Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2624/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Ziółkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczeń oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Infrastruktury i Budownictwa decyzją nr [...], z [...] sierpnia 2017 r., wydaną na podstawie art. 157 § 1 i art. 158 § 1 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku M. D. o stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] Urzędu Spraw Wewnętrznych z [...] sierpnia 1961 r. nr [...] o przyznaniu odszkodowania A. S. i M. P., a faktycznie ich spadkobiercom w kwocie 7449,13 zł za nieruchomości położone w [...] przy ul. [...], zapisane w księdze wieczystej [...]-[...] tom IX karta 204, nr parceli [...] o pow. 7840 m2 i tom II karta 31 nr parceli [...] o pow. 2670 m2 stanowiące współwłasność A. S. i M. P., wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1954 r. nr [...] , sprostowanego postanowieniem Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] stycznia 1964 r. nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] sierpnia 1961 r. nr [...] oraz postanowienia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] stycznia 1964 r. nr [...].

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Orzeczeniem z [...] sierpnia 1961 r. nr [...] Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej [...] przyznało odszkodowanie na rzecz spadkobierców A. S. i M. P. w kwocie 7449,13 zł za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], zapisaną w księdze wieczystej [...]-[...] tom IX karta 204, nr parceli [...] o pow. 7840 m2 i tom II karta 31, nr parceli [...] o pow. 2670 m2, stanowiącą współwłasność A. S. i M. P., wywłaszczoną orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1954 r. nr [...]

Postanowieniem z [...] stycznia 1964 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej [...] sprostowało oczywistą omyłkę w powyższym orzeczeniu.

Pismem z 27 listopada 2005 r. (data wpływu: 12 grudnia 2005 r.) M. D., reprezentowany przez T. D., złożył wniosek o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z [...] sierpnia 1961 r., sprostowanego postanowieniem z [...] stycznia 1964 r., orzekającego o przyznaniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Organ ustalił, że przedmiotowe orzeczenie odszkodowawcze z [...] sierpnia 1961 r. zostało wydane na podstawie art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. (w brzmieniu pierwotnym) oraz przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. nr 4, poz. 31) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. nr 52 poz. 339 ze zm.).

Zatem w świetle zgodności z przepisami ww. aktów prawnych oraz stanem faktycznym i prawnym istniejącym w dacie orzekania należy oceniać kwestionowane orzeczenie.

Organ ustalił, że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], zapisana w księdze wieczystej [...]-[...] tom II karta L. 204, nr parceli [...] o pow. o pow. 7840 m2 przeszła na własność Skarbu Państwa, w trybie przewidzianym w dekrecie z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r., w wyniku wydania orzeczenia z [...] lutego1954 r. nr [...].

Postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte przed dniem 1 lipca 1956 r. Zatem należy uznać, że do orzekania o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość w niniejszej sprawie zastosować należało, zgodnie z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. (w brzmieniu pierwotnym), dotychczasowe przepisy.

Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 6 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. ustalenie odszkodowania dokonywane było na wniosek właściciela. Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. nie zawierał szczegółowych przepisów dot. postępowania w zakresie ustalania odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości. W zakresie nieuregulowanym ww. dekret odsyłał do rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1934 r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz. U. z 1934 r. nr 766 poz. 86 ze zm.).

Następnie na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952r., nr 4, poz. 25) uchylone zostało ww. rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 24 września 1934 r. prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym. Jednocześnie zgodnie z art. 7 ust. 1 powołanej wyżej ustawy wskazano, iż niezakończone ostatecznie postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania w sprawach prowadzonych m.in. na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 -1945, miało być prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. zarówno co do wysokości i trybu ustalenia odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania.

Powyższe uregulowanie upoważniało zatem organ do przeprowadzenia postępowania odszkodowawczego w trybie przewidzianym w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. nr 4 poz. 31, ze zm.).

Stosownie do art. 33 ust. 1 dekretu, wniosek o ustalenie odszkodowania każda ze stron mogła złożyć do prezydium wojewódzkiej rady narodowej po zgłoszeniu wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego. Wykonawca narodowych planów gospodarczych mógł zgłosić wniosek o ustalenie odszkodowania równocześnie z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego.

W analizowanej sprawie, jak ustalił organ, wniosek o ustalenie odszkodowania złożyły M. P. i I. S. w pismach z 11 stycznia 1954 r., a zatem organ był uprawniony do rozstrzygnięcia o przyznaniu odszkodowania i nie doszło zatem do naruszenia art. 33 ust. 1 dekretu.

Stosownie do art. 33 ust. 2 orzeczenie o ustaleniu odszkodowania zapada po przeprowadzeniu rozprawy.

Zawiadomieniem z 24 września 1955 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] zawiadomiło strony (M. P. i I. S.) o terminie rozprawy odszkodowawczej.

W aktach sprawy znajduje się protokół z rozprawy odszkodowawczej z [...] października 1955 r. Na rozprawę stawiły się strony M. P. i I. S.. W toku rozprawy ustalono, iż wywłaszczona nieruchomość ma charakter rolny, bowiem opłacano za nią podatek gruntowy, położona jest w strefie ekonomicznej miejskiej, część nieruchomości stanowią nieużytki (2670 m2). Za przedmiotową nieruchomość nie przysługiwała nieruchomość zamienna, bowiem współwłaściciele posiadali inne nieruchomości. I. S. poinformowała organ, iż A. S. zmarł w 1947 r. i pozostawił jednego spadkobiercę - swoją żonę M. S.. M. S. zmarła w 1950 r., pozostawiając 6 spadkobierców (B. D., K. D., A. S., W. S., M. P. oraz L. S.), jednakże nie zostało przeprowadzone po niej postępowanie spadkowe. Ponadto wskazała, że jest żoną jednego ze spadkobierców, który zmarł w 1952 r. (K. S.).

W związku z powyższym organ zobowiązał I. S. do przedłożenia postanowienia potwierdzającego jej prawo do spadku oraz pełnomocnictwa do występowania w imieniu spadkobierców. Organ ponawiał prośby o nadesłanie przedmiotowych dokumentów - pisma z 18 października 1956 r., 3 maja 1956 r., 3 grudnia 1960 r., 29 kwietnia 1961 r. Z akt archiwalnych nie wynika, aby ww. dokumenty zostały przedłożone.

Następnie została przeprowadzona rozprawa odszkodowawcza w dniu [...] września 1955 r., w której uczestniczyły m.in. M. P. i I. S., co oznacza, że brak jest w tej części zaistnienia rażącego naruszenia prawa.

Orzeczeniem z [...] sierpnia 1961 r. Prezydium Rady Narodowej [...] Urzędu Spraw Wewnętrznych przyznało odszkodowanie na rzecz spadkobierców A. S. i M. P. w kwocie 7449,13 zł za wywłaszczenie nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczyste [...]-[...] tom IX karta 204, nr parceli [...] o pow. o pow. 7840 m2 i tom II karta 31 nr parceli [...] o pow. 2670 m2 stanowiącej współwłasność A. S. i M. P..

Jak wynika z treści ww. orzeczenia, odszkodowanie ustalono w oparciu o przepisy dekretu wywłaszczeniowego z 1949 r. oraz w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych.

Zgodnie z § 3 przedmiotowego rozporządzenia wartość szacunkowa nieruchomości rolnej składała się z:

- wartości poszczególnych składników nieruchomości, obliczonej zgodnie z §§ 4-8 oraz

- sumy wyrównawczej, obliczonej zgodnie z § 9.

Zgodnie z § 4 wartość poszczególnych składników nieruchomości rolnej, o ile rozporządzenie nie stanowiło inaczej, szacowano według obowiązujących w dniu wejścia w życie rozporządzenia zasad, ustalających cenę za nieruchomości i ich przynależności dla nabywców na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz. 13).

Zgodnie z § 9 pkt 1 rozporządzenia dla ustalenia wysokości sumy wyrównawczej (§ 3 pkt 2) należało ustalić w sposób przewidziany w § 4 wartość wszystkich gruntów stanowiących gospodarstwo rolne właściciela i zastosować do wartości nabywanego gruntu i drzew owocowych, obliczonej zgodnie z § 4, mnożnik określony w tabeli mnożników stanowiącej załącznik Nr 3.

Ze znajdującej się w aktach archiwalnych opinii szacunkowej z [...] czerwca 1961r., sporządzonej przez rzeczoznawcę z listy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] mgr inż. L. K. wynika, iż wywłaszczona nieruchomość była położona w okręgu pierwszym, strefie ekonomicznej miejskiej. W skład wywłaszczonej nieruchomości wchodziło 0,7840 ha gruntów rolnych w klasie II oraz 0,0267 ha nieużytków (łącznie 1,0510 ha gruntów rolnych). Rzeczoznawca najpierw ustalił wartość całego gospodarstwa rolnego w celu ustalenia mnożnika sumy wyrównawczej, otrzymując:

0,7840 ha (parcela nr [...]) x 3825 zł (wartość 1 h gruntu rolnego II klasy) = 2998,80 zł

1,2600 ha (pow. pozostałych gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego M. P.) x 2,775 zł (wartość 1 h gruntu rolnego IV klasy) = 3496,50 zł.

0,2670 ha (parcela nr [...]) x 900 zł (wartość 1 h gruntów najniższej klasy) = 240,30 zł

2998,80 zł + 3496,50 zł + 240,30 zł.= 6735,60 zł

W wyniku powyższych działań rzeczoznawca na podstawie załącznika nr 3 do rozporządzenia ustalił wartość mnożnika sumy wyrównawczej - 1,3 który przewidziany był dla gospodarstw rolnych o całkowitej wartości od 6300 zł do 7500 zł

Następnie rzeczoznawca prawidłowo na podstawie § 9 rozporządzenia obliczył wartość sumy wyrównawczej. Najpierw obliczył wartość wywłaszczonych gruntów:

0,7840 ha (pow. parceli nr [...]) x 3825 zł (wartość 1 h gruntu rolnego II klasy) = 2998,80 zł

0,2670 ha (pow. parceli nr [...]) x 900 zł (wartość 1 h gruntów najniższej klasy) = 240,30 zł 2998,80 zł + 240,30 = 3239,10 zł.

Następnie obliczył wartość sumy wyrównawczej poprzez zastosowanie mnożnika do wartości wywłaszczonego gruntu: 3239,10 zł x 1,3 = 4210,03 zł. Potem rzeczoznawca ustalił na podstawie § 3 rozporządzenia wysokość odszkodowania: 3239,10 zł + 4210,03 zł = 7449,13 zł.

Organ wskazał, że doszło do nieznacznego błędu w obliczeniach dokonanych przez rzeczoznawcę, bowiem wysokość sumy wyrównawczej powinna wynosić 4210,83 zł (zamiast wskazanej w opinii kwoty "4210,03 zł"). W konsekwencji wysokość odszkodowania powinna wynosić 7449,93 zł. Powyższe uchybienie stanowi oczywistą omyłkę rachunkową i podlega sprostowaniu w trybie art. 113 § 1 k.p.a. Nie można jednak uznać tego uchybienia za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Orzeczenie o odszkodowaniu zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń w dniach od 19 sierpnia 1961 r. do dnia 5 września 1961 r., co wynika z treści pisma Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...]-[...] z 6 września 1961 r. nr [...]. Powyższy sposób doręczenia orzeczenia był zgodny z przepisami prawa, bowiem stosownie do art. 18 ust. 2 dekretu z 1949 r. gdy postępowanie wywłaszczeniowe, wszczęte na podstawie jednego wniosku, dotyczyło większej liczby właścicieli, zawiadomienia mogły być dokonane za pomocą obwieszczeń wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych gminnych (miejskich) rad narodowych. W tym samym trybie mógł być zawiadomiony właściciel, którego miejsce zamieszkania jest nieznane. W niniejszym przypadku orzeczenie o odszkodowaniu było skierowane do M. P. i do spadkobierców po A. S. (nieustalonych prawomocnym postanowieniem sądu).

Ponadto przedmiotowe orzeczenie zostało przesłane M. P. i I. S. co wynika ze zwrotnych potwierdzeń odbioru znajdujących się w aktach archiwalnych. Korespondencja skierowana do I. S. została zwrócona z adnotacją "adresat nieznany" pomimo wysłania orzeczenia na adres, który strona sama wskazała we wcześniejszej korespondencji (pismo z 24 października 1956 r.).

W konsekwencji organ stwierdził, że wbrew twierdzeniom strony, w powyższym zakresie nie doszło do rażącego naruszenia prawa w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W przedmiotowym orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] sierpnia 1961 r. nie stwierdzono również wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4, 5, 6 i 7 k.p.a.

Z kolei postanowieniem z [...] stycznia 1964 r. nr [...] Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej [...] na podstawie art. 105 § 1 i 2 k.p.a. (w brzmieniu pierwotnym) sprostował na żądanie Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej [...] oczywistą omyłkę w orzeczeniu z [...] sierpnia 1961 r. w ten sposób, że zamiast stwierdzenia "orzeka o przyznaniu współwłaścicielom ob. A. S. i Ob. M. P. a faktycznie ich spadkobiercom odszkodowanie w kwocie 7449,13 zł" powinno być: "orzeka o przyznaniu Ob. A. S. współwłaścicielowi do idealnej połowy nieruchomości a faktycznie jego spadkobiercom oraz M. P. współwłaścicielce do drugiej idealnej połowy wspomnianej nieruchomości odszkodowanie w łącznej w kwocie 7449,13 zł".

Ponadto organ wyjaśnił, iż zarówno M. P. jak i spadkobiercom A. S. z powyższej z kwoty 7449,13 zł przysługuje po 3724,56 zł.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] sierpnia 2017 r. wnieśli: J. M., K. M., A. P., A. P., W. S. i M. D.. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucili:

1. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia i to mimo, że przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem m.in.:

art. 33 § 1 dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1949. nr 27 poz. 197) poprzez wszczęcie, prowadzenie i zakończenie przez Prezydium Rady Narodowej [...] przedmiotowego postępowania i to mimo braku złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania przez współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości;

art. 33 § 2 dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez nie zawiadomienie o wyznaczonej rozprawie współwłaścicieli, tj. osób, których prawa zostały ujawnione w toku postępowania wywłaszczeniowego;

art. 26 § 1 dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez niedoręczenie na piśmie orzeczenia wywłaszczanym współwłaścicielom;

art. 14 § 2 oraz 26 § 1 ustawy z dnia 29.12.1951r. zmieniającej dekret z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez przyjęcie, że wystarczające jest zawiadomienie o toczącym się postępowaniu, poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń właściwej gminnej rady narodowej, gdy rzeczywiście organ nie ustalił kto jest uczestnikiem postępowania, jaki jest jego udział w przedmiotowej nieruchomości, ilu jest współwłaścicieli, czy można ustalić ich adres zamieszkania, a więc w konsekwencji czy możliwe jest zawiadomienie drogą listową współwłaścicieli o toczącym się postępowaniu, czy wydaniu orzeczenia, tj. w taki sposób, żeby strona mogła się dowiedzieć o toczącym się postępowaniu odszkodowawczym;

art. 14 § 4 ustawy z dnia 29.12.1951r. zmieniającej dekret z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez przyjęcie przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa, że obwieszczenie zostało sporządzone w sposób właściwy, gdy rzeczywiście nie zawierało podstawowych informacji, takich jak wymienienie wszystkich współwłaścicieli nieruchomości;

art. 18 § 2 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez wyznaczenie i przeprowadzenie rozprawy przez Prezydium Rady Narodowej [...] w przedmiotowej sprawie i to mimo, że o jej miejscu i terminie nie zawiadomiono wszystkich współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości czy innych zainteresowanych osób, o których wiadomość powzięło Prezydium w toku postępowania;

art. 22 § 1 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez wydanie orzeczenia, które nie spełnia stawianych mu wymogów, tj. orzeczenie nie zawiera:

- wymienienia osób (imienia, nazwiska i adresu) uprawnionych do otrzymania odszkodowania;

- szczegółowego uzasadnienia faktycznego i prawnego;

- pouczenia o środkach odwoławczych;

naruszenie art. 28 § 1 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez niedoręczenie na piśmie współwłaścicielom nieruchomości, tj. spadkobiercom A. S., w konsekwencji uniemożliwienie uzyskania informacji o toczącym się postępowaniu, jego przebiegu, wyniku i możliwości wniesienia odwołania do Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia;

art. 25 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1960r. nr 30, poz. 168) poprzez prowadzenie postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania mimo, że stroną postępowania nie byli wszyscy spadkobiercy po SP. A. S., tj. osoby będące współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości;

j) art. 57 § 3 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1960r. nr 30, poz. 168) poprzez nie zawiadomienie wszystkich współwłaścicieli nieruchomości, tj. stron postępowania o jego wszczęciu;

k) art. 90 § 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 1960r. nr 30, poz. 168) poprzez nie zawieszenie postępowania mimo śmierci jednej ze stron postępowania, co uniemożliwiło wezwanie do udziału w sprawie spadkobierców zmarłej strony postępowania;

2. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 i 107 § 3 k.p.a. poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie w wyczerpujący sposób materiału dowodowego przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa w toku postępowania administracyjnego, niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, nie wskazanie w decyzji administracyjnej na okoliczności faktyczne niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy;

3. naruszenie art. 12 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1961r. oraz z 1964r. przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa i to przez 12 lat, mimo braku jakichkolwiek przeszkód umożliwiających szybsze zakończenie postępowania administracyjnego;

4. naruszenie art. 8 w zw. z art. 9 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania oraz sporządzenie przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa decyzji z dnia [...].08.2017r. w sposób nie spełniający wymogów wynikających z kodeksu postępowania administracyjnego, w niezgodny z zasadą pogłębiania zaufania obywa tek do władzy publicznej.

Wobec powyższych zarzutów skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] sierpnia 1961 r. nr [...] oraz postanowienia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] stycznia 1964 r. nr [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Minister Infrastruktury i Budownictwa w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Sąd uznał, że decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] sierpnia 2017 r. nie narusza prawa w stopniu dającym podstawy do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Tym samym nie stwierdzono przywołanych w zarzutach skargi naruszeń art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., mających wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia, które byłby zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu. Kontrolowana w postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzja Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] sierpnia 2017 r. została wydana w jednym z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego, tj. w postępowaniu nieważnościowym. Przedmiotem przeprowadzonego postępowania nieważnościowego było orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] sierpnia 1961 r. nr [...] o przyznaniu odszkodowania A. S. i M. P., a faktycznie ich spadkobiercom w kwocie 7449,13 zł za nieruchomości wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1954 r. nr [...] oraz postanowienie Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] stycznia 1964 r. nr [...] o sprostowaniu orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] sierpnia 1961 r. w ten sposób, że orzeczono o przyznaniu Ob. A. S. współwłaścicielowi do idealnej połowy nieruchomości a faktycznie jego spadkobiercom oraz M. P. współwłaścicielce do drugiej idealnej połowy wspomnianej nieruchomości odszkodowanie w łącznej w kwocie 7449,13 zł.

W ocenie Sądu organ prawidłowo uznał – wbrew twierdzeniom skarżących – że brak podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] sierpnia 1961 r. oraz postanowienia z [...] stycznia 1964 r. Zatem, za bezzasadny należało uznać zarzut wydania kontrolowanego orzeczenia i postanowienia z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i w dalszej części rozważań odeprzeć argumentację skargi przemawiającą – zdaniem skarżących – za nieważnością ww. orzeczenia i postanowienia opartą na przesłance z pkt 2 § 1 art. 156 k.p.a., czyli wydaniu ich z rażącym naruszeniem prawa.

Orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [...] Urzędu Spraw Wewnętrznych z [...] sierpnia 1961 r. nr [...] o przyznaniu odszkodowania A. S. i M. P., a faktycznie ich spadkobiercom w kwocie 7449,13 zł za nieruchomości położone w [...] przy ul. [...], zapisane w księdze wieczystej [...]-[...] tom IX karta 204, nr parceli [...] o pow. 7840 m2 i tom II karta 31 nr parceli [...] o pow. 2670 m2 stanowiące współwłasność A. S. i M. P., poprzedzone było orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1954 r. nr [...] orzekającym wywłaszczenie ww. nieruchomości. Od orzeczenia tego odwołanie wniosła M. P.. Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej [...] orzeczeniem z [...] października 1954 r. nr ew. [...] utrzymała w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1954 r. nr [...] . Wywłaszczenie nastąpiło na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 r.

Zgodnie z art. 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., w brzmieniu obowiązującym w dacie orzeczenia o wywłaszczeniu z [...] lutego 1954 r., do wywłaszczenia na podstawie niniejszego dekretu stosuje się odpowiednio przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - prawo o postępowaniu wywłaszczeniomym (Dz. U. R. P. Nr 86, poz. 776) w brzmieniu ustawy z dnia 30 marca 1939 r. (Dz. U. R. P. Nr 31, poz. 205) z następującymi zmianami, w tym w punkcie 6 przewidziano, że ustalenie odszkodowania dokonywane jest na wniosek właściciela.

Ponieważ rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym w art. 31 § 1 przewidywał, że wniosek o ustalenie odszkodowania wywłaszczający składa wojewodzie najpóźniej przed upływem trzech miesięcy od daty doręczenia ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu, to zmiana wprowadzona art. 4 pkt 6 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. oznacza, że z wnioskiem o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość uprawniony był wystąpić wyłącznie były właściciel wywłaszczonej nieruchomości. Przepisy dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. nie określały terminu w jakim należy wystąpić z wnioskiem o odszkodowanie. Stosownie do przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. wywłaszczenie polegało na odjęciu prawa własności do nieruchomości i ustaleniu odszkodowania (art. 1, art. 2 pkt 1, art. 3 § 1), przy czym wywłaszczenie i odszkodowanie następowało odrębnymi orzeczeniami.

Z wnioskiem o wydanie orzeczenia o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], zapisaną w księdze wieczystej [...]-[...] tom IX karta 204, nr parceli [...] o pow. 7840 m2 i tom II karta 31 nr parceli [...] o pow. 2670 m2, wystąpiły pismami z 11 stycznia 1954 r., czyli jeszcze w toku postępowania wywłaszczeniowego, I. S. i M. P..

W dacie wydania orzeczenia o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość, tj. w dniu [...] sierpnia 1961 r. obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., nr 18, poz. 94), która w art. 48 ust. 1 przewidywała, że postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone, będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych.

Ponieważ w przedmiotowej sprawie postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte po wyzwoleniu, ale przed dniem 1 lipca 1956 r., w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., tj. w dniu 5 kwietnia 1958 r., nie było jeszcze zakończone w zakresie odszkodowania, należało prowadzić je nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów ustawy dotyczących właściwości organów orzekających.

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym utraciło moc z dniem 31 stycznia 1952 r. na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. nr 4, poz. 25).

Dalej ustawodawca w ustawie z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych zdecydował, że postępowanie wywłaszczeniowe, prowadzone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r. (Dz. U. R. P. z 1948 r. Nr 20, poz. 138 i z 1949 r. Nr 65, poz. 527), będzie prowadzone dalej na tej samej podstawie aż do wydania ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu z tym, że odwołania będą rozpatrywane przez odwoławcze komisje wywłaszczeniowe. Przepis art. 8 stosuje się odpowiednio - (art. 6). Natomiast nie zakończone ostatecznie postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania w sprawach, wymienionych w art. 5 i 6, będzie prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. R. P. Nr 27, poz. 197 i Nr 55, poz. 438) zarówno co do wysokości i trybu ustalenia odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania (art. 7 ust. 1).

Postępowanie wywłaszczeniowe zostało zakończone ostateczną decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej [...] z [...] października 1954 r. nr ew. [...]. Należy teraz odpowiedzieć na pytanie, na jakiej podstawie prawnej można było prowadzić postępowanie z wniosku o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1954 r. nr [...] utrzymanym w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej [...] z [...] października 1954 r. nr ew. [...], po dniu [...] października 1954 r.

Od dnia 31 stycznia 1952 r. nie obowiązywało już rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. - prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, na które w przedmiocie wywłaszczenia, w tym i odszkodowania powoływał się przepis art. 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. Zatem biorąc pod uwagę treść art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych od dnia 31 stycznia 1952 r., jak również brak innych w tym czasie przepisów regulujących kwestie odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości, wniosek o odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość mógł być złożony i rozpatrzony jedynie w trybie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. Dz. U. z 1952 r., nr 4, poz. 31). Kwestie zasad odszkodowania i ustalania odszkodowania regulowały przepisy art. 27– 39 dekretu.

Jak już wyżej wskazano, postępowanie w przedmiocie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, zostało wszczęte wnioskami z dnia 11 stycznia 1954 r., złożonymi jeszcze w toku postępowania wywłaszczeniowego przez I. S. i M. P.. M. P. była współwłaścicielką wywłaszczonej nieruchomości. Natomiast I. S., jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, była następcą prawnym swojego męża, K. S., zmarłego [...] lipca 1952 r., co potwierdza kopia postanowienia Sądu Powiatowego dla m. [...] w [...] Wydział II [...] z [...] maja 1956 r., sygn. akt [...]. Z kolei K. S. był synem współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości, A. S., który zmarł [...] maja 1947 r. Spadek po nim na podstawie testamentu z [...] lutego 1947 r. nabyła w całości żona (jednocześnie matka K. S.) M. S.. Potwierdza to postanowienie Sądu grodzkiego w [...] z [...] lipca 1948 r., sygn. akt [...]. M. S. zmarła [...] maja 1950 r. Spadek po niej nabyły dzieci A. S., B. D., W. S., M. P., K. S. i L. S., co potwierdza kopia postanowienia Sądu Powiatowego dla [...] w [...] z [...] marca 1952 r., sygn.. akt [...].

Z powyższego wynika, że K. S., poprzez swoją matkę M. S., był następcą prawnym A. S. – współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości. Zatem w dniu 11 stycznia 1954 r., I. S. składając wniosek o odszkodowanie za wywłaszczaną nieruchomość była osobą legitymowaną do złożenia tego wniosku. Jednakże swojej legitymacji nie udokumentowała w toku postępowania odszkodowawczego. Nie uczyniła tego również M. P., mimo wezwań organu pismami z 3 grudnia 1960 r. i 29 kwietnia 1961 r. Natomiast druga współwłaścicielka wywłaszczonej nieruchomości, M. P. była legitymowana do złożenia wniosku o odszkodowanie i już sam jej wniosek skutecznie wszczął to postępowanie. Brak aktywności następców prawnych A. S. w udokumentowaniu swojej legitymacji do bycia stroną postępowania odszkodowawczego skutkowało tym, że odszkodowanie w części należnej A. S. zostało przyznane jego spadkobiercom i do nich została skierowana decyzja odszkodowawcza.

Wobec powyższego niezasadny jest zarzut skargi naruszenia art. 33 § 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez wszczęcie, prowadzenie i zakończenie przez Prezydium Rady Narodowej [...] postępowania w przedmiocie odszkodowania mimo braku złożenia wniosku o ustalenie odszkodowania przez współwłaścicieli nieruchomości.

Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 33 § 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., gdyż jak wynika z akt archiwalnych w toku postępowania odszkodowawczego została przeprowadzona rozprawa w dniu [...] października 1955 r., w której uczestniczyły M. P. i I. S..

Zgodnie z art. 24 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. Dz. U. z 1952 r., nr 4, poz. 31) orzeczenie doręcza się wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na którego wniosek wszczęte zostało postępowanie, oraz właścicielowi nieruchomości. W przypadku gdy orzeczenie dotyczy większej liczby właścicieli, orzeczenie może być im podane do wiadomości w trybie art. 18 ust. 2. W tym samym trybie zawiadomiony będzie właściciel nieruchomości, którego miejsce zamieszkania nie jest znane. Z kolei stosownie do art. 18 ust. 2 cyt. dekretu w przypadku gdy postępowanie wywłaszczeniowe, wszczęte na podstawie jednego wniosku, dotyczy większej liczby właścicieli, zawiadomienia mogą być dokonane za pomocą obwieszczeń, wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych gminnych (miejskich) rad narodowych. W tym samym trybie zawiadomiony będzie właściciel nieruchomości, którego miejsce zamieszkania nie jest znane.

Z powyższego wynika, że skoro spadkobiercy A. S. nie byli ustaleni z imienia i nazwiska, gdyż nie złożyli do akt prawomocnych postanowień sądu, i nie był znany ich adres, organ mógł dokonać zawiadomień za pomocą obwieszczeń, wywieszonych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych gminnych (miejskich) rad narodowych. Organ ustalił, że orzeczenie o odszkodowaniu zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń w dniach od 19 sierpnia 1961 r. do dnia 5 września 1961 r. Ponadto organ doręczył orzeczenie o odszkodowaniu M. P. i I. S., od której korespondencja wróciła z adnotacja "adresat nieznany" pomimo wysłania orzeczenia na adres, który I. S. sama wskazała w toku postępowania odszkodowawczego.

Wbrew zarzutom skargi, organ w toku postępowania odszkodowawczego podejmował próby ustalenia spadkobierców A. S., o czym świadczy treść protokołu rozprawy z [...] października 1955 r. oraz treść korespondencji kierowanej do I. S. oraz M. P.. M. P., mimo prawidłowego doręczenia korespondencji organu, nie udzieliła na nią odpowiedzi. Natomiast I. S. w piśmie z 24 października 1956 r. poinformowała organ, że do tej pory nie otrzymała żadnej odpowiedzi na pisma wystosowane do spadkobierców.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, niezakończone postępowanie o odszkodowanie w sprawach, w których wywłaszczenie nastąpiło na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 r., będzie prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. zarówno co do wysokości i trybu ustalenia odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania.

Wobec powyższego nieuzasadnione są zarzuty skargi co do naruszenia art. 18 § 2, art. 22 § 1, art. 28 § 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, skoro przepisy te nie miały zastosowania w przedmiotowym postępowaniu.

Ponadto sąd zauważa, że w orzecznictwie sądowym, przyjmowany jest pogląd, iż o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja (por. np. wyrok SN z 8 kwietnia 1994 r., III ARN 13/94, OSN 1994, nr 3, poz. 36; wyrok NSA z 18 lipca 1994 r., V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91, wyrok NSA z 13 września 2012 r., II GSK 1206/11, LEX nr 1244513.). Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (wyrok NSA z 29 czerwca 1987 r., II SA 2145/86).

Ponadto przepisem, który może być rażąco naruszony jest co do zasady przepis prawa materialnego. Wynika to z faktu, że naruszenia prawa stanowiące podstawy stwierdzenia nieważności decyzji (art. 156 § 1 k.p.a.) są wadami tkwiącymi w samej decyzji, a nie wadami postępowania, w którym ta decyzja zapadła. Te ostatnie bowiem stanowią podstawę do wznowienia postępowania. Mówiąc innymi słowy, z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy przepis będący podstawą prawną decyzji został zastosowany w ten sposób, że w jego wyniku powstał stosunek prawny, który nie mógł powstać na gruncie tego przepisu. W rezultacie, skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa.

Zatem za rażące nie można uznać naruszeń przepisów postępowania zakończonego orzeczeniami ocenianymi w postępowaniu nadzorczym, gdyż mogą być one oceniane tylko jako uchybienia mogące – co najwyżej – mieć wpływ na wynik sprawy, ale nie stanowią (nawet łącznie) przypadku rażącego naruszenia prawa (por. wyrok NSA z 15 marca 2018 r., sygn.. akt I OSK 2217/17).

Wobec powyższego, wszystkie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie mogą wywołać zamierzonego przez skarżących skutku.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu, brak podstaw do uznania zasadności zarzutów skargi.

Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.