Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 436/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135 art. 250 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 32 ust. 1, art. 16 ust. 6, 7, 8
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 107 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędzia WSA Beata Ziomek, Protokolant Starszy inspektor sądowy Joanna Dziopa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2023 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Kielcach Magdaleny Łukawskiej sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 15 czerwca 2023 r. znak: SKO.PS/80/3906/2320/2023 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego M. P.-M. kwotę 442,80 (czterysta czterdzieści dwa 80/100) złotych, w tym VAT w kwocie 82,80 (osiemdziesiąt dwa i 80/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 czerwca 2023 r. znak: SKO.PS/80/3906/2320/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (zwane też dalej SKO), po rozpatrzeniu odwołania I. P., utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Kielce z dnia 13 marca 2023 r. znak: MOPR-ŚRDM.5210.1331.4.2023 uchylającą od 1 marca 2020 r. decyzję z dnia 19 października 2005 r. znak: MOPR/81820/1/12349/1/05, zmienioną decyzjami z 21 grudnia 2006 r. znak: MOPR/81820/II/1179/1/06 oraz z dnia 25 września 2018 r., dotyczącą przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla I. P.

W uzasadnieniu SKO wyjaśniło, że Prezydent Miasta Kielce decyzją z dnia 19 października 2005 r. przyznał I. P. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Decyzja ta została zmieniona decyzjami z 21 grudnia 2006 r. i 25 września 2018 r. Pismem z 3 lutego 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował Prezydenta Miasta Kielce, że I. P. jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego od dnia 1 marca 2020 r. Następnie Prezydent Miasta Kielce wydał zaskarżoną decyzję.

Odnosząc się do powyższego Kolegium wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 poz. 390 z późn. zm.), zwana dalej "u.ś.r.". Jak wynika z ust. 6 i ust. 7 art. 16 tej ustawy zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, zaś osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Z kolei na mocy art. 32 ust. 1 powyższej ustawy organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

I. P. od dnia 1 marca 2020 r. była uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, zatem w ocenie SKO organ I instancji prawidłowo od tego dnia uchylił decyzję przyznającą prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. W decyzji z dnia 25.09.2018 r., zmieniającej pierwotną decyzję, organ pouczył stronę o tym, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Organ cyklicznie zapytywał organ rentowy o to czy strona jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, a po uzyskaniu pozytywnej odpowiedzi wydał niezwłocznie zaskarżoną decyzję.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła I. P., zarzucając decyzji SKO niezgodność z prawem i wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Podniosła, że nie miała wiedzy, iż świadczenie rodzinne wypłacane z MOPR jest utożsamiane z zasiłkiem pielęgnacyjnym. Jej zdaniem to organ wydający decyzję powinien kontrolować zasadność wydatkowania środków, a nie świadczeniobiorca. W związku z powyższym bezpodstawna jest konieczność zwrotu przyznanych środków z jej emerytury. Z uwagi na nieretroaktywność prawa nie można obciążać osoby niepełnosprawnej i chorej za nieprawidłowe działania i zaniechania organu. Jest osobą chorą, należącą do grupy osób z podwyższonym ryzykiem choroby nowotworowej. Przeszła dwa nowotwory złośliwe, w tym jest po amputacji piersi i krtani. W związku z chorobą przeszła bardzo dużą traumę, stres i poniosła wysokie koszty związane z leczeniem.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1364 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wyznaczonym wskazanymi przepisami prawa Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Rację ma SKO, że zgodnie z art. 16 ust. 6 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Stosownie do art. 16 ust. 7 i 8 u.ś.r. osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego (ust. 7). Przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych (ust. 8).

Jak wynika z ustaleń organów, I. P. miała przyznany zasiłek pielęgnacyjny na mocy decyzji Prezydenta Miasta Kielce z 19 października 2005 r., następnie zmienianej. Pismem z dnia 3 lutego 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych poinformował organ I instancji o tym, że skarżąca jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego od 1 marca 2020 r. W tej sytuacji Prezydent Miasta Kielce rozstrzygnięciem z dnia 13 marca 2023 r., utrzymanym w mocy zaskarżoną decyzją SKO, uchylił decyzję z 19 października 2005 r. – począwszy od dnia 1 marca 2020 r. Podstawą prawną działania organu, jak można wnioskować z zaskarżonej decyzji SKO, bo Prezydent Miasta Kielce wprost nie powołuje tego przepisu w swoim rozstrzygnięciu (w uzasadnieniu decyzji powołał się jedynie na przytoczony wyżej art. 16 ust. 6 u.ś.r.), był art. 32 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, decyzja o zmianie albo uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, wydawana na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r., ma charakter konstytutywny. Decyzja taka powoduje zmianę bądź uchylenie dotychczasowych uprawnień podmiotu. Ponadto wywołuje wyłącznie skutki ex nunc, tj. od chwili jej wydania na przyszłość. Ani bowiem art. 107 § 1 i § 2 K.p.a. określający obligatoryjne elementy każdej decyzji, ani też stanowiący materialnoprawną podstawę poddanej kontroli decyzji, tj. art. 32 ust. 1 u.ś.r., nie upoważnia organu do zamieszczenia w decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego terminu pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest zatem dopuszczalne uchylenie lub zmiana decyzji z mocą wsteczną. Sytuacja taka może mieć miejsce jedynie wyjątkowo, o ile zmiana lub uchylenie decyzji następuje za zgodą lub na korzyść zainteresowanego (por. m.in. wyroki NSA z 3 lutego 2022 r., sygn. I OSK 1062/21, z 17 lutego 2022 r., sygn. I OSK 896/21, wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 października 2023 r., sygn. II SA/Go 386/23, z 22 czerwca 2023 r., sygn. II SA/Go 251/23, wyrok WSA w Rzeszowie z 5 lipca 2022 r., sygn. II SA/Rz 652/21, a także wyrok WSA w Krakowie z 30 maja 2023 r., sygn. III SA/Kr 1599/22 i powołane tam orzecznictwo; P. Rączka [red.], "Świadczenia rodzinne. Komentarz", wyd. II, opubl. LEX/el. 2023, pkt 3.6).

W świetle powyższego, w rozpatrywanym przypadku niedopuszczalnym było w ocenie Sądu uchylenie na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego za okres przed wydaniem decyzji, a właśnie takie rozstrzygnięcie zostało wydane przez organ I instancji – doszło do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek z dniem 1 marca 2020 r., tj. za okres ponad 3 lat wstecz. Z całą pewnością nie nastąpiło to przy tym czy to za zgodą czy z korzyścią dla skarżącej. Ze względu na powszechnie obowiązującą w prawie polskim zasadę lex retro non agit, aby możliwe było wydanie decyzji, która regulowałaby na nowo i odmiennie sytuację strony z mocą wsteczną, musiałaby istnieć ku temu podstawa prawna. Ustawa o świadczeniach rodzinnych takiej podstawy nie zawiera (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 3 marca 2022 r., sygn. II SA/Rz 1797/21 i powołane tam orzecznictwo). Odnośnie natomiast okresu, w którym doszło do jednoczesnego pobrania zasiłku oraz dodatku pielęgnacyjnego, ewentualnego rozważenia wymaga zastosowanie procedury zwrotu zasiłku.

W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, że wydając decyzje organy obu instancji naruszyły przepis art. 32 ust. 1 u.ś.r., a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią przedstawione wyżej uwagi.

Na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. Sąd przyznał w punkcie II wyroku ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi wynagrodzenie w wysokości ustalonej zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 2437).