Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 3788/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: ART.173, ART.179 UST.1 I ART.285 UST.1
journal: Dz.U. 2018 poz 1669
law: Ustawa z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Dnia 14 lutego 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: starszy asystent sędziego Łukasz Sielanko po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Rektora [...] Uniwersytetu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Lu 243/20 w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Rektora [...] Uniwersytetu [...] z dnia 29 stycznia 2020 r. nr DSS-126884-2-2019/2020 w przedmiocie stypendium doktoranckiego 1) uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 30 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Lu 243/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S.K. na decyzję Rektora [...] Uniwersytetu [...] z dnia 29 stycznia 2020 r. nr DSS-126884-2-2019/2020 w przedmiocie stypendium doktoranckiego, uchylił w całości zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prorektora do spraw studentów [...] Uniwersytetu [...] z dnia 29 października 2019 r. nr DSS-048-126884-2019/2020 (pkt I); zasądził od Rektora [...] Uniwersytetu [...] na rzecz S.K. kwotę 697 zł z tytułu zwrotu kosztów postępowania (pkt II).

U podstaw rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.

Prorektor ds. studentów [...] Uniwersytetu [...] decyzją z dnia 29 października 2019 r. nr DSS-048-126884-2019/2020, po rozpoznaniu wniosku doktoranta S.K. z dnia 12 września 2019 r. o przyznanie mu stypendium doktoranckiego na II rok studiów doktoranckich na dyscyplinie prawo w roku akademickim 2019/2020 – działając na podstawie art. 66 ust. 2 w zw. z art. 200 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 2183, ze zm.) w zw. z art. 279 ust. 1, art. 280 i art. 285 ustawy z dnia 30 sierpnia 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1669, dalej w skrócie "ustawa"), § 12-15 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1696), § 7 ust. 1 Regulaminu w sprawie szczegółowych zasad i trybu przyznawania stypendiów doktoranckich na [...] Uniwersytecie [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora [...] z dnia 17 czerwca 2019 r. nr ROP-0101-55/19 [...] oraz zgodnie z § 1 zarządzenia Rektora [...] Uniwersytetu [...] z dnia 1 października 2019 r. nr ROP-0101-121/19 [...] w sprawie określenia wysokości i trybu wypłacania stypendiów doktoranckich w roku akademickim 2019/2020 – przyznał stypendium doktoranckie w wysokości 1.470 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2019 r. do dnia 30 czerwca 2020 r. na II roku studiów na Wydziale [...]. W uzasadnieniu tej decyzji Prorektor ds. studentów wyjaśnił, że w oparciu o listę rankingową sporządzoną przez Doktorancką Komisję Stypendialną w/w doktorant uzyskał łącznie 83 punkty. W konsekwencji tych ustaleń Komisja Stypendialna udzieliła doktorantowi rekomendacji do przyznania stypendium doktoranckiego i na tej podstawie zostało przyznane stypendium. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S.K. nie zgodził się z w/w decyzją w części dotyczącej wysokości przyznanego stypendium, które w jego ocenie powinno wynosić 1.923 zł miesięcznie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, zaskarżoną decyzją z dnia 29 stycznia 2020 r. nr DSS-126884-2-2019/2020 Rektor [...] Uniwersytetu [...] uchylił w całości zaskarżoną decyzję z dnia 29 października 2019 r. oraz przyznał S.K. stypendium doktoranckie w wysokości 1.470 zł miesięcznie na okres od dnia 1 października 2019 r. do dnia 30 września 2020 r. na II rok studiów. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśnił, że zaskarżona decyzja został uchylona z uwagi na fakt, że w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcie, co do jej istoty, musiało zostać dokonane w oparciu o odmienną, aniżeli przyjęto to w pierwszej instancji, podstawę prawną. W ocenie organu odwoławczego, podstawa prawna rozstrzygnięcia wniosku strony powinna być oparta wyłącznie o przepisy art. 279 ust. 1 i art. 280 w zw. z art. 285 ustawy oraz § 2 pkt 4 lit. d zarządzenia Rektora [...] z dnia 4 października 2019 r. nr ROP-OlOl-128/19 [...] w sprawie określenia liczby stypendiów doktoranckich na rok akademicki 2019/2020 w zw. z § 7 ust. 3 Regulaminu w sprawie szczegółowych zasad i trybu przyznawania stypendiów doktoranckich na [...] Uniwersytecie [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora KUL z dnia 17 czerwca 2019 r. nr ROP-OlOl-55/19 [...]. W toku postępowania organ odwoławczy uzyskał pisemną informację od Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, z której wynikało, że dotychczasowa praktyka stosowania prawa w kwestii wysokości stypendium doktoranckiego, ustalająca jego wysokość na poziomie 1.470 zł, jest prawidłowa, a wynika to z treści art. 279 ust. 1 oraz art. 285 ustawy.

Powyższa decyzja z dnia 29 stycznia 2020 r. stała się przedmiotem skargi S.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, w której zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 279 ust. 1 i art. 285 ust. 1 ustawy, a także art. 116 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1668 ze zm.) w zw. z § 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2018 r. w sprawie wysokości minimalnego miesięcznego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1838. ze zm., dalej w skrócie "rozporządzenie"), poprzez ich niezastosowanie. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów Regulaminu oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.

Rektor [...] Uniwersytetu [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku wskazał, że prawidłowa wykładnia art. 285 ust. 1 ustawy wskazuje, że ustawodawca ustanowił zasadę wiążącą wysokość stypendium doktorantów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem 2019/2020, a więc przed wejściem w życie ustawy nowej, z wynagrodzeniem zasadniczym asystenta, "o którym" mowa (nie zaś "o której" mowa) w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ustawy uchylanej. Tego rodzaju powiązanie – w ocenie Sądu – nie oznacza tym samym, że aż do ukończenia studiów doktoranckich minimalna wysokość stypendium doktorantów, którzy rozpoczęli studia przed rokiem akademickim 2019/2020, będzie wynosić jedynie 1.470 zł miesięcznie, a więc jest to wysokość ustalona na podstawie derogowanego już przepisu właściwego rozporządzenia wykonawczego, niezależnie od wysokości wynagrodzenia zasadniczego uzyskiwanego przez asystenta aktualnie. Takie rozumienie tego przepisu, przyjęte przez organ, szczególnie w przypadku wzrostu wynagrodzenia asystenta jest nie tylko niezgodne z jego wykładnią językową (gdzie wysokość przedmiotowego stypendium doktoranckiego nie może być niższa niż 60% wynagrodzenia zasadniczego asystenta), ale również z pozostałymi metodami wykładni. Trudno byłoby wówczas należycie uzasadnić, jaki byłby cel ustawodawcy w zakresie różnicowania wysokości stypendiów doktoranckich, poprzez względniejsze traktowanie doktorantów rozpoczynających studia doktoranckie pod rządem przepisów ustawy nowej, w stosunku do doktorantów, którzy studia rozpoczęli wcześniej na podstawie przepisów ustawy już nieobowiązującej. Trudno byłoby również należycie uzasadnić, że w całej społeczności akademickiej, łącznie ze studentami, wynagrodzenia i stypendia miałyby podlegać ewentualnym zmianom (ich wysokość według nowej ustawy z 2018 r. odnosi się do aktualnego wynagrodzenia profesora), z jednym wyjątkiem – właśnie dotyczącym stypendiów doktorantów, którzy studia rozpoczęli wcześniej na podstawie przepisów ustawy już nieobowiązującej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Rektor [...] Uniwersytetu [...]. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 273 ust. 1 ustawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, gdyż przepis ten odnosi się do zasad przyznawania pomocy materialnej, zakwaterowania i wyżywienia w roku akademickim 2018/2019 na zasadach dotychczasowych i w trybie dotychczasowym, a przedmiotowa sprawa dotyczy stypendium doktoranckiego przyznanego na rok akademicki 2019/2020;

b) art. 279 ust. 1 ustawy, poprzez jego niewłaściwe niezastosowanie w niniejszej sprawie, podczas gdy przepis wprowadza nakaz prowadzenia studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 na zasadach dotychczasowych, co dotyczy także kwestii otrzymywania przez doktorantów stypendium doktoranckiego, w tym dotychczasowej wysokości tego stypendium;

c) art. 285 ust. 1 ustawy, poprzez jego niewłaściwą wykładnię, polegającą na:

- przyjęciu, że formułując w/w przepis ustawodawca nie nakazał wprost do ustalania wysokości stypendium doktoranckiego stosowania przepisów dotychczasowych, pomimo iż przepis zawiera bezpośrednie odesłanie do art. 151 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym;

- przyjęciu, że każdorazowe podwyższenie minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta powoduje podwyższenie minimalnej wysokości stypendium doktoranckiego;

- przyjęciu, że w/w przepis co do wysokości stypendium doktoranckiego nie zawiera bezpośredniego odwołania do przepisów dotychczasowych oraz że sformułowanie "o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy" nie jest równoznaczne z tym, że przepisy uchylone nadal pozostają w mocy i nadal należy je stosować;

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 i art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez uwzględnienie skargi oraz uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prorektora do spraw studentów [...] Uniwersytetu [...] z dnia 29 października 2019 r. nr DSS-048-126884-2019/2020, pomimo wydania przez organy obu instancji decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa;

b) art. 141 p.p.s.a., polegające na nieodniesieniu się do stanowiska Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego zamieszczonego zarówno na stronie internetowej Ministerstwa, jak i wyrażonego w piśmie z dnia 19 grudnia 2019 r. wydanym na skutek zapytania skarżącego, wskazującego, że dotychczasowe zasady prowadzenia studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 dotyczą także zasad możliwości otrzymywania stypendium doktoranckiego w tym jego wysokości, przez co istnieje uzasadnione podejrzenie, że przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji kontrola legalności postępowania Rektora [...] Uniwersytetu [...] została ograniczona jedynie do wybranych dowodów prowadzonych w tym postępowaniu, co uniemożliwiło merytoryczną kontrolę oceny zastosowania prawa materialnego.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że spór dotyczy wysokości stypendium doktoranckiego przyznanego skarżącemu i zaistniał on na tle zmiany stanu prawnego dotyczącego systemu kształcenia oraz uprawnień doktorantów. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny, w szczególności nie budzi wątpliwości fakt, że skarżący rozpoczął studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020.

Na mocy przepisu art. 169 pkt 3 ustawy, z dniem jej wejścia w życie utraciła moc ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, tj. ustawa, pod rządami której skarżący rozpoczął studia doktoranckie. Nowa ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce – stosownie do art. 1 ustawy – weszła w życie z dniem 1 października 2018 r. z wyjątkiem części jej przepisów wymienionych w art. 1 pkt 1-6. Z powyższej regulacji wynika, że od dnia 1 października 2018 r. aktem prawnym, określającym zasady funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego i nauki, jest ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a ponadto, w okresie przejściowym, także przepisy ustawy, w warunkach, na zasadach i w terminach określonych w jej Rozdziale 3 zatytułowanym: "Przepisy uchylające, przejściowe, dostosowujące i końcowe". W powstałej sytuacji, wobec utraty mocy obowiązującej przez ustawę z dnia 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, materialnoprawną podstawę przyznania stypendium doktoranckiego, objętego dyspozycją art. 200 ust. 1 ustawy uchylonej, stanowią przepisy art. 285 ust. 1 i ust. 2 ustawy.

Powyższa okoliczność była bezsporna, a spór dotyczył jedynie ich interpretacji.

Przepis art. 285 ust. 1 ustawy stanowi, że "uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy". Ustęp 2 tego artykułu określa, że "decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w instytucie naukowym Polskiej Akademii Nauk, instytucie badawczym oraz międzynarodowym instytucie naukowym – dyrektor tego instytutu".

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadny jest zarzut błędnej wykładni art. 285 ust. 1 ustawy. Sąd pierwszej instancji niezasadnie przyjął bowiem, że użyte w nim pojęcie "minimalne wynagrodzenie zasadnicze asystenta", poprzez odesłanie do art. 151 ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz rozporządzenia z 2016 r., odnosi się jedynie do zdefiniowania tej instytucji jako "60% wynagrodzenia zasadniczego asystenta", ale już nie do wynikającej z tych przepisów wysokości wynagrodzenia asystenta określonego kwotowo w wysokości 2.450 zł. Z treści tego przepisu wynika, że decyzja w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego jest decyzją uznaniową, o czym świadczy użyty w nim zwrot: "(...) uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich (...) mogą otrzymywać stypendium doktoranckie (...)". Skoro zatem ustawodawca wprost wskazał, że doktorantom funkcjonującym poza nowopowstałą szkołą doktorską może być przyznane stypendium w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy, to minimalna wysokość stypendium dla tej grupy wnioskodawców każdorazowo wyniesie 60% wynagrodzenia zasadniczego asystenta, określonego kwotowo w rozporządzeniu wykonawczym wydanym na tej podstawie, a więc w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 2063). W § 2 powołanego rozporządzenia wykonawczego wskazano, że w załączniku nr 1 do tego rozporządzenia ustala się tabele miesięcznych minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli akademickich, gdzie minimalne zasadnicze wynagrodzenie asystenta przewidziano w wysokości 2.450 zł (stosownie do lp. 3 tabeli A załącznika nr 1 do rozporządzenia). Mając to na uwadze, należy uznać, że zasadnie organ przyznał skarżącemu stypendium w wysokości 1.470 zł (to jest 60% z 2.450 zł). Brak jest natomiast podstaw do przyjęcia stanowiska skarżącego, że wysokość przyznanego mu stypendium powinna być wyliczona przy uwzględnieniu aktualnego minimalnego wynagrodzenia zasadniczego dla asystenta, które – po utracie mocy obowiązującej przez ustawę z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych – wylicza się jako procentową pochodną wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej, to jest przy uwzględnianiu treści art. 137 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz wydanego na podstawie ust. 2 tego przepisu rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 25 września 2018 r. w sprawie miesięcznego minimalnego wynagrodzenia zasadniczego dla profesora uczelni publicznej. Zgodnie z tymi regulacjami, stypendium doktoranckie wynosiłoby 1.923 zł. Zarówno skarżący, jak i Sąd pierwszej instancji, podzielający jego stanowisko, akcentują przy tym, że wywodząc powyższe biorą w szczególności pod uwagę wykładnię systemową i funkcjonalną art. 285 ust. 1 ustawy. Kwoty stypendiów i wynagrodzeń w nowej ustawie są zrelatywizowane do aktualnego wynagrodzenia profesora, co zapewnia automatyczną waloryzację stawek i równomierność zmian wysokości świadczeń uzyskiwanych na uczelni oraz brak jest podstaw do stosowania przepisów rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 2016 r., które zostało uchylone. W przeciwnym wypadku stypendium, które może zostać przyznane doktorantom, którzy rozpoczęli studia przed rokiem akademickim 2019/2020, zostałoby zamrożone do końca okresu ich studiów doktoranckich. Ponadto, w ich ocenie, przedstawiony przez organ sposób wyliczenia spornego stypendium doktoranckiego narusza zasadę wyrażoną w przepisach art. 32 ust. 1 i art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, to jest zasadę równości wobec prawa, w nieuprawniony sposób różnicując kwotę stypendiów doktoranckich przyznawanych doktorantom w zależności od czasu rozpoczęcia przez nich studiów doktoranckich, na niekorzyść tych osób, które stały się uczestnikami studiów doktoranckich przed rozpoczęciem funkcjonowania szkół doktorskich, o których mowa w art. 198 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tj. przed dniem 1 października 2019 r.

Rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy – na tle zaprezentowanych przeciwstawnych stanowisk obydwu stron – wymagało w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego bardziej kompleksowej wykładni art. 285 ust. 1 ustawy, niż to uczynił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie. Należy podkreślić, że art. 285 ust. 1 ustawy jest przepisem intertemporalnym, mającym za zadanie uregulowanie sytuacji o charakterze tymczasowym, przejściowym. Wobec swej istoty przepisy intertemporalne odwołują się zwykle w swej treści również do przepisów, które zostały uchylone. Istotą przepisów intertemporalnych jest bowiem wskazanie, czy do danego stanu faktycznego, który zaistniał przed wejściem w życie nowego prawa, zastosowanie mają przepisy nowe, czy też obowiązujące dotychczas. W art. 285 ust. 1 ustawy nie poprzestano na wskazaniu, że wysokość stypendium dla uczestników studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 odpowiada 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta. Dokonana przez Sąd pierwszej instancji interpretacja wskazanego przepisu, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w nieuprawniony sposób eliminuje z jego treści wyrażenie "o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 tej ustawy" i pomija jego znaczenie jako przepisu odsyłającego do aktu wykonawczego, to jest rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej. Nie ulega wątpliwości, że rozporządzenie to zostało uchylone wraz z uchyleniem ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jednak zawarte w art. 285 ust. 1 ustawy odesłanie do zasad określonych tym rozporządzeniem nie może być uznawane za błąd ustawodawcy. Jak wskazano wyżej, odesłanie to ma bowiem charakter przejściowy, umożliwiający przyznanie doktorantom, którzy studia doktoranckie rozpoczęli przed rokiem akademickim 2019/2020, stypendiów na dotychczasowych zasadach. Przy tego rodzaju treści odesłania nie można uznać, że odnosi się ono tylko do wybranych przepisów, a do pozostałych nie, bowiem ustawodawca w przepisie art. 285 ust. 1 ustawy takiego zastrzeżenia nie uczynił. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawodawca w powołanym rozporządzeniu określił kwotowo wynagrodzenie asystenta. Jeśli zatem przepisy wprowadzające odsyłają, w celu określenia stypendium, do tego rozporządzenia (wydanego na podstawie art. 151 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym), to nie sposób twierdzić, że odesłanie to nie dotyczy jednoznacznie określonej w nim kwoty, a jedynie definicji tego pojęcia. Gdyby taka była wola ustawodawcy, to analizowane odesłanie byłoby w ogóle zbyteczne. Brak jest zatem podstaw, aby dokonywać wykładni językowej art. 285 ust. 1 ustawy, przyjmując za celowe odwołanie się ustawodawcy jedynie do pojęcia "minimalnego wynagrodzenia asystenta", a całkowicie pomijać treść przepisu dotyczącego obowiązku stosowania w celu ustalenia wysokości stypendium przepisów rozporządzenia wykonawczego wydanego na podstawie art. 151 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. Nie można bowiem interpretować treści przepisu w taki sposób, że pewne zawarte w nim sformułowanie nie miałoby znaczenia. Stypendium doktoranckie przyznano zatem skarżącemu w kwocie wynikającej z art. 285 ust. 1 ustawy i przepisów prawa, do których ta regulacja odsyła.

Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega oczywiście, że minimalna wysokość stypendiów doktoranckich, przyznawanych na podstawie art. 285 ust. 1 ustawy, jest niższa od minimalnej wysokości stypendiów doktoranckich przyznawanych tym doktorantom, którzy rozpoczęli kształcenie w szkole doktorskiej, a więc po dniu 1 października 2019 r. Wskazać jednak należy, że przepis art. 285 ust. 1 ustawy wprost stanowi, że sporne stypendium przysługuje "w wysokości nie mniejszej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta". Określa więc tylko jego dolną granicę. Ponadto podkreślić należy, że nie było intencją ustawodawcy stosowanie w stosunku do doktorantów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020, tylko "części" przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. W uzasadnieniu do projektu ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce jednoznacznie stwierdzono, że w stosunku do doktorantów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przez rokiem akademickim 2019/2020, wsparcie finansowe w postaci stypendiów doktoranckich, zwiększeń stypendiów doktoranckich i świadczeń pomocy materialnej będzie oparte na dotychczasowych zasadach. Wyjątkiem "będzie wyłącznie możliwość ubiegania się o stypendium ministra dla wybitnych doktorantów i zastąpienie jej przez prawo do ubiegania się o stypendium ministra dla wybitnych młodych naukowców".

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zróżnicowanie kwoty stypendium nie narusza konstytucyjnej zasady równości, wynikającej z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zgodnie z licznym i utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok TK z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. K 37/12, OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 60), zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych) charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. Dopuszczalne jest natomiast niejednolite traktowanie przez prawo podmiotów niemających istotnej cechy wspólnej. Jednocześnie z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika, że na gruncie zasady równości dopuszczalne jest odmienne traktowanie podmiotów podobnych. Zasada ta nie ma bowiem charakteru absolutnego. Wszelkie odstępstwa od nakazu równego traktowania podmiotów podobnych muszą być jednak przekonująco uargumentowane. Muszą pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest kontrolowana norma, służyć realizacji tego celu oraz wymagają racjonalnego uzasadnienia. Zróżnicowanie musi być ponadto proporcjonalne, to znaczy pozostawać w odpowiedniej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku nierównego potraktowania podmiotów podobnych. Odstępstwa od zasady równości muszą także być uzasadnione innymi wartościami i zasadami konstytucyjnymi (por. np. wyrok TK z dnia 3 października 2000 r., sygn. K 33/99, OTK ZU nr 6/2000, poz. 188).

Dokonując porównania studiów doktoranckich prowadzonych w oparciu o przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym ze studiami doktoranckimi prowadzonymi na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, stwierdzić należy, że system kształcenia, uprawnień i obowiązków doktorantów określony w obecnie obowiązującej ustawie zasadniczo odbiega od dotychczasowego. Niewątpliwie obydwie grupy doktorantów, zróżnicowane stosownie do daty, w której rozpoczęły studia doktoranckie, zmierzają do tego samego celu, którym jest przygotowanie rozprawy doktorskiej oraz zdobycie stopnia naukowego doktora. Niemniej skala modyfikacji zasad studiów doktoranckich prowadzonych w ramach szkół doktorskich w odniesieniu do poprzedniego reżimu prawnego regulującego takie studia pozwala na stwierdzenie, że różnice między tymi grupami doktorantów uzasadniają zastosowanie przez ustawodawcę odmiennych zasad przyznawania stypendiów. Różnice te dotyczą nie tylko podmiotów, które mogą aktualnie prowadzić szkoły doktoranckie i zakresu dyscyplin, jakich mogą być prowadzone. Zgodnie z ustawą z dnia 27 lipca 2005 r., stypendium doktoranckie mogli uzyskać jednie doktoranci stacjonarnych studiów doktoranckich w wysokości nie niższej niż 60% minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta ustalonego w przepisach o wynagradzaniu nauczycieli akademickich. Stypendium doktoranckie nie było przyznawane automatycznie i nie było powiązane jedynie z posiadaniem statusu doktoranta, ale wymagało spełnienia innych kryteriów. Co istotne, stypendium doktoranckie dla uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich było również przyznawane niezależnie od otrzymywanych przez doktoranta:

1) świadczeń ze środków funduszu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów, o którym mowa w art. 199 ust. 1 pkt 1-4 ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym;

2) środków w ramach pomocy materialnej, o której mowa w art. 199a ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym;

3) stypendiów naukowych, o których mowa w art. 199b ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym;

4) stypendiów za wybitne osiągnięcia, o którym mowa w:

a) art. 199 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 25 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym;

b) art. 37a ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o instytutach badawczych;

c) art. 70a ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk;

5) stypendium doktorskiego, o którym mowa w art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki.

Pod rządami nowej ustawy system kształcenia doktorantów został zasadniczo zmieniony poprzez wprowadzenie w art. 198 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce instytucji szkół doktorskich. Za kształcenie w szkole doktorskiej nie pobiera się opłat. Jednocześnie każdy doktorant nieposiadający stopnia doktora otrzymuje stypendium doktoranckie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną, zróżnicowanie systemów studiów doktoranckich związane z ich reformą uzasadnia nienaruszające art. 32 ust. 1 Konstytucji RP odmienne regulacje co do minimalnej wysokości stypendium dla doktorantów kształcących się w powyżej przedstawionych, odrębnych reżimach prawnych.

Powyższe rozważania prowadzą nie tylko do wniosku, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie dokonał błędnej wykładni art. 285 ust. 1 ustawy, ale także bezzasadnie zawęził zastosowanie art. 151 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym oraz wydanego na jego podstawie rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 2 grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej – tylko do zdefiniowania instytucji "minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta". Przepisy te winny również mieć zastosowanie do określenia jego wysokości w ujęciu kwotowym.

Mając na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię przepisów, w tym art. 285 ust. 1 ustawy, jak również to, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie oraz że stan faktyczny w niniejszej sprawie był bezsporny, stwierdzić należy, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, co pozwala na rozpoznanie skargi S.K. Z przyczyn wyżej wskazanych uznać należy, że zaskarżona decyzja, określająca wysokość stypendium przyznanego skarżącemu, odpowiada prawu.

Powyższa ocena prawna jest zbieżna z ugruntowanym już stanowiskiem, jakie w podobnych stanach faktycznych zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia: 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt III OSK 3808/21; 1 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3552/21; 20 stycznia 2023 r., sygn. akt: III OSK 1692/21, III OSK 1785/21 i III OSK 1868/21. Stanowisko to zostało także zaaprobowane przez doktrynę (por. M. Gubała "Zasady przyznawania stypendium doktoranckiego w aspekcie międzyczasowym", glosa do wyroku NSA z dnia 1 lipca 2021 r. III OSK 3552/21, PPP 2022, nr 6, s. 119-129).

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę, o czym orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O odstąpieniu od zasądzenia na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.