Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1358/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4, ust. 5, ust. 5a, ust. 5b, ust. 5c, ust. 5d, ust. 5e, ust. 5f, ust. 6, art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: art. 7, art. 11, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 1358/22 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 marca 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Piotr Głowacki, Sędziowie: WSA Urszula Zięba, WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, w dniu 28 marca 2023 r., sprawy ze skargi A.J., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie, z dnia 12 października 2022 r. nr 2187/2022, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek, , , skargę oddala., , , , ,


UZASADNIENIE

W dniu 1 sierpnia 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie wpłynął wniosek A.J. o umorzenie zaległych składek wraz z kosztami egzekucyjnymi za okres od marca 2008 r. do września 2015 r. W treści wniosku wnioskodawca wskazał, że od września 2015 r. jest osobą bezrobotną, a od 2018 r. samotnie opiekuje się żoną chorującą na: [...]. Występuje u niej również podejrzenie [...] oraz poddawana jest częstym zabiegom fizjoterapeutycznym. Wnioskodawca podniósł także, że na ten moment jego żona wymaga całodobowej opieki, więc nie jest on w stanie podjąć pracy. Wskazał również, że finansowo w opłacaniu rachunków za mieszkanie i podstawowe opłaty pomaga im córka. A.J. oświadczył ponadto, że korzysta z pomocy Opieki Społecznej, jednak wypłaty są niecykliczne. Wyjaśnił również, że przez około dwa lata jego żona miała I grupę inwalidzką i pobierała dodatek w kwocie 500 zł, jednak nie został on przyznany na dalszy okres, a jego żona nie została wezwana na komisję lekarską. Wnioskodawca nadmienił, że również on posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.

Decyzją z dnia 12 października 2022 r. nr 2187/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

– składek za okres marzec - kwiecień 2008 r., maj 2009 r. – kwiecień 2020 r., wrzesień 2010 r., styczeń 2013 r. – wrzesień 2015 r. w kwocie [...] zł,

– odsetek liczonych na 1 sierpnia 2022 r. przypadających od ww. składek w kwocie [...] zł,

– odsetek w kwocie 249,00 zł liczonych na 1 sierpnia 2022 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres marzec – kwiecień 2008 r. oraz styczeń 2013 r.;

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

– składek za okres maj 2009 r. - kwiecień 2010 r., wrzesień 2010 r., styczeń 2013 r., marzec 2013 r. – wrzesień 2015 r. w kwocie [...] zł,

– odsetek liczonych na 1 sierpnia 2022 r. przypadających od ww. składek w kwocie [...] zł,

– odsetek w kwocie [...] zł liczonych na 1 sierpnia 2022 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres listopad 2009 r. – styczeń 2009 r., marzec – kwiecień 2009 r., listopad 2010 r. – listopad 2012 r. oraz styczeń 2013 r.;

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

– składek za okres kwiecień, listopad 2008 r. – styczeń 2009 r., maj 2009 r. – kwiecień 2010 r., wrzesień 2010 r., styczeń 2013 r. – wrzesień 2015 r. w kwocie [...] zł,

– odsetek liczonych na 1 sierpnia 2022 r. przypadających od ww. składek w kwocie [...] zł.

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i 3b oraz art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...] zł, w tym:

a) ubezpieczenie społeczne za okres maj 2009 r. – kwiecień 2010 r., wrzesień 2010 r., styczeń 2013 r. – wrzesień 2015 r. w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek liczonych na 1 sierpnia 2022 r. przypadających od ww. składek – [...] zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres maj 2009 r. – kwiecień 2010 r., wrzesień 2010 r., styczeń 2013 r., marzec 2013 r. – wrzesień 2015 r. w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek liczonych na 1 sierpnia 2022 r. przypadających od ww. składek – [...] zł;

c) Fundusz Pracy za okres maj 2009 r. – kwiecień 2010 r., wrzesień 2010 r., styczeń 2013 r. – wrzesień 2015 r. w łącznej kwocie [...] zł w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek liczonych na 1 sierpnia 2022 r. przypadających od ww. składek – [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, iż wnioskodawca nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, nie posiada dochodu z innych źródeł. Pobiera natomiast zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 390 zł. Wspólne gospodarstwo domowe wnioskodawca prowadzi z żoną – E.J., której dochodu jednak nie wykazał. Organ dodał, że w piśmie z dnia 1 sierpnia 2022 r. E.J. oświadczyła, że otrzymuje emeryturę, która po potrąceniach komorniczych wynosi 1.227 zł. ZUS stwierdził, że ustalenia urzędowe wykazały, że do 31 marca 2021 r. A.J. posiadał status świadczeniobiorcy, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej, wójt, burmistrz lub prezydent miasta ma obowiązek opłacać składki, od tego czasu wnioskodawca nie widnieje w bazie KSI ZUS jako osoba bezrobotna, czy zatrudniona. Organ dodał, że E.J. od 1 września 2021 r. pobiera świadczenie emerytalne w kwocie brutto 1859,09 zł, z którego dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie 464,77 zł. Do wypłaty pozostaje kwota 1.227,00 zł.

Organ stwierdził, że stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem i leczeniem wnioskodawca określił na kwotę 1.060 zł w tym: z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, bez opłat eksploatacyjnych) - 690,00 zł, opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) - 170,00 zł, koszty związane z leczeniem (wykup leków, badania, wizyty lekarskie) - 200,00 zł. Organ zaznaczył przy tym, że do akt sprawy wnioskodawca nie przedłożył rachunków czy dowodów wpłat potwierdzających wysokość ponoszonych opłat. Poza zadłużeniem z tytułu zaległych składek wnioskodawca posiada zobowiązania pieniężne: w bankach w kwocie 40.000 zł oraz inne (zaległe za mieszkanie) w kwocie 9.000 zł. Zobowiązania te nie są spłacane.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że oświadczenie wnioskodawcy, że nie posiada praw majątkowych, wierzytelności czy pojazdów, potwierdziła weryfikacja dokonana w Centralnej Ewidencji Pojazdów. Jest on natomiast właścicielem mieszkania o powierzchni 60m2 w K.

Zdaniem ZUS, figurujące na koncie A.J. zadłużenie jest wymagalne i nie uległo przedawnieniu. Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miało bowiem wpływ wszczęcie postępowania egzekucyjnego dla należności:

za okres marzec 2008 r. – styczeń 2012 r. od 21 września 2012 r. (data doręczenia tytułów wykonawczych) do nadal,

za okres luty 2012 r. – luty 2014 r. od 11 września 2014 r. (data doręczenia tytułów wykonawczych) do nadal,

za okres marzec 2014 r. – sierpień 2014 r. od 26 stycznia 2015 r. (data doręczenia tytułów. wykonawczych) do nadal,

za okres wrzesień 2014 r. – grudzień 2014 r. od 27 marca 2015 r. (data doręczenia tytułów wykonawczych) do nadal,

za okres styczeń 2015 r. – wrzesień 2015 r. od 1 czerwca 2016 r. (data doręczenia tytułów wykonawczych) do nadal.

Ponadto bieg terminu przedawnienia był zawieszony dla należności:

za okres marzec 2008 r. – styczeń 2012 r. od 30 marca 2012 r. (data doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia) do 18 lipca 2012r. (data uprawomocnienia decyzji określającej wysokość zadłużenia),

za okres luty 2012 r. – luty 2014 r. od 4 kwietnia 2014 r. (data doręczania zawiadomienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia) do 4 lipca 2014 r. (data uprawomocnienia decyzji określającej wysokość zadłużenia),

za okres styczeń 2015 r. – wrzesień 2015 r. od 25 lutego 2016 r. (data doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia) do 27 maja 2016 r. (data uprawomocnienia decyzji określającej wysokość zadłużenia).

ZUS przytoczył następnie treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie tych przepisów. Organ wskazał, że w stosunku do działalności wnioskodawcy nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku-z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c nie zachodzą w stosunku do jego zadłużenia. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Z kolei wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co według organu oznacza, że przesłanka z art 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził również, że wnioskodawca zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej i aktualnie nie posiada żadnego tytułu ubezpieczeniowego w ZUS. Poza tym jest on właścicielem nieruchomości. Należności z tytułu zaległych składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym przez Dyrektora Oddziału ZUS. Zdaniem organu, możliwości przymusowego dochodzenia należności nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Nie nastąpiło również stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można również jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na powyższe organ uznał, że wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6. Przedstawione powyżej fakty dowodzą zatem, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stąd umorzenie należność! na ich podstawie jest, w opinii organu, niemożliwe.

Następnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych przytoczył treść art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i stwierdził, że nie znalazł przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w oparciu o te przepisy. Zdaniem organu, przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzi, ponieważ nie prowadzi on już działalności gospodarczej.

Z kolei okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 tego rozporządzenia również nie zachodzą, ponieważ wnioskodawca nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze wzglądu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. ZUS wskazał, że w toku postępowania A.J. powołał się na sytuację zdrowotną, wyjaśniając, że samotnie opiekuje się chorą żoną, która wymaga całodobowej opieki i że on sam posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc się do tych okoliczności ZUS stwierdził, że wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka rodziny, ale także skutkiem tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ stwierdził, że A.J. nie posiada żadnego tytułu ubezpieczeniowego w ZUS, a do akt sprawy przedłożył orzeczenie uchylające o stopniu niepełnosprawności z dnia 15 października 2018 r., wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności, które wskazuje, że naruszenie sprawności organizmu wnioskodawcy uważa się za trwałe i w związku z powyższym orzeczenie wydaje się na stałe. Organ podkreślił jednak, że nie zawiera ono informacji o orzeczonym stopniu czy ewentualnych warunkach jakich wnioskodawca wymaga, a mimo pisemnego wezwania nie przedłożył on orzeczenia pierwotnego, na podstawie którego wydane zostało orzeczenie zmieniające. Zdaniem organu, wnioskodawca nie udowodnił zatem, że został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu uniemożliwiającym osiąganie dochodów. Odnosząc się do sprawowania opieki nad chorą żoną organ stwierdził, że położenie w jakim znalazł się wnioskodawca jest niewątpliwie utrudnieniem w codziennej egzystencji, jednak do akt sprawy nie przedłożono dokumentów, które potwierdziłyby, że E.J. wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zdaniem organu, brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna wnioskodawcy lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia czy też ogranicza mu pozyskiwanie dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec ZUS.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez wnioskodawcę zadłużenia pozbawiałaby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Organ wskazał, że z analizy akt sprawy wynika, że A.J. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodnie z oświadczeniem nie pracuje on zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno - rentowych, nie posiada dochodu z innych źródeł. Wnioskodawca pobiera natomiast zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 390 zł. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która od 1 września 2021 r. pobiera świadczenie emerytalne w kwocie brutto 1.859,09 zł, a z którego dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie 464,77 zł. Do wypłaty pozostaje kwota 1.227,00 zł. Organ wyjaśnił, że podstawowymi wskaźnikami służącymi do oceny sytuacji materialnej są kwoty określające minimum socjalne i minimum egzystencji. Organ wskazał, że Instytut Pracy i Spraw socjalnych przedstawiając szacunkowe wartości minimum socjalnego i minimum egzystencji nie uwzględnił gospodarstw mieszanych. Wartość minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 1.362,38 zł, natomiast wartość minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1.377,13 zł. Minimum egzystencji dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 671,36 zł, natomiast dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 637,84 zł na osobę. ZUS stwierdził, że wprawdzie dochód netto rodziny wnioskodawcy jest niższy od przywoływanych wskaźników, jednak należy podkreślić, że wypłacane świadczenie emerytalne żony jest pomniejszone o potrącenia komornicze, które są konsekwencją nieregulowania zobowiązań wobec innych wierzycieli. Organ dodał, że z wyjaśnień wnioskodawcy wynika również, że otrzymuje wsparcie finansowe od córki, jednak nie określił przy tym jego kwoty. Dlatego też ZUS uznał, że nie może przeprowadzić rzetelnej analizy sytuacji wnioskodawcy i porównać jej do przywołanych wskaźników. Ponadto organ wskazał, że wnioskodawca korzysta z opieki społecznej, przy czym są to jedynie wsparcia cykliczne. Stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem i leczeniem wnioskodawca określił na kwotę 1.060 zł, jednak do akt sprawy nie przedłożył rachunków czy dowodów wpłat potwierdzających wysokość ponoszonych opłat. Organ zauważył, że poza zadłużeniem z tytułu zaległych składek wnioskodawca posiada zobowiązania pieniężne (w bankach oraz zaległe za mieszkanie), które nie są regulowane. W stosunku do wnioskodawcy jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które zawiesza bieg terminu przedawnienia, a tym samym wydłuża okres możliwości dochodzenia należności. W ocenie ZUS, istnieją zatem realne szansę na wyegzekwowanie należności z tytułu składek w ustawowym okresie możliwości ich dochodzenia.

W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, brak jest podstaw do uznania, że sytuacja materialno-bytowa A.J. całkowicie l trwale wyklucza spłatę powstałego zobowiązania. Mimo bowiem tego, że nie posiada on żadnego tytułu ubezpieczeniowego w ZUS i powołuje się na problemy zdrowotne, jednocześnie nie udowodnił, że został uznany za osobę niezdolną do pracy w stopniu uniemożliwiającym osiąganie dochodów. Zdaniem organu, wnioskodawca jest w wieku przedemerytalnym i będzie mógł wystąpić z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia, nie można zatem wykluczyć, że jego sytuacja materialna ulegnie poprawie. Ponadto organ stwierdził, że o sytuacji finansowej nie decyduje tylko wysokość osiąganego dochodu, ale również składniki majątkowe – wnioskodawca posiada majątek nieruchomy. Istnieje także możliwość odzyskania należności poprzez spłatę w układzie ratalnym. ZUS uznał zatem, że podjęcie decyzji o umorzeniu na obecnym etapie byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym.

Z powyższą decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zgodził się A.J. i pismem z dnia 30 listopada 2022 r. wniósł na nią skargę, domagając się jej zmiany i umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, ewentualnie jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 28 ust. 3 pkt 6 polegające na braku podstaw do stwierdzenia, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że jego sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa, a także sytuacja jego żony, w szczególności zdrowotna, nie pozwala mu na uiszczenie żądanych składek. Zdaniem skarżącego, przedstawiona we wniosku argumentacja, a także przedstawione dokumenty, wprost wskazują na jego bardzo trudne położenie i trudną sytuację ekonomiczną. Problemy zdrowotne jego żony, konieczność wydatkowania znacznej części emerytury na leki i wizyty lekarskie, konieczność sprawowania opieki nad bardzo chorą żoną, brak możliwości znalezienia zatrudnienia i poprawy własnej sytuacji wskazują bowiem, że znalazł się on w bardzo trudnym położeniu. Skarżący stwierdził, że jego i jego żony sytuację należy określić jako ważny interes zobowiązanego, ponieważ okoliczności niezależne od nich, wpłynęły na ich możliwości zarobkowe. Obecnie każdą złotówkę w pierwszej kolejności skarżący przeznacza na niezbędne leki i utrzymanie, które również wymaga zwiększonych nakładów. Nie jest on przy tym w stanie gromadzić i przedstawiać każdego paragonu, poszukiwać odpowiednich dokumentów, ponieważ skupia całą swoją uwagę na sprawach dla niego w tej chwili najważniejszych. Skarżący oświadczył, że nie posiada on majątku, który nawet po spieniężeniu pozwoli mu na opłacenie zaległych składek. Mieszkanie w K. nie przedstawia bowiem znacznej wartości. Jest to współwłasność a z żoną posiada on rozdzielność majątkową małżeńską.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych skarżący wskazał, że jedyny majątek jaki posiada, tj. współwłasność ww. mieszkania, nie został wyceniony, nawet oszacowany. Organowi wydającemu decyzję nie jest znany stan nieruchomości i jej wartość. Zdaniem skarżącego, nie można na tej podstawie stwierdzić, że w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego, w jego toku uzyska się kwoty pozwalające na pokrycie wydatków egzekucyjnych oraz zaspokojenie choć części roszczenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjmuje jedynie, że taka przesłanka nie została spełniona nie prowadząc w tym zakresie żadnego postępowania. Nie opiera się na dowodach, które przynajmniej uprawdopodobniałyby takie wnioski. W związku z tym skarżący uważa, że taka decyzja narusza prawa strony do rzetelnego informowania o przebiegu postępowania i narusza zasadę zaufania strony do postępowania i organów państwa.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm., zwanej dalej ustawą o COVID-19). Zgodnie z ust. 2 wymienionego artykułu, w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Stosownie do wspomnianego powyżej ust. 3 omawianego przepisu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W niniejszej sprawie Sąd zwrócił się do stron postępowania, tj. skarżącego i organu (na ręce pełnomocnika) o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP oraz podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej. Sąd poinformował, że w takiej sytuacji sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. W piśmie z dnia 24 stycznia 2023 r. pełnomocnik organu podał adres elektroniczny na platformie ePUAP oraz wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Natomiast skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie Sądu.

Mając powyższe na uwadze Przewodniczący Wydziału I WSA w Krakowie zarządzeniem z dnia 21 lutego 2023 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na obowiązek terminowego załatwienia sprawy.

W ocenie Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Wyjaśnić należy przy tym, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżącego, bowiem podnoszone przez niego argumenty, podobnie jak i argumenty organu, były wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę wraz z odpowiedzią organu na skargę.

Przystępując zatem do rozpoznania sprawy wskazać należy, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Normatywnym potwierdzeniem sprawowania przez sądy administracyjne kontroli działalności administracji publicznej jest również art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), stanowiący ponadto, że sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie.

Zaznaczenia wymaga, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Co więcej, pozostaje zobowiązany do wzięcia z urzędu pod rozwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodniesionych w skardze, pozostających jednak w związku z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Oznacza to zatem, że w przypadku zaistnienia takiej konieczności, uchylone może zostać nie tylko orzeczenie organu wydane w postępowaniu odwoławczym, które zostało zaskarżonego do wojewódzkiego sądu administracyjnego, ale i orzeczenie wydane na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego.

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę, uchyla decyzję administracyjną, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (lit. b) lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Z kolei stosownie do art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w przypadku wystąpienia przesłanek nieważności postępowania administracyjnego określonych w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części.

Poruszając się w tak zakreślonych ramach kontroli zgodności z prawem, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w sposób powodujący konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego, a skarga rozpatrywana w niniejszej sprawie jest bezzasadna i podlega oddaleniu.

Jedną z podstaw prawnych zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., zwanej dalej u.s.u.s.). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365), zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Wskazać należy, że powyższe wyliczenie przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. jest wyliczeniem przykładowym i podstawą umorzenia zadłużenia w oparciu o ten przepis mogą być również inne okoliczności, które będą stanowiły podstawę do uznania, że dłużnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., zwanej dalej k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Z uwagi na to, że składki, o umorzenie których skarżący wnosił, dotyczyły okresu od marca 2008 r. do września 2015 r. w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii ich wymagalności. Niedopuszczalne jest bowiem objęcie postępowaniem należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustaleń tych dokonuje się niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje.

Problem przedawnienia należności z tytułu składek regulują przepisy art. 24 ust. 4-6 u.s.u.s. Przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2011 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. W myśl art. 24 ust. 5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu od 1 lipca 2004 r.) stanowił, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu (art. 24 ust. 5c u.s.u.s.). Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana (art. 24 ust. 5d u.s.u.s.). Natomiast art. 24 ust. 6 u.s.u.s. stanowił, że bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Z dniem 1 lipca 2004 r. po ust. 5d dodano ust. 5e w brzmieniu: "bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata".

Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f w brzmieniu: "w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna"), zaś ust. 6 otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por: Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Należy także zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18, stwierdził, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.

Jak wynika z akt administracyjnych w niniejszej sprawie nie doszło do przedawnienia zaległych składek, gdyż bieg terminu przedawnienia został zawieszony na skutek wszczęcia postępowania egzekucyjnego (art. 24 ust. 5b u.s.u.s.) dla należności: za okres marzec 2008 r. – styczeń 2012 r. od 21 września 2012 r. (data doręczenia tytułów wykonawczych) do nadal; za okres luty 2012 r. – luty 2014 r. od 11 września 2014 r. (data doręczenia tytułów wykonawczych) do nadal; za okres marzec 2014 r. – sierpień 2014 r. od 26 stycznia 2015 r. (data doręczenia tytułów. wykonawczych) do nadal; za okres wrzesień 2014 r. – grudzień 2014 r. od 27 marca 2015 r. (data doręczenia tytułów wykonawczych) do nadal; za okres styczeń 2015 r. – wrzesień 2015 r. od 1 czerwca 2016 r. (data doręczenia tytułów wykonawczych) do nadal. Ponadto bieg terminu przedawnienia był zawieszony (na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s.) dla należności: za okres marzec 2008 r. – styczeń 2012 r. od 30 marca 2012r. (data doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia) do 18 lipca 2012 r. (data uprawomocnienia decyzji określającej wysokość zadłużenia); za okres luty 2012 r. – luty 2014 r. od 4 kwietnia 2014 r. (data doręczania zawiadomienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia) do 4 lipca 2014 r. (data uprawomocnienia decyzji określającej wysokość zadłużenia); za okres styczeń 2015 r. – wrzesień 2015 r. od 25 lutego 2016 r. (data doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia) do 27 maja 2016 r. (data uprawomocnienia decyzji określającej wysokość zadłużenia).

W związku z powyższym należy uznać, że należności za okres od marca 2008 r. do września 2015 r. nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Organ był więc uprawniony do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie zaległych składek.

W ocenie Sądu, organ prawidłowo stwierdził, że w niniejszej sprawie nie występuje żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnieniu swojej decyzji organ skrupulatnie i wyczerpująco odniósł się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę tą w pełni podziela zauważając jednocześnie, że podjętych ustaleń nie kwestionuje również skarżący.

Oczywistym jest i nie wymaga głębszego uzasadnienia, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., tj. śmierć skarżącego. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Brak jest bowiem w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów wskazujących, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe. Bez wątpienia nie ziściła się również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Skarżący zaprzestał co prawda prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie zostało spełnione kryterium braku majątku podlegającego egzekucji, ponieważ jest on współwłaścicielem mieszkania położonego w K. Brak jest również dokumentów wskazujących, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Nie ogłoszono też upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. Z akt sprawy nie wynika, aby takie postępowania w ogóle się toczyły. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4, 4b i 4c u.s.u.s. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ nie ulega wątpliwości, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Słuszna jest również ocena, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Ani bowiem naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można również stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Za niezasadny należy zatem uznać podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Prowadzone bowiem wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne daje realne szanse na wyegzekwowanie należności z tytułu składek.

Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ustalił również, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia, określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Nie ulega wątpliwości, że w sprawie nie zaszła przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (§ 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia). Skarżący nie wykazał bowiem, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej. Nie wskazał też żadnego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Organ prawidłowo też wykazał, że w przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Wyjaśnić należy, że okoliczności wymienione w tym przepisie muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym zaznaczyć trzeba, że jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.

W treści wniosku o umorzenie zaległych składek skarżący wskazał, że od 2018 r. opiekuje się żoną chorującą na: [...]. U żony skarżącego występuje również podejrzenie [...] oraz poddawana jest częstym zabiegom fizjoterapeutycznym. Skarżący stwierdził, że na ten moment jego żona wymaga całodobowej opieki, więc nie jest on w stanie podjąć pracy. Skarżący dodał też, że również on posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W aktach sprawy brak jest jednak dokumentów, z których wynikałoby, że żona skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jeżeli natomiast chodzi o stan zdrowia skarżącego to w aktach sprawy znajduje się jedynie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 15 października 2018 r. nr [...], z którego wynika, że zostało ono wydane na skutek rozpatrzenia odwołania skarżącego od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego w dniu 13 lipca 2018 r. nr [...]. W treści orzeczenia z dnia 15 października 2018 r. wskazano, że naruszenie sprawności organizmu skarżącego ma charakter trwały i w związku z tym orzeczenie wydaje się na stałe. Brak jest natomiast informacji o orzeczonym stopniu niepełnosprawności skarżącego oraz czy jest on zdolny do pracy. W piśmie z dnia 22 września 2022 r. organ poinformował skarżącego o możliwości dostarczenia orzeczenia z dnia 13 lipca 2018 r. Skarżący nie skorzystał jednak z tej możliwości i nie nadesłał pierwotnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Skarżący nie wykazał zatem, że stan jego zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad chorą żoną uniemożliwia mu podjęcie pracy i uzyskanie dochodu umożliwiającego uiszczenie zaległych składek.

W ocenie Sądu, w sprawie nie zaszła też przesłanka umorzenia w postaci pozbawienia skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych na skutek opłacenia należności z tytułu składek (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej, nie pobiera świadczeń emerytalno - rentowych, ani nie posiada dochodu z innych źródeł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a na ich dochód składa się świadczenie emerytalne żony skarżącego w kwocie 1.859,09 zł brutto, z którego dokonywane są potrącenia komornicze w kwocie 464,77 zł. Do wypłaty pozostaje więc kwota 1.227,00 zł. Ponadto skarżący korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej oraz z pomocy finansowej córki. Stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem i leczeniem skarżący określił na kwotę 1.060 zł. Ponadto skarżący posiada zobowiązania pieniężne w bankach oraz z tytułu zaległych opłat za mieszkanie. Zobowiązania te nie są przez niego spłacane. Na poparcie swoich twierdzeń skarżący nie przedstawił jednak dokumentacji potwierdzającej wysokość ponoszonych przez niego opłat. Sam fakt korzystania przez skarżącego z pomocy społecznej nie świadczy jeszcze o tym, że jego sytuacja materialna jest trudna zwłaszcza, że jak sam twierdzi świadczenia te nie mają charakteru cyklicznego. Poza tym skarżący nie przedłożył dowodów obrazujących skalę tej pomocy - w aktach sprawy znajduje się jedynie decyzja Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 21 marca 2022 r. przyznająca rodzinie skarżącego zasiłek celowy na miesiąc sierpień 2022 r. z przeznaczeniem na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie. Brak jest również informacji o wysokości pomocy udzielanej skarżącemu przez jego córkę. Nie jest zatem możliwe przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji materialnej skarżącego. Podkreślić należy, że z treści § 3 ust. 1 rozporządzenia wynika, że to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek. Stąd też, jeżeli skarżący twierdził, że z uwagi na jego i jego żony stan zdrowia oraz ich trudną sytuację materialną nie jest w stanie uiścić zaległych składek, to powinien tą okoliczność wykazać, gdyż to on powinien dysponować dowodami w tym zakresie.

Należy również zauważyć, na co zwrócił także uwagę organ w zaskarżonej decyzji, że skarżący jest w wieku przedemerytalnym i będzie mógł wystąpić z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia, a zatem jego sytuacja materialna może ulec poprawie.

Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia, że sytuacja, w jakiej znalazł się skarżący jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia uwzględnienie jego wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS.

Sąd nie dopatrzył się przy tym naruszenia przepisów postępowania. Organ zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Stan faktyczny sprawy, będący podstawą rozstrzygnięcia, nie budzi wątpliwości. Organ ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W tej sytuacji Sąd uznał, że zarzuty podniesione przez skarżącego nie mogły skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, gdyż nie były one zasadne. Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 134 p.p.s.a.).

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.