Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1149/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3  par. 1, art. 134  par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 235
journal: Dz.U. 2020 poz 1320
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi Szpitala [...] na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 7 lipca 2022 r. znak NP.9081.2.37.2022 w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 lipca 2022 r. znak: NP.9081.2.37.2022, Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 195) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367 z późn. zm., dalej: rozporządzenie), utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w C., nr 26/22, znak: HP.9081.1.52.2021 z dnia 14 kwietnia 2022 r. o stwierdzeniu u I. N. (dalej: Pielęgniarka), choroby zawodowej - choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa, wymienionej w pozycji 26 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt. 3-6 i § 1(1) ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1320 z późn. zm., dalej: k.p.).

Powyższe decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pielęgniarka jest zatrudniona od dnia 3 listopada 2006 r. w Szpitalu Powiatowym w C. (dalej: skarżący, Szpital), na Oddziale Neonatologii. Do jej obowiązków należy wykonywanie czynności związanych z utrzymaniem higieny pacjentów, wykonywanie czynności diagnostycznych, prowadzenie dokumentacji (praca biurowa). Poprzez stały kontakt z noworodkami i ich rodzicami, Pielęgniarka jest narażona na czynnik biologiczny - wirus SARS-CoV-2 i, jak ustalono, w miejscu pracy miała kontakt z pacjentami zakażonymi wirusem SARS-CoV-2. W wyniku przeprowadzonego dochodzenia epidemiologicznego ustalono, że aktywne zakażenie wirusem SARS-CoV-2 u Pielęgniarki zostało potwierdzone testem PCR wykonanym w dniu 20 października 2020 r. (izolacja domowa od 20 października 2020 r. do 29 października 2020 r.).

[...] Ośrodek Medycyny Pracy w K. (dalej: OMP), orzeczeniem z dnia 11 stycznia 2022 r. rozpoznał u Pielęgniarki chorobę zawodową wymienioną w poz. 26 wykazu chorób zawodowych - zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa.

Organ podkreślił, że do stwierdzenia choroby zawodowej niezbędne jest stwierdzenie bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, zawodowej etiologii zdiagnozowanego schorzenia, objętego wykazem chorób zawodowych. Ponadto, zgodnie z orzecznictwem, na co zwrócił uwagę organ, orzeczenia lekarskie uprawnionych jednostek organizacyjnych służby zdrowia są wiążące dla Inspektora Sanitarnego, który wydając decyzje, nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej.

W związku z orzeczeniem lekarskim wydanym przez OMP o rozpoznaniu u Pielęgniarki choroby zawodowej oraz przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, potwierdzającym narażenie zawodowe na czynnik biologiczny – wirus SARS CoV-2, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w C. w decyzji z dnia 14 kwietnia 2022 r. stwierdził chorobę zawodową – choroby zakaźne albo ich następstwa.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł pracodawca Pielęgniarki, tj. Szpital.

Skarżący podniósł, że stan epidemii zarówno w Polsce jak i na świecie niesie ze sobą ryzyko zachorowania na SARS-CoV-2 nie tylko w zakładzie pracy, ale również w każdym innym miejscu, w związku z tym trudno jednoznacznie stwierdzić związek przyczynowy między chorobą Pielęgniarki, a narażeniem zawodowym. Zwrócono uwagę, że w miejscu pracy pracownik wykonuje swoje obowiązki służbowe w odzieży i obuwiu roboczym oraz jest zaopatrzony w środki ochrony indywidualnej, w kontakcie z pacjentem z podejrzeniem lub potwierdzeniem zakażenia SARS-CoV-2 obowiązują pakiety ochrony biologicznej - (kombinezon, ochrona oczu - gogle, przyłbice, maska FFP2, FFP3, rękawice, czepek), fartuchy barierowe, maski, przyłbice, fartuchy foliowe, rękawice, obuwie foliowe, rękawiczki jednorazowe sterylne, niesterylne, czepki, odzież jednorazowa (bluza i spodnie). Skarżący podniósł również, że w Szpitalu wprowadzono środki ochrony zbiorowej w postaci np. płynów do dezynfekcji, urządzeń do pomiarów temperatury, opracowano również szereg procedur zapobiegających zakażeniu wirusem SARS-CoV-2. Zdaniem skarżącego, wprowadził on wszelkie możliwe działania zapobiegające zakażeniem wirusem - SARS-CoV-2 i zmniejszające ryzyko ich wystąpienia w miejscu pracy.

W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji w całości i wydanie decyzji w sprawie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W opisanej na wstępie decyzji z dnia 7 lipca 2022 r. Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, nie znajdując podstaw do jej uchylenia.

Organ odwoławczy wskazał, że Pielęgniarka badana była w OMP, który w dniu 11 stycznia 2022 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej - choroby zakaźnej lub pasożytniczej albo ich następstwa, wymienionej w pozycji 26 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że "pacjentka skierowana na badanie w związku z podejrzeniem choroby zawodowej o etiologii zakaźnej - zakażeniem wirusem SARS-CoV-2. Zatrudniona w okresie od 2006 roku do nadal w Szpitalu Powiatowym w C. na stanowisku: pielęgniarka w narażeniu na czynniki biologiczne, w tym wirusa SARS-CoV-2. Aktywne zakażenie wirusem SARS-CoV-2 potwierdzono testem PCR z dnia 20 października 2020 roku, w miejscu pracy stwierdzono ognisko epidemiczne".

W postępowaniu odwoławczym Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, mając na względzie przepisy § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, pismem z dnia 19 maja 2022 r., zwrócił się do jednostki orzeczniczej z prośbą o weryfikację orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia 11 stycznia 2022 r. o rozpoznaniu u Pielęgniarki choroby zawodowej, poprzez podanie pełnej nazwy jednostki chorobowej wymienionej w poz. 26 wykazu chorób zawodowych, która została rozpoznana u zainteresowanej.

W odpowiedzi na przedmiotowe pismo, OMP w dniu 30 maja 2022 r. wydał opinię, w której stwierdził: "że w wyniku przeprowadzonego postępowania diagnostyczno-orzeczniczego u Pani I. N. rozpoznano chorobę zawodową tj. chorobę zakaźną lub pasożytniczą albo ich następstwa: COVID-19, wymienioną w poz. 26 wykazu chorób zawodowych, powstałą w wyniku przebytego przez pacjentkę zakażenia wirusem SARS-CoV-2. Biorąc pod uwagę wyniki wykonanych badań, dostarczoną dokumentację medyczną i potencjalne narażenie zawodowe uznano związek przyczynowo-skutkowy między rozpoznaną chorobą a warunkami pracy, co dało podstawę do rozpoznania u ww. choroby zawodowej. Ponadto wyjaśniamy, że zakażenie wirusem SARS-CoV-2 jest tożsame z wywołaniem choroby zakaźnej COVID-19 (definicja Światowej Organizacji Zdrowia WHO). Biorąc pod uwagę powyższe podtrzymujemy nasze stanowisko o rozpoznaniu choroby zawodowej".

Zatem MOMP potwierdził u Pielęgniarki rozpoznanie choroby zakaźnej pod postacią COVID-19 powstałej w wyniku przebytego przez pacjentkę zakażenia wirusem SARS-CoV-2.

Organ odwoławczy wyjaśnił następnie, że aby doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonym do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Rozporządzenie wydane na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 1(1) k.p. - określa sposób i tryb postępowania dotyczący rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych.

Z definicji "choroby zawodowej" wynika, że dla uznania choroby za chorobę zawodową konieczne jest, aby rozpoznane schorzenie figurowało w wykazie chorób zawodowych oraz aby istniał związek przyczynowy pomiędzy objawami chorobowymi, a warunkami, w jakich pracownik świadczył pracę, ustalony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Przyczyną wywołującą chorobę jest sama praca, jej rodzaj, sposób i warunki jej wykonywania, co określa się mianem "narażenia zawodowego" i na co wskazuje karta oceny narażenia zawodowego, jako dowód zasadniczy na potwierdzenie tej przesłanki choroby zawodowej. Wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi też nastąpić w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych).

Zdaniem organu, analiza zgromadzonego w sprawie materiału wskazuje, że w przypadku Pielęgniarki zostały spełnione wszystkie przesłanki uprawniające do stwierdzenia choroby zawodowej. Choroba została rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia, tj. OMP, która w wydanym orzeczeniu lekarskim z dnia 11 stycznia 2022 r. nr [...] orzekła o rozpoznaniu choroby zawodowej - choroby zakaźnej tub pasożytniczej albo ich następstwa, wymienionej w pozycji 26 wykazu chorób zawodowych. Jednostka orzecznicza, w uzupełnieniu orzeczenia, wydała w dniu 30 maja 2022 r. opinię medyczną, w której podtrzymała swoje stanowisko o rozpoznaniu choroby zakaźnej lub pasożytniczej albo ich następstwa: COVID-19, wymienionej w poz. 26 wykazu chorób zawodowych, powstałej w wyniku przebytego przez pacjentkę zakażenia wirusem SARS-CoV-2 i pozostającej w związku przyczynowym z wykonywaną pracą w Szpitalu. Organ podkreślił, że wydane orzeczenie lekarskie, uzupełnione opinią, jest jasno i wyczerpująco uzasadnione. Z kolei ocena narażenia zawodowego (karta oceny narażenia zawodowego z dnia 18 października 2022 r.) potwierdziła ekspozycję na czynniki biologiczne w środowisku pracy (w tym wirus SARS-CoV-2).

W ramach prowadzonego procesu diagnostyczno-orzeczniczego na podstawie wywiadu epidemiologicznego, wywiadu chorobowego, obrazu klinicznego pacjenta oraz oceny narażenia zawodowego, u Pielęgniarki potwierdzono rozpoznanie przebytego zakażenia wirusem SARS-CoV-2 (badanie genetyczne z dnia 20 października 2020 r.).

Zdaniem organu odwoławczego, odwołanie wniesione przez Dyrektora Szpitala nie wniosło nowych faktów, mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Pracodawca w piśmie z dnia 8 września 2021 r., znak: [...] oraz w karcie oceny narażenia zawodowego z dnia 18 października 2021 r. potwierdził pracę Pielęgniarki w kontakcie z pacjentami zakażonymi wirusem SARS-CoV-2.

Odnosząc się do zarzutu postawionego w odwołaniu, że wyniki badań laboratoryjnych nie wskazują jednoznacznie na przebyte zakażenie wirusem SARS-CoV-2 oraz, że pogorszenie stanu zdrowia nastąpiło w sposób trwały i nieodwracalny, organ odwoławczy uznał, że argument ten nie możne zostać uznany za słuszny. Decyzje wydawane w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej stanowią wyjątek od zasady aktualności, zgodnie z którą organ działa na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w czasie wydawania decyzji. W przypadku chorób zawodowych, jedyną przesłanką wydania pozytywnej dla pracownika decyzji, jest stwierdzenie wystąpienia u niego w trakcie zatrudnienia lub po ustaniu zatrudnienia, w terminie określonym w załączniku do rozporządzenia, konkretnej choroby, co do której można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.

Zdaniem organu odwoławczego, argument skarżącego, dotyczący braku możliwości wskazania miejsca zakażenia, także nie może być uznany za zasadny. Pomimo że, ten sam czynnik szkodliwy występuje także w innych miejscach związanych z aktywnością życiową pracownika, to zgodnie z poglądem prezentowanym w orzecznictwie sądowym, występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą.

Dodatkowo organ zaznaczył, że nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku między warunkami pracy, a stwierdzoną chorobą. Ustawodawca w powyższym przepisie, posłużył się bowiem określeniem "z wysokim prawdopodobieństwem" wystąpienia związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami wykonywanej pracy.

Indywidualne środki ochrony, takie jak maski, fartuchy, kombinezony czy ochronne rękawiczki stosowane nawet prawidłowo, nie zapewniają pełnego bezpieczeństwa i nie gwarantują całkowitej ochrony przed zakażeniem. Statystycznie ryzyko zakażenia wywołanego koronawirusem podczas wykonywania obowiązków zawodowych, jest w grupie zawodowej służb medycznych znacznie wyższe, niż w przypadku innych grup zawodowych.

Podsumowując organ stwierdził, że jeżeli określony czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia na stanowisku pracy, daje podstawę by domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej. W ocenie organu, zgromadzony materiał dowodowy został rozpatrzony w sposób wnikliwy i wyczerpujący. Wydane w przedmiotowej sprawie orzeczenie lekarskie i wydane do niego dodatkowe opinie medyczne, w ocenie organu są jasno i wyczerpująco uzasadnione w kwestii dokonanego rozpoznania.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie art. 235 k.p., poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie można było stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że wystąpiła u uczestniczki choroba zawodowa, która została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym", podczas gdy wirusem SARS-CoV-2 uczestniczka mogła zarazić się wszędzie, również poza miejscem pracy, tym bardziej, że w Szpitalu wprowadzone i stosowane zostały działania prewencyjne poprzez szereg zabezpieczeń higienicznych, medycznych i technologicznych, aby zminimalizować ryzyko zachorowania na COVID-19, zatem ryzyko było nieznaczne.

W oparciu o powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w sprawie nie zostało wykazane lub uprawdopodobnione aby Pielęgniarka zachorowała w związku z pełnionymi obowiązkami. Uznanie danej choroby za chorobę zawodową, zależy od ustalenia wykonywania zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie, a skarżący wykazał, że podjął szereg czynności w celu zabezpieczenia pracowników. Zwrócono uwagę, że w krytycznym okresie pandemii, wirus SARS-CoV-2 był zagrożeniem w każdym innym miejscu - sklepie, środkach transportu, czy kontaktach z członkami rodziny i nie da się jednoznacznie stwierdzić związku przyczynowego pomiędzy zachorowaniem Pielęgniarki, a narażeniem zawodowym. Skarżący wskazywał na szereg zabezpieczeń, które prawidłowo stosowane i przestrzegane miały chronić pracowników służby zdrowia przed ewentualnym zachorowaniem poprzez: wykonywanie obowiązków służbowych w odzieży i obuwiu roboczym tj. stosując kombinezony, ochronę oczu - gogle, przyłbice, maska FFP2, FFP3, rękawice, czepki, fartuchy barierowe, maski, przyłbice, fartuchy foliowe, rękawice, obuwie foliowe, rękawiczki jednorazowe sterylne, odzież jednorazową (bluza i spodnie). W Szpitalu wprowadzono również środki ochrony zbiorowej jak śluzy, dozowniki środków dezynfekujących do rąk, bramki (bezdotykowe mierzenie temperatury osobom wchodzącym na teren Szpitala, podawanie środka dezynfekującego na dłonie), lampy przepływowe UV (Zakład Diagnostyki Laboratoryjnej, oddziały szpitalne, ZDO, POZ), stosowanie zmywalnych pokryć mebli (krzeseł, foteli, łóżek itp.), metody dekontaminacji mechanicznej, chemicznej i fizycznej, myjki, dezynfektor do basenów, aparaty do fumigacji, parownica, myjnie, dezynfektor do endoskopów, bronchoskopów, sterylizacja, opracowano i wykorzystywano procedury redukowania ryzyka zakażeń u personelu oraz zarządzenia zasad izolacji chorych, zasad postępowania w przypadku nosicielstwa, kolonizacji lub zakażenia drobnoustrojem alarmowym, higieny rąk w warunkach szpitalnych i innych wymienionych w odwołaniu, z którymi każdy pracownik miał obowiązek się zapoznać i zastosować się do wytycznych.

W Szpitalu prowadzone były również szczepienia ochronne przeciw COVID-19 - zgodnie z Narodowym Programem Szczepień Przeciw COVID-19, zatem skarżący w każdy możliwy sposób zadbał o zminimalizowanie ryzyka zakażenia w warunkach szpitalnych, zatem należy uznać, że ryzyko aby do zakażenia doszło w miejscu pracy, było nieznaczne. Końcowo skarżący podniósł, że Pielęgniarka nie wykazała, aby wirus spowodował nieodwracalny uszczerbek.

W odpowiedzi na skargę Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 235(¹) k.p., za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Pojęcie "choroby zawodowej" jest więc pojęciem, posiadającym ustawową definicję. Z powołanego przepisu wynika, iż dla uznania choroby za chorobę zawodową, konieczne jest, aby rozpoznane schorzenie figurowało w wykazie chorób zawodowych oraz, aby istniał związek przyczynowy pomiędzy powstałymi objawami chorobowymi, a warunkami, w jakich pracownik świadczył pracę, ustalony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Choroba zawodowa jako pojęcie prawne odnosi się zatem do zachorowania pozostającego w związku przyczynowym z wykonywaną pracą.

Istnienie choroby zawodowej determinowane jest spełnieniem następujących przesłanek: występowanie schorzenia odpowiadającego schorzeniu zamieszczonemu w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a czynnikami szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak, organ orzekający jest obowiązany ustalić po przeprowadzeniu postępowania na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego. W wyroku z dnia 22 lutego 2022 r., sygn. II OSK 567/19 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że na gruncie art. 235(1) k.p., nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym") a stwierdzonym schorzeniem. Uznanie danej choroby za chorobę zawodową, zależy od ustalenia wykonywania pracy w warunkach narażających na jej powstanie. Wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość.

W myśl art. 235(²) k.p., rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika, może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, jednak pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym, a regulacje procesowe zawarte w Kodeksie pracy i rozporządzeniu, stanowią lex specialis wobec przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia, właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje wnioskodawcę, którego podejrzenie dotyczy, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, do jednostki orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust. 2. Następnie lekarz tej jednostki na podstawie przeprowadzonych badań, dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Należy zwrócić uwagę, że to uprawniona jednostka diagnostyczno-orzecznicza ocenia, czy dysponuje pełnym materiałem lekarskim pozwalającym na wydanie orzeczenia w sprawie istnienia podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.

Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika. W przypadku, gdy właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może zażądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, uzupełnienia orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia materiału dowodowego (§ 8 ust. 2 rozporządzenia). W przypadku uznania, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, to inspektor sanitarny decyduje o sposobie uzupełnienia materiału dowodowego, poprzez podjęcie jednej lub kilku wymienionych w nim czynności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że orzeczenie lekarskie, dotyczące rozpoznania choroby zawodowej, jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. Bez opinii, bądź sprzecznie z tą opinią, organ administracji nie może dokonywać we własnym zakresie rozpoznania choroby zawodowej. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej, nie jest zatem uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich wydanych przez jednostki organizacyjne uprawnione do rozpoznania chorób zawodowych, ani też dokonania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2010 r., sygn. II OSK 335/10 i z dnia 18 listopada 2020 r., sygn. II OSK 2269/18, z dnia 28 września 2021 r., sygn. II GSK 451/21, opubl. w CBOSA). Orzeczenie lekarskie stanowi bowiem jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. Organy inspekcji sanitarnej mogą więc odstąpić od ustaleń lekarskich wyłącznie wtedy, gdy ustalenia te budzą wątpliwości w świetle pozostałych zgromadzonych dowodów. Innymi słowy, skoro organy administracji publicznej nie mogą samodzielnie czynić ustaleń wymagających wiadomości specjalnych, to są związane orzeczeniami lekarskimi (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. II OSK 1408/18, opubl. w CBOSA). Nie oznacza to oczywiście zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny opinii biegłego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. II OSK 3694/19, opubl. w CBOSA).

Podstawowym, ale nie jedynym warunkiem rozpoznania choroby zawodowej, jest więc pozytywna opinia lekarska wydana w trybie określonym w rozporządzeniu. Kontrola oraz podważenie opinii lekarskich są możliwe, ale w ograniczonym zakresie. Organ jest związany opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Wiedzy tej nie posiadają bowiem organy administracyjne czy też sądy, zatem nie mogą samodzielnie podważać opinii specjalistów. W przypadku, gdy orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i jest zgodne z prawem, organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany.

Właściwy lekarz wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. W przypadkach uznanych przez lekarza za uzasadnione stanem zdrowia pracownika, byłego pracownika albo w przypadku śmierci pracownika albo byłego pracownika lekarz wydaje orzeczenie lekarskie na podstawie dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się - w odniesieniu do czynników biologicznych - rodzaj czynnika, ustalenie kontaktu, okresu utajenia oraz stwierdzenie mechanizmu działania lub drogi szerzenia się czynnika, bez konieczności określenia stężenia tego czynnika.

Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wydaje na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.

Sąd wskazuje, iż w analogicznych sprawach, zapadły wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 414/22, z dnia 27 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 534/22, z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1008/22, III SA/Kr 1009/22, III SA/Kr 1011/22, z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1014/22 i III SA/Kr 1015/22 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Stanowisko zawarte w tych wyrokach, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w całości podziela, dlatego posłuży się argumentami tam zawartymi.

W niniejszej sprawie u Pielęgniarki, w orzeczeniu lekarskim OMP rozpoznano istnienie choroby zawodowej - choroby zakaźnej - zakażenie wirusem SARS-CoV-2, wymienionej w pozycji 26 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych.

Choroba COVID-19 wywoływana wirusem SARS-CoV-2 jest określana w literaturze naukowej jako choroba zakaźna. Niemniej jednak nie jest ona wprost ujęta w załączniku do wskazanego rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. W wykazie chorób zawodowych została wskazana ogólna kategoria chorób zakaźnych lub pasożytniczych albo ich następstwa (w pozycji 26). Zgodnie z rozporządzeniem okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym w przypadku chorób zakaźnych, nie jest możliwy do określenia (por. Jarosław Piotr Chmielewski, Melanie Raczek, Marta Puścion, Bartłomiej Chmielowiec, Natalia Pawlas, Jarogniew Jacek Luszczki, COVID-19, wywołany przez wirus SARS-CoV-2, jako choroba zawodowa osób wykonujących zawody medyczne. Med. Og. Nauk Zdr. 2021).

Definicję legalną pojęcia "choroby zakaźnej" zawiera ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1657). Przez "chorobę zakaźną" uznaje się chorobę wywołaną przez biologiczny czynnik chorobotwórczy. Za biologiczny czynnik chorobotwórczy uznaje się natomiast "posiadające zdolność wywoływania objawów chorobowych drobnoustroje komórkowe lub wytwarzane przez nie produkty, zewnętrzne i wewnętrzne pasożyty człowieka lub wytwarzane przez nie produkty, cząstki bezkomórkowe zdolne do replikacji lub przenoszenia materiału genetycznego, w tym zmodyfikowane genetycznie hodowle komórkowe lub wytwarzane przez nie produkty".

W literaturze dotyczącej przedmiotowej choroby, stwierdza się, że ustawodawca specjalnie nie wprowadził zamkniętego katalogu chorób zawodowych zakaźnych, po to aby w zależności od sytuacji i rozwoju wiedzy medycznej nie trzeba było zmieniać przepisów, tylko elastycznie wykorzystywać odpowiednie normy prawne. Kryterium decydującym o uznaniu konkretnej choroby zakaźnej za chorobę zawodową powinno być nie samo ujęcie jej w spisie chorób zakaźnych, który można znaleźć w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ale kryterium biologiczne. Oznacza to, że jeżeli dana choroba została uznana na podstawie kryteriów naukowych za chorobę zakaźną, bez względu na to, czy została ujęta w spisie chorób zawodowych albo wykazie chorób zakaźnych, powstałych na użytek ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, należy uznać, że choroba ta jest bez wątpienia chorobą zakaźną z wykazu chorób zawodowych. Zasada ta tyczy się choroby COVID-19" (por. Jarosław Piotr Chmielewski, Melanie Raczek, Marta Puścion, Bartłomiej Chmielowiec, Natalia Pawlas, Jarogniew Jacek Luszczki, COVID-19, wywołany przez wirus SARS-CoV-2, jako choroba zawodowa osób wykonujących zawody medyczne. Med. Og. Nauk Zdr. 2021).

Wobec powyższego, by uznać COVID-19 za chorobę zawodową, organy inspekcji sanitarnej zobowiązane były ustalić, czy w wyniku oceny warunków pracy Pielęgniarki, można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy albo pozostawała w związku ze sposobem wykonywania pracy przez Pielęgniarkę.

Pielęgniarka niewątpliwie pracowała w narażeniu na powstanie tego typu choroby zakaźnej, co wynika z karty oceny narażenia zawodowego znajdującej się w aktach sprawy. Chociaż nie pracowała ona na oddziale Covidowym, to jednak z uwagi na samą pracę w szpitalu, w którym przebywali zarówno chorzy na COVID-19, jak i inni chorzy, którzy byli odwiedzani przez różne osoby, które potencjalnie mogły być zarażone wirusem SARS-CoV-2, należy stwierdzić, że Pielęgniarka miała w miejscu pracy kontakt z pacjentami zarażonymi wirusem SARS-CoV-2. Szpital bowiem stanowił swoiste ognisko występowania wirusa SARS-CoV-2.

Bezsporne jest więc zdaniem Sądu, wystąpienie u Pielęgniarki, choroby stanowiącej chorobę zawodową zgodnie z wykazem zawartym w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych – chorobę zakaźną spowodowaną wirusem SARS-CoV-2 - oraz wykonywanie pracy w narażeniu zawodowym, gdyż czynnik szkodliwy dla zdrowia wirus SARS-CoV-2 występował w jej środowisku pracy.

Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny, czy powyższe ustalenia dają podstawę do przyjęcia, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy w Szpitalu. Nie budzi bowiem wątpliwości, że Pielęgniarka potencjalnie mogła zarazić się wirusem SARS-CoV-2 poza miejscem pracy, z uwagi na bezsporny fakt epidemii panującej wówczas w Polsce.

Zdaniem Sądu orzekającego nie można w sposób niewątpliwy stwierdzić, kiedy dokładnie nastąpiło zarażenie uczestniczki wirusem SARS-CoV-2 i w jakim konkretnie miejscu, a więc czy w miejscu pracy, czy też w innym. Wskazać jednak należy, że Sądowi z urzędu wiadomo, że w dniach 20-22 października 2020 r. pozytywne wyniki testu PCR w Szpitalu zostały stwierdzone u większej liczby pielęgniarek (w tym na Oddziale Neonatologii oraz Ginekologiczno-Położniczym, których funkcjonowanie jest ściśle ze sobą powiązane), a postępowania dotyczące chorób zawodowych toczyły się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie w sprawach sygn. akt: III SA/Kr 1148/22, III SA/Kr 1008/22, III SA/Kr 1009/22 i III SA/Kr 1011/22.

Niemniej ustawodawca chcąc zapobiec konieczności precyzyjnego udowadniania (co zwykle nie jest możliwe), że zarażenie chorobą zakaźną nastąpiło w miejscu pracy, wymaga jedynie wystąpienia wysokiego prawdopodobieństwa, że dana choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Niewątpliwie zaś w Szpitalu takie szkodliwe dla zdrowia czynniki występowały, którym nie dało się zapobiec nawet stosując wszystkie wymagane zabezpieczenia.

W przypadku równoczesnego pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz, że praca była wykonywana w szkodliwych warunkach, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (tak wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2020 r., sygn. II OSK 3175/19 i z dnia 9 maja 2018 r. sygn. II OSK 1502/16 oraz wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 19 lipca 2011 r. sygn. II SA/Bd 538/11, we Wrocławiu z dnia 12 czerwca 2012 r. sygn. IV SA/Wr 134/12, opubl. w CBOSA). Tylko wykazanie, że choroba została spowodowana wyłącznie przyczynami niepozostającymi w związku z pracą, pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2019 r., sygn. II OSK 993/17, opubl. w CBOSA). Dopuszczalność stwierdzenia choroby zawodowej występuje, nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem. Przesłanka wysokiego prawdopodobieństwa związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby. Stąd istotne dla stwierdzenia istnienia choroby zawodowej, jest ustalenie, czy na stanowisku pracy pracownik był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, czy podczas wykonywania pracy był on narażony na powstanie tej choroby. Jeżeli bowiem określony czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2020 r., sygn. II OSK 2217/18, opubl. w CBOSA).

Należy dodatkowo zauważyć, że w judykaturze współistnienie czynników pozazawodowych, przy uznanym przez organy narażeniu zawodowym, nie jest wystarczające do wzruszenia domniemania związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 października 2015 r., sygn. IV SA/Gl 183/15, opubl. w CBOSA). Szczegółowa analiza czynników pozazawodowych ma jedynie znaczenie w przypadku krótkotrwałego narażenia, czy też w przypadku gdy narażenie występuje co prawda przez długi czas, ale charakter pracy powoduje, że w ciągu dnia pracy pracownik częściowo pracuje w narażeniu, a częściowo wykonuje prace w warunkach, które nie narażają na chorobę.

Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu zarzut skarżącego Szpitala, iż Pielęgniarka mogła zarazić się wirusem SARS-CoV-2 wszędzie – również poza miejscem pracy, nie jest uzasadniony. Istotne jest bowiem wysokie prawdopodobieństwo, że określone warunki występujące w środowisku pracy doprowadziły do powstania u Pielęgniarki choroby zawodowej – choroby zakaźnej spowodowanej wirusem SARS-CoV-2. Fakt, że mogła się ona zarazić tymże wirusem poza miejscem pracy, nie obala domniemania, że do powstania choroby zakaźnej doszło właśnie na skutek przebywania w środowisku pracy, gdzie tenże wirus występował. Niewątpliwie jest bowiem w niniejszej sprawie, że uczestniczka postepowania pracowała w warunkach narażenia na powstanie choroby zawodowej – choroby zakaźnej, która została wywołana przez wirus SARS-CoV-2.

Należy także podkreślić, że wystąpienie szkodliwych czynników w miejscu pracy nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. II OSK 1408/18, opubl. w CBOSA).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.