Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 906/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 2, art. 2 pkt 10
journal: Dz.U. 2022 poz 1577
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j.
article: art. 153, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 kwietnia 2023 r. nr 010070/680/5949672/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 listopada 2022 r. nr 010070/680/5949672/2022; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej D. W. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 906/23

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi D.W. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 4 kwietnia 2023 r. znak 010070/680/5949672/2022 dotycząca przyznania świadczenia wychowawczego.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 15 listopada 2022 r. znak 010070/680/5949672/2022 odmówił D.W. przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko J.S. wskazując, że (jako babcia) nie należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o przyznanie tego świadczenia w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2022 r., poz. 1577 ze zm., dalej: u.p.p.w.dz.).

W odwołaniu od tej decyzji D.W. wskazała, że wyrokiem sądowym powierzono jej pieczę tymczasową nad wnukiem J.S., który z nią mieszka i to ona uczestniczy w zaspokajaniu jego potrzeb i jego wychowywaniu. Organ dokonał niewłaściwej wykładni art. 4 ust. 2 u.p.p.w.dz., gdyż przepis ten wyraźnie wiąże prawo do świadczenia wychowawczego ze sprawowaniem faktycznej, czyli realnej opieki nad dzieckiem.

Po rozpatrzeniu odwołania wskazaną na wstępie decyzją z 4 kwietnia 2023 r. Prezes ZUS - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 4 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 28 ust. 1 u.p.p.w.dz. - stwierdził, że zgromadzona dokumentacja nie potwierdza, aby wnioskodawczyni należała do osób o których mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.dz. Zgodnie z tym przepisem, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka (ustalanemu dla osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej lub dla osoby małoletniej, gdy żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska lub pozostają oni nieznani), dyrektorowi domu pomocy społecznej, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo - wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo - terapeutycznej, albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego.

Postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z 30 września 2022 r. /prawidłowo powinno być "z 6 kwietnia 2022 r." – uwaga Sądu/ sygn. akt [...] powierzono wprawdzie wnioskodawczyni tymczasową pieczę bieżącą nad dzieckiem(wnukiem), jednak osoby sprawujące taką formę opieki nie zostały wymienione w przepisach ustawy w katalogu osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego. Ponadto dołączona do akt sprawy opinia z 7 grudnia 2022 r. - sporządzona przez Opiniodawczy Zespół Sądowych Specjalistów po zbadaniu sytuacji rodzinnej dziecka - stwierdzająca zasadność umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej macierzystej babci, nie jest dokumentem na podstawie którego można uznać, że wnioskodawczyni została ustanowiona rodziną zastępczą dla wnuka. Postanowienia w takiej sprawie wydaje właściwy sąd rodzinny. W związku z tym brak jest podstaw do zmiany decyzji i przyznania świadczenia.

W skardze do WSA w Rzeszowie D.W. – reprezentowana przez pełnomocnika (adwokata) - zarzuciła:

1. Naruszenie prawa materialnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 4 ust. 2 u.p.p.w.dz. w zw. z art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 20 Konwencji Praw Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską dnia 30 kwietnia 1991 r. (Dz.U. z 199 r., Nr 120, poz. 526) poprzez niewłaściwą wykładnię przepisu i niewłaściwe uznanie, że D.W. nie jest podmiotem uprawnionym do otrzymania prawa do świadczenia wychowawczego na wnuka J.S. i w konsekwencji pozbawianie jej jako opiekuna faktycznego prawa do świadczenia wychowawczego, podczas gdy małoletni wnuk pozostaje pod wyłączną pieczą skarżącej, która ponosi ciężar związany z wychowaniem i utrzymaniem dziecka, sprawuje nad nim wyłączną opiekę, a postanowieniem SR w [...] Wydział Rodzinny z dnia [...] kwietnia 2022 r. w sprawie [...] powierzono jej pieczę tymczasową nad wnukiem J.S.,

b) art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27 Konwencji o Prawach Dziecka, poprzez ich niezastosowanie w sprawie, w sytuacji, gdy przepisy u.p.p.w.d. są sprzeczne z ww. regulacjami w zakresie, w jakim przepisy te pozbawiają uprawnienia do świadczenia wychowawczego dzieci i ich faktycznych opiekunów, pod których pieczą dzieci te przebywają na podstawie orzeczeń sądów powszechnych, działających w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej,

c) naruszenie art. 109 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w zw. z art. 90 i 80 u.p.p.w.d. poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że nie przysługuje jej prawo do świadczenia wychowawczego.

2. Naruszenie przepisów postępowania które mogło mieć wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a to art. 5, art. 6, art. 7, art. 8 i art. 10 k.p.a. poprzez wydanie nieprawidłowego rozstrzygnięcia, wadliwą ocenę materiału dowodowego, ograniczoną interpretację przepisów oraz prowadzenie postępowania w sposób nieuwzględniający stanowiska skarżącej i dotychczasowego orzecznictwa sądów poprzez niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, a to okoliczności rzeczywistego wykonywania pieczy nad wnukiem, niewzięcie pod uwagę, że jest on na utrzymaniu skarżącej i to ona sprawuje nad nim opiekę, wychowuje go i utrzymuje, przez co spełnia przesłanki do pobierania świadczenia wychowawczego, gdyż celem tego programu jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a skarżąca ponosi wydatki na J.S. w zakresie o jakim mowa w przepisach, gdyż sprawuje nad nim bieżącą pieczę.

Biorąc pod uwagę powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Ponadto wniosła o przeprowadzenie dowodu z prawomocnego postanowienia SR w [...] z [...] kwietnia 2022 r. sygn. akt [...] na fakt wykazania, że to skarżącej powierzono pieczę tymczasową nad wnukiem J.S., opinii OZSS z 7 grudnia 2022 r. do sprawy prowadzonej przez SR w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [...] na fakt wykazania, że skarżąca sprawuje osobistą pieczę nad wnukiem J.S., dba o jego potrzeby i ponosi koszty jego utrzymania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że nie sposób zgodzić się z argumentacją organu, która wprost godzi w dobro dziecka i zasadę równości wobec prawa, a ponadto jest sprzeczna z normatywnie wyrażonym celem ustanowienia świadczenia wychowawczego, którym jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Prawo do świadczenia wychowawczego nie jest więc uzależnione wyłącznie od posiadania statusu rodzica, opiekuna faktycznego albo opiekuna prawnego, lecz również od istnienia możliwości realizacji celu na jaki jest przyznawane, czyli wpływu na wychowanie, opiekę i zaspokajanie potrzeb dziecka.

Z akt sprawy bezspornie wynika, że małoletni J.S. pozostaje pod wyłączną opieką D.W., macierzystej babci. Taki stan został usankcjonowany na mocy postanowienia SR w [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] kwietnia 2022 r. sygn. akt [...], którym na czas trwania postępowania powierzono jej bieżącą pieczę nad małoletnim J.S. ur. [...] r. Skarżąca wypełnia wszelkie obowiązki związane z wychowaniem i utrzymaniem dziecka w zastępstwie jego rodziców, co uzasadnia stwierdzenie, iż w istocie sprawuje opiekę faktyczną ma mocy jurysdykcji władzy państwowej RP, reprezentowanej przez niezwisły sąd, która to władza sądownicza małoletniego chłopca pod jej pieczę powierzyła. To na niej spoczywa koszt utrzymania małoletniego wnuka, co potwierdzają dokumenty, w tym opinia OZSS.

Kontrowersje związane z zawężeniem grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób które faktycznie opiekują się dzieckiem, jednak pod warunkiem że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie, były już przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Skarżąca podziela najnowszy pogląd w tym zakresie wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach z 25 stycznia 2023 r. II SA/GI1716/22 dotyczący niekonstytucyjności zawężenia grupy osób wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem, jednak pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie.

U.p.p.w.dz. określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady jego przyznawania i wypłacania. Zgodnie z jej art. 4 ust. 2, świadczenie wychowawcze przysługuje m.in. matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Z kolei, zgodnie z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.dz., opiekunem faktycznym dziecka jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka. Ustawa ograniczyła krąg opiekunów faktycznych do osób które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka, a tym samym pozbawiła opiekuna dziecka nad którym jest sprawowana piecza bieżąca możliwości uzyskania przynajmniej częściowego pokrycia wydatków na jego utrzymanie. Uznać więc należy, że przepisy te w sposób niedostateczny chronią prawa jednostki jaką jest rzeczywisty opiekun dziecka, sprawujący nad nim bieżącą pieczę i to na mocy rozstrzygnięcia sądu rodzinnego, a przed wszystkim nie chronią praw dzieci na rzecz których świadczenie jest przewidziane. W tej sytuacji, poszukując lepszej ochrony interesów dzieci a przy tym i ich opiekuna sprawującego pieczę bieżącą, należy odnieść się bezpośrednio do zasad konstytucyjnych i przepisów Konwencji o Prawach Dziecka i wskazać, że regulacje u.p.p.w.dz. są niekonstytucyjne.

W art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji wskazano, że RP zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Konstytucja nie ogranicza się więc do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa pomocy, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Na gruncie takiej interpretacji taką osobą jest D.W., babcia, która jest odpowiedzialna za utrzymanie wnuka.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez RP 30 kwietnia 1991 r., dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Regulacja ta oznacza, że uchwalone przez Sejm i Senat ustawy muszą być z nią zgodne. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji).

Zatem, niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka jest wynikające z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.dz. zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem, jednak pod warunkiem, że wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie. Regulacja taka pomija bowiem osoby, które na mocy orzeczenia sądu wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem.

Organ błędnie przyjął, że skarżąca nie jest opiekunem faktycznym dziecka, co jest niezgodne z art. 90 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Przepis ten przewiduje, że w stosunku do osób niespełniających wymogów do bycia rodziną zastępczą w zakresie niezbędnych szkoleń, ale którym sąd powierzył tymczasowo pełnienie tej funkcji na podstawie art. 109 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, mają zastosowanie odpowiednie przepisy ustawy o pieczy, w tym m.in. art. 80 dotyczący świadczeń.

Z tych względów należy uznać, że pozbawienie skarżącej - której legalnie powierzono pieczę zastępczą nad małoletnim i która ją faktycznie sprawuje - dostępności do świadczenia wychowawczego w oparciu o formalną wykładnię art. 4 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 2 ust. 10 u.p.p.w.dz. nie uwzględnia istoty świadczenia wychowawczego oraz praw wynikających z Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka, co stanowi naruszenie mających zastosowanie w sprawie przepisów u.p.p.w.d.

W odpowiedzi na skargę działający w imieniu Prezesa ZUS pełnomocnik (radca prawny) wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Dokonana przez Sąd pod względem wskazanych wyżej kryteriów kontrola zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z 4 kwietnia 2023 r. wykazała, że zarówno ona jak i utrzymana nią w mocy decyzja ZUS z 15 listopada 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnoletnim wnukiem dotknięta jest wadami uzasadniającymi ich eliminację z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy u.p.p.w.dz., która określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady jego przyznawania i wypłacania.

Zgodnie z jej art. 4 ust. 2, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (pkt 1), albo opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego (pkt 2), albo opiekunowi prawnemu dziecka (pkt 3), albo dyrektorowi domu pomocy społecznej (pkt 4), albo rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo - terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego, o których mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 5); zgodnie z art. 2 pkt 10 ustawy, opiekunem faktycznym dziecka, jest osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka.

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca sprawuje faktyczną opiekę, wynikającą z postanowienia SR w [...] z 6 kwietnia 2022 r. [...] o powierzeniu jej tymczasowo (do czasu prawomocnego zakończenia postępowania) pieczy nad małoletnim wnukiem.

Postanowienie to nie stanowi podstawy do uznania skarżącej za opiekuna prawnego, którego sąd opiekuńczy ustanawia na podstawie art. 145-153 K.r.o.

Piecza sprawowana przez skarżącą na podstawie tego postanowienia nie jest również tożsama z pieczą zastępczą, o jakiej mowa w art. 112¹ § 1 K.r.o. Zgodnie bowiem z jego treścią, obowiązek i prawo wykonywania bieżącej pieczy nad dzieckiem umieszczonym w pieczy zastępczej, jego wychowania i reprezentowania w tych sprawach, a w szczególności w dochodzeniu świadczeń przeznaczonych na zaspokojenie jego potrzeb, należą do rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka albo kierującego placówką opiekuńczo - wychowawczą, regionalną placówką opiekuńczo - terapeutyczną lub interwencyjnym ośrodkiem preadopcyjnym; pozostałe obowiązki i prawa wynikające z władzy rodzicielskiej należą do rodziców dziecka.

Skarżąca nie została również ustanowiona dla wnuka rodziną zastępczą.

Chociaż zatem celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p.w.dz.), z literalnego brzmienia przepisów tej ustawy wynika również, że możliwości uzyskania wsparcia w tym zakresie pozbawieni zostali opiekunowie dziecka sprawujący nad nim bieżącą pieczę i to nawet w takim przypadku jak w niniejszej sprawie, tj. gdy sprawowanie pieczy znalazło formalne potwierdzenie w orzeczeniu sądowym. Jak bowiem wynika z przywołanego już wyżej art. 2 pkt 10 u.p.p.w.dz., ustawa ograniczyła w tym zakresie krąg opiekunów faktycznych do osób, które wystąpiły z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka.

Powyższe prowadzi do wniosku, że przepisy u.p.p.w.dz. w sposób niedostateczny chronią prawa rzeczywistych opiekunów i pozostających pod ich pieczą dzieci. Ponieważ świadczenie wychowawcze służy zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę, będąc przy tym skierowane do podmiotów które opiekę nad dzieckiem rzeczywiście sprawują, to charakter i cel tego świadczenia powinny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego.

W tej sytuacji zdaniem Sądu, w celu zagwarantowania należytej ochrony interesów dzieci i zaspokojeniu ich potrzeb (czemu ma służyć świadczenie wychowawcze), niezbędne jest przy dokonywaniu wykładni art. 4 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.dz. odniesienie się bezpośrednio do przepisów Konstytucji RP i Konwencji o Prawach Dziecka (por. m.in. wyroki: WSA w Łodzi: z 16 października 2018 r. II SA/Łd 532/18, z 14 września 2017 r. II SA/Łd 566/17, z 20 grudnia 2012 r. II SA/Łd 703/12, WSA w Krakowie z 9 listopada 2017 r. III SA/Kr 1140/17, WSA w Warszawie z 29 grudnia 2016 r. VIII SA/Wa 833/16, WSA w Gliwicach z 4 marca 2020 r. II SA/Gl 1486/19 i z 4 kwietnia 2014 r. IV SA/GL 695/13 – wszystkie dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 72 ust. 1 zd. 1 i ust. 2 Konstytucji RP, Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. Ustawa zasadnicza nie ogranicza się więc wyłącznie do zapewnienia dziecku ochrony, ale wprowadza też prawo do żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd art. 72 ust. 2 nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (patrz: Skrzydło W., Komentarz do art. 72 Konstytucji RP).

Zgodnie natomiast z art. 20 Konwencji o Prawach Dziecka przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez RP 30 kwietnia 1991 r., dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. We wszystkich działaniach dotyczących dzieci podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka (art. 3 ust. 1 Konwencji).

Oczywistym jest, że z powołanych przepisów Konwencji o Prawach Dziecka nie można bezpośrednio wywieść prawa do świadczenia wychowawczego. Odwołanie się do jej przepisów ma znaczenie jednak przy ocenie przepisów ustawowych, a więc czy przepisy u.p.p.w.dz. wprowadzając ustawowe ograniczenie w dostępności do świadczenia wychowawczego przez osoby którym sąd w drodze orzeczenia powierzył wykonywanie bieżącej pieczy nad dzieckiem, nie naruszają przepisów Konwencji. Osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której Państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tego Państwa pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka, jeżeli dochód rodziny uprawnia do jej otrzymania, a Państwo, zgodnie ze swym prawem wewnętrznym, powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą (tak m.in. wyroki: WSA w Łodzi z 14 września 2017 r. II SA/Łd 567/17 i z 22 marca 2019 r. II SA/Łd 96/19; WSA w Warszawie z 3 września 2014 r. VIII SA/Wa 421/14, WSA w Gliwicach z 4 kwietnia 2014 r. IV SA/Gl 695/13).

W tym zakresie skarżąca sprawując pieczę nad niepełnoletnim wnukiem - w wyniku odmowy przyznania jej świadczenia wychowawczego przez ZUS – została pozbawiona tego wsparcia, mimo że przejęła na siebie cały ciężar opieki, niejako wyręczając nie tylko rodziców dziecka, ale i w pewnym stopniu również zobowiązane do tego Państwo. W praktyce - biorąc pod uwagę wyłącznie kwestie faktyczne sprawowania przez nią opieki (w tym zwłaszcza podnoszone przez nią w toku postępowania okoliczności wskazujące na wychowywanie wnuka, utrzymywania go i zaspokajania jego bieżących potrzeb związanych m.in. z zapewnieniem warunków bytowych, wyżywienia, odzieży) - niczym nie różni się to od obowiązków wykonywanych w ramach sprawowania władzy rodzicielskiej, która uprawnia do ubiegania się o dofinansowanie wydatków związanych z utrzymaniem dzieci w postaci właśnie świadczenia wychowawczego.

Sąd uwzględniając skargę przyjął zatem jako materialnoprawny wzorzec kontroli legalności decyzji powołane wyżej przepisy Konstytucji RP oraz Konwencji o Prawach Dziecka, uznając, że unormowania te muszą być brane pod uwagę w procesie interpretacji przepisów u.p.p.w.dz. Ograniczenia w dostępności do świadczenia wychowawczego wywodzone z literalnego brzmienia jej przepisów względem osoby sprawującej bieżącą pieczę nad dzieckiem na mocy prawomocnego orzeczenia sądowego godzą bowiem w interes dziecka chroniony ustawą zasadniczą i umową międzynarodową, prowadząc do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji dzieci znajdujących się pod taką pieczą (pogorszenia ich sytuacji materialnej).

Prowadzi to tym samym do stwierdzenia, że orzekające w sprawie organy poprzez niewłaściwą wykładnię i zastosowanie art. 4 ust. 2 u.p.p.w.dz. dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Ubocznie należy zwrócić uwagę, że wykładnia w/w przepisów u.p.p.w.dz. zaprezentowana przez Sąd znalazła się u podstaw uprzedniego przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na wnuka decyzją Wójta Gminy [...] z 20 lipca 2022 r. nr GOPS.524.300.762.2022 na okres od 1 – 31 maja 2022 r.

Z podanych przyczyn, Sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji (pkt I sentencji wyroku), zasądzając jednocześnie na rzecz skarżącej na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. koszty postępowania obejmujące koszty zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł (pkt II sentencji wyroku).

Orzekające w sprawie organy, ponownie rozpatrując wniosek skarżącej, uwzględnią rozważania Sądu i wydadzą decyzję uwzględniającą dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa (art. 153 P.p.s.a.).