazwie opisowej "[...]" o nazwie handlowej [...]", oznakowanego nr partii produkcyjnej [...], oferowanego do sprzedaży na rynek krajowy w cenie 6,49 zł/szt. brutto.

W wyniku kontroli ww. produktu stwierdzono nieprawidłowość, tj. na etykietach zamieszczono niezgodną z przepisami jakości handlowej nazwę produktu, co naruszało art. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina (Dz. U. z 2018 r., poz. 1159, ze zm.; dalej: ustawa winiarska) oraz postanowień zawartych w części II pkt 1 załącznika VII i części II B pkt 2 i 3 załącznika VIII do rozporządzenia 1308/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólną organizację rynków produktów rolnych oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 922/12, (EWG) nr 234/79, (WE) nr 1037/2001 i (WE) nr 1234/2007 (Dz. Urz. UE. L Nr 347, str. 671 ze zm.; dalej: rozporządzenie 1308/2013).

Po przeprowadzeniu postępowania organ I instancji decyzją z 6 czerwca 2019 r. zakazał spółce wprowadzenia do obrotu ww. artykułu rolno-spożywczego, uznając go za zafałszowany.

Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (dalej: organ II instancji, organ) decyzją z 7 listopada 2019 r., nr GI-BOL.pr-610-63/19, po rozpatrzeniu odwołania spółki - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W podstawie prawnej powołano art. 138 § pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, ze zm.; dalej: k.p.a.), art. 21, art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2164, ze. zm.; dalej: u.j.h.a.r.s.) w zw. z art. 4 ust. 1 u.j.h.a.r.s., art. 7 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/EWG, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektyw Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz. Urz. L 304 z dnia 22.11.2011, s.18, ze zm.; dalej: rozporządzenie 1169/2011); art. 17 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności (Dz. Urz. UE L 31 z 01.02.2002, str. 1, ze zm.; Dz. Urz. Polskie wydanie specjalne, rozdz. 15, t. 6, str. 463, ze zm.; dalej: rozporządzenie 178/2002); art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. 2017, poz. 2070), art. 3 pkt 1-2 ustawy winiarskiej; pkt 1 części II załącznika VII i pkt 2 i 3 części II B załącznika VIII do rozporządzenia nr 1308/2013.

Organ II instancji wskazał, że zasadą wynikającą z art. 17 ust. 1 rozporządzenia 1169/2011 jest, że nazwą środka spożywczego jest jego nazwa przewidziana w przepisach, a w przypadku jej braku - jego nazwa zwyczajowa, a jeśli nazwa zwyczajowa nie istnieje lub nie jest stosowana, przedstawia się nazwę opisową tego środka spożywczego. Oznacza to, że nazwy określone w przepisach powinny być stosowane dla produktów, do których się odnoszą. Zamieszczanie nazw wprowadzających konsumenta w błąd jest niedozwolone, podobnie jak zastąpienie jej nazwą fantazyjną.

Organ stwierdził, że produkt pod nazwą handlową "[...]" jest zafałszowanym artykułem rolno-spożywczym, bowiem na etykietach artykułu rolno-spożywczego o nazwie opisowej "[...]" i nazwie handlowej "[...]" zamieszczono niezgodną z przepisami o jakości handlowej nazwę produktu. Artykuł ten, jako powstały ze zmieszania wina z soku winogronowego z winem nie spełniał wymagań żadnej z kategorii wyrobów winiarskich. Organ II instancji podzielił opinię organu I instancji o niedopuszczalności użycia kategorii "wino czerwone" w nazwie złożonej produktu winiarskiego: "[...]". Zgodnie z pkt 1 części II załącznika VII rozporządzenia 1308/2013 - "wino" oznacza produkt otrzymywany wyłącznie w drodze całkowitej lub częściowej fermentacji alkoholowej świeżych winogron, rozgniatanych lub nie lub moszczu winogronowego. Państwa członkowskie mogą też zezwolić na używanie terminu "wino", jeżeli: występuje ono w połączeniu z nazwą owocu w formie nazwy złożonej w odniesieniu do wprowadzanych na rynek produktów otrzymywanych w procesie fermentacji owocu innego niż winogrona; lub jest ono częścią nazwy złożonej.

W oparciu o art. 3 ww. aktu i część II B pkt 2 i 3 załącznika VIII do rozporządzenia 1308/2013 organ wskazał, że w związku z ograniczeniami legislacji wspólnotowej, co do możliwości zastosowania słowa "wino" w przypadku wyrobów innych niż spełniające wymagania tej kategorii, używane mogą być tylko i wyłącznie nazwy wyrobów winiarskich, które zostały określone na mocy ustawodawstwa krajowego. W przypadku Polski są to nazwy wskazane w ustawie winiarskiej, które nie obejmują nazwy: "[...]". Omawiany produkt, jako powstały ze zmieszania wina z winem z soku winogronowego, nie spełnia również wymagań żadnej z dwóch kategorii wyrobów winiarskich określonych w części II B pkt 2 i 3 załącznika VIII do rozporządzenia 1308/2013, jak też żadnej innej kategorii sektora tych produktów. Wprowadzenie na rynek artykułu rolno-spożywczego spoza zamkniętego katalogu wyrobów, które mogą znajdować się w obrocie, w tym oznakowanie go w sposób sugerujący, że jest zgodny z wymaganiami jakości handlowej wprowadzało konsumenta w błąd co do właściwości środka spożywczego, a w szczególności co do jego charakteru i tożsamości. Według organu, nieprawidłowość polegająca na użyciu nazwy niezgodnej z przepisami dotyczącymi jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno - spożywczych narusza interesy konsumentów w stopniu istotnym, a produkt należy uznać za produkt zafałszowany w rozumieniu art. 3 pkt 10 lit. b) u.j.h.a.r.s., w którym zostały wprowadzone zmiany dotyczące oznakowania, mające na celu ukrycie rzeczywistych właściwości, w związku z zastosowaniem na etykietach niezgodnej z przepisami o jakości handlowej nazwy produktu, co narusza art. 3 ustawy winiarskiej oraz uregulowań części II pkt 1 załącznika VII i części II B pkt 2 i 3 załącznika VIII do rozporządzenia 1308/2013, co oznaczało, że niezgodność ta istotnie narusza interes konsumentów finalnych.

Organ II instancji nie dopatrzył się naruszenia przez zaskarżoną decyzję przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 7 a, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ I instancji uwzględnił wszystkie wnioski dowodowe strony, jak również dokonał ich prawidłowej oceny. Oceny dowodów dokonywał w sposób swobodny, mając na uwadze wytyczne wynikające z przepisów prawa wspólnotowego, także rozporządzenia 178/2002, wskazującego generalną zasadę prawa żywnościowego.

Organ zwrócił uwagę, że producent, jako profesjonalista zajmujący się wprowadzaniem do obrotu artykułów rolno-spożywczych, ma obowiązek znać i stosować przepisy obowiązującego prawa żywnościowego. Spółka jako producent prowadzący dystrybucję swoich wyrobów, winna mieć świadomość konsekwencji naruszenia obowiązujących przepisów prawa żywnościowego, wprowadzając do obrotu artykuły rolno-spożywcze o niewłaściwej jakości. W opinii organu stwierdzona nieprawidłowość może utrudnić konsumentowi dokonanie świadomego wyboru produktu zgodnie z jego oczekiwaniami. Etykieta zaś jest jedynym źródłem informacji dla nabywcy.

II.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 września 2020r., sygn. akt VI SA/Wa 88/20, oddalił skargę "A." S.A. w W. na ww. decyzję organu II instancji w przedmiocie zakazu wprowadzenia do obrotu artykułu rolno-spożywczego zafałszowanego.

Sąd wskazał na wstępie, że z uwagi na zakres oceny organów oznakowania artykułu rolno-spożywczego o nazwie opisowej: "[...]" i nazwie handlowej "[...]" i stwierdzenia przede wszystkim elementu etykiety produktu: "[...]" jako naruszającego przepisy o jakości handlowej, nie było potrzeby dalszego prowadzenia postępowania dowodowego w zakresie ustalenia składników produktu i ich jakości, skoro było bezsporne, że skarżąca wprowadzała do obrotu artykuł-napój, który był wyrobem alkoholowym, wyrobem winiarskim.

Sąd przytoczył i opisał przepisy będące podstawą prawną zaskarżonej decyzji i przytaczając treść przepisu art. 3 pkt 10 lit. b) u.j.h.a.r.s. uznał, że organ II instancji prawidłowo stwierdził, że kontrolowany produkt jest produktem zafałszowanym w rozumieniu tego przepisu. WSA zwrócił uwagę, że Preambuła do rozporządzenia 1308/2013 potwierdza, jak istotne w przypadku wyrobów winiarskich są definicje, oznaczenia i opisy handlowe (motyw 76), które są istotnymi elementami ustalania warunków konkurencji. Dlatego dla pewnych sektorów, w tym sektora win lub jego produktów należy ustanowić definicje, oznaczenia i opisy handlowe, które mają być używane w Unii jedynie przy wprowadzaniu do obrotu produktów spełniających odpowiednie wymogi (motyw 76, 80, 91). Opis, oznaczenie i prezentacja produktów objętych omawianym rozporządzeniem w sektorze wina mogą mieć znaczny wpływ na ich zbywalność. Różnice w przepisach poszczególnych państw członkowskich w sprawie etykietowania produktów w sektorze wina mogą zakłócić sprawne funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Należy zatem ustanowić przepisy uwzględniające uzasadnione interesy konsumentów i producentów. Z tego względu należy ustanowić unijne przepisy dotyczące etykietowania i prezentacji (motyw 108).

Sąd przytoczył także treść przepisu art. 17 ust. 1 rozporządzenia 178/2002 i ocenił, że organ prawidłowo odwołał się do niego określając obowiązki spółki jako producenta środków rolno-spożywczych. Wskazał również, że zgodnie z regułą wyrażoną w art. 8 ust. 1 rozporządzenia 178/2002, prawo żywnościowe ma na celu ochronę interesów konsumentów i powinno stanowić podstawę dokonywania przez konsumentów świadomego wyboru związanego ze spożywaną przez nich żywnością. Celem jest zapobieganie: oszukańczym lub podstępnym praktykom (lit. a), fałszowaniu żywności (lit. b) oraz wszelkim innym praktykom mogącym wprowadzać konsumenta w błąd (lit. c).

W odniesieniu do sytuacji objętej kontrolowaną decyzją Sąd wskazał, że organy odnotowały nazwę handlową "[...]" i uznały ją za fantazyjną, neutralną znaczeniowo, a zasadniczo zakwestionowały nazwę "[...]". Natomiast spółka skupiała swoje zarzuty wobec elementu "[...]", które nie budziło zastrzeżeń organów.

Sąd zauważył też, że "Można mieć jednak wątpliwości czy oznaczenie to było zupełnie obojętne w kontekście przepisów o jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, skoro z drugim oznaczeniem "[...]" sugerowało, że chodzi o wino, bo "czerwone półsłodkie". Brak szerszych rozważań organów w tym zakresie nie miał jednak wpływu na wynik sprawy."

Jednocześnie Sąd wyraził pogląd, że "Spółka nie była jednoznaczna w swojej opinii, czy artykuł o nazwie opisowej: "[...]" i nazwie handlowej "[...]" należało zakwalifikować jako wyrób winiarski (jak konsekwentnie twierdziły organy obu instancji), czy też jako inny napój - środek spożywczy, bez bliższego doprecyzowania."

Sąd wskazał również, że jego zdaniem analizując nazwę: "[...]", należy zauważyć, że odnosi się ona do kompozycji (mieszaniny) wina z soku winogronowego oraz wina czerwonego (ten ostatni element wskazuje na kolor produktu, a nie składnik, z którego wino to jest wyprodukowane). Definicję "wina" zawiera pkt 1 części II załącznika VII do rozporządzenia 1308/2013, w którym jednoznacznie się mówi, że "wino" oznacza produkt otrzymywany wyłącznie w drodze całkowitej lub częściowej fermentacji alkoholowej świeżych winogron, rozgniatanych lub nie lub moszczu winogronowego. Dlatego, zdaniem Sądu, nieprawidłowe było oznaczenie "wino czerwone" zastosowane przez skarżącą, bowiem ani przepisy unijne, ani przepisy ustawy winiarskiej nie przewidują takiego sposobu znakowania wina. Powołując przepisy art. 78 ust. 1 lit. b oraz art. 80 ust. 1 rozporządzenia 1308/2013 wskazał, że "w produkcji i konserwowaniu w produkcji i konserwowaniu produktów wymienionych w załączniku VII część II w Unii stosuje się wyłącznie praktyki enologiczne zatwierdzone zgodnie z załącznikiem VIII i określone w art. 75 ust. 3 lit. g) oraz art. 83 ust. 2 i 3. Akapitu tego nie stosuje się do: soku winogronowego oraz zagęszczonego soku winogronowego (lit. a) oraz moszczu winogronowego i zagęszczonego moszczu winogronowego przeznaczonego do przygotowania soku winogronowego (lit. b). Dozwolone praktyki enologiczne są stosowane tylko do celów zapewnienia właściwej fermentacji winiarskiej, odpowiedniego konserwowania tub właściwego dojrzewania produktu. Produkty wymienione w załączniku VII część lI wytwarzane są w Unii zgodnie z przepisami ustanowionymi w załączniku VIII. Przepisy załącznika VIII do rozporządzenia 1308/2013 nie przewidują praktyki polegającej na mieszaniu wina z soku winogronowego z winem, które także powinno spełniać definicję z pkt 1 części II załącznika VII, czyli także być wyprodukowane z winogron". Z tych powodów Sąd uznał, że pojawia się wątpliwość po co spółka w nazwie ujmowała dwa różne wina.

Sąd powołał także część II A załącznika VIII do rozporządzenia 1308/2013 wskazując, że wszystkie dozwolone praktyki enologiczne wykluczają dodawanie alkoholu, a także pkt 2 części IIB załącznika VIII do tego rozporządzenia wskazującego, że sok winogronowy oraz zagęszczony sok winogronowy nie są przetwarzane na wino ani dodawane do wina i nie są też poddawane fermentacji alkoholowej na terytorium Unii, przy czym pkt 1 i 2 nie stosuje się do produktów przeznaczonych do produkcji w Irlandii, Polsce i Zjednoczonym Królestwie, produktów objętych kodem CN 2206 00 w odniesieniu do których państwa członkowskie mogą zezwolić na wykorzystanie złożonej nazwy handlowej zawierającej słowo "wino". W tej sytuacji Sąd wskazał, że należy odwołać się do uregulowań ustawy winiarskiej, skoro sama strona w nazwie używa słowa "wino" i mówi o kompozycji wina", oraz że z motywu 83 Preambuły do rozporządzenia 1308/2013 wynika, że państwa członkowskie powinny mieć możliwość wykluczania lub ograniczania niektórych praktyk enologicznych. Powołując się na definicję z art. 3 pkt 1 lit. a-r i pkt 2 lit. a i b oraz art. 3 pkt 1 lit. g ustawy winiarskiej Sąd wskazał, że ustawa ta nie przewiduje wyrobu winiarskiego, który byłby kompozycją (mieszaniną) dwóch rodzajów win. Dlatego zdaniem Sądu nie można odwoływać się do nazwy zwyczajowej albo opisowej artykułu dopuszczalnej na podstawie art. 17 ust. 1 rozporządzenia 1169/201, bo nazwa jest obwarowana przepisami. Skoro powstały artykuł rolno-spożywczy był niezgodny z prawem, to na etykiecie nie można było zawrzeć informacji - nazwy sprzecznej z przepisami. Ponadto w polskich przepisach sposób znakowania wyrobów winiarskich został uregulowany w § 4-§ 10 Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2014 r. w sprawie znakowania poszczególnych środków spożywczych (Dz. U. z 2015 r. poz. 29). Nie przewidują te uregulowania mieszaniny (kompozycji) dwóch win, jak to uczyniła spółka.

Sąd stwierdził również, że organ nie kierował się pismem Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Przeprowadził własny wywód co do ustaleń i mających zastosowanie w sprawie przepisów.

III.

Skarżąca spółka złożyła skargę kasacyjną od wyroku Sądu pierwszej instancji, wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi w sytuacji, gdyby Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i stwierdzenie nieważności postępowania. Skarżąca wniosła o rozpoznanie przedmiotowej sprawy na rozprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania wedle norm przepisanych.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: :

1. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa procesowego, tj. art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 6, art. 7, art. 7a, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez brak rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawy w jej granicach, tj. bez dokonania należytej weryfikacji podniesionych w skardze z dnia 13 grudnia 2019 r. zarzutów dotyczących:

a) naruszenia przez organ administracji obowiązku należytego stosowania przepisów wspólnotowych, w szczególności pełnej dyspozycji art. 17.1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektywy Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE Rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz. Urz. UE L 304 z 22.11.2011, ze zm., dalej: Rozporządzenie 1169/2011);

b) naruszenia przez organ administracji zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych wynikających ze stosowanej normy prawnej na korzyść strony postępowania;

c) dokonania przez organ administracji dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów;

d) dokonywania przez organy administracji rozstrzygnięć spraw w oparciu o nieformalne pisma pochodzące od podmiotów nieuprawnionych do dokonywania wykładni prawa UE oraz w szczególności poprzez przyjęcie pisma Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia 13 marca 2019 roku powołującego się na rzekomą opinię przekazaną przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 marca 2019 r. (znak pisma: RR.wa.051.1.2019) stanowiącą w rzeczywistości wydruk określonej treści (wobec braku podpisu pod przedmiotowym pismem) jako wiążącej wykładni przepisów wspólnotowych, a następnie uznanie w oparciu o przedmiotowe pismo, że przepisy unijne nie dopuszczają stosowania nazwy zwyczajowej lub opisowej środka spożywczego w wypadku braku nazwy przewidzianej w przepisach, co doprowadziło do błędnego zastosowania art. 17 ust. 1 Rozporządzenia 1169/2011;

2. naruszenie prawa materialnego - przepisów Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1924/2006 i (WE) nr 1925/2006 oraz uchylenia dyrektywy Komisji 87/250/EWG, dyrektywy Rady 90/496/EWG, dyrektywy Komisji 1999/10/WE, dyrektywy 2000/13/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, dyrektywy Komisji 2002/67/WE i 2008/5/WE oraz Rozporządzenia Komisji (WE) nr 608/2004 (Dz. Urz. UE L 304 z 22.11.2011, ze zm., dalej: Rozporządzenie 1169/2011), tj.:

- art. 7 ust. 1 lit. a poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż zastosowanie przez skarżącą nazwy opisowej produktu "[...]" wprowadza konsumentów w błąd,

- art. 17 ust. 1 poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące de facto wykluczeniem dopuszczalności stosowania zdania drugiego tego przepisu dopuszczającego stosowanie nazw zwyczajowych lub w ich braku nazw opisowych środka spożywczego oraz polegające na przyjęciu, że skład oraz nazwa produktu skarżącej były niezgodne z przepisami;

3. naruszenie prawa materialnego - przepisów ustawy u.j.h.a.r.s., tj.:

- art. 3 pkt 10 lit. b) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że produkt pod nazwą handlową [...] czerwone półsłodkie jest zafałszowanym artykułem rolno-spożywczym, mimo że stwierdzono w toku kontroli przeprowadzonej w postępowaniu przed Lubelskim Wojewódzkim Inspektorem Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych brak niezgodności składowych nazwy opisowej zastosowanej przez stronę skarżącą tj. "wino z soku winogronowego" oraz "wino czerwone" a zastosowany w nazwie składnik opisowy "kompozycja" stanowi niezbędny element dla zastosowania opisowej formy nazwy produktu zgodnie z art. 17 ust. 1 Rozporządzenia 1169/2011, gdyż forma opisowa nazwy produktu ma na celu prawidłowe informowanie konsumentów o produkcie;

4. naruszenie prawa materialnego - przepisów ustawy winiarskiej, tj.:

- art. 3 poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez bezpodstawne uznanie bez przeprowadzonego dowodu laboratoryjnego, że na skutek przeprowadzonego kupażu kompozycja wina z soku winogronowego oraz wina czerwonego nie spełniała wymagań żadnej z kategorii wyrobów winiarskich określonych we wskazanej ustawie oraz poprzez przyjęcie, że niezgodne z przepisami jest wprowadzanie do obrotu produktów sektora winiarskiego nie wskazanych z treści tego przepisu;

5. naruszenie prawa materialnego - przepisów Rozporządzenia (WE) nr 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności oraz ustanawiające procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności z dnia 28 stycznia 2002 r. (Dz.Urz.UE.L nr 31, str. 1; dalej: "Rozporządzenie 178/2002"), tj.:

- art. 8 ust. 1 poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że wprowadzenie przez Skarżącą do obrotu produktu oznaczonego - na podstawie art. 17 ust. 1 Rozporządzenia 1169/2011 - nazwą opisową jako "[...]" wypełniało znamiona fałszowania żywności i wprowadzało konsumentów w błąd;

- art. 17 ust. 1 poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, bez jakiegokolwiek dowodu laboratoryjnego, że produkt Skarżącej nie był zgodny z wymogami prawa żywnościowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła uzasadnienie wniesionych zarzutów.

IV.

Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania.

V.

Pełnomocnik skarżącej pismem z 10 kwietnia 2024 r. podtrzymał stanowisko zawarte w skardze kasacyjnej oraz przedstawił dodatkową argumentację podkreślając, że w sprawie oceniana jest nazwa opisowa w brzmieniu "[...]" i że zarówno organy, jak i Sąd, przystępowały do oceny stanu faktycznego z nieprawidłowymi założeniami wstępnymi, co doprowadziło do wadliwej konkluzji.

VI.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty są zasadne, dlatego została ona uwzględniona.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisów prawa materialnego. W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko strony skarżącej co do tego, że argumentacja, która została przedstawiona w zaskarżonym wyroku przez Sąd pierwszej instancji, jest niejasna, a stanowisko Sądu niekonsekwentne.

Sąd w uzasadnieniu wydanego wyroku obszernie zacytował fragmenty różnych regulacji prawnych, ale z treści uzasadnienia nie wynika jasno stanowisko Sądu co do powodu uznania spornego produktu za zafałszowany artykuł rolno-spożywczy w rozumieniu art. 3 pkt 10 lit. b) ustawy. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika jednoznacznie jakie ustalenia faktyczne organu Sąd uwzględnił, dlaczego te ustalenia i ich ocenę uznał za prawidłową podstawę wydanej decyzji. Nie jest więc jasne z jakiego powodu Sąd uznał, że skarga powinna ulec oddaleniu.

Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku zdaje się z jednej strony wynikać, że kontrolując zaskarżoną decyzję Sąd kwestionuje poczynione przez organ ustalenia i ich ocenę. Sąd wskazał bowiem, że skarżący zwrócił uwagę bardziej na element nazwy "[...]", natomiast według organu budzi wątpliwości bardziej ten drugi element nazwy, tj. wskazujący komponenty, które się na ten produkt składają, tj. "[...]". Sąd odwołuje się do słów wino, czerwone, wskazując, że przez to skarżąca "sugerowała, że chodzi o wino, o czerwone półsłodkie". Zauważa jednak jednocześnie, że organ tego w zaskarżonej decyzji nie rozważał (Sąd wskazuje mianowicie, że "Brak szerszych rozważań organów w tym zakresie", s. 14 uzasadnienia zaskarżonego wyroku), ale równocześnie dodaje, że nie miało to wpływu na wynik sprawy. Z jednej strony Sąd zdaje się zatem przyjmować, że nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy przesądzenie czy sporny produkt jest winem (wyrobem winiarskim) i przyznaje, że tego organ nie ustalał i nie oceniał, i akceptuje to uznając, że to nie miało znaczenia. Równocześnie jednak w dalszej części uzasadnienia argumentację uzasadniającą naruszenie prawa przez spółkę poprzez oznaczenie wyrobu winiarskiego jako kompozycji dwóch win Sąd opiera na tezie, że jest to wyrób winiarski. Ocenia bowiem prawidłowość oznaczenia tego produktu sporną nazwą stosując przepisy dotyczące wyrobów winiarskich i praktyk enologicznych.

Podsumowując, nie jest zatem jasne i konsekwentne stanowisko Sądu co do tego jakie ustalenia dotyczące spornego produktu mają znaczenie w sprawie, w szczególności zaś to czy dla rozstrzygnięcia tej sprawy istotne czy nieistotne jest ustalenie czy sporny produkt jest winem (wyrobem winiarskim). Ta niekonsekwencja w formułowaniu przez Sądu poglądu prawnego powoduje, że wyrok nie poddaje się kontroli kasacyjnej, nie jest bowiem jasne stanowisko Sądu w zakresie oceny legalności zaskarżonej decyzji.

Ten wniosek potwierdza też dalsza część uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Na str. 14 Sąd zdaje się wyrażać pogląd, że sama skarżąca traktuje sporny produkt jako wino czerwone i tak sporny produkt oznacza, tj. jako wino czerwone. Następnie jednak Sąd zauważa, że problemem w tej sprawie jest właśnie to, że strona nie kwalifikuje tego produktu jako produktu będącego winem, gdyż spółka "nie jest jednoznaczna w swojej opinii (...) czy jest to wyrób winiarski" czy też inny napój.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że wbrew twierdzeniu Sądu pierwszej instancji, strona jest w swojej opinii jednoznaczna, wywodząc od początku, i powtarzając to także w skardze kasacyjnej, że nie kwalifikuje spornego produktu jako wina. Skarżąca podkreśliła bowiem, że nie oznaczyła tego produktu jako wino, tylko użyła nazwy fantazyjnej "[...]" i wskazała na etykiecie jakie są składniki tego produktu.

Sąd nie wyjaśnił też dlaczego uważa, że sformułowanie "[...]" nie stanowi wskazania składników, lecz kolor wina (s. 15 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Nie wiadomo też dokładnie jakie jego zdaniem wynikają z tego skutki.

Z dalszej części uzasadnienia zdaje się wynikać, że Sąd uważa, że strona oznaczyła sporny produkt jako wino. Sąd wskazuje bowiem, że "nieprawidłowe było oznaczenie "wino czerwone" (s. 15) oraz że "sama strona używa w nazwie słowo "wino" (s. 16) . Tego poglądu też Sąd przekonująco nie uzasadnił. Pogląd ten - przy braku uzasadnienia stanowiska Sądu - budzi wątpliwości w świetle treści etykiety i twierdzeń strony. Z treści etykiety nie wynika bowiem, że produkt został oznaczony jako wino czerwone (jak twierdzi Sąd), czy też w ogóle jako wino. Na etykiecie użyto bowiem nazwy "[...]" wskazując, że składa się ono z dwóch komponentów (dwóch rodzajów wina). Sąd nie wyjaśnił dlaczego przyjął, że treść etykiety oznacza ten produkt jako wino czerwone.

Kolejny fragment uzasadnienia zdaje się wskazywać, że sam Sąd uważa sporny produkt za wino, wskazuje bowiem, że nieprawidłowe było oznaczenie "wino czerwone" zastosowane przez skarżącą (s. 15 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) Także jednak ta teza Sądu, że z tego właśnie powodu należy uznać sporny produkt za zafałszowany, nie jest jednoznacznie uzasadniona. Wprawdzie w dalszej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd cytuje przepisy dotyczące prawidłowych praktyk enologicznych i wskazuje, że ustawa winiarska nie przewiduje wyrobu winiarskiego, który byłby kompozycją (mieszaniną) dwóch rodzajów win, ale nie wyjaśnia w sposób wyraźny, z jakiego powodu te przepisy miałyby mieć w tej sprawie zastosowanie, skoro strona nie opisuje na etykiecie swojego produktu jako wino. Przeciwnie, Sąd stwierdza, że należy odwołać się do ustawy winiarskiej, skoro sama strona w nazwie używa słowo "wino" (s. 16). Podkreślenia wymaga, że z samej literalnej treści etykiety nie wynika, że produkt jest winem. Strona oznacza go nazwą [...], a nie nazwą wino, wbrew temu co wskazał Sąd. Sąd jednak tego nie ocenił, nie wyjaśnił dlaczego pomimo użycia nazwy fantazyjnej [...] (a nie wino) zdaje się jednak kwalifikować sporny produkt jako wino.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie zostało zatem jednoznacznie wyjaśnione z jakiego powodu Sąd uważa, że przy produkowaniu tego produktu powstającego ze zmieszania dwóch gotowych produktów, mają zastosowanie przepisy dotyczące praktyki enologicznej. Rolą uzasadnienie wydanego wyroku jest przekonanie nie tylko stron, ale i sądu kasacyjnego, o zgodności z prawem podjętego rozstrzygnięcia. Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku NSA, którego rolą jest dokonanie oceny zgodności z prawem tego rozstrzygnięcia, nie można jednoznacznie ustalić z jakiego powodu te przepisy Sąd przytoczył i uważa, że one mają w sprawie zastosowanie, a także na czym - zdaniem Sądu - miałoby polegać naruszenie prawa przez stronę w kontekście tych praktyk enologicznych.

Całkowicie niezrozumiałe jest też stwierdzenie Sądu, że "pojawia się wątpliwość po co spółka w nazwie ujmowała dwa różne wina". Skoro bowiem celem informacji umieszczanych na etykiecie produktu jest wskazanie odbiorcom (konsumentom) cech danego produktu, i to możliwie jak najpełniejsze i jak najbardziej zgodne z rzeczywistością, by nie wprowadzać w błąd konsumentów, to zarzut Sądu wobec spółki, że na etykiecie umieściła informacje o składzie spornego produktu, tj. o tym, że stanowi on mieszaninę dwóch produktów, i to ze wskazaniem jakich konkretnie komponentów - wydaje się nieuzasadniony.

Nazwa produktu jest pierwszą informacją, która trafia do świadomości konsumenta podczas procesu decyzyjnego. Podanie w oznakowaniu błędnej nazwy lub niezgodnej ze stanem faktycznym, uniemożliwia podjęcie przez konsumenta świadomego wyboru i narusza w sposób istotny jego prawo do rzetelnej informacji o cechach produktu, podobnie jak jej brak. Oznakowanie artykułów rolno-spożywczych jest bowiem istotnym elementem jakości handlowej. Obowiązkiem producenta jest zapewnienie jakości artykułu rolno-spożywczego zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa żywnościowego, jak też deklaracją jakościową wskazaną przez tego producenta, a przy tym wprowadzanie do obrotu produktów oznakowanych w sposób rzetelny, czytelny i zgodnie z prawdą oraz obowiązującymi przepisami prawa żywnościowego.

Podniesiony w zarzucie kasacyjnym art. 7 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1169/2011 przewiduje, że informacje na temat żywności nie mogą wprowadzać w błąd, w szczególności co do właściwości środka spożywczego, a w szczególności co do jego charakteru, tożsamości, właściwości, składu, ilości, trwałości, kraju lub miejsca pochodzenia, metod wytwarzania lub produkcji. Według art. 7 ust. 2 tego rozporządzenia, informacje na temat żywności muszą być rzetelne, jasne i łatwe do zrozumienia dla konsumenta. Stosownie zaś do art. 17 ust. 1 tego rozporządzenia, nazwą środka spożywczego jest jego nazwa przewidziana w przepisach. W przypadku braku takiej nazwy nazwą środka spożywczego jest jego nazwa zwyczajowa, a jeśli nazwa zwyczajowa nie istnieje lub nie jest stosowana, przedstawia się nazwę opisową tego środka spożywczego.

Z kolei art. 17 ust. 1 rozporządzenia 178/2002 wymaga, by podmioty prowadzące przedsiębiorstwo spożywcze i podmioty działające na rynku pasz zapewniały, na wszystkich etapach produkcji, przetwarzania i dystrybucji w przedsiębiorstwach będących pod ich kontrolą, zgodność tej żywności lub pasz z wymogami prawa żywnościowego właściwymi dla ich działalności i kontrolowanie przestrzegania tych wymogów. Obowiązkiem producenta jest dochowanie należytej staranności nie tylko podczas samego procesu produkcyjnego, ale również na wszystkich etapach wprowadzania wyrobu do obrotu, jak również podczas opracowywania etykiet, do czego z kolei zobowiązuje art. 17 ust. 2 tego rozporządzenia. Natomiast w art. 8 ust. 1 tego rozporządzenia wskazano, że prawo żywnościowe ma na celu ochronę interesów konsumentów i powinno stanowić podstawę dokonywania przez konsumentów świadomego wyboru związanego ze spożywaną przez nich żywnością. Celem jest zapobieganie: oszukańczym lub podstępnym praktykom (lit. a), fałszowaniu żywności (lit. b) oraz wszelkim innym praktykom mogącym wprowadzać konsumenta w błąd (lit. c). określając obowiązki spółki jak producenta środków rolno-spożywczych. Podmiot wprowadzający produkt do obrotu ma zatem obowiązek zapewnić jego odpowiednią jakość i winien podjąć wszelkie środki, aby osiągnąć cel, wynikające z art. 17 ust. 1 rozporządzenia 178/2002. Jest to istotne dla konsumenta, gdyż chce on otrzymać produkt zgodny ze swoimi oczekiwaniami.

Wymieniony w zarzucie kasacyjnym art. 3 pkt 10 lit. b) u.j.h.a.r.s. uznaje za artykuł rolno-spożywczy zafałszowany - produkt, którego skład jest niezgodny z przepisami dotyczącymi jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno-spożywczych, albo produkt, w którym zostały wprowadzone zmiany, w tym zmiany dotyczące oznakowania, mające na celu ukrycie jego rzeczywistego składu lub innych właściwości, jeżeli niezgodności te lub zmiany w istotny sposób naruszają interesy konsumentów finalnych, w szczególności jeżeli m. in. w oznakowaniu podano nazwę niezgodną z przepisami dotyczącymi jakości handlowej poszczególnych artykułów rolno-spożywczych albo niezgodną z prawdą.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie zatem zarzucono w skardze kasacyjnej Sądowi pierwszej instancji brak dokonania należytej weryfikacji zaskarżonej decyzji, w szczególności brak prawidłowej weryfikacji zarzutów podniesionych w skardze (punkt 1 petitum skargi kasacyjnej). Finalna treść zaakceptowanego przez Sąd rozstrzygnięcia organu o konieczności wycofania spornego produktu z obrotu oznacza, że nie można produkować tego rodzaju kompozycji powstającej ze zmieszania dwóch gotowych produktów, bo niezgodne z prawem jest jej oznaczenie w taki sposób, jak to miało miejsce w tej sprawie. Nie wynika jednak z treści uzasadnienia Sądu pierwszej instancji jednoznacznie dlaczego Sąd zaakceptował pogląd organu, że wprowadzenie do obrotu partii produktów o nazwie handlowej "[...]" i nazwie opisowej "[...]" uzasadnia stwierdzenie nieprawidłowości w oznakowaniu ww. produktu i uznanie go za artykuł rolno-spożywczy zafałszowany. Nie ma w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazanej wyraźnej podstawy faktycznej i prawnej dla poglądu Sądu o niemożliwości produkowania tego rodzaju produktu i jego oznakowania w taki sposób, jak to miało miejsce w tej sprawie. W ocenie NSA lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku w zestawieniu z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że Sąd nie wyjaśnił wystarczająco precyzyjnie dlaczego za zgodną z prawem uznał decyzję wprowadzającą zakaz wprowadzania do obrotu tego rodzaju kompozycji. Pogląd Sądu pierwszej instancji w tym zakresie, wobec wskazanych powyżej nieprecyzyjności i wewnętrznych sprzeczności, nie został bowiem przedstawiony w sposób wystarczająco wyraźny i jednoznaczny.

Tak sporządzone uzasadnienie zaskarżonego wyroku powoduje, że niemożliwe jest dokonanie przez NSA pełnej oceny zgodności z prawem stanowiska Sądu co do zastosowania w tej sprawie prawa materialnego.

Nie jest też możliwe dokonanie na tym etapie postępowanie pełnej oceny zasadności podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów procesowych dotyczących kompletności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i prawidłowości ich oceny. O zakresie bowiem koniecznego do ustalenia w danej sprawie stanu faktycznego decydują przepisy prawa materialnego. Te zaś, które w niniejszej sprawie miałyby mieć zastosowanie, nie zostały w tej sprawie dostatecznie wyraźnie przez Sąd wskazane.

Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że zasługiwał na uwzględnienie zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem jej ponownego rozpoznania w pełnych granicach materialnych i formalnych wyznaczonych przepisami materialnoprawnymi oraz procesowymi, w związku z art. 134 p.p.s.a., na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając skargę, Sąd pierwszej instancji powinien przeprowadzić kontrolę zgodności z prawem dokonanej w zaskarżonej decyzji oceny umieszczonego na etykiecie oznaczenia spornego produktu jednoznacznie przesądzając jaki stan faktyczny uznaje za podstawę tej oceny i dlaczego, a następnie precyzyjnie wskazać przepisy, które uważa za materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia i ten pogląd uzasadnić, a potem ocenić czy do przyjętego stanu faktycznego prawidłowo zastosowano adekwatne przepisy prawa materialnego, biorąc pod uwagę wskazaną powyżej ocenę prawną NSA oraz zarzuty podniesione w skardze. W wyniku prawidłowo przeprowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd ustali, czy przyjęty w tej sprawie przez organ pogląd prawny jest zgodny z prawem i czy został prawidłowo uzasadniony w zaskarżonej decyzji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.). Na koszty postępowania poniesione przez skarżącą kasacyjnie składają się koszty zastępstwa procesowego (360 zł), wpis od skargi kasacyjnej (100 zł), opłata za sporządzenie uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji (100 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).