Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1132/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 153 i art. 170
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 4 ust. 1 lit. a), b) i c), art. 52 ust. 2 i 6
law: Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Marzenna Kosewska Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor sądowy WSA Arkadiusz Skomra (spr.) Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 26 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 oddala skargę


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 24 lipca 2020 r., sygn. akt I GSK 482/18 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 września 2017 r. sygn. akt III SA/Po 321/17 oraz decyzje Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. (dalej: Dyrektor OR ARiMR) z dnia 30 stycznia 2017 r. nr [...], nr [...].

W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, że z treści zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonych decyzji wynika, iż mamy do czynienia z sytuacją, w której wiele podmiotów podjęło czynności prawne i faktyczne bezpośrednio nieobjęte zakazem prawnym. Według organu i Sądu I instancji działania te zmierzały w istocie do osiągnięcia skutków zakazanych przez prawo – stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności rolnych.

Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, iż analiza treści zaskarżonego wyroku oraz akt administracyjnych sprawy prowadzi jednak do wniosku, że organ nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości spełnienia przez stronę przesłanek normatywnych pozwalających na pozbawienie jej płatności z tytułu stworzenia sztucznych warunków. Organ nie wykazał, zgodnie z obowiązującymi regułami postępowania i przy zastosowaniu prawa materialnego regulującego przedmiotowe płatności, że wyłącznym celem stworzenia sztucznych warunków było otrzymanie wnioskowanych płatności, niezgodnie z celami i zasadami WPR.

NSA nakazał aby w ponownym postępowaniu, w celu załatwienia sprawy, organ rozważył konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, którego zadaniem będzie usunięcie wątpliwości w kwestii stworzenia (bądź nie) przez wnoszącego skargę kasacyjną (wraz z innymi podmiotami) sztucznych warunków otrzymania płatności bezpośrednich i ONW na rok 2015.

NSA podniósł, iż organ powinien jeszcze raz rozważyć, czy posiadane przez wnoszącego skargę kasacyjną gospodarstwo odpowiada pojęciu gospodarstwa rolnego, w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r., poz. 308 ze zm., dalej: "u.s.w.b.") i art. 4 ust. 1 lit. b) oraz rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z dnia 20.12.2013 r. str. 608 – dalej: rozporządzenie nr 1307/2013), a także czy prowadzi działalność rolniczą, w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c) rozporządzenia nr 1307/2013.

NSA wskazał, iż organ powinien był zbadać jak przebiegała współpraca z pozostałymi rolnikami, którym [...] sprzedała bydło i wydzierżawiła grunty, a także zbadać na czym polega współpraca gospodarcza z [...] oraz [...]. Jaki tytuł prawny posiadała [...] do prowadzenia szeroko rozumianej obsługi gospodarstwa rolnego strony i dokonywania rozliczeń finansowych (np. w formie zryczałtowanej, np. za usługi weterynaryjne), czy też dokonywania zakupu paszy na rzecz wnoszącego skargę kasacyjną i innych rolników, udostępnienie pomieszczeń gospodarczych dla sprzedanego bydła oraz sprawowanie nad nim opieki, łącznie z dokonaniem dalszej odsprzedaży. Uzyskane w tym zakresie informacje organ powinien ocenić wespół z pozostałymi informacjami (dowodami), jakie zgromadził w toku przeprowadzonego postępowania. W szczególności powinien ocenić jak stworzony system współpracy, składający się formalnie z wielu podmiotów, wpływa na ich samodzielność i niezależność w prowadzeniu indywidualnej działalności gospodarczej. Jakie znaczenie dla oceny, czy zostały stworzone sztuczne warunki uzyskania płatności, ma fakt zależności służbowej niektórych osób, czy też powiązań rodzinnych lub towarzyskich. Poza tym należałoby wyjaśnić również posiadanie tego samego adresu siedziby zarówno [...] jaki i [...].

Dyrektor OR ARiMR decyzją z dnia 22 września 2021 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. (dalej: Kierownik BP ARiMR) z 20 lipca 2016 r. o odmowie przyznania A. K. (dalej również jako Skarżący) płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015.

Wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Po 1568/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił ww. decyzję z dnia 22 września 2021 r. podnosząc, iż w świetle oceny i wytycznych NSA, zaskarżona decyzja została wydana z naruszenia art. 153 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) poprzez brak pełnej oceny – wbrew jednoznacznym zaleceniom NSA – dotychczasowego oraz uzupełnionego materiału dowodowego. W ocenie Sądu organ pomimo, iż przeprowadził uzupełniające postępowanie wyjaśniające, to dokonał oceny zebranych dowodów w sposób wybiórczy i dowolny. Dał temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której zabrakło oceny wszystkich dowodów zebranych w sprawie, wskazania, którym dowodom organ dał wiarę, a którym odmówił wiarygodności i z jakich powodów.

Sąd wyjaśnił, iż organ II instancji wskazując na brak samodzielności działalności rolniczej skarżącego (i pozostałych dzierżawców gruntów od [...]) jako rolnika indywidualnego w 2015 r., który – jak podano – nie decydował o rodzaju i terminie czynności wykonywanych na wydzierżawionych gruntach i nie miał wpływu na zakres prac na nich wykonywanych, przywołał wyjaśnienia M. P. z 20 czerwca 2016 r. oraz zeznania innych osób z 2018 r. dzierżawiących grunty od [...] (B. M., W. Z., M. R., B. M., K. K., D. C., W. P., E. H. i H. P.). Organ – jak i przy ww. dowodach – nie wziął pod uwagę, że wyjaśnienia te odnoszą się do prawidłowości przyznania płatności na rok 2016. NSA zaś wyraźnie wskazał organowi odwoławczemu w końcowych wytycznych, by korzystał z dowodów bezpośrednio zebranych w niniejszej sprawie, tj. odnoszących się do kampanii na rok 2015.

Zdaniem Sądu Dyrektor OR ARiMR wydając zaskarżoną decyzję, pominął zebrane dowody stanowiące wyjaśnienia skarżącego i innych dzierżawców gruntów złożone na wezwanie organu. Choć wyjaśnienia zostały włączone jako dowody w sprawie, to organ w żadnym zakresie ich nie ocenił. Sąd stwierdził, że wezwania organu, jak się wydaje z treści formułowanych pytań, miały prowadzić do uwzględnienia oceny prawnej i wytycznych NSA, co do dalszego prowadzenia postępowania w kontekście znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego. Organ zmierzał do ustalenia, czy w roku 2015 skarżący był rolnikiem, czy posiadał gospodarstwo rolne i prowadził działalność rolniczą tj. czy był aktywny zawodowo co do dzierżawionych gruntów i hodowli bydła.

Sąd zaznaczył, iż Dyrektor OR ARiMR w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w żadnym zakresie nie odniósł się do wyjaśnień złożonych przez skarżącego dotyczących sposobu prowadzenia gospodarstwa przez skarżącego i okoliczności związanych z rozpoczęciem przez niego działalności rolniczej, relacji z pozostałymi dzierżawcami gruntów od [...], z samą [...] i nowo utworzoną [...], również w kontekście jej statutowych unormowań. Pomimo, że organ odwoławczy postanowieniem włączył jako dowody odpowiedzi – dzierżawców gruntów i osób, które w 2015 r. kupiły bydło od [...], dowodów tych nie rozpatrzył. W ocenie Sądu skoro organ uznał, że stosownie do art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 stworzono sztuczne warunki wymagane do otrzymania wnioskowanych płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami tych płatności, powinien był wyjaśnić, dlaczego odmówił wiarygodności dowodom prezentującym przeciwne stanowisko.

Sąd podniósł również, że choć organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szeroko przedstawił powiązania personalno-organizacyjno-techniczno-ekonomiczne spółdzielni [...], [...] i 52 osób fizycznych, które na mocy umów w 2015 r. wydzierżawiły grunty i zakupiły bydło od [...], to brak oceny istotnej części zgromadzonego materiału dowodowego powoduje, że ocena organu jawi się jako niekompletna. Nie można zaś uznać powyższych uchybień organu jako nie mających wpływu na wynik sprawy, przed zbadaniem ww. dowodów i ich oceną przez organ, który je włączył. Wbrew zaleceniom NSA – nie wyjaśnił również wskazywanej przez sąd okoliczności związanej ze współposiadaniem gruntu w celu wypasu bydła i wpływu tej kwestii na ocenę wymogów ustawowych dla uzyskania płatności.

Sąd nakazał aby ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy ocenił całokształt zebranych dowodów, zwłaszcza tych pominiętych przy wydaniu zaskarżonej decyzji, a wynik ustaleń przedstawić w rzetelnie sporządzonym uzasadnieniu decyzji.

Decyzją z dnia 26 września 2022 r. nr [...] Dyrektor OR ARiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika ARiMR z 20 lipca 2016 r.

W uzasadnieniu decyzji organ, po przedstawieniu przebiegu dotychczasowego postępowania oraz przytoczeniu treści przepisów prawa, wskazał, iż w przedmiotowej sprawie zaistniały przesłanki, poprzez które można ocenić zaistnienie sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia.

Organ wyjaśnił, iż jak wynika z akt sprawy, związek Odwołującego zarówno z gruntami jak i zwierzętami wyrażał się w istocie do pozorowania działalności rolniczej. Skarżący rzekomo zlecał podmiotom trzecim, tj. [...], wykonywanie na danym terenie zabiegów agrotechnicznych oraz wszelkich czynności przy zwierzętach (Pismo Strony z dnia 24 marca 2021 r.).

Organ zauważył, iż zarówno [...] jak i [...] są spółdzielniami. Przedsiębiorstwami podlegającymi tak jak inne podmioty gospodarcze prawom rynku, ale i jednocześnie przedsiębiorstwami specyficznymi, które oprócz celów ekonomicznych realizują także cele społeczne. Na podstawie przedstawionych akt sprawy ustalono, iż w 2015 r. skład personalny [...] stanowią zarówno jej członkowie (14 osób), a także osoby zatrudnione na prawach domownika (36 osób) oraz inne osoby (2 osoby) [dowód: pismo Strony z dnia 13 czerwca 2016 r.]. Organ podkreślił, iż w 2015 r. [...] z siedzibą we [...] zarządzana przez Prezesa Zarządu M. P. oraz członków zarządu: K. M., A. K. oraz członków rady nadzorczej: Przewodniczącego Rady - B. M. oraz R. R. w 2014 roku posiadała 1318,75 ha gruntów oraz na dzień 15 maja 2014 r. 1816 sztuk bydła. Po przeprowadzeniu szeregu kontroli administracyjnych w kampanii 2014 stwierdzono, iż powierzchnia dziełek rolnych kwalifikujących się do przyznania płatności w 2014 r. wynosiła 1310,19 ha i do tej powierzchni [...] otrzymała w 2014 r. płatność bezpośrednią w wysokości 1162589,76 zł oraz w ramach schematu ON W płatność do maksymalnej możliwej powierzchni tj. 300 ha w kwocie 22375,00 zł. Następnie w kwietniu 2015 r. [...] wydzieliła ze swojego gospodarstwa kilka działek ewidencyjnych o powierzchni 120,14 ha, które podzieliła na działki rolne o średniej powierzchni 2,32 ha i rozdysponowała je pomiędzy wyżej wskazane 52 osoby. Ponadto omawiana jednostka sprzedała, każdej z 51 osób, 2 maja 2015 r. po około 30 sztuk bydła i 14 maja 2015 r. 12 osobom spośród 51 wyżej wskazanych 30 sztuk krów. Osoby zarządzające [...], jej członkowie i domownicy oraz powiązane rodzinnie lub towarzysko z wyżej wskazaną jednostką [52 osoby] utworzyły, pod tym samym adresem, co [...] kolejną spółdzielnię - [...].

Wyjaśniono, że działanie rolniczych spółdzielni regulowane jest przede wszystkim odpowiednimi przepisami prawa spółdzielczego i Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tymi przepisami zdolni do pracy członkowie spółdzielni maja prawo i obowiązek pracować w spółdzielni w rozmiarze ustalanym corocznie przez zarząd. Stosownie do potrzeb wynikających z planu działalności gospodarczej spółdzielni, przy przydzielaniu pracy członkom spółdzielni uwzględnia się ich kwalifikacje zawodowe i osobiste. Spółdzielnia oprócz członków może zatrudniać także ich domowników, za których uważa się każdego członka jego rodziny, a także inne osoby, jeżeli zamieszkują z nim wspólnie i prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Spółdzielnia może też zatrudniać inne osoby na podstawie umowy o pracę lub na podstawie innego stosunku prawnego, którego przedmiotem jest świadczenie pracy (np. umowy zlecenia). Członkowie i domownicy pracujący w spółdzielni są wynagradzani za ich pracę w formie dniówek obrachunkowych. Z prawa spółdzielczego wynika wprost, że członek spółdzielni świadczy na jej rzecz pracę na podstawie stosunku członkostwa, a nie na podstawie umowy o pracę.

Organ podkreślił, iż w świetle orzecznictwa TSUE istnieje więc podstawa do przyjęcia, że pracownikiem w znaczeniu unijnym może być także osoba wykonująca pracę na podstawie innej niż umowa o pracę. Organ zaznaczył, iż w przedmiotowym postępowaniu nie jest istotna umowa o pracę, istotne są natomiast cechy stosunku prawnego, w oparciu o który między innymi Skarżący oraz pozostali ww. członkowie spółdzielni oraz domownicy mają obowiązek świadczyć pracę i z tego tytułu przysługują im odpowiednio uprawnienia przewidziane statutem spółdzielni. Jak wynika z pisma strony członkowie spółdzielni mają prawo świadczyć pracę w spółdzielni, uczestniczyć w dochodach spółdzielni, korzystać z urlopów wypoczynkowych, macierzyńskich, okolicznościowych, wychowawczych, korzystać z nagród jubileuszowych za świadczenie pracy, otrzymywać nagrody oraz premie pieniężne, przy czym zasady ustalania okresów świadczenia pracy uprawniających do nagrody jubileuszowej oraz zasady jej obliczania i wypłacania ustala regulamin wewnętrzny spółdzielni. Członkowie spółdzielni mają obowiązek świadczenia pracy w spółdzielni, podnoszenia swoich kwalifikacji ogólnych i zawodowych, stosownie do potrzeb spółdzielni oraz przestrzegania dyscypliny pracy.

W związku z powyższym osoby zatrudnione w [...] na wyżej wskazanych warunkach, należy uznać za pracowników, przy czym bez znaczenia pozostaje podstawa, w oparciu o którą wykonywane są czynności na rzecz przedsiębiorstwa/spółdzielni, gdyż kluczowe znaczenie mają cechy właściwe dla danego zatrudnienia (stosunku prawnego, w oparciu o który osoba świadczy pracę). Uwzględniając takie rozumienie "pracownika" w Unii Europejskiej, stwierdzić należy, że zarówno Skarżący jak i wszystkie osoby zatrudnione na podstawie stosunku członkostwa jak i domownika, pobierające z tego tytułu opłatę za świadczenie pracy wyrażoną w mierniku pieniężnym należy uznać za pracowników [...]. Podkreślić należy także, iż zarówno członkowie spółdzielni jak i jej domownicy nie świadczą pracy na jej rzecz samodzielnie, według własnego uznania, lecz pracę tę świadczą właśnie pod kierownictwem zarządu [...], otrzymują za nią wynagrodzenie na zasadach określonych statutem.

Mając powyższe na względzie organ podniósł, iż pomimo tego, że [...] oraz 52 osoby fizyczne byli formalnie "gospodarstwami" samodzielnymi, tj. mającymi formalnie określonego zarządcę, własny numer ewidencyjny, konto, na które przelewane były środki to jednak są gospodarstwami ściśle powiązanymi ze sobą. Odwołujący jak i pozostali członkowie nowo utworzonej spółdzielni - [...] w 2015 r. pozorowali jedynie prowadzenie działalności rolniczej, ponieważ wszelkie czynności wykonywali w imieniu i na rzecz [...] -jednego gospodarstwa rolnego. To opisywana spółdzielnia odpowiadała za organizację produkcji rolnej, we wszystkich rzekomo wydzielonych gospodarstwach rolnych wykorzystując do tego swoich członków i domowników.

Organ podkreślił, iż prezesem zarządu utworzonej przez 52 nowo powstałe rzekomo odrębne gospodarstwa rolne tj. [...] był również M. P., a osobami tworzącymi zarząd i K. M. oraz R. R.. Faktem jest, iż R. R. nie był członkiem zarządu [...], jednak był członkiem władz tej spółdzielni, jako członek rady nadzorczej. Zatem personalna analiza omawianych podmiotów prowadzi do wniosku, iż są one ze sobą powiązane zarządczo. Istotne jest również to, że domownicy [...] nie posiadali prawa głosu na zebraniach, nie mieli wpływu na podejmowane decyzje, jak również nie mogli zasiadać w organach spółdzielni. Mając powyższe na względzie wskazać należy, iż spośród 52 osób powiązanych w przedmiotowej sprawie członkami spółdzielni było jedynie 14 osób, natomiast domownikami było 36 osób. Jedynie 2 osoby z 52 tj. T. M. jak i K. O. zarówno nie posiadały statutu domownika ani też członka. Nadmienić jednak należy, iż mąż K. O. był zatrudniony w ww. jednostce. Zatem to członkowie i wybrany przez nich zarząd [...] podejmował decyzje zarówno te dotyczące jej profilowania, organizacji, kierunku hodowli zwierząt, produkcji roślinnej, jak i podziału gruntów oraz zatrudniania i wyznaczania ww. osób do prac z uwzględnieniem ich kwalifikacji zawodowych. Potwierdzeniem powyższego jak i też zależności służbowo - finansowej Strony i pozostałych 51 wnioskodawców jest pismo z dnia 6 marca 2017 r.

Zdaniem organu opisywane działania były próbą prawnego dostosowania wzajemnych relacji, aby uzyskać maksymalne wnioskowane dofinansowanie do zwierząt, które zostało wprowadzone ustawą z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Działania ww. osób fizycznych i opisywanej spółdzielni w 2015 r. były dostosowane do zmieniających się przepisów i związanych z tym limitów sztukowych. Pozwoliły docelowo one dużemu podmiotowi, jakim jest [...], uzyskanie wsparcia na dużo wyższym poziomie niż jako indywidualnemu beneficjentowi.

W ocenie organu w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z jednym gospodarstwem rolnym składającym się z rzekomo wydzielonych i sztucznie zarządzanych 52 gospodarstw rolnych jak i [...]. Wszystkie wydarzenia mające miejsce w latach 2014-2015, tj. wydzielenie ziemi przez [...], sprzedaż zwierząt przez omawianą jednostkę, utworzenie [...] przez 52 osoby będące jednocześnie członkami i domownikami spółdzielni [...], zawieranie jednego dnia umów sprzedaży, zakupu oraz dzierżawy, przystąpienie do [...] były w ocenie organu odwoławczego próbą prawnego dostosowania wzajemnych relacji między wszystkimi wskazanymi. Potwierdzeniem powyższego jest aneks do umowy z dnia 15 maja 2015 r. oraz pisemne wyjaśnienia Skarżącego.

W dalszej części uzasadnienie organ po przytoczeniu orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz sądów administracyjnych wskazał, że w przedmiotowej sprawie zachodzą zarówno przesłanki obiektywne jak i subiektywne, które wskazują na wytworzenie sztucznych warunków do uzyskania wsparcia finansowego. Zauważyć bowiem należy, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, brak jest możliwości potwierdzenia, że działalność Strony w 2015 r. wypełniała cele wspólnej polityki rolnej oraz systemu wparcia przewidzianego dla osób fizycznych prowadzących działalność rolniczą. W toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, ustalono bowiem, że Skarżący nie prowadził rzeczywistej działalności rolniczej, a jedynie ją pozorował. Wszelkie czynności jakie wykonywał, robił w mieniu i na rzecz [...] będąc jej członkiem. Zatem celem obiektywnym, jak i subiektywnym Strony, nie było w 2015 r. samodzielne prowadzenie gospodarstwa rolnego, a jedynie chęć otrzymania maksymalnego dofinansowania w maksymalnej wysokości przez ."[...], których to opisywana jednostka nie otrzymałaby w normalnych warunkach. W istocie Odwołujący w 2015 r. nie miał bowiem wpływu na rzeczywisty sposób wykorzystywania wskazywanych do płatności gruntów jak i hodowlę zakupionych od [...] zwierząt. Powyższe nie było w ocenie organu II instancji realizacją założeń wynikających z prawa spółdzielczego, lecz chęcią uzyskania wyższych korzyści finansowych, których to opisywana jednostka nie otrzymałaby w "normalnych" warunkach. Złożenie w 2015 r. 53 wniosków o przyznanie płatności [52 osób fizycznych i [...] do tych samych schematów pomocowych w tym samym czasie miało na celu ominięcie przepisów dotyczących określonego dofinansowania tj. maksymalizację określonego wsparcia finansowego.

Organ podniósł, iż z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, aby Odwołujący rzeczywiście prowadził samodzielnie gospodarstwo rolne i był osobą decyzyjną. Nie jest bowiem wystarczające "rzekome" zlecanie osobie trzeciej wykonywanie wszystkich czynności przy zwierzętach oraz na deklarowanych działkach, przy jednoczesnej pracy na rzecz podmiotu, któremu zostało to zlecone. Osoba zlecająca bowiem powinna mieć wpływ przez kogo i w jakim zakresie będą wykonywane w jej gospodarstwie czynności. Natomiast decyzyjność w ww. kwestiach należała do członków i wybranego przez nich zarządu [...] - jednostki, która dbała o efektywność zarządzania spółdzielnią oraz prowadzenie jej zgodnie z interesami wszystkich członków spółdzielni. Powyższego stanowiska nie zmieniają pisemne wyjaśnienia Strony z dnia 24 marca 2021 r.

Odnosząc się do obiektywnych okoliczności organ wskazał, że jedną z takich przesłanek było położenie deklarowanych działek oraz rodzaj uprawy występujący na sąsiadujących działkach. [...] w 2015 roku, co już wcześniej wskazano, wydzieliła część swoich gruntów o powierzchni 122,93 ha 52 osobom fizycznym. Średnio każda z tych osób otrzymała po 2,30 ha. Powyższa czynność była jedynie pozornym przemieszczeniem ziemi, ponieważ w rzeczywistości grunty te pozostawały we władaniu [...], na rzecz której Skarżący jak i pozostali ww. wnioskodawcy pracowali i otrzymywali wynagrodzenie. Podkreślenia wymaga także fakt, iż z Umów dzierżawy gruntów rolnych z dnia 1 maja 2015 r. zawartych pomiędzy [...] reprezentowaną, a 52 osobami fizycznymi wynika, iż osoby te wydzierżawiły od wskazanej jednostki działki ewidencyjne o numerach [...], [...], [...],[...],[...],[...], [...], [...], [...], [...]. Działki ewidencyjne objęte powyższymi umowami dzierżawy zostały podzielone pomiędzy kilka osób o średniej powierzchni 2,30 ha. Analizując kwestie dotyczące położenia omawianych działek jak i też rodzaju uprawy zaznaczyć należy, iż na wszystkich działkach deklarowanych do płatności zarówno przez 52 osoby fizyczne oraz [...], czyli będących w formalnym posiadaniu różnych osób stwierdzono ten sam rodzaj uprawy tj. łąki. co w połączeniu z brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami oraz "wspólnym" ogrodzeniem prowadzi do uzasadnionego wniosku, że jedynym racjonalnym wytłumaczeniem takiego "przemieszczenia" przylegających do siebie gruntów rolnych była maksymalizacja dofinansowania.

Organ zwrócił uwagę, co wynika również z pisemnych wyjaśnień Strony z dnia 24 marca 2021 r., iż sami dzierżawcy działek nie posiadali wiedzy, ile zwierząt i do kogo należących wypasało się na ich wydzierżawionej części, co świadczy o koordynacji ich działań przez [...], a także o prowadzeniu jednego gospodarstwa rolnego.

Powiązani beneficjenci nie mieli wpływu zarówno na wielkość dzierżawionej powierzchni, jak i na wybór obszaru dzierżawionego. To faktycznie zarządzająca spółdzielnia w 2015 r. wydzieliła część swoich gruntów o powierzchni 122,93 ha - 52 osobom fizycznym.

Kolejną przesłanką obiektywną wskazującą na kreowanie sztucznych warunków jest brak parku maszynkowego, budynków inwentarskich oraz zaplecza. To [...] dysponowała budynkami inwentarskimi, w których Strona oraz pozostałe ww. osoby fizyczne przetrzymywały zwierzęta.

Po przytoczeniu treści zeznań świadków organ podniósł, iż powyższe zeznania z dnia 6 kwietnia 2018 r. uznać należy za wiarygodne, ponieważ są spójne z zeznaniami innych członków [...] zarówno, co do opieki nad zwierzętami, zakresem prowadzonych prac oraz ponoszeniem nakładów. Nadmienić należy, iż ustne wyjaśnienia ww. wnioskodawcy nie są spójne z wyjaśnieniami pisemnymi B. M. z dnia 4 października 2021 r. Istotnymi zeznaniami w przedmiotowej sprawie są również ustne wyjaśnienia członka zarządu - K. M. z dnia 11 kwietnia 2018 r. w których potwierdziła, iż wszystkie zwierzęta przebywały w jednej siedzibie, a także, że [...] dokonała przesiewu traw na wydzierżawionych gruntach jak i wkopania słupków. Wyjaśniła ona także, że nie dokonała zakupu parku maszynowego, ani też innych dodatkowych gruntów, jak również, że nie zajmowała się bydłem ani nie wykonywała zabiegów agrotechnicznych. Ponadto oznajmiła, że decyzje co do sprzedaży bydła podejmowane były zbiorowo, a nie indywidualnie przez rolników. Natomiast fakt umieszczenia bydła w jednej siedzibie stada zwierząt wielu podmiotów wyjaśniła faktem wspólnego gospodarowania. Organ wskazał, iż istotnymi zeznaniami w przedmiotowej sprawie są także wyjaśniania złożone przez M. P., prezesa zarządu [...] oraz [...]. Po obszernym przytoczeniu zeznań organ wskazał, że to [...] rzekomo sprzedając 51 ww. osobom fizycznym zwierzęta zapewniła pozorującym prowadzenie działalności rolniczej, bydło, paszę, opiekę zootechnika, budynki inwentarskie oraz siłę roboczą. Zatem wszystkie osoby fizyczne, które dokonały zakupu zwierząt oraz wydzierżawienia ziemi od [...] nie prowadziły gospodarstwa samodzielnie i na własny rachunek. Wnioskodawcy pozorowali jedynie prowadzenie działalności rolniczej. To [...] koordynowała działania wszystkich 52 powiązanych gospodarstw rolnych.

Organ podniósł, iż ww. wyjaśnienia ustne złożone do protokołu podczas rozprawy, a dotyczące zarówno genezy powstania powiązanych gospodarstw jak i też dalszego ich funkcjonowania są bardziej wiarygodne niż te pisemne stanowiące odpowiedź na wezwanie organu II instancji. Podkreślić bowiem należy, iż ustne wypowiedzi do protokołu nie stanowiły wcześniej przygotowanych wypowiedzi i były reakcją na zadawane pytania podczas przesłuchania w przeciwieństwie do pisemnych wyjaśnień 51 powiązanych beneficjentów złożonych na wezwanie organu odwoławczego.

Kolejną przesłanką obiektywną wskazującą na kreowanie sztucznych warunków przez Odwołującego jak i pozostałych ww. wnioskodawców były koszty ponoszone w 2015 r. na rzekomo odrębne i samodzielne gospodarstwa rolne. To [...] ponosiła wszelkie nakłady na 52 gospodarstwa, a nie strony poszczególnych stosunków prawnych. Organ nadmienił, iż [...] udzielała swoim pracownikom i członkom kredytu odnawialnego na pokrycie zaciągniętych zobowiązań jak i bieżącą działalność gospodarstwa. Wnioskodawca sprzedając zwierzęta pokrywał część długu, a kolejna część uzyskanych pieniędzy była przeznaczona na bieżące działanie producenta. Jednak kwoty uzyskane ze sprzedaży zwierząt nie pozwalały na zakup nowych zwierząt w związku z powyższym producent zaciągał kolejne zobowiązanie w omawianej jednostce. Powyższe działania potwierdzają, że w 2015 r.

Do przesłanek obiektywnych zaliczyć należy również podział stada oraz miejsce przebywania zwierząt. Jak wynika z licznych z zeznań i dowodów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie zwierzęta przebywały w kojcach należących do [...], były wspólnie wypasane, bądź przetrzymywane [wiek, płeć zwierzęcia], a wszelkie czynności przy bydle wykonywały ww. osoby w ramach członka lub domownika otrzymując za wykonaną pracę dniówkę obrachunkową. Ponadto ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że to system informatyczny stworzony na potrzeby [...] wskazywał jakie i czyje zwierzęta powinny zostać objęte sprzedażą. Natomiast za wyszukanie kontrahentów oraz negocjacje odpowiedzialny był M. P. Prezes Zarządu obu spółdzielni. Opisywani rolnicy dokonując zakupu zwierząt w 2015 r. nie kierowali się profilem ich utworzonych gospodarstw, a jedynie możliwością zakupu bez względu na wiek i płeć.

Reasumując Dyrektor OR ARiMR stwierdził, że szeroko zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż wszystkie osoby fizyczne, które dokonały sztucznego zakupu zwierząt oraz wydzierżawienia od [...] ziemi pozorowały jedynie prowadzenie działalności rolniczej. Nie dokonywali samodzielnie żadnych czynności na wydzierżawionych gruntach i przy zakupionych zwierzętach. To [...] zarządzała sztucznie wydzielonymi gruntami oraz zakupionymi przez 51 osoby zwierzętami. Podmiot ten dysponował w 2015 r. paszą dla zwierząt i płacił rachunki za utrzymanie gospodarstw. To pracownicy [...] (domownicy i członkowie) wykonywali wszystkie czynności przy zwierzętach i wydzielonych gruntach otrzymując za to wynagrodzenie. Sprzedaż zwierząt nie miała charakteru czynności wykonywanych indywidualnie przez nabywców bydła, ponieważ decyzje w tym zakresie podejmował zarząd [...] i [...]. Miało to na celu uzyskanie korzyści finansowych, których omawiana jednostka ta nie uzyskałaby w normalnych warunkach.

Zgromadzony materiał wskazuje, że to [...], a nie poszczególni właściciele zwierząt decydowała kto, kiedy i jakie czynności wykona przy zwierzętach. Domownicy bądź członkowie Spółdzielni, w rozmiarze ustalanym corocznie przez zarząd, stosownie do potrzeb wynikających z planu działalności gospodarczej spółdzielni, a nie w ramach decyzji wnioskodawców, wykonywali wszelkie czynności przy stadzie. Wnioskodawcy nie ponosili żadnych nakładów na zakupione bydło i nie mieli wpływu na jego sprzedaż. Brak zaś zwierząt do "wypasu" (w określonym wieku i płci) i fakt użytkowania dzierżawionego obszaru przez innych wnioskodawców nie przyczyniał się do polepszenia sytuacji ekonomicznej danego dzierżawcy, lecz przeciwnie – to on ponosił wszystkie koszty związane z jego utrzymywaniem (wyjaśnienia strony z 24 marca 2021 r.).

Organ zważył, iż w 2014 r. w związku z art. 11 rozporządzenia Rady Nr 73/2009 oraz zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym w sprawie ustalenia współczynnika korygującego do płatności bezpośrednich przewidzianych w rozporządzeniu (WE) nr 73/2009, w przypadku, gdy łączna kwota płatności bezpośrednich finansowanych z budżetu wspólnotowego w danym roku jest wyższa od równowartości 2 000,00 €, przeliczonej na złote według kursu € ustalonego, kwotę płatności bezpośrednich przekraczającą 2 000,00 € zmniejsza się w wyniku zastosowania współczynnika korygującego o 1,30221400%. W przypadku stosowania współczynnika korygującego, każda płatność bezpośrednia jest zmniejszana proporcjonalnie do udziału tej płatności w całkowitej kwocie wszystkich płatności bezpośrednich. Mając na uwadze, że w 2014 r. łączna kwota przyznanych [...] płatności bezpośrednich po zastosowaniu obniżek z tytułu stwierdzonych nieprawidłowości wyniosła 1.177.818,68 zł, co przy kursie wymiany 1€=4,1776 zł stanowiło kwotę 281.936,68 €, kwotę stanowiącą nadwyżkę w wysokości 279.936,68 € zastosowano współczynnik korygujący w wysokości 1,30221400%. W rezultacie całkowita kwota pomniejszenia wyniosła 3.645,37 €, z czego proporcjonalna kwota pomniejszenia wyniosła 15 228.92 zł i o tą kwotę została pomniejszona płatność dla omawianej jednostki. Natomiast w 2015 r. [...] wnioskowała o przyznanie płatności do powierzchni znacznie mniejszej - 1066,58 ha, a 52 podmioty wystąpiły o przyznanie płatności ONW do wydzielonej przez [...] powierzchni - 120,14 ha. W tym stanie sprawy organ odwoławczy, po analizie bogatego materiału dowodowego (w tym wyjaśnień z 24 marca 2021 r.), przyjął, iż "sztuczne" wydzielenie 120,14 ha przez [...] i rozdysponowanie ww. ha pomiędzy 52 osoby fizyczne było działaniem ukierunkowanym na obejście przepisów § 2 i 3 rozporządzenia ONW, a co za tym idzie zwiększenie wysokości uzyskanych płatności ONW. Miało więc miejsce kreowanie sztucznych warunków przez omawiane podmioty w celu uzyskania płatności ONW do powierzchni 120,14 ha, których w "normalnych warunkach" [...] nie otrzymałaby. Działanie to powodowało uniknięcie zastosowania stawek degresywnych w przypadku płatności ONW, limitów powierzchniowych, do których można uzyskać płatność. W przypadku bowiem płatności ONW na mocy § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 364, dalej: rozporządzenie ONW) płatność ONW przysługuje do powierzchni użytków rolnych, o których mowa w ust. 2, będących w posiadaniu rolnika w dniu 3 i maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 75 ha, a w przypadku rolnika realizującego w 2014 r. 5-letnie zobowiązanie, o którym mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia ONW na l. 2007-2013 (Dz. U. z 2010 r. Nr 39. poz. 219), zwane dalej "5-letnim zobowiązaniem", do powierzchni użytków rolnych objętej tym zobowiązaniem, wynoszącej nie więcej niż 300 ha. Natomiast zgodnie z § 3 rozporządzenia ONW wysokość płatności ONW w danym roku kalendarzowym ustala się, jako iloczyn stawek płatności na 1 ha użytków rolnych i powierzchni użytków rolnych, do których przysługuje płatność ONW, po uwzględnieniu zmniejszeń lub wykluczeń wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności.

Organ zaznaczył, że w 2015 r. 52 osoby fizyczne wystąpiły o przyznanie płatności ONW do wydzielonej przez [...] pow. 120,14 ha. "Sztuczne" wydzielenie 120,14 ha przez Spółdzielnię i rozdysponowanie pomiędzy ww. osoby było działaniem ukierunkowanym na obejście przepisów wynikających z § 2 i 3 rozporządzenia ONW, a co za tym idzie zwiększenie wysokości uzyskanych płatności ONW.

Ponadto organ wskazał, iż wykorzystując utworzone gospodarstwa rolne (52) [...] prowadziła przy pomocy opisywanych osób fizycznych, będących ich członkami i domownikami de facto jeden organizm gospodarczy, stanowiący jedno gospodarstwo rolne. Przychody z działalności rolniczej oraz pozyskiwane w tej działalności płatności w 2015 r. przez wszystkich zarejestrowanych producentów rolnych faktycznie otrzymywałyby opisywana spółdzielnia. Grunty, w oparciu o które strona prowadziła działalność, czy też rzekomo hodowała zakupione zwierzęta, nie były w jej faktycznym władaniu. Ponadto w toku postępowania prowadzonego skarżący przy czynnym udziale nie wykazał, by posiadał infrastrukturę służącą prowadzeniu działalności rolnej w postaci np. budynków, maszyn czy urządzeń rolniczych. Zlecał także opisywanej jednostce wszelkie prace podmiotowi, dla którego i w jego mieniu pracował. Faktury VAT i terminy zaciągniętych zobowiązań wskazują, że odwołujący w 2015 r. podejmował jedynie działania polegające na złożeniu wniosku czy też zarejestrowaniu siedziby stada. Potwierdza to, że nie ponosił żadnego ryzyka finansowego jako elementu nieodzownego w każdym rodzaju działalności produkcyjnej. Skarżący nie wykazał też, by osiągnął w 2015 r. dochody, czy poniósł koszty, które opłacił sam bez wsparcia [...]. Strona nie wykazała więc, by działała w sposób samodzielny i niezależny. Jedynym więc celem zawartych umów dzierżawy gruntów, czy rzekomej sprzedaży zwierząt był podział gospodarstwa rolnego na kilka mniejszych. Miało to umożliwić pobieranie zwiększonych płatności do gruntów rolnych oraz zwierząt.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł A. K. zarzucając jej:

- naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 2 pkt 2 u.s.w.b. - poprzez brak oceny dowodów, brak wskazania jakim dowodom organ dał wiarę a jakim odmówił wiary, brak wniosków wynikających z indywidualnie przeprowadzonych dowodów, uniemożliwiając stronie ocenę prawidłowości oceny dowodu oraz subsumcji stanu faktycznego w sprawie oraz wybiórczą ocenę materiału dowodowego poprzez odniesienie się do dowodów zgodnych z przyjętym przez organ kierunkiem z pominięciem dowodów i wniosków z nich wynikających, wykazujących okoliczności odmienne;

- naruszenie art. 3 ust. 2 pkt 2 u.s.w.b. poprzez rozpoznanie materiału dowodowego w sposób wybiórczy i dowolną jego ocenę w oparciu wyłącznie o okoliczności niekorzystne na strony, powołując się również na okoliczności dotyczące okresu po złożeniu wniosku o płatność w tym protokół z lustracji [...] przeprowadzonej w dniach 19-29 lipca 2016 a także wyjaśnień osób złożonych w zupełnie innej sprawie - a więc z przekroczeniem zasady bezpośredniości oraz wykraczając poza granice sprawy oraz dokonanie oceny materiału dowodowego sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego oraz regułami wolnego rynku i przyjęcie, że wyłącznym celem działania było uzyskanie korzyści majątkowej, a nie realizacja celów WE, gdy wpłynęło ono korzystnie na rozwój konkurencyjności poprzez utworzenie nowych podmiotów w tym [...], gospodarstw indywidualnych, optymalne wykorzystanie czynników produkcji oraz podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w roli, jak również wyciągnięcie wniosków które nie wynikają ze zgromadzonego materiału dowodowego i uznanie, że gospodarstwo nie było indywidualnie prowadzone przez Skarżącego

3. Błędne ustalenie stanu faktycznego - ustalenie zaistnienia stanu "stworzenia sztucznych warunków" w tym w szczególności uznanie za wykazany łączne wystąpienie elementu obiektywnego i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek), w tym organ nie wykazał by [...] uzyskała korzyści i była beneficjentem środków

4. naruszenie art. 153 P.p.s.a. poprzez niezastosowanie się organu do oceny prawnej i wskazania co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku NSA, oraz wyrokach WSA wydanych w sprawie,

5. naruszenie art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 549 z późn. zm. – dalej: rozporządzenie nr 1306/2013) poprzez błędne zastosowanie przepisu i w konsekwencji odmowę przyznania płatności.

Wskazując na powyższe Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania od organu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 8 marca 2023 r., pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę wskazując, iż Skarżący nie był członkiem spółdzielni, zatem nie istnieje jeden z elementów wskazanych w orzecznictwie do art. 60 rozporządzenia 1306/2013.

Ponadto pełnomocnik wskazał, iż Skarżący osobiście podejmował decyzje w swoim gospodarstwie – począwszy od momentu podjęcia decyzji o dzierżawieniu gruntu, poprzez zakup zwierząt do czynności zlecał lub osobiście wykonywał w tym gospodarstwie. Ponadto pełnomocnik zwrócił uwagę, iż bez znaczenia w sprawie jest okoliczność czy Skarżący pracował czy też nie w [...].

Pełnomocnik wskazał także, iż [...] nie odniosła żadnych korzyści, albowiem brak jest powiązania kapitałowego i przełożenia ewentualnych przychodów jakie uzyskał Skarżący na przychody [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż niniejsza sprawa była już przedmiotem kontroli sądów administracyjnych dokonywanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu jak i Naczelny Sąd Administracyjny.

Wobec powyższego podkreślić trzeba, że w myśl art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przepis ten w sposób wyczerpujący wyznacza zakres związania oceną i wskazaniami sformułowanymi w prawomocnym wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania", o których mowa w tym przepisie sformułowane zostają w uzasadnieniu orzeczenia, tak więc w tym zakresie uzasadnienie orzeczenia wykazuje moc wiążącą. Obowiązek zaś, o którym mowa w art. 153 P.p.s.a. może być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych, jak również po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie. W doktrynie (v. Dauter B., Kabat A., Niezgódka-Medek M., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, publ: LEX/el. 2021) podkreśla się, że ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku 15 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 2562/10 (ONSAiWSA 2013/1, poz. 8) stwierdził, że ocena prawna musi zostać w orzeczeniu wyrażona, co oznacza, że za przedmiot związania można uznać jedynie te elementy oceny odnoszącej się do przepisów prawa, które zostały zamieszczone w treści uzasadnienia orzeczenia. Muszą one mieć postać jednoznacznych twierdzeń, sformułowanych w sposób jasny, umożliwiający ustalenie treści związania bez potrzeby podejmowania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. W powołanym wyroku podkreślono, że z zakresu związania wyłączyć należy oceny wyrażone w sposób niejednoznaczny, jak też oceny przybierające postać pośrednich wniosków, jakie można wywieść z podanych w uzasadnieniu orzeczenia rozważań.

Wobec powyższego organy rozpoznając sprawę ponownie jak i Sąd rozpoznając niniejszą skargę obowiązany był do respektowania wytycznych zawartych w tych wyrokach, a które będą omawiane szczegółowo w dalszej części uzasadnienia.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji przede wszystkim należy mieć na uwadze wyrok tutejszego Sądu zapadły w sprawie o sygn. akt III SA/Po 1568/21.

W tym miejscu, bez przytaczania szczegółowych rozważań Sądu, a które zostały opisane w szczęści historycznej uzasadnienia, wskazać należy, iż w wyroku tym Sąd uznał, iż organ co prawda uzupełnił materiał dowodowy jednak dopuścił się naruszenia art. 153 P.p.s.a. i art. 170 P.p.s.a. poprzez brak pełnej oceny – wbrew jednoznacznym zaleceniom NSA – dotychczasowego oraz uzupełnionego materiału dowodowego. W ocenie Sądu organ pomimo, iż przeprowadził uzupełniające postępowanie wyjaśniające, to dokonał oceny zebranych dowodów w sposób wybiórczy i dowolny. Dał temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której zabrakło oceny wszystkich dowodów zebranych w sprawie, wskazania, którym dowodom organ dał wiarę, a którym odmówił wiarygodności i z jakich powodów.

Z tych też względów Sąd nakazał aby ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy ocenił całokształt zebranych dowodów, zwłaszcza tych pominiętych przy wydaniu zaskarżonej decyzji, a wynik ustaleń przedstawić w rzetelnie sporządzonym uzasadnieniu decyzji.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę uznał, iż Dyrektor OR ARiMR wykonał wytyczne zawarte zarówno w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego jak i ostatnio zapadłym wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt III SA/Po 1568/21, dokonując wszechstronnej i wyczerpującej oceny zebranego materiału dowodowego.

Przed szczegółowym omówieniem powyższego poczynić należy kilka uwag natury ogólnej dotyczących przesłanek przyznania wnioskowanej płatności.

Na poziomie unijnym kwestia przyznawania płatności bezpośrednich uregulowana została w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającym przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE Seria L z 2013 r. Nr 347, poz. 608 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1307/2013"). Natomiast na poziomie krajowym problematyka ta ujęta jest w ustawie z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r., poz. 308 ze zm., dalej: "u.s.w.b.").

Płatności bezpośrednie przyznawane są rolnikowi, jeżeli spełnione są warunki przyznania tych płatności określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1 u.s.w.b. – w tym w rozporządzeniu 1307/2013 – w przepisach tej ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie (por. art. 6 u.s.w.b.). Płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, na co wskazuje już art. 7 ust. 1 u.s.w.b., jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz 2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha.

Jednolita płatność obszarowa – która oznacza jednolitą płatność obszarową, o której mowa w art. 36 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013 (art. 2 pkt 4 u.s.w.b.) – a także płatność za zazielenienie – która oznacza z kolei płatność, o której mowa w tytule III rozdziale 3 rozporządzenia 1307/2013 (art. 2 pkt 7 u.s.w.b.) – zwane także łącznie z innymi płatnościami "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej: 1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013, zwanych dalej: "kwalifikującymi się hektarami", 2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności, 3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha, 4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowany obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (por. art. 8 ust. 1 u.s.w.b.).

Jak wynika z prawa Unii Europejskiej charakterystyczną cechą rozdziału środków bezpośredniego wsparcia dochodów wśród rolników jest przydzielanie nieproporcjonalnych kwot płatności stosunkowo małej liczbie dużych beneficjentów. Więksi beneficjenci, dzięki ich zdolności do eksploatowania korzyści skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu. Ponadto możliwość dostosowania ułatwia większym beneficjentom gospodarowanie przy niższym poziomie jednolitego wsparcia. Państwa członkowskie powinny zatem zmniejszyć o co najmniej 5% część płatności podstawowej, która ma zostać przyznana rolnikom, jeśli przekracza ona 150.000 EUR (por. motyw 13 rozporządzenia 1307/2013). Znalazło to wyraz w art. 11 ust. 1 tego rozporządzenia, który przewiduje, że państwa członkowskie zmniejszają kwotę płatności bezpośrednich, która ma zostać przyznana rolnikowi na podstawie tytułu III rozdziału 1 za dany rok kalendarzowy (w tym jednolitej płatności obszarowej – przyp. tut. Sądu), o co najmniej 5% w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150.000 EUR. W konsekwencji, w przypadku jednolitej płatności obszarowej ustanowiono pod tym względem – na poziomie krajowym – współczynnik redukcji wynoszący 100% (art. 19 ust. 1 in fine u.s.w.b.).

Ponadto, jednym z celów nowej wspólnej polityki rolnej (WPR) jest poprawa wyników w zakresie oddziaływania na środowisko poprzez obowiązkowy element "zazielenienia" zawarty w płatnościach bezpośrednich, który będzie wspierał w całej Unii praktyki rolnicze korzystne dla klimatu i środowiska. W tym celu państwa członkowskie powinny przeznaczyć część pułapów krajowych dla płatności bezpośrednich, aby przyznawać, oprócz płatności podstawowej, płatność roczną, która może uwzględniać wewnętrzne ujednolicenie w danym państwie członkowskim lub regionie, z tytułu obowiązkowych praktyk rolniczych zgodnych z celami polityki dotyczącej zarówno klimatu, jak i środowiska. Praktyki te powinny polegać na prostych, ogólnych, pozaumownych i corocznych działaniach, które wykraczają poza zasadę wzajemnej zgodności i są związane z rolnictwem, takich jak dywersyfikacja upraw, utrzymywanie trwałych użytków zielonych, w tym tradycyjnych sadów, na których drzewa owocowe o niewielkim zagęszczeniu porastają powierzchnię użytku zielonego, oraz ustanowieniu obszarów proekologicznych. W celu lepszego osiągnięcia celów "zazielenienia" oraz aby umożliwić jego skuteczną administrację i kontrolę, praktyki takie powinny mieć zastosowanie na całym kwalifikującym się obszarze gospodarstwa rolnego (por. motyw 37 rozporządzenia 1307/2013). Zatem na wszystkich kwalifikujących się hektarach w rozumieniu art. 32 ust. 2-5 rozporządzenia 1307/2013 rolnicy uprawnieni do płatności w ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej muszą przestrzegać praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska (art. 43 ust. 1 rozporządzenia 1307/2013), które są następujące: a) dywersyfikacja upraw; b) utrzymanie istniejących trwałych użytków zielonych; oraz c) utrzymanie na użytkach rolnych obszaru proekologicznego (art. 43 ust. 2 rozporządzenia 1307/2013).

Z kolei płatności do zwierząt – to jest płatności w ramach dobrowolnego wsparcia związanego z produkcją, o którym mowa w tytule IV rozdziale 1 rozporządzenia 1307/2013, przyznawane w sektorach produkcji zwierzęcej (art. 2 pkt 13 u.s.w.b.) – zgodnie z art. 16 ust. 1 u.s.w.b., przysługują m.in. do zwierząt gatunku bydło domowe (Bos taurus). Płatności te są przyznawane rolnikowi w formie: 1) płatności do bydła, jeżeli: a) posiada samice lub samce tego gatunku: - których wiek w dniu 15 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, nie przekracza 24 miesięcy, - przez okres 30 dni od dnia złożenia wniosku o przyznanie tej płatności, b) liczba zwierząt, o których mowa w lit. a, objętych wnioskiem o przyznanie tej płatności złożonym przez tego rolnika wynosi co najmniej 3 sztuki; 2) płatności do krów, jeżeli: a) posiada samice tego gatunku: - których wiek w dniu 15 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, przekracza 24 miesiące, - przez okres 30 dni od dnia złożenia wniosku o przyznanie tej płatności, b) liczba zwierząt, o których mowa w lit. a, objętych wnioskiem o przyznanie tej płatności złożonym przez tego rolnika wynosi co najmniej 3 sztuki (art. 16 ust. 2 u.s.w.b.).

Stosownie do prawodawstwa unijnego należy zezwolić państwom członkowskim na wykorzystanie części pułapów krajowych dla płatności bezpośrednich na przyznawanie w niektórych sektorach lub regionach wsparcia związanego z produkcją w wyraźnie określonych przypadkach. Środki, które można wykorzystywać w celu przyznawania jakiegokolwiek wsparcia związanego z produkcją, należy ograniczyć do odpowiedniego poziomu, jednocześnie umożliwiając przyznawanie takiego wsparcia w państwach członkowskich w konkretnych sektorach lub regionach znajdujących się w szczególnej sytuacji, gdzie konkretne typy rolnicze lub konkretne sektory rolnictwa mają szczególne znaczenie ze względów gospodarczych, środowiskowych lub społecznych (...). Wsparcie związane z produkcją należy przyznawać jedynie w zakresie, który jest niezbędny, aby stworzyć zachętę do utrzymania aktualnych poziomów produkcji w danych sektorach lub regionach (por. motyw 49 rozporządzenia 1307/2013). Wsparcie związane z produkcją można przyznawać jedynie tym sektorom lub tym regionom państwa członkowskiego, w których określone typy rolnicze lub określone sektory rolnictwa, które mają szczególne znaczenie ze względów gospodarczych, społecznych lub środowiskowych, znajdują się w trudnej sytuacji, co wynika już z art. 52 ust. 3 rozporządzenia 1307/2013. Wsparcie związane z produkcją można przyznawać jedynie w zakresie, który jest niezbędny, aby zapewnić zachętę do utrzymania aktualnych poziomów produkcji w danych sektorach lub regionach (art. 52 ust. 5 rozporządzenia 1307/2013). Wsparcie związane z produkcją ma formę płatności rocznej i jest przyznawane w granicach określonych limitów ilościowych oraz oparte na ustalonych obszarach i plonach lub na ustalonej liczbie zwierząt (art. 52 ust. 6 rozporządzenia 1307/2013). Tym samym na poziomie krajowym wskazano, w art. 16 ust. 3 u.s.w.b. (w brzmieniu z dnia wydania przez organ I instancji decyzji), że płatności związane do bydła są przyznawane maksymalnie do 30 sztuk zwierząt, o których mowa w art. 16 ust. 2 pkt 1 lit. a u.s.w.b.. Płatności związane do krów, zgodnie z art. 16 ust. 4 u.s.w.b., są przyznawane maksymalnie do 30 sztuk zwierząt, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. a tego artykułu.

W niniejszej sprawie organ uznał, iż ustalone okoliczności faktyczne, jednoznacznie wskazują, że w sprawie nie mamy do czynienia z odrębnymi rolnikami prowadzącymi samodzielną działalność rolniczą, lecz z jednym gospodarstwem rolnym zarządzanym przez [...]. Organ uznał, iż wykorzystując utworzone gospodarstwa rolne (52) [...] prowadziła przy pomocy opisywanych osób fizycznych, będących ich członkami i domownikami de facto jeden organizm gospodarczy, stanowiący jedno gospodarstwo rolne. Przychody z działalności rolniczej oraz pozyskiwane w tej działalności płatności w 2015 r. przez wszystkich zarejestrowanych producentów rolnych faktycznie otrzymywałyby opisywana spółdzielnia. Grunty, w oparciu o które Strona prowadziła działalność, czy też rzekomo hodowała zakupione zwierzęta, nie były w jej faktycznym władaniu. Ponadto w toku postępowania prowadzonego przy czynnym udziale Odwołującego, nie wykazał on by posiadał infrastrukturę służącą prowadzeniu działalności rolnej w postaci np. budynków, maszyn czy urządzeń rolniczych. Zlecał ona także opisywanej jednostce wszelkie prace podmiotowi, dla którego i w jego mieniu pracował. Faktury VAT i terminy zaciągniętych zobowiązań wskazują, że Odwołujący w 2015 r. podejmował jedynie działania polegające na złożeniu wniosku czy też zarejestrowaniu siedziby stada. Zatem potwierdza to, że Strona nie ponosiła żadnego ryzyka finansowego jako elementu nieodzownego w każdym rodzaju działalności produkcyjnej.

Organ podniósł, iż pomimo tego, że [...] oraz 52 osoby fizyczne byli formalnie "gospodarstwami" samodzielnymi, tj. mającymi formalnie określonego zarządcę, własny numer ewidencyjny, konto, na które przelewane były środki to jednak są gospodarstwami ściśle powiązanymi ze sobą.

Wobec powyższego stwierdzić należy, iż istota sporu w niniejszej sprawy sprowadza się do oceny, czy skarżący wespół ze wskazanymi przez organ podmiotami, w tym z [...] i [...], sztucznie stworzył warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami.

W ocenie Sądu, przy uwzględnieniu oceny prawnej i wytycznych zawartych w wydanych w sprawie wyrokach sądów obu instancji uznać należy, iż organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału, wskutek czego miał podstawy przyjąć, że Kierownik Biura BP ARiMR w wydanej 20 lipca 2016 r. decyzji trafnie uznał, że w sprawie wystąpił zarówno element subiektywny, jak i obiektywny stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art. 60 rozporządzenia 1306/2013, celem uzyskania wnioskowanych płatności.

Wymaga przypomnienia, że przedmiotem postępowania była odmowa przyznania płatności bezpośrednich na rok 2015. W myśl art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym, ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Jak wskazał NSA - w wydanym w sprawie wyroku - organ zobowiązany był wykazać okoliczności, które potwierdzałyby:

1) uzyskanie szeroko rozumianych korzyści rolnych przez rolnika,

2) stworzenie przez niego (wespół z innymi podmiotami) sztucznych warunków do ich uzyskania i

3) że uzyskanie tych korzyści jest sprzeczne z WPR.

NSA zważył, iż w sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której wiele podmiotów podjęło czynności prawne i faktyczne bezpośrednio nieobjęte zakazem prawnym. Choć według organu i Sądu I instancji działania te zmierzały w istocie do osiągnięcia skutków zakazanych przez prawo – stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności rolnych, lecz organ nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości spełnienia przez stronę przesłanek normatywnych pozwalających na pozbawienie jej płatności z tytułu stworzenia sztucznych warunków. Nie wykazał (...), że wyłącznym celem stworzenia sztucznych warunków było otrzymanie wnioskowanych płatności, niezgodnie z celami i zasadami WPR.

NSA wyjaśnił, iż organ badając, czy rolnik spełnia wymogi do uzyskania wnioskowanych płatności powinien był przede wszystkim ocenić, czy prowadzone przez niego gospodarstwo rolne spełnia wymogi gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów krajowych i unijnych, a więc czy stanowi oddzielną jednostkę pod względem technicznym i ekonomicznym, posiadającą oddzielne kierownictwo, która prowadzi hodowlę zwierząt lub produkuje produkty rolne, utrzymuje grunty do celów produkcyjnych według zasad dobrej kultury rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. W tym celu powinien był zbadać jak przebiegała współpraca z pozostałymi rolnikami, którym [...] sprzedała bydło i wydzierżawiła grunty, a także zbadać na czym polega współpraca gospodarcza z [...] oraz [...]. W świetle regulacji odnoszących się do płatności bezpośrednich i ONW, aby zostać beneficjentem pomocy nie wystarczy bowiem mieć w posiadaniu działki rolne, ale też należy je rolniczo użytkować według ściśle określonych wymogów. Podmiotem uprawnionym do uzyskania płatności jest bowiem tylko ten posiadacz gruntów rolnych, który faktycznie je użytkuje, prowadzi na tych gruntach działalność rolniczą, co wiąże się z kolei z wykonywaniem szeregu czynności (np. agrotechnicznych związanych z uprawą gruntu) oraz podejmowaniem w tym przedmiocie decyzji. Podobnie, w przypadku hodowli bydła. Przepisy prawa krajowego i unijnego sprzeciwiają się przyznaniu płatności podmiotom, których zasadniczym celem podejmowanych działań jest dążenie do uzyskania jak największej płatności, a nie realizacja jednego z celów WPR. Z tego względu działania polegające na utworzeniu wielu podmiotów powiązanych (organizacyjnie, technicznie czy osobowo), posiadanie gruntów rolnych, czy też powierzenie prac rolnych innemu podmiotowi choć są prawnie dopuszczalne, to jednak muszą być skonfrontowane z przepisami regulującymi mechanizm przyznawania płatności, które wykluczają przyznawanie płatności podmiotom, które z uwagi na swoją sytuację ekonomiczną i pozycję na rynku rolnym takiej pomocy nie powinny oczekiwać. Podmioty te, ukrywając faktyczny sposób i zakres prowadzonej działalności, de facto nie prowadzą działalności rolniczej opartej na zasadzie swobody i konkurencyjności, a więc nie spełniają zasadniczego kryterium pozwalającego na przyznanie jakiejkolwiek pomocy nie tylko w zakresie rolnictwa.

Sąd II instancji odwołując się do wyroku TSUE z 12 września 2013 r. sygn. C-434/12 (dotyczącego wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 regulującego w sposób podobny omawianą kwestię) wskazał, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach elementu obiektywnego wymagają rozważenia obiektywne okoliczności danego przypadku pozwalające na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia. W ramach elementu subiektywnego należy rozważyć obiektywne dowody pozwalające na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie można oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

Na gruncie powyższego NSA uznał, że w ponownym postępowaniu organ powinien rozważyć konieczność przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, którego zadaniem będzie usunięcie wątpliwości w kwestii stworzenia (bądź nie) przez wnoszącego stronę (wraz z innymi podmiotami) sztucznych warunków otrzymania płatności bezpośrednich i ONW na rok 2015. Skoro podstawą odmowy przyznania płatności jest wykazanie rolnikowi stworzenia sztucznych warunków do jej uzyskania, to obowiązkiem organu wywodzącego z tego faktu skutki prawne w postaci odmowy przyznania płatności jest wykazanie tych okoliczności. Nie zwalnia to jednak strony z obowiązku współpracy z organem, która ma szczególne znaczenie. Wiele okoliczności wskazuje bowiem, że mogło dojść do stworzenia sztucznych warunków po to, aby [...] nie straciła przychodu z tytułu płatności ze względu na wprowadzone na poziomie unijnym i krajowym limity. NSA zważył, iż obowiązkiem strony jest wykazanie okoliczności, które zaprzeczą temu stanowi rzeczy i potwierdzą, że oprócz celu w postaci uzyskania płatności rolnik realizuje jeszcze inne cele, które wynikają z okoliczności faktycznych sprawy i są zgodne z WPR.

Przechodząc do konkretnych ustaleń NSA nakazał rozważyć:

1) czy posiadane przez stronę gospodarstwo odpowiada pojęciu gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 2 pkt 3 u.s.b.w. i art. 4 ust. 1 lit. b) rozporządzenia 1307/2013

2) czy jest on rolnikiem w rozumieniu art. 2 pkt 14 u.s.b.w. i art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia 1307/2013,

3) czy prowadzi działalność rolniczą w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. c) rozporządzenia 1307/2013.

Ustalenia w tym zakresie miały zaś stanowić punkt wyjścia do ustaleń, czy prowadzona przez rolnika działalność jest ukierunkowana na zbyt, czyli na cele zarobkowe, co jednak nie może być jedynie pozorowane, czy rolnik pozostaje w rolniczej aktywności zawodowej co do dzierżawionych gruntów i hodowli zakupionego bydła. Przyznanie płatności wiąże się bowiem z faktycznym władztwem i użytkowaniem rolniczym danego gospodarstwa rolnego przez stronę, niezależnie od posiadania przez nią określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego. Aby zostać beneficjentem pomocy nie wystarczy być posiadaczem (dzierżawcą) działek rolnych w rozumieniu K.c., ale należy je również faktycznie rolniczo użytkować. Płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działalności rolniczej, co do której jest kierowane wsparcie unijne, a więc może ona dotyczyć tylko takich rolników, którzy decydują o profilu upraw i dokonują swobodnie zabiegów agrotechnicznych, a także prowadzą hodowlę zwierząt.

Biorąc pod uwagę, że grunt należący do [...] został wydzierżawiony 52 osobom, które zarejestrowały się jako producenci rolni, a grunt ten nie został fizycznie podzielony na działki, dzierżawiący je rolnicy użytkują je zaś wspólnie, wypasając na nich bydło, NSA nakazał rozważyć, czy ta forma korzystania z gruntu spełnia wymogi ustawowe dla uzyskania płatności. Faktycznie bowiem rolnicy korzystają z gruntu na zasadzie współposiadania, ponieważ jedną rzeczą lub jej częścią włada więcej niż jedna osoba. Tytułem uprawniającym do uzyskania płatności jest posiadanie przez rolnika gruntów, które musi być rozumiane jako faktyczne prowadzenie na określonych gruntach działalności rolniczej, a w przypadku współposiadania działek rolnych tytułem uprawniającym do uzyskania płatności bezpośrednich jest posiadanie przez rolnika gruntów objętych obszarem zatwierdzonym w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności (art. 7 ust. 1 pkt 2 i art. 8 ust. 1 pkt 2 u.s.b.w.) oraz stosownie do art. 18 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.s.b.w. uzyskanie zgody innych współposiadaczy.

NSA nakazał również zbadać jak kształtowała się współpraca między stroną a pozostałymi rolnikami, a także między nią a [...] i [...] jaki tytuł prawny posiadała [...] do prowadzenia szeroko rozumianej obsługi gospodarstwa rolnego strony i dokonywania rozliczeń finansowych (np. w formie zryczałtowanej, za usługi weterynaryjne), czy też dokonywania zakupu paszy na rzecz strony i innych rolników, udostępnienie pomieszczeń gospodarczych dla sprzedanego bydła oraz sprawowanie nad nim opieki, łącznie z dokonaniem dalszej odsprzedaży. Informacje w tym zakresie powinno się ocenić wespół z pozostałymi dowodami. W szczególności, jak stworzony system współpracy, składający się formalnie z wielu podmiotów, wpływa na ich samodzielność i niezależność w prowadzeniu indywidualnej działalności gospodarczej. Jakie znaczenie dla oceny, czy zostały stworzone sztuczne warunki uzyskania płatności, ma fakt zależności służbowej niektórych osób, czy też powiązań rodzinnych lub towarzyskich. Wyjaśnienia wymagałaby też kwestia posiadanie tego samego adresu siedziby [...] i [...].

Wedle wskazań NSA winno się również przeanalizować okoliczności dotyczące sytuacji wydzierżawiającego i sprzedawcy bydła - [...]. Sąd zwrócił uwagę, że strona podniosła, iż [...] z powodu trudnej sytuacji ekonomicznej od 2011 r. stopniowo ograniczała prowadzoną działalność, decydując się m.in. na likwidację stada trzody chlewnej i wydzierżawienie posiadanych gruntów. To z kolei pozwoliło stronie na dokonanie zakupu w 2015 r. od [...] bydła oraz wydzierżawienie gruntów, a następnie podjęcie decyzji o założeniu własnego indywidualnego gospodarstwa rolnego i rozpoczęcie działalności rolniczej w postaci hodowli bydła.

NSA nakazał uwzględnić również fakt, że podobną decyzję (przy różnych motywacjach) podjęło jeszcze 51 innych osób, z których część była członkami [...] (14 z 52 osób) i znała szczegóły procesu hodowli bydła, inni zaś polegali na zapewnieniu znajomych, że wobec ograniczania działalności [...] oferowane przez nią warunki zakupu bydła i dzierżawy gruntów stanowią szansę na rozpoczęcie działalności rolniczej, która w przyszłości po dokonaniu pewnych inwestycji, może przynieść realny dochód.

Oceny wymagała również okoliczność, jaką rolę w związku z zaistniałymi zmianami organizacyjnymi na lokalnym rynku rolnym odegrało utworzenie [...], której podstawowym celem, zgodnym z art. 138 Prawo Spółdzielcze, powinno być wspomaganie zrzeszonych członków w rozpoczęciu działalności rolniczej.

W kontekście przywołanego stanowiska należy przypomnieć, że uprzednio w wyroku III SA/Po 1568/21 tutejszy Sąd, uchylając decyzję Dyrektora OR ARiMR, wydaną wskutek powyższego wyroku NSA, uznał, że organ dopuścił się naruszenia art. 153 w zw. z art. 193 P.p.s.a. poprzez brak pełnej oceny – wbrew jednoznacznym zaleceniom NSA – dotychczasowego oraz uzupełnionego materiału dowodowego. Stwierdzono, iż organ pomimo, iż przeprowadził uzupełniające postępowanie wyjaśniające, to wbrew normie określonej w art. 3 ust. 2 pkt 2 u.p.s.w.b., dokonał oceny zebranych dowodów w sposób wybiórczy i dowolny. Dał temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której zabrakło oceny wszystkich dowodów zebranych w sprawie, wskazania, którym dowodom organ dał wiarę, a którym odmówił wiarygodności i z jakich powodów.

Co jednak najistotniejsze Sąd w powołanym wyroku uznał, że Dyrektor ARiMR pominął zebrane dowody stanowiące wyjaśnienia skarżącego i innych dzierżawców gruntów złożone na wezwanie organu w 2021 r. Wskazał, iż choć wyjaśnienia włączono jako dowody, to nie dokonano ich oceny. Wezwania organu miały zaś prowadzić do uwzględnienia oceny prawnej i wytycznych NSA co do dalszego prowadzenia postępowania w kontekście znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego. Organ zmierzał do ustalenia, czy w roku 2015 skarżący był rolnikiem, czy posiadał gospodarstwo rolne i prowadził działalność rolniczą tj. czy był aktywny zawodowo co do dzierżawionych gruntów i hodowli bydła.

Odnosząc się do przytoczonej oceny sądów obu instancji, tutejszy Sąd rozpoznając sprawę ponownie, związany na podstawie art. 153 P.p.s.a. oceną prawną i wytycznymi zawartymi w ww. wyrokach, uznaje, że organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę sprostał powyższym wymogom.

Po pierwsze Sąd nie zgadza się z formułowanym w skardze zarzutem naruszenia przez organ odwoławczy art. 107 § 3 K.p.a. poprzez niewypełnienie w całości wskazań NSA zawartych w wydanym w sprawie wyroku poprzez brak oceny zgromadzonego materiału dowodowego, wybiórcze i jednostronne, na niekorzyść skarżącego wyciąganie wniosków, sprzeczne z powołanymi dowodami, w tym treścią pisma strony z 24 marca 2021 r. dotyczącą sposobu rozpoczęcia i prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Organ, zgodnie z wytycznymi NSA, zmierzając do wykazania, że działania skarżącego w 2015 r. w ramach rzekomo prowadzonej działalności rolniczej, były – podobnie jak pozostałych 51 osób fizycznych związanych z [...] – pozorowane i koordynowane przez tę Spółdzielnię w celu pozyskania korzyści finansowych, których [...] nie uzyskałaby ze względu na szczególne regulacje, rozpoczął rozważania od zbadania, czy w kampanii 2015 r. można było uznać skarżącego za rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia 1307/2013, prowadzącego działalność rolniczą (art. 4 ust. 1 lit. c ww. rozporządzenia) w ramach gospodarstwa rolnego (art. 4 ust. 1 lit. b ww. rozporządzenia).

Zgodnie z powołanym przepisem za rolnika uważa się osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza oznacza: (i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich; (ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub (iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy. Przy czym za gospodarstwo rolne uchodzą wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.

W kontekście powyższych definicji legalnych trafnie organ II instancji zwrócił uwagę, że zgodnie z zasadami ogólnymi przyznawania płatności, dofinansowanie przyznawane jest osobie, która deklarowany grunt rzeczywiście użytkuje, czyli decyduje, jakie rośliny są uprawiane, jakie zabiegi agrotechniczne są wykonywane, utrzymuje grunty we właściwej kulturze agrarnej przez określony czas, jak i zgłoszone do płatności zwierzęta faktycznie hoduje.

Zgromadzony materiał dowodowy dowodzi zaś, że Skarżący w rzeczywistości w 2015 r. jedynie pozorował działalność rolniczą. Prawidłowo przyjęto, że wyjaśnienia Skarżącego złożone 24 marca 2021 r. nie dały podstaw, by faktycznie uznać, że w roku tym zlecał on [...] wykonywanie na dzierżawionym od niej gruntach wykonywanie zabiegów agrotechnicznych oraz wszelkich czynności przy hodowli zwierząt. Zwrócono uwagę, iż skarżący podał, że "Podstawowe czynności na wydzierżawionym przeze mnie gruncie wykonywane zostały na moje zlecenie przez zleceniobiorcę tj. [...]. Wynikało to z aneksu do umowy dzierżawy podpisanego dnia 15-05-2015 r. pomiędzy mną a [...]. Termin wykonania zabiegów został przeze mnie ustalony, a podczas wykonywanych prac sprawowałem nad nimi czynny nadzór". Organ zwrócił uwagę, że jednakowej treści oświadczenie pisemne złożyły również inne osoby. Skarżący w tym czasie był pracownikiem fizycznym [...] (prace remontowo-budowlane). Spółdzielnia ta z kolei, od 26 września 2013 r. posiadała status producenta rolnego i występowała do Agencji z wnioskami o przyznanie płatności.

Zwrócić należy uwagę, iż na podstawie akt sprawy organ ustalił, czego skarżący nie kwestionuje, że w 2015 r. w skład [...] wchodziło 14 członków i 36 osób zatrudnionych na prawach domownika, a także inne 2 osoby (pismo strony z 13.06.2016 r.). Wówczas Spółdzielnia zarządzana była przez zarząd w osobach: M. P. (prezes), K. M., A. K., a w skład rady nadzorczej wchodzili: B. M. (przewodniczący) oraz R. R.. [...] w 2014 r. posiadała 1318.75 ha gruntów oraz 1816 szt. bydła. W kampanii 2014 r. stwierdzono, iż powierzchnia dziełek rolnych kwalifikujących się do przyznania płatności wyniosła 1310,19 ha i do tej powierzchni [...] otrzymała w roku tym płatność bezpośrednią w wys. 1.162.589.76 zł oraz płatność ONW do maksymalnej możliwej powierzchni 300 ha w kwocie 22.375,00 zł. Spółdzielnia ta w kwietniu 2015 r. wydzieliła ze swojego gospodarstwa kilka działek ewid. o łącznej pow. 120,14 ha (gm. [...] obr. [...]: nr [...], [...], [...], [...], [...] w gm. [...] obręb [...] nr [...], [...], a w gm. [...] obr. [...] nr [...], [...] i [...]), które podzieliła na działki rolne o średniej powierzchni 2,30 ha i rozdysponowała je pomiędzy 51 osób (wym. w zaskarżonej decyzji, w tym skarżącego). Do płatności działki nr [...] i [...] zadeklarowało po 13 osób, działkę nr [...] – 11 osób, działkę [...] – 3 osoby, działkę [...] – 3 osoby, działkę [...] – 2 osoby, działkę nr [...] – 3 osoby, działkę nr [...] – 6 osób, a działkę nr [...] – 3 osoby. [...] każdej z tych 51 osób na podstawie umów z 2 i 14 maja 2015 r. sprzedała po 30 sztuk bydła, by następnie osoby zarządzające tą spółdzielnią, jej członkowie i domownicy oraz osoby powiązane rodzinnie lub towarzysko utworzyły pod tym samym adresem siedziby nowy podmiot - [...], zarejestrowaną 13 maja 2015 r. Wspomnieć należy, iż organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawił wykres obrazujący omawiany proces.

Co istotne, Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że przedmiotem działalności nowo założonej spółdzielni [...] miały być m.in. uprawy rolne, chów i hodowla zwierząt, włączając działalność usługową, a w szczególności hodowlę i sprzedaż bydła żywego, mięsa wołowego, działalność rachunkowo-księgowa, doradztwo podatkowe. Ze statutu spółdzielni tej wynika, że jej celem jest m.in. wspólne dostosowanie produkcji artykułów rolnych do warunków rynkowych, poprawa efektywności gospodarowania, planowanie produkcji ze szczególnym uwzględnieniem jej ilości i jakości, koncentracja podaży, organizowanie sprzedaży produktów rolnych. Statut zakłada również, że [...] może ubiegać się o status Grupy Producentów Rolnych, zgodnie z ww. celami. Istniała więc – jak stwierdził organ – możliwość stworzenia form przedsiębiorczości opartej na współpracy producentów w podstawowych obszarach rolniczej działalności. Niemniej do dnia wydania zaskarżonej decyzji [...] statusu takiego nie uzyskała.

W kontekście powyższego Dyrektor ARiMR wyjaśnił również, że zgodnie z przepisami Prawa spółdzielczego i przepisami K.c., zdolni do pracy członkowie spółdzielni mają prawo i obowiązek pracować w spółdzielni w rozmiarze ustalanym corocznie przez zarząd. Stosownie do potrzeb wynikających z planu działalności gospodarczej spółdzielni, a przy przydzielaniu pracy członkom uwzględnia się ich kwalifikacje zawodowe i osobiste. Spółdzielnia oprócz członków może zatrudniać także ich domowników, za których uważa się każdego członka jego rodziny, a także inne osoby, jeżeli zamieszkują z nim wspólnie i prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Spółdzielnia poza członkami i domownikami może zatrudniać stosownie do swoich potrzeb również inne osoby na podstawie umowy o pracę lub na podstawie innego stosunku prawnego, którego przedmiotem jest świadczenie pracy (np. umowy zlecenia). Członkowie i domownicy pracujący w spółdzielni wynagradzani są za ich pracę w formie dniówek obrachunkowych. Co do zasady więc członek spółdzielni świadczy na jej rzecz pracę na podstawie stosunku członkostwa, a nie na podstawie umowy o pracę.

W tym kontekście organ prawidłowo przyjął na gruncie orzecznictwa TSUE (por. np. wyroki o sygn. C-107/94, Lex nr 114763; C-415/93, LEX nr 116419) szersze definiowanie pojęcia pracownika, które określa jego charakterystyczne cechy poprzez: rodzaj i sposób wykonywanych czynności, więź łączącą pracownika z pracodawcą oraz wynagrodzenie za wykonaną pracę. Cechą stosunku pracy jest wykonywanie przez pewien okres czasu na rzecz innej osoby i pod jej kierownictwem świadczenia, za które otrzymuje wynagrodzenie. Kryteriami zaś wskazującymi na wykonywanie samodzielnej działalności są: udział w zyskach i stratach, dowolne określanie czasu pracy, brak podporządkowania oraz swoboda doboru pracowników. W związku z powyższym uzasadnione było uznanie, że istnieje podstawa do przyjęcia, że pracownikiem w znaczeniu prawodawstwa wspólnotowego jest również osoba wykonująca pracę na podstawie innej niż umowa o pracę. Wystarczy, że zatrudnienie spełnia ww. wskazane kryteria. W rezultacie rację należy przyznać organowi, że relewantne są cechy stosunku prawnego, w oparciu o który m.in. skarżący (jak i inni członkowie i domownicy [...] miał obowiązek świadczyć pracę i z tego tytułu przysługiwały mu stosowne ujęte w statucie spółdzielni uprawnienia. Tym samym osoby pracujące w [...] należało uznać za pracowników, przyjmując jednocześnie, że bez znaczenia pozostaje podstawa, w oparciu o którą wykonywane są czynności na rzecz spółdzielni, gdyż kluczowe znaczenie mają cechy właściwe dla danego zatrudnienia (stosunku prawnego, w oparciu o który osoba świadczy pracę).

Uwzględniając takie rozumienie "pracownika" w Unii Europejskiej prawidłowo uznano, że skarżący, jak i pozostałe osoby zatrudnione w [...] na podstawie stosunku członkostwa i domownika, pobierające z tego tytułu dniówki obrachunkowe należy uznać za pracowników [...]. Co istotne, organ zaznaczył, że ww. osoby, w tym skarżący, swą pracę na rzecz tej spółdzielni świadczyli pod kierownictwem jej zarządu. Zasadnie przyjęto zatem, że choć [...] i wymienione w decyzji osoby fizyczne (w tym skarżący) byli formalnie samodzielnymi gospodarstwami (z formalnie określonymi zarządcami, własnymi nr ewid., własnymi rachunkami bankowymi), to stanowili podmioty ze sobą powiązane. Skarżący i pozostali utworzonej w 2015 r. spółdzielni [...] w roku tym pozorowali prowadzenie działalności rolniczej. Wszelkie czynności wykonywali w imieniu i na rzecz [...], która odpowiadała za organizację produkcji rolnej we wszystkich wydzielonych gospodarstwach. Czyniono to korzystając z pracy członków tejże spółdzielni i osób o statusie domownika. W tym miejscu wymaga wspomnieć, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ precyzyjnie wskazał kolejno za jakie prace w [...] odpowiadały poszczególne osoby – wnioskodawcy przedmiotowych płatności. Powyższe potwierdził również sam skarżący w piśmie z 24 marca 2021 r. wskazując, że wszyscy członkowie [...] zlecili [...] obsługę poszczególnych indywidualnych gospodarstw.

Zgodnie ze wskazaniami NSA organ wyjaśnił również kwestię wspólnej siedziby obu spółdzielni – [...] i [...] ([...] ul. [...], [...]). Wskazał, iż fakt, że do siedzibie [...] do dnia złożenia zmian do wniosków o wpis do ewidencji producentów wszystkich ww. osób (9-14.06.2016 r.) doręczana była korespondencja kierowana do poszczególnych wnioskodawców, mimo, iż adres spółdzielni nie został zgłoszony jako adres do korespondencji do tych osób, ani w Biurze Kierownika ARiMR nie złożono informacji, by jakikolwiek z pracowników [...] był upoważniony do odbioru korespondencji w imieniu tychże 52 podmiotów, świadczy również o tym, że działalność rolnicza nie była przez skarżącego prowadzona w 2015 r. samodzielnie.

Nadto zwrócić należy uwagę, iż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Dyrektor ARiMR precyzyjnie przedstawił personalne zależności pomiędzy obu spółdzielniami – [...] i [...], ujawniając w ten sposób ich zarządcze powiązanie. Podkreślił przy tym, że domownicy [...] nie posiadali prawa głosu na zebraniach, ani nie mieli wpływu na podejmowane decyzje, ani nie mieli prawa zasiadania w organach spółdzielni. Sąd zwraca zaś uwagę, że Skarżący legitymował się statusem domownika. Na poparcie powyższego organ wskazał na treść pisma strony i pozostałych wnioskodawców z 6 marca 2017 r. Wynika z niego również, jak stwierdzono, że pracownicy [...] w ramach swoich obowiązków służbowych wykonywali wszelkie prace (na gruntach formalnie wydzierżawionych wnioskodawcom) oraz przy zwierzętach (również przez te osoby oficjalnie kupione), otrzymując od Spółdzielni wynagrodzenie – dniówkę obrachunkową. Świadczy to o koordynacji działań skarżącego i pozostałych osób przez zarząd [...], współzależności organizacyjnej od ww. spółdzielni.

Jak trafnie organ uznał, powyższe znajduje również potwierdzenie w wyjaśnieniach skarżącego z 24 marca 2021 r., gdzie wskazano, że część członków [...] była pracownikami [...] i wykonywała pracę na rzecz indywidualnych gospodarstw rolnych zrzeszonych w [...] z ramienia [...], za co rolników obciążano fakturami.

Mając na względzie powyższe nie sposób podzielić stanowiska skarżącego, zgodnie z którym zważywszy na okoliczność, że w 2015 r. [...] zadysponowała grunty do dzierżawy oraz umożliwiła nabycia bydła, logicznym wydaje się wniosek, że każda z osób fizycznych do czasu nabycia orientacji w zakresie warunków prowadzenia gospodarstwa, skłonna była pozostawać z nią w relacjach handlowych, bowiem ją znała i ufała. Organ wyczerpująco wyjaśnił bowiem, że to wymienieni z imienia i nazwiska członkowie i wybrany przez nich zarząd [...] podejmował decyzje dotyczące profilowania, organizacji, kierunku hodowli zwierząt, produkcji roślinnej, jak i podziału gruntów oraz zatrudniania i wyznaczania ww. osób do prac z uwzględnieniem ich kwalifikacji zawodowych.

Odnosząc się zaś do zarzucanego przez skarżącego braku wyjaśnienia, jakie korzyści miałaby uzyskać [...] ze stworzenia rzekomo sztucznych warunków w rozumieniu art. 60 rozporządzenia 1306/2013 rozpocząć należy od wskazania, że Dyrektor ARiMR wyjaśnił zasadniczo, jakie korzyści zamierzała odnieść [...] zarówno poprzez wydzielenie części należących do niej gruntów, ich wydzierżawienie, jak i sprzedaż poszczególnym osobom po 30 szt. bydła oraz wydzielenie nowych stad.

Jak wyjaśniono, ustawą o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, która weszła w życie 15 marca 2015 r. określono limity zwierząt, które mogą zostać objęte płatnością, a także ich okresy utrzymywania, przy uwzględnieniu specyfiki chowu poszczególnych gatunków. Płatności zaś związane do zwierząt tj. płatności w ramach dobrowolnego wsparcia związanego z produkcją, o którym mowa w tytule IV rozdziale 1 rozporządzenia 1307/2013, przyznawane w sektorach produkcji zwierzęcej. Zgodnie z prawodawstwem unijnym należy zezwolić państwom członkowskim na wykorzystanie części pułapów krajowych dla płatności bezpośrednich na przyznawanie w niektórych sektorach lub regionach wsparcia związanego z produkcją w wyraźnie określonych przypadkach. Jak wskazano m.in. w motywie 49 rozporządzenia 1307/2013 wsparcie związane z produkcją można przyznawać jedynie tym sektorom lub tym regionom państwa członkowskiego, w których określone typy rolnicze lub określone sektory rolnictwa, które mają szczególne znaczenie ze względów gospodarczych, społecznych lub środowiskowych, znajdują się w trudnej sytuacji, co wynika już z art. 52 ust. 3 rozporządzenia 1307/2013. Można przyznawać je jedynie w zakresie, który jest niezbędny, aby zapewnić zachętę do utrzymania aktualnych poziomów produkcji w danych sektorach lub regionach (art. 52 ust. 5 rozporządzenia 1307/2013). Ma ono formę płatności rocznej i jest przyznawane w granicach określonych limitów ilościowych oraz oparte na ustalonych obszarach i plonach lub na ustalonej liczbie zwierząt (art. 52 ust. 6 rozporządzenia 1307/2013). W porządku krajowym - w art. 16 ust. 3 u.s.w.b. ( w brzmieniu obowiązującym w dniu starania się o płatność) płatności związane do bydła są przyznawane maksymalnie do 30 sztuk zwierząt, o których mowa w art. 16 ust. 2 pkt 1 lit. a. Natomiast zgodnie z art. 16 ust. 4 u.s.w.b. płatności do krów, są przyznawane maksymalnie do 30 sztuk zwierząt, o których mowa w ust. 2 pkt 2 lit. a tego artykułu. Organ błędnie przywołał obecne brzmienie powyższego przepisu. Jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc powyższe unormowania do podjętych przez [...] i poszczególnych wnioskodawców (w tym skarżącego) działań organ odwoławczy trafnie zważył, że w 2015 r. ww. osoby jedynie pozorowały prowadzenie działalności rolniczej w celu pozyskania korzyści finansowych przez [...], których bez podjęcia opisywanych działań było niemożliwe przez [...]. Działania ww. osób fizycznych i ww. spółdzielni w 2015 r. były dostosowane do zmieniających się przepisów i związanych z tym limitów sztukowych. Zmierzały one docelowo do uzyskania przez duży podmiot - [...] wsparcia na wyższym poziomie niż jako indywidualnemu beneficjentowi.

Organ zwrócił uwagę, że w art. 2 lit. a) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008 podkreślono, że "gospodarstwo rolne" lub "gospodarstwo" oznacza wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznych, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność wymienioną w zał. nr I na terytorium UE jako działalność podstawową lub drugorzędną. Z kolei w załączniku II do rozporządzenia Komisji (EU) nr 1200/2009 wyodrębniono kategorie gospodarstw, tj. osoba fizyczna jest wyłącznym użytkownikiem, w przypadku, gdy gospodarstwo jest niezależne, jedna lub więcej osób fizycznych będących partnerami, w przypadku, gdy gospodarstwo jest gospodarstwem grupowym, (co odpowiada pojęciu współposiadaczy gospodarstwa rolnego).

W kontekście powołanych regulacji Dyrektor ARiMR wskazał, iż w sprawie mamy do czynienia z jednym gospodarstwem rolnym składającym się z rzekomo wydzielonych i sztucznie zarządzanych 52 gospodarstw rolnych jak i [...] - jednostki, mającej wpływ w 2015 r. na cele rzekomo odrębnych gospodarstw rolnych oraz wielkość i kierunek produkcji w tych gospodarstwach. Potwierdzeniem tego są m.in. wyjaśnienia skarżącego złożone w piśmie z 24 marca 2021 r., w którym podał on, że wszyscy członkowie [...] zlecili [...] obsługę poszczególnych indywidualnych gospodarstw, a obsługa ta polegała na usłudze karmienia, ścielenia itd. Na tym polegała w istocie idea [...] - dzięki zrzeszeniu się dużej ilości indywidualnych rolników mogliśmy obniżyć koszty produkcji i uzyskiwać wyższe przychody. Tożsame pisemne wyjaśnienia złożyły również inne osoby wskazane szczegółowo w decyzji.

Jednocześnie organ trafnie stwierdził, że powyższych ustaleń nie podważa powołanie spółdzielni [...] przez powiązane 52 osoby, bowiem ów nowy podmiot, jak wynika z uchwał [...], był kolejnym jej celem, co wynika również z pisma wnioskodawców z 7 lipca 2016 r. Wskazano w nim, że [...] od wielu lat analizując sytuację rynkową, polityczną, występujące warunki środowiskowe (kilkuletnia susza), problemy z pozyskaniem pracowników, podejmuje działania mające na celu poprawienie wyników ekonomicznych z prowadzonej działalności gospodarczej polegające na zmniejszeniu swojego zaangażowania w produkcję rolniczą na rzecz korzystania z posiadanego majątku i zmian struktury produkcji roślinnej i zwierzęcej. Z kolei w protokole z lustracji w [...] z 19-29 lipca 2016 r. wskazano, że w 2015 r. prowadziła ona jedynie działalność organizacyjną, a działalność finansową rozpoczęła faktycznie w 2016 r.

W rezultacie uprawniona była konkluzja organu, iż beneficjentem płatności realizowanych przez ARiMR w 2015 r. jest (uw. Sądu: miała być) wyłącznie [...]. Mające miejsce w latach 2014-2015, działania polegające na wydzieleniu ziemi przez [...], sprzedaż przez nią zwierząt, utworzenie [...] przez 52 osoby będących jednocześnie członkami i domownikami [...], zawieranie ze wszystkimi ww. osobami jednego dnia umów sprzedaży, zakupu oraz dzierżawy, przystąpienie do [...], były próbą prawnego dostosowania wzajemnych relacji omawianych podmiotów. Potwierdza to również aneks do umowy dzierżawy z 15 maja 2015 r. oraz wyjaśnienie skarżącego z 24 marca 2021 r., który wskazał, że podstawowe czynności na wydzierżawionym przez niego gruncie wykonywane zostały na jego zlecenie przez zleceniobiorcę tj. [...], co wynikało z ww. aneksu do umowy dzierżawy.

Jednocześnie w ocenie Sądu, stosownie do zaleceń zawartych w ww. wyroku NSA, Dyrektor ARiMR wykazał, iż w niniejszej sprawie zachodzą zarówno przesłanki obiektywne, jak i subiektywne, które wskazują na stworzenie sztucznych warunków w rozumieniu art. 60 rozporządzenia 1306/2013 celem uzyskania korzyści sprzecznych z celami ustanowionymi w sektorowym prawodawstwie rolnym. Organ wskazał, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego brak jest możliwości potwierdzenia, iż działalność strony w 2015 r. wypełniała cele wspólnej polityki rolnej oraz systemu wparcia przewidzianego dla osób fizycznych prowadzących działalność rolniczą - rozumianą zgodnie z art. 4 rozporządzenia 1307/2013. Ustalono bowiem, że skarżący nie prowadził rzeczywistej działalności rolniczej, a jedynie ją pozorował. Wszelkie czynności wykonywał w imieniu i na rzecz [...]. Jego celem obiektywnym i subiektywnym nie było w okresie tym samodzielne prowadzenie gospodarstwa rolnego, lecz jedynie chęć uzyskania dofinansowania w maksymalnej wysokości przez [...], których nie otrzymałaby ona w normalnych warunkach. Skarżący w 2015 r. nie miał bowiem wpływu na rzeczywisty sposób wykorzystywania wskazywanych do płatności gruntów i hodowlę zakupionych od [...] zwierząt. Nie było to zaś – jak trafnie uznał organ II instancji - realizacją założeń wynikających z prawa spółdzielczego, lecz chęcią uzyskania wyższych korzyści finansowych przez [...]. Złożenie w 2015 r. 53 wniosków o przyznanie płatności (52 osób fizycznych i [...] do tych samych schematów pomocowych w tym samym czasie miało na celu ominięcie przepisów dotyczących określonego dofinansowania tj. maksymalizację określonego wsparcia finansowego. Powyższe znajduje potwierdzenie w deklaracjach członkowskich [...] podpisanych przez ww. 52 osoby, z której wynika, iż każda ze wskazanych osób zgłaszała przystąpienie do niej w charakterze członka i deklarowała udział w wys. 30.000 zł i jednoczesną rejestrację gospodarstwa w ARiMR.

Organ zwrócił również uwagę, że dla uznania, iż działania strony wypełniają obiektywny cel w postaci faktycznego władania nad zwierzętami i gruntami wskazanymi do płatności, konieczne byłoby ustalenie, że Skarżący posiada pewne rzeczywiste władztwo fizyczne nad tymi obszarami i zwierzętami oraz, że decyduje o sposobie ich wykorzystania i utrzymania w określonym stanie. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala uznać, by skarżący rzeczywiście prowadził samodzielnie gospodarstwo rolne i był w nim osobą decyzyjną. Niewystarczające jest bowiem samo zlecenie osobie trzeciej wykonywania wszystkich czynności przy zwierzętach na deklarowanych działkach, przy jednoczesnej pracy na rzecz podmiotu, któremu zostało to zlecone. Zlecający winien mieć bowiem wpływ przez kogo i w jakim zakresie będą wykonywane w jej gospodarstwie czynności. Tymczasem pełna decyzyjność w tym zakresie należała do zarządu [...] i jej członków. To [...] dbała o efektywność zarządzania spółdzielnią oraz prowadzenie jej zgodnie z interesami wszystkich członków spółdzielni.

Oceny tej nie mogą zmienić wyjaśnienia strony z 24 marca 2021 r., ponieważ jak wynika z pisma wnioskodawców z 6 marca 2017 r. w uchwałach zarządu [...] podejmowanych od lat 2010-2011 rozpoczęto w spółdzielni proces zmian organizacyjnych, ograniczania produkcji, zamykania poszczególnych działów, dzierżawy gruntów, nieruchomości i ruchomości, w konsekwencji czego uznano następnie, iż zaistniała możliwość wydzielenie ziemi i sprzedaż zwierząt. W piśmie tym przyznano, że ww. decyzje wynikające ze zmieniających się przepisów, warunków gospodarczych, występujących od kilku lat susz, problemami z pozyskaniem pracowników spowodowały podjęcie przez [...] w 2015 r. decyzji o wydzierżawieniu łąk i sprzedaży bydła członkom i domownikom tejże spółdzielni oraz innym znanym współpracownikom. Tym samym skarżący – jak słusznie stwierdził organ - pozorował prowadzenie działalności rolniczej, tak by uzyskać korzyść finansową, która ze względu na obowiązujące przepisy nie zostałaby przyznana [...]. Nie jest zaś celem pomocy dla rolników w ramach WPR wspieranie osób fizycznych/podmiotów, które uzurpują sobie miano rolnika, faktycznie nie prowadząc działalności rolniczej.

Rację ma też Dyrektor OR ARiMR, że prawidłowo organ I instancji dokonał oceny obiektywnych okoliczności co do położenia deklarowanych działek oraz rodzaju uprawy występujący na sąsiadujących działkach (jako przesłanki tworzenia sztucznych warunków). Z ustaleń organu w tym zakresie wynika, że mimo formalnego spełnienia przesłanek do przyznania płatności bezpośrednich, cel przez nie realizowany nie został osiągnięty. Organ odwoławczy wskazał, że [...] w 2015 r. wydzieliła część swoich gruntów o pow. 122,93 ha 52 osobom fizycznym, średnio po 2,30 ha na osobę. Czynność ta stanowiła jedynie pozorne przemieszczenie ziemi, albowiem w rzeczywistości grunty te pozostały w 2015 r. we władaniu [...], na rzecz której skarżący i pozostałe 51 osób pracowało, otrzymując wynagrodzenie. Zawarte 1 maja 2015 r. jednakowo przez wszystkich wnioskodawców z [...] umowy dzierżawy gruntów rolnych określiły, iż osoby te wydzierżawiły działki ewid. nr: [...], [...], [...],[...],[...], [...], [...], [...], [...]. [...]. Następnie poszczególne działki wnioskodawcy zadeklarowali do płatności (działki [...] i [...] – po 13 osób, działkę [...] - 11 osób, działkę [...] - 3 osoby itd. jak wyżej wskazano). Na wszystkich ww. działkach deklarowanych do płatności zarówno przez 52 osoby fizyczne oraz [...], czyli będących w formalnym posiadaniu różnych osób, stwierdzono ten sam rodzaj uprawy tj. łąki, co w połączeniu z brakiem naturalnych granic pomiędzy tymi obszarami oraz rzekomo wspólnym ogrodzeniem doprowadziło organ do uzasadnionego wniosku, że jedynym racjonalnym wytłumaczeniem takiego "przemieszczenia" przylegających do siebie gruntów rolnych była próba maksymalizacji dofinansowania. Wynikająca zaś z WPR idea płatności obszarowych wspierania dochodów rolników dotyczy pomocy finansowej tylko tym podmiotom, które są faktycznie użytkownikami gruntu rolnego. Skarżący i w tej zatem mierze pozorując prowadzenie działalności rolniczej w 2015 r. nie wypełniał tego celu.

Organ przypomniał, że z wyjaśnień strony z 24 marca 2021 r. wynika, iż sami dzierżawcy działek nie posiadali wiedzy, ile zwierząt i do kogo należących wypasało się na ich wydzierżawianej części. W kontekście wcześniejszych ustaleń świadczy to niewątpliwie o koordynacji ich działań przez [...] oraz w rzeczywistości prowadzeniu przez nią jednego gospodarstwa rolnego. Działania te de facto zmierzały do uzyskania dzięki powiązaniom techniczno-ekonomicznym dofinansowania sprzecznego z celem WPR poprzez obejście ograniczeń wynikających z modulacji stawki podstawowej zmniejszającej się zależności od wielkości użytkowanego obszaru.

Jak słusznie organ wskazuje, skarżący i pozostali wnioskodawcy nie mieli wpływu na wielkość i rodzaj dzierżawionych gruntów. Niezależnie od faktycznych ich potrzeb, to [...] wydzieliła część swych gruntów, przydzieliła je poszczególnym wnioskodawcom, bez względu na stan posiadania zwierząt (ich wiek, płeć i typ użytkowania), dokonując – jak wyjaśnił m.in. jeden z członków spółdzielni (B. M. w wyjaśnieniach z 6 kwietnia 2018 r.) dzielenia matematycznego. Organ przytoczył podobne wyjaśnienia innych wnioskodawców z 2018 r., podkreślając, że składane były one swobodnie, ustnie do protokołu, bez uprzedniego wezwania organu.

Również, w reakcji na ocenę prawną i wytyczne NSA, organ odwoławczy wyjaśnił, że obiektywną przesłanką wskazującą na kreowanie tzw. "sztucznych warunków" celem uzyskania płatności był brak u skarżącego, w stanie na 2015 r., parku maszynkowego, budynków inwentarskich oraz odpowiedniego zaplecza. To [...] dysponowała budynkami inwentarskimi, w których skarżący (i inni wnioskodawcy) przetrzymywał zwierzęta. Skarżący sam potwierdził 24 marca 2021 r., jednakowo jak pozostali wnoioskodawcy, że z tego co jest mu wiadomo zwierzęta innych członków [...] przebywały razem z jego zwierzętami w obiektach zlokalizowanych w [...] i na łąkach, które z tymi obiektami sąsiadują. Podobnie wskazał w zeznaniach z 4 kwietnia 2018 r. G. K. oświadczając, że zwierzęta wszystkich wskazywanych podmiotów były wspólnie wypasane i przetrzymywane w jednym miejscu, ze względu na przynależność do grupy producenckiej. Jednocześnie nie potrafił on na mapie wskazać wydzierżawionej działki rolnej, podając, że wszystkie wydzierżawiane przez 52 osoby grunty rolne zostały wspólnie ogrodzone (łącznie 95 ha). Potwierdził również, że przesianie trawy i wysiewanie nawozów zlecono [...], a on sam był w niej zatrudniony (jako kierownik mieszalni pasz oraz przy usuwaniu awarii w oborze). [...] kupowała również paszę, a prezes zarządu (M. P.) miał negocjować ceny sprzedaży bydła i znajdować klientów. To on decydował o terminie sprzedaży bydła. Nadto wskazał, że upoważnienie do wykonywania operacji na jego rachunku bankowym miała M. M. (księgowa [...]. Nie umiał zaś wskazać, dlaczego wszystkie faktury wystawiane na poszczególnych rolników zawierały adres siedziby stada, a nie zameldowania i rejestracji gospodarstwa. Nie potrafił też wyjaśnić, jaki był podział kosztów (np. opłaty za media) związanych z utrzymaniem zwierząt. Co do zaś umieszczenia zwierząt wszystkich podmiotów w jednej siedzibie wyjaśnił, iż [...] zapewniała paszę, za którą poszczególne osoby płacą. Potwierdził również, że przejęcie zwierząt od [...] miało na celu uzyskanie maksymalnego dofinansowania.

Co istotne, wbrew zarzutom skargi, organ powyższe wyjaśnienia G. K. skonfrontował z wyjaśnieniami skarżącego złożonymi pisemnie 24 marca 2021 r. Wskazał, iż odnośnie koordynacji działań 52 powiązanych gospodarstw przez [...] są one sprzeczne. Organ wziął jednak pod uwagę, że kierownik produkcji rolnej i członek [...] - B. M. 6 kwietnia 2018 r. oświadczył, że o ile on podejmował decyzje o zabiegach agrotechnicznych, to przeprowadzane one były przez [...]. Przyznał, że [...] karmiła jego zwierzęta, a on sam wykonywał zlecone przez nią prace w zamian za rozliczenie - dniówką obrachunkową. Wyjaśnił, że dopiero w 2015 r. złożył wniosek o zarejestrowanie gospodarstwa, ponieważ chciał zarobić pieniądze. Zaznaczył, że nie zamierzał kupować maszyn. Wskazał, że podejmował indywidualnie decyzje co do zwierząt oraz zakresu prac polowych, lecz informował o swoich zamiarach prezesa zarządu [...], który prowadził dalsze negocjacje odnośnie sprzedaży z nabywcą. Dodał, że obornik zagospodarowywany był na podstawie ustnej umowy przez [...], która uprzątała obornik i przygotowała zaściółkę zwierzętom. Odnośnie przejęcia zwierząt oraz gruntów od [...] stwierdził zaś, że [...] straciłaby, a on nic by nie zyskał. Wyjaśnił, że w [...] produkcja się nie opłaca, on zaś jako rolnik indywidualny może otrzymać płatności.

Mając na uwadze całokształt sprawy Sąd przychyla się do oceny organu, który uznał jako wiarygodne zeznania ww. wnioskodawców z 6 kwietnia 2018 r. jako spójne z zeznaniami innych członków [...] w zakresie zagadnień opieki nad zwierzętami, zakresem prowadzonych prac oraz ponoszeniem nakładów. W tym kontekście organ zasadnie dał wiarę ustnym wyjaśnieniom członka zarządu K. M. z 11 kwietnia 2018r., która potwierdziła, iż wszystkie zwierzęta przebywały w jednej siedzibie, a [...] dokonała przesiewu traw na wydzierżawionych gruntach i wkopania słupków. Świadek podała, że i ona nie dokonała zakupu parku maszynowego, ani innych dodatkowych gruntów, nie zajmowała się bydłem, ani nie wykonywała zabiegów agrotechnicznych. Wyjaśniła, że decyzje co do sprzedaży bydła podejmowane były zbiorowo, a nie indywidualnie przez rolników. Fakt zaś umieszczenia bydła w jednej siedzibie stada zwierząt wielu podmiotów wyjaśniła okolicznością wspólnego gospodarowania ("po to żebyśmy się zrzeszyli"). W kwestii przejęcia zwierząt i gruntów Pani K. M. wskazała wprost, że miało to na celu maksymalne wykorzystanie progów dostępności finansowania, a członkowie [...] zdecydowali, że będą żyć z tego co ma [...].

Powyższe ustalenia, jak wyjaśnił organ, potwierdzili kolejni świadkowie:

– A. N. (podał, że nie wiedział, gdzie znajdują się dzierżawione przezeń od [...] grunty, nie dokonał zakupu maszyn, [...] wykonywała zabiegi agrotechniczne, grodziła grunty, zapewniała zwierzętom opiekę weterynaryjną, a on sam nie podejmował decyzji co do terminów prac polowych, czy ich charakteru),

- M. P. będący w 2015 r. prezesem zarządu [...] i [...] (wskazał na wydzierżawienie wspólnie z 52 rolnikami w sumie ok. 125 ha łąk; o jednorazowym przygotowaniu przez [...] terenu do wypasu, dokonaniu wiosną 2015 r. wertykulacji i przesiewania, wkopaniu słupków; o braku możliwości funkcjonowania [...] jako grupy producenckiej lub członka takiej grupy i zainicjowaniu przezeń utworzenia przez grupę 52 osób spółdzielni [...], z którą wnioskodawcy podejmują wspólnie działania - na 125 ha łąk w obrębie budynków w [...] wspólnie wypasane jest bydło; system komputerowy [...] do obsługi sprzedaży wskazuje zaś, które zwierzę osiągnęło wiek, w którym może być sprzedane; prezes Spółdzielni negocjuje cenę sprzedaży; potwierdził wspólne umieszczenia jego bydła w jednej siedzibie stada ze zwierzętami innych rolników; a końcowo podał, że przejęcie zwierząt od [...] i zadeklarowanie ich do płatności miało na celu dostosowanie się do nowych regulacji w zakresie polityki rolnej, miało być dlań dodatkowym zabezpieczeniem emerytalnym).

W tym stanie sprawy w ocenie Sądu zasadnym było stwierdzenie przez Dyrektora ARiMR, że owe ww. wyjaśnienia złożone w trakcie rozprawy są wiarygodniejsze od pisemnych odpowiedzi stanowiących odpowiedź na wezwanie organu. Nie stanowiły one uprzednio przygotowanych stanowisk, a były reakcją za zadawane przez pracownika organu pytania.

Odnośnie stwierdzenia kolejnej przesłanki obiektywnej świadczącej o kreowaniu sztucznych warunków przez Skarżącego i innych wnioskodawców organ odwoławczy zwrócił uwagę na koszty ponoszone w omawianym kampanii na prowadzone pozornie samodzielnie gospodarstwa rolne. W oparciu o zebrane dowody (tj. dokumenty finansowe, w tym faktury za czynsz dzierżawny, zał. nr 2 do umowy dzierżawy gruntów z ustalonym terminem płatności do 30 czerwca 2016 r., faktury VAT za zakup zwierząt oraz za obsługę karmienia bydła i ścielenia) oraz wyjaśnienie mechanizmu udzielania przez [...] wnioskodawcom kredytów odnawialnych na pokrycie zaciągniętych wobec spółdzielni zobowiązań i bieżącą działalność gospodarstwa, Dyrektor ARiMR wyjaśnił, w jaki sposób [...] obciążała fakturami stronę i pozostałych wnioskodawców za wykonane prace na dzierżawionych gruntach i z związku z zakupionymi zwierzętami, oferując przedłużony do 182 dni okres spłaty, co świadczy, że w rzeczywistości to [...] ponosiła w 2015 r. wszelkie nakłady na wydzielone 52 gospodarstwa. O powyższym świadczy również ustalony w załączniku nr 2 do umowy dzierżawy termin płatności czynszu dzierżawnego – do 30 czerwca 2016 r. Jakkolwiek rację należy przyznać, że działania tego rodzaju (udzielanie kredytu kupieckiego, czy odraczanie terminów płatności) są dozwolone, nie zmienia to jednak oceny, że wskazane działania – w kontekście pozostałych ustaleń potwierdzają, że skarżący i pozostali wnioskodawcy w 2015 r. pozorowali prowadzenie działalności rolniczej, a ich rzekome gospodarstwa nie miały cech samodzielnych i odrębnych jednostek produkcyjnych. Wykonywali wszelkie czynności w rozmiarze i zakresie ustalanym przez zarząd [...], wedle potrzeb wynikających z planu działalności gospodarczej spółdzielni, co świadczy o braku samodzielności, a także nie ponosili na bieżąco kosztów przypadających na ich poszczególne gospodarstwa.

Zdaniem Sądu obiektywną okolicznością pozwalającą na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia (zapewnienia zachęty do utrzymania aktualnych poziomów produkcji poprzez wsparcie w formie płatności rocznej, przyznawane w granicach określonych limitów ilościowych oraz oparte na ustalonych obszarach i plonach lub na ustalonej liczbie zwierząt – zgodnie z art. 52 ust. 5 i 6 rozporządzenia 1307/2013) stanowił również podział stada oraz miejsce przebywania zwierząt.

Wedle ustalonego przez organ stanu taktycznego [...] na dzień składania wniosku o przyznanie płatności w 2014 r. posiadała 1816 sztuk bydła. Następnie 2 maja 2015 r. sprzedała każdej z 51 omawianych osób fizycznych po ok. 30 szt. bydła i 14 maja 2015 r. 12 z 51 osób 30 szt. krów. Fakt, iż formalna sprzedaż zwierząt wskazanym osobom została dokonana tego samego dnia, a zwierzęta przebywały w kojcach należących do [...], były wspólnie wypasane lub przetrzymywane bez względu na wiek i płeć, wszelkie czynności przy bydle wykonywały ww. osoby będące członkami lub domownikami [...] otrzymując za wykonaną pracę dniówkę obrachunkową, zaś wszystkie sprzedane zwierzęta - 1517 szt. bydła i 343 krowy przebywały w tej samej siedzibie ([...], ul. [...], [...]) świadczą o działaniu sprzecznym z celami wsparcia. Organ wyjaśnił przy tym, że powyższego zabiegu dokonano faktycznie po to, by zająć się cielakami do 6 miesiąca ze względu na posiadane możliwości techniczne, wykwalifikowanych pracowników, a także, by zapewnić członkom [...] odpowiednią ilość zwierząt i równy start w nowo powstałym podmiocie, który realizował wcześniej ustalone w ramach [...] założenia. Nadto z przedstawionych przez organ odwoławczy dowodów wynika, że dokonując zakupu zwierząt w 2015 r. wnioskodawcy, w tym skarżący, nie kierowali się profilem nowo tworzonych gospodarstw, a jedynie możliwością zakupu zwierząt bez względu na wiek i płeć (np. zeznania K. O., A. K. z 2018 r.). W rezultacie rację miał organ II instancji nie dając wiary wyjaśnieniom strony z 24 marca 2021 r., zgodnie z którymi bydło zostało zakupione przezeń od [...], gdyż nie znalazł innego sprzedającego, który zaoferowałby zwierzęta w atrakcyjnej cenie.

Ze szczegółowych ustaleń organu wynika, że Skarżący, jak i pozostali wnioskodawcy dokonali zarówno sztucznego zakupu zwierząt, jak wydzierżawienia gruntów od [...], albowiem nie dokonywali samodzielnie żadnych czynności na tych gruntach, jak i przy zwierzętach. Działania w tym zakresie prowadziła w 2015 r. [...]. Dysponowała paszą, opłacała rachunki za utrzymanie gospodarstw, jej pracownicy (domownicy i członkowie) wykonywali za wynagrodzeniem wszystkie fizyczne czynności przy zwierzętach i na wydzielonych gruntach. Ponadto dalsza sprzedaż zwierząt nie była wykonywana indywidualnie przez poszczególnych wnioskodawców, bowiem decyzje w tym zakresie podejmował zarząd [...] i [...], co miało na celu uzyskanie korzyści finansowych (efekt skali).

Prawidłowo organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 16 ust. 2 u.s.w.b. płatności związane do zwierząt gatunku bydło domowe są przyznawane rolnikowi w formie:

1) płatności do bydła, jeżeli:

a) posiada samice lub samce tego gatunku:

– których wiek w dniu 15 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, nie przekracza 24 miesięcy,

– przez okres 30 dni od dnia złożenia wniosku o przyznanie tej płatności,

b) liczba zwierząt, o których mowa w lit. a, objętych wnioskiem o przyznanie tej płatności złożonym przez tego rolnika wynosi co najmniej 3 sztuki;

2) płatności do krów, jeżeli:

a) posiada samice tego gatunku:

– których wiek w dniu 15 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, przekracza 24 miesiące,

– przez okres 30 dni od dnia złożenia wniosku o przyznanie tej płatności,

b) liczba zwierząt, o których mowa w lit. a, objętych wnioskiem o przyznanie tej płatności złożonym przez tego rolnika wynosi co najmniej 3 sztuki.

Przy czym tak płatności związane do bydła, jak i do krów są przyznawane maksymalnie do 30 sztuk ww. zwierząt (art. 16 ust. 3 i 4 u.s.w.b.). W przypadku gdy dane zwierzę z gatunku bydło domowe lub koza domowa zostało objęte więcej niż jednym wnioskiem o przyznanie płatności związanej do zwierząt, płatność tę przyznaje się temu rolnikowi, który złożył jako pierwszy wniosek o przyznanie tej płatności do tego zwierzęcia i są spełnione pozostałe warunki przyznania tej płatności (art. 16 ust. 5a u.s.w.b.).

Równocześnie, zgodnie z § 12 ust. 1, 2 i 4 rozporządzenia w sprawie płatności bezpośrednich (pełną nazwę i publikator podano wyżej) wymagane jest, aby do dnia złożenia wniosku o przyznanie tych płatności dokonano zgłoszeń wymaganych na podstawie przepisów o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt oraz najpóźniej od dnia złożenia wniosku o przyznanie tych płatności spełnione były wymagania w zakresie identyfikacji określone w ww. przepisach. W przypadku zaś, gdy zwierzęta objęte wnioskiem o przyznanie płatności związanej do bydła lub do krów są przedmiotem współposiadania, maksymalna liczba zwierząt jest liczbą zwierząt, do których taka płatność może być przyznana łącznie wszystkim ich współposiadaczom.

W okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowo organ II instancji uznał, że doszło do sztucznego stworzenia warunków do uzyskania wsparcia w omawianym zakresie, albowiem mimo rzekomo dokonanego i zgłoszonego zbycia zwierząt, pozostały ono de facto w zarządzie zbywającego ([...]), stanowiąc organizacyjnie i gospodarczo nadal nierozerwalną część pierwotnego gospodarstwa. To bowiem [...], a nie poszczególni właściciele zwierząt, decydowała kto, kiedy i jakie czynności wykona przy zwierzętach. To domownicy lub członkowie [...], w rozmiarze ustalanym przez zarząd [...], stosownie do potrzeb wynikających z planu działalności gospodarczej spółdzielni, a nie w ramach decyzji podejmowanych indywidualnie przez poszczególne 52 osoby, w tym skarżącego, wykonywali wszelkie czynności przy stadzie. Jak już wyżej wyjaśniono, skarżący w 2015 r. nie ponosił żadnych nakładów na zakupione zwierzęta oraz nie miał wpływu na ich sprzedaż. Wyjaśnienia skarżącego z 24 marca 2021 r. tylko zaś potwierdzają, że to [...] ponosiła wszystkie koszty związane z utrzymywaniem zwierząt.

Zdaniem Sądu organ odwoławczy trafnie stwierdził również, że do wykreowanie sztucznych warunków doszło również zakresie zgłoszenia powierzchni do płatności w różnych schematach realizowanych przez ARiMR przez skarżącego i pozostałych 51 wnioskodawców oraz [...]. Wyjaśniono, że [...] w 2014 r. zgłosiła do przyznania płatności powierzchnię 1318,75 ha gruntów, lecz wskutek kontroli stwierdzono, że powierzchnia dziełek rolnych kwalifikujących się do przyznania płatności wynosiła 1310,19 ha. Do tej powierzchni [...] w 2014 r. otrzymała płatność bezpośrednią w wys. 1.162.589,76 zł i płatność ONW do maksymalnej możliwej powierzchni tj. 300 ha w kwocie 22.375 zł.

Na gruncie przepisów art. 11 rozporządzenia Rady Nr 73/2009 zauważyć jednak należy, iż w 2014 r. w związku z oraz art. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (WE) nr 1227/2014 w sprawie ustalenia współczynnika korygującego do płatności bezpośrednich przewidzianych w rozporządzeniu (WE) nr 73/2009 w przypadku, gdy łączna kwota płatności bezpośrednich finansowanych z budżetu wspólnotowego, w danym roku jest wyższa od równowartości 2.000 €, przeliczonej na złote według kursu € ustalonego, kwotę płatności bezpośrednich przekraczającą 2.000 € zmniejsza się w wyniku zastosowania współczynnika korygującego o 1,302214%. W takim przypadku każda płatność bezpośrednia jest zmniejszana proporcjonalnie do udziału tej płatności w całkowitej kwocie wszystkich płatności bezpośrednich. Skoro więc w 2014 r. łączna kwota przyznanych [...] płatności bezpośrednich, po zastosowaniu obniżek z tytułu stwierdzonych nieprawidłowości, wyniosła 1.177.818,68 zł, co przy kursie wymiany €=4,1776 zł stanowiło kwotę 281.936,68 €, do kwoty stanowiącej nadwyżkę w wys. 279.936,68 € zastosowano współczynnik korygujący w wysokości 1,302214% i całkowita kwota pomniejszenia wyniosła 3.645,37 €, z czego proporcjonalna kwota pomniejszenia wyniosła 15.228.92 zł. O tę kwotę pomniejszono [...] płatność. W 2015 r. spółdzielnia ta wnioskowała o przyznanie płatności do powierzchni znacznie mniejszej (1066,58 ha), a 52 inne podmioty, w tym skarżący, wystąpiły o przyznanie płatności ONW do wydzielonej przez [...] pow. (120,14 ha). Powyższe, w kontekście wyżej przedstawionych ustaleń Dyrektora ARiMR, pozwoliło mu na przyjęcie, że [...] w sposób sztuczny wydzieliła owe 120,14 ha, rozdysponowując tę powierzchnię pomiędzy 52 osoby fizyczne. Działanie to zmierzało zatem do obejście przepisów wynikających z § 2 i 3 rozporządzenia ONW, a w konsekwencji do zwiększenia wysokości uzyskanych płatności ONW. Miało ono na celu uniknięcie zastosowania stawek degresywnych w przypadku płatności ONW, limitów powierzchniowych, do których można uzyskać płatność. Zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia ONW płatność ONW przysługuje do powierzchni użytków rolnych, o których mowa w ust. 2, będących w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, wynoszącej nie więcej niż 75 ha, a w przypadku rolnika realizującego w 2014 r. 5-letnie zobowiązanie, o którym mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia ONW na lata 2007-2013, do powierzchni użytków rolnych objętej tym zobowiązaniem, wynoszącej nie więcej niż 300 ha. Prawidłowo zatem organ odwoławczy uznał, że sztuczne wydzielenie w 2015 r. przez [...] 120,14 ha i rozdysponowanie ich pomiędzy 52 osoby było działaniem ukierunkowanym na obejście ww. przepisów rozporządzenia ONW i zwiększenie wysokości płatności ONW. Tymczasem wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ma polegać na dotowaniu rolników prowadzących gospodarstwa rolne na terenach o trudnych warunkach klimatycznych, niekorzystnej konfiguracji terenu czy słabej jakości gleby. Środki te mogą być pomocne w modernizacji produkcji rolniczej na terenach "trudnych". Fakt pozorowania przez skarżącego działalności rolniczej, sztuczne wydzielenie 52 gospodarstw rolnych i przyznanie w takich okolicznościach płatności ONW byłoby sprzeczne ze wskazanym celem.

Nie sposób zatem podzielić twierdzenia skarżącego, iż organ odwoławczy nie wykazał, by [...] i skarżący uzyskać mieli korzyści ponad te wynikające z umowy dzierżawy gruntów skorelowane z obowiązkami wynikającymi z wiążącą je umową. Wskazane wyżej podmioty wykreowały obiektywne okoliczności umożliwiające osiągnięcie celu wsparcia rolników na skutek multiplikowania wielu pozornie odrębnych gospodarstw rolnych, w ramach których składane były wnioski o przyznanie płatności obszarowych, płatności do zwierząt, czy ONW. Stworzenie wielu koordynowanych przez [...] gospodarstw rolnych i związane z tym wnioskowanie przez owe 52 osoby, w tym skarżącego o przyznanie płatności w ww. schematach zmierzało do obejścia limitu zwierząt i stawek degresywnych. Poprzez obejście ograniczeń liczbowych i powierzchniowych nie mogły zostać osiągnięte cele wsparcia, które realizują przepisy wprowadzające ograniczenia, w tym m.in. wspieranie konkurencyjności rolnictwa, zrównoważony rozwój obszarów wiejskich, zapobieganie niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, przeciwdziałanie koncentracji środków w największych gospodarstwach, czy zrównoważony rozdział płatności wśród małych i dużych beneficjentów. Cele te dają się zrekonstruować w oparciu o treść rozporządzeń unijnych – pkt 8 i 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013, art. 3 i art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013 jako - w ogólności – ideę objęcia wsparciem mniejszych gospodarstw, które w przeciwieństwie do gospodarstw dużych, nie korzystają z efektu skali.

Mając na względzie powyższe Sąd jest zdania, że błędnie Skarżący podniósł, iż organ II instancji nie wyjaśnił, na czym miałoby polegać uzyskanie korzyści przez [...] z tego tytułu.

Prawidłowo również zdaniem Sądu organ odwoławczy przedstawił element subiektywny istnienia przesłanki stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 10306/2013. Przypomnieć wypada, że w wydanym w sprawie wyroku NSA stwierdził, że ramach elementu subiektywnego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie można oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

Organ zaś za ów element subiektywny w przedmiotowej sprawie uznał sztuczne wydzielenie 52 gospodarstw rolnych przy jednoczesnym współposiadaniu tak gruntów jak i bydła. Wyjaśnił, iż Skarżący podejmując decyzję o rzekomym samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa rolnego w 2015 r. jednocześnie posiadał wiedzę, że wskazywane przez niego grunty do płatności będą także wykorzystywane przez pozostałych członków i domowników [...], a zakupione zwierzęta będą wspólnie przetrzymywane i oprzątane przez wyznaczonych przez [...] pracowników. Przejawem owej celowej i zamierzonej koordynacji działań była treść aneksu z 15 maja 2015 r. do umowy dzierżawy gruntów rolnych zawartego pomiędzy [...] a każdym z 52 wnioskodawców. [...] zobowiązała się do wykonania wymaganych zabiegów agrotechnicznych, w tym przesiewu traw znajdujących się na nieruchomości w 2015 r., które umożliwiały wypas bydła w kolejnych latach dzierżawy, wykonania wygrodzenia terenu oddanego w dzierżawę poprzez montaż słupków granicznych posadowionych w gruncie. Wnioskodawcy zaś, w tym skarżący, zobowiązani zostali do montażu na słupkach granicznych instalacji ogrodzenia elektrycznego wraz z niezbędnymi urządzeniami. Przy czym z informacji zawartych w 51 identycznych pismach stanowiących odpowiedzi na wezwanie organu I instancji wynika, iż koszty owych czynności poniosła [...] – nowy podmiot utworzony z członków i domowników [...]. Organ wyjaśnił, że finansowanie tych działań było realizowane ze środków, które pochodziły z wpłat udziałów gotówkowych członków [...] w oparciu o zapisy statutowe. Powyższe znalazło potwierdzenie w wyjaśnieniach prezesa zarządu [...] i następnie [...] m.in. M. P., jak i identycznych pism wnioskodawców z 6 marca 2016 r. Nadto część wnioskodawców wyjaśniło organowi I instancji, że opisywane działania zakupu bydła w ilości do maksymalnego stanu posiadania, który jest dofinansowany przez system dopłat miało na celu uzyskanie maksymalnej jednostkowej dopłaty do prowadzonej działalności w celu zwiększenia dochodowości gospodarstwa, co umożliwi im dalszy rozwój poprzez m.in. zwiększenie areału gruntów i stanów stada.

Z powyższego wynika więc, że Skarżący, jak i pozostałe ww. osoby sztucznie kreowali warunki jedynie w celu pozyskania korzyści finansowych, których zarządzająca przedsięwzięciem [...] nie była w stanie uzyskać ze względu na obowiązujące limity. [...] wykorzystując nowo utworzone przezeń gospodarstwa rolne prowadziła przy pomocy wnioskodawców (52 osób) będących członkami i domownikami tej spółdzielni faktycznie jedno gospodarstwo rolne. Rola skarżącego sprowadzała się do złożenia wniosku o płatności, zarejestrowania stada oraz zawarcia umowy dzierżawy gruntu z [...]. Skarżący nie ponosił zaś ryzyka finansowego związanego z działalnością rolniczą. Skarżący nie wykazał, by w 2015 r. osiągnął dochody, czy poniósł koszty, które opłaciłby samodzielnie, bez udzielonego wsparcia przez [...]. Rację miał więc organ, że strona nie działała w omawianej kampanii niezależnie i samodzielnie.

Dodać należy, że ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy – kierując się wskazaniami Sądów obu instancji – 1 lipca 2022 r. zwrócił się do pełnomocnika skarżącego na podstawie art. 10 K.p.a. ze stosownym zawiadomieniem o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, lecz ani skarżący ani jego pełnomocnik z uprawnienia tego nie skorzystali.

W tak zaprezentowanym stanie sprawy zarzuty skargi należy uznać za gołosłowne, w szczególności zaś nie poparte stosownymi dowodami zebranymi w toku postępowania i przekonującą argumentacją prawną. W świetle wyczerpujących wyjaśnień organu odwoławczego, nie sposób zgodzić się ze skarżącym, iż organ nie przedstawił całego materiału dowodowego i nie dokonał wszystkich dowodów gromadzonych w sprawie. Z wszechstronnego i rzetelnie sporządzonego uzasadnienia zaskarżonej decyzji w jego warstwie prawnej i faktycznej, znalazło się miejsce zarówno na kompletne przedstawienie materialnej podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia, syntetyczne przywołanie wiążącej oceny sądów obu instancji, które w sprawie orzekały, oceny całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dowodów, którym organ odmówił wiarygodności. Fakt, że organ odwoławczy nie podzielił stanowiska strony skarżącej nie oznacza zaś jeszcze, że jego ocena była nierzetelna. Sąd przekonany jest o zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.