Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 687/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 50, art. 8 ust. 3, ust. 4, ust. 4a, ust. 9
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: par. 4 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 189 poz 1598
law: Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 września 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 24 lutego 2023 r. nr SKO.4106.1105.2022 w przedmiocie odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy K. (dalej: "organ pierwszej instancji"), działając na podstawie art. 18 ust. 3, art. 50 ust. 7, art. 8 ust. 1, art. 106 ust. 5 i art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 z późn. zm., dalej: "u.p.s."), Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. z 2005 r., Nr 189, poz. 1598), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296), decyzją z dnia 21 września 2022 r. nr [...] zm.odpł, skierowaną do A.S. (dalej: "Strona", "Skarżąca"):

- w pkt 1 - zmienił decyzję nr [...] z dnia 29 grudnia 2021 r. zmienianą decyzjami, przyznającą prawo do specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi świadczonych w miejscu zamieszkania, w części dotyczącej zmiany pkt 4 - ustalenia odpłatności, w ten sposób, że:

od 1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r. ustalił odpłatność za realizowane usługi w wysokości 32,5% kosztu realizacji jednej godziny usług:

- terapia logopedyczna, koszt 75 zł - odpłatność Strony 24,37 zł,

- terapia integracji sensorycznej, koszt 130 zł - odpłatność Strony 42,25 zł,

- rehabilitacja, koszt 130 zł - odpłatność Strony 42,25 zł,

- trening umiejętności społecznej, koszt 90 zł - odpłatność Strony 29,25 zł,

oraz od 1 kwietnia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. ustalił odpłatność za realizowane usługi w wysokości 7% kosztu realizacji jednej godziny usług:

- terapia logopedyczna, koszt 75 zł - odpłatność Strony 5,25 zł,

- terapia integracji sensorycznej, koszt 130 zł - odpłatność Strony 9,10 zł,

- rehabilitacja, koszt 130 zł - odpłatność Strony 9,10 zł,

- trening umiejętności społecznej, koszt 90 zł - odpłatność Strony 6,30 zł,

- w pkt 2 – pozostawił decyzję w pozostałym zakresie bez zmian.

- w pkt 3 – nadał decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu organ podał, że na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono łączny dochód rodziny za miesiąc lipiec 2022 r. w wysokości 4.210,16 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie - 1.052,54 zł, na który składał się: zasiłek pielęgnacyjny 215,84 zł, dochód z gospodarstwa rolnego 1.517,32 zł, zasiłek rodzinny 358,00 zł oraz świadczenie pielęgnacyjne 2.119,00 zł.

W dniu 31 sierpnia 2022 r. do organu wpłynęło pismo z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. o przyznanych płatnościach dla L.S., z którego wynika, iż rodzina uzyskała dochód z dotacji unijnych przyznanych w styczniu 2022 r. w wysokości 229,04 zł.

Dalej organ wskazał, iż na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w grudniu 2021 r. rodzina jako dochód przedstawiła: zasiłek pielęgnacyjny 215,84 zł, dochód z gospodarstwa rolnego 1.361,58 zł, zasiłek rodzinny 358,00 zł oraz świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 1.971,00 zł. Łączny dochód rodziny za miesiąc grudzień 2021 r. wyniósł 3.906,42 zł, tj. 976,61 zł na osobę w rodzinie, natomiast doliczając kwotę uzyskaną z dotacji unijnych w wysokości 229,04 zł wypłaconych w styczniu 2022 r. rodzina uzyskała dochód 4.135,46 zł, tj. 1.033,86 zł na osobę w rodzinie. Organ ustalił, iż nie ma konieczności zmiany decyzji dla lutego 2022 r., ponieważ zgodnie z rozporządzeniem w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, odpłatność za realizowane usługi opiekuńcze nie ulega zmianie i wynosić będzie 7%.

Natomiast w lutym 2022 r. małżonek Strony uzyskał dochód z dotacji unijnych w wysokości 3.558,07 zł, zatem łączny dochód rodziny wynosi 7.936,23 zł, tj. 1.984,05 zł na osobę w rodzinie, co uzasadniało zmianę odpłatności za miesiąc marzec 2022 r., która będzie wynosić 32,5% za jedną godzinę świadczonych usług. Organ wyjaśnił, iż kryterium dla osoby gospodarującej w rodzinie od 1 stycznia 2022 r. wynosi 600,00 zł.

Decyzja została doręczona w dniu 23 września 2022 r.

Strona w dniu 26 września 2022 r. wniosła odwołanie od opisanej wyżej decyzji podnosząc zarzut naruszenia art. 108 k.p.a. poprzez nadanie rygoru wykonalności decyzji bez wskazania przesłanek wymienionych w tym artykule, a także naruszenia art. 8 pkt 9 u.p.s. wskazując, iż dochód z hektara przeliczeniowego uwzględnia już dopłaty obszarowe i unijne, a tym samym organ nie może wliczać tych kwot podwójnie.

W powołaniu na stanowisko Regionalnej Izby Obrachunkowej w L. oraz Ministerstwa Polityki Społecznej zawartej w opinii z dnia 11 lutego 2005 r. znak [...], Strona wskazała, iż dopłaty bezpośrednie do gospodarstw rolnych pochodzące z budżetu Unii Europejskiej nie powinny być zaliczane do dochodów rolników ubiegających się o stypendia szkolne na swoje dzieci. Dopłaty stanowią formę rekompensaty za zmniejszenie dochodów z tytułu prowadzenia gospodarstw rolnych po wejściu Polski do Unii Europejskiej, a więc są dochodami z gospodarstwa rolnego. Zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. do obliczania dochodu na osobę w rodzinie, uprawniającego do ubiegania się o stypendia szkolne jako dochód z 1 hektara przeliczeniowego należy przyjmować kwotę 197 zł (w roku 2022: 345 zł).

Wskazała, iż podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 6 września 2019 r. sygn. II SA/Gl 456/19, iż dodatkowe doliczenie dopłat bezpośrednich do gospodarstw rolnych do dochodu rodziny, ustalonego w celu przyznania świadczenia wychowawczego, świadczy o naruszeniu art. 5 ust. 3, art. 7 ust. 5 i 10 ustawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 2, art. 3 ust. 4, art. 4, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 18 ust. 1 pkt 3, art. 50 ust. 3 i ust. 7, art. 106 ust. 5 u.p.s. oraz § 4 i § 5 rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, decyzją z dnia 24 lutego 2023 r. nr SKO.4106.1105.2022 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczas przeprowadzone w sprawie czynności, przywołał podstawę normatywną rozstrzygnięcia, a następnie wyjaśnił, iż w art. 8 ust. 3 u.p.s. ustawodawca wprowadził własną definicję legalną dochodu, co oznacza, że nie jest dopuszczalne posługiwanie się tym pojęciem stosowanym na gruncie innych ustaw, w tym na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym, pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody, z wyłączeniem tych, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 i 4a omawianej ustawy. Katalog wyłączeń ma charakter zamknięty, tym samym niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczeń z pomocy społecznej.

Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji zgodnie z dyspozycją art. 8 ust. 9 u.p.s. zaliczył do dochodu rodziny kwotę wynikającą z posiadania gospodarstwa rolnego. Zgodnie z tym przepisem, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 345 zł.

W odniesieniu do powołanego w odwołaniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 września 2019 r. sygn. II SA/Gl 456/19, wskazał, iż orzeczenie to dotyczyło świadczenia wychowawczego przysługującego na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która odmiennie reguluje definicję dochodu.

Kolegium podzieliło stanowisko, że dopłaty bezpośrednie do gospodarstw rolnych pochodzące z budżetu Unii Europejskiej nie są uwzględnione w dochodzie z gospodarstwa rolnego, wyliczanym na podstawie art. 8 ust. 9 u.p.s. Otrzymana przez rodzinę Skarżącej w lutym 2022 r. dotacja unijna w wysokości 3.558,07 zł w sposób istotny zmienia sytuację majątkową rodziny Strony i podlega wliczeniu do dochodu rodziny stanowiącego podstawę ustalenia odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze. Końcowo Kolegium odniosło się do kwestii nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności zauważając, że do czasu wydania decyzji organu odwoławczego zmienione kwoty odpłatności nie były egzekwowane.

Decyzja została doręczona w dniu 1 marca 2023 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w dniu 24 marca 2023 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: art. 6, art. 9, art. 108 k.p.a.; art. 8 pkt 9 oraz art. 106 pkt 5 u.p.s., naruszenie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a także z ostrożności naruszenie art. 104 w zw. z art. 98 a u.p.s.

W uzasadnieniu skargi podtrzymała argumentacje sformułowaną na etapie wniesionego odwołania. Podkreśliła, że dotacje unijne oraz uzupełniające płatności obszarowe są niewątpliwie dochodami z gospodarstwa rolnego. Zdaniem Skarżącej brak podstawy prawnej do zakwalifikowania dotacji unijnych jako dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. Ponadto podała, iż w sprawie nie zaistniała sytuacja uzasadniająca zmianę decyzji, o której mowa w art. 105 pkt 5 u.p.s., a błędne ustalenie odpłatności przez organ nie stanowi podstawy zmiany decyzji. Wskazała, że organ nie wzywał o przedstawienie decyzji o przyznanych dotacjach a Skarżąca nie wiedziała, że dotacje poza dochodami z hektara przeliczeniowego są doliczane do dochodu. Wskazała przy tym na obowiązek organów informowania stron wynikający z art. 9 k.p.a. Zauważyła, że organ powinien uzasadnić opatrzenie decyzji rygorem natychmiastowej wykonalności, aby Kolegium mogło się odnieść do jego zasadności. W powołaniu na art. 104 w zw. z art. 98a u.p.s. wskazała, iż organ nie może żądać zwrotu różnicy kwoty bez wydania decyzji administracyjnej.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, decyzji ją poprzedzającej oraz umorzenie postępowania administracyjnego, a także wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w treści zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2023 r. sygn. II SA/Gl 687/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 p.p.s.a.).

W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Uwzględniając tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że decyzje organów odpowiadają prawu. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami ustawy 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, a także przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 24 lutego 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji – Wójta Gminy K. z dnia 21 września 2022 r. zmieniającą decyzję w przedmiocie prawa do specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi świadczonych w miejscu zamieszkania.

Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych.

Stosownie do treści art. 50 przywołanej ustawy usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (ust. 3). Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym (ust. 4).

Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż decyzją organu z dnia 29 grudnia 2021 r. nr [...] przyznano pomoc społeczną w postaci: 1) specjalistycznych usług opiekuńczych dla dziecka F.S. świadczonych w miejscu zamieszkania od 3 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r., 2) ustalono ilość usług w ww. okresie na 36 godzin miesięcznie: terapia logopedyczna 12 godzin miesięcznie, trening umiejętności społecznych – 8 godzin miesięcznie, rehabilitacja – 8 godzin miesięcznie, terapie integracji sensorycznej – 8 godzin miesięcznie, 3) ustalono, że przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi obejmują czynności opiekuńcze wymienione w załączniku do decyzji, 4) ustalono odpłatność w wysokości 7% kosztu realizacji jednej godziny usług w sposób ustalony szczegółowo w decyzji.

Wskazana decyzja została zmieniona decyzjami organu z dnia 17 stycznia 2022 r. oraz z dnia 18 stycznia 2022 r. w części dotyczącej ilości specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi w okresie od 17 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. na 48 godzin miesięcznie oraz w części dotyczącej odpłatności w okresie od 3 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. na 3,5% kosztu realizacji jednej godziny usługi.

Następnie decyzją z dnia 22 lutego 2022 r. zmieniono ww. decyzję w części dotyczącej zmiany odpłatności od 1 lutego 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w wysokości 7% kosztu realizacji jednej godziny usług. Kolejna zmiana ww. decyzji pozostaje przedmiotem niniejszego postępowania. Decyzją organu ustalono odpłatność za wskazane wyżej usługi od 1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r. w wysokości 32,5%, natomiast od 1 kwietnia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. w wysokości 7%.

Stosownie do dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz wyników przeprowadzonego wywiadu środowiskowego - do dochodu rodziny Skarżącej należy zaliczyć:

- zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł (decyzja z dnia 11 maja 2017 r. nr [...] zmieniona kolejnymi decyzjami, ostatnią z dnia 3 lutego 2022 r.),

- zasiłek rodzinny w wysokości łącznej 358,00 zł (decyzja z dnia 20 października 2021 r. nr [...]),

- świadczenie pielęgnacyjne w wysokości 2.119,00 zł (decyzja z dnia 21 grudnia 2021 r. nr [...]),

- dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 1.361,58 zł.

Dochód z gospodarstwa rolnego został ustalony w oparciu o stawkę ryczałtową w wysokości 345,00 zł dla 1 ha przeliczeniowego (§ 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. z 2021 r., poz. 1296).

Dodatkowo, w styczniu 2022 r. małżonkowi Skarżącej przyznano płatności (dopłaty) w wysokości 229,04 zł, natomiast w lutym 2022 r.: 218,45 zł, 229,84 zł, 316,05 zł, 342,46 zł, 57,69 zł, 597,54 zł, 821,67 zł, 84,03 zł, 890,34 zł, tj. w łącznej wysokości 3.558,07 zł (pismo Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 28 sierpnia 2022 r.).

Poczynione ustalenia nie były w sprawie kwestionowane.

Istotą sporu stała się natomiast kwestia zakwalifikowania otrzymanych przez rodzinę Skarżącej dopłat wypłaconych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w kategoriach dochodu w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Organy rozpoznające sprawę zakwalifikowały otrzymane środki jako dochód, o którym mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s., który jednocześnie nie mieści się w katalogu wyłączeń z ust. 4 i 4a wskazanego art. 8. Zdaniem Skarżącej otrzymane środki nie powinny być dodatkowo doliczane do dochodu, stanowią bowiem dochód z gospodarstwa rolnego, który ustalany jest w sposób ryczałtowy od liczby hektarów przeliczeniowych.

Przyjęte przez organ stanowisko w ustaleniu odpłatności za miesiąc luty 2022 r. nie zmieniło odpłatności, bowiem łączna kwota dochodu nadal pozostawała w granicach uprawniających do zastosowania odpłatności w wysokości 7%, natomiast w przypadku miesiąca marca 2022 r. uwzględnienie płatności (dopłat) w wysokości łącznej 3.558,07 zł spowodowało ustalenie odpłatności na poziomie 32,5%.

W świetle § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych, odpłatność za specjalistyczne usługi dla osób z zaburzeniami psychicznymi ustala ośrodek pomocy społecznej właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby wymagającej pomocy w tej formie, na wniosek osoby zainteresowanej lub jej opiekuna, w zależności od posiadanego dochodu na osobę w rodzinie. Natomiast zgodnie z ust. 2 tego paragrafu minimalny poziom dochodu, od którego jest obliczana wysokość odpłatności, odpowiada aktualnie obowiązującemu kryterium dochodowemu osoby samotnie gospodarującej, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Ten ostatni przepis odsyła więc w zakresie ustalania dochodu rodziny do ogólnych regulacji znajdujących się w ustawie o pomocy społecznej.

Według art. 8 ust. 1 tej ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł; osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł, rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Ustawa o pomocy społecznej zawiera odrębną definicję dochodu. Zgodnie z art. 8 ust. 3 za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Ustawodawca nie definiuje przychodu, nie łączy go jedynie z działalnością zarobkową, wręcz przeciwnie – traktuje go bardzo szeroko niezależnie od źródła i tytułu jego otrzymania. Takie ujęcie pozwala zaliczyć do dochodu różne przysporzenia, które na podstawie odrębnych przepisów nie są kwalifikowane jako dochód.

W kwestii definiowania dochodu ustawodawca celowo nie odsyła do przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, formułując jego odrębną definicję na potrzeby pomocy społecznej. Nie jest więc prawidłowe posługiwanie się pojęciem dochodu "stosowanym na gruncie innych ustaw, a zwłaszcza należących do innych gałęzi prawa i służących realizacji celów tych gałęzi prawa, w dodatku z pominięciem celów i istoty świadczeń z pomocy społecznej" (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 maja 2021 r. sygn. II SA/Łd 194/21, I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, WKP 2023). Stanowisko to jest w orzecznictwie ugruntowane. Nie mogło zatem zyskać akceptacji odwołanie się przez Skarżącą w tym zakresie do regulacji ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Jak wskazano, przepisy ustawy o pomocy społecznej zawierają bowiem własną, odrębną definicję dochodu.

Stosownie natomiast do art. 8 ust. 9 omawianej ustawy, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 345 zł.

Jednocześnie ust. 9 nie traktuje się jako przepisu szczególnego wyłączającego zastosowanie ust. 3, który ma charakter ogólny.

Z przepisu tego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wynika, że przy ustalaniu dochodu, od którego zależy przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, należy mieć na uwadze ogół uzyskiwanych wpływów, bez względu na tytuł i źródło ich pozyskania. Jednocześnie trzeba wskazać, że art. 8 ust. 3 u.p.s. ma charakter ogólny i odnosi się do wszystkich przychodów, czyli ogółu wpływów z jakiegokolwiek tytułu, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszonych m.in. o składki na ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 marca 2009 r. sygn. I OSK 1461/08 w: I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, WKP 2023).

Należy również zwrócić uwagę, iż art. 8 ust. 4 ustawy zawiera katalog wyłaczeń. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że obciążenia pomniejszające dochód, jak i przychody, które nie są wliczane w ogóle do dochodu, ustawodawca wymienił w art. 8 ust. 3 i ust. 4 enumeratywnie, czyli katalog tych pomniejszeń i odliczeń jest zamknięty (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. I OSK 1631/14).

Wbrew twierdzeniom Skarżącej, do ustalonego dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej zaliczyć należy zarówno dochód z gospodarstwa rolnego jak i dopłaty (płatności) bezpośrednie do gruntów rolnych. Nie podlegają one bowiem wyłączeniu na podstawie art. 8 ust. 4 tej ustawy (podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 marca 2019 r. sygn. II SA/Sz 1209/18).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podzielił stanowisko, iż wskazane w analizowanej ustawie wyjątki nie przewidują wyłączenia dopłat do gospodarstwa rolnego na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 885; podobnie: na gruncie ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego, tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1312 – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2020 r. sygn. I OSK 1649/19).

Kwoty płatności (dopłat) i dochód z hektarów przeliczeniowych stanowią o prawidłowym uwzględnieniu wszystkich elementów składających się na dochód rodziny Skarżącej w rozumieniu przepisów o pomocy społecznej i zaliczone być muszą do dochodu – na podstawie art. 8 ust. 3 u.p.s., jednocześnie nie podlegając odliczeniu na podstawie art. 8 ust. 4 u.p.s.

Wobec wskazanej wykładni, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 8 pkt 9 u.p.s. Organ zasadnie, przy bezspornie ustalonym stanie faktycznym sprawy zastosował art. 106 pkt 5 tej ustawy, podobnie jak przepisy rozporządzenia w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W sprawie nie naruszono art. 6 k.p.a. Argumentacja skargi nie pozwalała również na uznanie zasadności zarzutu naruszenia art. 9 k.p.a. Zasadnie natomiast zauważono w skardze oraz uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że organ pierwszej instancji nie wykazał zasadności opatrzenia zaskarżonej decyzji rygorem po myśli art. 108 § 1 k.p.a. Naruszenie to nie miało jednak wpływu na rozstrzygnięcie.

Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na dokonanie oceny zaistnienia w sprawie przesłanek warunkujących zmianę decyzji w przedmiocie przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych oraz nie wymagał w ocenie Sądu uzupełnienia.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści skargi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez pozostałe strony postępowania (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.