Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 829/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71a par. 9
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Sędzia WSA Beata Machcińska, Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi S. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 3 kwietnia 2023 r. nr 2401-IEE.7192.117.2023.2/DJ UNP: 2401-23-081095 w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 3 kwietnia 2023 r., znak 2401-IEE.7192.117.2023.2/DJ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej jako organ, DIAS) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. (dalej jako NUS, organ I instancji) w przedmiocie określenia S S.A. z siedzibą w G. (dalej jako strona, skarżąca, Spółka) wysokości nieprzekazanej kwoty w wysokości 4.748.175,68 zł tytułem realizacji zawiadomień o zajęciu wierzytelności S1 sp. z o.o.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt. 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000) oraz art. 17 § 1, art. 18 i art. 71a § 9 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 479 – dalej jako upea).

Stan sprawy:

Organ I instancji w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko S1 sp. z o.o. (dalej również jako zobowiązany) dokonał szeregu zajęć u skarżącej Spółki z tytułu wierzytelności przysługujących dłużnikowi od skarżącej, datowanych na lata 2017 – 2021. W zaskarżonym postanowieniu organ przedstawił w tabeli daty sporządzenia, numery zawiadomienia/czynności, daty doręczenia i kwoty poszczególnych zajęć. Organ wskazał również, że w związku z brakiem odpowiedzi skarżącej na zajęcia, skierował do Spółki ponaglenia.

W związku z przeprowadzoną u zobowiązanego kontrolą prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. sporządził protokół kontroli. Dokument ten doręczono Spółce 2 listopada 2022 r., a zobowiązanemu 31 października 2022 r. Pismem z 14 listopada Spółka wniosła zastrzeżenia do przeprowadzonej kontroli, na które NUS odpowiedział 2 stycznia 2023 r. Postanowieniem z 9 lutego 2023 r. NUS określił Spółce na 2 lutego 2023 r. nieprzekazaną na rzecz organu egzekucyjnego kwotę w wysokości 4.748.175,68 zł.

Na to postanowienie Spółka wniosła zażalenie, a w wyniku jego rozpatrzenia DIAS wydał postanowienie zaskarżone do tutejszego Sądu.

Uzasadniając swoje stanowisko organ powołał się na art. 71a § 9 upea, z którego wynika, że zwrot "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia, nieistnienia wierzytelności. Takie okoliczności w sprawie nie wystąpiły.

Organ odniósł się do kwestii objęcia zaskarżonym postanowieniem przedawnionych wierzytelności. Wywiódł, że przerwanie biegu terminu przedawnienia reguluje art. 123 § 1 pkt 1 K.c., zgodnie z którym bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Powołany przepis nie uzależnia zaistnienia skutku przerwania biegu terminu przedawnienia od tego, że stosowne czynności mają zostać podjęte przez wierzyciela. Warunkiem przerwania biegu terminu przedawnienia jest każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Na podstawie art. 67a § 1 upea, organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Oznacza to, że z chwilą skutecznego zajęcia wierzytelności lub prawa majątkowego przez organ egzekucyjny przechodzą na ten organ wszelkie uprawnienia zobowiązanego wynikające z zajętych wierzytelności lub praw, związane z ich realizacją. Konsekwencją skutecznego zajęcia jest możliwość dokonywania przez organ wszelkich praw zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Zatem po skutecznie dokonanym zajęciu wierzytelności, organ egzekucyjny staje się wierzycielem zajętej kwoty, skoro co do niej wstąpił w prawa zobowiązanego w stosunku do jego dłużnika.

Dlatego w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 123 § 1 pkt 1 K.c. Organ egzekucyjny podjął czynności (zajęcie innej wierzytelności pieniężnej) przedsięwzięte bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia (wynikającego z wystawionego tytułu wykonawczego wobec S1 Sp. z o.o.). Z tego względu zdaniem organu, skoro NUS w toku postępowania egzekucyjnego dokonał szeregu zajęć u Spółki z tytułu wierzytelności przysługujących S1 Sp. z o.o., doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia.

Organ wskazał, że w latach 2017-2021 Spółka prowadził regularną współpracę z S1 Sp. z o.o., efektem czego było wystawienie faktur łącznie na kwotę 15.713.132,41 zł. Od chwili zajęcia Spółka straciła jako dłużnik zajętej wierzytelności, swobodę w dysponowaniu zajętą wierzytelnością. Tymczasem, Spółka opłacała zobowiązania na rachunki pracowników oraz innych odbiorców. Spółka jako dłużnik zajętej wierzytelności uregulowała część należności wynikających z wystawionych przez zobowiązaną faktur. Skoro dokonywała tych wpłat, dokonała w istocie dokonał "niewłaściwego" uznania długu, skutkującego przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Wpłaty dokonywane przez Spółkę na rzecz pracowników zobowiązanej Spółki, czy też innych kontrahentów noszą znamiona "uznania niewłaściwego".

Na skutek przeprowadzenia kontroli u zobowiązanego organ pozyskał rejestr faktur obrazujących transakcje pomiędzy Spółką a zobowiązaną Spółką, porozumienie z zobowiązaną Spółką potwierdzające fakt, że Spółka regulowała wynagrodzenia pracowników zobowiązanej Spółki. W toku kontroli organ egzekucyjny pozyskał również wydruki z obrotów konta "702 Sprzedaż usług", a także zapisy na koncie potwierdzające płatności zrealizowane przez Spółkę w imieniu S1 sp. z o.o., pomimo zajęcia wierzytelności.

Organ nie uznał za zasadne twierdzeń powołanych w zażaleniu, jakoby wydanie postanowienia w przedmiocie nieprzekazanych kwot musi zostać poprzedzone kontrolą u dłużnika zajętej wierzytelności. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostają wykazane przez organ I instancji powiązania kapitałowo-osobowe między Spółką a zobowiązaną oraz utrudnianie postępowania kontrolnego. Organ egzekucyjny nie miał możliwości przeprowadzenia u Spółki kontroli, gdyż pod adresem Spółki jej prokurent, pomimo wielokrotnego ustalenia terminu przeprowadzenia kontroli, nie dopuściła do jej przeprowadzenia. Ponadto adres Spółki jest wirtualnym biurem.

W skardze na to postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 18 upea oraz art. 71a § 1 upea poprzez utrzymanie decyzji organu I Instancji pomimo zaniechania przeprowadzania u dłużnika zajętej wierzytelności kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, co skutkowało błędnym i bezpodstawnym ustaleniem, że zajęte wierzytelności zostały przez Spółkę uznane i są wymagalne a nadto, że Spółka bezpodstawnie uchyla się od ich przekazania;

- art. 156 kpa oraz art. 71a § 1 upea w zw. z art. 28 kpa poprzez niestwierdzenie przez organ II instancji nieważności zaskarżonej decyzji pomimo wydania decyzji administracyjnej względem skarżącej pomimo tego, że nie jest ona formalnie stroną postępowania kontrolnego,

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 18 upea poprzez dowolne oraz błędne przyjęcie, iż:

a). Spółka bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności, pomimo że faktycznie pomiędzy zobowiązaną a Spółką nie występuje bezsporna, uznana, wymagalna oraz podlegająca zajęciu wierzytelność, a zatem brak jest również podstaw do określenia jej wysokości i prowadzenia wobec Spółki postępowania egzekucyjnego,

b). wykonanie umowy z 4 listopada 2015 r. zawartej pomiędzy S S.A. a S1 sp. z o.o. dotyczącej wypłaty wynagrodzenia przez S S.A. pracownikom S1 sp. z o.o. oznacza, że Spółka dokonała uznania niewłaściwego swoich długów wobec S1 sp. z o. o.,

c). wierzytelności S1 sp. z o.o. względem S S.A. nie są wierzytelnościami spornymi pomimo tego, że S S.A. wyraźnie zakomunikowała organowi egzekucji pismem z 21 stycznia 2021r., że nie uznaje zajętych wierzytelności S1 sp. z o.o. oraz pomimo tego że S1 sp. z o.o. wysyłało wezwania do zapłaty wystawianych faktury od 3 kwietnia 2017 r. do 30 lipca 2019r. a także nawet wystąpiło do Sądu Rejonowego w G. w sprawie o sygn. akt. [...], na drogę sądową celem wyegzekwowania należności,

d). fakt brak zapłaty wierzytelności S1 sp. z o.o. przez S S.A. ich kwestionowania przez S S.A. a także wystąpienia przez S1 sp. z o.o. do sądu nie świadczy o sporności wierzytelności,

e). fakt braku toczących się postępowań przed sądami powszechnymi w Z. i G. świadczą o bezsporności zajętych wierzytelności,

f). S S.A. współpracowało z S1 sp. z o.o. spółki te podejmowały działania zmierzające do udaremnienia egzekucji, pomimo braku jakiegokolwiek zebranego materiału dowodowego potwierdzającego takie współdziałanie;

- art. 71b w zw, z art. 91 upea, polegające na wydaniu postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 upea pomimo braku wystąpienia przesłanek uzasadniających jego wydanie, a to skutecznego zajęcia wymagalnych i uznanych przez Spółkę wierzytelności oraz bezpodstawnego uchylania się przez Spółkę od ich przekazania;

- art. 123 k.c. poprzez ustalenie, że zajęte wierzytelności się nie przedawniły pomimo upływu 2 letniego terminu przedawnienia zajętych wierzytelności.

Skarżąca domagała się zobowiązania Organu I instancji o doręczenie Sądowi i Skarżącej:

- upoważnienia z kontroli, którym Organ I instancji miał się posłużyć do przeprowadzenia kontroli wobec S S.A. której przedmiotem jest niniejsze postępowanie, celem ustalenia czy taki dokument kiedykolwiek powstał,

- dowodu doręczenia S S.A, w/w upoważnienia do przeprowadzenia kontroli na okoliczność podejmowania przez organ I instancji prób wszczęcia postępowania wobec skarżącej,

- dowodu zwrócenia się przez organ I instancji do sądów powszechnych o ustalenie czy pomiędzy stronami toczy lub toczyło się postępowanie o sporne wierzytelności w szczególności do sądów rejonowych, okręgowych w G. Z. oraz W..

Nadto wnioskowała o przeprowadzenie dowodu z:

- przesłuchania K. W. (Prezesa S S.A.) na okoliczność przebiegu współpracy pomiędzy S S.A. a S1 sp. z o.o oraz przyczyn sporności wierzytelności pomiędzy S S.A. a S1 sp. z o.o. konfliktu pomiędzy spółkami oraz nieprawidłowościami w wystawianiu faktur prze S1 sp. zo.o.,

- przesłuchania A.J. (Prezesa S1 sp. z o.o.) na okoliczność przebiegu współpracy pomiędzy S S.A., a S1 sp. z o. o oraz przyczyn sporności wierzytelności pomiędzy S S.A. a S1 sp. z 0.0. konfliktu pomiędzy spółkami oraz nieprawidłowościami w wystawianiu faktur prze S1 sp. z 0.0. pozwania przez S1 sp. z o.o. Skarżącej, toczących się postępowań sądowych przed sądami powszechni pomiędzy Skarżącą a S1 sp. z o.o.

W oparciu o przedstawione zarzuty skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz wyeliminowanie z obrotu decyzji organu I instancji, ewentualnie o uchylenie obu decyzji, umorzenie postępowania i zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadniając skargę skarżąca zwróciła przede wszystkim uwagę na fakt, że nie została u niej przeprowadzona kontrola ani nie przeprowadzono ustaleń pozwalających na wydanie zaskarżonego postanowienia. Powołując się na bogate orzecznictwo sądów administracyjnych skarżąca wskazała, że brak kontroli uniemożliwił ustalenie, czy rzeczywiście Spółka narusza ciążące na niej obowiązki dłużnika zajętej wierzytelności i czy zasadnym jest wydanie zaskarżonego postanowienia. Ponadto, gdyby kontrola została faktycznie przeprowadzona, organ ustaliłby, że - zgodnie z twierdzeniem Spółki - brak jest wymagalnych i uznanych wierzytelności.

Co więcej, organ wybiórczo wnioskuje, że zajęte wierzytelności nie są sporne z faktu, że przed sądami w G. lub Z. nie są prowadzone postępowania sądowe. Należy z całą mocą podkreślić, że te Sądy nie mogły być właściwe dla prowadzenia sporów sądowych. Organ przeczy sobie z jednej strony wskazując na brak przesłanek świadczących o sporności wierzytelności a z drugiej ustala, że S1 sp. z o.o. złożyła pozew do Sądu Okręgowego w W. o sygn. [...]. Jedynym właściwym Sądem do rozstrzygania sporów między spółkami mógł być Sąd w W.

Niezależnie od powyższego organ nie dysponował jakimkolwiek dowodem lub wyraźnym oświadczeniem Spółki o uznaniu długu.

Dalej skarżąca odniosła się do kwestii przedawnienia podnosząc, że dopiero wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia na podstawie art. 71a § 9 upea, stanowi okoliczność przerywającą bieg przedawnienia. Sam fakt dokonania zajęcia wierzytelności S1 sp. z o.o. nie daje podstaw do przyjęcia, że wskazane wierzytelności nie są przedawnione.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy zaistniały przesłanki do wydania skarżącej, jako dłużnikowi zajętej wierzytelności, postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, na podstawie art. 71a § 9 upea.

Rozważając sporne zagadnienie w pierwszej kolejności należy wyjaśnić tak jak to uczynił tutejszy Sąd w wyroku z 5 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 107/23, a stanowisko to Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela, że zajęcie egzekucyjne, zdefiniowane w art. 1a pkt 18 upea, stanowi czynność organu egzekucyjnego, na podstawie której następuje odebranie zobowiązanemu swobody rozporządzania przysługującym mu prawem majątkowym. Mocą art. 89 i kolejnych ww. ustawy możliwe jest przeprowadzenie przez organ egzekucji z wierzytelności pieniężnych innych niż określone w przepisach art. 72-87 upea. Stosownie do art. 89 § 1-3 upea, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (§1). Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług (§ 2). Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:

1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,

c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;

2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem.

Stosownie do art. 67a § 1 upea, organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia (m.in. wierzytelności) wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Z chwilą dokonania zajęcia wierzytelności pieniężnej dłużnik zajętej wierzytelności traci wszelkie uprawnienia do dysponowania zajętą wierzytelnością, a jego rola ogranicza się jedynie do przekazania kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, a dłużnik jest zobligowany przekazać mu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności.

Na podstawie art. 91 upea organ egzekucyjny ma możliwość zastosowania wobec dłużnika zajętej wierzytelności trybu przewidzianego w art. 71b tej ustawy, a mianowicie ściągnięcia zajętej kwoty wierzytelności od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawę wystawienia tytułu wykonawczego stanowi wówczas postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 upea. Mianowicie, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Wydane w tym trybie postanowienie stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jego dłużnika i stwierdzenie, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

W postanowieniu, o którym mowa wyżej, organ egzekucyjny dokonuje konkretyzacji obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenia jego charakteru i zakresu. Stanowi ono prawną podstawę do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu całej lub części zajętej wierzytelności. Zatem przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są: 1) fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie); 2) bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

W niniejszej sprawie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności wraz z ponagleniami zostały doręczone skarżącej wraz ze stosownym pouczeniem i wezwaniem do zajęcia stanowiska w sprawie wierzytelności. Pismem z 5 stycznia 2021 r. Spółka udzieliła odpowiedzi na wezwanie organu podnosząc, że wszystkie zajęte wierzytelności są między stronami sporne. Wierzyciele skarżącej, według treści pisma, w 2020 r. zainicjowali szereg postępowań o zapłatę przeciwko Spółce, a sprawy te zostały zarejestrowane przez Sądem Rejonowym w G.. Sprawa z powództwa S1 sp. z o.o. została zarejestrowana pod sygn. akt [...], lecz do dnia sporządzenia pisma skarżąca nie otrzymała odpisu pozwu. Jednocześnie skarżąca odmówiła uznania wierzytelności stwierdzając, że pozostają one nadal sporne z uwagi na toczące się postępowania sądowe. Podniosła również, że wierzytelności te uległy przedawnieniu.

Te twierdzenia skarżącej zweryfikował organ w toku przeprowadzonej kontroli u zobowiązanej spółki – S1 sp. z o.o. Szczegółowe ustalenia kontroli zostały opisane w protokole z 25 października 2022 r., doręczonym również skarżącej w niniejszym postępowaniu. Ustosunkowując się do ustaleń kontroli, skarżąca ponownie zwróciła uwagę na spór dotyczący zajętych wierzytelności i przedawnienie części z nich. Nie wskazała jednak ani sądu, przed którym miały zawisnąć spory co do wierzytelności, ani też nie podała sygnatur spraw sądowych, poza wymienioną wyżej sprawą zawisłą przed Sądem Rejonowym w G.

W tych okolicznościach organ był uprawniony do stwierdzenia, że spory takie nie toczą się, tym bardziej, że twierdzenia skarżącej weryfikował zwracając się ze stosownym zapytaniem do Sądu Rejonowego w Z. i G. Otrzymał odpowiedź negatywną. Podobnie zresztą spółka S1 nie wskazywała na toczące się postępowania sądowe dotyczące wierzytelności skarżącej wobec niej.

W ocenie Sądu mając na uwadze przedstawione wyżej argumenty stwierdzić należy, że niezasadne są te zarzuty skargi, w których Spółka kwestionuje ustalenia dotyczące niespornych wierzytelności. Poza twierdzeniami o postępowaniach sądowych, skarżąca nie przedłożyła dowodu potwierdzającego rzeczywiste spory sądowe. Wskazała co prawda jedną sygnaturę sprawy zawisłej przez Sądem Rejonowym w G., jednak w wyniku weryfikacji tej informacji organ ustalił, że sprawa ta nie toczy się. W ocenie Sądu podjęte przez organ działania były wystarczające do zweryfikowania twierdzeń skarżącej co do tego, czy zajęte wierzytelności są sporne. Skarżąca poza gołosłownymi twierdzeniami nie przedłożyła żadnego dowodu potwierdzającego spór. Owszem, skarżąca jest dłużnikiem zajętych wierzytelności i to nie do niej należy sądowe ich dochodzenie, jednak wykazanie spornego charakteru wierzytelności leżało w jej interesie. Nadto protokół kontroli został również doręczony wierzycielowi skarżącej – spółce S1. Ta spółka nie wskazała, jakoby wierzytelności były przedmiotem sporu przed sądem powszechnym.

W tych okolicznościach nie zachodziła konieczność prowadzenia dodatkowych ustaleń co do tego, czy między skarżącą a jej wierzycielem toczy się postępowanie sądowe. Wniosek ten jest tym bardziej zasadny, że w sprawie zaszły inne wykazane przez organ okoliczności dotyczące zajętej wierzytelności.

Prawidłowo bowiem organ stwierdził, że skarżąca Spółka dokonywała zapłaty zobowiązań spółki S1, co jednoznacznie stwierdzono w protokole kontroli prowadzonej wobec tej ostatniej spółki i co wynika z przedłożonych akt administracyjnych. Mając na uwadze powyższe zasadne było stanowisko organu, który nie podzielił stanowiska skarżącej co do spornego charakteru wierzytelności. W ocenie Sądu organ był uprawniony do takiego stwierdzenia, poprzedzając je przedstawionymi wyżej ustaleniami.

Co więcej kwestie regulowania przez skarżącą zobowiązań wierzyciela jest istotne z punktu widzenia przedawnienia zobowiązania skarżącej wobec S1. Skarżąca, co wynika z protokołu kontroli, Spółka opłacała zobowiązania na rachunki pracowników oraz innych odbiorców. Spółka jako dłużnik zajętej wierzytelności uregulowała część należności wynikających z wystawionych przez zobowiązaną faktur. W ocenie Sądu dokonując tych wpłat, skarżąca w istocie dokonała "niewłaściwego" uznania długu, skutkującego przerwaniem biegu terminu przedawnienia. Z art. 123 § 1 pkt 2 k.c. wynika, że bieg przedawnienia przerywa się przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje. NSA w wyroku z 21 września 2012 r., II FSK 395/11, wskazał, że uznanie długu może nastąpić albo poprzez umowę ustalającą istnienie jakiegoś stosunku prawnego (uznanie właściwe) albo poprzez samo oświadczenie wiedzy będące przyznaniem istnienia zobowiązania dokonanym przez dłużnika wobec wierzyciela (uznanie niewłaściwe). Uznanie niewłaściwe jest zatem deklaratoryjnym przyznaniem przez dłużnika, że dany obowiązek istnieje, a dłużnik nie zamierza uchylić się od jego wypełnienia. Dla zakwalifikowania zachowania dłużnika w kategoriach uznania roszczenia konieczne jest stwierdzenie, że z rozeznaniem daje wyraz temu, że wierzycielowi przysługuje w stosunku do niego wierzytelność wynikająca z konkretnego stosunku prawnego. Wymóg ścisłego sprecyzowania roszczenia, będącego przedmiotem uznania, wynika z tego, że bieg przedawnienia uznanego roszczenia przerywa się, ale tylko w granicach zakreślonych uznaniem. W orzecznictwie i w doktrynie jako przykład uznania niewłaściwego podaje się np.: oświadczenie stwierdzające istnienie długu, zapłatę odsetek, prośbę o odroczenie terminu płatności albo rozłożenie jej na raty, częściowe wykonanie zobowiązania albo prośbę dłużnika o zwolnienie z długu.

Powyższe rozważania tutejszy Sąd w pełni podziela. Słusznie przyjął organ, że wpłaty dokonane przez skarżącego nosiły znamiona uznania niewłaściwego w stosunku do roszczenia dłużniczki. Co więcej, nie ustalono, by pomiędzy stronami stosunku zobowiązaniowego zachodziły okoliczności świadczące o spornym charakterze wierzytelności. Na skutek przeprowadzenia kontroli u zobowiązanego organ pozyskał rejestr faktur obrazujących transakcje pomiędzy Spółką a zobowiązaną Spółką, porozumienie z zobowiązaną Spółką potwierdzające fakt, że Spółka regulowała wynagrodzenia pracowników zobowiązanej Spółki. W toku kontroli organ egzekucyjny pozyskał również wydruki z obrotów konta "702 Sprzedaż usług", a także zapisy na koncie potwierdzające płatności zrealizowane przez Spółkę w imieniu S1 sp. z o.o., pomimo zajęcia wierzytelności.

Kontynuując wątek przedawnienia wskazać należy, że kwestią sporną pozostaje ustalenie, czy mogło dojść do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania cywilnoprawnego, skoro mamy do czynienia z czynnością podjętą przez organ egzekucyjny w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 1a pkt 12 lit. a upea, że środek egzekucyjny to rzecz lub prawo majątkowe umożliwiające wykonanie obowiązku będącego przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Natomiast w myśl art. 1a pkt 12 lit. a tej ustawy przez środek egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych rozumie się m. in. egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych.

Z treści cytowanego wyżej przepisu art. 89 § 1 upea wynika, że na skutek zajęcia po stronie dłużnika zajętej wierzytelności powstają ściśle określone obowiązki względem organu egzekucyjnego statuowane przepisami ustawy egzekucyjnej. Istotą dokonanego zajęcie innej wierzytelności jest, że to organ egzekucyjny a nie wierzyciel staje się podmiotem uprawnionym do odbioru zajętej wierzytelności (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 16 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1667/21).

Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z 3 marca 2021 r., III FSK 2444/21, zgodnie z którym skoro mamy do czynienia z zobowiązaniem cywilnoprawnym istnienie obowiązku po stronie dłużnika zajętej wierzytelności musi uwzględniać istnienie samego zobowiązania. Przyjęcie innego poglądu prowadziłoby do wniosku, że dłużnik zajętej wierzytelności w istocie odpowiada nie za zaniedbania wynikające z nieprzekazania zajętej wierzytelności ale za obowiązek (zobowiązania podatkowe) zobowiązanego, o którym mowa w art. 1a pkt 20 upea. Tak więc ocena bytu zajętej wierzytelności powinna być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich właściwych przepisów K.c., nie tylko dotyczących okresów przedawnienia, ale także przepisów, które mają wpływ na bieg tego przedawnienia.

Kodeks cywilny w art. 120 § 1 (zdanie pierwsze) stanowi, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Długość terminu przedawnienia ustanawia art. 118 K.c. w myśl, którego jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

Natomiast kwestię przerwania biegu terminu przedawnienia reguluje art. 123 § 1 pkt 1 K.c., zgodnie z którym bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. NSA w ww. wyroku podkreślił, że powołany przepis nie uzależnia zaistnienia skutku przerwania biegu terminu przedawnienia od tego, że stosowne czynności mają zostać podjęte przez wierzyciela; stanowi się, że warunkiem przerwania biegu terminu przedawnienia jest każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.

Przyczynami przerwania biegu terminu przedawnienia przewidzianym w art. 123 § 1 pkt 1 K.c. mogą być zarówno zdarzenia (czynności) w znaczeniu materialnoprawnym, jak i o charakterze procesowym (por. A. Kidyba (red.) Kodeks Cywilny. Komentarz Tom I, LEX). Natomiast Sąd Najwyższy w wyroku z 4 października 2006 r., II CSK 202/06 (opubl. LEX) wskazał, że "czynność procesowa wtedy przerywa bieg przedawnienia, gdy można ją uznać za przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Poza tą przesłanką, wskazany przepis nie zawiera żadnych dodatkowych warunków". Przy czym czynność procesowa jest podjęta bezpośrednio w celu m.in. dochodzenia roszczenia, gdy skutkiem tych czynności jest prowadzenie przez organ wyodrębnionego zespołu działań (postępowania w szerokim znaczeniu), które może zakończyć się m.in. zaspokojeniem roszczenia (por. E. Gniewek (red.) Kodeks cywilny. Komentarz Warszawa 2008, str. 282).

Z kolei na podstawie powołanego już wcześniej art. 67a § 1 upea organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Oznacza to, że z chwilą skutecznego zajęcia wierzytelności lub prawa majątkowego przez organ egzekucyjny przechodzą na ten organ wszelkie uprawnienia zobowiązanego wynikające z zajętych wierzytelności lub praw, związane z ich realizacją. Zajęcie wierzytelności musi być dokonane w sposób prawnie skuteczny, tj. przewidziany w przepisach upea. Tylko wtedy następuje bowiem przeniesienie na organ egzekucyjny wszelkich uprawnień zobowiązanego, które wynikają z zajętych wierzytelności lub praw. Konsekwencją skutecznego zajęcia jest możliwość wykonywania przez organ wszelkich praw zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Zatem po skutecznie dokonanym zajęciu wierzytelności, organ egzekucyjny staje się wierzycielem zajętej kwoty, skoro co do niej wstąpił w prawa zobowiązanego w stosunku do jego dłużnika (tak WSA we wskazanym już wyżej wyroku).

W niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 123 § 1 pkt 1 K.c. Organ egzekucyjny (powołany do egzekwowania roszczeń danego rodzaju) podjął czynność (zajęcie innej wierzytelności pieniężnej) przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia (wynikającego z wystawionego tytułu wykonawczego wobec dłużnika. Z tych względów Sąd podzielił stanowisko WSA w Poznaniu zaprezentowane w wyroku z 28 marca 2019 r., I SA/Po 1038/18, zgodnie w którym zajęcie innej wierzytelności pieniężnej (w niniejszej sprawie dokonanie szeregu zajęć w latach 2017 – 2021 wymienionych w tabeli zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia) stanowi czynność, która przerywa bieg przedawnienia. Celem dokonania tego zajęcia było bowiem wyegzekwowanie należności od dłużnika (wykonanie zobowiązania). Mając zaś na uwadze wyżej powołany przepis art. 67a § 1 upea należy uznać, że działania podejmowane przez organ wobec skarżącej są czynnościami wierzyciela, który utracił możliwość dysponowania przysługującą mu wierzytelnością, nie wolno mu odebrać zajętej kwoty ani w żaden sposób nią rozporządzać (art. 89 § 3 pkt 2 upea). Działania więc podejmowane przez organ egzekucyjny są w tym przypadku tożsame z działaniami jakie podejmowałby w stosunku do skarżącej sądowy organ egzekucyjny gdyby zobowiązany, po otrzymaniu tytułu wykonawczego w trybie cywilnym, zwrócił się do niego ze stosownym wnioskiem.

Obowiązek określenia przez organ egzekucyjny wysokości nieprzekazanej przez trzeciodłużnika kwoty wiąże się z uprzednim stwierdzeniem, czy dłużnik ten uchylał się "bezpodstawnie" od przekazania zajętej wierzytelności albo jej części organowi egzekucyjnemu. W orzecznictwie wskazuje się, że użyty w treści art. 71a § 9 upea zwrot "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia, nieistnienia wierzytelności (por. np. wyroki NSA: z 21 lipca 2022 r., III FSK 711/21; z 18 sierpnia 2020 r., II FSK 1409/18). W kompetencji organu egzekucyjnego mieści się badanie przeszkód prawnych do przekazania zajętej wierzytelności przez trzeciodłużnika. W niniejszej sprawie takie badanie zostało prawidłowo przeprowadzone, a żadna z tych okoliczności nie wystąpiła.

Zdaniem Sądu nie ma racji skarżąca twierdząc, że postanowienie w przedmiocie określenia nieprzekazanej kwoty wierzytelności winno być poprzedzone kontrolą u skarżącej. W tym zakresie podzielić należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z 28 października 2011 r., sygn. akt II FSK 766/10. Sąd stwierdził w tym wyroku, że na podstawie przepisu art. 71a § 1 upea, organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. W myśl przepisu § 2 art. 71a § 1 upea, jeżeli środek egzekucyjny zastosowany został przez organ egzekucyjny, o którym mowa w art. 19 § 3, 4, 7 i 8, kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego przeprowadza, z urzędu lub na wniosek tego organu, naczelnik urzędu skarbowego. Zgodnie z przepisem art. 71a § 8 upea, przepisy § 1-7 stosuje się odpowiednio do zobowiązanego. Natomiast stosownie do treści art. 71a § 9 upea, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty.

Prawidłowa wykładnia powyższych regulacji zawartych w art. 71a § 9 upea, pozostającym w związku z treścią § 1 i § 8 art. 71a upea, nie pozwala na wyłączenie uprawnień organu egzekucyjnego do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty skierowanego do skarżącego, jako dłużnika zajętej wierzytelności. Należy bowiem zauważyć, że w przepisie zawartym w art. 71a § 9 upea nie określa w sposób jednoznaczny, że możliwość przeprowadzenia kontroli odnosi się wyłącznie do dłużnika. Nie użyto bowiem stwierdzenia, na przykład "w wyniku kontroli przeprowadzonej u dłużnika". Użyty przez ustawodawcę w trybie przypuszczającym zwrot "jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono" (w sytuacji dopuszczającą kontrolę u zobowiązanego), odnosi się do możliwości dokonywania kontroli innych podmiotów wymienionych w przepisie art. 71a upea. Taki sposób odczytania powyższego unormowania jest tym bardziej usprawiedliwiony, gdyż treść § 8 art. 71a upea wskazuje jednoznacznie, że organ egzekucyjny może przeprowadzić kontrolę także u zobowiązanego. Przecież przepisy § 1-7 art. 71a upea wprost stosuje się odpowiednio do zobowiązanego. Jeżeli zatem przeprowadzono kontrolę u zobowiązanego, wówczas nie ma podstaw twierdzić, aby w stosunku do skarżącej nie można było wydać postanowienia, w którym określono wysokość nieprzekazanej kwoty.

W konsekwencji nie są zasadne i te zarzuty skargi, które zostały oparte na twierdzeniu, że kontrola przeprowadzona wobec wierzycielki skarżącej jest niewystarczająca dla wydania zaskarżonego postanowienia, które tym samym dotknięte jest wadą nieważności.

W konsekwencji słusznie organ przyjął, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od wykonania ciążącego na nim obowiązku.

Mając na uwadze przedstawione wyżej argumenty Sąd nie znalazł podstaw do pozyskania dokumentów wskazanych w skardze. Zebrany materiał dowodowy był wystarczający do ustalenia okoliczności istotnych dla sprawy, co zostało wyżej szczegółowo omówione. Nadto wskazać należy, że przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej jako ppsa), nie dają podstaw do przeprowadzenia przez sąd administracyjny dowodu z przesłuchania świadków, o co skarżąca wnioskowała w skardze.

Z tych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ppsa.