Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 705/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 ust. 2, art. 140aa ust. 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1047
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
article: par. 5 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2016 poz 2022
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego  wyposażenia - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Lu 514/23 w sprawie ze skargi E. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej z dnia [...] kwietnia 2023 r. znak [...], 3. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie na rzecz E. Z. 3177 (trzy tysiące sto siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 514/23, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935; powoływanej dalej jako: "p.p.s.a."), oddalił skargę E. Z. (dalej jako: "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia [...] lipca 2023 r., w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

W dniu [...] września 2022 r. funkcjonariusze Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej Oddziału Celnego w Koroszczynie przeprowadzili kontrolę wyjeżdżającego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pojazdu członowego, złożonego z ciągnika siodłowego marki VOLVO o numerze rejestracyjnym [...] oraz naczepy ciężarowej marki SCHMITZ CARGOBULL AG o numerze rejestracyjnym [...], którym kierował P. Z.. Przejazd wykonywany był w ramach międzynarodowego przewozu drogowego na rzecz skarżącej. Pojazdem przewożone były towary w postaci karmy dla psów lub kotów, pakowanej do sprzedaży detalicznej, na 41 paletach, o łącznej masie brutto 21215 kg, czyli ładunek podzielny.

Wynik pierwszego ważenia pojazdu na wadze dynamicznej opisany w pkt 5 lit. a protokołu [...]z dnia [...] września 2022 r. wskazał na przekroczenie nacisku pojedynczej osi pojazdu, będącej osią napędową o 100 kg (przekroczenie dopuszczalnej wartości o 0,87 %). Powtórne ważenie dynamiczne pojazdu wskazało przekroczenie nacisku na ww. osi o 50 kg (0,43%), przy dopuszczalnym przewidzianym przepisami prawa nacisku pojedynczej osi napędowej wynoszącym 11,5 tony.

W wyniku kontroli stwierdzono, że przedmiotowy przewóz wykonywany był z naruszeniem przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1047 z późn. zm., dalej jako: "Prawo o ruchu drogowym" lub "p.r.d.") polegającym na przewozie ładunku podzielnego pojazdem nienormatywnym, jak bez zezwolenia kategorii V.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2023 r. Naczelnik Lubelskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białej Podlaskiej nałożył na skarżącą karę pieniężną w kwocie 6000 zł za przewóz po drogach publicznych ładunku podzielnego, pomimo zakazu określonego w art. 64 ust. 2 p.r.d., jak bez zezwolenia kategorii V.

Decyzją z dnia 28 lipca 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy powyższą decyzję I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że w związku ze stwierdzonym przekroczeniem nacisku pojedynczej osi napędowej, pojazd został uznany za nienormatywny, na przejazd którego wymagane byłoby zezwolenie kategorii V, wydane dla podmiotu wykonującego przejazd. Stwierdził brak podstaw do zastosowania art. 140aa ust. 4 p.r.d. Podkreślił, że strona nie dołożyła należytej staranności przy organizacji przewozu w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Organ odwoławczy wskazał, że wymogi dotyczące dopuszczalnych wymiarów, masy i nacisków osi pojazdów uregulowane zostały w ustawie Prawo o ruchu drogowym oraz w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U. z 2016 r. poz. 2022 z późn. zm., dalej jako: "rozporządzenie w sprawie warunków technicznych"), wydanym na podstawie delegacji zawartej w art. 66 ust. 5 p.r.d. Zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia sprawie warunków technicznych w przypadku pojedynczej osi napędowej pojazdu, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 2-14, dopuszczalny nacisk osi nie może przekraczać 11,5 tony. Natomiast w wyniku pomiaru nacisków osi kontrolowanego pojazdu stwierdzono przekroczenie dopuszczalnego nacisku drugiej osi pojazdu, stanowiącej pojedynczą oś napędową. Nacisk na pojedynczą oś napędową kontrolowanego pojazdu stwierdzony podczas pierwszego i drugiego ważenia został przekroczony o 50 kg, co stanowi przekroczenie dopuszczalnego nacisku wynoszącego 11,5 t o 0,43%. W związku ze stwierdzonym przekroczeniem nacisku pojedynczej osi napędowej pojazd został uznany za nienormatywny, na przejazd którego wymagane byłoby zezwolenie kategorii V, wydane dla podmiotu wykonującego przejazd.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących procesu ważenia kontrolowanego pojazdu organ odwoławczy wskazał, że do pomiarów nacisków osi użyto wagi samochodowej do ważenia pojazdów w ruchu, znak fabryczny ASM 4301, nr fabryczny [...], znak typu [...]. Waga posiadała ważne do dnia 18 lutego 2024 r. świadectwo legalizacji ponownej z dnia 18 stycznia 2022 r., wydane przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Miar w Warszawie (znak wniosku [...]). Organ stwierdził, że posiadanie przez wagę ważnego świadectwa legalizacji potwierdza, że waga spełnia wymagania określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz. U. Nr 188, poz. 1345).

Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców (dalej: "Rzecznik") pismem z dnia 4 października 2023 r. zawiadomił organ odwoławczy o wstąpieniu do postępowania. W ocenie Rzecznika organ administracji dopuścił się naruszenia przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 k.p.a., gdyż uzyskanie dwóch różnych wyników ważeń pojazdu wykonanych jedno po drugim, podaje w wątpliwość wiarygodność uzyskanych wyników. Rzecznik wskazał, że obydwa wyniki mieściły się w dopuszczalnym dla wagi klasy dokładności D odchyleniu wynoszącym +/- w granicach korekty wynoszącej 2% zaokrąglonej w górę do każdych pełnych 100 kg, którą nakazuje stosować funkcjonariuszom inspekcji transportu drogowego § 29d pkt 5 zarządzenia nr 28/2014 GITD z dnia 17 września 2014 r. w sprawie zasad planowania, prowadzenia dokumentowania kontroli przewozów drogowych przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego (dalej: "zarządzenie nr 28/2014"). Zdaniem Rzecznika nałożenie kary na przedsiębiorcę w sytuacji, gdy żadne dobro prawnie chronione przez ustawę - Prawo o ruchu drogowym nie zostało zagrożone, jest nieproporcjonalne i narusza art. 31 ust. 3 Konstytucji. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 grudnia 2022 r., SK 66/21, Rzecznik wyraził także wątpliwość, czy przepis art. 140ab ust. 1 pkt. 3 lit a p.r.d., który określa karę pieniężną za przekroczenie nacisku osi w sztywno określonej wysokości, jest zgodny z art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Lu 514/23, oddalił skargę skarżącej na ww. decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 28 lipca 2023 r.

Sąd I instancji stwierdził, że kwestionowana przez skarżącą prawidłowość procesu ważenia nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnił, że ze znajdujących się w aktach sprawy protokołów kontroli wynika jednoznacznie, iż kontrola nacisków osi w obu przypadkach została przeprowadzona przy użyciu wagi samochodowej do ważenia pojazdów w ruchu znak fabryczny ASM 4301, producent AUTOMEX System s.c. Tczew, rok produkcji: 1998, znak typu RPT 98233, posiadającej ważne do dnia 18 lutego 2024 r. świadectwo legalizacji ponownej. Bezpośredni opis przeprowadzonych w trakcie kontroli czynności zawarty jest w protokole kontroli, który uznawany jest za dokument urzędowy mający szczególną moc dowodową.

Zdaniem WSA, brak było jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, aby ww. urządzenie wagowe zostało użyte nieprawidłowo. Trafnie zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że waga jest wyposażona w system automatycznej sygnalizacji błędów pomiaru. Jeśli zatem system wagi nie sygnalizował błędu, należało uznać, że ważenie przebiegało w sposób prawidłowy i nie zachodzą podstawy do kwestionowania wyników pomiaru. Ważenie wykonane zostało na wadze spełniającej wymogi normatywne i w sposób zgodny z instrukcją obsługi urządzenia wagowego.

Sąd I instancji nie podzielił stanowiska skarżącej o obowiązku uwzględnienia przez organ błędu pomiarowego, przyjętego dla tego typu wag. W ocenie skarżącej, skoro wyniki ważenia mieszczą się w tolerancji (2%), to nie może być mowy o stwierdzeniu naruszenia. Odnosząc się do powyższego zarzutu WSA podniósł, że z instrukcji obsługi wagi (k. 9-13 akt adm.) nie wynika, aby uzyskane wyniki pomiarów należało pomniejszyć o wartość dopuszczalnego odchylenia. Obowiązku korygowania wyników pomiaru nie da się wywieść ani z ustawy Prawo o miarach, ani z wydanego na podstawie jej przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych. Błędy pomiaru, na które powołuje się skarżąca, to odchylenia dopuszczalne obciążenia osi, badane przez organ administracji metrologicznej wydający świadectwo legalizacji, a nie kryteria prawidłowego użytkowania urządzeń pomiarowych. Dotyczą one pojazdów kontrolnych służących sprawdzeniu wagi.

WSA za zasadne uznał przyjęcie jako wyniku ważenia wartości rzeczywistych nacisków osi pojazdu podanych przez tę wagę, wobec czego bezpodstawny był zarzut nieuwzględnienia korekty związanej z błędem pomiaru, skoro obowiązek korygowania wyników pomiarów o wartość dopuszczalnego odchylenia skorygowanego obciążenia osi nie wynika ani z przepisów prawa, ani instrukcji obsługi wagi. Podzielił stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wynikiem ważenia są wartości rzeczywiste nacisków osi.

Sąd I instancji, odnosząc się do argumentacji skarżącej o stosowaniu przez funkcjonariuszy Inspekcji Transportu Drogowego zarządzenia nr 28/2014 Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 17 września 2014 r. w sprawie zasad planowania, prowadzenia oraz dokumentowania kontroli przewozów drogowych przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego (t.j. Dz. Urz. GITD. 2014. 14) i pomniejszania wskazania wag o 2%, wyjaśnił, że ww. zarządzenie nie jest przepisem prawa powszechnie obowiązującego lecz instrukcją mającą charakter przepisów wewnętrznych, skierowaną do podległych temu organowi inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego. Nie ma zatem żadnych podstaw do stosowania tego zarządzenia przez inne organy uprawnione do kontroli przewozów. Ponadto zarządzenie wskazuje na możliwe błędy wskazań wag, wynikające z nachylenia nawierzchni na stanowisku ważenia i z cząstkowego ważenia pojazdów wieloosiowych, przewiduje zatem korektę wyniku ważenia z uwagi na szczególne warunki pomiaru. Z akt sprawy nie wynika, aby proces ważenia odbywał się w warunkach, które mogłyby zakłócać proces ważenia. Okoliczności takich nie powołuje także skarżąca. Ważenie dokonane zostało na wadze spełniającej wymogi normatywne i wykonane w sposób zgodny z instrukcją obsługi urządzenia wagowego.

WSA uznał, że ograny I i II instancji prawidłowo stwierdziły brak podstaw do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 140aa ust. 4 p.r.d., a zatem za niezasadny uznał zarzut w tym zakresie. Dodał, że wbrew stanowisku skarżącej, w sprawie nie znajduje zastosowania art. 189d i art. 189f § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; powoływanej dalej jako: "k.p.a."). Nie doszło również do uchybienia art. 10 ust. 2, art. 11 ust. 1 i art. 12 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo Przedsiębiorców (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 236).

Sąd I instancji nie uwzględnił także zarzutów naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 k.p.a., gdyż w jego ocenie organ prawidłowo ustalił stan faktyczny, uwzględniając wszystkie przeprowadzone w sprawie dowody; szczegółowo wyjaśnił procedurę ważenia nacisków osi pojazdu; opisał cechy użytej wagi i proces jej legalizacji, odnosząc się do podstaw prawnych zawartych w ustawie - Prawo o miarach i rozporządzeniu w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał dowody, na których się oparł oraz szczegółowo wyjaśnił podstawę prawną decyzji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zaskarżając wyrok w całości oraz wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i poprzedzających go decyzji organów obu instancji oraz umorzenie w całości postępowania w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. Ewentualnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu opłaty od wniosku za sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku wraz z jego pisemnym uzasadnieniem, a także kosztów zastępstwa procesowego w wysokości według norm przepisanych za obydwie instancje, oraz kosztu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł. Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1.1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez przeprowadzenie niepełnej kontroli legalności decyzji administracyjnej i niedostrzeżenie przez Sąd I instancji naruszenia przez organy przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a tym samym petryfikowanie naruszenia przez organy:

1.1.1. art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81a § 1 i art. 107 § 1 k.p.a. i wyrażonych w tych przepisach zasad prawdy obiektywnej, zasady zaufania do władzy publicznej i kierowania się zasadą proporcjonalności, zasady oficjalności, zasady ciężaru dowodu, bezpośredniości i zupełności zgromadzonego materiału i swobody jego oceny oraz zasady rozstrzygania wątpliwości faktycznych na korzyść strony, zgodnie z którymi to zasadami obciążenie strony sankcją administracyjną musi być poprzedzone jednoznacznym, niebudzącym jakichkolwiek wątpliwości ustaleniem faktu, iż istotnie naruszyła ona prawo, z którym to naruszeniem ustawa wiąże odpowiedzialność administracyjno-karną, natomiast w niniejszej sprawie ustalenie faktów stanowiących podstawę nałożenia nieproporcjonalnie wysokiej kary, nastąpiło przy użyciu wagi, która w trakcie dwukrotnego ważenia wskazała wyniki dotyczące przekroczenia nacisku pojedynczej osi napędowej, tj. w trakcie pierwszego ważenia przekroczenie o 100 kg (0,87 %)" w trakcie drugiego o 50 kg (0,43 %)" a zatem o wartości minimalnie przekraczające dopuszczalny nacisk osi (11.500 kg), przy czym obydwa wyniki mieściły się w dopuszczalnym dla wagi klasy dokładności D odchyleniu wynoszącym +1-4% (por. zał. nr 1 do rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych) oraz w granicach korekty wynoszącej 2 % zaokrąglonej w górę do każdych pełnych 100 kg, którą nakazuje stosować funkcjonariuszom ITD, § 29d pkt 5 zarządzenia nr 28/2014 GITD z dnia 17 września 2014 r. w sprawie zasad planowania, prowadzenia oraz dokumentowania kontroli przewozów drogowych przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego, który jeżeli nie wprost, to przynajmniej w drodze analogii powinien znajdować zastosowanie do kontroli przeprowadzanych również przez inne organy (por. wydane w bardzo zbliżonej sprawie tego samego podmiotu wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt II GSK 2094/22 i II GSK 737/23);

1.1.2. art. 81a § k.p.a. oraz art. 10 ust. 2 Prawa przedsiębiorców i wyrażonej w tych przepisach zasady rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości faktycznych na korzyść strony poprzez niezastosowanie tych przepisów i nierozstrzygnięcie występujących w niniejszej sprawie poważnych wątpliwości co do faktu popełnienia naruszenia prawa na korzyść strony, lecz nałożenie na stronę kary pieniężnej pomimo braku pewności co do tego, że w ogóle doszło do naruszenia prawa;

1.1.3. art. 51 ust. 3 oraz art. 54 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 728; powoływanej dalej jako: "u.t.d.") w zw. z § 29d pkt 5 zarządzenia nr 28/2014 GITD z dnia 17 września 2014 r. w sprawie zasad planowania, prowadzenia oraz dokumentowania kontroli przewozów drogowych przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego oraz § 20 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych, w szczególności danych z tabeli z załącznika nr 1 do tego rozporządzenia, dotyczącej dopuszczalnego odchylenia każdego obciążenia osi lub osi wielokrotnej od skorygowanego obciążenia osi lub osi wielokrotnej pojazdu kontrolnego innego niż dwuosiowy podczas ważenia dynamicznego zgodnie z którą w przypadku wagi o klasie dokładności D odchylenie dopuszczalne w % skorygowanego obciążenia osi wynosi +/-4%, a zatem wynik ważenia uzyskany w trakcie kontroli (0,43%) mieścił się w odchyleniu, a zatem w tolerancji błędu. Tym samym na stronę nie powinna zostać nałożona kara;

1.1.4. art. 6, art. 7 i art. 8 § 1 k.p.a. i wyrażonych w tych przepisach zasad legalizmu, prawdy obiektywnej oraz zaufania do władzy publicznej w zw. z art. 189a § 1 k.p.a., art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. a contrario oraz art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nierozważenie zastosowania do kary pieniężnej przewidzianej w ustawie Prawo o ruchu drogowym przepisów k.p.a. dotyczących administracyjnych kar pieniężnych (dział IVa), które regulują zasady nakładania kar (w tym odstąpienie od ukarania) i powinny znaleźć zastosowanie do kar nakładanych na podstawie ustawy p.r.d., a zostały przez organy pominięte, pomimo że kary pieniężne w ustawie p.r.d. zostały uregulowane w sposób częściowy, nieuwzględniający jednak wszystkich kwestii wymienionych w art. 189a § 2 pkt 1-6 k.p.a., przez co koniecznym jest w przypadku przepisów p.r.d. odwołanie się do uregulowań działu IVa k.p.a. (por. m. in. wyrok VI SA/Wa 2875/23, VI SA/Wa 3023/23, VI SA/Wa 198/23, VI SA/Wa 2230/22, III SA/Po 145/22). Ocena, czy w sprawie nie występują przesłanki do odstąpienia od ukarania stanowi obligatoryjny element postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, którego pominięcie wywołuje konieczność uchylenia tak podjętej decyzji;

1.1.5. art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 8 § 1 k.p.a. poprzez nierozważenie odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu w sytuacji, gdy kara 6.000,00 zł za zarzucone naruszenie w okolicznościach w jakich do niego miało dojść i jego wagi jawi się jako nieproporcjonalna, a ponadto w sytuacji gdyby kontrola była prowadzona przez inny organ - Inspektorów Transportu Drogowego (ITD), to wówczas zgodnie z § 29d pkt 5 zarządzenia GITD nr 28/2014 z dnia 17 września 2014 r. w sprawie zasad planowania, prowadzenia oraz dokumentowania kontroli przewozów drogowych przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego, nie doszłoby w ogóle do stwierdzenia naruszenia, bowiem "w przypadku pomiarów nacisków osi i rzeczywistej masy całkowitej pojazdu dokonywanych z użyciem wagi stacjonarnej do pomiarów dynamicznych lub wag przenośnych do pomiarów dynamicznych, od wskazania wagi stacjonarnej lub sumy wskazań wag przenośnych, dla każdej osi, odejmuje się 2% zaokrąglone w górę do każdych pełnych 100 kg wartości tej korekty";

2. prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, tj.:

2.1. art. 140aa ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 1, ust. 4, art. 140ab ust. 1 pkt 3 lit. a) i ust. 2 p.r.d., poprzez nałożenie na stronę surowej kary pieniężnej za stwierdzone w trakcie kontroli przekroczenie nacisku osi o 0,43% w sytuacji, gdy powyższe wyniki mieszczą się w tolerancji błędu wynoszącej 2%, a wynikającej z zarządzenia GITD, które co najmniej w drodze analogii powinno znaleźć zastosowanie przy ustalaniu parametrów w trakcie kontroli i spowodować stwierdzenie, że parametry dopuszczalne przez prawo materialne w ogóle nie zostały naruszone;

2.2. art. 189a § 1 k.p.a., art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. a contrario oraz art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie do kary pieniężnej przewidzianej w p.r.d. przepisów k.p.a. dotyczących administracyjnych kar pieniężnych (dział IVa), które regulują zasady nakładania kar (w tym odstąpienie od ukarania) i powinny znaleźć zastosowanie do kar nakładanych na podstawie ustawy p.r.d., a zostały pominięte, pomimo że kary pieniężne w ustawie p.r.d. zostały uregulowane w sposób częściowy, nieuwzględniający jednak wszystkich kwestii wymienionych w pkt 1-6 art. 189a § 2 k.p.a., przez co koniecznym jest w przypadku przepisów p.r.d. odwołanie się do uregulowań działu IVa k.p.a. (por. m. in. wyrok VI SA/Wa 2875/23, VI SA/Wa 3023/23, VI SA/Wa 198/23, VI SA/Wa 2230/22, III SA/Po 145/22);

2.3. art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 8 § 1 k.p.a. poprzez nieodstąpienie od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu w sytuacji gdy kara 6.000,00 zł za zarzucone naruszenie w okolicznościach w jakich do niego miało dojść i jego wagi jawi się jako nieproporcjonalna, a ponadto w sytuacji gdyby kontrola była prowadzona przez inny organ - Inspektorów Transportu Drogowego (ITD), to wówczas zgodnie z § 29d pkt 5 zarządzenia GITD nr 28/2014 z dnia 17 września 2014 r. w sprawie zasad planowania, prowadzenia oraz dokumentowania kontroli przewozów drogowych przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego, nie doszłoby w ogóle do stwierdzenia naruszenia, bowiem "w przypadku pomiarów nacisków osi i rzeczywistej masy całkowitej pojazdu dokonywanych z użyciem wagi stacjonarnej do pomiarów dynamicznych lub wag przenośnych do pomiarów dynamicznych, od wskazania wagi stacjonarnej lub sumy wskazań wag przenośnych, dla każdej osi, odejmuje się 2% zaokrąglone w górę do każdych pełnych 100 kg wartości tej korekty";

3. prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj.:

3.1. art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 140aa ust. 4 pkt 1 lit. a) i b) p.r.d. poprzez uznanie, że instytucja uregulowana w art. 140aa ust. 4 p.r.d. jest tożsama z kodeksową instytucją odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu, co miałoby zdaniem sądu uzasadniać niezastosowanie przepisu art. 189f § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w postępowaniu prowadzonym na podstawie p.r.d., pomimo że zakres normowania przepisów k.p.a. i p.r.d. jest odmienny, a odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej i poprzestania na pouczeniu nie należy utożsamiać z umorzeniem (ewentualnie niewszczynaniem) postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej (por. uchwała NSA III OPS 1/21).

Argumentację na poparcie zarzutów sformułowanych w petitum skargi kasacyjnej przedstawiono w jej obszernym uzasadnieniu.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są zasadne.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że w dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny odniósł się już do analogicznych w istocie problemów prawnych w zbliżonych stanach faktycznych spraw (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 2024 r., sygn. akt II GSK 2135/23; wyrok NSA z dnia 21 maja 2024 r., sygn. akt II GSK 315/21; wyrok NSA z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt II GSK 2094/22; wyrok NSA z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt II GSK 737/23 - publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceny przedstawione w uzasadnieniach wskazanych powyżej wyroków NSA, skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, a zatem uznał za zasadne odwołanie się do motywów przywołanych rozstrzygnięć.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarzuty dotyczące naruszenia zarówno przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisów prawa materialnego. Przedmiot obu rodzajów zarzutów, jak i kierunek argumentacji pozostaje jednak w ścisłym związku, koncentrując się zasadniczo wokół dwóch zagadnień.

Pierwsze z nich dotyczy prawidłowości dokonanych pomiarów nacisków osi. Skarżąca kasacyjnie neguje w tym przypadku wyniki pomiarów jako nieuwzględniające korekt wynikających z norm rozporządzenia w sprawie wag oraz z przywoływanego pomocniczo § 29d pkt 5 zarządzenia nr 28/2014 GITD z 17 września 2014 r. w sprawie zasad planowania, prowadzenia oraz dokumentowania kontroli przewozów drogowych przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego, który co najmniej w drodze analogii powinien zostać w tej sprawie zastosowany z racji przedmiotu badanej sprawy (przejazd nienormatywny), względem którego władcze kompetencje przysługują różnym organom i nie powinno w związku z tym dochodzić do rozbieżnego stosowania norm prawnych. W tej kwestii organy i Sąd pierwszej instancji wskazują natomiast na brak podstawy prawnej umożliwiającej stosowanie odpowiednich korekt względem wyniku ważenia, certyfikację metrologiczną użytej wagi oraz cele jakim służyło wydanie rozporządzenia w sprawie wag, w tym także brak kwestionowania przez kierowcę wyników pomiarów. Podkreślane jest także to, że z instrukcji służącego do obsługi wagi programu komputerowego nie wynika, aby obligatoryjne było stosowanie jakichkolwiek korekt.

Drugie sporne zagadnienie dotyczy niezasadnego niezastosowania art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. oraz art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., które - zdaniem strony skarżącej kasacyjnie - powinny były znaleźć zastosowanie w tej sprawie. W tej kwestii zarówno organy jak i WSA nie stwierdziły jednak podstaw do stosowania tych przepisów Działu IVa k.p.a., z uwagi na charakter sprawy i zawartą w p.r.d. regulację o karach administracyjnych.

Mając na względzie powyżej wskazany związek treściowy pomiędzy podniesionymi w skardze kasacyjnej zarzutami, poddane one zostały kontroli kasacyjnej łącznie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnione są zarzuty kasacyjne wskazujące na naruszenia procesowe, które doprowadziły do niewłaściwego (co najmniej przedwczesnego), przypisania skarżącej kasacyjnie odpowiedzialności za delikt administracyjny w postaci kary pieniężnej.

W postępowaniu administracyjnym dotyczącym nałożenia sankcji administracyjnej (w tej sprawie - wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej), organ administracyjny zobowiązany jest do ustalenia bez najmniejszej wątpliwości, że do naruszenia prawa w istocie doszło. Ciężar wykazania powstania naruszenia norm prawa administracyjnego obciąża zatem organ, co oczywiście nie zwalnia strony z obowiązku współpracy z organem w ramach zasady koniecznego współdziałania przy wyjaśnieniu istoty sprawy.

Z § 5 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych wynika, że dopuszczalny nacisk pojedynczej osi napędowej pojazdów, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2-14, nie może przekraczać 11,5 tony. Z kolei § 5 ust. 4 wskazuje, że w przypadku pojazdu uczestniczącego w ruchu drogowym podstawą sprawdzenia wymagań, o których mowa w ust. 1-3 oraz ust. 5, są wartości rzeczywiste nacisków osi. To zatem prawidłowe ustalenie, zgodnie z zasadami postępowania regulowanymi w art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a § 1 k.p.a., rzeczywistych nacisków osi na drogę, powinno stanowić podstawę stwierdzenia ewentualnego przekroczenia norm określających ich maksymalny, dopuszczalny prawnie poziom. Organ ma zatem dokonać odpowiednich ustaleń faktycznych na podstawie stosowanych środków dowodowych. W tym konkretnie przypadku chodzi więc o wagi, które pozwalają ustalić jaki jest rzeczywisty nacisk osi pojazdu na drogę. Skoro to przy pomocy wagi organ ma wykazać zaistnienie określonego stanu faktycznego (wielkości nacisku osi na drogę), to ma obowiązek zapewnić takie jej działanie oraz taki poziom pewności pomiaru, by nie istniały żadne wątpliwości co do tego, że uzyskane rezultaty ważenia są prawidłowe i mogą służyć jako wystarczający materiał dowodowy do stwierdzenia wystąpienia przekroczenia, z którym wiąże się sankcja administracyjna.

Ustalenie rzeczywistej wagi określonego ładunku bądź nacisku ładunku na pewną powierzchnię, wymaga użycia odpowiedniej wagi. Ze względu jednak np. na różne parametry wagi, warunki jej użycia, sposób zamontowania, albo warunki pogodowe, prowadzić mogą do otrzymania wyników pomiaru odbiegających od rzeczywistych wartości. W związku z tym urządzenia tego rodzaju przechodzą prawną kontrolę metrologiczną na podstawie ustawy z 11 maja 2001 r. Prawo o miarach, która stosownie do art. 4 pkt 9 jest działaniem zmierzającym do wykazania, że przyrząd pomiarowy spełnia wymagania określone we właściwych przepisach. Tylko urządzenia, które przeszły określone sprawdzenie przez służby metrologiczne, mogą być użyte w ramach postępowania administracyjnego. Dowodem legalizacji, tj. dowodem zastosowania stosownej weryfikacji urzędowej, jest zaś świadectwo legalizacji lub cecha legalizacyjna, umieszczane na przyrządzie pomiarowym (wadze), poświadczające dokonanie legalizacji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygając niniejszą sprawę podziela pogląd, że dokonanie urzędowego sprawdzenia metrologicznego i posiadanie świadectwa legalizacji (pierwotnej bądź ponownej) nie oznacza jednak jeszcze, że każdy pomiar przy użyciu tego urządzenia odpowiada rzeczywistej wadze danego ładunku lub nacisku na oś. W zależności bowiem od pewności, powtarzalności i niezmienności dokonywanych pomiarów urządzenia pomiarowe (w tej sprawie wagi do ważenia pojazdów w ruchu), kwalifikowane są do różnych klas z punktu widzenia ich precyzji (dokładności). W warunkach użytkowych (nielaboratoryjnych) trudno jest bowiem uzyskać pomiar całkowicie zbieżny z rzeczywistym stanem (por. m.in. wyrok NSA z dnia 12 października 2023 r., sygn. akt II GSK 737/23).

Zgodnie z § 20 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 25 września 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać wagi samochodowe do ważenia pojazdów w ruchu, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych (Dz. U. Nr 188, poz. 1345 ze zm.), w zależności od odchylenia dopuszczalnego każdego obciążenia osi od skorygowanego obciążenia osi i statycznego obciążenia osi pojazdu dwuosiowego, rozróżnia się cztery klasy dokładności wag, przy pomiarze obciążenia osi oznaczane jako A, B, C i D (od najbardziej dokładnych po mniej dokładne, co dostrzegł WSA). Zgodnie zaś z § 20 ust. 2 powołanego rozporządzenia, odchylenie dopuszczalne każdego obciążenia osi określa załącznik nr 1 do rozporządzenia. Przepisy przewidują zatem odpowiednie klasyfikowanie danej wagi, w zależności od tego jak bardzo zbliżone do rzeczywistego są jej wskazania. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje przy tym, że jakkolwiek z § 1 wynika, że to rozporządzenie służy określeniu:

1) wymagań w zakresie konstrukcji, wykonania, materiałów, charakterystyk metrologicznych oraz warunków właściwego stosowania wag samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu;

2) szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej wag samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu;

3) sposobów i metod przeprowadzania badań i sprawdzeń, o których mowa w pkt 2,

to jednak nie można przyjąć, że jego regulacje nie mają znaczenia w sprawie, w której wykorzystywana jest waga w celu ustalenia określonej masy, służącej następnie do stwierdzenia wystąpienia sankcjonowanego administracyjne przekroczenia nacisków osi.

Wpływ regulacji zawartej w tym rozporządzeniu na sferę dokonywanych pomiarów potwierdza również przewidziany w rozporządzeniu sposób dokonywania metrologicznej weryfikacji wag, uwzględniający błąd dopuszczalnego prawnie pomiaru wskazany w załączniku. Przeprowadzona ocena metrologiczna wagi i jej zakwalifikowanie do odpowiedniej klasy dokładności świadczy zatem o tym, że sprawdzenie dało wyniki, które mieszczą się w granicach dopuszczonych przez prawo błędów pomiaru, przez co można uznać, że waga działa z punktu widzenia prawa prawidłowo. Trudno jest jednak oczekiwać, aby każda waga, zainstalowana w różnych miejscach i warunkach, dokonywała takich samych pomiarów (tak precyzyjnych) jak waga działająca w warunkach laboratoryjnych, bez wpływu czynników zewnętrznych. Zaszeregowanie wagi do określonej klasy dokładności jest prawnym kryterium potwierdzającym, że uzyskiwany z jej wykorzystaniem wynik, będzie mniej lub bardziej dokładny, zbliżony do rzeczywistego, co jest z kolei uznawane przez prawo jako dopuszczalne, z racji wskazanych trudności uzyskania wskazań zawsze zgodnych z rzeczywistymi wartościami.

W kontekście powyższego zwrócić należy uwagę również na cel i logikę klasyfikowania wag do różnych klas dokładności. Jeżeli bowiem ich wskazania miałyby być, po przejściu prawnej kontroli metrologicznej, zawsze takie same jak rzeczywiste wartości, zbędne byłoby dzielenie wag na klasy dokładności, zależne od zmieszczenia się w trakcie kontroli metrologicznej w dopuszczonych przez prawo granicach błędu w trakcie wszystkich przeprowadzonych ważeń kontrolnych.

Zaznaczyć przy tym trzeba, że w tej sprawie organ stosował wagę o najniższej możliwej klasie dokładności "D", dla której w trakcie sprawdzenia metrologicznego obowiązują największe dopuszczalne błędy pomiarowe, zarówno w ramach procedury zatwierdzenia typu i legalizacji wagi, jak i jej użytkowania (por. tabela 1 załącznika nr 1 do rozporządzenia w sprawie wag).

Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że nieprawidłowy jest pogląd WSA i organów, że sam tylko fakt przejścia kontroli metrologicznej, automatycznie czyni uzyskany wynik zawsze wiarygodnym i mogącym służyć do ustalenia przekroczenia, bez konieczności stosowania ewentualnych korekt. Niezasadne jest twierdzenie, że nie jest konieczne korygowanie wyników pomiarów, bo żaden przepis prawa nie przewiduje korygowania wyników pomiarów dokonywanych w trakcie kontroli pojazdów. Już z klasy użytej wagi wynika, że w trakcie pomiarów dokonywanych w różnych warunkach, może dochodzić do dopuszczalnych prawnie odchyleń, które z racji uzyskanego zatwierdzenia wagi przez organ metrologiczny mieszczą się granicach dopuszczalnych błędów.

Jeszcze raz należy podkreślić, że dokonując pomiaru służącego następnie jako dowód w sprawie o nałożenie na przewoźnika sankcji administracyjnej, to organ ma zapewnić narzędzia posiadające nie tylko wymagane urzędowe potwierdzenie prawidłowości i powtarzalności uzyskiwanych wyników w zbliżonych warunkach, ale także, że uzyskany wynik jest wynikiem rzeczywistym.

W tej sprawie niewątpliwie użyto narzędzia w postaci legalizowanej wagi. Jednakże uzyskany wynik powinien być następnie zestawiony z zasadami procesowymi, nakazującymi m.in. ewentualne wątpliwości rozstrzygać na korzyść strony, co zobowiązuje do przeprowadzenia stosownej korekty na korzyść strony, chyba że organ może jednoznacznie wykazać, że uzyskane wyniki z całą pewnością wynoszą tyle, ile rzeczywiste wartości nacisków. Dokonana legalizacja urządzenia pomiarowego ma bowiem ten skutek, że w jej trakcie stwierdzono, że urządzenie dawało określone, powtarzalne wskazania w porównywalnych warunkach, a błąd pomiaru mieścił się w prawem dopuszczonych granicach.

W kontekście powyższego za konieczne Naczelny Sąd Administracyjny uznaje zwrócenie uwagi na pominięte w sprawie kwestie faktyczne, istotnie wpływające na końcowy wynik.

Należy mianowicie zwrócić uwagę na wadliwe zaakceptowanie przez WSA twierdzenia organów, że w aktach sprawy znajduje się instrukcja obsługi urządzenia wagowego (k. 9-13 akt adm.), z której nie wynika obowiązek korygowania wyników pomiarów, pomimo że taka możliwość z niej wynika. Kwestia dopuszczalnych błędów pomiarowych to wynik odpowiedniego założenia przyjętego w trakcie metrologicznej weryfikacji wagi (swoistego kompromisu wymaganego brakiem możliwości zagwarantowania prawidłowych warunków ważenia), które pozwala, pomimo istniejących odchyleń od przyjętego wzorca, zakwalifikować ją do jednej z czterech klas dokładności. Wskazywana w wyroku i decyzjach instrukcja wagi nie świadczy o parametrach wagi, gdyż zawiera jedynie opis funkcjonalności i sposobu prawidłowego korzystania z wagi. Wskazać przy tym należy, że jakkolwiek WSA dostrzegł, że z instrukcji tej wynika możliwość wprowadzenia korekt, to jednak nie wyciągnął z tego faktu dalszych wniosków.

Wnioskując na podstawie ww. instrukcji, organy i WSA błędnie zatem uznały, że wyniki osiągane podczas ważenia nie wymagają jakichkolwiek korekt, gdyż waga ma stosowne świadectwo potwierdzające aktualność jej metrologicznej weryfikacji przez służby państwa, a instrukcja nie wymaga stosowania jakiejkolwiek korekty pomiaru. Podkreślenia bowiem należy, że czym innym jest instrukcja obsługi wagi, a czym innym jej rzeczywiste parametry i możliwości ważenia, w tym zwłaszcza zakres nieuniknionego błędu pomiaru dokonywanego w warunkach normalnego użytkowania wagi.

Słuszne było zatem stanowisko strony skarżącej kasacyjnie, która domagała się zasięgnięcia odpowiedniej informacji u producenta urządzenia co do jego rzeczywistych możliwości, zwłaszcza zaś błędu pomiaru. Nie bez powodu prawodawca rozróżnia bowiem, w ramach weryfikacji metrologicznej, klasy wag ze względu na poziom ich dokładności, co uzasadnia wątpliwość co do wiarygodności pomiaru użytej w sprawie wagi o najniższej z możliwych klas precyzji.

Wadą przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania było zatem oparcie się na posiadanym świadectwie legalizacji ponownej i odrzucenie potrzeby wyjaśnienia dopuszczalnych prawnie błędów pomiaru wagi. Charakter niniejszej sprawy wymagał wyjaśnienia tych okoliczności, gdyż możliwe błędy pomiaru nie mogą obciążać przewoźnika, bo to organ dokonuje pomiarów i to organ korzysta z narzędzi o określonej klasie dokładności.

Odnosząc się zaś do wskazania, że rozporządzenie w sprawie wag przewiduje odchylenia w ramach zatwierdzenia typu i legalizacji wagi o ±2%, natomiast dla użytkowania wagi o ±4%, a więc zarówno w górę jak i w dół, należy przypomnieć powołane wyżej zasady procesowe wynikające z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81a § 1 k.p.a. Odchylenie może zatem następować zarówno w górę jak i w dół pomiaru, tzn. uzyskany wynik może być albo większy niż rzeczywista wartość albo od niej mniejszy. Są to zatem wątpliwości faktyczne, wynikające z użytych przez organ środków dowodowych, które przewidują legalne istnienie błędu pomiaru. Wątpliwości tych nie można zaś tłumaczyć na niekorzyść strony. A zatem to, że wynik pomiaru może być mniejszy bądź większy niż rzeczywista wartość, nie może przemawiać za nieuwzględnianiem korekt na korzyść skarżącej. To organ ma bowiem przedstawić taki materiał dowodowy, który bez żadnych zastrzeżeń wykaże, jaka jest rzeczywista wartość nacisków osi na drogę.

Powyższej oceny o wadliwości przeprowadzonego postępowania dowodowego nie zmienia także argumentacja w wyroku jak i obu decyzjach, wskazująca na niepodważanie wyników pomiarów przez kierowcę pojazdu i podpisanie protokołów bez zastrzeżeń. Fakt ten nie ma w sprawie znaczenia, gdyż nie są przez stronę kwestionowane uzyskane wyniki dwóch przeprowadzonych ważeń, tj. wskazań nacisku osi jakie zostały odnotowane w programie komputerowym obsługującym wagę, lecz brak uwzględnienia błędów pomiaru (niezastosowanie niezbędnych korekt).

Nie jest też zasadna argumentacja organów i Sądu o niesygnalizowaniu przez program komputerowy jakichkolwiek błędów w trakcie prowadzonych pomiarów. Świadczy to tylko o tym, że pomiary prowadzono zgodnie z wymaganiami producenta, nie oznacza jednak, że uzyskany wynik nie jest dotknięty dopuszczalnym błędem pomiaru, zwłaszcza jeżeli uwzględni się przytoczone wyżej poglądowo wyjaśnienia producenta.

Błędne i zarazem w niniejszej sprawie zbędne jest natomiast odwoływanie się przez skarżącą kasacyjnie do potrzeby odpowiedniego zastosowania w drodze analogii § 29d pkt 5 zarządzenia GITD nr 28/2014 z 17 września 2014 r. w sprawie zasad planowania, prowadzenia oraz dokumentowania kontroli przewozów drogowych przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego. Jest to przepis niebędący źródłem powszechnie obowiązującego prawa, pomimo że stosowany jest w praktyce przez inspektorów ITD w sprawach kar administracyjnych z zakresu transportu drogowego na korzyść stron. W tej konkretnej sprawie naruszenie prawa polegało jednak na braku uwzględniania przez organy celno-skarbowe dopuszczonych prawnie w drodze kontroli metrologicznej wag, błędów pomiaru i ich wpływu na otrzymywane wyniki ważenia kontrolowanych pojazdów. W państwie prawa ta sama okoliczność faktyczna (w tej sprawie: uzyskiwane wyniki ważenia) nie może być inaczej oceniania tylko dlatego, że rozstrzygają ją dwa różne organy administracyjne, stosujące różne podejścia. Prawidłowe zastosowanie norm prawa i prawidłowe odczytanie uzyskanych wyników przez służby celno-skarbowe, obsługujące wagi zlokalizowane na przejściach granicznych, będzie mogło zapewnić jednolitość oceny tych samych okoliczności faktycznych przez różne organy. Nie jest zatem trafne proponowane w skardze kasacyjnej powołanie się na akty wewnętrznego kierownictwa czy pragmatyki służbowe innych organów, stosowane przez nie w podobnych sprawach. To organy celno-skarbowe mają w odpowiedni sposób zinterpretować wynik ważeń pojazdu, uwzględniając ewentualne błędy pomiaru.

Na uwzględnienie nie zasługiwały również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące stosowania art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.

Art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. umieszczony został w Kodeksie postpowania administracyjnego w dziale IVa "Administracyjne kary pieniężne". Wykładnia art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. nie może zatem pomijać argumentów wynikających z jego wykładni systemowej, w tym zwłaszcza wymaga uwzględnienia, że zakres stosowania przepisów tego działu wyznacza art. 189a k.p.a., zgodnie z którym:

§ 1 W sprawach nakładania lub wymierzania administracyjnej kary pieniężnej lub udzielania ulg w jej wykonaniu stosuje się przepisy niniejszego działu.

§ 2 W przypadku uregulowania w przepisach odrębnych:

1) przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej,

2) odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia,

3) terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej,

4) terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej,

5) odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej,

6) udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej

- przepisów niniejszego działu w tym zakresie nie stosuje się.

Z powołanej regulacji jednoznacznie wynika, że uregulowanie w przepisach odrębnych zagadnień wymienionych § 2 oznacza, że przepisy tego działu nie mają zastosowania. Nie jest przy tym konieczne, aby przepisy odrębne regulowały te zagadnienia w zakresie, w jakim są one uregulowane w przepisach działu IVa, a mianowicie, aby zakres normowania przepisów odrębnych pokrywał się z zakresem normowania określonym w przepisach wymienionego działu. Dany przepis działu IVa nie ma zatem zastosowania, jeżeli dane zagadnienie wymienione § 2 jest uregulowane, niezależnie od tego czy zakres normowania tego zagadnienia prawnego określonego w § 2 w przepisach odrębnych jest węższy lub szerszy od zakresu normowania tego samego zagadnienia w przepisach działu IVa, niezależnie zatem od tego czy przepisy odrębne regulują je w sposób identyczny, podobny czy odmienny (zob. A. Wróbel, art. 189a k.p.a., t. 7, w: Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego LEX/el. 2021).

Przepisami odrębnymi w rozumieniu art. 189a § 2 k.p.a. in fine są w niniejszej sprawie przepisy p.r.d. Z art. 140aa ust. 4 p.r.d. wynika bowiem, że nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1, wobec podmiotu wykonującego przejazd, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli:

1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że ten podmiot:

a) dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem,

b) nie miał wpływu na powstanie naruszenia, lub

2) rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu, o którym mowa w art. 64 ust. 1 pkt 1, a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu w przypadku przewozu ładunków sypkich oraz drewna.

Z tego przepisu wynika zatem, że w warunkach w nim określonych nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 140aa ust. 1, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się. Dlatego za uzasadniony należy uznać wniosek, że jako przepis odrębny w stosunku do działu IVa k.p.a., reguluje on zagadnienie, o którym mowa w art. 189a § 2 pkt 2 w związku z art. 189f k.p.a. Konsekwencją jego zastosowania jest bowiem to, że w sytuacji zaistnienia naruszenia sankcjonowanego administracyjną karą pieniężną oraz zaktualizowania się jednej z określonych nim przesłanek wyłączenia odpowiedzialności przewoźnika drogowego, na przewoźnika tego nie jest nakładana kara pieniężna, albowiem nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia tej kary, a postępowanie wszczęte podlega umorzeniu. Stosowanie art. 140aa ust. 4 p.r.d. wywołuje zatem w istocie ten sam skutek, co zastosowanie instytucji odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w art. 189a § 2 pkt 2 w zw. z art. 189f k.p.a., gdyż za zaistniałe i ujawnione naruszenie prawa, kara ta nie jest nakładana. Dla przyjęcia, że przepisy działu IVa k.p.a. nie mają zastosowania, istotne znaczenie ma zaś to, aby zagadnienie, o którym mowa w § 2 art. 189 k.p.a., zostało uregulowane w przepisach odrębnych, niezależnie od zakresu normowania zagadnienia określonego w § 2 w tych przepisach odrębnych.

W tej sytuacji nie mogły zostać uwzględnione zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na naruszenie art. 189a § 2 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.

Podsumowując, ponieważ część zarzutów skargi kasacyjnej została przez Naczelny Sąd Administracyjny uznana za zasadne, zaistniała podstawa do uwzględnienia skargi kasacyjnej, przy czym uchylając zaskarżony wyrok rozpoznano również skargę, bowiem istota sprawy została uznana za dostatecznie wyjaśnioną, tj. oczywiste są naruszenia do jakich doszło w zakresie interpretacji wyników ważenia pojazdu skarżącej kasacyjnie. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny zastosował art. 188 p.p.s.a. i uchylił zaskarżony wyrok oraz obydwie wydane w sprawie decyzje administracyjne.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji zobowiązany będzie uwzględnić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zwłaszcza co do celu przydzielania klas dokładności stosowanym wagom. W razie takiej potrzeby zasięgnie również informacji u producenta stosowanych wag, co do ich specyfikacji i występujących dopuszczalnych błędów pomiarów, które będzie zobowiązany uwzględnić na korzyść strony.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) i w zw. z § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964). Zasądzona kwota 3177 zł stanowi zwrot wpisu od skargi w wysokości 240 zł oraz wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 120 zł, zwrot opłaty za uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji w wysokości 100 zł, a także zwrot opłaty skarbowej od pełnomocnictwa 17 zł, oraz zwrot wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej, który występował przed sądem pierwszej instancji oraz sporządził i wniósł skargę kasacyjną, w wysokości 1800 zł za pierwszą oraz 900 zł za drugą instancję.