Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1568/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 233
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tekst jedn.
article: art. 116 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Malinowska, po rozpoznaniu w dniu 2 października 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 2385/21 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2021 r. nr 1401-IEW4.4123.16.2021.17/DBr w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 2385/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. L. (dalej: "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "Organ") z dnia 5 sierpnia 2021 r. w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich.

Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Skarżący reprezentowany przez adwokata zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości, a na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: "p.p.s.a."), wskazanemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 151 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137, dalej jako: "p.u.s.a."), art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 108 § 2 pkt 3, art. 108 § 3, art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 187 § 1, art. 188, art. 191, art. 197 § 1 i 2 i art. 199 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540, dalej jako: "Ordynacja podatkowa") - poprzez bezzasadne oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi w sytuacji, gdy zasługiwała ona na uwzględnienie, niedostrzeżenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rażących uchybień Organu odnośnie sposobu procedowania przed tym Organem oraz wadliwego sposobu dokonywania ocen odnośnie kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych, niedostrzeżenie naruszeń prawa materialnego, w sytuacji gdy Organ błędnie ustalił stan sprawy, dopuścił się naruszenia przepisów procesowych, dokonał wadliwych, a zarazem dowolnych ustaleń oraz ocen, nie zgromadził adekwatnego dla przedmiotu sprawy materiału dowodowego, w toku postępowania nie powołał biegłego z zakresu rachunkowości na okoliczność ustalenia momentu niewypłacalności spółki, a więc tego kiedy spółka zaprzestała wykonywać wymagalne zobowiązania (przy dowolnym ustaleniu, że było to 17 sierpnia 2005 r.) oraz nie przesłuchał stron, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dostrzegł określonych naruszeń, mimo że określone dowody przyczyniłyby się do wyczerpującego oraz wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych sprawy, zgodnie z zasadą prawdy materialnej oraz zasadą zaufania podatnika do organów podatkowych, czego skutkiem było dowolne niezgodne z materiałem dowodowym, zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego, bezpodstawne i nieuprawnione stwierdzenie, że Skarżący dopuścił się zawinionej zwłoki w złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki "w czasie właściwym", gdy w rzeczywistości wniosek został zgłoszony w czasie właściwym, zaś podatnik nie ponosi winy za złożenie w określonym terminie, co w konsekwencji doprowadziło Wojewódzki Sąd Administracyjny do wadliwej akceptacji uznania solidarnej odpowiedzialności Skarżącego za zobowiązania podatkowe spółki.

Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wskazanemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie:

1) Art. 116 § 1 Ordynacji Podatkowej wykładanego w zw. art. 10, art. 11 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r., poz. 233 ze zm., dalej jako: "Prawo upadłościowe") - poprzez błędną wykładnię pojęcia "czasu właściwego" do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, błędnego rozumienia momentu "niewypłacalności'" oraz zagadnienia braku "winy" w niezłożeniu wniosku w czasie właściwym, co skutkowało bezpodstawną sprzeczną z materiałem dowodowym oraz zasadami doświadczenia życiowego oceną, iż Skarżący był niewypłacalny już w dniu 17 sierpnia 2005 r. i że nie złożył we "właściwym czasie" wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.

W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżący wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej po przeprowadzeniu rozprawy, na podstawie art. 176, art. 185 § 1 i art. 188 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. zasądzenie na rzecz Skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania kasacyjnego.

Dodatkowo, Skarżący wniósł na podstawie art. 187 p.p.s.a. o przedstawienie zagadnienia prawnego, budzącego poważne wątpliwości do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego - Czy Organ w toku postępowania prowadzonego zgodnie z art. 116 § 1, art. 197 § 1 i 2 i art. 199 Ordynacji Podatkowej jest władny do samodzielnej oceny i określenia konkretnego momentu niewypłacalności spółki bez przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości posiadającego wiadomości specjalne w tym przedmiocie?

Na podstawie art. 193 Konstytucji RP oraz art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a. Skarżący wniósł również o zawieszenie postępowania i przekazanie pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu w przedmiocie zbadania zgodności przepisów art. 116 § 1, art. 197 § 1 i 2 i art. 199 Ordynacji Podatkowej oraz art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a., w zakresie w jakim w rzeczywistości uniemożliwiają one efektywną obronę podatnika w postępowaniu podatkowym oraz w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym przypisania odpowiedzialności członka zarządu spółki oraz sądowej kontroli tego postępowania, każdorazowo z wzorcami kontroli określonymi w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 2, art. 184 Konstytucji RP. W ocenie Skarżącego określona regulacja prawna interpretowana w sposób określony w wyroku WSA, a więc istotnie ograniczająca możliwość obrony merytorycznej byłego członka zarządu z uwagi na nieprzeprowadzanie w toku postępowania przed Organem oraz w toku postępowania sądowoadministracyjnego przed Sądem, obligatoryjnego dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości przedsiębiorstw na okoliczność czasu właściwego do złożenia wniosku o upadłość, a jedynie fakultatywna możliwość przeprowadzania takiego dowodu wyłącznie na etapie przed Organem na zasadzie dowolnego uznania Organu, a także możliwość nieprzeprowadzania dowodu z zeznań stron na etapie przed Organem nawet mimo wniosku strony, nieprzeprowadzania dowodu z opinii biegłego oraz z zeznań stron na etapie przed Sądem, może stanowić rażące naruszenie - konstytucyjnie gwarantowanego - prawa do sądu, m.in. w aspekcie wyłączenia możliwości obrony swych praw, oraz prawa do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości w demokratycznym państwie prawnym.

W zakreślonym ustawowo terminie Organ nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w tej sprawie nie zachodzi. Z tego względu, przy rozpoznaniu niniejszej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej, która oparta została na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., gdzie wskazuje się, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), jak również naruszenie przepisów postępowania jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, ze zgodnie z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej przywołanym w ramach zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego ustawodawca wprowadził podstawę odpowiedzialności podatkowej członków zarządu spółek wskazanych w tym unormowaniu. Zaistnienie prawnej instytucji odpowiedzialności członków zarządu jest uzależnione od spełnienia przesłanek pozytywnych tej odpowiedzialności oraz wykazania, że w sprawie nie miały zastosowania przesłanki negatywne. Do przesłanek pozytywnych ustawodawca zaliczył istnienie zaległości podatkowej, pełnienie funkcji członka zarządu oraz bezskuteczność egzekucji z majątku spółki w całości lub w części. W ramach przesłanek negatywnych, w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., normodawca wskazywał na sytuację, gdy członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) - (art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy (art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej).

W stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2016r. ustawodawca, oprócz wskazania na zgłoszenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości, doprecyzowuje przesłankę z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Ordynacji podatkowej poprzez stwierdzenie odnoszące się do tego, iż w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. poz. 978) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne. W konsekwencji określił przesłankę z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej odnosząc się do tego, że członek zarządu nie wykazał, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy.

Ponadto do tak określonych przesłanek należy zaliczyć sytuację, gdy członek zarządu nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Normatywny kształt przesłanek odpowiedzialności stanowi podstawę do stwierdzenia, że w przypadku przesłanek pozytywnych obowiązek ich wykazania spoczywa na organie podatkowym. Natomiast gdy chodzi o przesłanki negatywne odpowiedzialności obowiązek ich wykazania obciąża danego członka zarządu.

Wskazanie na zakres tych przesłanek, a także obowiązki ciążące na organie podatkowym i danym członku zarządu jest istotne dla rozpoznawanej sprawy z uwagi na sposób sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej.

Odnosząc powyższe do przedmiotu rozpoznawanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że zostały spełnione przesłanki pozytywne odpowiedzialności, a zatem istnienie zaległości podatkowych, pełnienie funkcji członka zarządu, jak również bezskuteczność egzekucji z majątku spółki, czego potwierdzeniem jest postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał zatem na podejmowane czynności w ramach postępowania egzekucyjnego. W trakcie trwającego postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika US prawomocnym postanowieniem z 17 maja 2017 r. Sąd Rejonowy dla W. ogłosił upadłość spółki. Ponadto Naczelnik US postanowieniem z 14 czerwca 2017 r. umorzył postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej Skarżący argumentuje, że bezskuteczność egzekucji zachodzi wówczas, gdy egzekucja ta dotyczyła całego majątku spółki, zaś wierzyciel wyczerpał wszystkie sposoby egzekucji, jednakże cel egzekucji nie został osiągnięty. Argumentacja ta nie może podważyć, zasadnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że przesłanka bezskuteczności egzekucji została spełniona. Trafnie przy tym wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny, odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, że ocena prawidłowości podejmowanych czynności w postepowaniu egzekucyjnym nie jest przedmiotem postępowania w zakresie odpowiedzialności osób trzecich.

Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zatem stanowisko Sądu I instancji, że w niniejszej sprawie Skarżący nie wykazał, aby w tym czasie, kiedy zaistniały podstawy do ogłoszenia upadłości wystąpiły całkowicie niezależne od Skarżącego przeszkody uniemożliwiające złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób więc uwzględnić zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zastosował prawidłową wykładnię odnoszącą się do pojęcia czasu właściwego do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, trafnie również przyjął moment niewypłacalności spółki.

Słusznie zatem stwierdził Sąd I instancji, że w celu ustalenia okoliczności nakładających na zarząd obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości należy zastosować przepisy Prawa upadłościowego w brzmieniu przed 1 stycznia 2016 r. Prawidłowo zatem odniósł się do art. 11 ust. 1 i ust. 2 Prawa upadłościowego, wskazując, że dla stwierdzenia niewypłacalności dłużnika wystarczające jest ziszczenie się jednej z dwóch enumeratywnie wymienionych przesłanek, zaś przy art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego ustawodawca nie powiązał stanu niewypłacalności ze stanem majątku dłużnika, lecz z zaprzestaniem płacenia długów. Stąd też prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, który zaakceptował stanowisko Organu, iż przesłanką do złożenia wniosku o upadłość stanowiło zaprzestanie uiszczania wymagalnych zobowiązań, a zatem przesłanka z art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego. Spółka zaprzestała więc regulowania zobowiązań pieniężnych, co miało charakter trwały, a zatem stała się niewypłacalna od 17 sierpnia 2005 r., tj. od dnia następnego po dniu, w którym upłynął termin płatności drugiego ze wskazanych zobowiązań, t.j. wynikających ze składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie uznał, że w przypadku spółki zaistniała także podstawa ogłoszenia upadłości objęta art. 11 ust. 2 Prawa upadłościowego, gdyż ze sprawozdań finansowych za lata 2006-2008 wynika, ze na dzień 31 grudnia 2008 r. zobowiązania spółki przekroczyły wartość jej majątku.

Dlatego też prawidłowe jest stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który stwierdził, że zgłoszony przez Spółkę wniosek o ogłoszenie upadłości w 2017 r., należy uznać za spóźniony.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący wskazuje, że zarząd spółki nie składał wniosku o ogłoszenie upadłości, ponieważ istniały realne widoki na osiągnięcie płynności finansowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argument ten nie zasługuje na uwzględnienie i nie podważa prawidłowej wykładni zaprezentowanej przez Sąd I instancji. Godzi się przy tym nadmienić, że w orzecznictwie tego Sądu wskazuje się, iż ,,członek zarządu może podjąć ryzyko niewystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości, pomimo zaistnienia ustawowych przesłanek takiego działania, jeżeli w jego ocenie spółka jest wypłacalna’’ – wyrok NSA z 7 sierpnia 2024r., sygn. akt III FSK 302/23. Przy czym nie zwalnia to członka zarządu z odpowiedzialności stosownie do art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej.

Również podnoszone w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego zagadnienie błędnej wykładni odnośnie zagadnienia braku winy w niezłożeniu wniosku w czasie właściwym nie zasługuje na uwzględnienie. Należy bowiem zauważyć, że Sąd I instancji wskazał, opierając się na poglądach formułowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż w rozpoznawanej sprawie nie znajduje zastosowania przesłanka z art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Ordynacji podatkowej. Ponadto odniósł się również do sytuacji, gdy organy podatkowe miały prawo oceniać przesłankę braku winy Skarżącego zasadnie stwierdzając, że przedstawione argumenty nie uzasadniają braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Ponownie bowiem trzeba zauważyć, że Skarżący nie wykazał, iż w czasie, kiedy zaistniały przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości zaistniały całkowicie niezależne od Skarżącego przeszkody uniemożlwiające jego złożenie.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił również zarzutu naruszenia przepisów postepowania. Należy uznać za trafne stanowisko Sądu I instancji, że postępowanie dowodowe było prowadzone prawidłowo i z zachowaniem regulacji tego postępowania, a zatem nie naruszono wskazanych przepisów postępowania podatkowego. Organy prawidłowo zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, zaś dokonana ocena dowodów nie nosi cech dowolności. W uzasadnieniu podstaw skargi kasacyjnej Skarżący podnosi, że złożył w toku postępowania wnioski dowodowe, tj. o przesłuchanie członków zarządu oraz o powołanie biegłego rewidenta, dla wykazania, który moment był odpowiedni dla złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, a przede wszystkim jak kształtowała się kondycja finansowa spółki, lecz wnioski te zostały oddalone. Odnosząc się do tej argumentacji Naczelny Sąd Administracyjny podzielił ocenę Sądu I instancji co do tego, że wniosek dowodowy o przesłuchanie Skarżącego w charakterze strony, a także w charakterze świadka innego członka zarządu, czy też postulat powołania biegłego nie musiały zostać uwzględnione. Skarżący miał bowiem zapewniony czynny udział w prowadzonym postępowaniu i miał możliwość zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym, w oparciu o który została wydana decyzja o jego odpowiedzialności oraz miał możliwość wypowiedzenia się w sprawie zebranych dowodów i materiałów oraz składania wszelkich wyjaśnień na piśmie.

W rozpoznawanej sprawie nie było potrzeby powoływania biegłego z zakresu rachunkowości, co trafnie wskazał również Wojewódzki Sąd Administracyjny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego uznano, że ,,dowód z opinii biegłego organ podatkowy zobowiązany jest przeprowadzić, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga "wiadomości specjalnych" (art. 197 § 1 Op.). Ustalenie okoliczności faktycznej, kiedy w spółce wystąpił stan niewypłacalności, należy do ustaleń, które samodzielnie powinny poczynić organy podatkowe. Kwestia badania "właściwego czasu" na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości jest bowiem przesłanką obiektywną, ustalaną na podstawie okoliczności faktycznych każdej sprawy’’ – wyrok NSA z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1904/21.

Naczelny Sąd Administracyjny nie uznał w konsekwencji zasadności przedstawienie zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, tj. czy Organ w toku postępowania prowadzonego zgodnie z art. 116 § 1, art. 197 § 1 i 2 i art. 199 Ordynacji Podatkowej jest władny do samodzielnej oceny i określenia konkretnego momentu niewypłacalności spółki bez przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości posiadającego wiadomości specjalne w tym przedmiocie? Na zagadnienie to wskazywał Skarżący w ramach wniosków sformułowanych w skardze kasacyjnej.

Należy przede wszystkim zauważyć, że stosownie do art. 187 § 1 p.p.s.a. zagadnienie to przedstawia Naczelny Sąd Administracyjny w sytuacji, gdy przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości. Przepis ten upoważnia zatem jedynie skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznający skargę kasacyjną B. Dauter, (w) B. Dauter., A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2024r., komentarz do art. 187 (Lex).

Zgodnie z treścią wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2024 r. wydanego w sprawie o sygn. akt I GSK 1499/20: "Zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości obejmuje taką kwestię prawną, której wyjaśnienie nastręcza znaczne trudności głównie z powodu możliwości różnego rozumienia przepisów prawnych." Jednakże w niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, wbrew sugestii Skarżącego.

Wskazać przy tym należy, iż zagadnienie to było już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (poza przywołanym już wyrokiem NSA z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt III FSK 1904/21, wskazać należy np. wyrok NSA z 6 września 2024 r. w sprawie o sygn. akt III FSK 1278/23, wyrok NSA z 29 marca 2023 r. w sprawie o sygn. akt III FSK 3882/21,wyrok NSA z 31 maja 2022 r. w sprawie o sygn. akt III FSK 168/22). Przytoczyć w tym miejscu należy wyrok NSA z 29 marca 2023 r. w sprawie o sygn. akt III FSK 3882/21, gdzie skład orzekający stwierdził, że: "organy nie mają obowiązku przy dokonywaniu ustaleń dotyczących przesłanek ogłoszenia upadłości powoływać biegłych zakresu rachunkowości na okoliczność ustalenia faktu oraz daty powstania niewypłacalności, jeżeli materiał dowodowy jest wystarczający do stwierdzenia danego stanu faktycznego oraz że organy są w pełni kompetentne do dokonywania samodzielnych ustaleń w zakresie ustalania właściwego momentu do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości’’.

Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku Skarżącego o przekazanie pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu w przedmiocie zbadania zgodności przepisów art. 116 § 1, art. 197 § 1 i 2 i art. 199 Ordynacji Podatkowej oraz art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., art. 106 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a., w zakresie w jakim w rzeczywistości uniemożliwiają one efektywną obronę podatnika w postępowaniu podatkowym oraz w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym przypisania odpowiedzialności członka zarządu spółki oraz sądowej kontroli tego postępowania, każdorazowo z wzorcami kontroli określonymi w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 2, art. 184 Konstytucji RP, zauważa, że stosownie do art. 193 Konstytucji RP każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem.

Wyjaśnić należy, że przesłanką wystąpienia z pytaniem w trybie art. 193 Konstytucji RP jest nabranie przez Sąd uzasadnionych wątpliwości, co do zgodności danego przepisu z Konstytucją RP, bądź ratyfikowaną przez Polskę umową międzynarodową, w sytuacji, w której udzielenie odpowiedzi ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 kwietnia 2023 r., w sprawie o sygn. akt III FSK 172/22: "Przepis ten nie obliguje jednak sądu, a jedynie umożliwia sądowi przedstawienie Trybunałowi pytania prawnego, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Istotne także jest, że przedstawienie takiego pytania ma miejsce w sytuacji, gdy to sąd, a nie strona, poweźmie wątpliwości co do zgodności aktu prawnego z Konstytucją RP.".

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę nie dostrzega konieczności wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, bowiem w rozpoznawanej sprawie nie doszedł do przekonania co do niekonstytucyjności wskazanych przez Skarżącego przepisów, a rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie zależy od odpowiedzi na sformułowane przez Skarżącego pytanie prawne.

W związku z powyższym brak podstaw do zastosowania art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a.

W świetle powyższych rozważań skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Krzysztof Przasnyski Paweł Borszowski (spr.) Sławomir Presnarowicz