Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 384/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 59 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant Specjalista Dominika Janik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi B. C. działającego przez kuratora osoby częściowo ubezwłasnowolnionej K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 10 stycznia 2024 r. nr SKO.PS/4110/709/2023 w przedmiocie odmowy przeniesienia do innego domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. C. (dalej "skarżący"), którego imieniem działał przed sądem kurator – K. D. (dalej: "kurator skarżącego") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 10 stycznia 2024 r. (znak SKO.PS/4110/709/2023) utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy B. z 3 października 2023 r. (znak GOPS-PŚ-5026-5/2023) o odmowie przeniesienia skarżącego z Domu Pomocy Społecznej przy ul. Ł. [...] w K. dla osób przewlekle chorych psychicznie do Domu Pomocy Społecznej przy ul. R. [...] w K. dla osób uzależnionych od alkoholu oraz o nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1. Sąd Rejonowy [...] postanowieniem z 19.01.2006 r. (sygn. akt [...]) po rozpoznaniu wniosku Dyrektora Szpitala [...] w K. orzekł o stwierdzeniu potrzeby przyjęcia skarżącego do domu pomocy społecznej (dalej "DPS") – bez wyrażenia zgody skarżącego. Z akt wynika, iż skarżący aktualnie przebywa w DPS przy ul. Ł. [...] w K. o profilu dla osób przewlekle chorych psychicznie.

2. Wnioskiem z 15.11.2022 r. skarżący, działając przez kuratora, zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie o przeniesienie z DPS przy ul. Ł. [...] do DPS przy ul. R. [...], tj. dla osób uzależnionych od alkoholu. W uzasadnieniu tego żądania wskazano, iż wnioskowana placówka będzie właściwa z uwagi na fakt nadużywania przez skarżącego alkoholu i nieradzenia sobie z problemem alkoholowym. Skarżący podał, że "chce mieć spokój" od alkoholu. Wniosek ten przekazany został przez MOPS w Krakowie – organowi właściwemu, tj. Wójtowi Gminy B. (k. 77).

3. Wójt Gminy B. decyzją z 5 kwietnia 2023 r. odmówił przeniesienia skarżącego z dotychczasowej placówki do wnioskowanej oraz nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Wskazał, że skarżący został umieszczony w DPS przy ul. Łanowej sądownie w 2006 r. Podał, że w przeprowadzanych dotychczas wywiadach środowiskowych nie było wzmianki o problemie alkoholowym skarżącego. Informacja taka została ujęta dopiero w wywiadzie z 18.11.2022 r. Organ zaznaczył, że w celu zweryfikowania podstaw do przeniesienia skarżącego do wnioskowanego DPS zwrócił się do ZUS w Krakowie oraz do DPS przy ul. Ł. [...] o udostępnienie dokumentacji medycznej skarżącego. Oba w.w. organy odmówiły udostępnienia oczekiwanych dokumentów.

4. Opisana wyżej decyzja została uchylona przez SKO w Krakowie decyzją z 26 maja 2023 r., a sprawa przekazana została do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Organ odwoławczy wskazał, iż Wójt rozpatrując sprawę nie wziął pod uwagę całości materiału dowodnego, gdyż problemy alkoholowe skarżącego zaczęły się przynajmniej od 2019 r. Kolegium podkreśliło, że do wniosku skarżącego o przeniesienie do DPS przy ul. R. [...] w K. zostały załączone zaświadczenie lekarza psychiatry, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS oraz opinia psychologa. Ta ostatnia wskazywała na występujący u skarżącego zespół zależności alkoholowej, trudności w kontroli zachowania pod wpływem alkoholu, demoralizowanie innych mieszkańców placówki, w której przebywa skarżący. Kolegium zaznaczyło, że dokumentacja przekazana organowi I instancji była kompletna i zawierała wszystkie dokumenty potrzebne do przeniesienia skarżącego. Końcowo SKO wskazało, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest niewystarczające w zakresie odmowy przeniesienia do innego DPS, która to placówka, obok świadczenia usług typowych dla niej, prowadzi również terapię uzależnień alkoholowych.

5. W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ wskazaną na wstępie decyzją z 3 października 2023 r. odmówił przeniesienia skarżącego do DPS w K. przy ul. R. [...] o profilu dla osób uzależnionych od alkoholu oraz nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności. Organ podał, że w 2006 r. skarżący został umieszczony w DPS na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z 2006 r. z uwagi na zły stan zdrowia i brak zdolności do samodzielnego funkcjonowania. Podkreślił, iż ze wszystkich pozyskanych dokumentów wynika, że u skarżącego zdiagnozowano schizofrenię przewlekłą, a skarżący od 2012 r. jest częściowo ubezwłasnowolniony właśnie z uwagi na chorobę psychiczną. Jednocześnie, w znajdujących się w posiadaniu organu dokumentach i opiniach medycznych, skarżący był określany jako osoba spokojna, apatyczna i bierna w oporze. Organ zwrócił uwagę, że postanowienie sądu o skierowaniu skarżącego do DPS wraz ze stosownymi decyzjami administracyjnymi, wydane zostały w 2006 r. (decyzji tych brak w aktach sprawy – przyp. Sądu).

Organ zaznaczył, że umieszczanie osoby w DPS następuje w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Z ich zestawiania wynika, iż ustawy te nie regulują kwestii przeniesienia z jednego DPS do innego. Zwrócił uwagę, że przeniesienie takiej osoby do DPS innego rodzaju mogłoby prowadzić do zmiany jej pobytu w DPS z bezterminowego na czasowy i odwrotnie. Jest to niedopuszczalne bez spełnienia przez przenoszoną osobę przesłanek w zakresie zgody związanych z umieszczeniem w DPS. W konsekwencji dla takiego przeniesienia konieczna jest zgoda tej osoby albo przyjęcie jej do DPS bez zgody (art. 39 ust. 1 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego), albo skierowanie do DPS (art 39 ust. 3 u.o.z.p.). Natomiast w przypadku osób przebywających w DPS innego rodzaju, a które miałyby zostać przeniesione do DPS dla osób uzależnionych od alkoholu, także konieczne byłoby uzyskanie zgody tych osób albo przeprowadzenie stosownego postępowania sądowego zastępującego (art. 39 ust. 3 u.o.z.p.) albo przełamującego (art 39 ust. 1 u.o.z.p.) ich wolę. Organ wskazał, iż wynika z to faktu, że dla umieszczenia w DPS dla osób uzależnionych od alkoholu, o ile nie ma charakteru dobrowolnego (za zgodą), należałoby wymagać, aby wiązało się to ze stwierdzeniem przez biegłych zarówno istnienia okoliczności wymaganych w świetle art 39 w zw. z art 38 u.o.z.p., jak i ustalenia, że osoba, która miałaby zostać umieszczona w takim DPS (przeniesiona do niego), jest osobą uzależnioną od alkoholu i wymaga udzielenia jej pomocy w drodze umieszczenia jej w DPS dla osób uzależnionych od alkoholu. Organ podał, że przeniesienie skarżącego doprowadziłoby do zmiany rodzaju konkretnego ośrodka. Zaznaczył, że zgodnie z Uchwałą nr LXXVII/1160/13 Rady Miasta Krakowa z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie nadania statutu jednostce budżetowej - Dom Pomocy Społecznej w K., ul. Ł. [...], ośrodek ten zgodnie z § 3 ust. 1 statutu zapewnia osobom przewlekle somatycznie chorym całodobową opiekę, natomiast zgodnie z Uchwałą nr LXXI/2001/21 Rady Miasta Krakowa z dnia 3 listopada 2021 r. w sprawie przyjęcia statutu jednostki budżetowej Dom Pomocy Społecznej w K., ul. R. [...], zgodnie z § 3 ust. 1 statutu zapewnia całodobową opiekę osobom uzależnionym od alkoholu.

6. W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji kurator skarżącego wskazał, że problem alkoholowy skarżącego istnieje od kilkunastu lat i był sygnalizowany w wywiadach środowiskowych, co najmniej od 2010 r. i opisywany w zaświadczeniach lekarskich i opiniach psychologicznych. W odwołaniu opisano historię nieudanych prób leczenia skarżącego od alkoholu (od 2010 r.) – wskazując m.in., że ostatecznie nie odbył on nawet nakazanego przez Sąd przymusowego leczenia odwykowego (orzeczenie z 26.02.2020 r.). Kurator zaznaczył, że skarżący był konsultowany przez psychiatrę oraz terapeutę uzależnień i nie został zakwalifikowany do leczenia z uwagi na brak odpowiedniego programu dla osoby z podwójną diagnozą (cierpi zarówno na chorobę psychiczną, jak i na uzależnienie od alkoholu) oraz brak gotowości do leczenia i agresywną postawą. Skarżący spożywa alkohol i proponuje go innymi mieszkańcom aktualnego DPS. W związku z problem alkoholowym wymaga on specjalistycznej pomocy i odpowiednich warunków, które może mu zapewnić tylko DPS przy ul. R. [...] w K. Końcowo podkreślił, że postanowienie Sądu stwierdzające potrzebę przyjęcia skarżącego do domu pomocy społecznej, nie wskazywało profilu takiego domu, ani nie wskazywało konkretnego DPS.

7. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z 5 lipca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazało, że w momencie kierowania skarżącego do DPS-u podstawą takiego działania był wniosek dyrektora szpitala dla osób chorych psychicznie, a umieszczenie nastąpiło na skutek postanowienia Sądu Rejonowego z 2006 r. Również częściowe ubezwłasnowolnienie skarżącego w 2012 r. nastąpiło z powodu choroby psychicznej. Jednocześnie Kolegium zaznaczyło, że skarżący bez wątpienia cierpi również na chorobę alkoholową. Z tych też względów, w ocenie SKO istotnie możliwym jest rozważenie zasadności umieszczenia skarżącego w DPS o profilu dla osób uzależnionych od alkoholu celem podjęcia leczenia odwykowego. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał na celnie dostrzeżone przez organ I instancji stanowisko, iż w niniejszej sprawie skierowanie skarżącego do DPS odbyło się na mocy postanowienia Sądu, który z kolei oparł się na wniosku Dyrektora Szpitala Specjalistycznego [...] w K. Dlatego też, w ocenie Kolegium Odwoławczego, organ I instancji nie mógł podjąć samowolnej decyzji w zakresie zmiany DPS. Musiał bowiem mieć na uwadze postanowienie sądu opiekuńczego o umieszczeniu skarżącego w DPS oraz choroby psychiczne na które on cierpi.

SKO zauważyło, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych (wyrok NSA z dnia 2 grudnia 1998r.,sygn. akt: I SA 1435/98) "kapitalne znaczenie dla oceny zasadności wniosku skarżącej o przeniesienie do innego domu opieki społecznej jest ustalenie typu domu, w jakim aktualnie przebywa wnioskujący. Jeżeli bowiem jest to dom dla osób przewlekle psychicznie chorych lub osób umysłowo upośledzonych, to w domu takim może przebywać tylko osoba chora psychicznie lub upośledzona umysłowo. Natomiast zgodnie z przepisami ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (art. 38) osoba chora psychicznie lub upośledzona umysłowo (lub jej przedstawiciel ustawowy) musi wyrazić zgodę na pobyt w domu pomocy społecznej. W przypadku braku tej zgody, przy występowaniu określonych ustawowo przesłanek, o takim pobycie orzeka sąd opiekuńczy, a nie organy administracji publicznej. W takiej bowiem sytuacji organy wydając stosowne decyzje administracyjne na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej, wykonują jedynie orzeczenie sądu".

Końcowo SKO zaakcentowało, że zmiana DPS powinna wynikać z orzeczenia wydanego przez właściwy sąd, zaś w wnioskiem o zmianę DPS powinien wystąpić kurator skarżącego.

8. W skardze na opisaną wyżej decyzję kurator skarżącego zarzucił naruszenie art. 38 i 39 ustawy z dnia 19.08.1994 r o ochronie zdrowia psychicznego poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i odmowę przeniesienia skarżącego do DPS o profilu dla osób uzależnionych od alkoholu. Skarga żądała uchylenia zaskarżonych decyzji.

W uzasadnieniu skargi kurator skarżącego wskazał, że postanowienie Sądu Rejonowego o umieszczeniu skarżącego w DPS nie wskazywało rodzaju takiej placówki, a zgoda Sądu na umieszczenie była wydawana z uwagi na stan zdrowia skarżącego. Tym samym, zgodnie z art. 38 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, zmiana DPS możliwa jest za zgodą osoby psychicznie chorej i jej opiekuna prawnego bez konieczności uzyskiwania zgody sądu w tym zakresie.

9. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga była zasadna i skutkowała uchyleniem obu kontrolowanych decyzji.

Spór w sprawie sprowadzał się do przesądzenia tego, czy do uwzględnienia wniosku skarżącego o przeniesienie z DPS dla osób chorych psychicznie do DPS dla osób uzależnionych od alkoholu – nieodzowne jest wydanie przez sąd rejonowy (sąd rodzinny) kolejnego orzeczenia w sprawie skarżącego, tj. zezwalającego na żądaną zmianę typu placówki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie formułując stanowisko o konieczności uzyskania przez skarżącego wskazanego wyżej orzeczenia sądu jako warunku dla możliwej zmiany typu DPS w którym skarżący miałby przebywać wskazało, że skoro dotychczas Sąd Rejonowy postanowieniem z 19.01.2006 r. stwierdził potrzebę przyjęcia skarżącego do DPS bez wyrażenia przez niego zgody, a orzeczenie to zapadło w rozpoznaniu wniosku dyrektora szpitala psychiatrycznego, to zmiana typu DPS, na placówkę dla osób uzależnionych od alkoholu, wymaga także wydania w tym przedmiocie orzeczenia przez sąd powszechny.

Przedstawionego stanowiska, Sąd orzekający w niniejszej sprawie, nie podziela.

W realiach stanu faktycznego ocenianego przypadku dostrzec bowiem należy, iż podstawą przyjęcia skarżącego do domu pomocy społecznej bez wyrażenia przez niego zgody było przywołane przez Kolegium Odwoławcze postanowienie Sądu Rejonowego [...] w K. z 19.01.2006 r. (sygn. akt [...]). W sprawie nie ulegało przy tym wątpliwości, że skarżący, w dacie orzekania przez sąd powszechny, cierpiał na chorobę psychiczną (stan ten nie ustał do chwili obecnej), i to właśnie choroba tego rodzaju oraz uwarunkowania codziennego funkcjonowania z nią związane, były powodem wszczęcia postępowania sądowego o potrzebie przyjęcia skarżącego do DPS, które zainicjowane zostało przez Dyrektora Szpitala [...] w K. (szpital psychiatryczny). Niemniej jednak podkreślić należy, że postanowienie Sądu Rejonowego kierujące skarżącego do domu pomocy społecznej, nie wskazywało ani typu domu pomocy społecznej, w którym skarżący winien zostać umieszczony, ani też nie określało konkretnej placówki, do której skarżący miałby zostać przyjęty. Jak wskazuje się w literaturze, wskazanie typu domu pomocy społecznej, w jakim miałaby zostać umieszczona dana osoba nie należy, co do zasady, do kompetencji sądu orzekającego na podstawie przepisów ustawy z 19.08.1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (por. W. Sobejko [w:] Ochrona zdrowia psychicznego. Komentarz, wyd. II, red. P. Drembkowski, B. Kmieciak, R. Tymiński, Warszawa 2023, komentarz art. 38, art. 39, Lex). Przepisy wymagają orzeczenia sądu powszechnego w tym zakresie (tj. wskazującego typ DPS) jedynie w przypadku orzeczenia o umieszczeniu w tymże zakładzie na podstawie art. 35 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, co dotyczy osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej z powodu uzależnienia od alkoholu. Stwierdzić należy, że wskazany przepis nie odnosi się do przypadku skarżącego w tej sprawie, albowiem z akt bezsprzecznie wynika, że nie jest on całkowicie ubezwłasnowolniony, a nadto orzeczenie o jego częściowym ubezwłasnowolnieniu było następstwem choroby psychicznej, a nie efektem uzależnienia od alkoholu. W pozostałych natomiast przypadkach (tj. innych niż wynikających z art. 35 wyżej wskazanej ustawy), sąd powszechny wydaje jedynie orzeczenie w przedmiocie "umieszczenia" w DPS (tj. orzeczenie legalizujące przyjęcie danej osoby do DPS bez wymaganej zgody), natomiast typ DPS jest ustalany na etapie postępowania administracyjnego prowadzonego w celu realizacji orzeczenia sądu (tak W. Sobejko j.w.). Inaczej mówiąc, określenie adekwatnego dla danej osoby typu DPS stanowi kompetencję organu administracji publicznej, wykonującego uprzednio wydane orzeczenie sądu o samej potrzebie przyjęcia osoby do DPS. W zakresie realizacji tej kompetencji organ administracji publicznej zastosować winien art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901; dalej "u.p.s."). Zgodnie z tym przepisem, organ gminy właściwej dla osoby kierowanej – wydaje decyzję o skierowaniu jej do DPS. Drugi etap tego postępowania obejmuje - zgodnie z ust. 2 przywołanego przepisu - wydanie decyzji o umieszczeniu osoby w domu pomocy społecznej. Decyzja w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej powinna przede wszystkim rozstrzygać o przyznaniu świadczenia określonego w art. 36 pkt 2 lit. o) u.p.s. oraz o typie placówki, w której adresat decyzji powinien zostać umieszczony. Natomiast określenie warunków pobytu powinno nastąpić w decyzji o umieszczeniu w DPS (tak I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, komentarz do art. 59; Lex).

Jak wskazuje się w literaturze, uwzględniając to, że ani określenie typu DPS, ani jego faktycznego umiejscowienia nie jest i nie może być objęte orzeczeniem sądu wydawanym na podstawie art. 38 albo 39 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, a jest dokonywane w postępowaniu administracyjnym (tj. w decyzji o skierowaniu do DPS), także zmiany w tym zakresie nie mogą wywoływać konieczności przeprowadzenia ponownie postępowania sądowego, za wyjątkiem jedynie sytuacji określonej w art. 46 ust. 3a tej ustawy (tak trafnie W. Sobejko [w:] Ochrona zdrowia psychicznego. Komentarz, wyd. II, red. P. Drembkowski, B. Kmieciak, R. Tymiński, Warszawa 2023, komentarz do art. 41. Lex). Wskazany zaś wyjątek obejmuje przypadek osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej. Wyjątek ten, nie odnosi się zatem do skarżącego w tej sprawie, który – jak już wyżej podano – jest osobą jedynie częściowo ubezwłasnowolnioną. Mając na uwadze przedstawione wyżej stanowisko oraz fakt, że w obrocie prawnym funkcjonuje przywołane wyżej postanowienie Sądu Rejonowego z 19.01.2006 r. stwierdzające potrzebę (bezterminowego) przyjęcia skarżącego do DPS, z jednoczesnym istnieniem po stronie organu administracji kompetencji do określenia typu właściwej dla skarżącego placówki - brak było podstaw do akceptacji poglądu wywiedzionego przez SKO w Krakowie o konieczności kolejnego (tj. ponownego) orzekania sądu rejonowego w sprawie skarżącego, tym razem przedmiocie zmiany typu DPS, do którego winien on zostać skierowany. Zmiana w tym zakresie leży bowiem w obszarze uprawnień właściwego organu administracji publicznej (por. wyżej). W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie organu administracji w przedmiocie zmiany typu DPS, nie niesie też za sobą niebezpieczeństwa przekształcenia pobytu skarżącego w DPS z bezterminowego (orzeczonego postanowieniem sądu) na terminowy – a wynikającego z prawnej dopuszczalności czasowego jedynie skierowania osoby do DPS o profilu dla osób uzależnionych od alkoholu (art. 59 ust. 7 ustawy). Stwierdzić bowiem trzeba, że, że ograniczony okres pobytu w placówce dla osób uzależnionych od alkoholu (12 lub maksymalnie 18 miesięcy) dotyczy wyłącznie pobytu w tym konkretnym typie domu pomocy społecznej, co nie oznacza, że po zakończeniu okresu skierowania do placówki tego rodzaju, skarżący będzie mógł w ogóle opuścić dom pomocy społecznej i funkcjonować poza tym zakładem. Po upływie okresu skierowania do DPS dla uzależnionych od alkoholu, powinien ulec zmianie typ domu pomocy społecznej do którego zostanie skarżący ponownie skierowany, skoro w stosunku do skarżącego – prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 19.01.2006 r. (sygn. akt [...]) traktować należy jako wiążąco kształtujące jego sytuację prawną w zakresie bezterminowego umieszczenia w domu pomocy społecznej (o ile oczywiście w międzyczasie nie zostanie zmienione orzeczenie sądu o potrzebie przyjęcia skarżącego w takiej placówce).

Skoro przesądzone zostało, iż zmiana typu DPS właściwego dla skarżącego leży w granicach uprawnień właściwego organu administracji publicznej, to powstaje pytanie o to, jakie okoliczności decydować winny o wyborze przez organ adekwatnego typu tej placówki. W tym zakresie zwrócić należy uwagę, że zasadą wyrażoną art. 54 ust. 2 u.p.s. jest, iż osoba, która wymaga całodobowej opieki w domu pomocy społecznej – kierowana jest do placówki "odpowiedniego typu", która położona jest najbliżej jej miejsca zamieszkania. Przy ustalaniu tego, jakie okoliczności sprawy mogą decydować o wyborze konkretnego typu DPS, kierować należy się między innymi unormowaniem art. 55 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. Pierwszy ze wskazanych przepisów określa zakres usług świadczonych przez domy pomocy społecznej ("usługi bytowe, opiekuńcze, wspomagające i edukacyjne na poziomie obowiązującego standardu"), stanowiąc jednocześnie, że zakres tych usług musi odpowiadać indywidualnym potrzebom osób w nich przebywających (ust. 1), ze szczególnym uwzględnieniem wolności, intymności, godności i poczucia bezpieczeństwa mieszkańców domu pomocy społecznej oraz stopnia ich fizycznej i psychicznej sprawności (ust. 2). Nie są to jednak wszystkie okoliczności, które organ powinien uwzględnić, katalog bowiem nie ma charakteru zamkniętego. Oznacza to, że organ pomocy społecznej dokonując wyboru domu pomocy społecznej, jak również rozstrzygając wniosek o przeniesienie do innego typu domu pomocy społecznej, zobowiązany jest brać pod uwagę nie tylko typ takiej placówki i zakres usług w nim świadczonych, ale przede wszystkim indywidualne potrzeby przyszłego mieszkańca DPS, a więc kierować się jego dobrem (por. wyrok WSA w Krakowie z 26.03.2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1505/23). Z tej też perspektywy podkreślić należy, że te okoliczności, które rzutowały na podjęcie w 2006 r. decyzji o skierowaniu skarżącego do DPS dla osób psychicznie chorych, mogły – z upływem czasu i zmianą stanu zdrowa skarżącego i odpowiadających temu stanowi potrzebom – ulec dezaktualizacji w dacie rozpoznawania wniosku o zmianę typu placówki, z uwagi właśnie na pojawienie się nowych (innych) schorzeń, czy uwarunkowań zdrowotnych. Ocena tego, w jakim DPS skarżący uzyskałby należyte i potrzebne mu wsparcie, zależy zatem od ustalenia aktualnych jego potrzeb. W kontrolowanej sprawie nie ulegało zaś wątpliwości, że skarżący, oprócz choroby psychicznej (schizofrenia), niewątpliwie obarczony jest także chorobą alkoholową. Akta sprawy zawierają, odnoszące się do skarżącego opinie psychologiczne, psychiatryczne oraz zaświadczenie lekarskie – które to dokumenty każdorazowo naprowadzają na problemy skarżącego również z alkoholem. Także wywiady środowiskowe sporządzone w sprawie akcentują zdiagnozowany u skarżącego zespół uzależnienia alkoholowego. Akta obrazują też podejmowane (nieskuteczne) działania zmierzające do leczenia skarżącego w zakresie tego uzależnienia. Nie ulega więc w tych okolicznościach wątpliwości, że skarżący obarczony jest chorobą alkoholową współistniejącą z chorobą psychiczną. W tej sytuacji, wobec akcentowanego wyżej braku nieodzowności wydania przez sąd powszechny orzeczenia o zmianie typu domu pomocy społecznej, w którym winien przebywać skarżący – to rolą orzekającego organu administracji publicznej jest rozważenie zasadności i celowości rozstrzygnięcia o ewentualnej zmianie typu placówki, do której skierowany powinien zostać skarżący, przy uwzględnieniu przywołanych wyżej kryteriów, w tym zasadniczej przesłanki, tj. kierowania się dobrem skarżącego warunkowanym jego potrzebami. Ocen w powyższym przedmiocie organy administracji dotychczas nie przeprowadziły. Będzie to natomiast niezbędne w ponownie prowadzonym postępowaniu w tej sprawie. Zajmując stanowisko, co do typu domu pomocy społecznej do którego skarżący winien zostać skierowany, organy administracji zidentyfikują więc aktualne potrzeby skarżącego związane z jego obecnym stanem zdrowia i przejawianymi zachowaniami, i po wnikliwym rozważeniu, wypowiedzą się w przedmiocie ewentualnej zasadności dostosowania dalszego wykonywania sądowego skierowania skarżącego do DPS – do aktualnych i najpilniejszych jego potrzeb zdrowotnych, przy uwzględnieniu adekwatnego standardu opieki, jakiej on potrzebuje, a jaki gwarantowany jest przez stosowny DPS. Tak więc oceny i analizy organu winny być ukierunkowane na to, czy realizacja potrzeb skarżącego (terapeutycznych, leczniczych, bytowych) może odbywać się w dotychczasowym typie DPS, czy też konieczna jest zmiana placówki. W razie natomiast stwierdzenia słuszności żądania skarżącego odnośnie zmiany typu DPS, przedmiotem ustaleń uczynią organy administracji także i to, czy wnioskowany przez skarżącego, adekwatny typ domu pomocy społecznej (dla osób uzależnionych od alkoholu) dysponuje w ogóle możliwościami terapeutycznego oddziaływania i organizacyjnego radzenia sobie z osobami o podwójnej diagnozie chorobowej, tj. z osobami uzależnionymi od alkoholu i jednocześnie chorymi psychicznie (w przypadku skarżącego w rachubę wchodzi schizofrenia). Ustalenie takie jest koniczne z tego względu, że zmiana typu DPS (na oczekiwany przez skarżącego) zapewniać musi, z jednej strony adekwatny standard opieki pensjonariusza, a z drugiej zaś, nie może skutkować zaburzeniem funkcjonowania takiej (nowej) jednostki, która może nie być przygotowana do pracy z osobami o poważnych zaburzeniach psychiatrycznych. W tym też aspekcie dostrzec trzeba, że ocena zasadności zmiany dotychczasowej placówki (dla osób chorych psychicznie) winna obejmować także to, czy w aktualnym DPS skarżący uzyskuje (może uzyskać) stosowną dla jego potrzeb (tak w zakresie uzależnienia, jak i choroby psychicznej) pomoc, opiekę i wsparcie, tudzież czy ograniczenie lub wyeliminowanie jego niepożądanych zachowań (pice alkoholu, rozpijanie pensjonariuszy, kupowanie alkoholu i wnoszenie go na teren domu, wszczynanie awantur pod wpływem alkoholu), a przez to zwiększenie możliwości terapeutycznych i skuteczności oddziaływania w dotychczasowym DPS – możliwe jest w ramach wdrożenia działań (procedur) objętych regulacją art. 55 ust. 2b ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy brak opieki zagraża życiu lub poważnie zagraża zdrowiu mieszkańca domu będącego osobą z zaburzeniami psychicznymi, dyrektor lub kierownik tego domu może ograniczyć możliwość samodzielnego opuszczania przez tego mieszkańca terenu domu pomocy społecznej na podstawie zaświadczenia lekarza wydanego na czas oznaczony, nie dłuższy niż 6 miesięcy, wskazującego zasadność takiego ograniczenia. Zawartość akt kontrolowanej sprawy nie wskazuje na rozważenie przez placówkę wdrożenia takich działań, przez co na obecnym etapie kontrolowanej sprawy nie można wykluczyć też i tego, że to właśnie odpowiednia organizacja funkcjonowania dotychczasowego DPS, dezaktualizować może potrzebę rozważań odnośnie zmiany dla skarżącego typu placówki, skoro – jak wynika z akt – także aktualny DPS podejmował próby leczenia alkoholowego uzależnienia skarżącego (k. 27 a.a., k. 48 a.a.). Powyższe wskazania i powinność poczynienia koniecznych ustaleń i ocen, winien mieć na uwadze organ ponownie prowadzący postępowanie w tej sprawie. Uwzględniając zatem wieloaspektowość tej sprawy, organ ponownie ją rozpatrujący winien przeprowadzić – w oparciu o przedstawione wskazania – stosowne konsultacje z organem prowadzącym placówkę, w której aktualnie przebywa skarżący (na celowość takiego postępowania zwraca też uwagę I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, komentarz do art. 59; Lex).

Końcowo, krytycznej oceny wymaga decyzja organu I instancji, która przyjmowanemu rozstrzygnięciu nadaje rygor natychmiastowej wykonalności. Dostrzec trzeba, że decyzja organu jest decyzją odmawiającą uwzględnienia wniosku złożonego przez skarżącego. Decyzja taka, ze swej istoty nie nadaje więc praw, ani nie nakłada żadnych obowiązków na jej adresata, a zatem sytuacja prawna skarżącego, nie zostaje w jakikolwiek sposób zmieniona w wyniku tej decyzji. Skoro tak, to nie sposób w tych okolicznościach w ogóle rozważać konieczności nadawania takiemu rozstrzygnięciu rygoru natychmiastowej wykonalności w oparciu o art. 108 par. 1 k.p.a., skoro pozostawiony zostaje staus quo skarżącego.

Mając powyższe rozważania na uwadze Sąd uchylił obie kontrolowane decyzje, a podstawą prawną rozstrzygnięcia był art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634).