Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1328/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 9
journal: Dz.U. 2008 nr 115 poz 728
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 20 kwietnia 2010 r. sygn. akt II SA/Op 183/10 w sprawie ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Op 183/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z dnia [...]sierpnia 2009 r., nr [...], Burmistrz [...]odmówił przyznania S. H. zasiłku okresowego. Jako podstawę prawną wydanej decyzji powołał przepisy art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2, art. 3, art. 8 ust. 1, ust. 3 i ust. 9, art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr [...]5, poz. 728 ze zm.).

W uzasadnieniu podał, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z czwórką dzieci, pozostając w związku małżeńskim z P. H., który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Z tytułu alimentów, wyrokiem z dnia 21 maja 1998 r., przyznana została stronie od męża kwota 20 zł na każde z dzieci i dotychczas wnioskodawczyni nie występowała o ich podwyższenie. Ponadto organ wskazał, że S. H. z dniem 16 lipca 2009 r. utraciła status osoby poszukującej pracy. Dalej organ podał, że syn strony - Dominik, pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, nie jest i nigdy nie był zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, a w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie uzyskał żadnego dochodu. W ocenie organu, będąc osobą młodą i zdrową, winien on jednak dołożyć starań aby polepszyć sytuację bytową rodziny. Organ wskazał, iż przyznanie zasiłku na podstawie art. 38 ustawy o pomocy społecznej warunkuje kryterium dochodowe ustalane według zasad określonych w art. 8 tej ustawy i dla rodziny strony kryterium to wynosi 1755 zł, natomiast łączny dochód rodziny wynosi 2524,16 zł, zatem przekracza kwotę kryterium o 769,16 zł. Z tego względu organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie kwalifikuje się do przyznania zasiłku okresowego. Odnośnie sposobu wyliczenia dochodu organ wyjaśnił, że składa się nań: zasiłek rodzinny na dzieci w kwocie 200 zł, dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej wynoszący 80 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 190,87 zł, alimenty w kwocie 80 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w [...]w wysokości 1945,53 zł. Natomiast odnośnie dochodu z gospodarstwa rolnego, którego właścicielką jest strona, organ podał, że w myśl art. 8 ust. 9 i ust. 10 ustawy o pomocy społecznej dla 1 ha przeliczeniowego przyjmuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł., który podlega zsumowaniu z dochodami uzyskanymi z innych źródeł. Organ podał, że z gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,7080 ha, którego właścicielką jest strona, przyjąć należy powierzchnię 9,3987 ha przeliczeniowego, natomiast w myśl art. 8 ust. 9 i 10 ustawy dla 1 ha przeliczeniowego przyjmuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł, który podlega zsumowaniu z dochodami uzyskanymi z innych źródeł. Ponadto organ podkreślił, że przepisy nie przewidują możliwości ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości innej niż ustalona w tych przepisach, nawet jeśli faktyczny dochód z tego tytułu nie jest uzyskiwany, a ustawa nie daje podstaw do wyłączenia tak ustalonego dochodu w przypadku, gdy właściciel nie prowadzi działalności rolniczej osobiście. Wywiódł dalej organ, że bez względu na to, czy ziemia uprawiana jest bezpośrednio przez właściciela, czy też działalność rolniczą prowadzi inna osoba, dochód ustala się tak samo, biorąc pod uwagę wielkość gospodarstwa rolnego i przy takiej interpretacji nie ma też znaczenia fakt, że gospodarstwo rolne jest dzierżawione. Dlatego dla ustalenia dochodu strony ze wskazanego gospodarstwa nie miał znaczenia ujawniony w toku postępowania fakt zawarcia umowy dzierżawy gospodarstwa na okres 10 lat. Organ wyjaśnił, że umowa dzierżawy została zawarta w celu uzyskania przez S. H. prawa do emerytury i dotyczy części gospodarstwa o powierzchni 6,453 ha, natomiast część zabudowana gospodarstwa, o powierzchni 0,2550 ha, pozostała w użytkowaniu strony. W umowie nie określono jednak kwoty za dzierżawę. Strona nie wystąpiła również z wnioskiem o przyznanie emerytury rolniczej. Wskazując na sytuację materialną strony organ ujawnił ponadto, że posiada ona też własnościowe mieszkanie w [...], które zaspokaja potrzeby mieszkaniowe jej rodziny. Opłaty z tytułu utrzymania mieszkania wynoszą 550,12 zł, na którą to kwotę składa się opłata za gaz – 46,12 zł, energię elektryczną – [...]9,71 zł oraz czynsz – 384,29 zł. Dalej organ podał, że strona jest współwłaścicielem posiadanego przez jej męża samochodu o wartości szacunkowej 17000 - 27000 zł. Organ stwierdził, że wprawdzie strona i jej mąż prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, jednak nie mają orzeczonej rozdzielności majątkowej i samochód należy do majątku wspólnego. Na podstawie wypisu z rejestru gruntów organ ustalił, że mąż wnioskodawczyni jest również właścicielem nieruchomości położonej w obrębie miejscowości [...], a łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek wynosi 17,26 ha. W tej sytuacji, zdaniem organu, strona ma możliwość żądania od męża podwyższenia alimentów, płaconych od [...] lat w niezmienionej kwocie po 20 zł na dziecko. Biorąc pod uwagę wartość majątku strony organ uznał, że sytuacja materialna jej rodziny jest znacznie lepsza niż sytuacja materialna rodzin pracowniczych, a ponadto może ona własnymi siłami pokonać trudności finansowe, choćby poprzez renegocjowanie umowy dzierżawy gruntów i ustalenie czynszu dzierżawnego, poprzez sprzedaż nieruchomości w [...], czy też złożenie wniosku o podwyższenie alimentów.

Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu wniosła S. H..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ podniósł, iż zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, przy uwzględnieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950), prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 351 zł. Wskazał też na pojęcie dochodu zdefiniowane w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej i powołał treść art. 8 ust. 4 tej ustawy, określającego rodzaje świadczeń niepodlegających wliczeniu do dochodu. Poza tym, przywołując art. 38 ust. 1 pkt 2 powyższej ustawy, organ wyjaśnił, że zasiłek okresowy przysługuje rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny, a nadto wskazał, że z art. 38 ust. 2 i 3 wynikają zasady ustalania wysokości zasiłku okresowego oraz jego maksymalna i minimalna wysokość. W oparciu o powyższe regulacje organ stwierdził, że prawo do zasiłku okresowego nie należy do uznania organu przyznającego pomoc społeczną, gdyż tylko spełnienie przesłanek ustawowych uprawnia stronę do otrzymania tego świadczenia. Określenie w przepisach maksymalnej i minimalnej wysokości zasiłku oznacza z kolei, że przy spełnieniu ustawowego kryterium, organ działa w graniach uznania administracyjnego. Dlatego też rodzaj, forma i rozmiar świadczeń pieniężnych winny być dostosowane do okoliczności konkretnej sprawy, jak również winny uwzględniać potrzeby osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Kryteria, którymi powinny kierować się organy, określa bowiem art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo wyliczył i ocenił, że dochód ten w miesiącu czerwcu przekroczył kwotę kryterium dochodowego rodziny o 769,16 zł. Dodał, iż wbrew stanowisku strony brak jest podstaw by nie uwzględniać dochodu z gospodarstwa rolnego, akcentując, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie uzależniają dochodu z gospodarstwa rolnego od sposobu faktycznego wykorzystania gospodarstwa i w tym względzie wiążący jest sam fakt posiadania gruntów. Za prawidłową organ odwoławczy uznał ocenę organu pierwszej instancji, że strona ma możliwość prowadzenia gospodarstwa rolnego, którego jest właścicielką i uzyskiwania z tego tytułu środków utrzymania. Podniósł w tym zakresie, że strona jest osobą w wieku produkcyjnym, nie jest osobą niepełnosprawną ani nie choruje na schorzenia, które umożliwiałyby jej prowadzenie gospodarstwa rolnego. Nie złożyła również w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniosku o przyznanie emerytury lub renty, co oznacza, że nie jest emerytką ani rencistką, która zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu złożyła S. H., domagając się zmiany powyższej decyzji, podnosząc zarzut jej bezprawności i wywodząc, że kryterium dochodowe jej rodziny nie zostało przekroczone.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 25 marca 2010 r. skarżąca wskazała na stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, wyrażone w decyzji z dnia [...]kwietnia 2009 r., przyznającej jej zasiłek okresowy, w myśl którego oddanie gospodarstwa w dzierżawę oznacza zaprzestanie jego prowadzenia.

Wydając zaskarżony wyrok Sąd I instancji podniósł, iż podstawą działania organów w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą, która określa zasady przyznawania pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy służy ona wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). Jedną z form pomocy społecznej, której rodzaje określone zostały w art. 36 ustawy, jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku okresowego (art. 36 pkt 1 lit. b ustawy). Zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej oraz rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Przyznanie tego świadczenia jednak w każdym przypadku uzależnione będzie od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy. Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany będzie odmówić przyznania zasiłku okresowego osobie samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe. Niespełnienie wskazanego wymogu bezwzględnie wyłącza bowiem przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego.

Sąd wojewódzki stwierdził, iż zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055), obowiązującego od dnia 1 października 2009 r., tak samo jak w poprzednio obowiązującym rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950), które znajdowało zastosowanie w dniu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji, kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie określone zostało w wysokości 351 zł. W tym miejscu Sąd podał, że organ odwoławczy wadliwie zastosował przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2006 r., nieobowiązującego już w dacie orzekania, jednak zważywszy, że obydwa akty prawne określają tożsame kwoty kryterium dochodowego, uznał, że powyższe uchybienie nie miało wpływu na prawidłowość obliczeń, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie.

W ocenie Sądu I instancji, organy obu instancji prawidłowo wyliczyły, że dla rodziny skarżącej kryterium dochodowe wynosi 1755 zł (5 osób × 351 zł). Prawidłowo ustaliły również, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie zasiłku skarżąca uzyskała dochód w wysokości 2524,16 zł. Słusznie też na tej podstawie uznały, że przekracza on określone dla rodziny skarżącej kryterium dochodowe o kwotę 769,16 zł.

Sąd wojewódzki podkreślił, iż ustawa o pomocy społecznej precyzyjnie określa, w jaki sposób organy obowiązane są ustalać dochód osób ubiegających się o przyznanie świadczenia. Ogólna definicja dochodu dla celów pomocy społecznej ujęta została w art. 8 ust. 3 ustawy. Zgodnie z tą regulacją dochód stanowi sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jak również kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Wszystkie składniki dochodu ustala się według zasad określonych w poszczególnych ustępach art. 8. W ust. 4 tego przepisu ustawodawca wskazał, że do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r. Jednocześnie też, ustalając w art. 8 ust. 10 ustawy, że sumuje się dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej, z hektarów przeliczeniowych oraz z innych źródeł, przyjął w art. 8 ust. 9 ustawy, w związku z zapisem § 1 pkt 2 lit. e powołanego rozporządzenia, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł.

W ocenie Sądu organy prawidłowo ustaliły wysokość dochodu rodziny skarżącej, przyjmując że składają się na niego: zasiłek rodzinny na dzieci w wysokości 200 zł, dodatek z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej w wysokości 80 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 218,63 zł, alimenty na dzieci w kwocie 80 zł, jak również dochód z gospodarstwa rolnego stanowiącego własność skarżącej w wysokości 1945,53 zł. Wskazane składniki nie należą do świadczeń określonych w art. 8 ust. 4 ustawy, niepodlegających wliczeniu do dochodu. Z art. 8 ust. 10 ustawy jednoznacznie wynika natomiast, że dochody ze wszystkich źródeł podlegają zsumowaniu. Doliczyć do nich należy zatem również dochody z ha przeliczeniowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu dodał, że art. 8 ust. 9 ustawy określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Dochód ten jest wyliczany jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. Podkreślił, że przepis ten dla celów udzielenia świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje apriorycznie, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł. Nie przewiduje on jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody.

Wskazał, że skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,7080 ha, stanowiącej 9,3987 ha przeliczeniowych. Zgodnie zatem z art. 8 ust. 9 ustawy organy prawidłowo przyjęły, że z gospodarstwa tego strona uzyskała dochód, którego ryczałtowo ustalona wysokość wynosi 1945,53 zł (9,3987 ha × 207 zł). Z tego względu, za pozbawioną wpływu na dokonaną w tym zakresie ocenę Sąd uznał podnoszoną przez skarżącą okoliczność oddania gospodarstwa w bezpłatną, wieloletnią dzierżawę.

Sąd I instancji dodał, iż na przyznanie skarżącej zasiłku okresowego nie mogła mieć także wpływu podnoszona w skardze okoliczność wcześniejszego uwzględniania przez organy wniosków strony o przyznanie zasiłku w takim samym stanie faktycznym. Stanowiska organów wyrażone w innych sprawach nie mogą stanowić podstawy rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej. Rozpoznając sprawę, organ każdorazowo powinien ustalić istotne okoliczności faktyczne, niezależnie od tego czy zostały one ujawnione w innych postępowaniach, a następnie obowiązany jest dokonać wykładni prawa, stosownie do ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Dokonując interpretacji przepisów prawa na gruncie rozpoznawanej sprawy, organ winien również odstąpić od stosowanej wcześniej wykładni, jeśli uzna ją za wadliwą.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła S. H. zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 8 ust. 9 w związku z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że pomimo wydzierżawienia gospodarstwa rolnego przez skarżącą do dochodu jej rodziny należy zaliczyć dochód z 1 ha przeliczeniowego tego gospodarstwa, co doprowadziło do przyjęcia, iż rodzina skarżącej przekroczyła kryterium dochodowe rodziny i tym samym nie spełnia koniecznych przesłanek do uzyskania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego, pomimo iż w przedmiotowej sprawie przepis art. 8 ust. 9 nie powinien mieć zastosowania.

Powołując się na wymienione podstawy skargi kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, według norm przepisanych.

W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, iż należy zgodzić się z poglądem Sądu I instancji, iż przepis art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Przepis ten jednak odnosi się przede wszystkim do sposobu określania wysokości dochodu z tego tytułu. Innymi słowy ustawodawca zwolnił organy stosujące ustawę o pomocy społecznej od czynienia faktycznych ustaleń dotyczących dochodowości posiadanego przez ubiegającego się o świadczenia gospodarstwa rolnego, wprowadzając fikcję istnienia dochodu w ścisłej, z góry określonej wysokości. Rzeczywiście więc w świetle tego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane czy też nie, bez znaczenia jest także powód takiego stanu rzeczy, a przede wszystkim fakt, czy rzeczywiście przynosi ono dochody.

Wydaje się jednak, iż ustawodawca przyjmując powyższą zasadę stanął na stanowisku, że sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego daje możliwość uzyskiwania dochodu, a więc przyjął apriorycznie, iż posiadacz gospodarstwa rolnego prowadzi na nim działalność rolniczą.

Ustawodawca co prawda nie posługuje się pojęciem działalności rolniczej, jak czyni to w przypadku działalności pozarolniczej, przyjmując jako źródło dochodu hektar przeliczeniowy, ale wykładnia celowościowa nakazuje aby łączyć to źródło dochodu co najmniej z potencjalną możliwością prowadzenia takiej działalności.

W przedmiotowej sprawie skarżąca oddała, będące jej własnością gospodarstwo rolne, w posiadanie zależne, pozbywając się czasowo, tj. na okres 10 lat faktycznego władztwa nad nim. Dzierżawiąc znaczną część gospodarstwa rolnego, skarżąca pozbyła się istotnej Części atrybutów związanych z prawem własności rzeczy, a mianowicie prawa Używania i pobierania pożytków z nieruchomości, przenosząc te uprawnienia na dzierżawcę.

Podkreślono, iż na skutek zaciągniętego zobowiązania, skarżąca nie posiada nawet potencjalnej możliwości prowadzenia działalności rolniczej na wydzierżawionych gruntach i tym samym osiągania dochodu z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego.

Za taką interpretacją przemawia wykładnia celowościowa spornego przepisu, która nakazuje przyjąć, iż dla celów przyznawania świadczeń pomocy społecznej osoba lub rodzina posiadająca gospodarstwo rolne zobligowana jest wykorzystać je w taki sposób, aby osiągać z niego dochód i nie korzystać w ogóle z pomocy państwa lub jedynie w ograniczonym zakresie. Jeżeli jednak możliwość osiągania dochodu z gospodarstwa rolnego doznaje ograniczeń prawnych, nie sposób uznać, że powyższy przepis ma zastosowanie, bowiem prowadziłoby to do interpretacji niezgodnej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Dodano, że iż nawet w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, wydzierżawienie gruntów na podstawie pisemnej umowy zawartej co najmniej na 10 lat traktowane jest jako zaprzestanie działalności rolniczej, o czym stanowi art. 28 ust.4 przywołanej ustawy. W ocenie skarżącej, przez pryzmat powyższego przepisu należy oceniać w przedmiotowej sprawie kwestię zasadności zaliczenia w poczet dochodów także dochodów z gospodarstwa rolnego wynikającą z samego tylko faktu bycia jego właścicielem, w oderwaniu o faktycznej i prawnej możliwości korzystania z niego i czerpania pożytków.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed NSA prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz U Nr 153, poz. 1270 ze zm.). NSA jako sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, albowiem podniesione w niej zarzuty przeciwko zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu nie są trafne.

Przepis art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej stanowi: "Przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 207 zł". Wbrew twierdzeniu skarżącej przepis ten nie budzi najmniejszych wątpliwości interpretacyjnych. Wynika z niego jednoznacznie, że dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, że każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 207 zł z 1 ha przeliczeniowego, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z tej nieruchomości lub, w jaki sposób nią rozporządził.

Wniosek ten znajduje potwierdzenie na gruncie wykładni systemowej. Jedna z powszechnie przyjmowanych reguł wykładni systemowej mówi bowiem, że znaczenie interpretowanej normy należy ustalić w ten sposób, by było ono jak najbardziej harmonijne w stosunku do innych norm części systemu prawa, do którego interpretowana norma należy – por. J. Wróblewski [w:] W. Lang, J. Wróblewski, S. Zawadzki, Teoria państwa i prawa, Warszawa 1979, s. 403. Niedopuszczalna więc byłaby interpretacja art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, dopuszczająca niestosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy strona bezpłatnie wydzierżawia posiadane gospodarstwo rolne, pozbawiając się tym samym źródła dochodu i przerzucając ciężar utrzymania siebie i swojej rodziny na podatnika, jeżeli jednym z podstawowych zadań pomocy społecznej jest usamodzielnienie osób i rodzin korzystających z tej pomocy i ich integracja ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej), a osoby korzystające z pomocy społecznej mają obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 tej ustawy).

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niemającą usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 Pp.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a.