Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1612/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie: WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat A. L., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę [...] złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę [...] złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę [...] złotych.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] odmawiającą przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na wstawienie szyb balkonowych i zakup artykułów gospodarstwa domowego.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezydent W. decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. ponownie odmówił J. S. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na wstawienie szyb balkonowych i zakup artykułów gospodarstwa domowego. Organ I instancji wskazał, że J. S. wnioskiem z dnia 5 maja 2009 r. wystąpił o przyznanie przedmiotowej pomocy. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji ustalono, że wnioskodawca jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i zamieszkuje w [...] mieszkaniu spółdzielczym o powierzchni [...] m2 (w jednym z pokoi od listopada 2009 r. zamieszkuje córka wnioskodawcy). Ponadto J. S. od października 2009 r. dysponuje [...], której stał się właścicielem w wyniku podziału spadku. Okoliczność powyższa powoduje, że ma on możliwość zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie. Wnioskodawca utrzymuje się z emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego - jego dochód po odliczeniu bieżących alimentów wynosi [...] zł, a zatem przekracza tzw. ustawowe kryterium dochodowe uzasadniające ubieganie się o przyznanie pomocy finansowej. Przy czym w ocenie organu nie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności przemawiające za przyznaniem zasiłku celowego, gdyż wnioskodawca nie wykorzystuje własnych możliwości w celu poprawy swojej sytuacji bytowej. Ponadto brak jest podstaw do przyjęcia, że potrzeba wyposażenia okna balkonowego w drugie szyby jest niezbędna, bowiem w mieszkaniu jest ciepło. Z protokołu oględzin z dnia [...] stycznia 2010 r. wynika, że w pokoju, w którym są pojedyncze szyby, temperatura waha się w granicach 19-20°C, zaś w pozostałych dwóch pokojach wynosi 23-24°C. Odnośnie wniosku o przyznanie zasiłku na zakup artykułów gospodarstwa domowego organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] marca 2009 r. została wnioskodawcy udzielona pomoc w formie zasiłku celowego na zakup artykułów higienicznych i gospodarstwa domowego w wysokości [...] zł. Wnioskodawca jednak nie rozdysponował przyznanych środków zgodnie z przeznaczeniem i nie rozliczył się z zasiłku, mimo że był do tego zobowiązany. Ponadto wnioskodawcy jest przyznawana co miesiąc pomoc w formie talonów do sklepu, która obejmuje nie tylko żywność, ale także zakup artykułów higienicznych, chemii gospodarczej i środków utrzymania czystości. Jednocześnie organ podniósł, że wielu mieszkańców dzielnicy, będących w trudniejszej sytuacji niż J. S., wymaga wsparcia i pomocy, a Ośrodek Pomocy Społecznej zobligowany jest dzielić środki tak, aby mogła skorzystać z nich jak największa liczba osób ubiegających się o wsparcie. W kwietniu 2009 r. Ośrodek przyznał pomoc dla [...] osób, a średnia kwota świadczenia wynosiła [...] zł.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem J. S. złożył odwołanie kwestionując prawidłowość ustalenia dochodu oraz wysokości temperatury w pokojach.

Po jego rozpatrzeniu organ odwoławczy stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ II instancji wyjaśnił, że podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia wniosku skarżącego stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728, ze zm.). Zgodnie z art. 8 ust. 1 wskazanej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, ustalonego na 477 zł. Uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód przekracza wskazaną kwotę, bowiem stosownie do orzecznictwa sądów administracyjnych od dochodu mogą być odliczone tylko bieżące alimenty, a nie kwoty alimentów zaległych. Wysokość emerytury J. S. wynosi [...] zł, a bieżące alimenty od września 2009 r. wynoszą [...] zł (plus opłata [...] zł), tak więc dochód wnioskodawcy przekracza kwotę kryterium dochodowego w wysokości 477 zł. Jednocześnie Kolegium zauważyło, że nawet w przypadku spełnienia kryterium dochodowego przyznanie zasiłku celowego pozostaje w sferze swobodnego uznania organu administracji publicznej. Zatem organ może, a nie musi przyznać zasiłek celowy. Jednocześnie organ odwoławczy podzielił w pełni argumenty podniesione przez organ I instancji, wskazując na konieczność zaspokajania potrzeb osób spełniających kryterium do otrzymania przedmiotowego świadczenia, bowiem przyznanie wnioskowanego świadczenia nie tylko byłoby sprzeczne z powołanymi przepisami ale w sytuacji ograniczonych środków musiałoby odbyć się kosztem osób potrzebujących i uprawnionych do otrzymania takiej pomocy. W przypadku przekroczenia wskazanego powyższej kryterium dochodowego w szczególnie uzasadnionych przypadkach ustawodawca upoważnia do przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Przy czym przyznanie takiego zasiłku odbywa się również w sferze swobodnego uznania. Zatem nawet ewentualne spełnienie kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać takie świadczenie. Pomoc społeczna ma za zadanie wspomaganie osób i rodzin w pokonywaniu trudności materialnych i życiowych, a nie obowiązek zaspokajania wszystkich ich potrzeb. Tak więc pomoc społeczna nie może być traktowana jako dodatkowe źródło utrzymywania, nawet w celu zaspokojenia najpilniejszych potrzeb wnioskodawcy. Wskazując na powyższe Kolegium podniosło, że nie znalazło podstaw aby uznać, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający udzielenie wnioskowanej pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, który stanowi wyjątek od zasad ogólnych przyznawania prawa pomocy społecznej tylko w oparciu o kryterium dochodowe i może być przyznany tylko w sytuacji wyjątkowej (nadzwyczajnej), która jednakże w przedmiotowej sprawie nie występuje. W ocenie organu odwoławczego stan faktyczny w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości i znajduje oparcie w zebranym materialne dowodowym. Poza tym nie ulega wątpliwości, że skarżący uzyskuje dochód w wysokości przekraczającej tzw. kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy. Powyższa okoliczność stanowi w zasadzie wystarczającą przesłankę uzasadniającą negatywne rozpatrzenie wniosku skarżącego o przyznanie pomocy finansowej, bowiem w ocenie organu w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek przemawiający za przyznaniem tzw. specjalnego zasiłku celowego w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył J. S. W uzasadnieniu skargi Skarżący zakwestionował prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia, zarzucając organowi błąd co do ustaleń wysokości temperatury w mieszkaniu oraz wysokości dochodu skarżącego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się o pomoc nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwiania im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zatem zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin wnioskujących o pomoc powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Przedmiotem niniejszej sprawy jest odmowa przyznania świadczenia z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego specjalnego. Niewątpliwie uzyskiwany przez skarżącego dochód przekracza określone ustawowo kryterium dochodowe, które wynosi 477 zł. W tej sytuacji wniosek skarżącego o przyznanie pomocy ze środków finansowych Państwa mógł być rozpatrzony jedynie na podstawie art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Przepis art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej stanowi natomiast, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany m.in. specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym świadczy użyte w przywołanym przepisie słowo "może". Powoduje to, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jego otrzymania nie każda osoba musi go otrzymać. Fakt przyznania i wysokość przyznanego świadczenia zależą zatem od uznania organu wydającego decyzję. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Ośrodki pomocy dysponują bowiem ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy znaczną liczbę osób wymagających wsparcia. Nie ulega więc wątpliwości, że organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również zawsze udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.

Zdaniem Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od jakich uzależnione jest udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego. Prawidłowo wyliczyły również dochody skarżącego. Przy czym podnoszona przez skarżącego kwestia alimentów nie mogła mieć wpływu na wynik przedmiotowej sprawy, skoro skarżący, w okresie poprzedzającym złożenie wniosku, nie uiścił jakichkolwiek alimentów.

W rozpatrywanej sprawie organy administracji publicznej we właściwie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, który znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Prawidłowo także zastosowały odpowiednie przepisy prawa materialnego. Ponadto organy dokonały oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i nie przekroczyły przy tym granic uznania administracyjnego. Organy zasadnie dokonały oceny hierarchii potrzeb skarżącego odmawiając przyznania zasiłku na zgłoszone potrzeby. Osoby, które starają się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku, winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich "uznanie administracyjne" oceniane przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryteria przyznawania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Nie może bowiem w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej spotkają się z odmową przyznania świadczenia z uwagi na rozdysponowanie środków finansowych na rzecz osób, które przekraczają kryterium dochodowe, bowiem istotą specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jest jego wyjątkowość, o czym świadczy brzmienie tego przepisu, który pozwala na przyznanie tego świadczenia jedynie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach". Taka zaś sytuacja nie zaistniała w rozpatrywanej sprawie. Szczególnie uzasadniony przypadek jest to bowiem taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych pozwala stwierdzić, że są to zdarzenia drastyczne w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe. Są to te zdarzenia, które występują całkowicie wyjątkowo, incydentalnie, są zbiegiem wielu niefortunnych zdarzeń, niemożliwych do przewidzenia i przeciwdziałania.

Słuszne jest również stanowisko organu, że Ośrodek Pomocy Społecznej zobowiązany jest uwzględnić potrzeby wszystkich mieszkańców dzielnicy znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i tak dzielić posiadane przez siebie środki, aby z niezbędnej pomocy mogła skorzystać jak największa liczba osób potrzebujących wsparcia. Celem pomocy społecznej nie jest zapewnianie świadczeniobiorcy stałego źródła utrzymania, na poziomie i w wysokości przez niego oczekiwanej oraz zwrot wszelkich poniesionych wydatków, w szczególności wówczas, gdy osoba ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do udzielenia pomocy. Wobec tego nie wszystkie potrzeby i nie w każdym zakresie mogą być zrealizowane. Z kolei wzrastająca liczba osób oczekujących wsparcia finansowego powoduje konieczność bardzo racjonalnego gospodarowania przyznanymi na ten cel środkami przez organy pomocy społecznej w celu zapewnienia koniecznej pomocy wszystkim tym, którym jest ona niezbędna. Jednocześnie odnosząc się do wskazanego w skardze stanu zdrowia skarżącego oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności stwierdzić należy, że nie stanowi to samoistnego zdarzenia mającego wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie skarżącemu pomocy organy nie mogą pomijać okoliczności, że skarżący (niezależnie od tego, czy z faktem tym skarżący się zgadza, czy też nie) na mocy orzeczenia Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] października 2009 r. sygn. akt [...] o dziale spadku po matce M. S. stał się właścicielem [...]. Przyznana zaś skarżącemu [...] może w znaczny sposób poprawić jego sytuację materialną i życiową. Jak wynika z treści złożonej skargi, złożona przez skarżącego skarga kasacyjna w tej sprawie okazała się nieskuteczna. Oznacza to, że kwestionowane orzeczenie o dziale spadku jest obecnie ostateczne i prawomocne. Nie zmienia tego fakt, znany Sądowi z urzędu (sygn. akt I SA/Wa 1611/11), zapowiedzianej przez skarżącego skargi w przedmiotowej sprawie o dział spadku do Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie Sądu jak najszybsze zakończenie [...], ponieważ umożliwiłoby mu nieskrępowane korzystanie z odziedziczonego po matce majątku, co niewątpliwie wpłynęłoby na znaczną poprawę sytuacji finansowej skarżącego, bez konieczności korzystania z pomocy Państwa, czego skarżący zdaje się nie dostrzegać lub całkowicie ignorować.

Odnosząc się do zawartego w skardze zarzutu dotyczącego niewłaściwego określenia temperatury w mieszkaniu skarżącego podnieść należy, że ze znajdującego się w aktach sprawy "Protokołu z oględzin szyb balkonowych w mieszkaniu pana J. S. przy ulicy [...]", sporządzonego w dniu [...] stycznia 2010 r. (a zatem w okresie zimy) wynika, że w przedmiotowej sprawie przeprowadzona została wizja lokalna w lokalu mieszkalnym skarżącego. Wizja ta przeprowadzona była z udziałem skarżącego oraz konserwatora Ośrodka Pomocy Społecznej i pracownika socjalnego tego Ośrodka. Z treści sporządzonego dokumentu jednoznacznie wynika, że stan techniczny okien balkonowych nie jest zły, wszystkie skrzydła okienne są szczelne, otwierają się i zamykają bez przeszkód, nie zostały przez skarżącego ocieplone. Podczas wizyty w pokoju z pojedynczymi szybami było ciepło. Zgodnie z informacjami podanym przez skarżącego w pokoju, w którym w oknach brakuje podwójnych szyb temperatura waha się w granicach 19-20°C, natomiast w pozostałych pokojach wynosi 23-23°C. Z dopisku skarżącego na tym dokumencie wynika, że w jego ocenie w czasie mrozów i wiatrów temperatura w pokoju jest niższa od 10-15°C. Oświadczenie to pozostaje jednak w sprzeczności z wcześniej złożonymi wyjaśnieniami oraz faktem, że skarżący w żaden sposób nie zabezpieczył okien na zimę przez ucieczką ciepła z mieszkania ani ich nie ocieplił we własnym zakresie. Twierdzenia skarżącego nie zostały poparte żadnymi dowodami. Uznać zatem należy, że stanowią one jedynie polemikę z ustaleniami zawartymi w przywołanym protokole, które mają na celu doprowadzenie do zamontowania wybitych szyb na koszt Ośrodka Pomocy Społecznej.

Mając zatem na uwadze treść art. 41 ustawy o pomocy społecznej Sąd orzekający stanął na stanowisku, że żaden z postawionych w złożonej skardze zarzutów nie był w rozpatrywanej sprawie zasadny. Kwestionowane decyzje wydane zostały w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym i prawnym oraz w granicach uznania administracyjnego, jakie powołana wyżej ustawa pozostawia organom orzekającym w sprawach dotyczących przyznania pomocy finansowej ze środków Skarbu Państwa.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.