Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 444/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 12 ust. 2 pkt 1 i ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 622
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 22 listopada 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) Protokolant: St. sekr. sąd. Anna Adamska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2024 roku sprawy ze skargi Ł. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 lipca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy kat. B I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia 24 kwietnia 2024 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 697,00 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 1 lipca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO/organ) po rozpoznaniu odwołania Ł. Z. (dalej: skarżący/strona) od decyzji Starosty [...] (dalej: Starosta/organ I instancji) z 24 kwietnia 2024 r. o odmowie wydania prawa jazdy kat. B, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Starosta P. decyzją z 24 kwietnia 2024 r. odmówił na wniosek strony wydania Ł. Z. prawa jazdy kat. B. Organ I instancji uznał, że brak jest podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku strony z uwagi na wyrok, w którym sąd orzekł wobec Ł. Z. zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w strefie ruchu lądowego z wyłączeniem kat. B na okres 3 lat – do dnia 22 maja 2026 r. Powołano się na przepis art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 622 ze zm., dalej: u.k.p.).

W odwołaniu od tej decyzji Ł. Z. zarzucił Staroście naruszenie art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. poprzez jego zastosowanie bez uwzględnienia okoliczności, że wyrokiem z 4 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. SK 23/21 Trybunał Konstytucyjny uznał przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. za niezgodne z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, podczas gdy art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. dotyczy tej samej materii, co powoduje, że ów wyrok TK dotyczy takiej samej sytuacji prawnej, w której organ rozszerza orzeczony przez sąd powszechny środek karny - zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych określonej kategorii na inne kategorie. W konsekwencji strona zarzuciła naruszenie art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: K.p.a.) poprzez błędne zastosowanie art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. i wydanie decyzji wbrew przepisom prawa i wyrokowi sądu powszechnego. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez wydanie stronie prawa jazdy kat. B, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

SKO w K. utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję (jak wskazano na wstępie) przywołało treść art. 12 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 1 u.k.p., by następnie wskazać, że przepis art. 12 ust. 2 u.k.p. obowiązuje od 25 października 2014 r. na mocy ustawy z dnia 26 czerwca 2014 r. o zmianie ustawy o kierujących pojazdami i jego treść w swoim brzmieniu jest jednoznaczna i bezsporna – w przypadku osób, wobec których został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prow3adzenia pojazdów mechanicznych kategorii A, nie może zostać zwrócone prawo jazdy kategorii m.in. B – w okresie obowiązywania tego zakazu. Treść znowelizowanego art. 12 us. 2 u.k.p. znajduje zastosowanie w stosunku do osób, wobec orzeczono prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów po wejściu w życie ustawy (tj. po 24.08.20214 r.), natomiast art. 12 ust. 2 wszedł w życie 25.10.2014 r. Organ stwierdził, że bezsprzecznie wobec Ł. Z. prawomocnym wyrokiem sądu orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kat. A, w związku z czym na podstawie art. 12 ust. 2 u.k.p. nie może zostać stronie wydane, zwrócone, ani nie mogą być przywrócone uprawnienia do kierowania pojazdami kat. B. prawa jazdy. Organ na mocy art. 6 K.p.a. zobowiązany jest działać na podstawie przepisów prawa, a decyzje wydawane na podstawie art. 12 u.k.p. mają charakter związany, co oznacza, że organom nie pozostawia się swobody działania. Ratio legis zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych stanowi wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają bezpieczeństwu w komunikacji, zwłaszcza jeżeli uczynili to znajdując się w stanie nietrzeźwości. Z wyroku karnego wynika dla strony bezpośredni zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, w tym wypadku m.in. kat. A, jednakże pośrednio – poprzez obowiązującą organy treść art./ 12 ust. 2 u.k.p. – również zakaz prowadzenia pojazdów kat. B. Decyzja organu konkretyzuje jedynie swą treścią obowiązujące wobec skarżącego zakazy z uwzględnieniem przepisów u.k.p. Nie modyfikuje zaś środka karnego. Organ dodał, że częściowo za niezgodne z Konstytucją uznane zostały przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3, natomiast pkt 1 nie został pozbawiony mocy prawnej w tym zakresie. Mając na uwadze art. 6 K.p.a. organ administracji publicznej nie ma kompetencji do rozszerzania wyroku TK na inne nawet podobne przepisy.

Ł. Z. w skardze skierowanej do tutejszego Sądu podniósł zarzuty tożsame do sformułowanych w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi SKO w K. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga jako zasadną należało uwzględnić.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że stan faktyczny sprawy nie był kwestionowany. Skarżący został uznany za winnego popełnienia przestępstwa naruszenia zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym i prawomocnym wyrokiem skazującym Sądu Rejonowego w P. II Wydział "

Karny z 10 stycznia 2024 r. sygn. akt II K [...] został m.in. ukarany zakazem prowadzenia wsze.lkich pojazdów mechanicznych w strefie ruchu lądowego na okres 3 lat, z wyłączeniem pojazdów, do kierowania którymi wymagane jest prawo jazdy kat. "B" (pkt 3. wyroku).

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. W myśl art. 12 ust. 2 pkt 1-3 u.k.p. przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii:

1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A;

2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B;

3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.

Zważyć należy, iż mocą wyroku z dnia 4 lipca 2023 r. w sprawie o sygn. akt SK 23/21 Trybunał Konstytucyjny uznał przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. za niezgodne z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim pozbawiano osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Odnosząc się do zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z art. 2 Konstytucji RP i wynikającą z niej zasadą ne bis in idem, Trybunał wskazał, że zasada ta jest fundamentalną zasadą prawa karnego i elementem zasady państwa prawnego, stanowiąc jednocześnie jeden z elementów prawa do sądu przejawiający się w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej. Trybunał stwierdził, że zasada ne bis in idem ma dwa aspekty. Pierwszy – proceduralny, który wyraża się w zakazie wszczynania i prowadzenia postępowań w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Drugi aspekt polega na zakazie podwójnego (wielokrotnego) karania w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą.

Wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie stanowi bowiem naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego. Funkcją zasady ne bis in idem jest z jednej strony ochrona praw osoby przed nadużywaniem przez państwo ius puniendi, tj. ochrona osoby prawomocnie osądzonej w postępowaniu karnym przed ponownym postawieniem jej w stan oskarżenia w sprawie o ten sam czyn, z drugiej zaś ochrona powagi i trwałości prawomocnych orzeczeń sądowych. Z reguły zasada ne bis in idem ma zastosowanie wtedy, gdy w stosunku do osoby uprzednio ukaranej za popełnienie czynu zabronionego przez prawo karne wszczyna się postępowanie dotyczące tego samego czynu. Zauważono, że w orzecznictwie trybunalskim funkcjonuje szerokie rozumienie zasady ne bis in idem obejmującej zakaz podwójnego karania tej samej osoby za ten sam czyn nie tylko w odniesieniu do wymierzania kar za przestępstwo, lecz także w związku ze stosowaniem innych środków represyjnych, w tym sankcji administracyjnych, przy czym ocena, czy dany instrument prawny ma charakter sankcji, należy do Trybunału.

W ocenie Trybunału procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter sankcji. Po drugie, jeżeli dwa środki lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują one te same, czy odmienne cele. Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze sankcji winna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem, wynikającej z art. 2 Konstytucji. Zauważono też, iż podstawowym kryterium odróżniania sankcji karnych i sankcji administracyjnych jest zasadnicza (główna) funkcja, przesądzająca o istocie sankcji, która może oprócz tego realizować inne funkcje i cele. Trybunał za główną funkcję sankcji karnej uznaje represję, czyli odpłatę za popełniony czyn, natomiast w przypadku sankcji administracyjnej jako główną funkcję wskazuje szeroko rozumianą prewencję. Trybunał wskazał, że stwierdzenie naruszenia zasady ne bis in idem wymaga zatem ustalenia, czy za ten sam czyn dwukrotnie nakładana jest sankcja będąca w istocie sankcją karną.

Trybunał zważył, ze orzekanie kary pozbawienia prawa do prowadzenia pojazdów określonej kategorii oraz sankcja administracyjna braku możliwości zwrotu zatrzymanego prawa jazdy co do innych kategorii formalnie przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych. W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. Ponadto sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania określonymi pojazdami.

Konkludując Trybunał stwierdził, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z zasadą ne bis in idem, wynikającą z art. 2 Konstytucji.

Odnosząc się do zgodności kontrolowanych przepisów z art. 45 Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, Trybunał uznał, że z mocy zaskarżonych przepisów osoba, wobec której sąd powszechny zawęził środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych do kategorii B, nie będzie mogła zatem prowadzić, w okresie obowiązywania tego zakazu, nie tylko pojazdów objętych tą kategorią, lecz także innych w zakresie kategorii wskazanych w zaskarżonych przepisach. Brak prawa jazdy stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania określonym pojazdem oznacza w praktyce niemożność legalnego kierowania nim (por. art. 3 ust. 1 u.k.p.). Przewidziany w zaskarżonych przepisach zakaz wydania, zwrotu lub przywrócenia prawa jazdy osobie, wobec której orzeczony został prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonych kategorii, w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D, następuje na podstawie decyzji administracyjnej i ma charakter obligatoryjny. Organ administracji wydający decyzję na podstawie zaskarżonych przepisów nie ma możliwości brania pod uwagę różnych okoliczności mogących wpływać na jej zakres. Wykluczone jest zatem uznanie administracyjne, a organ administracji po stwierdzeniu orzeczenia przez sąd powszechny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, dla których wymagane jest prawo jazdy określonych kategorii, stosuje sankcję administracyjną wyznaczoną w art. 12 ust. 2 u.k.p. Jednocześnie zauważono, że zarówno w art. 42 Kodeksu karnego jak i w art. 29 Kodeksu wykroczeń ustawodawca pozostawił sądowi rozstrzygnięcie, czy wobec sprawcy, w konkretnym stanie faktycznym, należy orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów, czy też z uwagi na stwierdzone w konkretnej sprawie okoliczności ograniczyć zakres tego zakazu. Sądy powszechne z takiej możliwości korzystają, wskazując że z uwagi na ratio legis art. 42 § 2 Kodeksu karnego w powiązaniu z okolicznościami sprawy, nie w każdej sprawie jest konieczne orzekanie zakazu w pełnym zakresie. W konkretnej zatem sprawie karnej to sąd powszechny dokonuje oceny, w jakim zakresie należy orzec wobec sprawcy czynu zabronionego obligatoryjny albo fakultatywny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Orzekając środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, sąd powszechny ma zatem obowiązek brać pod uwagę również zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zakaz prowadzenia pojazdu pełni zarówno funkcję prewencyjną, jak i represyjną. W ramach tej pierwszej chodzi o wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają jego bezpieczeństwu. Jednocześnie orzeczony środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, zgodnie z zasadami wymiaru kary i środków karnych nie może być nadmiernie dolegliwy dla sprawcy przestępstwa czy wykroczenia, a także dla jego rodziny.

Trybunał zaznaczył, że ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. ustawodawca w istocie rozszerzył orzekany przez sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów, których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów.

Zaskarżone przepisy prowadzą zatem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca z mocy zaskarżonych przepisów pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami.

Na zakończenie Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału Konstytucyjnego jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna.

Sąd stwierdza, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, co wynika z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 9/09 (publ.: ONSAiWSA 2010/2/16) zauważono, że z art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji wynika norma prawna, zgodnie z którą w toku postępowania sądy związane są powszechną mocą obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które są elementem kształtującym stan prawny oceniany przez sąd.

Sąd dostrzega, na co zwrócił uwagę organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że powołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się do niezgodności z Konstytucją art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., podczas gdy w sprawie materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Niemniej jednak w ocenie Sądu należy mieć na względzie, że wyrok Trybunału dotyczy takiej samej sytuacji prawnej, w której organ administracji rozszerza orzeczony przez sąd powszechny środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonej kategorii na inne kategorie. Wprawdzie bowiem formalnie kontroli Trybunału Konstytucyjnego podlega akt prawny lub jego część tj. konkretny przepis to faktycznie jednak przedmiotem kontroli są określone w danym akcie normy prawne zawarte w poszczególnych jednostkach redakcyjnych takiego aktu. Choć formalnie przepis tożsamy treściowo art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. nie został uznany przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją to istnieją uzasadnione wątpliwości co do zgodności z Konstytucją normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., czemu skarżący dał wyraz zarówno w odwołaniu, jak i skardze. W ocenie Sądu w takiej sytuacji zachodzi przypadek tzw. "oczywistej niekonstytucyjności" normy prawnej kształtującej co oznacza, że porównywane przepisy będące podstawą wydania zaskarżonej decyzji art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z Konstytucją dotyczą tej samej materii, co przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie których Trybunał stwierdził ich niekonstytucyjność (por. R. Hauser, J. Trzciński, "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego", Warszawa 2010 r. s. 266-268; M. Wiącek, "Pytanie prawne do sądu do Trybunału Konstytucyjnego" Warszawa 2011 r. s. 266-268). W takim przypadku oczywistość niezgodności przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z Konstytucją RP oraz z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy zastosowania tego przepisu. W tak bowiem oczywistej sytuacji trudno oczekiwać, żeby sąd uruchamiał procedurę kolejnych pytań prawnych (por. R. Hauser, A. Kabat, Glosa do wyroku NSA z 14 lutego 2002 r. I SA/Po 461/01, OSP 2003/2 s. 73-75, M. Wiącek, "Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego", Warszawa 2011 r. s. 269, uchwała NSA z 16 października 2006 r. I FPS 2/06, wyroki NSA z 24 września 2008 r. I OSK 1369/07, z 10 marca 2010 r. I OSK 1447/09, z 15 lutego 2018 r. I FSK 1523/17, z 6 czerwca 2018 r. II FSK 1454/16, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zaakceptowanie takiej wykładni art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., która nakazuje w trybie administracyjnym odmówić zwrotu prawa jazdy, przy której zastosowano wobec skarżącego szerszy zakaz niż określony w wydanym wobec niego wyroku skazującym (którym nie objęto pozbawienia skarżącego uprawnienia do kierowania pojazdami kat. B), oznaczałoby naruszenie jednej z fundamentalnych zasad demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), to jest zasady ne bis in idem, będącej jednocześnie jednym z elementów prawa do sądu przejawiającego się w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Wielokrotne karanie tej samej osoby za ten sam czyn narusza zasadę proporcjonalności reakcji państwa na niepodporządkowanie się przez obywatela obowiązkowi prawnemu (por. wyrok TK z 3 listopada 2004 r., sygn. K 18/03, publ.: OTK-A 2004/10/103).

Zasada ne bis in idem obejmuje nie tylko przypadki zbiegu odpowiedzialności za czyny sankcjonowane z mocy prawa karnego, ale też przypadki zbiegu odpowiedzialności za czyny sankcjonowane z mocy prawa karnego i innych przepisów prawa publicznego, w szczególności prawa administracyjnego, o ile realizują one te same funkcje i cele (por. wyrok TK z 15 kwietnia 2008 r., sygn. P 26/06, publ.: OTK-A 2008/3/42). Co do zasady główną funkcją sankcji karnej jest represja, czyli odpłata za popełniony czyn, natomiast w przypadku sankcji administracyjnej główną funkcją jest prewencja. Jeżeli jednak dochodzi do realizacji identycznych celów i funkcji przez różne środki o charakterze sankcji, prowadzi to do naruszenia zasady ne bis in idem, wynikającej z art. 2 Konstytucji.

Sankcja w postaci odmowy decyzją administracyjną wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy i sankcja w postaci środka karnego zakazu prowadzenia pojazdu, mają charakter sankcji represyjnych. Należy zatem uznać, że taka interpretacja przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. dotyczącego zasad odmowy zwrotu (wydania) dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, która prowadziłaby do obligatoryjnego rozszerzenia zakresu dolegliwości za ten sam czyn poza granice środka karnego określone prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego, oznaczałaby, że za ten sam czyn dwukrotnie nałożona byłaby sankcja będąca w istocie sankcją karną (represyjną). Byłoby to niezgodne z wynikającą z zasady państwa prawnego zasadą ne bis in idem.

Dodatkowo wziąć uwzględnić, że przepis art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b) u.k.p. przewiduje sprawdzenie kwalifikacji w formie egzaminu państwowego osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok. Stanowi to dodatkową i przekraczającą rozmiar wynikający z orzeczenia sądu karnego dolegliwość wynikającą ze stosowania art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p.. Polegać ona bowiem miałaby w stosunku do skarżącego nie tylko na pozbawieniu uprawnień do legalnego kierowania pojazdami mechanicznymi kat. B przez określony okres, ale także na konieczności ponownego poddania się sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego odnośnie kat. prawa jazdy B, które nie zostały objęte środkiem karnym orzeczonym przez sąd powszechny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 stycznia 2024 r., sygn. II GSK 587/23, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W związku z powyższym Sąd stwierdził, że organ administracji nie mógł pozbawić skarżącego posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kat. B prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnienia odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec skarżącego środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.

Mając to na względzie Sąd w punkcie I. wyroku uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. w zw. z art. 135 P.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę Starosta Powiatowy w P. na mocy art. 153 P.p.s.a. zobowiązany będzie do uwzględnienia oceny prawnej przyjętej w niniejszym wyroku, czego konsekwencją będzie wydanie (zwrócenie) stronie dokumentu prawa jazdy uprawniającego do prowadzenia pojazdów kat. B, z uwzględnieniem okoliczności, że strona uprawnienia w tym zakresie nie tylko nie utraciła, ale i posiada je bezterminowo.

Sąd w punkcie II. wyroku zasądził na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego zgodnie z art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.). stanowiące sumę uiszczonego wpisu od skargi (200 zł), opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł) oraz kosztów zastępstwa procesowego (480 zł).