Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 134/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Przyznano od Skarbu Państwa wynagrodzenie tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu na rzecz radcy prawnego
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 1985 nr 31 poz 137
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych.
article: art. 134 par 1, art. 135, art. 145 par 1 pkt 1lit. a, art. 250 par 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par 1 i art. 107 par 1 i 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 32
journal: Dz.U. 2023 poz 1230
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j.)
article: art. 11 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.
article: par 23 ust. 1 pkt 1 lit. c i par 4 ust. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 764
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu  terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Banach Asesor WSA Magdalena Stępniak Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Szyszka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 lutego 2024 r. nr UP-95/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia 23 listopada 2023 r. nr 2332/2023; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego P. M. kwotę 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład) decyzją z 7 lutego 2024 r. nr UP-95/2024 utrzymał w mocy decyzję własną z 23 listopada 2023 r. nr 2332/2023, którą odmówił R. S. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...]zł w tym z tytułu:

- składek za okres 03-12/2006, 08-11/2007, 05-08/2008, 09-12/2010, 04-11/2011 – [...] zł,

- odsetek liczonych na 20 września 2023 r. – [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek za okres [...], 07-12/2004, 03-12/2006, 08-11/2007, 05-08/2008, 09-12/2010, 04-11/2011 – [...] zł,

- odsetek liczonych na 20 września 2023 r. – [...] zł,

c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 03-11/2006, 08-11/2007, 05-08/2008, 09-12/2010, 04-11/2011– [...] zł,

- odsetek liczonych na 20 września 2023 r. – [...] zł.

Organ ustalił, że wnioskiem z 20 września 2023 r. R. S. zwrócił się do Zakładu o umorzenie należności z tytułu składek, argumentując, że należności te uległy przedawnieniu oraz powołując się na swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną.

Po przeprowadzeniu postępowania ZUS decyzją z 23 listopada 2023 r. odmówił uwzględnienia wniosku strony.

ZUS nie stwierdził istnienia przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne. Organ nie stwierdził też, aby w sprawie zaistniały okoliczności, które mogłyby prowadzić do umorzenia zaległości ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną, zdrowotną.

W zakresie przedawnienia składek Zakład podniósł, że są one nadal wymagalne. Doszło bowiem do zawieszenia biegu terminu ich przedawnienia.

Organ wymienił następnie czynności oraz daty ich podjęcia, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia i podał, że:

- odnośnie należności na ubezpieczenia społeczne za okres 03/2006-11/2011 od 14 listopada 2013r. - data doręczenia wszczęcia przed wydaniem decyzji określającej zadłużenie do 31 grudnia 2013 r., (data uprawomocnienia decyzji określającej wysokość zadłużenia z dnia 20 listopada 2013 r.,) na podstawie, której w dniu 10 stycznia 2014 r. wystawiono tytuły wykonawcze, które zostały doręczone w dniu 15 stycznia 2014 r., (data wszczęcia postępowania egzekucyjnego trwającego do nadal),

- dla należności na ubezpieczenie zdrowotne za okres 11/2003-11/2011 od 14 listopada 2013 r. - data doręczenia wszczęcia przed wydaniem decyzji określającej zadłużenie do 31 grudnia 2013 r., (data uprawomocnienia decyzji określającej wysokość zadłużenia z dnia 20 listopada 2013r.,) na podstawie, której w dniu 10 stycznia 2014 r., wystawiono tytuły wykonawcze, które zostały doręczone w dniu 15 stycznia 2014 r., (data wszczęcia postępowania egzekucyjnego trwającego do nadal),

- dla należności na Fundusz Pracy za okres 03/2006-11/2011 od 14 listopada 2013 r. - data doręczenia wszczęcia przed wydaniem decyzji określającej zadłużenie do 31 grudnia 2013r., (data uprawomocnienia decyzji określającej wysokość zadłużenia z dnia 20 listopada 2013 r.,) na podstawie, której w dniu 10 stycznia 2014r., wystawiono tytuły wykonawcze, które zostały doręczone w dniu 15 stycznia 2014 r., (data wszczęcia postępowania egzekucyjnego trwającego do nadal).

Zatem, zdaniem organu, zadłużenie na koncie płatnika jest aktualne i wymagalne.

Następnie 29 grudnia 2023 r. strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z 23 listopada 2023 r. Jej zdaniem należności z tytułu składek uległy przedawnieniu. Ponadto zarzuciła organowi, że ww. decyzja jest niezgodna z prawem administracyjnym.

Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy organ utrzymał w mocy decyzję własną z 23 listopada 2023 r.

W uzasadnieniu zapadłego rozstrzygnięcia Zakład opisał przyjęty w sprawie stan faktyczny, ustalony w oparciu o oświadczenie strony o stanie rodzinnym i majątkowym oraz wskazane dane z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów.

Podniósł, że rozpoznał wniosek w oparciu o przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie.

W pierwszej kolejności Zakład odnosząc się do zarzutu przedawnienia powielił ustalenia i wnioski dotychczas zaprezentowane w sprawie. Stwierdził, że zadłużenie na koncie płatnika nie uległo przedawnieniu, ponieważ skutecznie wszczęto postępowanie egzekucyjne, które trwa nadal. Następnie opisał podjęte czynności, które spowodowały zawieszenie biegu terminu przedawnienia, stwierdzając że zadłużenie jest aktualne i wymagalne.

Zdaniem organu przedawnienie nie jest jednak przesłanką, której zaistnienie uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości, a zatem nie mieści się ono w granicach sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Przywoławszy treść art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.), dalej "u.s.u.s.", ZUS stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w tym przepisie, stąd umorzenie należności na jego podstawie jest niemożliwe.

Następnie organ przeszedł do omówienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisów Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie".

W tym zakresie stwierdził, że przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 w stosunku do strony nie zachodzi. Podał, że jej wystąpienie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Ustalił, że wnioskodawca nie przedłożył żadnej dokumentacji medycznej. Wyjaśnił, że R. S. posiada orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 9 listopada 2023 r., ustalające częściową niezdolność do pracy na stałe. Zdaniem Zakładu wskazane problemy nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy. Zaległości w ZUS dotyczą okresu od kwietnia 2004 r. do listopada 2011 r. Mając na uwadze, że 1 listopada 2011 r. ubezpieczony zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, zaś niezdolność do pracy powstała 15 listopada 2022 r., to sytuacja zdrowotna nie miała wpływu na powstanie zadłużenia w ZUS i nie może stanowić przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. Nadto organ stwierdził, że uzyskanie orzeczenia o niezdolności do pracy nie jest równoznaczne z zakazem jej wykonywania, a stan zdrowia strony nie uniemożliwia uzyskiwania dochodu pozwalającego na spłatę należności.

W odniesieniu do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ stwierdził, że nie ma on zastosowania, albowiem strona nie prowadzi już działalności gospodarczej.

Nadto Zakład przeanalizował i rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). W tym kontekście ustalił, że wnioskodawca mimo wezwania nie wyjaśnił i nie odniósł się do kwestii związanych z posiadanym mieniem ruchomym, posiadanym gospodarstwem rolnym i ewentualnym osiąganiem dochodów z tego tytułu. Nie wyjaśnił też z jakich środków pokrywa deklarowane koszty egzystencji w wysokości [...] złotych.

Zdaniem organu na podstawie dostępnych materiałów uznać należało, że wnioskodawca nie udowodnił, jakoby jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwiała spłatę zaległych należności. W konsekwencji ZUS stwierdził, że podjęcie decyzji o umorzeniu należności byłoby nieuzasadnione.

Na decyzję Zakładu R. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o uznanie jej za akt nielegalny. Nadto opisał swoją sytuację osobistą, zdrowotną i majątkową.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 20 czerwca 2024 r. pełnomocnik skarżącego, ustanowiony w ramach prawa pomocy radca prawny P. M. wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji oraz zarzucił naruszenie zasady zaufania do organu oraz przepisów postępowania w zakresie doręczania pism wnioskodawcy, krytykując zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji, znajdujące się na karcie 14 akt sądowych. Nadto zauważył, że w aktach administracyjnych brak jest jakichkolwiek dokumentów z postępowania egzekucyjnego, z którego wszczęciem organ wiąże skutek zawieszenia terminu przedawnienia należności z tytułu składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.2021.137 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2023.1634 ze zm.), określanej dalej jako "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Skarga jest zasadna, albowiem zdaniem sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z 23 listopada 2023 r. naruszają przepisy postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja ZUS z 7 lutego 2024 r. nr UP-95/2024, którą utrzymano w mocy decyzję własną z 23 listopada 2023r. nr 2332/2023, odmawiającą R. S. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł.

Na wstępie rozważań podniesienia wymaga, że sąd nie podziela stanowiska organu, jakoby kwestia przedawnienia należności z tytułu składek pozostawała poza zakresem sprawy z wniosku o ich umorzenie.

W przekonaniu sądu, postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i FP może być bowiem prowadzone wyłącznie wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie ich uiścić. Umorzenie może dotyczyć więc tylko należności istniejących. Umorzenie należności zgodnie z art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej stanowi przyczynę wygaśnięcia zobowiązania z tytułu należności składkowych. Stosownie do przepisu art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej kolejną przyczyną skutkującą wygaśnięciem zobowiązania z tytułu należności składkowych jest przedawnienie. Przedawnienie należności z tytułu należności składkowych uniemożliwia zatem prowadzenie postępowania o ich umorzenie i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, skutkuje koniecznością umorzenia postępowania z powodu jego bezprzedmiotowości.

Z powyższego wynika, że ocena, czy doszło do przedawnienia objętych wnioskiem zaległości jest istotną okolicznością, która powinna w pierwszej kolejności podlegać badaniu przez organ w trakcie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości, czy innych ulg dotyczących należności z tytułu składek na ubezpieczenia, gdyż stwierdzenie przedawnienia powoduje bezprzedmiotowość merytorycznego postępowania (por. wyrok II GSK 4359/16 z 12 stycznia 2017 r. i powołane w nim orzecznictwo NSA, dostępny na stronie www.orzecznictwo.nsa.gov.pl).

Ustalenia, co do istnienia należności składkowych, powinny być poczynione w pierwszej kolejności i wyprzedzać analizę przesłanek dopuszczających umorzenie zaległości z tytułu składek w rozumieniu art. 28 u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia. Merytoryczne rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek jako załatwienie sprawy co do istoty może być wydane tylko wobec faktycznie istniejących należności.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy zauważyć, że objęte wnioskiem skarżącego (oraz wynikające z treści decyzji) należności składkowe dotyczą odległych w czasie okresów, poczynając od kwietnia 2004 roku do listopada 2011 r. Stąd, mając na względzie okres powstania tych składek, organ przystępując do rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości, zobowiązany był w pierwszej kolejności zbadać, czy są one wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń powodujących przerwę lub zawieszenie biegu przedawnienia. Ustalenia w tym przedmiocie, aby następnie mogły być zweryfikowane przez sąd, powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji oraz – co istotne – potwierdzone w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Wskazać należy, że od 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378, dalej ustawa nowelizująca) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s., regulującego kwestię przedawnienia składek.

Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat (uprzednio okres ten wynosił 10 lat), licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy nowelizującej do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust 2 tej ustawy).

W myśl zaś art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne m.in. w zakresie ich poboru, egzekucji, stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Należy nadto zwrócić uwagę, iż przepisy art. 24 ust 5-6 u.s.u.s. przewidują zdarzenia, których zaistnienie powoduje przerwanie bądź zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Uzasadnienia obu wydanych w sprawie decyzji nie zawierają jednak dostatecznych ustaleń i rozważań co do kwestii przedawnienia, natomiast podane przez organ okoliczności w tym zakresie nie zostały potwierdzone w złożonym do sądu materiale dowodowym sprawy, co sprawia, że decyzje takie uchylają się spod kontroli sądu. Pominięcie tego zagadnienia, lub omówienie go w sposób niepełny i nie dający się zweryfikować, stanowi o istotnej wadliwości podjętych decyzji.

Z uzasadnień decyzji oraz dołączonego do nich materiału dowodowego sprawy, nie wynikają konieczne w niniejszej sprawie ustalenia organu pozwalające stwierdzić, w jakiej wysokości należności są wymagalne, choć istnieją wątpliwości, czy nie wygasły. Już sam wniosek o umorzenie składek uzasadniony był okolicznością ich przedawnienia, zatem kwestia ta jest podstawowym elementem zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania.

Organ w kwestii upływu terminu przedawnienia zaległości oraz istnienia ewentualnych okoliczności mających wpływ na jego bieg, cytując art. 24 ust 5b u.s.u.s. podał, że składki są wymagalne, bowiem na zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek miało wpływ wdrożenie przymusowego dochodzenia wystawianie i doręczanie tytułów wykonawczych, a egzekucja trwa do nadal. Organ podał także, że doszło do wydania i doręczenia decyzji określającej wysokość zadłużenia do 31 grudnia 2013 r.

Jednakże teza ta nie została w żaden sposób potwierdzona w aktach administracyjnych sprawy. Nie zawierają one bowiem żadnych dokumentów źródłowych – tytułów wykonawczych z dowodami ich doręczeń, czy dokumentów związanych z toczącym się postępowaniem w sprawie określenia należności z tytułu składek, o którym również wspomina organ wskazując na okoliczności mające wpływ na termin przedawnienia składek. Braki w tym zakresie mogą wskazywać na wadliwe ustalenia stanu faktycznego dotyczące wysokości należności z tytułu składek, których dotyczy wniosek. Wydane w sprawie decyzje zostały więc oparte na niepełnym materiale dowodowym, który nie pozwala na jednoznaczną ocenę kwestii związanej z przedawnieniem należności objętych wnioskiem skarżącego.

Sąd nie kwestionuje, że decyzje w sprawie umorzenia należności składkowych mają charakter decyzji uznaniowych. Wymaga jednak podkreślenia, że rozstrzygnięcie organu nie może mieć charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Jak wskazano wyżej ustalenie, czy doszło do przedawnienia należności jest istotną okolicznością stanu faktycznego, która w pierwszej kolejności winna podlegać badaniu przez organ w trakcie postępowania w przedmiocie umorzenia zaległości. Nadto wynikające z powyższych ustaleń wnioski winny znaleźć odzwierciedlenie w zebranym materiale dowodowym, tak aby ich prawidłowość mogła zostać skontrolowana przez sąd. Stwierdzenie przedawnienia danych należności powoduje bowiem bezprzedmiotowość merytorycznego rozstrzygania w zakresie ich umorzenia.

Jako niewystarczające w zakresie wyżej opisanych obowiązków organu należy ocenić dołączenie do akt sprawy informacji o stanie należności z tytułu składek– k. 29 i 39 akt administracyjnych. Jakkolwiek zawierają one dane o wszczętym i prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, to informacje te w żaden sposób nie pozwalają na właściwą ocenę zaistnienia bądź nie w kontrolowanej sprawie okoliczności skutkujących przerwaniem lub zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych. Zauważyć bowiem należy, że dane z niej wynikające nie zostały poparte jakimkolwiek materiałem dowodowym pozwalającym na ocenę zajętego przez organ stanowiska w tym zakresie. Ustalenie tych okoliczności względem konkretnych – objętych wnioskiem – zaległości składkowych było natomiast niezbędne dla oceny możliwości merytorycznego orzekania w przedmiocie ich umorzenia.

Naruszono tym samym przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez brak jednoznacznego ustalenia czy i ewentualnie które spośród składek objętych wnioskiem o umorzenie uległy przedawnieniu w kontekście przepisów art. 24 ust 4, 5, 5a - 5f u.s.u.s. Organ nie dokonał stosownej analizy przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych należności składkowych. Tym samym zagadnienie dotyczące przedawnienia należności składkowych skarżącego nie zostało wyjaśnione w stopniu pozwalającym na jednoznaczne przyjęcie, że są one wymagalne.

Stwierdzone uchybienia nie pozwalają sądowi na dokonanie pełnej kontroli wydanych w sprawie decyzji organu.

Powyżej wskazane przepisy k.p.a. organ naruszył również poprzez niedołączenie do akt sprawy dowodów, na podstawie których czyni wiążące ustalenia w sprawie. Organ, wbrew oświadczeniu strony, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe przyjął, że pod tym samym adresem zameldowani są: żona wnioskodawcy oraz czwórka dorosłych dzieci. Fakt ten nie został w żaden sposób przez organ udokumentowany w aktach sprawy. Ustalenie takie ma natomiast wpływ na ocenę sytuacji materialnej skarżącego, żyjącego samotnie lub w rodzinie.

Nie mniej jednak w tym miejscu zauważyć trzeba, że w sprawach jak niniejsza istotne jest aby wnioskodawca nie pozostawał bezczynny, lecz współpracował z organem, odpowiadał na kierowane do niego wezwania i wyjaśniał okoliczności niezbędne do oceny jego sytuacji rodzinnej i majątkowej. Jest to o tyle istotne, że to sama strona jest niejednokrotnie jedynym źródłem takich danych. Zatem to w interesie samego wnioskodawcy jest przedstawić wszelkie informacje dotyczące jego aktualnego stanu i je stosownie udokumentować, albowiem mają one znaczenie dla oceny istnienia przesłanek umożliwiających organowi podjęcie decyzji umorzeniowej.

W świetle powyżej zaprezentowanej argumentacji dotyczącej naruszenia przepisów postępowania, decyzje wydane przez organ uchylają się spod kontroli sądu, albowiem niemożliwa jest weryfikacja twierdzeń organu, w zakresie kluczowych w sprawie okoliczności – tj. przedawnienia zaległości z tytułu składek.

Doszło tym samym do uchybienia przepisom art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. normującym zasady realizacji prawdy obiektywnej, wyczerpującego zebrania materiału dowodowego w sprawie. Przedstawione powyżej wady w sytuacji, gdy sąd może dokonywać ustaleń wyłącznie na podstawie przedstawionych akt administracyjnych i nie dysponuje żadnymi innymi możliwościami w tym zakresie skutkują tym, że w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie wyczerpane zostały przesłanki uwzględnienia skargi przewidziane treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, organ uwzględniając powyższą ocenę prawną, ustali wysokość zaległości skarżącego z tytułu należności składkowych będących przedmiotem postępowania, uwzględniając terminy przedawnienia oraz zdarzenia, które mogą mieć wpływ na bieg terminu przedawnienia, zgromadzi stosowną dokumentację w w/w zakresie, a poczynionym ustaleniom i płynącym z nich wnioskom da wyraz w treści uzasadnienia decyzji.

Następnie Zakład dokona oceny istnienia przesłanek umorzenia przedstawiając jej wynik w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Organ dołoży przy tym staranności, aby dokonane ustalenia – w szczególności, te zainicjowane i przeprowadzone z urzędu – znalazły odzwierciedlenie w aktach sprawy, co umożliwi ich dalszą, ewentualną kontrolę. Nadto, realizując zasadę zaufania, w przypadku konieczności uzupełnienia danych o sytuacji rodzinnej, zdrowotnej oraz materialnej wnioskodawcy, organ wezwie stronę do złożenia wyjaśnień. Wezwanie takie winno być sporządzone w sposób jasny i czytelny dla strony, tak aby nie miała ona wątpliwości jakich informacji, czy dokumentów organ żąda oraz powinno zawierać pouczenie jakie skutki wywoła pozostawienie go bez odpowiedzi.

Wskazane uchybienia doprowadziły sąd do wniosku, że wydane w sprawie decyzje organu naruszają przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dodatkowo podniesienia wymaga, że sąd nie podzielił podnoszonego na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego zarzutu uchybienia przepisom postępowania w zakresie doręczeń, który dotyczył konkretnie doręczenia zaskarżonej decyzji. Sąd w tym zakresie wzywał organ do wykazania daty doręczenia zaskarżonej decyzji, albowiem akta administracyjne sprawy nie zawierały informacji i dowodów w tej kwestii. Dołączone przez organ potwierdzenie odbioru oraz jego duplikat nie pozostawia wątpliwości, że do doręczenia zaskarżonej decyzji doszło w dniu 13 lutego 2024 r., co potwierdził własnoręcznym podpisem sam adresat (k. 14v i 15 akt sądowych). Skarga została wywiedziona w terminie i rozpoznana przez sąd merytorycznie. Tym samym zapewniono stronie pełne prawo do sądu.

Z uwagi na charakter stwierdzonych i powyżej opisanych naruszeń sąd uznał, że przedwczesna była ocena istnienia przesłanek umorzeniowych. Mając na względzie powyższe, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. W punkcie 2 sentencji wyroku sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2024 r., poz. 764).