Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 177/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1,
journal: Dz.U. 2022 poz 1775
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Tomasz Smoleń, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi W.F. na decyzję Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 24 stycznia 2024 r. nr 9009-2024-000034 w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 rok oddala skargę.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 177/24

UZASADNIENIE

Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r. nr 9009-2024-000034 utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia 31 października 2023 r. nr 0183-2023-010246 w sprawie odmowy przyznania W.F. (wnioskodawca, skarżący) płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 r.

Ustalono, że w dniu 1 czerwca 2022 r. W.F. wniósł o przyznanie płatności bezpośrednich na 2022 r., w tym jednolitej płatności obszarowej, płatności redystrybucyjnej, płatności za zazielenienie oraz płatności dla młodych rolników. Następnie w dniach 7 czerwca 2022 r. i 5 czerwca 2022 r. wycofał część wniosku. Finalnie we wniosku zadeklarował działki rolne o łącznej powierzchni 21,36 ha.

W dniu 6 lipca 2022 r. do organu wpłynęło pismo B.P. właściciela działki nr [...] w K., która to działka została zadeklarowana we wniosku przez wnioskodawcę. W piśmie właścicielka oświadczyła, że nie wyrażała innym osobom zgody na uprawianie działki oraz że działki te jej wiedzy zostały skoszone.

Organ zaznaczył, że w dniu 15 września 2022 r. do prokuratury zostało wystosowane zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa na szkodę Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w sprawie doprowadzania w okresie od 2019 r. do września 2022 r. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez (...) w ten sposób, że działając z góry powziętego zamiaru, wykorzystując indywidualne konta rolników i za zgodą m. in. skarżącego, składał ich imieniem drogą elektroniczną wniosku o dopłaty obszarowe z tytułu posiadania działek rolnych.

W gospodarstwie wnioskodawcy w okresie od 4 kwietnia 2023 r. do 24 kwietnia 2023 r. została przeprowadzona kontrola na miejscu metodą inspekcji terenowej, która wykazała nieprawidłowości powierzchniowe na działkach. Dodatkowo na działkach rolnych [...] nie stwierdzono na obszarze całej działki z deklarowanej grupy upraw JPO_TUZ/JPO_TUZ i dlatego zastosowano kod nieprawidłowości DR35. Na działce rolnej [...] nie stwierdzono deklarowanej uprawy i zastosowano kod nieprawidłowości DR6. Z uwagi na nieprawidłowości Kierownik wykluczył z płatności powierzchnię 0,08 ha z działki rolnej [...], powierzchnię 0,04 ha z działki rolnej [...], powierzchnię 0,09 ha z działki rolnej [...], powierzchnię 0,07 ha z działki rolnej [...], powierzchnię 0,19 ha z działki rolnej [...], powierzchnię 0,03 ha z działki rolnej [...], powierzchnię 0,07 ha z działki rolnej [...], powierzchnię 0,20 ha z działki rolnej [...], powierzchnię 0,57 ha z działki rolnej [...], powierzchnię 0,19 ha z działki rolnej [...], powierzchnię 0,18 ha z działki rolnej [...] oraz powierzchnię 0,10 ha z działki rolnej [...]. Po wykluczeniu łącznie powierzchni 1,81 ha z ww. działek rolnych, powierzchnia kwalifikująca się do przyznania płatności wynosiła 19,55 ha.

Ponadto organ pierwszej instancji ustalił, że: działka nr [...] (działka rolna [...]) o zadeklarowanej powierzchni 0,27 ha jest własnością S. i K. P., którzy oświadczyli, że działka ewidencyjna nr [...] jest przez nich użytkowana; działka nr [...] (działka rolna [...]) o powierzchni zadeklarowanej 0,19 ha jest własnością R. i M. P., którzy oświadczyli, że działka ewidencyjna nr [...] w całości została wyłączona z produkcji rolniczej; działka nr [...] (działka rolna [...]) o zadeklarowanej powierzchni 0,24 ha jest własnością L. K., który oświadczył, że działka ewidencyjna nr [...] jest przez niego użytkowana; działka nr [...] (działka rolna [...]) o zadeklarowanej powierzchni 0,21 jest własnością A.S., który oświadczył, że działka ewidencyjna nr [...] jest przez niego użytkowana; działka nr [...] (działka rolna [...]) o zadeklarowanej powierzchni 0,29 ha są własnością J. i S. D., którzy oświadczyli, że działki ewidencyjne nr [...] są przez nich użytkowane; działka nr [...] (działka rolna [...]) o zadeklarowanej powierzchni 0,19 ha jest własnością B.W., która oświadczyła, że działka ewidencyjna nr [...] jest przez nią użytkowana; działka [...] (działka rolna [...]) o zadeklarowanej powierzchni 0,10 ha jest własnością P. P., który oświadczył, że działka ewidencyjna nr [...] w całości została wyłączona z produkcji rolniczej działka nr [...] (działka rolna [...]) o zadeklarowanej powierzchni 0,18 jest własnością Z. W., który oświadczył, że działka ewidencyjna nr [...] w całości została wyłączona z produkcji rolniczej; działka nr [...] (działka rolna [...]) o zadeklarowanej powierzchni 0,72 ha jest własnością R.K., która oświadczyła, że działka ewidencyjna [...] jest przez nią użytkowana; działka nr [...] (działka rolna [...]) o zadeklarowanej powierzchni jest własnością G. B., który oświadczył, że działka nr [...] jest przez niego użytkowana. Z powyższego wynika, że powierzchnia 2,77 ha zgłoszonych działek nie jest własnością wnioskodawcy. Dlatego organ dodatkowo powziął wątpliwości, czy wnioskodawca jest ich użytkownikiem.

Na wezwanie Kierownika wnioskodawca wskazał, że działki deklarowane w 2022 r. były faktycznie przez niego użytkowane. W odpowiedzi na wezwanie organu w części dotyczącej przedłożenia tytułu prawnego do deklarowanych we wniosku działek, wnioskodawca zwrócił się o podanie podstawy prawnej zobowiązania do udzielenia tychże informacji.

Pismami z 21 lipca 2022 r. i 1 września 2022 r. organ wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa celem przesłuchania w charakterze strony. Stronę pouczono, że niezłożenie wyjaśnień lub dokumentów będzie miało wpływ na ustalenie płatności. Strona nie stawiła się celem przesłuchania.

Organ pierwszej instancji decyzją z dnia 31 października 2023 r. odmówił wnioskodawcy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 r.

Rozpatrując odwołanie od powyższej decyzji Dyrektor przywołał przepisy mające zastosowanie w sprawie, w tym m. in. przepisy ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1775 ze zm.; dalej: ustawa o płatnościach). Stwierdził, że podstawą odmowy przyznania płatności w 2022 r. był art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach z którego wynika, że strony są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Tym samym wnioskodawcę obciąża obowiązek udowodnienia faktu, z którego wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. To nie organ, ale wnioskodawca powinien przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. W konsekwencji organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności.

Organ wyjaśnił, że specyfika spraw w przedmiocie przyznania płatności wiąże się z tym, że posiadaczem niezbędnych informacji oraz materiału dowodowego, które umożliwiają rozstrzygnięcie sprawy jest przede wszystkim strona. Tymczasem wnioskodawca nie przedstawił ani niezbędnych informacji ani nie przedłożył materiału dowodowego, który rozwiałby wątpliwości organu w zakresie przyznania płatności. Wskazanie danych osobowych i adresowych osób z którymi zawarto umowy miało na celu sprawdzenie, czy strona deklarując działki we wniosku w 2022 r. nie naruszyła prawa własności osób trzecich i tym samym była faktycznym posiadaczem deklarowanych we wniosku działek na dzień 31 maja 2022 r. Z uwagi na brak współpracy w tym zakresie strony z organem uznać należy, że nie było możliwości wydania rozstrzygnięcia w zakresie przyznania płatności, ponieważ w postępowaniu o przyznanie płatności nie obowiązuje zasada domniemania prawdziwości na korzyść złożonego wniosku, czy tłumaczenia na korzyść strony występujących wątpliwości dowodowych. Jeżeli jakiś fakt nie został wykazany, a dla realizacji jego wniosku wykazanie jest konieczne, to wówczas organ ma prawo odmówić mu przyznania dopłaty.

Reasumując organ podkreślił, że odmowa przyznania płatności nastąpiła nie dlatego, że strona nie przedłożyła umów dzierżawy czy aktów własności działek, ale z uwagi na brak udowodnienia posiadania deklarowanych we wniosku działek na dzień 31 maja 2022 r. i uzasadnione wątpliwości organu w tym zakresie.

Na powyższą decyzję W.F. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez nieuchylenie decyzji Kierownika. Sformułował również zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 6, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., oraz przepisów prawa materialnego art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach.

Podkreślił, że w wyniku kontroli nie stwierdzono większych nieprawidłowości poza przedeklarowanieniem niewielkiej ilości powierzchni. Skarżący prowadzi swoje gospodarstwo rolne nieprzerwanie od 2016 r. Dotychczas organy nie wymagały od niego przedstawienia tytułu prawnego do deklarowanych we wnioskach działek rolnych. Natomiast raport z kontroli potwierdził, że działalność rolnicza była przez skarżącego faktycznie prowadzona.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd nie stwierdził w niniejszych sprawach podstaw do zastosowania względem kontrolowanych decyzji środków określonych w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Uwzględnienie skarg i uchylenie zaskarżonych decyzji mogłoby bowiem nastąpić w razie stwierdzenia przez Sąd naruszenia przez organ prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Żadna z powyższych okoliczności w kontrolowanych sprawach jednak nie zaistniała, w związku z powyższym skargi podlegały oddaleniu.

Istotę sporu w niniejszej sprawie stanowi kwestia zasadności odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2022 r. z uwagi na niespełnienie warunku posiadania przez wnioskodawcę działek rolnych. Zdaniem skarżącego we wskazanym okresie był on w posiadaniu działek rolnych, które były przez niego rolniczo użytkowane. Organy stanęły natomiast na stanowisku, że brak jest podstaw do przyznania płatności z uwagi uzasadnione wątpliwości organu co do posiadania przez skarżącego deklarowanych we wniosku działek i brak wykazania tej okoliczności przez skarżącego.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach jednolita płatność obszarowa, płatność za zazielenienie, płatność dla młodych rolników, płatność dodatkowa, płatności związane do powierzchni upraw i uzupełniająca płatność podstawowa, zwane dalej "płatnościami obszarowymi", są przyznawane do powierzchni działki rolnej:

1) położonej na gruntach będących kwalifikującymi się hektarami w rozumieniu art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013, zwanych dalej "kwalifikującymi się hektarami";

2) będącej w posiadaniu rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tych płatności;

3) o powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha;

4) nie większej jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 5 ust. 2 lit. a rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

Z kolei na podstawie art. 43 ust. 1 rozporządzenia nr 1307/2013 na wszystkich kwalifikujących się hektarach w rozumieniu art. 32 ust. 2-5 rolnicy uprawnieni do płatności w ramach systemu płatności podstawowej lub systemu jednolitej płatności obszarowej muszą przestrzegać praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska, o których mowa w ust. 2 tego przepisu lub praktyk równoważnych, o których mowa w ust. 3 niniejszego artykułu. Praktyki rolnicze korzystne dla klimatu i środowiska są następujące: a) dywersyfikacja upraw; b) utrzymywanie istniejących trwałych użytków zielonych; oraz c) utrzymywanie na użytkach rolnych obszaru proekologicznego (ust. 2) Praktyki równoważne obejmują praktyki podobne, które skutkują równoważnym lub większym poziomem korzyści dla klimatu i środowiska w porównaniu do jednej lub kilku praktyk, o których mowa w ust. 2. (ust. 3).

Jak wynika z powyższych przepisów, w szczególności z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach, jednym z warunków przyznania płatności jest to, aby działki rolne objęte wnioskiem o przyznanie płatności znajdowały się na dzień 31 maja roku, w którym składany jest wniosek o przyznanie płatności w posiadaniu rolnika wnioskującego do przyznanie płatności. Przepisy przywołanej ustawy o płatnościach nie definiują pojęcia posiadania. Zatem w tym zakresie należy się odnieść do przepisów k.c. Stosownie do art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Oznacza to, że można mieć tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz że można posiadać grunty rolne bez tytułu prawnego, a nawet w złej wierze i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania płatności (por. wyrok NSA z 22.09.2023 r. sygn. I GSK 1235/22).

W ocenie Sądu organy zasadnie powzięły wątpliwości, czy skarżący na dzień 31 maja 2022 r. był posiadaczem działek rolnych wskazanych we wniosku o przyznanie płatności. Za taką oceną przemawia okoliczność, że poszczególni właściciele działek zadeklarowanych we wniosku oświadczyli, że działki te są przez nich użytkowane czy też wyłączone z produkcji rolniczej. Co za tym idzie, nie jest możliwe, by były równocześnie w spornym okresie użytkowane rolniczo przez wnioskodawcę. Dodatkowo ze strony organu w dniu 15 września 2022 r. zostało złożone zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa na szkodę Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, gdzie miały być wykorzystywane m. in. za zgodą skarżącego indywidualne konta rolników celem składania ich imieniem wniosków o dopłaty obszarowe z tytułu posiadania działek rolnych, a następnie w tej sprawie wszczęto postępowanie przygotowawcze.

W tym miejscu należy podkreślić, że stosownie do art. 3 ust. 3 ustawy o płatnościach strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z treści przytoczonej regulacji wynika, że dokonuje ona modyfikacji zasady postępowania w sprawach dotyczących przyznania płatności, ograniczając szereg obowiązków organu administracyjnego. W szczególności dotyczy to obowiązku dążenia do prawdy obiektywnej i rozłożenia ciężaru dowodu. W postępowaniach dotyczących płatności z wniosku rolnika, organ ma ograniczony obowiązek wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Powyższe przepisy ustanawiają więc dla omawianej kategorii spraw wyjątek od zasady prawdy obiektywnej z art. 7 k.p.a., a znajdującej rozwinięcie m. in. w art. 77 k.p.a. Zasada ta mówi, że organy administracji publicznej w postępowaniu podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Natomiast w przypadku płatności ww. obowiązek został ograniczony do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz inne dowody wskazane przez wnioskodawcę.

W realiach rozpatrywanej sprawy, organy prawidłowo przyjęły, że skarżący nie wykazał, że na dzień 31 maja 2022 r. był w posiadaniu spornych działek, co do których wnioskował o płatność. Jednocześnie podkreślić należy, że wbrew twierdzeniom skarżącego odmowa przyznania płatności nie była spowodowana tym, że skarżący na wezwanie organu pierwszej instancji nie przedłożył umów dzierżawy czy innych tytułów prawnych umożliwiających użytkowanie mu działek rolnych, ale z uwagi na niewykazanie faktu posiadania tych działek w okresie wymaganym przez przepisy. Przedłożenie ww. dokumentów - zależnie od ich treści - mogłoby mieć jednak ewentualnie wpływ na ocenę co do okoliczności posiadania przez wnioskodawcę zadeklarowanych działek rolnych. Tymczasem skarżący wykazał bierną postawę. Mimo dwukrotnego wezwania przez organ do złożenia wyjaśnień i dowodów, oraz wezwania do stawiennictwa w celu przesłuchania w charakterze strony, skarżący ograniczył się wyłącznie do oświadczenia, że deklarowane przez niego działki rolne w 2022 r. były przez niego faktycznie użytkowane. Nie przedstawił jednak żadnych dowodów na to, że rzeczywiście posiada działki objęte jego wnioskiem, w tym nie stawił się na przesłuchanie w charakterze strony. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie podjął współpracy z organem, ale wdał się w polemikę dotyczącą zasadności kierowanych do niego wezwań.

Reasumując, na skarżącym ciążył obowiązek wykazania, że faktycznie na dzień 31 maja 2022 r. posiadał on grunty rolne deklarowane do płatności, w związku z czym winien on w postępowaniu administracyjnym przedstawić określone wnioski dowodowe mające potwierdzić posiadanie gruntów w znaczeniu ich rolniczego użytkowania. Skarżący zaniechał przedstawienia tego rodzaju dowodów. Konsekwencją biernej postawy skarżącego było uniemożliwienie organowi weryfikacji w zakresie spełnienia warunku z art. 8 ust. 1 ustawy o płatnościach. Dlatego również chybiony jest zarzut skarżącego, że doszło do naruszenia art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o płatnościach.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, w tym w zakresie przepisów postępowania administracyjnego, należy stwierdzić, że nie są one zasadne. Organy działały na podstawie przepisów prawa stosownie do art. 6 k.p.a., oparły swoje rozstrzygnięcia na właściwych podstawach prawnych, dokonały ich prawidłowej wykładni. Samo niezadowolenie skarżącego z wydanych nie może również oznaczać, że w toku postępowania doszło do naruszenia art. 8 k.p.a. Dodatkowo w ocenie Sądu zajęte stanowisko organ przedstawił w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy, skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a.