Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 172/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 41, art. 43
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 19 § 4, art. 59 § 1 pkt 2, art. 61
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 24 ust. 4 i ust. 5b
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Piotr Piszczek Sędzia del. WSA Krzysztof Sobieralski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Go 646/22 w sprawie ze skargi W. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 29 sierpnia 2022 r. nr 0801-IEE-1.711.86.2022.4 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od W. C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Go 646/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę W. C., zwanego dalej "skarżącym", na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 29 sierpnia 2022 r., nr 0801-IEE-1.711.86.2022.4, zwanego dalej "DIAS" lub "organem odwoławczym", w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Opisanym wyżej postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2022 r. DIAS utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim, zwanego dalej "Dyrektorem Oddziału ZUS", z dnia 13 lipca 2022 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] lutego 2011 r., obejmującego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za maj 2002 r. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Oddziału ZUS, będący w sprawie jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym, w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że tytuł wykonawczy został odebrany w dniu [...] marca 2011 r. przez H. C. – matkę skarżącego. W związku z tym bieg terminu przedawnienia należności objętych tym tytułem wykonawczym został zawieszony stosownie do treści art. 24 ust. 5b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.". W dniu [...] lutego 2011 r. Dyrektor Oddziału ZUS, działając jako organ egzekucyjny, dokonał zajęcia wynagrodzenia skarżącego u pracodawcy – Z. Pismem z dnia [...] maja 2011 r. pracodawca skarżącego poinformował organ egzekucyjny, że W. C. otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w kwocie [1] zł brutto. Pismem z dnia [...] czerwca 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gorzowie Wielkopolskim Inspektorat w Sulęcinie przekazał tytuł wykonawczy do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu, wskazując iż z uwagi na pobieranie przez skarżącego minimalnego wynagrodzenia, postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS okazało się nieskuteczne. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu pismem z dnia [...] października 2011 r. zwrócił tytuł wykonawczy. Zawiadomieniem z dnia [...] marca 2022 r. Dyrektor Oddziału ZUS w Gorzowie Wielkopolskim dokonał zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej W. C. Przedmiotowe zajęcie doręczono skarżącemu (zobowiązanemu) w dniu [...] kwietnia 2022 r. Zajęcie realizowane jest od maja 2022 r.

DIAS stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie postępowania egzekucyjnego. Tytuł wykonawczy obejmujący składki na ubezpieczenia społeczne za maj 2002 r. został wystawiony i doręczony w 2011 r. – zatem przed upływem 10 letniego terminu przedawnienia, który wynika z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Czynność doręczenia tytułu wykonawczego spowodowała zawieszenie biegu terminu przedawnienia tej należności zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. do dnia zakończenia tego postępowania egzekucyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim W. C. zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną ich wykładnię mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

- przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. poprzez brak wskazania do kiedy nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia;

2) naruszenie przepisów postępowania, którym uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

- art. 59 § 1 punkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", poprzez niezastosowanie niniejszego przepisu, pomimo spełnienia przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego w tym trybie;

- art. 7 i 8 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", poprzez fakt, iż organy administracyjne naruszyły zasadę prawdy obiektywnej i zaufania do organów administracyjnych, nie uwzględniając i nie wyjaśniając wszystkich okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza poprzez brak wskazania do kiedy - w ocenie organów - trwało zawieszenie biegu terminu przedawnienia tytułu wykonawczego.

Oddalając skargę na postanowienie DIAS Sąd I instancji wskazał, że istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a zatem czy zachodzą podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za maj 2002 r., objętych tytułem wykonawczym z dnia [...] lutego 2011 r. Dokonując analizy stanu faktycznego i odnosząc go do stosownych regulacji prawnych, Sąd I instancji doszedł do przekonania, że przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego nie została spełniona.

Ze skargą kasacyjną od powyższego wyroku wystąpił W. C. Zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości podniesiono obie podstawy kasacyjne określoną w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), zwanej dalej "P.p.s.a.".

Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną ich wykładnię, to jest przepisu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. poprzez nieuwzględnienie braku wskazania przez organy administracyjne w jakim okresie miało nastąpić zawieszenie biegu terminu przedawnienia.

Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, którym uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

- art. 3 § 1 i art. 145 § 1 punkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 punkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 2 i art. 61 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym w 2011 r.) poprzez nieuwzględnienie zarzutu dotyczącego niezastosowania niniejszego przepisu przez organy administracyjne, pomimo spełnienia przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego w tym trybie z uwagi na przedawnienie zobowiązania skarżącego (z uwagi na brak skutecznego wszczęcia egzekucji w 2011 r.);

- art. 3 § 1 i art. 145 § 1 punkt 1 P.p.s.a. w związku z art. art. 7 i 8 oraz art. 80 K.p.a. poprzez nieuwzględnienie faktu, iż organy administracyjne naruszyły zasadę prawdy obiektywnej i zaufania do organów administracyjnych nie uwzględniając i nie wyjaśniając wszystkich okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza poprzez: niewskazanie w jakim okresie, w ocenie organów, trwało zawieszenie biegu terminu przedawnienia tytułu wykonawczego oraz pominięcie faktu, iż organ egzekucyjny odmówił prowadzenia postępowania egzekucyjnego w 2011 r. z uwagi na brak wskazania przez ZUS nowych źródeł dochodu, czy też majątku zobowiązanego, w związku z czym nie doszło do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, a tym samym do przedawnienia zobowiązania skarżącego;

- art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak wyjaśnienia motywów rozstrzygnięcia w zakresie dotyczącym zarzutu, iż nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego w 2011 r., a co za tym idzie – nie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia i roszczenie uległo przedawnieniu;

- art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 43 K.p.a. poprzez uznanie, że doszło do doręczenia zastępczego odpisu tytułu wykonawczego, gdy tymczasem w tym zakresie wystąpiły nieprawidłowości wykluczające prawidłowość doręczenia

W oparciu o powołane zarzuty skarżący kasacyjnie sformułował wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sformułowano również wniosek o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów postawionych w petitum wniesionego środka zaskarżenia.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną DIAS sformułował wniosek o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od strony skarżącej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu powtórzono argumentację przedstawioną w uzasadnieniu pierwotnie zaskarżonego postanowienia. Dodatkowo DIAS wyjaśnił, że bieg terminu przedawnienia należności objętych tytułem wykonawczym nr [...] uległ zawieszeniu z dniem doręczenia skarżącemu odpisu przedmiotowego tytułu wykonawczego, co nastąpiło w dniu [...] marca 2011 r. i stan ten trwa nadal, bowiem postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego nie zostało zakończone. DIAS zauważa, iż zwrócenie tytułów wykonawczych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu nie stanowi zakończenia postępowania egzekucyjnego, które w rozważanej sprawie nadal jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Gorzowie Wielkopolskim.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonymi przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie.

Niezasadny jest zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. Skarżący kasacyjnie powołał jako naruszony art. 24 ust. 5b u.s.u.s. i wskazał, że naruszenie to nastąpiło przez jego błędną wykładnię "mającą istotny wpływ na wynik sprawy", nie wyjaśnił jednak na czym ta błędna wykładnia polega i jak - jego zdaniem - powinien być interpretowany ów przepis. Podkreślił jedynie, że naruszenia tego upatruje w nieuwzględnieniu "braku wskazania przez organy administracyjne – w jakim okresie nastąpić miało zawieszenie biegu terminu przedawnienia". Skarżący kasacyjnie nie określił przy tym czy zarzuca naruszenie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w chwili wszczęcia postępowania egzekucyjnego, tj. przed zmianą tego przepisu, która nastąpiła z dniem 1 stycznia 2012 r., czy też - z uwagi na specyfikę i czas trwania postępowania egzekucyjnego - zarzuca naruszenie tego przepisu w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 stycznia 2012 r. Niezależnie od tego należy podkreślić, że nieuwzględnienie braku wskazania przez organy egzekucyjne – w jakim okresie nastąpić miało zawieszenie biegu terminu przedawnienia - nie może być uznane za prawidłowo skonstruowany zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.) poprzez błędną jego wykładnię. Poza tym ta sama okoliczność podniesiona jest w grupie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Niezasadny jest zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 pkt 2 i art. 61 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym w 2011 r.) poprzez nieuwzględnienie zarzutu dotyczącego niezastosowania wskazanych przepisów u.p.e.a. przez organy administracyjne, pomimo spełnienia przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego w tym trybie z uwagi na przedawnienie zobowiązania skarżącego (z uwagi na brak skutecznego wszczęcia egzekucji w 2011 r.).

Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że zasady przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynikają z regulacji art. 24 ust. 4-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosił 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się one wymagalne, przy czym określone ustawowo okoliczności mogły wpłynąć na bieg terminu przedawnienia. Od dnia 1 stycznia 2012 r. weszły w życie przepisy ustawy z poprzedzającego go postanowienia od dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) zmieniające brzmienie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zatem zgodnie z art. 24 ust. 4 ww. ustawy (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat. Należy jednak podkreślić, iż zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (5 letni okres przedawnienia), z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r.

W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy odpis tytułu wykonawczego został doręczony zobowiązanemu (skarżącemu) na zasadzie doręczenia zastępczego w dniu [...] marca 2011 r. Doręczenie odpisu tytułu wykonawczego stanowi czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zawieszającą bieg terminu przedawnienia tej należności w rozumieniu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym w roku 2011) do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Również po zmianie przepisów dokonanej z dniem 1 stycznia 2012 r. doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego stanowi czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zawieszającą bieg terminu przedawnienia tej należności w rozumieniu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Nie ma przy tym znaczenia, że - jak wyżej wyjaśniono - okres tego przedawnienia został z dniem 1 stycznia 2012 r. skrócony z 10 lat do 5 lat, a dla należności, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2012 r. bieg tego 5 letniego terminu przedawnienia rozpoczynał się od tego właśnie dnia. Ustawodawca skrócił jedynie okres przedawnienia należności, jeżeli jednak okres przedawnienia, który rozpoczął swój bieg przed dniem 1 stycznia 2012 r. został zawieszony przed tą datą, to stan zawieszenia biegu przedawnienia trwa nadal mimo skrócenia okresu przedawnienia i trwać będzie do zakończenia postępowania egzekucyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie doszło do zakończenia postępowania egzekucyjnego, zatem zawieszony bieg terminu przedawnienia nie został reaktywowany i w konsekwencji nie upłynął, co uniemożliwiało organowi egzekucyjnemu umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej ani na bieg terminu przedawnienia zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za maj 2002 r., ani na jego zawieszenie nie miała wpływu odmowa "prowadzenia postępowania egzekucyjnego w 2011 r. z uwagi na brak wskazania przez ZUS nowych źródeł dochodu, czy też majątku zobowiązanego". W rozpoznawanej sprawie Dyrektor Oddziału ZUS w Gorzowie Wielkopolskim, stosownie do treści art. 5 i art. 19 § 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w roku 2011 oraz w brzmieniu obowiązującym po zmianie art. 19 § 4 u.p.e.a. z dniem 8 września 2016 r., mocą art. 3 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny, ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1311), pełnił (i pełni) funkcję wierzyciela i organu egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym obowiązków z tytułu należnych składek na ubezpieczenia społeczne. Połączenie tych dwóch kompetencji w jednym organie oznaczało w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. (czyli przed dniem wejścia w życie nowelizacji przepisów u.p.e.a. dokonanej na podstawie art. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070)), że postępowanie egzekucyjne wszczynane jest z urzędu. Datą wszczęcia tego postępowania był (w zależności od tego co nastąpiło wcześniej) dzień doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub dzień zastosowania środka egzekucyjnego, o którym zobowiązany został powiadomiony. W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy wszczęcie postępowania egzekucyjnego nastąpiło w dniu doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, to jest w dniu [...] marca 2011 r. (w okresie biegu ówcześnie 10 letniego okresu przedawnienia). Stosownie do treści przywołanego wyżej art. 19 § 4 u.p.e.a., dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym, który w prowadzonej egzekucji może wykorzystać niektóre tylko środki egzekucyjne obowiązków o charakterze pieniężnym, to jest: egzekucję z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz rachunków bankowych. Dyrektor Oddziału ZUS w Gorzowie Wielkopolskim jako organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego. Z uwagi na fakt, że zobowiązany pobierał minimalne wynagrodzenie za pracę w kwocie [1] zł brutto zajęcie nie mogło być realizowane. W tych okolicznościach Dyrektor Oddziału ZUS w Gorzowie Wielkopolskim – występując już jedynie jako wierzyciel – przesłał tytuł wykonawczy do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu, gdyż zgodnie z art. 19 § 1 u.p.e.a. organem egzekucyjnym, który w egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym może stosować wszystkie środki egzekucyjne przewidziane w ustawie (a więc również te, które nie pozostają w gestii dyrektora oddziału ZUS) jest naczelnik urzędu skarbowego.

Pismem z dnia [...] października 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu zwrócił tytuł wykonawczy Dyrektorowi Oddziału ZUS w Gorzowie Wielkopolskim wyjaśniając, że prowadził już postępowanie egzekucyjne w celu wyegzekwowania należności objętych tym tytułem wykonawczym i postępowanie to umorzył na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., bowiem ustalono wówczas, że nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że umorzenie pierwotnie prowadzonego postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu miało miejsce w 2005 r., a więc przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego przez Dyrektora Oddziału ZUS w Gorzowie Wielkopolskim. Zwrot tytułu wykonawczego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Międzyrzeczu – wbrew stanowisku prezentowanemu w skardze kasacyjnej – nie oznaczał zakończenia postępowania egzekucyjnego, bowiem było ono nadal zawisłe (w toku) przed właściwym w sprawie organem egzekucyjnym – to jest przed Dyrektorem Oddziału ZUS w Gorzowie Wielkopolskim.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Zarówno Sad I instancji, jak i orzekające w sprawie organy szeroko wyjaśniły w uzasadnieniach podjętych rozstrzygnięć, że twierdzenia skarżącego o braku wszczęcia postępowania egzekucyjnego w 2011 r. są bezzasadne, gdyż postępowanie to zostało wszczęte w momencie skutecznego doręczenia odpisu tytułu wykonawczego w dniu 30 marca 2011 r.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 43 K.p.a. poprzez uznanie, iż doszło do doręczenia zastępczego odpisu tytułu wykonawczego. Zgodnie z art. 43 K.p.a., stosowanym w postępowaniu egzekucyjnym na zasadzie odesłania z art. 18 u.p.e.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Skarżący kasacyjne wskazuje, że w zakresie doręczenia zastępczego wystąpiły nieprawidłowości wykluczające przyjęcie prawidłowości tak dokonanego doręczenia, ponieważ "Korespondencja została oddana do rąk matki skarżącego, osoby schorowanej, w podeszłym wieku, z demencją, nierozumiejącej obrotu prawnego, osoby która nie mogła świadomie zobowiązać się do oddania korespondencji adresatowi".

Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że doręczenie zastępcze może być dokonane tylko z zachowaniem kilku wymienionych w art. 43 K.p.a. przesłanek, występujących łącznie. Po pierwsze, adresat jest nieobecny w lokalu mieszkalnym i jest to nieobecność w czasie samego doręczenia pisma; doręczenie będzie nieprawidłowe, jeżeli wiadomo, że adresat nie przebywa w tym lokalu i nie maiło miejsca uchylenie się od obowiązku nałożonego przepisem art. 41 K.p.a. Po drugie, pismo przyjmują osobiście za pokwitowaniem pełnoletnie osoby wymienione w przepisie, z zachowaniem kolejności w nim podanej, tzn. domownik, sąsiad, dozorca domu. Po trzecie, osoby te zobowiązują się do dodania pisma osobiście adresatowi. Pokwitowanie odbioru pisma przez dorosłego domownika jest następstwem aktu woli i stanowi uzewnętrznienie wyrażenia woli oddania pisma adresatowi. Doręczenie zastępcze przewidziane w art. 43 K.p.a. stwarza domniemanie prawne doręczenia przesyłki, które może być wprawdzie obalone, ale ciężar obalenia tego domniemania spoczywa na skarżącym. Jednakże skarżący w tym zakresie nie przedstawił w istocie żadnych dowodów. Matka skarżącego kasacyjnie (domownik) jest osobą pełnoletnią i nie ma dowodu na jej ubezwłasnowolnienie, zatem dokonywane przez nią czynności są prawnie skuteczne. Zaawansowany wiek domownika nie stanowi przeszkody w przyjęciu domniemania prawnego doręczenia pisma w trybie art. 43 K.p.a. Powoływany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej brak zrozumienia przez matkę skarżącego obrotu prawnego i w konsekwencji brak możliwości świadomego zobowiązania się przez nią do odbioru pisma są to w istocie twierdzenia gołosłowne i nie wpływają na ocenę skuteczności doręczenia odpisu tytułu wykonawczego.

W tych okolicznościach skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) oraz § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).