Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 146/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Zarząd Województwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 207 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1270
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j.)
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 320  art. 2 pkt 36
law: Rozporządzenie  Parlamentu Europejskiego i Rady NR 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego  na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu  Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy sędzia WSA Jolanta Strumiłło Protokolant sekretarz sądowy Elżbieta Parda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2024 r. sprawy ze skargi P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w D. na decyzję Zarządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie z dnia 13 lutego 2024 r., nr 7/p/2023/2024 w przedmiocie zwrotu środków na realizację projektu oddala skargę


UZASADNIENIE

Skarga P. Sp. z o.o. z siedzibą w D. (dalej: "spółka", "beneficjent", "strona", "skarżąca") dotyczy decyzji Zarządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego pełniącego funkcję Instytucji Zarządzającej Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Warmińsko-Mazurskiego na lata 2014-2020 (dalej: "IZ", organ") utrzymującej w mocy decyzję tego organu z 29 maja 2023 r. nr 7/2023 w przedmiocie zobowiązania beneficjenta do zwrotu środków w kwocie 1.344.060 zł wraz z odsetkami przeznaczonych na realizację projektu pn. [...] (dalej: "projekt") realizowanego na podstawie umowy o dofinansowanie nr [...] z [...] 2017 r. ze zm. (dalej: "umowa o dofinansowanie", "umowa").

Z akt sprawy wynika, że beneficjent zawarł umowę o dofinansowanie z [...], będącą Instytucją Pośredniczącą (dalej: "IP"). Projekt miał polegać na inwestycji w środki trwałe oraz ich montażu, a następnie testach wdrożenia na rynek finalnych produktów. Wdrożenie technologii miało nastąpić poprzez [...]. Finalnie produktem innowacyjnym miały być [...].

W wyniku przeprowadzonej kontroli doraźnej realizacji projektu IP stwierdziła nieprawidłowości, które skutkowały rozwiązaniem umowy o dofinansowanie bez wypowiedzenia (pismo IP z 13 grudnia 2021 r.). Następnie IP wezwała beneficjenta do zwrotu pobranego dofinansowania w kwocie 1.344.060 zł wraz z odsetkami. Wobec zaś braku zwrotu ww. środków IZ wydała opisaną powyżej decyzję z 29 maja 2023 r., w której wskazała na naruszenie przez beneficjenta:

- § 5 ust. 1 i 2 oraz § 2 ust. 2 umowy o dofinansowanie w zw. z pkt 8.2 lit. d Wytycznych w sprawie kwalifikowalności wydatków w ramach Osi Priorytetowej Inteligentna Gospodarka Warmii i Mazur dla Działania 1.5 Nowoczesne firmy Poddziałania 1.5.1 Wdrożenie wyników prac B+R Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Warmińsko-Mazurskiego na lata 2014-2020 w zakresie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (dalej: "Wytyczne w zakresie kwalifikowalności wydatków" lub "Wytyczne") poprzez poniesienie wydatków w sposób nierzetelny, niecelowy i nieoszczędny, niezgodnie z wnioskiem o dofinansowanie i Wytycznymi, tj. przedstawienie do refundacji wydatków znacznie zawyżonych w stosunku do ich rzeczywistej wartości, zakup używanych środków trwałych oraz niezainstalowanie/niedziałanie części maszyn, co skutkowało niezrealizowaniem celu projektu i w konsekwencji doprowadziło do rozwiązania umowy o dofinansowanie;

- § 11 ust. 1 umowy o dofinansowanie poprzez nieprowadzenie wyodrębnionej ewidencji księgowej wydatków projektu w sposób przejrzysty i rzetelny, tak aby możliwa była identyfikacja poszczególnych operacji związanych z projektem.

Powyższe zdaniem organu doprowadziło do wypełnienia dyspozycji normy określonej w art. 207 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 ze zm., dalej: "u.f.p."), co w konsekwencji skutkowało obowiązkiem zwrotu w całości środków dofinansowania.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zarzuciła naruszenie w tej sprawie: art. 207 ust. 1 pkt 1-3 i art. 207 ust. 9 pkt 1 u.f.p., a także art. 8 § 1, art. 79 § 1 i 2, art. 84 § 1 w zw. z art. 12 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: "Kpa"). W oparciu o te zarzuty strona wniosła o uchylenie decyzji organu i umorzenie postępowania w sprawie.

Utrzymując w mocy decyzję o zwrocie dofinansowania organ ocenił, że zarzuty odwołania nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Odnośnie do naruszenia § 5 ust. 1 i 2 oraz § 2 ust. 2 umowy o dofinansowanie w zw. z pkt 8.2 lit. d Wytycznych w sprawie kwalifikowalności wydatków organ podał, że w trakcie realizacji projektu beneficjent nabył następujące produkty: [...].

Organ wskazał, że z opinii biegłego M.P. i opinii biegłego K.G., wydanych na potrzeby prowadzonego postępowania karnego, a także z protokołu oględzin z 28 czerwca 2023 r. wynika, że nie wszystkie zakupione w ramach projektu urządzenia były nowe w chwili ich dostarczenia beneficjentowi. Zdaniem organu jest to sprzeczne z pkt 8.2 lit. d Wytycznych, zgodnie z którym urządzenia używane nie mogły być kwalifikowalne w projekcie. Ponadto organ zrelacjonował, że według biegłych część maszyn była bardzo stara, część urządzeń nie działała lub nie posiadała tabliczek znamionowych, maszyny były rozproszone po zakładzie beneficjenta, a niektóre stanowiska były niezautomatyzowane. Z opinii biegłego K.G. wynika również, że stan stanowisk zakupionych przez beneficjenta nie przekłada się na koszt ich zakupu w ramach projektu. Organ dał wiarę opiniom biegłych uznając je za rzetelne i niebudzące wątpliwości. Zauważył, że powyższe okoliczności wynikały także z ustaleń IP oraz OLAF (Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych).

Organ nie podzielił natomiast stanowiska strony o dopuszczalności wymiany przestarzałego sprzętu w okresie trwałości projektu zauważając, że beneficjentowi nie zostało wypłacone całe przyznane dofinansowanie, a zatem projekt nie wszedł w okres trwałości. Wskazał, że z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości przy realizacji projektu brak było podstaw do uwzględnienia wniosku beneficjenta o przesunięcie terminu wykonania wskaźników projektu. W ocenie organu bez wpływu na wynik sprawy pozostaje także podnoszona przez stronę kwestia przerwy technologicznej w zakładzie, gdyż w sprawie wykazane zostało, że beneficjent przedstawił do refundacji część wydatków zawyżonych w stosunku do ich wartości rynkowej, zakupił część maszyn/stanowisk/urządzeń używanych, a także, że niektóre maszyny nie działały lub były niezainstalowane. Okoliczności te stały się podstawą rozwiązania przez IP umowy o dofinansowanie bez wypowiedzenia, tym samym cel projektu nie został osiągnięty. W opinii organu dla stwierdzenia naruszenia polegającego na przedstawieniu do refundacji wydatków znacznie zawyżonych w stosunku do ich rzeczywistej wartości, bez znaczenia pozostawała szczegółowa wysokość zawyżenia wartości poszczególnych maszyn/stanowisk/urządzeń zakupionych w projekcie, gdyż znaczenie miał sam fakt ich zawyżenia. Organ założył ponadto, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający i kompletny, zatem nie było potrzeby sięgania do innych środków dowodowych. Za uprawnione uznał także uwzględnienie w tej sprawie dowodów przeprowadzonych w postępowaniu karnym.

Odnośnie do naruszenia § 11 ust. 1 umowy o dofinansowanie organ podał, że otrzymanie dofinansowania ze środków europejskich nałożyło na beneficjenta szereg obowiązków związanych z właściwą sprawozdawczością. Jednym z takich obowiązków jest wprowadzenie wyodrębnionego kodu księgowego lub wyodrębnionej ewidencji księgowej wszystkich zdarzeń gospodarczych związanych z realizowanym projektem. Organ stwierdził, że beneficjent nie prowadził wyodrębnionej ewidencji księgowej wydatków co potwierdziła biegła z zakresu księgowości, rachunkowości, finansów i podatków M.D. w opinii uzupełniającej z 20 listopada 2019 r.

Końcowo organ ocenił, że ujawnione nieprawidłowości przy realizacji projektu wypełniają przesłanki nieprawidłowości opisanej w art. 2 pkt 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 320 z późn. zm.; dalej: "rozporządzenie nr 1303/2013"). Beneficjent dokonał bowiem wydatków związanych z realizacją projektu finansowanego ze środków unijnych z naruszeniem procedur opisanych w art. 184 u.f.p. Działanie beneficjenta powodujące naruszenie ww. przepisów prawa polegało na poniesieniu wydatków w sposób nierzetelny, nieoszczędny i niecelowy, niezgodnie z wnioskiem o dofinansowanie i Wytycznymi, co spowodowało szkodę realną w budżecie Unii Europejskiej, gdyż doszło do sfinansowania wydatków niekwalifikowalnych.

W skardze wniesiono o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając naruszenie w tej sprawie: art. 84 § 1, art. 7 w zw. z art. 8 § 1, art. 12 § 1 i art. 97 § 1 pkt 4 Kpa poprzez ich niezastosowanie i brak zawieszenia postępowania do czasu zakończenia postępowania karnego, a ponadto art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 207 ust. 9 pkt 1 u.f.p. przez błędne zastosowanie.

W uzasadnieniu tych zarzutów skarżąca podkreśliła, że organ nie przeprowadził własnego postępowania dowodowego, pomimo że do wykazania ewentualnego naruszenia przepisów regulujących udzielanie pomocy publicznej konieczne jest ustalenie wartości urządzeń co wymaga wiadomości specjalnych. Zauważyła, że w niniejszej sprawie organ wskazał na dwa zasadnicze rodzaje naruszenia tych przepisów, a mianowicie zawyżenia wartości urządzeń nabywanych z udziałem pomocy publicznej oraz okoliczność, że niektóre z elementów tych urządzeń nie były urządzeniami nowymi. Podniosła, że twierdzenia te oparte są na wnioskach z dwóch opinii biegłych powołanych w innym postępowaniu (postępowaniu karnym), lecz organ nie przedstawił podstaw tych wniosków i uzasadnienia z jakich faktów te wnioski wynikają, co właściwie uniemożliwia stronie jakąkolwiek polemikę z treścią tych opinii. Skarżąca zaznaczyła, że nie brała udziału w sporządzaniu ww. opinii, a ich treść w wielu przypadkach różni się zasadniczo do tego stopnia, że to samo urządzenie jest kwalifikowane przez biegłego K.G. jako nowe, a przez biegłego M.P. jako wytworzone z elementów pochodzących przykładowo z lat 2010-2015. Wyjaśniła, że z tego powodu wniosła o przeprowadzenie dowodów z opinii biegłego z zakresu konstrukcji i wyceny maszyn przemysłowych na okoliczność tego jaka jest wartość rynkowa wszystkich urządzeń, których wartość jest kwestionowana w zaskarżonej decyzji, a także na okoliczność tego, czy zastosowane w tych urządzeniach elementy wyprodukowane wcześniej niż w roku wydania tych urządzeń były elementami nowymi i nieużywanymi czy też nosiły cechy użytkowania i jakie to były cechy, a także na okoliczność tego, czy elementy maszyn określone jako wyprodukowane wiele lat temu mogły być tymczasowo przeniesione z innych maszyn używanych przez skarżącego, a także o przeprowadzenie tego dowodu z czynnym udziałem skarżącego. Dodała, że wnosiła także o przesłuchanie świadków: [...] na ww. okoliczność, a tego ostatniego także na okoliczność przyczyn i czasu trwania przerwy technologicznej stwierdzonej przez kontrolujących w 2018 r. i wpływu tej przerwy na możliwość osiągnięcia wskaźników produktu projektu. Końcowo skarżąca podniosła, że bezpośrednie przeniesienie dowodów z postępowania karnego, w którym skarżąca nie jest stroną, w ogóle wyklucza udział strony w postępowaniu dowodowym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. w świetle którego "w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy". Zgodnie zaś z art. 184 ust. 1 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków europejskich są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.

W ocenie Sądu poprzez procedury, o jakich mowa w art. 184 ust. 1 u.f.p., należy rozumieć nie tylko te określone w przepisach prawa krajowego i unijnego powszechnie obowiązującego, ale również procedury określone w umowie o dofinansowanie oraz ustanowione w dokumentach programowych. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest bowiem pogląd, który podziela także Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, że dokumenty tworzące system realizacji programu operacyjnego (umowa o dofinansowanie, wytyczne, komunikaty opracowane przez instytucje zarządzające) stanowią wprawdzie specyficzne, ale prawne uregulowania i przyznaje się im walor źródła prawa. Projekty realizowane są przez beneficjentów na podstawie umowy o dofinansowanie, która stanowi podstawowe źródło uprawnień i obowiązków jej stron, w tym beneficjenta. Zatem to umowa o dofinansowanie opracowana w ramach systemu realizacji programu operacyjnego, zawarta pomiędzy organem a beneficjentem oraz wytyczne, do których stosowania zobowiązał się beneficjent, są dokumentami regulującymi procedury wydatkowania środków europejskich (zob. m.in. wyroki NSA: z 16 stycznia 2020 r. sygn. akt I GSK 1607/18, z 17 października 2019 r. sygn. akt I GSK 1384/18, z 12 października 2018 r. sygn. akt I GSK 1034/18). Tym samym, dyspozycją art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. objęte są środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich wykorzystane niezgodnie z zasadami określonymi w tych dokumentach.

Wymaga także podkreślenia, że rozstrzygając o zwrocie środków, należy badać nie tylko naruszenie ww. procedur, ale także skutki tego naruszenia w kontekście uregulowań zawartych w art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013. Przepis ten stanowi, że pod pojęciem "nieprawidłowość" należy rozumieć każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczące stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (EFSI), które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem. W orzecznictwie sądowym trafnie oceniono, że nieprawidłowością jest nie tylko działanie wywołujące szkodę, ale także mogące ją wywołać (szkoda potencjalna). Taki charakter należy przypisać naruszeniu prawa polegającemu na braku wykazania, że wydatkowano środki publiczne z zachowaniem wymaganych zasad (zob. wyrok NSA z 25 kwietnia 2024 r. sygn. akt I GSK 671/20).

Zdaniem organu działanie beneficjenta, polegające na poniesieniu wydatków niezgodnie z § 2 ust. 2, § 5 ust. 1, 2 i § 11 ust. 1 umowy o dofinansowanie w zw. z pkt 8.2 lit. d Wytycznych spowodowało szkodę realną w budżecie Unii Europejskiej, gdyż doszło do sfinansowania wydatków niekwalifikowalnych. Dla porządku należy wskazać, że zgodnie z § 2 ust. 2 umowy o dofinansowanie "w przypadku dokonania zmian w projekcie na podstawie § 23 i § 28, beneficjent zobowiązuje się do realizacji projektu uwzględniając wprowadzone oraz zaakceptowane przez IP zmiany, zgodnie ze zaktualizowanym harmonogramem rzeczowo-finansowym". Stosownie do § 5 ust. 1, 2 tej umowy "beneficjent zobowiązuje się do realizacji projektu w pełnym zakresie, z należytą starannością, w szczególności ponosząc wydatki celowo, rzeczowo, racjonalnie i oszczędnie, z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów, zgodnie z umową i jej załącznikami oraz w sposób, który zapewni prawidłową i terminową, zgodnie z harmonogramem rzeczowo-finansowym realizację projektu oraz osiągnięcie i utrzymanie celów zakładanych we wniosku o dofinansowanie w trakcie realizacji oraz w okresie trwałości. Obowiązki beneficjenta wynikają z uregulowań systemu realizacji programu, w szczególności z umowy, przepisów unijnych i krajowych, wytycznych, instrukcji. Beneficjent ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłowość realizacji projektu, zgodnie z systemem realizacji programu. Jednocześnie podpisując umowę wyraża zgodę na stosowanie dokumentów wchodzących w zakres systemu realizacji programu". W świetle zaś § 11 ust. 1 umowy o dofinansowanie "beneficjent prowadzi oraz zapewnia prowadzenie przez inne podmioty uczestniczące w realizacji projektu, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa wyodrębnionej ewidencji księgowej wszystkich operacji księgowych i bankowych przeprowadzonych w ramach projektu lub zapewnia korzystanie z odpowiedniego kodu księgowego w sposób przejrzysty, umożliwiający identyfikację ww. zdarzeń gospodarczych". Natomiast pkt 8.2 lit. d Wytycznych stanowi, że do wydatków niekwalifikowalnych w ramach Działania 1.5 Nowoczesne firmy, Poddziałanie 1.5.1 Wdrożenie wyników prac B+R zalicza się m.in. "wydatki poniesione na zakup używanych środków trwałych".

W kontrolowanej sprawie nie jest kwestionowane naruszenie przez skarżącą § 11 ust. 1 umowy o dofinansowanie poprzez nieprowadzenie wyodrębnionej ewidencji księgowej wydatków projektu. Okoliczność ta nie budzi także wątpliwości Sądu, gdyż została potwierdzona przez biegłą z zakresu księgowości, rachunkowości, finansów i podatków. Zagadnieniem spornym pomiędzy stronami pozostaje natomiast kwestia poniesienia przez skarżącą wydatków niezgodnie z § 2 ust. 2 oraz § 5 ust. 1, 2 umowy o dofinansowanie w zw. z pkt 8.2 lit. d Wytycznych. Zdaniem organu skarżąca poniosła wydatki w sposób nierzetelny, niecelowy i nieoszczędny, niezgodnie z wnioskiem o dofinansowanie i Wytycznymi, czego wyrazem jest przedstawienie do refundacji wydatków znacznie zawyżonych w stosunku do ich rzeczywistej wartości, zakup używanych środków trwałych oraz niezainstalowanie/niedziałanie części maszyn, co skutkowało niezrealizowaniem celu projektu i w konsekwencji doprowadziło do rozwiązania umowy o dofinansowanie. Powyższa ocena organu została oparta na opiniach biegłych M.P. oraz K.G. sporządzonych na potrzeby postępowania karnego, a ponadto ustaleniach IP oraz OLAF. Skarżąca kwestionuje jednak przeniesienie na grunt niniejszej sprawy dowodów z postępowania karnego, w którym nie jest stroną, podnosząc, że takie działanie pozbawia ją czynnego udziału w postępowaniu dowodowym. Wskazuje ponadto na nieścisłości w opiniach biegłych co do stanu technicznego poszczególnych urządzeń. Stwierdza, że ww. okoliczności uzasadniały realizację przez organ jej wniosków dowodowych, które zostały pominięte, a ponadto zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania karnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. W ocenie Sądu sformułowane przez skarżącą zastrzeżenia nie mają usprawiedliwionych podstaw.

W niniejszej sprawie nie wystąpiło bowiem zagadnienie prawne wymagające uprzedniego rozstrzygnięcia przez inny organ lub sąd, które obligowałoby organ do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. Przewidziany w art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. obowiązek zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich nie jest uzależniony od poniesienia odpowiedzialności karnej przez beneficjenta (przedstawicieli beneficjenta) tych środków lecz od stwierdzenia ich wykorzystania z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184, do czego właściwy jest samodzielnie organ prowadzący postępowanie w kontrolowanej sprawie. W postępowaniu prowadzonym w tej sprawie obowiązuje natomiast otwarty system środków dowodowych, gdyż zgodnie z art. 75 § 1 Kpa "jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem". W świetle tego przepisu dopuszczalne było zatem wykorzystanie w kontrolowanej sprawie dowodów (opinii biegłych) sporządzonych na potrzeby postępowania karnego, pomimo że wynik tego postępowania pozostaje neutralny dla wyniku niniejszej sprawy. Wymaga przy tym podkreślenia, że w świetle art. 80 Kpa tego rodzaju dowody podlegają ocenie przez organ w całokształcie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i dopiero wówczas organ uprawniony jest do stwierdzenia, czy dana okoliczność została udowodniona. Ustalenia w tym zakresie organ winien zawrzeć w uzasadnieniu wydanej w sprawie decyzji, o czym stanowi art. 107 § 4 Kpa.

W kontekście sformułowanych przez skarżącą zastrzeżeń co do wykorzystania tego rodzaju dowodów w postępowaniu administracyjnym celowe jest zwrócenie uwagi na wyrok TSUE z 16 października 2019 r. sygn. C-189/18, Glencore. Co prawda w motywach tego orzeczenia Trybunał odniósł się do problematyki prowadzenia przez organy postępowania podatkowego z wykorzystaniem dowodów z innych postępowań podatkowych, to jednak z uwagi na tożsamość regulacji wywody Trybunału można odnieść także do spraw prowadzonych w trybie Kpa. W orzeczeniu tym TSUE podkreślił bowiem doniosłość prawa do obrony, wskazując na to, że podatnik, wobec którego ma zostać wydana decyzja kwestionująca poprawność jego rozliczenia podatkowego, musi mieć prawo odniesienia się do wszystkich dowodów, które stanowią podstawę orzekania w jego sprawie. Z wyroku tego można również wywieść istotną - z punktu widzenia obrony praw podatnika - zasadę, że fakt wydania decyzji wobec kontrahenta nie może stanowić automatycznej podstawy do odpowiedzialności podatnika - strony postępowania głównego. Fakt istnienia decyzji adresowanej do innego podmiotu nie zwalnia organu podatkowego z obowiązku przeprowadzenia swojego, odrębnego postępowania, w którym organ ten zobowiązany jest zgromadzić kompletny materiał dowodowy pozwalający mu na ustalenie stanu faktycznego sprawy. Wydanie decyzji wobec kontrahenta podatnika nie uprawnia więc organu do odstąpienia od dokonania własnych ustaleń. Decyzja taka nie może być traktowana jako bezwzględnie wiążąca organ podatkowy, który jej nie wydał. Przyjęcie takiego założenia czyniłoby zbędnym jakiekolwiek postępowanie podatkowe. Innymi słowy, przyjęcie dowodów z innych postępowań nie zwalnia organów podatkowych z obowiązku dokonania ich samodzielnej oceny.

Zdaniem Sądu w kontrolowanej sprawie organ sprostał powyższemu obowiązkowi, gdyż dokumenty pozyskane z innych postępowań, w tym z postępowania karnego oraz prowadzonych przez IP i OLAF, poddał ocenie w całokształcie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Z dokumentów tych w sposób jednoznaczny wynika natomiast, że skarżąca przedstawiła do refundacji wydatki zawyżone w stosunku do ich rzeczywistej wartości oraz przeznaczone na zakup używanych środków trwałych, jak również nie zainstalowała części maszyn, co skutkowało niezrealizowaniem celu projektu. Z opinii biegłego M.P. i opinii biegłego K.G., wydanych na potrzeby prowadzonego postępowania karnego, a także z protokołu oględzin z 28 czerwca 2023 r. wynika, że nie wszystkie zakupione w ramach projektu urządzenia były nowe w chwili ich dostarczenia beneficjentowi. Ponadto według biegłych część maszyn była bardzo stara, część urządzeń nie działała lub nie posiadała tabliczek znamionowych, maszyny były rozproszone po zakładzie beneficjenta, a niektóre stanowiska były niezautomatyzowane. Z opinii biegłego K.G. wynika również, że stan stanowisk zakupionych przez beneficjenta nie przekłada się na koszt ich zakupu w ramach projektu. Sąd podziela przy tym ocenę organu o rzetelności ww. opinii biegłych i ich przydatności dla ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy. Wymaga bowiem zauważenia, że opinie te sporządzone zostały po przeprowadzeniu oględzin, zawierają dokumentację fotograficzną, zaś zawarte w nich wywody i wnioski są spójne i logiczne. Wskazywane natomiast przez skarżącą różnice w tych opiniach mają charakter incydentalny i pozostają bez istotnego wpływu na wynik sprawy. Każda z ujawnionych nieprawidłowości w wydatkowaniu środków przedstawionych przez beneficjenta do refundacji spowodowała bowiem szkodę realną w budżecie UE i wystarczała do rozwiązania umowy. Sąd podziela przy tym stanowisko organu, że dla stwierdzenia naruszenia polegającego na przedstawieniu do refundacji wydatków zawyżonych w stosunku do ich rzeczywistej wartości, bez znaczenia pozostawała szczegółowa wysokość zawyżenia wartości poszczególnych maszyn / stanowisk / urządzeń zakupionych w projekcie, gdyż znaczenie miał sam fakt ich zawyżenia. Wobec zaś dostatecznego wykazania istotnych okoliczności sprawy innymi dowodami organ nie miał obowiązku uwzględnienia wniosków dowodowych skarżącej. Niezasadne okazały się zatem zarzuty naruszenia w tej sprawie art. 84 § 1, art. 7 w zw. z art. 8 § 1, art. 12 § 1 i art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. Bez wzruszenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia nie można natomiast skutecznie wywodzić, że organ naruszył w tej sprawie art. 207 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 207 ust. 9 pkt 1 u.f.p.

Końcowo należy wskazać, że Sąd zobowiązany był do przeprowadzenia w tej sprawie kontroli legalności decyzji organu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli w takich granicach Sąd nie stwierdził jednak naruszenia prawa, które w świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), uzasadniałoby uwzględnienie skargi wniesionej w niniejszej sprawie. Dlatego też na podstawie art. 151 tej ustawy skarga została oddalona.

Przywoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, a orzeczenie TSUE na stronie: http://curia.europa.eu.