Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 276/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 i ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski Asesor WSA Beata Czyżewska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 maja 2023 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 4 stycznia 2023 r. znak: SKO.4141.513.22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. ał


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 4 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), zwanej k.p.a., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Ł. z dnia 26 sierpnia 2022 r. odmawiającą R. P. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką J. P.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że wnioskiem z dnia 15 lipca 2022 r. R. P. zwrócił się do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - J. P. R. P. opiekuje się swoją matką - J. P., która na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] maja 2014 r., znak: [...], została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), zwanej u.ś.r.

Następnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w ocenie organu I instancji w przedmiotowej sprawie wystąpiła jednak okoliczność, która nie pozwoliła na przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką J. P., tj. zgodnie z załączoną do akt sprawy dokumentacją niepełnosprawność podopiecznej nie powstała w terminie wskazanym przez ustawodawcę w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Nie zgadzając się z powyższym stanowiskiem Kolegium podkreśliło, że Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten nie wywołuje wprawdzie skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego, ale powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów ustawy, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Mając na uwadze powyższe organ II instancji stwierdził, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją RP i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a skoro tak - w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Jednocześnie Kolegium wskazało, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wyrażono już pogląd, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W ocenie zatem organu odwoławczego, wydanie w sprawie orzeczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia.

Jednak zdaniem Kolegium, w przedmiotowej sprawie występuje inna okoliczność, która nie pozwala na ustalenie R. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką - J. P. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odnosząc się do powyższego organ II instancji dodał, że istnieje utrwalone już stanowisko sądów administracyjnych, zgodnie z którym cyt. wyżej przepis powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Obowiązek alimentacyjny małżonka nie wynika z pokrewieństwa czy powinowactwa, jest związany immanentnie z węzłem małżeńskim i związanymi z tym obowiązkami wzajemnego wsparcia, troski i pieczy małżonków. Z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Natomiast zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Powyższe uregulowania potwierdzają, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek alimentacyjny, w którym bez wątpienia mieści się również obowiązek opieki nad chorym niepełnosprawnym małżonkiem. Co więcej, z mocy art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka względem drugiego małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Tym bardziej więc ta hierarchia zobowiązań alimentacyjnych obowiązuje w czasie trwania małżeństwa. To z kolei oznacza, że jeżeli małżonek osoby niepełnosprawnej dla właściwego sprawowania pieczy musi zrezygnować z kontynuowania czy podjęcia pracy zarobkowej, to on w pierwszej kolejności uprawniony jest do skorzystania ze wsparcia, jeżeli Państwo przewiduje jakąkolwiek jego formę osobom sprawującym pieczę nad niepełnosprawnymi członkami rodziny.

Analizując sprawę Kolegium wskazało, że niepełnosprawna J.P. pozostaje w związku małżeńskim z A. P. Jej mąż, jak wskazał wnioskodawca w oświadczeniu z dnia 25 lipca 2022 r. ze względu na chorobę nie może opiekować się żoną dodając, że ojciec w chwili obecnej oczekuje na komisję lekarską. W dniu 20 października 2022 r. zostało złożone do akt sprawy orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] września 2022 r., znak: [...], mocą którego A. P. został zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Pismem z dnia 25 listopada 2022 r. Kolegium wezwało pełnomocnika wnioskodawcy do wyjaśnienia kwestii, czy mąż niepełnosprawnej w stopniu znacznym J. P. - A. P., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi, w piśmie datowanym na dzień 5 grudnia 2022 r. pełnomocnik wnioskodawcy wskazał, że A.P. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W świetle powyższego Kolegium wyjaśniło, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Powyższe zostało potwierdzone w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, w której wprost wskazano, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). W ocenie zatem organu odwoławczego, w przypadku skarżącego występuje negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., uniemożliwiająca uwzględnienie jego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto Kolegium podkreśliło, że niekwestionowane jest, iż skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, ale warunkiem przyznania świadczenia jest spełnienie wszystkich przesłanek określonych przez ustawodawcę, czego w przypadku skarżącego stwierdzić nie można.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył R. P., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zarzucając:

1. naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik spraw, tj.:

a) art. 128 k.r.i.o. oraz art. 23 i art. 27 k.r.i.o. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że R. P., na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad mamą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego,

b) art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a u.ś.r. i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnej J. P. nie jest uprawniony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią, ponieważ jej mąż żyje i to na nim spoczywa obowiązek alimentacyjny w stosunku do żony,

c) art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność, iż osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek z przyczyn zdrowotnych nie może zająć się żoną, stanowi negatywną przesłankę do przyznania R. P. świadczenia pielęgnacyjnego,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj. art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że schorowany mąż niepełnosprawnej J. P. jest w stanie się nią opiekować, gdyż nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniosła o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji i zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego wskazał, że w sytuacji, jak w niniejszej sprawie, gdy mąż nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną, uznanie możliwości sprawowania opieki przez niego jest wyłącznie teoretyczne. Literalna wykładnia omawianych przepisów prowadzi więc do pozbawienia osób faktycznie sprawujących opiekę, a zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, prawa do świadczenia alimentacyjnego. Zdaniem pełnomocnika skarżącego, akceptacja takiej wykładni prawa naruszałaby konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej, nakaz ochrony i opieki nad rodziną, jak również wynikający z art. 71 ust. 1 Konstytucji, nakaz szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Zastosowanie literalnej wykładni tego przepisu prowadziłoby w okolicznościach przedmiotowej sprawy do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny, który chce i potrafi opiekować się niepełnosprawną mamą, zostałaby tej opieki pozbawiona, co jest niedopuszczalne.

W dalszej kolejności pełnomocnik skarżącego podniosła, że skoro współmałżonek osoby wymagającej opieki nie może jej sprawować, to należy rozważyć w dalszej kolejności możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w tym przez krewnych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Pozostawanie w związku małżeńskim nie zawsze bowiem stanowi przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie zobowiązanej do alimentacji. Konieczne jest każdorazowe ustalenie czy małżonek osoby niepełnosprawnej jest obiektywnie w stanie sprawować nad nią opiekę. Przeszkodą w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu jest każda przeszkoda uniemożliwiająca osobie spokrewnionej w pierwszym stopniu sprawowanie opieki i może to być zły stan jej zdrowia jak w przedmiotowej sprawie, co umożliwia starania o świadczenie pielęgnacyjne osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, pod warunkiem, że osoby te faktycznie świadczą osobistą opiekę w takim zakresie, który uniemożliwia im podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Dodatkowo pełnomocnik skarżącego zauważyła, że stronie skarżącej znana jest treść uchwały siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r. o sygn. akt I OPS 2/22, która wiąże sądy administracyjne i dotyczy między innymi konieczności legitymowania się małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, aby zwolnić się z obowiązku opieki nad niepełnosprawną żoną w kontekście ubiegania się oświadczenie pielęgnacyjne przez dziecko osoby niepełnosprawnej. W ocenie strony skarżącej, uchwała ta wydaje się w całości pomijać zapisy ustawowe kodeksu rodzinnego i opiekuńczego odnośnie kolejności obowiązku alimentacyjnego, pozbawiając tym samym syna, a zarazem opiekuna J. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Uchwała ta bez wątpienia godzi w konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej oraz z wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadę szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Zatem w ocenie strony skarżącej, istnieje ponowna potrzeba zgodnie z treścią art. 269 § 1 p.p.s.a. pochylenia się nad problematyką opiekunów osób niepełnosprawnych zobowiązanych w dalszej kolejności do opieki w sytuacji nielegitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do alimentacji.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz pismem z dnia 3 kwietnia 2023 r. nie wniosło o przeprowadzenie rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259) z późn. zm.), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie skarżący zawarł w skardze wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu w piśmie z dnia 3 kwietnia 2023 r. złożyło oświadczenie, iż nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy w celu rozpoznania skargi. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 13 kwietnia 2023 r. sprawa została zatem skierowana na posiedzenie niejawne (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

Materialnoprawne przesłanki wydania zaskarżonej decyzji zostały określone w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wskazał organ w zaskarżonej decyzji, bezspornym w rozpatrywanej sprawie jest spełnienie przesłanki pozytywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę wymagającą opieki tj. matkę skarżącego.

Organ odwoławczy zasadnie także podnosi, iż podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie może być data powstania niepełnosprawności jego matki. Zasadnie organ przywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim - w stosunku do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych – różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według kryterium wieku osoby niepełnosprawnej w chwili powstania niepełnosprawności. W niniejszej sprawie oznacza to, że powyższe kryterium nie powinno być uwzględniane na potrzeby ustalenia prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Istotą sporu pozostaje natomiast wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Nie jest bowiem kwestionowany fakt, że niepełnosprawna matka skarżącego – J. P. pozostaje w związku małżeńskim z A. P., który legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. dnia [...] września 2022 r. Słusznie zatem ustalił organ odwoławczy, że małżonek J. P. nie jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co skutkuje wystąpieniem negatywnej przesłanki wynikającej z przywołanego powyżej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Stanowisko powyższe znajduje podstawę w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, w której została przeprowadzona wykładnia powyższego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadząca do konkluzji, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)." Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanej uchwale wywodzi, że "Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Taka regulacja nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwość to zagadnienie przedmiotowo dotyczące problemu rozdziału wszelkich podlegających dystrybucji "dóbr i ciężarów", włączając w to kwestię nakładania obowiązków i kar, udzielania zezwoleń i ulg, przyznawania uprawnień oraz przyjmowanych w związku z tym kryteriów. W odniesieniu do sprawiedliwości społecznej zwraca się uwagę, że jest ona jedną z możliwych form sprawiedliwości jako takiej, jest zastosowaniem kryteriów sprawiedliwości rozdzielczej (dystybutywnej) z elementami sprawiedliwości wyrównawczej w związku z realizacją takich wartości konstytucyjnych, jak: solidarność społeczna czy bezpieczeństwo socjalne (S. Tkacz, Rozumienie sprawiedliwości w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Katowice 2003, s. 29-34; Ch. Perelman, O sprawiedliwości, Warszawa 1959, s. 30-58). Również sprawiedliwość społeczna oznacza jednak nakaz równego traktowania podmiotów należących do takiej samej kategorii istotnej. Wyróżnienie tej kategorii nastąpiło za pomocą kryterium sformalizowanego związanego z orzeczeniem o niepełnosprawności, które pozostaje w rzeczowym związku z celami świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest zatem kryterium przyjętym arbitralnie. Zastosowanie takiego zobiektywizowanego kryterium, a nie zależnego od ocen stanu faktycznego dokonywanych każdorazowo przez organ, nie narusza w oczywisty sposób wartości wiązanych z państwem prawnym, takich jak pewność prawa i przewidywalność rozstrzygnięć władzy publicznej w stosunku do obywatela."

Odnosząc się do polemicznego wobec uchwały stanowiska zawartego w skardze, opierającego się na twierdzeniu o konieczności dokonania wykładni systemowej, celowościowej, odwołującej się do zasad konstytucyjnych, należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny oparł się na tezie, że wykładnia powinna mieć charakter kompleksowy, powinna być przeprowadzona z wykorzystaniem różnych dyrektyw, w celu weryfikacji konkurencyjnych alternatyw interpretacyjnych i ostatecznego wyboru jednej z możliwości interpretacyjnych. Przyjął również, że należy kontynuować wykładnię nawet w sytuacji jednoznaczności językowej, a w razie konfliktu trzeba dać pierwszeństwo rezultatowi otrzymanemu wedle dyrektyw funkcjonalnych, jeżeli rezultat językowy burzy założenie o racjonalności ustawodawcy. NSA rozważył historię zmian legislacyjnych art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., oraz przeprowadził proces interpretacji uwzględniając wymogi zachowania spójności systemowej – również w wymiarze konstytucyjnym, a także badając związek między przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wbrew temu, czego oczekiwałby skarżący w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., nie daje podstaw do odwoływania się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zakresie szerszym, niż to wynika z samego odesłania, zaś przedmiot regulacji obu aktów prawnych jest różny. Sąd wskazuje, że "W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. a7 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym".

Wobec treści ww. uchwały oraz przedstawionego w niej procesu interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, niezasadne jest twierdzenie skarżącego, że skoro niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym współmałżonek osoby wymagającej opieki nie może jej sprawować, to należy rozważyć w dalszej kolejności możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w tym przez krewnych, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego oraz ich uzasadnienie stanowią w swej istocie polemikę z tezami uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22. Dotyczy to w szczególności wskazywanej przez skarżącego konieczności dokonania wykładni aksjologicznej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz odwołania do zasad konstytucyjnych równości, sprawiedliwości społecznej i ochrony rodziny.

W związku z powyższym za nieuzasadnione Sąd uznał podnoszone w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 128 k.r.i.o. oraz art. 23 i art. 27 k.r.i.o. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a u.ś.r.; art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 1a u.ś.r.; art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Odnosząc się do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia przepisów prawa procesowego, w pierwszym rzędzie podnieść należy, iż opiera się on na zakwestionowaniu przez skarżącego prawidłowości stanowiska Kolegium wyrażonego w decyzji, poprzestającego na ustaleniu, że A. P. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, przy braku dokonania przez organ jednoznacznych ustaleń w zakresie innych przyczyn zdrowotnych występujących po stronie A. P., uniemożliwiających mu zajmowanie się niepełnosprawną żoną,.

Należy w związku z tym wskazać, że uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce jedynie wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny (por. m.in.: wyrok NSA z 27 kwietnia 2020 r., II OSK 445/19). Tymczasem Kolegium w niniejszej sprawie ustaliło fakty istotne dla rozstrzygnięcia w oparciu o przedstawioną powyżej wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., którą należało uznać za prawidłową. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Nie można uznać za uzasadnione zarzutów naruszenia przepisów procesowych tylko z tego powodu, że rozstrzygnięcia organów nie uwzględniają interpretacji przepisów prawa materialnego przedstawionych przez stronę skarżącą. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uwzględnieniem zasad wynikających z art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W świetle tych zasad organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 kpa., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Podsumowując stwierdzić należy, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone zgodnie z wymogami art. 6, art. 7 w zw. z art. 80, art. 8 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Ustalenia faktyczne w sprawie dokonane zostały na podstawie kompletnego materiału dowodowego, po jego wszechstronnym i rzetelnym rozważeniu. Uzasadnienie decyzji sporządzono zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.; organ wskazał i wyjaśnił ustalone fakty oraz dowody, na których się opierał, podał podstawę prawną decyzji i dokonał jej prawidłowej wykładni, wyjaśnił zasadność swojego rozstrzygnięcia, nie naruszając zasady przekonywania z art. 11 k.p.a. W konsekwencji nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty podniesione w skardze.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

dc