Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 436/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust.2, 3, 3a, art. 32, art.24 ust. 5b, art. 23 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Tomasz Smoleń, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi J.O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 lipca 2023 r., nr UP-511/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy za poszczególne okresy lat 2000-2014 uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 czerwca 2023 r., nr 1139/2023.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J. O. (dalej: Zobowiązany/Skarżący) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z 18 lipca 2023 r., nr UP-511/2023, utrzymująca w mocy decyzję ZUS z 6 czerwca 2023 r., nr 1139/2023, o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek osoby ubezpieczonej będącej płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z 18 kwietnia 2023 r. Zobowiązany zwrócił się, za pośrednictwem pełnomocnika – córki S. O., do ZUS o umorzenie zaległości z tytułu składek powołując się na trudną sytuację materialną oraz zły stan zdrowia, która uzasadnia umorzenie należności z uwagi na wystąpienie przesłanki całkowitej nieściągalności oraz przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. trudnej i nadzwyczajnej sytuacji rodzinnej, zaś spłata należności wiązałaby się z brakiem zaspokojenia potrzeb życiowych.

We wniosku wskazano, że Zobowiązany od 19 września 2022 r. przebywa w zakładzie karnym, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, poza domem w którym mieszka żona i córka. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, dysponuje dochodem w wysokości ok. 800 zł z tytułu wykonywanych dorywczo prac, z którego pokrywa swe wydatki związane z utrzymaniem w wysokości 200 zł miesięcznie. Posiada zobowiązania alimentacyjne w wysokości ponad [...] zł, które nie są spłacane. Zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na wykonywaniu konstrukcji i pokryć dachu w 2014 r. Od 9 listopada 2022 r. wykonuje pracę na podstawie skierowania w ramach odbywania kary pozbawienia wolności. Ponadto podano, że Zobowiązany zmaga się z chorobą alkoholową i wkrótce zostanie złożony wniosek o jego ubezwłasnowolnienie. Wskazano również, że 25 stycznia 2023 r. w miejscu zamieszkania rodziny miał miejsce pożar i koszt naprawy będzie wynosił ok. 5.000 zł, a dom nie jest ubezpieczony, w związku z czym straty będą musiały zostać pokryte z własnych środków.

Z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynikało, że Zobowiązany nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalnych bądź rentowych, osiąga dochód z pracy dorywczej w kwocie 500 zł, nie korzysta z pomocy społecznej. W zakresie kosztów utrzymania Zobowiązany wskazał, że ponosi wydatki związane z utrzymaniem w postaci opłat eksploatacyjnych w kwocie 1.500 zł. Poza zadłużeniem w ZUS Zobowiązany posiada inne zobowiązania: u osób fizycznych w kwocie [...] zł oraz alimentacyjne w kwocie [...] zł. Zobowiązania spłacane są w drodze egzekucji. Zobowiązany jest właścicielem domu o pow. 120 m2 położnym w G. oraz współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 1,20 ha (1/2 udziału).

ZUS decyzją z 6 czerwca 2023 r., nr 1139/2023, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 – dalej: u.s.u.s) - odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] z, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres 4/2000–3/2001, 4/202–8/2002, od 2/2004–5/2006, 3/2009–10/2011, 12/2011–7/2014 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek – [...] zł, kosztów upomnienia – 378,00 zł, opłaty dodatkowej – [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 5/2000–3/2001, 4/2002–8/2002, 3/2004 – 5/2006, 3/2009 – 7/2014 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [....] zł, odsetek – [...] zł, kosztów upomnienia – [...] zł, opłaty dodatkowej – [...] zł,

c) Fundusz Pracy za okres 7/2000 – 3/2001, 4/2002-8/2002, 3/2004 – 5/2006, 3/2009 – 7/2014 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek – [...] zł, kosztów upomnienia – [...] zł, opłaty

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie ZUS odniósł się do kwestii przedawnienia należności z tytułu składek wskazując, że zgodnie z art. 24 ust. 5f. u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Ponadto na podstawie art. 24 ust. 5b. u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Zgodnie zaś art. 24 ust 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty (art. 24 ust 5a u.s.u.s.).

Zakład wskazał, że w celu wyegzekwowania należności z tytułu składek za okres od 1/2000 do 7/2014 prowadzona była przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. egzekucja, która została umorzona postanowieniem z 13 grudnia 2018 r. Bieg terminu przedawnienia zawieszony został wskutek przymusowego dochodzenia, tj. w stosunku do należności za okres od 1/2000 do 27 października 2014 r. wystawiono upomnienia, bądź została wydana decyzja o wysokości zadłużenia. Ponadto należności z tytułu składek zostały zabezpieczone wpisem hipotecznym na nieruchomości KW nr [...]/3. Bieg terminu przedawnienia należności zawieszony został również wskutek zawarcia umowy nr 130000/00507/22R o rozłożenie na raty należności z tytułu składek z 17 października 2022 r.

Uwzględniając powyższe okoliczności Zakład stwierdził, że należności figurujące na koncie Zobowiązanego są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Jako uzasadnienie odmowy umorzenia zaległości ZUS wskazał brak wystąpienia przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz brak wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust.1 Rozporządzenia z 2003 r.

Organ wskazał, że wprawdzie prowadzone wobec Zobowiązanego postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne, jednak ZUS prowadzi przymusowe dochodzenie należności za okres od 10/2013 do 7/2014 (w związku z zawarciem umowy układu ratalnego zostało ono zawieszone). Zakład dokonał zabezpieczenia składek wpisami hipotecznymi na nieruchomości stanowiącej współwłasność Zobowiązanego, wobec czego nie nastąpiło stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można również jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zdaniem organu, w sytuacji Zobowiązanego nie zachodzą przesłanki § 3 ust.1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia z 2003 r. Zobowiązany wykonuje odpłatnie pracę na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności, nie przedłożył orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy, które wykluczałoby go z rynku pracy, jak również innej dokumentacji poświadczającej istnienie przeciwskazań zdrowotnych, które ograniczałyby jego możliwości zarobkowe. Zobowiązany posiada dochód z pracy dorywczej w kwocie 500,00 zł miesięcznie, zaś Zakład Karny zapewnia mu bezpłatne warunki bytowe, wyżywienie i opiekę zdrowotną. Nie można stwierdzić, że jego sytuacja jest trudna. Zobowiązany posiada majątek (współwłasność nieruchomości zabezpieczonej wpisami hipotecznymi) w związku z czym istnieje możliwość wyegzekwowania należności chociażby w formie spłaty w układzie ratalnym bez uszczerbku dla jego sytuacji materialnej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazano, że sytuacja rodziny Zobowiązanego uległa zmianie, ponieważ na skutek pożaru, który miał miejsce zimą br. ucierpiał dom, a z uwagi na brak ubezpieczenia wszystkie koszty zostały pokryte przez rodzinę Zobowiązanego. Podniesiono również, że sytuacja rodzinna, majątkowa, zdrowotna oraz osobista Zobowiązanego z uwagi na jego chorobę alkoholowa oraz brak majątku (poza domem w którym zamieszkuje wraz z rodziną) oraz dochodów jest trudna i mieści się w dyspozycji art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003 r. Zaznaczono, że z uzyskanego wynagrodzenia za parce dorywcze nie jest w stanie zaspokoić swoich potrzeb życiowych, dodatkowo musi kupić żywność, lekarstwa, środki higieny osobistej, środki czystości. Dom stanowi zaś centrum życiowe jego córki i małoletniej wnuczki, a spłata zobowiązania sprawi, że bardzo trudna sytuacja Zobowiązanego i jego rodziny, która już znajduje się w niedostatku, ulegnie pogorszeniu.

Powołaną na wstępie decyzją z 18 lipca 2023 r., ZUS utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS wskazał, że w decyzji pierwszoinstancyjnej prawidłowo stwierdzono, iż należności objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Zasadnie uznano też, że wobec Zobowiązanego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek co uniemożliwia umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Nie wystąpiły również przesłanki wskazane w § 3 ust.1 Rozporządzenia z 2003 r. Zobowiązany nie wykazał, że stan zdrowia całkowicie uniemożliwia mu zarobkowanie, a tym samym uzyskiwanie środków na spłatę zadłużenia wobec Zakładu, zwłaszcza, że wykonuje on odpłatnie pracę w warunkach pozbawienia wolności, a przed osadzeniem w zakładzie karnym pracował dorywczo i regularnie uzyskiwał dochód.

Zakład zaznaczył, że informacje przedstawione w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym nie korelują z danymi będącymi w posiadaniu przez organ, z których wynika, że w ciągu ostatnich trzech miesięcy tj. kwiecień-czerwiec 2023 r. podstawa wymiaru składek zobowiązanego z tytułu wykonywanej odpłatnie pracy na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności wyniosła odpowiednio: 1.064 zł, 1. 656 zł i 1.497,60 zł. Brak jest podstaw od stwierdzenia, że w warunkach wolnościowych Zobowiązany nie podejmie zatrudnienia, skoro bezpośrednio przed rozpoczęciem wykonywania kary pracował zarobkowo na podstawie umowy o pracę w P. Sp. z o.o. Podkreślono, że przebywając w zakładzie karnym ma zaspokojone podstawowe potrzeby życiowe i nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem. Samo zaś zamieszkiwanie z pozostałymi członkami rodziny nie może być automatycznie uznane za pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym, tym bardziej, że zadeklarowano samodzielne prowadzenie przez Zobowiązanego gospodarstwa domowego. Nie było zatem możliwe uwzględnienie dochodów i wydatków pełnoletnich dzieci Zobowiązanego, nawet jeśli partycypują w kosztach jego utrzymania.

Zakład uznał, że sytuacji finansowej Zobowiązanego nie można uznać za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, a kontynuowanie spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego nie powinno wpłynąć na znaczne jej pogorszenie, tym bardziej, że podpisując 17 października 2022 r. umowę nr 130000/00507/22R nie zakwestionował on warunków spłaty w niej zawartych. Kwota raty w wysokości ok. 300,00 zł miesięcznie jest realna do regulowania i nie powoduje pogorszenia sytuacji materialnej, a ponadto istnieje możliwość złożenia wniosku o zmianę warunków udzielonej ulgi (np. zmniejszenie kwoty raty).

Według Zakładu umorzenie należności stałoby w sprzeczności z interesem publicznym, gdyż premiowałoby osobę o biernej i roszczeniowej postawie wobec budżetu Państwa, a "karało" obywateli, którzy na bieżąco lub w ramach układu ratalnego realizują swoje zobowiązania. Zobowiązany swoją wieloletnią bierną postawą w stosunku do spłaty zadłużenia przyczynił się do tego, że składają się na nią w znacznej mierze odsetki za zwłokę, ponadto należności nie uiszczał w okresie gdy był aktywny zawodowo i dysponował większymi środkami finansowymi.

Na powyższą decyzję Zobowiązany złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zrzucono:

1. art. 7 i 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niezebranie całego materiału w sprawie a w konsekwencji przyjęcie, że sytuacja osobista (majątkowa) skarżącego nie mieści się w dyspozycji przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. tym samym nie dopuszczalne jest zastosowanie przewidzianego powyższym przepisem prawa do umorzenia należności z tytułu składek,

2. art. 28 ust 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że sytuacja osobista (materialna) skarżącego nie mieści się w dyspozycji powyższego przepisu, który przewiduje nadzwyczajne przypadki umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i tym samym nie ma możliwości zastosowania powyższego przepisu w niniejszej sprawie,

3. § 3 ust 1 pkt 1 Rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. poprzez jego niezastosowanie pomimo zaistnienia przesłanki, co w konsekwencji skutkowało odmową umorzenia zaległych składek.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że sytuacja osobista (majątkowa) Skarżącego mieści się w dyspozycji art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust.1 pkt 1 Rozporządzenia z 2003 r. i pozwala na umorzenie zaległości. Odmowa umorzenia zaległości i próba ich wyegzekwowania może doprowadzić Skarżącego do bardzo trudnej sytuacji materialnej, skutkującej niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 1634 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że uchybia ona przepisom postępowania administracyjnego.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii przedawnienia należności

z tytułu składek.

Unormowania dotyczące terminu przedawnienia należności składkowych ulegały zmianom. Począwszy bowiem od 1 stycznia 2003 r. termin przedawnienia należności został wydłużony od lat pięciu do dziesięciu lat na mocy art. 1 pkt 9 lit. a) ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074).

Pięcioletni termin przedawnienia należności wprowadzono ponownie 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli

i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378).

ZUS odnosząc się do okoliczności niniejszej sprawy w wydanej decyzji stwierdził, że należności nie uległy przedawnieniu z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, ustanowieniem przez ZUS hipoteki na należącej do Zobowiązanego nieruchomości oraz zawarciem umowy o rozłożenie na raty należności z tytułu składek.

Należy podkreślić, że organ nie udokumentował swoich twierdzeń o braku przedawnienia przedmiotowych należności. W aktach administracyjnych sprawy brak bowiem dokumentacji, na podstawie której możliwa byłaby weryfikacja twierdzeń organu o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia z uwagi na postępowanie egzekucyjne. Brak jest także dokumentacji, na podstawie której możliwa byłaby weryfikacja twierdzeń organu o ustanowieniu hipotek na nieruchomości pozostającej we współwłasności Skarżącego. Podkreślenia wymaga, że ustalenia stanu faktycznego winny znajdować odzwierciedlenie w dowodach znajdujących się w aktach sprawy, a tak się nie dzieje w niniejszej sprawie.

Przepisy u.s.u.s. przewidują możliwość wystąpienia przerwy lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia w określonych przypadkach. Zgodnie z przepisem art.24 ust.5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Brzmienie ostatniego z powołanych przepisów wskazuje na to, że bieg terminu przedawnienia zawiesza tylko taka czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Jak wyżej wspomniano, do akt sprawy nie została dołączona żadna dokumentacja dotycząca podjętych czynności, ani też wskazująca na zawiadomienie o tych czynnościach Zobowiązanego. Oznacza to, że nie można w sposób jednoznaczny ustalić, czy faktycznie nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia i w jakiej dacie.

Trzeba przy tym dodać, że wystawienie upomnienia nie jest czynnością egzekucyjną, która powodowałaby zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Zaznaczenia wymaga również, że samo ustanowienie hipoteki nie zwalnia organu od wskazania w uzasadnieniu decyzji daty dokonanej czynności i wskazania końcowej daty biegu terminu przedawnienia, ponieważ do upływu tego terminu nalicza się odsetki, które można dochodzić z przedmiotu zabezpieczenia.

Sąd stwierdza, że w aktach administracyjnych sprawy znajdują się jedynie dokumenty o nazwie "informacje o stanie należności z tytułu składek", które wprawdzie pochodzą od organu publicznego, to jednak nie stanowią one dostatecznego potwierdzenia zdarzeń, które miały spowodować zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Za takie można by uznać na przykład: odpis/wydruk księgi wieczystej albo orzeczenia/zawiadomienia o wpisie hipoteki (zabezpieczenie hipoteczne nie powstaje bez wpisu do księgi wieczystej), a także wniosku z datą jego złożenia (por. art. 29 i art. 109 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece). Takich dokumentów jednak do akt sprawy nie złączono, w konsekwencji Sąd nie miał możliwości weryfikacji twierdzeń Zakładu, że przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu. Takie niepozostawiające wątpliwości dowody, które potwierdzać będą konkretne daty dokonanych czynności mających wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia, są niezbędne zwłaszcza z tego powodu, że przy ocenie 5-letniego terminu przedawnienia, przywróconego od 1 stycznia 2012 r. na mocy ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378), zgodnie z jej art. 27 do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed 1 stycznia 2012 r. (tak jak w kontrolowanej sprawie) stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), a jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

W niniejszej sprawie nie ma zatem pewności co do tego, czy przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu, chociażby w części. W przekonaniu Sądu organ nie wyjaśnił w sposób dostateczny okoliczności wymagalności zaległych składek, których dotyczy kontrolowana decyzja, czym naruszył przepisy art. 77 § 1 i 80 K.p.a. Zgodnie bowiem z art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

W konsekwencji należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie poddaje się pełnej kontroli i ocenie, czy zaszły okoliczności powodujące przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Ewentualne stwierdzenie przedawnienia określonych należności powoduje z kolei konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie, ponieważ prowadzenie postępowania o umorzenie należności składkowych, które uległy przedawnieniu jest bezprzedmiotowe. Niezbędne jest zatem wyjaśnienie kwestii przedawnienia składek, z podaniem daty wymagalności, a także ewentualnych okresów przerw lub zawieszenia biegu przedawnienia. Trzeba mieć bowiem na względzie, że najstarsze należności dotyczą kwietnia 2000 r., a więc okresu znacznie odległego.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 grudnia 2020 r., sygn. akt

I GSK 1046/20 (publ. LEX nr 3100612) wyraził pogląd, który Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela, że organ winien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Nie jest przy tym wystarczające zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności, a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że wydane decyzje naruszają przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art.77 § 1, art. 80 i art.107 § 3 K.p.a.

Ponadto, w ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie została w wystarczającym stopniu wyjaśniona sytuacja materialna Skarżącego. Jak wskazuje sam organ dane wynikające z ustalonego stanu faktycznego nie korelują w pełni z informacjami podanymi przez pełnomocniczkę Skarżącego. Są to w szczególności informacje odnoszące się do osób zamieszkujących ze skarżącym. Z informacji wskazanych w oświadczeniu wynika, że skarżący prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, z kolei we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz w złożonej skardze podnoszona jest okoliczność partycypacji dzieci skarżącego w kosztach jego utrzymania, akcentowane jest także zamieszkanie skarżącego w należącym do niego domu razem z żoną, dorosłymi dziećmi i wnuczką oraz konieczność uczestniczenia przez skarżącego w kosztach utrzymania tego gospodarstwa.

Konieczne jest zatem ustalenie czy skarżący oraz jego żona i dorosłe dzieci prowadzą wspólne czy odrębne gospodarstwo domowe, gdyż dopiero jednoznaczne ustalenie tej kwestii pozwoli na wyliczenie faktycznej kwoty, którą dysponuje rodzina skarżącego, przy uwzględnieniu ewentualnych dochodów i wydatków każdego z jej członków (w przypadku wspólnego gospodarstwa domowego,) bądź też wartości tych odnoszących się wyłącznie do skarżącego (samodzielne gospodarstwo).

Natomiast z uwagi na podnoszoną okoliczność pożaru domu, należy wskazać, że nie spowodowała ona pozbawienia Skarżącego możliwości prowadzenia działalności. Brak jest przy tym informacji jakie konkretnie straty materialne zostały spowodowane, kto poniósł koszty naprawy instalacji i z jakiego tytułu została poniesiona wskazana na przedłożonym przez Skarżącego rachunku kwota 5.000 zł.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że wydając decyzję w niniejszej sprawie organ uwzględnił informacje i dane aktualne w momencie procedowania, prawidłowo zatem przyjął, że skarżący przebywając w zakładzie karnym ma zaspokojone potrzeby bytowe, w tym opiekę zdrowotną, bezpłatnie przez zakład karny. Ma również możliwość zarobkowania, z której korzysta osiągając dochód w wysokości ok. 1.500 zł. Jeżeli okoliczności faktyczne uległy już zmianie, niezbędna jest ich aktualizacja, o którą organ winien wystąpić do strony.

Podkreślenia wymaga, że to Skarżący, jako inicjator postępowania ulgowego, winien aktywnie uczestniczyć w dostarczeniu Zakładowi informacji, które mogą zaważyć na decyzji w sprawie przyznania mu oczekiwanej ulgi. W szczególności wykazanie okoliczności, o których mowa w Rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r. zasadniczo należy do zobowiązanego. Obowiązek współdziałania w ustaleniu takich okoliczności ciąży na nim również z mocy art. 7 K.p.a.

Z przedstawionych względów za przedwczesną Sąd uznał ocenę zaskarżonej decyzji w zakresie przesłanek umorzenia należności.

W ponownym postępowaniu organ powinien uwzględnić podniesione wyżej uwagi, przede wszystkim wyjaśnić i wykazać w decyzji to, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie. Powołując się na instytucję przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych organ winien odnieść je do poszczególnych należności i dołączyć do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej kwestii okoliczności faktyczne, w tym ustanowienia hipoteki, doręczenia zawiadomienia o podjętej czynności egzekucyjnej. Organ winien przedstawić również sposób naliczania odsetek, w tym przy uwzględnieniu zmieniającej się stopy oprocentowania (art. 23 ust. 1 i art. 24 ust. 5 u.s.u.s.). Ponadto niezbędne jest wezwanie skarżącego do precyzyjnego określenia jego sytuacji materialnej i wyjaśnienie wszystkich wskazanych przez Sąd okoliczności odnoszących się do tej kwestii.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.

Brak orzeczenia o kosztach spowodowany jest tym, że Skarżący korzystał z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych i nie wnosił żadnych opłat sądowych oraz nie był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika.