Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1952/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 20 kwietnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 25 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Po 562/20 w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 1 maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wyrokiem z dnia 25 czerwca 2021 r.(sygn. akt II SA/Po 562/20) - orzekając na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - oddalił skargę A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 1 maja 2020 r. Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 11 marca 2020 r. nr [...] o odmowie przyznania A. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad siostrą – N. W..

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, A. B. podniosła zarzuty:

l) naruszenia przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art 80 k.p.a. poprzez:

a) pominięcie przy ocenie, czy wobec ojca N. W. (A. W.) zachodzą obiektywne okoliczności uniemożliwiające mu sprawowanie opieki nad córką oraz, że skarżąca A. B. została na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dn. 23.08.2011r. (sygn. akt [...]) powołana na opiekuna prawnego ubezwłasnowolnionej N. Wicek i faktycznie wykonuje nad nią opiekę,

b) błędne przyjęcie, że ojciec N. W. (A. W.) może wykonywać obowiązek alimentacyjny wobec córki poprzez udzielanie wsparcia finansowego, podczas gdy środki, jakie uzyskuje A. W., wykorzystywane są na zaspokajanie licznych wierzycieli ze względu na jego zadłużenie,

- co w konsekwencji miało bezpośrednie przełożenie na bezkrytyczne przyjęcie przez Sąd I instancji, wprost za organami administracji i wbrew słusznemu interesowi skarżącej, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności natury obiektywnej przemawiające za przyjęciem, że ojciec N. W. nie jest w stanie wykonywać opieki nad N. W.;

2) naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art 145 § 1 pkt 1 lit a) p.p.s.a. w zw.

z art. 17 ust 1 pkt 4) w zw. z art. 17 ust 1a ustawy z dnia 23 listopada 2003 r.

o świadczeniach rodzinnych w zw. z art 2 Konstytucji RP oraz art. 18 Konstytucji RP - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że wobec ojca N. W. nie zachodzą przesłanki o charakterze obiektywnym determinujące jego niemożność wykonywania opieki nad niepełnosprawną córką, a w konsekwencji skarżąca nie może w związku z tym otrzymać świadczenia pielęgnacyjnego pomimo faktycznego i trwałego sprawowania opieki nad N. W., podczas gdy stan zdrowia psychicznego i fizycznego oraz niemożność dokonywania przez A. W. świadczeń finansowych na rzecz córki stanowią obiektywną przeszkodę dla sprawowania przez niego opieki nad N. W. lub jej finansowania, a obowiązek ten spoczywa na skarżącej i faktycznie jest przez nią wykonywany.

W związku z podniesionymi zarzutami, skarżąca kasacyjnie wnosiła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi na podstawie art 188 p.p.s.a. oraz uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu a ponadto zasądzenie zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.

Poza tym skarżąca oświadczyła, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Dodatkowo też - w oparciu o art 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art 193 p.p.s.a. - skarżąca wnosiła o przeprowadzenie dowodu z załączonych do skargi kasacyjnej szeregu dokumentów.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie sądowe do czasu zakończenia postępowania w sprawie o sygn. I OPS 2/22.

W dniu 15 grudnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j.Dz. U. z 2023 r. poz. 259), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne

w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów, przytoczonych w w/w skardze.

Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest: na obrazie prawa materialnego w postaci niewłaściwego zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a oraz ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 2 i 18 Konstytucji RP i istotnym naruszeniu przepisów postępowania, takich jak: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. i - w ocenie składu orzekającego – okazały się nieusprawiedliwione.

W rozpoznawanej sprawie - z uwagi na istotę sporu - uzasadnionym jest odniesienie się w pierwszej kolejności do kwestii materialnoprawnych.

Podstawę zaskarżonej do Sądu Wojewódzkiego decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lesznie z dnia 1 maja 2020 r., a którą to decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wójt Gminy [...] decyzją z dnia 11 marca 2020 r. o odmowie przyznania A. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrą, stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm. dalej jako: "u.ś.r."), regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Przypomnieć więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonując wykładni powyższych przepisów, Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw prawnych do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną w stopniu znacznym siostrę, bowiem z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że żyją rodzice N. W.. Wskazano przy tym, że co prawda matka niepełnosprawnej, A.W. mieszka w Norwegii i rodzina nie posiada jej aktualnego adresu zamieszkania oraz numeru telefonu, tym niemniej ojciec N. W. – A. W. nie został pozbawiony praw rodzicielskich, nie jest osobą małoletnią (ma 55 lat) i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto organ odwoławczy podnosił, iż trudno stwierdzić, by z uwagi na stan zdrowia, tj. choroby kręgosłupa, schorzenia neurologiczne oraz depresję, A. W. nie był w stanie we właściwy sposób wypełnić obowiązku alimentacyjnego względem niepełnosprawnej córki, skoro jest aktywny zawodowo i pracuje intensywnie przez 6 dni w tygodniu od wczesnych godzinnych rannych do wieczora w różnych miejscach w kraju jako operator maszyn budowlanych i brukarz. Kolegium uznało zatem, że powyższe okoliczności stanowią negatywną przesłankę przyznania A. B. świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Z tym stanowiskiem zgodził się Sąd Wojewódzki, który w motywach wyroku wskazywał, że z literalnego brzmienia art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., wynika, iż jednym z warunków przyznania świadczenia osobie spokrewnionej w stopniu dalszym niż pierwszy z osobą niepełnosprawną, jest okoliczność, iż nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie, bądź też legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przypadku istnienia osób spokrewnionych z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu, dopiero więc wystąpienie jednej z przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. aktualizuje obowiązek alimentacyjny osób spokrewnionych w stopniu dalszym, a co za tym idzie, uprawnia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez te osoby. Co do zasady wystąpienie innych przeszkód utrudniających sprawowanie opieki nie zwalnia bowiem osoby spokrewnionej z osobą niepełnosprawną w pierwszym stopniu z obowiązku alimentacyjnego. Do tej osoby będzie należał wybór, czy właściwszym będzie utrzymanie zatrudnienia i realizacja obowiązków alimentacyjnych względem osoby niepełnosprawnej w sposób pośredni, np. poprzez opłacenie odpowiednich usług opiekuńczych, czy też rezygnacja z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania samodzielnej opieki nad osobą niepełnosprawną i w konsekwencji uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, będącego swego rodzaju rekompensatą pieniężną związaną z rezygnują z własnej aktywności zawodowej. Rygoryzm art. 17 ust. 1a u.ś.r., którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada w sposób niebudzący wątpliwości celom ustawy. Nieuzasadnione byłoby bowiem obciążanie Skarbu Państwa (a więc w gruncie rzeczy wszystkich podatników) koniecznością wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie niż osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności, która uchyla się zadośćuczynieniu obowiązkowi alimentacyjnemu, czy to poprzez opiekę nad osobą uprawnioną, czy też poprzez opłacenie usług opiekuńczych. W związku z powyższym Sąd I instancji stwierdził, że skoro w sprawie bezspornym jest, iż ojciec N. W. żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to - zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu – zasadne było odmowne załatwienie wniosku.

Dodatkowo Sąd Wojewódzki zwrócił także uwagę, iż organy administracji, mając na względnie orzecznictwo sądowoadministracyjne dopuszczające wykładnię funkcjonalną

i systemową art. 17 ust. 1a, u.ś.r., słusznie uznały, iż w rozpoznawanej sprawie nie wykazano, aby zaistniały szczególnie uzasadnione okoliczności i to natury obiektywnej, czyli pozostające poza sferą dowolnego kształtowania stosunków rodzinnych, świadczące o zasadności przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy żyje osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności (ojciec skarżącej), której obowiązkiem jest zapewnienie usług opiekuńczych osobiście, albo poprzez opłacenie takich usług.

Z tym stanowiskiem nie zgodziła się A. B., która we wniesionej skardze kasacyjnej podnosiła, iż Sąd Wojewódzki nie wziął pod uwagę, że jest ona ustanowionym przez sąd opiekunem prawnym ubezwłasnowolnionej siostry oraz że środki, jakie uzyskuje jej ojciec wykorzystywane są na zaspokajanie licznych jego wierzycieli, co uniemożliwia mu wykonywanie obowiązku alimentacyjnego wobec córki poprzez udzielenie wsparcia finansowego. Podnosiła ponadto, iż stan zdrowia jej ojca także uniemożliwia mu sprawowanie opieki nad niepełnosprawną córką.

W tej sytuacji skład orzekający pragnie wskazać, iż treść wyżej przytoczonych przepisów u.ś.r. jest w pełni czytelna i nie budzi żadnych wątpliwości językowych. Przede wszystkim jednak należy podkreślić, że po wydaniu zaskarżonego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 14 listopada 2022 r. podjął w składzie siedmiu sędziów uchwałę (sygn. akt I OPS 2/22), w której m. in. stwierdził, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu tej uchwały zwrócił uwagę na zmiany, jakim podlegał przepisy art. 17 u.ś.r. uznając, że na gruncie u.ś.r. orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności rzutuje na możliwość sprawowania przez osoby, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. opieki nad inną osobą. Nadto Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nadane temuż przepisowi aktualne brzmienie nie budzi wątpliwości wywołanych względami językowymi. Z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U.2021.573 ze zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami ww. ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Ustawodawca posłużył się zatem w tym zakresie określeniem należącym do języka prawnego, a legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. To jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ww. ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia.

W powyższej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, uznał jednak, że do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie systemowe i aksjologiczne, co może mieć miejsce, gdy językowe dyrektywy interpretacyjne nie pozwalają z danego tekstu prawnego wyinterpretować jednoznacznej normy postępowania w jakieś sprawie albo gdy wykładnia językowa pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią innych norm, prowadzi do absurdalnych z punktu widzenia społecznego lub ekonomicznego konsekwencji, rażąco niesprawiedliwych rozstrzygnięć lub pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnie akceptowanymi normami moralnymi. Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego. W przypadku analizowanych przepisów u.ś.r. Naczelny Sąd Administracyjny w powyższej uchwale uznał, że takie okoliczności nie zachodzą. Nie zachodzą także okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność czy celowość przyjętego rozwiązania, na co wskazuje historia zmian legislacyjnych. Przepisy te w zakresie analizowanej przesłanki nie są również pozbawione jednoznaczności. Za odstąpieniem od językowego rozumienia przepisów nie przemawiają również względy związane z wymogami zachowania spójności systemowej, także w wymiarze konstytucyjnym.

Nadto w motywach uchwały wskazano, że na gruncie u.ś.r. związanie kwestii dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego z kryterium orzeczonego stopnia znacznej niepełnosprawności nie prowadzi do dezintegracji regulacji i nie narusza jej spójności. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jako zasadę wprowadza regułę, że wymienionym w nim osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, świadczenie nie przysługuje, jeżeli są osobami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Analogiczny warunek dotyczy każdej z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., każda osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne, musi być w stanie podjąć się tej roli, a zatem nie może być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Również specjalny zasiłek opiekuńczy, o jakim mowa w art. 16a u.ś.r. nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. To samo kryterium znacznego stopnia niepełnosprawności pojawia się w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 i w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. jako przesłanka pozwalająca na uzyskanie świadczenia przez osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, jeżeli takim orzeczeniem legitymują się osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności. Konsekwencja zastosowanych kryteriów nie daje podstaw do podważenia wewnętrznej systemowej spójności regulacji ustawowej.

Uznano także, że brak jest podstaw do przenoszenia na grunt u.ś.r. przesłanek z art. 132 k.r.o. określających kolejność i warunki, na podstawie których realizuje się obowiązek alimentacyjny osób kolejno zobowiązanych do alimentacji. Podkreślono przy tym, że w kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów k.r.o., a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach k.r.o., co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna – brak jest odesłania do stosowania przepisów k.r.o. w szerszym zakresie, a przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Wskazując na osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby wymagającej opieki ustawa w szczególności nie wymaga, aby ich obowiązek alimentacyjny pod postacią obowiązku dostarczania środków utrzymania się zrealizował, dotyczy to w szczególności podejmowania się opieki dorosłych osób niepełnosprawnych mających własne środki wystarczające na pokrycie kosztów utrzymania i opieki. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest w żadnym zakresie uzależnione od sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki, kwestie te nie są badane w postępowaniu, nie ma zatem podstaw, aby na wykładnię przepisów regulujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miały oddziaływać przesłanki z art. 132 k.r.o. regulujące kolejność realizowania się obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego u.ś.r. ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. winny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.

Naczelny Sądu Administracyjnego w uzasadnieniu uchwały przyjął także, że regulacja art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. i warunek legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jako okoliczność uzasadniająca przyznanie świadczenia osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności nie jest rozwiązaniem, które wymaga zakwestionowania ze względu na normy Konstytucji RP. Podkreślono, że rozbieżności w stosowaniu przepisu nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością i poszukiwania normy oprawnej w optymalny sposób realizującej zamiar prawodawcy, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W pozostałych przypadkach zastrzeżenia co do rozwiązań ustawowych mogą nosić jedynie charakter postulatów de lege ferenda pod adresem ustawodawcy, ewentualnie realizowanych na drodze inicjatywy ustawodawczej za pośrednictwem uprawnionych podmiotów. Wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, w tym zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę pełnego katalogu świadczeń opiekuńczych, na który składają się: zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne. W przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem określonego pierwszeństwa osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności. Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu.

W motywach uchwały wskazano nadto, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela.

Poglądy te w pełni podziela skład orzekający w niniejszej sprawie a to skutkuje uznaniem zarzutu obrazy art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w zw. z art. 1 i art. 18 Konstytucji RP za chybiony.

Powyższe prowadzi zaś do wniosku, że tym samym niezasadny staje się również zarzut procesowy, w postaci: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., gdyż przy zastosowaniu powyższej wykładni prawa materialnego, bez znaczenia pozostawały okoliczności podnoszone przez autora skargi kasacyjnej

w ramach tego zarzutu. Skoro bowiem nie było wątpliwości, że A. W. (ojciec osoby wymagającej opieki i jednocześnie skarżącej kasacyjnie) nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to uwzględnieniu wniosku

o przyznanie A. B. świadczenia pielęgnacyjnego stało na przeszkodzie uregulowanie zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Z tych również przyczyn oddaleniu - jako zbędne - podlegały wnioski dowodowe zawarte w skardze kasacyjnej.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, z mocy art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.