Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1968/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 w zw. z  art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 8 i  art. 77
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1968/10 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 stycznia 2011r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Grażyna Firek, Sędziowie: WSA Paweł Dąbek, WSA Ewa Michna (spr.), Protokolant: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2011r., sprawy ze skargi A.S., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 9 września 2010r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, - uchyla zaskarżoną decyzję -


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu wniosku A. Ś. z dnia 3 maja 2010r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia 7 lipca 2010r. odmówił umorzenia (w pkt 1 decyzji) należności z tytułu składek (szczegółowo wymienionych co do rodzaju, wysokości i konkretnego okresu) w łącznej kwocie 66 148,88 zł, umarzając postępowanie w pozostałej części ( w pkt 2 decyzji) z uwagi na przedawnienie zaległości (wymienione w decyzji poszczególne miesiące 2000r. oraz przypadające za te miesiące zaległości), a także umarzając postępowanie ( w pkt 3 decyzji) w części dotyczącej składek na Fundusz Pracy za styczeń - luty 2009 w kwocie 24,92zł z uwagi na ich opłacenie.

W uzasadnieniu decyzji, w części dotyczącej odmowy umorzenia zaległości, organ powołał się na treść art. 28 ust.2 w zw. z art.32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 205 poz. 1585 ze zm.) wskazując, że umorzenie składek osób prowadzących działalność gospodarczą możliwe jest tylko w przypadku całkowitej nieściągalności składek. Dodatkowo organ wskazał, że zgodnie z §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 131 poz.1365) składki mogą być umorzone jeżeli m.in. zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Odnosząc się do treści przytoczonych w decyzji przepisów organ podkreślił jednocześnie, że instytucja umorzenia oparta została na tzw. "uznaniu administracyjnym" co oznacza, że organ może ale nie musi umorzyć zaległości składkowych.

W ocenie organu, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, należało przyjąć, że brak jest możliwości zastosowania ww. art. 28 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał bowiem, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą osiągając dochody w wysokości 20 253,13zł za 2009r. ustalone na podstawie zeznania rocznego PIT-36. Ponadto skarżący osiągnął za okres od stycznia do maja 2010r. przychód w kwocie 4 800zł., co z kolei zostało ustalone na podstawie podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Dodatkowo organ wskazał, że skarżący jest właścicielem mieszkania, posiadającego urządzoną księgę wieczystą, o pow. 39m 2, jest też właścicielem samochodu Mercedes Benz 190 E z 1986r. W ocenie organu, zarówno nieruchomość jak i samochód mogły być przedmiotem zabezpieczenia należności z tytułu składek, a ostatecznie mogły być przedmiotem egzekucji, stąd nie zachodziła całkowita nieściągalność składek.

Dodatkowo, zdaniem organu, w sytuacji gdy skarżący nie posiada rodziny może on poświęcić więcej uwagi zwiększeniu swoich dochodów. Organ wskazał również, że sytuacja finansowa skarżącego nie była aż tak trudna, aby konieczność opłacenia należności z tytułu składek pozbawiłaby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W szczególności organ podkreślał, że skarżący swoich argumentów o złym stanie zdrowia nie poparł dokumentami. W dodatku wszystkie inne należności (podatkowe, z tytułu kosztów utrzymania, zaciągniętych kredytów) skarżący regulował terminowo.

W wniesionym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący domagał się uwzględnienia, że zaległości powstały na skutek zaniedbania ZUS polegającego na przyjmowaniu w latach 1999-2005 jako prawidłowych zgłoszeń (składanych na formularzach ZUS dotyczących zgłoszenia i wyrejestrowania z systemu ubezpieczeń) przerw w prowadzonej działalności gospodarczej.

Decyzją nr [...]z dnia 9 września 2010r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił swoją decyzję w części dotyczącej czerwca i lipca 2000r. i umorzył postępowanie, a w pozostałej części utrzymał decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotowe zaległości zostały potwierdzone decyzją nr [...] z dnia 15 listopada 2005r., a wyrokiem sądowym z dnia 28 listopada 2006r. oddalono odwołanie; wyrokiem z dnia 13 grudnia 2007r. została oddalona z kolei apelacja.

Organ wskazał, że skarżący jest osobą czynną zawodowo od 1984r., w zeznaniach podatkowych za 2008r. uzyskał dochód w kwocie 28 598,02zł, a w 2009r. w wysokości 20 253,13zł., posiadał też majątek (mieszkanie) mogące być przedmiotem egzekucji. Ponadto, organ powołując się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006r. III SA/Wa 2449/06 wskazał, że "niezbędne potrzeby życiowe" należy rozumieć jako niezbędne minimum, a nie coś na przeciętnym, uśrednionym poziomie. W konsekwencji, w ocenie organu, niezbędne potrzeby skarżącego były zaspokajane, niewystarczającym było bowiem wskazanie na uciążliwość i trudność w zapłacie zaległości – była to bowiem okoliczność oczywista. Organ wskazał również, że konieczność regulowania innych zobowiązań byłaby uprzywilejowywaniem innych wierzycieli. Organ argumentował, że skarżący jako osoba prowadząca działalność gospodarczą miał obowiązek bieżącego regulowania swoich publicznoprawnych należności.

W wniesionej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący przyznał, że wprawdzie nie spełnia przesłanki "całkowitej nieściągalności", ale jego zdaniem, powinien zostać zastosowany ww. §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazał również, że błędnie został wyliczony dochód za 2009r. bez uwzględnienia obowiązkowych płatności z tytułu bieżących składek ubezpieczeniowych. Wyjaśnił przy tym, że dopiero na skutek podania dokładnych wyliczeń w decyzji drugoinstancyjnej błąd ten został dostrzeżony na etapie skargi. Skarżący powtórnie zaznaczył, że kwota zaległości powstała wyłącznie na skutek późniejszego objęcia przez ZUS obowiązkiem ubezpieczeniowym okresu zgłaszanych przerw w działalności w latach 1999-2005.

W odpowiedzi na skargę, domagając się jej oddalenia, organ podkreślał, że kwestia zasadności objęcia obowiązkiem ubezpieczeniowym nie może być rozstrzygana w sprawach dotyczących skarg na odmowę umorzenia powstałych w ten sposób zaległości. Organ dodatkowo powtórzył, że zasadą jest uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie jej argumenty były zasadne.

Należy podkreślić, że bezspornym była kwota zaległości wynikająca z prawomocnej decyzji ZUS. Z akt administracyjnych wynikało bowiem, że decyzją ZUS nr [...]z dnia 15 listopada 2005r. skarżący został objęty obowiązkiem ubezpieczeniowym za okres zgłaszanych w latach 1999-2005 przerw w działalności gospodarczej. Wyrokiem sądowym z dnia 28 listopada 2006r. oddalono odwołanie, a wyrokiem z dnia 13 grudnia 2007r. została oddalona z kolei apelacja skarżącego.

W konsekwencji należy przyznać rację organowi, że kwestia zasadności objęcia obowiązkiem ubezpieczeniowym nie mogła być skutecznie podnoszona na obecnym etapie postępowania. Niemniej jednak wydaje się, że istota zarzutu skarżącego polegała na wykazywaniu swojej rzetelności w regulowaniu należności; zaległości te powstały bowiem w wyniku zmiany faktycznego postępowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który w latach 1999-2005 akceptował wielokrotne zgłaszanie i wyrejestrowywanie obowiązku ubezpieczeniowego na drukach urzędowych na okoliczność faktycznych przerw w prowadzonej działalności gospodarczej, co spowodowało przekonanie skarżącego o prawidłowym, zgodnym z prawem, postępowaniu.

Zdaniem Sądu również i kwestia zmiany podejścia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do praktyki wielokrotnego zgłaszania przerw w działalności gospodarczej nie mogła mieć znaczenia przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie składek osób prowadzących działalność gospodarczą. Obowiązujące przepisy (art.28 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne) nie zawierają bowiem jakiejkolwiek przesłanki dotyczącej a to: wadliwego postępowania organu, konieczności wyrównania przez organ szkody, czy też powstania zaległości na skutek niezawonych przez zobowiązanego okoliczności.

Przypomnieć bowiem należy za Naczelnym Sądem Administracyjnym (wyrok z dnia 1 grudnia 2009r. I GSK 225/09), że w ww. art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziana została możliwość umorzenia należności z tytułu składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a tego przepisu, który przewiduje możliwość umorzenia takich należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis art. 28 ust. 3 ustawy określa z kolei, kiedy zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (brak tej przesłanki został zresztą przyznany przez skarżącego w wniesionej skardze). Jednocześnie należy przypomnieć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, iż przewidziane w art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Do nich zalicza się również przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą, zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie społeczne. Przy umarzaniu nieopłaconych przez nich należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej (por. wyrok NSA z 21 stycznia 2009 r., II GSK 650/08).

Natomiast z treści § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie Sądu badając powyższą przesłankę organ dokonał w zakresie ustaleń faktycznych pewnych uproszczeń, co mogło wpłynąć na rozstrzygnięcie. Wprawdzie decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie umorzenia zaległych składek (wraz z odsetkami) jest decyzją tzw. uznaniową (co oznacza, że organ może, a nie musi umorzyć zaległości), niemniej jednak fakt ten nie zwalnia organu od obowiązku przeprowadzenia rzetelnego postępowania dowodowego w zakresie ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności. Zgodnie bowiem z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w sprawach uregulowanych tą ustawą stosuje się, co do zasady, przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W rezultacie, organ ma obowiązek stosować m.in. art. 8 k.p.a. dotyczący działania organu w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do tego organu. Ustalając zaś istotne dla sprawy okoliczności ma obowiązek zgodnie z art.77 § 1k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

Podkreślić przy tym należy, że wprawdzie kontroli Sądu nie podlega uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu podatkowego nie przekształciło się w uznanie dowolne. Zgodnie bowiem z art.145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 135 poz. 1270 ze zm.) Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi m.in. inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, wystarczy potencjalna możliwość wpływu ("jeżeli mogło mieć wpływ") na wynik postępowania, aby należało uchylić zaskarżoną decyzję.

W rozważanej sprawie, zasadnym były argumenty skarżącego, że wyliczony poziom dochodów rocznych został w istocie zawyżony, co doprowadziło do przyjęcia przez organ, że przesłanka, o której mowa w ww. §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w ogóle nie istnieje. W konsekwencji naruszone zostały ww. art. 8 i art.77§1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że jako poziom dochodów roku 2008 przyjęto kwotę 28 598,02zł, a w 2009r. kwotę 20 253,13zł. Kwoty te zgodne są znajdującymi się również w aktach kserokopiami zeznań rocznych PIT-36 za powyższe lata. Organ w wyliczeniach nie uwzględnił jednak, że w istocie skarżący nie dysponował powyższymi środkami z uwagi na konieczność poniesienia również ciężaru składek na ubezpieczenie społeczne, podatku, nieodliczonej od podatku części składek na ubezpieczenie zdrowotne. "Dochód" wynikający z zeznania podatkowego jest jedynie obliczoną matematycznie różnicą pomiędzy przychodem (wpływami, i to nie zawsze faktycznie otrzymanymi, z prowadzonej działalności gospodarczej), a kosztami (wydatkami, zaliczanymi przez przepisy podatkowe do kosztów uzyskania przychodu). W istocie jednak dopiero dochód pomniejszony o wartość poniesionych obciążeń publicznoprawnych ( składek i zapłaconego podatku), z zastrzeżeniem ewentualnych korekt związanych z zaliczaniem lub niezaliczaniem niektórych przychodów lub wydatków przez przepisy podatkowe odpowiednio do przychodów podlegających opodatkowaniu oraz kosztów uzyskania przychodu - stanowi o realnej kondycji finansowej osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Odpowiada on bowiem kwotom potocznie nazywanym "dochodem na rękę", otrzymywanym np. przez pracowników, nie będących samodzielnymi płatnikami składek.

W ocenie Sądu, w ten sposób należy ustalić kondycje finansową skarżącego, a następnie rozważać czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ zbada wnikliwe kondycję finansowa skarżącego, uwzględniając wyrażone powyżej poglądy.

Uchylenie całości zaskarżonej decyzji (nawet w części nie kwestionowanej przez skarżącego, a dotyczącej umorzenia zaległości za czerwiec i lipiec 2000r.) związane było z formalnym brakiem możliwości uchylenia przez Sąd wyłącznie części zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja z dnia 9 września 2010r. w istocie nie miała "części" zawierając w jednym wyrzeczeniu stanowisko organu co do trzech punktów pierwotnej decyzji z dnia 7 lipca 2010r. Ewentualne uchylenie zaskarżonej decyzji w części utrzymującej w mocy decyzję z dnia 7 lipca 2010r. doprowadziłoby więc do rozstrzygnięcia niekorzystnego dla skarżącego, co byłoby niezgodne z art.134 §2 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dotyczyłoby bowiem również pkt 2 i 3 decyzji z dnia 7 lipca 2010r, w której umarzano postępowanie z uwagi na przedawnienie lub brak zaległości.

W oparciu o powyższe Sąd orzekł na zasadzie ww. art.145 §1 pkt 1 lit. c) cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.