Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1240/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 pkt 6, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 7 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Op 162/23 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 7 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Op 162/23, oddalił skargę M.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 marca 2023 r., nr UP-245/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Treść uzasadnienia tego wyroku oraz innych przywołanych w niniejszym orzeczeniu dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi. W przypadku uznania przez Sąd, iż istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona na podstawie art. 176 § 1 pkt. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; obecnie t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 tj.; dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu do ponownego rozpoznania.

Ponadto, na podstawie art. 203 pkt. 1 p.p.s.a. skarżąca wniosła o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. na podstawie art. 176 § 1 pkt. 2 p.p.s.a w zw. z art. 174 pkt. 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez ich błędne zastosowanie i w efekcie oddalenie skargi, a to pomimo wystąpienia przesłanek do jej uwzględnienia, a to z uwagi na fakt, że organ w przedmiotowej sprawie:

a. zaniechał podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz nie dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego i w efekcie błędnie wydał Decyzję UP - 245/2023 utrzymującą w mocy decyzję nr 171/2023, wyłącznie w oparciu o uprawnienie wynikające z instytucji tzw. uznania administracyjnego, podczas gdy obowiązkiem organu jest uwzględnienie innych fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego, tj. m.in. zasady prawdy obiektywnej oraz wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego. Nadto, pomimo, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter, to uznanie administracyjne nie może być dowolne, ale powinno wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, mając na względzie nie tylko interes publiczny ale i słuszny interes obywatela, organ jest bowiem obowiązany do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego;

b. dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji wydał błędną decyzję UP - 245/2023 utrzymującą w mocy decyzję nr 171/2023 sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, w której Organ uznał, że brak jest przesłanek do umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że w sprawie zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie składek.

2. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt. 6 i § 3 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie i w efekcie oddalenie skargi, a to pomimo wystąpienia przesłanek do jej uwzględnienia, mając na względzie fakt, że organ w przedmiotowej sprawie nie zamieścił koniecznych elementów składowych decyzji administracyjnej, w szczególności w zakresie uzasadnienia faktycznego w zakresie faktów, które organ uznał za udowodnione oraz dowodów, na których się oparł, jak również wskazanie jakim dowodom i dlaczego odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

II. na podstawie art. 176 § i pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 174 pkt. 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

1. art. 28 ust. 3 pkt. 6 w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009), poprzez jego błędną wykładnię a w konsekwencji bezzasadne uznanie, iż na kanwie niniejszej sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, podczas gdy mając na względzie określoną przez organ przewidywaną średnią długość życia skarżącej, oraz wysokość miesięcznej kwoty potrącenia należności z jej emerytury, nadto mając na uwadze, iż koszty egzekucyjne w sprawie stale rosną, oczywistym jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, tym samym wbrew błędnym ustaleniom zachodzi przesłanka umorzenia należności składkowych wskazana w art. 28 ust. 3 pkt. 6 ustawy;

2. art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w zw. z § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. 2003 r., Nr 141, poz. 1365 - zwanej dalej: "rozporządzeniem"), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, będące wynikiem bezzasadnego uznania, że skarżąca jest w stanie bez uszczerbku dla swojego utrzymania regulować zaległości składkowe wobec ZUS, podczas gdy skarżąca wykazała, że ze względu na jej stan zdrowia, sytuację majątkową i rodzinną trwale nie jest w stanie opłacać swoich wymagalnych zobowiązań wobec ZUS, bowiem uniemożliwiłoby to zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb życiowych - a to niezależnie od istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt. 6 ustawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie od skarżącej na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA z: 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16, 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16, 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16, 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; orzeczenia dostępne w bazie orzeczeń na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a.

Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11).

Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała.

Postawione w skardze kasacyjnej zarzuty należało uznać za nieusprawiedliwione.

W zarzutach tych skarżąca kasacyjnie wskazała na naruszenie przepisów prawa procesowego i prawa materialnego. W orzecznictwie NSA zarysowała się linia orzekania, z której wynika, że w sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania. Do kontroli subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przepis prawa materialnego można przejść dopiero wówczas, gdy okaże się, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony (por. np. wyrok z 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11 oraz wyrok z 26 marca 2010 r., sygn. akt II FSK 1842/08).

Przed omówieniem zarzutu procesowego należy jednak poczynić kilka uwag natury ogólnej nawiązujących do stanu faktycznego sprawy.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca kasacyjnie wnioskiem z 22 listopada 2022 r. zwróciła się o umorzenie należności za okres 12/2006 - 03/2014 z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - w całości.

Decyzją z dnia 26 stycznia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytuł składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 427.509, 28 zł.

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżoną decyzją z 30 marca 2023 r. organ utrzymał w mocy decyzję z dnia 26 stycznia 2023 r. odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą.

Z konstrukcji zarzutów skargi kasacyjnej natomiast wynika, że istotą problemu prawnego sprawy jest niezastosowanie art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia w kontekście przeprowadzonej procedury administracyjnej. Z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wynika, że umorzenie należności z tytułu składek możliwe jest w przypadku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w tym gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), bądź też istnienia uzasadnionego przypadku, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przy czym, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, określone zostały w rozporządzeniu. Skarżąca podnosi, iż w sprawie zachodziła przesłanka umorzenia należności określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż mając na względzie określoną przez organ przewidywaną średnią długość życia Skarżącej, oraz wysokość miesięcznej kwoty potrącenia należności z jej emerytury, nadto mając na uwadze, iż koszty egzekucyjne w sprawie stale rosną, oczywistym jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z kolei w odniesieniu do naruszenia art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 rozporządzenia, kasator wskazuje, że ze względu na stan zdrowia, sytuację majątkową i rodzinną Skarżąca trwale nie jest w stanie opłacać swoich wymagalnych zobowiązań wobec ZUS, bowiem uniemożliwiłoby to zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb życiowych.

Przechodząc do rozpoznania zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy zauważyć należy, że w celu ustalenia istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji osoby zobowiązanej.

Ustalając jednak istnienie przesłanek organ bierze pod uwagę aktualną sytuację osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. Jeśli żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania ulgi. W przypadku ustalenia zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek umorzenia należności, postępowanie wchodzi w drugi etap – uznania administracyjnego, tj. możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia. Dopiero bowiem na tym etapie postępowania organ korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie organu nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Dokonując tych czynności, organy administracyjne muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 k.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (por. wyrok NSA z 16 lutego 2022 r., sygn. akt I GSK 1237/21).

Skarżąca kwestionując poprawność poczynionych przez organ ustaleń faktycznych w istocie nie wskazała konkretnych zarzutów. Nie można zgodzić się zatem z zarzutem skargi kasacyjnej co do naruszenia wskazanych w pkt I petitum skargi kasacyjnej przepisów procesowych. Ani Sąd I instancji, ani też Zakład nie naruszył wskazanych przepisów. Organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Następnie dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod wskazane wyżej przepisy prawne.

W rozpoznawanej sprawie - jak wynika to z akt administracyjnych - ZUS dopuścił wszystkie dowody na okoliczność sytuacji skarżącej. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Poczynione przez ZUS ustalenia oraz ich ocena znajdują zaś swoje szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzji. Treść skargi kasacyjnej wskazuje zaś, że jej autor wyłącznie polemizuje z oceną stanu faktycznego, dokonaną przez organ administracji, a prawidłowo zaakceptowaną przez Sąd I instancji. Zajęte stanowisko Zakład przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a. Uczynił w tym zakresie zadość zasadzie przekonywania. Odmienna zaś ocena dowodów i zanegowanie przez Skarżącą treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa.

Wbrew zatem twierdzeniom skarżącej kasacyjnie należy wskazać, że zasadnie i prawidłowo uznał Sąd I instancji, że organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez Skarżącą w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. Takie działanie organu nie mogło naruszyć art. 2 Konstytucji RP.

Podkreślić także należy, że w przypadku braku przesłanki całkowitej nieściągalności, czyli braku przesłanki do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności składkowych, w konsekwencji działania organu w ramach związania, a nie uznania administracyjnego, powoływanie się na obowiązek stosowania norm prawa z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, nie może odnieść oczekiwanego przez stronę skutku prawnego. Wynikający z art. 7 k.p.a. obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, co też w sprawie uczyniono, nie może bowiem przełamać ustalonego w postępowaniu braku przesłanki umożliwiającej przyznanie ulgi.

Sąd I instancji prawidłowo i wyczerpująco wyjaśnił przyczynę, dla której oddalił skargę w zakresie odmowy umorzenia należności Skarżącej. Wbrew podniesionym zarzutom kasacyjnym stan sprawy został ustalony w sposób nie naruszający prawa.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przypomnieć trzeba, że zgodnie z treścią tego uregulowania całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas gdy jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z przepisu tego wynika, że organ ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując oceny organ winien mieć nadto na uwadze, czy zobowiązany posiada majątek nadający się do egzekucji, jak również, czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny.

Słusznie Sąd I instancji wskazał, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie została przez skarżącą spełniona, a to z uwagi na to, że przymusowe dochodzenie należności skutecznie prowadzi Dyrektor Oddziału ZUS w Opolu z świadczenia emerytalnego skarżącej i od listopada 2022 r. wyegzekwowano łączną kwotę 2.327,72 zł; ponadto, organ dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek w księgach wieczystych nr OPlB/00037788/7, OPlB/00037786/3, OPlB/00037787/0 i OPlU/00045656/0, jednak dotychczas nie wszczynał egzekucji z nieruchomości. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia czynności egzekucyjnych, organ działając jako wierzyciel, nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 103/21). Fakt, iż egzekucja należności z tytułu składek jest w toku (prowadzone jest postępowanie egzekucyjne odnośnie do tych należności), wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. Dopóki bowiem postępowanie to jest w toku nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczność egzekucji (por. np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 1061/21). Obecnie postępowanie ze świadczenia emerytalnego jest skuteczne i daje w istocie szansę na chociażby częściowe wyegzekwowanie należności.

WSA w Opolu trafnie zauważył, iż nie mogły odnieść zamierzonego skutku argumenty skargi, że Skarżąca przy tym tempie ściągalności należności jest w stanie spłacić całości zadłużenia w ciągu swojego życia. Warunkiem umorzenia zaległości w całości nie jest wykazanie, że Skarżąca nie jest w stanie spłacić zadłużenia w całości. Warunkiem umorzenia całości zaległości jest bowiem wykazanie, że zobowiązany nie jest w stanie spłacić zaległości w jakiejkolwiek części bez pozbawienia zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Tak sytuacja nie została wykazana w toku niniejszego postępowania. Natomiast sytuacja, w której Skarżąca nie jest w stanie spłacić całości zadłużenia, a posiada możliwości spłaty zadłużenie w pewnej części, uzasadniać może częściowe umorzenie zaległości, nie zaś umorzenie tych należności w całości.

Z tych względów uznać należy, że zarzut naruszenie prawa materialnego - art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest niezasadny.

Również zarzut z pkt II ppkt 2 petitum skargi kasacyjnej, naruszenia art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia należało uznać za bezpodstawny.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mimo braku całkowitej nieściągalności, w odniesieniu do osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, a więc osób płacących składki na własne ubezpieczenie społeczne, omawiana ustawa przewiduje również możliwość umorzenia należności z tytułu składek (odsetek za zwłokę) w uzasadnionych przypadkach. Ich wskazanie pozostawione zostało ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego w upoważnieniu ustawowym zawartym w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, aby w drodze rozporządzenia określił szczegółowe zasady tego umarzania, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających to umorzenie przy wzięciu pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

Działając na mocy powyższego upoważnienia Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie, w którym to zawarta została zasada (§ 3 ust. 1), że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Opierając się o treść przywołanego przepisu zauważyć należy, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. W postępowaniu toczącym się wskutek złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, to przede wszystkim na stronie zgłaszającej powyższy wniosek spoczywa ciężar wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 3a (patrz wyroki NSA z: 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11; 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13), gdyż to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (patrz: wyrok NSA z 14 marca 2012 r., sygn. II GSK 149/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Na organie zaś, zgodnie z art. 80 k.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego.

Treść art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazuje zatem, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi. Nawet zatem w przypadku wystąpienia okoliczności unormowanych w ww. przepisach ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Świadczy o tym użycie w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia terminu "może". Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. Uznanie administracyjne odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe.

Przedstawiona wyżej konstrukcja przepisu prawa materialnego, nie wyklucza ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, niemniej jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego zdecydowanie aktywizując ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym celem wykazania przesłanek umorzenia.

Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany zasadami określonymi w k.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.

Zgodzić się należy z oceną Sądu I instancji, że organ dokonał oceny sytuacji życiowej i majątkowej skarżącej, wyważył interes społeczny i interes strony na podstawie wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W wyniku tej oceny Sąd I instancji trafnie stwierdził, że podjęta została decyzja mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego, a Sąd nie znalazł podstaw do uznania jej niezgodności z prawem. Podsumowując należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą.

Niewątpliwie trudna sytuacja zdrowotna Skarżącej opisana szczegółowo w zaskarżonym wyroku (a wcześniej w decyzji) została wzięta pod uwagę przez organ o czym świadczy treść uzasadnienia decyzji oraz rozważania Sądu I instancji, który słusznie zauważył, że egzekucja ze świadczenia emerytalnego jest już prowadzona, zaś Skarżąca nie wykazała, że utrzymanie dotychczasowego stanu powoduje, że jej podstawowe potrzeby życiowe pozostają niezaspokojone.

Organ odniósł się do wydatków związanych z utrzymaniem, przedstawionych przez Skarżącą, wskazując, że miesięczne wydatki z tytułu kosztów utrzymania oraz spłaty zobowiązań podatkowych i kredytowych wynoszą łącznie 3.720,32 zł i o 2.350,00 zł miesięcznie przekraczają uzyskiwane dochody z tytułu świadczenia emerytalnego - deklarowanego jako jedyne źródła utrzymania. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, iż organ zasadnie powziął wątpliwości, co do rzetelności przedstawionej przez stronę sytuacji materialnej oraz uznał, że Skarżąca nie wykazała, by jej podstawowe potrzeby życiowe pozostawały niezaspokojone. Skarżąca nie wskazała na konieczność wsparcia ze strony pomocy społecznej, co byłoby formalnym potwierdzeniem trudnej sytuacji finansowej, albowiem z założenia udzielana jest ona osobom znajdującym się w ciężkim położeniu (trudnej sytuacji materialnej), jednocześnie wskazała na ponoszenie wydatków znacznie przewyższających jej dochody, co nie zostało przez nią wyjaśnione, a co budzi wątpliwości co do rzetelności sytuacji majątkowej przedstawionej we wniosku. Sytuacja finansowa jednoosobowego gospodarstwa domowego Skarżącej budziła wątpliwości, ponieważ wydatki nie bilansują się z dochodami, a strona skarżąca nie wykazała z czego pokrywa ową różnicę. Nadto organ wskazywał, iż Skarżąca pomimo rozdzielności majątkowej pozostaje w związku małżeńskim, zaś zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie pomimo rozdzielności majątkowej zobowiązani są do wzajemnej pomocy.

W okolicznościach sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych prowadząc skuteczne postępowanie egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego zgodnie z przepisami prawa oraz zachowaniem zasad poszanowania ustawowego minimum egzystencji, miał podstawy by uznać, że chociażby tylko częściowa spłata zasłużenia ma sens w kontekście interesu społecznego. ZUS wziął też pod uwagę fakt, że strona nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Natomiast udzielenie wsparcia ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Zasadnie również organ wskazywał, że skarżąca wprawdzie posiada zaległości w spłacie zobowiązań cywilnoprawnych, jednakże konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi.

Niewątpliwie u Skarżącej występuje niełatwa sytuacja materialna i zdrowotna, jednakże nie posiada ona cech wyjątkowości, jaką odznaczają się szczególne wypadki losowe, a biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności - jak słusznie wskazał Sąd I instancji - Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania i jeśli jest szansa na odzyskanie należności, to ma podstawy, aby odmówić umorzenia zaległości składkowych w całości. Tym samym, organ miał podstawy, by przyjąć, że z akt sprawy nie wynika, aby Skarżąca udowodniła, np., aby ciążące na niej zaległości względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, uniemożliwiały jej: leczenie, zakup niezbędnych lekarstw lub zaspokojenie innych podstawowych potrzeb życiowych. Nie wykazała także korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej.

Prawidłowo uznano, iż sytuacja materialna wnioskodawczyni jest trudna, nie może ona jednak przemawiać za całkowitym umorzeniem należności, w sytuacji gdy skarżąca nie znajduje się on w stanie ubóstwa, czy w takiej sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków niebędących koniecznymi dla utrzymania, nie posiada środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca nie wykazała, aby sytuacja, w której się znalazła (prowadzenie przez organ skutecznej egzekucji ze świadczenia emerytalnego,) spowodowała konieczność rezygnacji z leczenia, czy też uniemożliwiała zapewnienie odpowiednich warunków bytowych (takich jak zapewnienie warunków mieszkaniowych z uwzględnieniem podstawowych mediów, w tym ogrzewania). Z akt sprawy wynika, że Skarżącą ma zapewnione podstawowe warunki mieszkaniowe, zaś kwestie związane z ewentualną koniecznością rezygnacji z leczenia nie zostały w żaden sposób wykazane.

Tym samym, w ocenie NSA, Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli legalności decyzji, stwierdzając, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Skarga kasacyjna nie podważyła skutecznie tej oceny

Z tych wszystkich względów należało uznać, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. ją oddalił.

Uznając że zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości w oparciu o art. 207 § 2 p.p.s.a. Sąd kasacyjny miał na względzie, że przedmiotowa sprawa dotyczy odmowy umorzenia należności ciążących na Skarżącej i korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a.). Niewątpliwie Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, tak więc dodatkowe obciążanie jej kosztami postępowania kasacyjnego na rzecz ZUS nie było uzasadnione