Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 111/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (spr.) Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 października 2023 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 14 grudnia 2022 r. nr SKO.421.960.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Skarga M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 14 grudnia 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Człuchowie z 18 października 2022 r. o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem została wniesiona w następującym stanie sprawy:

W dniu 13 września 2022 r. skarżąca zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Człuchowie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem – M. P.

Decyzją z 18 października 2022 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia

Podnosząc po pierwsze okoliczność niemożności ustalenia daty powstania niepełnosprawności M. P. oraz po drugie stojąc na stanowisku, że sprawowanie przez skarżącą opieki nad mężem nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia. Organ podkreślił, że M. P. wykonuje samodzielnie większość czynności, co więcej, prowadzi samochód, sam wyrabia opał na zimę, a nawet pracuje na umowę zlecenie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Słupsku rozpoznając odwołanie skarżącej przywołało przepis art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390, dalej u.ś.r.) i wskazało, że przepis ten utracił moc w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Oznacza powyższe, że nie ma podstawy do odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia z powodu powstania niepełnosprawności po ukończeniu przez osobę 18 lub 25 roku życia. Kolegium nie podzieliło w tym zakresie stanowiska organu I instancji, że niemożność ustalenia daty powstania niepełnosprawności pozwala na wydanie decyzji negatywnej.

Kolegium podało, że M. P. ma 56 lata. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. Z jego treści wynika, że wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji. Zdiagnozowano u niego choroby układu krążenia i nadciśnienie. M. P. wykonuje samodzielnie większość czynności dnia codziennego, w tym czynności samoobsługowe i higieniczne. Jak sam przyznał, prowadzi samochód i wozi żonę na zakupy i do urzędów. W trakcie wizyty pracownika socjalnego sam naprawiał samochód oraz oświadczył, że sam wyrabiał drewno na zimę. Dodatkowo jest zatrudniony na umowę zlecenie przy wyrobie klamerek.

M. P., która wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na męża, ma 52 lata, nie pracuje, pobiera specjalny zasiłek dla opiekuna. Zadeklarowała gotowość do rezygnacji z niego, w razie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy wynika, że skarżąca robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe (zawozi ją mąż), przygotowuje posiłki, robi pranie, prasuje, budzi męża, sprząta w domu, ogląda z mężem TV, opłaca rachunki, w razie potrzeby mierzy mężowi ciśnienie, przygotowuje mu ubrania.

Organ odwoławczy oceniając ustalony stan sprawy przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazał, że istotną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny

1 związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Zaprzestanie, bądź niepodejmowanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane potrzebą wykonywania opieki, które należy rozumieć jako wystąpienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją, bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. O istnieniu wskazanego związku przyczynowo-skutkowego przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Dalej organ podkreślił, że nie spełnia wymogu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., codzienne ale wyłącznie przez część doby świadczenie pomocy w prowadzeniu i utrzymaniu w należytym stanie gospodarstwa domowego. O istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki przesądza w istocie to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki, jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

Realizacja recept, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów, mierzenie ciśnienia, pranie, sprzątanie, gotowanie, pomoc w wejściu pod prysznic, nie stanowią czynności tak bardzo czasochłonnych, które wykluczałyby podjęcie zatrudnienia. Czynności te nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia (lub jego niepodejmowania) czy też uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze.

Z oświadczenia pracownika socjalnego, który był w miejscu zamieszkania skarżącej i przeprowadzał wywiad środowiskowy z nią i jej niepełnosprawnym mężem oraz szczegółowo zapoznał się z ich sytuacją życiową wynika, że sprawowanie przez skarżącą opieki nad mężem jest znikome. Nie wykracza ponad standardowe relacje mąż-żona i nie stoi na przeszkodzie w podjęciu przez skarżącą zatrudnienia.

W ocenie Kolegium, przygotowanie posiłków, przygotowywania ubrań, oglądania z mężem TV, czy robienia zakupów nie można określić, jako sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Jest to raczej codzienna pomoc. Ponadto skoro skarżąca mieszka wraz z mężem, to jeśli sprząta w domu, robi zakupy, pierze, zmywa, prasuje, gotuje obiad, pali w piecu, opłaca rachunki, to czyni to nie tylko dla niepełnosprawnego męża, ale również dla siebie. Sama bowiem bezpośrednio korzysta z namacalnych efektów tych czynności. Nie wszystkie te czynności wykonywane są codziennie. Z kolei przygotowywanie obiadów, zmywanie po nich, czy przygotowywanie ubrań, nie zajmuje więcej niż kilkadziesiąt minut dziennie. Co więcej, obiad można ugotować dzień wcześniej i ograniczyć się do jego przygrzania w danym dniu. Reasumując, Kolegium stwierdziło, że deklarowane przez skarżącą czynności, nie wymagają od niej rezygnacji z zatrudnienia, ani niepodejmowania pracy zarobkowej. Wszystkie one, z racji pomocniczego charakteru i absorbowania małej ilości czasu, mogą być wykonywane przez osobę pracującą.

Dostrzegło Kolegium także, że skoro M. P. - jak oświadczył - jest w stanie samodzielnie prowadzić samochód, naprawić go, sam wyrabia drewno na opał, pracuje na umowę zlecenie przy wyrobie klamerek i jest w stanie samodzielnie wykonywać czynności dnia codziennego, to zakres potrzebnej mu ze strony żony pomocy jest w istocie ograniczony do tego stopnia, że skarżącą jest w stanie podjąć pracę.

Kolegium nie dostrzegło żadnego związku przyczynowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia/rezygnacją przez nią z pracy, a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem. Brak jest zatem podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Kolegium analizując postępowanie organu pierwszej instancji uznało, że orzekając w niniejszej sprawie dokonał on właściwej oceny stanu faktycznego i wykładni obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Kolegium, postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało prawidłowo i nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, ani naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy.

We wniesionej skardze pełnomocnik skarżącej zarzucił naruszenia prawa materialnego w postaci błędnej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), zwanej dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej. W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń zarówno prawa materialnego jak i procesowego, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Z tego powodu Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r., a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi też wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w kontrolowanym postępowaniu było ustalenie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Organy winny były ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącej, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W sprawie bezsporne było, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem

znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast sporne w sprawie są okoliczności spełnienia przez skarżącą przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki, o określone w art. 17 ust.

pkt 4 ustawy.

Z oświadczenia skarżącej (k. 8 akt administracyjnych) wynika, że czynnościami dotyczącymi opieki nad mężem są: budzenie, przygotowywanie śniadania, noszenie drzewa do pieca, podawanie leków, sprzątanie po śniadaniu, palenie w piecu, szykowanie posiłków, , sprzątanie, oglądanie telewizji, rozmowa z mężem, szykowanie ubrań i pomoc przy ubieraniu męża. Natomiast z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 21 września 2022 r. wynika, że M. P. jest osobą chodzącą samodzielnie, prowadzącą samochód. W chwili przybycia pracowników socjalnych M. P. samodzielnie naprawiał samochód. W trakcie przeprowadzenia wywiadu podopieczny oświadczył, że nie wymaga pomocy przy kąpieli, ubieraniu i przygotowywaniu posiłków. Nadto oświadczył, iż z uwagi na to, że skarżąca nie posiada prawa jazdy zawozi ją na zakupy oraz w celu załatwiania spraw urzędowych. Nadto wskazał, że wraz z zięciem wyrabiał opał na zimę.

Dokonując oceny okoliczności zaistniałych w sprawie należy zgodzić się z organami obu instancji, że w sprawie brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad mężem. Zarówno zakres czynności podejmowanych przez skarżącą zgodnie z jej oświadczeniem jak i okoliczności wynikające z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wskazują, iż brak w niniejszej sprawie związku, o którym wyżej mowa. Należy mieć bowiem na uwadze, iż M. P. jest osobą samodzielną, a czynności wykonywane przez skarżącą nie uniemożliwiają jej podjęcia zatrudnienia.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku spokrewnionych osób, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia powodowanego koniecznością sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu sprawowania opieki, przy czym powodem braku aktywności zawodowej musi być wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie zaś inne przyczyny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub jego niepodejmowania jest zrekompensowanie osobie uprawnionej - poprzez wypłatę określonej przepisami kwoty - utraty dochodu na skutek rezygnacji z aktywności zawodowej. Musi więc istnieć wyraźny i bezpośredni związek, tak czasowy, jak i co do motywów, między rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad wskazaną w ustawie osobą, co w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Podzielić należy zatem stanowisko organu odwoławczego, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Aby możliwe było przyznanie tego świadczenia musiałby zostać wykazany związek przyczynowo -skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a niepodjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie skarżąca takiego związku nie wykazała. Sąd nie kwestionuje faktu, że mąż skarżącej jest osobą schorowaną i wymagającą pomocy oraz wsparcia w codziennej i samodzielnej egzystencji, a co za tym idzie, wymaga opieki sprawowanej przez inne osoby, jednak należy podzielić stanowisko organów, że okoliczności sprawy nie pozwalają przyjąć, iż skarżąca nie podejmuje zatrudnienia wyłącznie ze względu na konieczność sprawowania opieki nad mężem.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę jako bezzasadną oddalił.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).