Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 307/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 3 art. 28 ust. 1-3, 3a, 32
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz (sprawozdawca) Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Protokolant st. inspektor sądowy Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 września 2017 r. sprawy ze skargi S. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. (Nr [...]), podjętą na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 - 3, ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963 z późn. zm., zw. dalej u.s.u.s.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział we W. odmówił S. D. (zwany dalej jako: skarżący, strona) umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 11. 2010 r. do 04. 2011 r., 10. 2011 r., od 01. 2012 r. do 02. 2012 r., od 03. 2013 r. do 04. 2013 r., od 11. 2013 r. do 02.2014 r., 05.2014 r., od 07. 2014 r. do 08. 2014 r., od 11 2014 r. do 12. 2014 r., od 02. 2015 r. do 08. 2015 r., 01.2016 r. 03.2016 r. w łącznej kwocie 9477,59 zł, w tym z tytułu:

składek - 7380,99 zł;

odsetek liczonych na dzień [...].11.2016 r. - 2053,00 zł;

kosztów upomnienia - 43,60 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczeniowych wskazując, że z uwagi na stale pogarszający się stan zdrowia i brak możliwości wykonywania działalności gospodarczej w dniu [...] października 2016 r., dokonał jej wykreślenia. W dalszej treści uzasadnienia podkreślił, że trudności zdrowotne ma także jego małżonka oraz pozostali członkowie rodziny. Nadmienił, że na początku 2017 r. żona będzie miała kolejny zabieg operacyjny w związku z tym ulegnie pogorszeniu sytuacja materialna.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego oraz w świetle zgromadzonych dowodów organ ustalił, że skarżący od [...] stycznia 1993 r. do [...] października 2016 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie [...] i w związku z tym był zobowiązany odprowadzać składki na własne ubezpieczenia. Wskutek niedopełnienia ustawowego obowiązku opłacania składek na koncie rozliczeniowym powstało zadłużenie, które według stanu na dzień wpływu wniosku o umorzenie tj. [...] listopada 2016 r. wraz z odsetkami za zwłokę wynosi 9477,59 zł. Ponadto w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powstały koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 111,69 zł.

W zakresie sytuacji osobistej i materialnej organ ustalił, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką, a źródłem utrzymania są świadczenia: emerytalne wypłacane jemu w wysokości 1560,00 zł netto oraz rentowe przyznane małżonce w wysokości 780,80 zł netto. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący wskazał, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie 400,00 zł w skład których wchodzą: koszty z tytułu miesięcznego czynszu w kwocie 100,00 zł, koszty z tytułu opłat eksploatacyjnych (np. energia elektryczna, woda itp.) w wysokości 200,00 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 100,00 zł. Dodatkowym obciążeniem gospodarstwa domowego jest ponoszenie zobowiązań pieniężnych, które sumarycznie wynoszą 31000,00 zł. Wśród nich wyszczególniono: zobowiązanie w bankach w wysokości 13000,00 zł, spłacane w miesięcznych ratach w kwocie 470,00 zł oraz zobowiązanie w innych instytucjach w wysokości 18000,00 zł, regulowane w racie miesięcznej równej 400,00 zł. Łączna kwota miesięcznych zobowiązań wynosi 870,00 zł. W złożonym oświadczeniu skarżący wskazał, że jest współwłaścicielem majątku nieruchomego w przedmiocie mieszkania spółdzielczo - własnościowego o powierzchni 67 m2, położonego przy ulicy [...] we W., wymieniono również majątek ruchomy w przedmiocie papierów wartościowych oraz innych praw majątkowych (np. praw autorskich, licencji, koncesji, patentów). Ustalono także, że skarżący jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] z [...] r., który z powodu niskiej wartości rynkowej nie kwalifikuje się do zabezpieczenia.

W tak kształtujących się okolicznościach organ uznał, że w realiach niniejszej sprawy nie wystąpiły określone w art. 28 ust. 3 pkt 2-6 u.s.u.s. przesłanki wskazujące na całkowitą nieściągalność, która to zgodnie z art. 28 ust. 1 warunkuje umorzenie w całości lub w części należności z tytułu składek (por. art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s.). W tym kontekście organ wskazał, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. – tj. nie został oddalony wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzono postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 233 i 978), jak też nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub też w postępowaniu upadłościowym.

Dalej organ wskazał, iż analiza zgromadzonej dokumentacji wykazała, iż w przedmiotowej sprawie nie znajdzie zastosowania przesłanka całkowitej nieściągalności zawarta w pkt 3, ponieważ prowadzona działalność gospodarcza została wykreślona z ewidencji, jednak w toku przeprowadzonego postępowania ujawniono występowanie osób trzecich oraz następców prawnych. Nadto na podstawie dokonanego rozliczenia ustalono, iż zaległe składki przekraczają wartość kosztów upomnienia, które aktualnie wynoszą 11,60 zł, co za tym idzie, brak jest podstaw do zastosowania przesłanki określonej w pkt 4a.

Ustalono także, iż zadłużenie będące przedmiotem niniejszego postępowania podlega egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Rezultatem prowadzonego postępowania są wpływy w wysokości 986,06 zł, zatem uznać należy, że postępowanie jest skuteczne. W związku z powyższym nie można przyjąć wystąpienia, przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s..

Wreszcie organ uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż uwzględniając wysokość zadłużenia i biorąc pod uwagę skuteczność prowadzonego postępowania egzekucyjnego, kwota możliwa do wyegzekwowania niewątpliwie przekracza kwotę wydatków egzekucyjnych.

Wobec nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia organ rozpatrzył wniosek skarżącego w oparciu o podstawę prawną dającą możliwość umorzenia zadłużenia z tytułu składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności. Podstawę tę stanowi art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zgodnie z jego brzmieniem należności z tytułu składek mogą być umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności wyłącznie w uzasadnionych przypadkach z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. Szczegółowe warunki umorzenia składek określił Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141 poz. 1365).

Stosownie do treści ww. rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem organu analiza zgromadzonego w przedmiotowej sprawie materiału dowodowego nie dała podstaw do uznania, że wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, o jakich mowa w wyżej wymienionym akcie. W tym kontekście organ odnotował, że miesięczny łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego wynoszący 2340,80 zł netto, jest wyższy od progu minimum socjalnego, które w dwuosobowym gospodarstwie domowym emeryckim zostało oszacowane na kwotę 1788,24 zł. Podniósł także, że skarżący reguluje inne zobowiązania cywilnoprawne w wysokości miesięcznej 870,00 zł. Biorąc pod uwagę powyższe, a w szczególności spłatę zobowiązań wobec innych podmiotów, wskazano, że skarżący nie udowodnił, że uregulowanie zadłużenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych pozbawi jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Nadto organ wskazał, iż w realiach badanej sprawy nie odnotowano poniesienia straty materialnej w wyniku zdarzenia nadzwyczajnego, jak również nie można mówić o zagrożeniu dla prowadzenia działalności gospodarczej, skoro w dniu złożenia wniosku o umorzenia skarżący jej już nie prowadził.

Odnosząc się do podniesionej przez skarżącego okoliczności co do zmagania się z licznymi chorobami przewlekłymi organ wskazał, iż stan zdrowia nie wpływa na możliwość uzyskiwania dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia, gdyż skarżący ma przyznane świadczenie emerytalne, które nie jest zależne od stanu zdrowia.

Konkludując organ I instancji wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek jest instytucją nadzwyczajną, a samo skorzystanie przez Zakład z rezygnacji dochodzenia niniejszego zobowiązania musi być rozpatrywane z punktu widzenia równości i powszechności opłacania składek. System ubezpieczeń społecznych oparty jest bowiem na zasadzie solidaryzmu i obejmuje wspólne powszechne ubezpieczenie.

Nie godząc się z powyższą decyzją skarżący złoży wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując ponownie na trudną sytuację finansową oraz zdrowotną. Podkreślił, również że z uwagi na stan zdrowia, nie jest w stanie podjąć jakichkolwiek działań zmierzających do uzyskania dodatkowego dochodu na spłatę zadłużenia. Podniósł również zły stan zdrowia żony, która przeszła zabieg operacyjny i na dzień [...] lutego 2017 r. miała wyznaczony termin komisji lekarskiej w ZUS. Nadto skarżący wskazał na przewlekły charakter schorzenia dorosłej córki, wymagający stałego leczenia oraz fakt nieposiadania przez nią środków do życia.

Skarżący poinformował też organ, że jego córka M. D. ([...] lat) utraciła uprawnienia do renty i pozostaje bez środków do życia. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przedłożono skierowanie do szpitala M. D. z dnia [...] stycznia 2017r., celem kontynuowania terapii na oddziale dziennym oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2017 r., uznające w/w za niecałkowicie niezdolną do pracy.

Nadto skarżący w dniu [...] marca 2017 r., dołączając do akt sprawy zaświadczenie lekarskie z dnia [...] lutego 2017 r. dotyczące hospitalizowania na oddziale dziennym jego córki od dnia [...] stycznia 2017 r. oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego żony wyjasnił, że utrata renty przez córkę i konieczność kontynuowania leczenia uniemożliwia jej pozyskanie środków utrzymania, co obliguje skarżącego do jej pomocy i wsparcia, również finansowego. Skarżący oświadczył także, że posiadane środki finansowe są bardzo skromne i nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb, nie wspominając o spłacie należności ZUS.

Decyzją z dnia [...] marca 2017 r. (Nr [...]), podjętą na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.), w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję dnia [...] stycznia 2017 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, iż zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a przy jej wydaniu dokonano prawidłowej analizy istniejącego w dniu wydania decyzji stanu faktycznego oraz zastosowano właściwą podstawę prawną. Organ wskazał, że w trakcie toczącego się postępowania zebrany został materiał dowodowy pozwalający na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia.

Organ podzielił stanowisko, iż w realiach badanej sprawy nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności należności. Skarżący bowiem jakkolwiek zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej to jednak uzyskuje świadczenie emerytalne, w stosunku do którego można skierować postępowanie egzekucyjne. Ponadto po jego stronie występują następcy prawni, (żona, córka), na których można przenieść odpowiedzialność za zadłużenie. Nadto z akt sprawy wynika, że zaległe składki przekraczają wartość kosztów upomnienia, jak też nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uznał także, iż w jej realiach nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności, o których mowa w cyt. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. W tym miejscu nadmieniono, iż w przypadku tegoż aktu umorzenie jest zasadne w stosunku do tych dłużników, których stan majątkowy i sytuacja rodzinna nie pozwala na egzekucję, ponieważ powoduje ciężkie, negatywne skutki dla jego rodziny. Oznacza to stan, w którym spłacanie zadłużenia z tytułu składek na własne ubezpieczenie pozbawia rodzinę dłużnika niezbędnych środków utrzymania i nie pozwala na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto powodem do umorzenia niezapłaconych składek są poniesione przez dłużnika straty spowodowane klęską żywiołową, a także koszty ponoszone na skutek przewlekłej choroby wnioskującego o umorzenie lub członka jego rodziny.

Mając powyższe na względzie oraz sytuację ekonomiczną i rodzinną skarżącego organ wyjaśnił, że w realiach badanej sprawy nie jest spełnione kryterium ubóstwa, które stanowi jedną z przesłanek warunkujących umorzenie należności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżący wskazał na okoliczność ponoszenia opłat mieszkaniowych w łącznej kwocie 300,00 zł oraz koszty leczenia w wysokości 100,00 zł miesięcznie. Wyszczególnił również zobowiązania finansowe wobec banku w kwocie 13000,00 zł oraz innej instytucji w kwocie 18000,00 zł, spłacane w ratach, w łącznej kwocie 870,00 zł. Zdaniem organu jakkolwiek w/w kwota raty stanowi znaczne obciążenie budżetu domowego, to jednak zaciągając pożyczki finansowe skarżący winien liczyć się z koniecznością ich spłaty. Sam zaś fakt zadłużenia nie stanowi przesłanki stwierdzenia wystąpienia zagrożenia dalszej egzystencji. Przeciwnie – okoliczność regulowania innych zobowiązań finansowych potwierdza, że skarżący spłaca zobowiązania finansowe. Nieuzasadnionym jest więc, by ubezpieczony spłacał zobowiązania wobec innych podmiotów z pokrzywdzeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż umorzenie zadłużenia nie może być traktowane jako sposób na rozwiązanie problemów finansowych i poprawę sytuacji materialnej.

Dalej organ odnotował, że w sprawie nie zostały wykazane straty materialne poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego zdarzenia nadzwyczajnego, z tego też względu nie znajduje zastosowania przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Odnosząc się z kolei do stanu zdrowia skarżącego organ podzielił twierdzenia, iż uzyskiwane comiesięczne świadczenie emerytalne nie jest uzależnione od jego stanu zdrowia, zaś problemy zdrowotne członków rodziny nie wymagają sprawowania nad nimi bezpośredniej opieki czy konieczności pomocy w codziennej egzystencji. W związku z czym uznał, iż nie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 powoływanego rozporządzania.

W końcowej części uzasadnienia organ podał, że umorzenie należności ma charakter nieodwracalny, a z uwagi na fakt, iż Zakład nie wykorzystał wobec skarżącego wszystkich środków zmierzających do wyegzekwowania zadłużenia (jak np. układ ratalny, z ratą dostosowaną do Pana możliwości finansowych), zastosowanie instytucji umorzenia należałoby uznać za przedwczesne. Za nie bez znaczenia organ uznał również fakt, iż zadłużenie z tytułu składek dotyczy okresu od 11.2010 r. do 03.2016r., natomiast wykreślenie działalności z powodu problemów zdrowotnych nastąpiło z dniem [...].10.2016 r. Oznacza to więc, że przez okres aktywności zawodowej skarżący nie czynił starań zmierzających do spłaty należności.

Od decyzji z dnia [...] marca 2017 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę wnosząc o zmianę decyzji ze względu na jej krzywdzący charakter.

W uzasadnieniu skarżący ponownie wskazał na trudną sytuację finansową i zdrowotną rodziny, w tym wykrycie nowych schorzeń oraz związaną z tym konieczność ponoszenia wydatków nas lekarstwa. W ww. skardze podniesiono zły stan zdrowia żony skarżącego, a także przewlekły charakter schorzenia dorosłej córki, która utraciła uprawnienia do renty oraz którą musi wspomagać w codziennej egzystencji.

Skarżący nadmienił także, że kłopoty finansowe jego i jego rodziny powstały wskutek odmowy przyznania prawa do renty dla jego żony w okresie od lutego 2010 r. do maja 2013 r., co uniemożliwiało spłatę zaciągniętych wcześniej – tj. w 2008 r. kredytów. Strona podniosła również, iż przez okres 6 lat – tj. od stycznia 2010 r. do października 2016 r. z uwagi na problemy zdrowotne faktycznie prowadziła działalność tylko przez 30 miesięcy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Należy przede wszystkim wyjaśnić, że w przepisie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) ustawodawca zastrzegł, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej), formułując w ten sposób generalne kryterium wiążące sądy administracyjne w pełnym zakresie ich kognicji. Jednoznaczność tej zasady sprawia, że wojewódzki sąd administracyjny w toku podjętych czynności rozpoznawczych dokonuje oceny co do zgodności kontrolowanej decyzji, postanowienia (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb ich wydania lub tryb podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Wiążące są przy tym przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonego aktu. Jego uchylenie albo stwierdzenie nieważności następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na względzie wskazane powyżej kryterium legalności Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po poddaniu ocenie ustalonych w sprawie w toku administracyjnego postępowania instancyjnego okoliczności faktycznych i istniejących wówczas okoliczności prawnych oraz przy rozważeniu w toku dokonywanych czynności przepisu art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, dalej p.p.s.a.), z którego wynika, że Sąd przy rozstrzyganiu sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną uznał, iż w realiach badanej sprawy doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Kontroli tut. Sądu podlegała decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Oddział we W. z dnia [...] marca 2017 r. (nr [...]) utrzymująca w mocy własną decyzję o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami oraz kosztami upomnienia.

Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowił art. 28 u.s.u.s., który w ust. 1 i 2 stanowi, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, który zaś stanowi o prawie umorzenia takich należności także w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności. Tym samym ustawodawca przyznał ZUS możność umorzenia w całości lub części należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w dwóch sytuacjach, tj.: a) w przypadku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) oraz b) w uzasadnionych przypadkach - mimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Doprecyzowując niniejsze przesłanki umorzenia należności prawodawca w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazał, iż całkowita nieściągalność zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei możliwość umorzenia należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje ust. 3a stanowiąc, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W sposób szczegółowy zasady umarzania tych należności regulują przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1356). Zgodnie z § 3 ust. 1 tegoż rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zauważyć trzeba także, że umorzenie należności składkowych, na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. oraz ust. 2 i 3 tej u.s.u.s., ustawodawca oparł na konstrukcji swobodnego aktu administracyjnego tzw. uznania administracyjnego. Taka forma działania organu administracji oznacza, że organ ten nie jest obowiązany do wydania jednoznacznej w treści decyzji w razie spełnienia czy zaistnienia ściśle określonych warunków (por. J. Boć, T. Kuta, Prawo administracyjne, PWN, Warszawa 1984). Podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne (dyspozycja przepisu stanowiącego podstawę aktu swobodnego skonstruowana m.in. poprzez użycie zwrotu "organ może") stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisami prawa materialnego. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Przy wydawaniu jednakże decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 762/16, Lex 2158382).

Mając zatem na względzie powyższe rzeczą konieczną ze strony organu przy rozstrzyganiu w realiach badanej sprawy kwestii wystąpienia podstaw do umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek było przeprowadzenie postępowania administracyjnego przy zachowaniu reguł wynikających z art. 6, art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. oraz przedstawienia wyników tego postępowania w uzasadnieniu decyzji z uwzględnieniem wskazówek zawartych w art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. Przypomnieć wszak należy, że działania organów administracji publicznej uprawnionych do prowadzenia postępowania i podejmowania orzeczeń, podporządkowane są przede wszystkim zasadzie praworządności zawartej w art. 6 k.p.a. i w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wymaga ona bezwzględnej zgodności z prawem każdej czynności procesowej, w tym - podejmowanej przez organ administracji publicznej w ramach przyznanych kompetencji – czynności orzeczniczej. Dla realizacji zasadniczego celu postępowania administracyjnego pierwszorzędne znaczenie ma ustalenie obowiązującej normy prawa, odpowiedniej dla rozstrzygnięcia danej sprawy. Niezbędnym zaś elementem prawidłowego zastosowania normy prawnej jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. W ścisłym związku z przywołaną wyżej zasadą praworządności pozostaje określona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej. W doktrynie podkreśla się wynikający dla organów administracji publicznej z tej zasady nakaz wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą, aby w ten sposób stworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisu prawa (W. Dawidowicz "Ogólne postępowanie administracyjne", s.108). Z niniejszą zasadą skorelowane są regulacje umieszczone w art. 77 k.p.a. Według wskazanego przepisu organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, tak aby ustalony stan faktyczny zgodny był z rzeczywistością. To czy dana okoliczność została udowodniona, można zaś ocenić jedynie na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organ nie może więc pominąć przy ocenie żadnego dowodu, a stanowisko organu prowadzącego postępowanie – po przeprowadzaniu koniecznych czynności procesowych - winno znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.

Powyższe wymagania aktualne pozostają także na etapie postępowania odwoławczego. Przepisy procesowe wprowadzają bowiem obowiązek dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Tym samym także rozpoznając ponownie niniejszą sprawę rzeczą skarżonego organu było ponowne rozważenie podstaw faktycznych i prawnych do wydania decyzji umarzającej. Nie był on bowiem związany ustaleniami faktycznymi dokonanymi w postępowaniu zakończonym wydaniem kwestionowanej w toku postępowania administracyjnego decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. Zobligowany więc był dążyć z urzędu do ustalenia rzeczywistego stanu sprawy. W sytuacji, gdy stwierdziłby braki w postępowaniu lub pewne niejasności, mógł i powinien przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, nie przekraczając oczywiście granic zakreślonych art. 136 k.p.a.

W ocenie składu orzekającego organ w realiach badanej sprawy nie sprostał powyższym wymaganiom. Sąd dopatrzył się bowiem takich naruszeń, wymienionych wyżej, przepisów proceduralnych, które skutkują koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Dokładniej - Sąd w składzie orzekającym stwierdził, iż w realiach badanej sprawy zarówno z akt administracyjnych sprawy, jak również z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika niezbicie, że ZUS nie przeprowadził należycie postępowania merytorycznego, którego wynik uprawniałby do zaakceptowania stanowiska, co do nie wystąpienia w sprawie przesłanki do umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Przyjęte przez organ twierdzenia są zbyt ogólnikowe i tym samym nie wystarczają, by uznać je za prawidłowe i wyczerpujące w świetle art. 107 k.p.a. Stanowisko bowiem organu zawarte w zaskarżonej decyzji w zakresie analizy podstaw do umorzenia należności w świetle brzmienia przywołanych wyżej regulacji sprowadzają się wyłącznie do wskazania, iż dochód skarżącego oraz jego małżonki nie pozwala na przyjęcie spełnienia kryterium ubóstwa. W tym aspekcie organ wskazał, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, która otrzymuje świadczenie rentowe w kwocie 780, 80 zł. Natomiast skarżący pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1560,00 zł, co daje łączny dochód w rodzinie 2340,80 i przewyższa minimum socjalne. Nadto organ wskazał, iż wśród wydatków, do ponoszenia których skarżący jest zobowiązany trzeba wyliczyć: opłaty mieszkaniowe w łącznej kwocie 300 zł, koszty leczenia w wysokości 100 zł oraz zobowiązania finansowe wobec banku "A" w kwocie 13000,00 oraz instytucji "B" w kwocie 18000,00, spłacane w ratach w łącznej kwocie 870,00. Mając powyższe na względzie organ uznał, że kwota raty z tytułu wyszczególnionych zobowiązań znacznie obciąża budżet domowy, ale zaciągając je skarżący winien liczyć się z koniecznością ich spłaty. Nadto nieuzasadnionym byłoby przyjęcie, aby skarżący spłacał zobowiązania wobec innych podmiotów z pokrzywdzeniem ZUS.

Wobec zaś szczególnie mocno akcentowanych w toku całego postępowania administracyjnego problemów zdrowotnych skarżącego, jego żony oraz córki organ poprzestał na lakonicznym stwierdzeniu, iż strona uzyskuje comiesięczne świadczenie emerytalne, które jest niezależne od stanu zdrowia skarżącego, nadto nie zachodzi konieczność pomocy w codziennej egzystencji członkom rodziny.

Zdaniem Sądu przywołane wyżej twierdzenia nie pozwalają na przyjęcie, iż organ w realiach badanej sprawy dopełnił ciążącego na nim obowiązku rozeznania całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych, w tym przede wszystkim ustalenia, czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i aktualnego budżetu domowego skarżącego, stale pogarszającego się stanu zdrowia jego ([...]) oraz żony możliwe jest realne wywiązanie się przez skarżącego ze zobowiązania wobec ZUS i czy zapłata zaległości w łącznej kwocie 9477,59 zł nie zagrozi w istocie jego egzystencji. Innymi słowy organ nie rozważył czy w świetle miesięcznego dochodu, braku możliwości (ze względu na stan zdrowia) podjęcia dodatkowego zatrudnienia, konieczności ponoszenia wydatków na leczenie i związane z tym dojazdy, opłacania comiesięcznych rachunków oraz wydatkowania środków na normalną codzienną egzystencję np. na: zakup żywności, ubrań, środków czystości, skarżący istotnie ma możliwość spłaty zaległych składek oraz rosnących od zobowiązania głównego należności w postaci odsetek. Oczywiście Sąd odnotował fakt, iż skarżący w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wśród członków pozostających we wspólnym gospodarstwie nie wymienił swojej córki, to jednak okoliczność stwierdzenia u niej choroby o podłożu psychicznym oraz przebywania w specjalistycznym ośrodku wynika wprost z przekazanych przez skarżącego informacji oraz zaświadczeń i rodzi wątpliwości co do możliwości jej samodzielnej egzystencji a tym samym potrzeby korzystania z pomocy członków rodziny. Stąd niniejszą okoliczność należy także uznać za jedną z tych, które kształtują sytuację finansową i rodzinną skarżącego. Z oczywistych względów nie pozostaje ona bowiem bez wpływu na potrzebę pomocy osobie najbliższej przez skarżącego.

Wreszcie odnosząc się do twierdzeń organu sformułowanych wobec podnoszonej przez skarżącego sytuacji zdrowotnej jego oraz żony trzeba zauważyć, iż jakkolwiek skarżący rzeczywiście pobiera świadczenie emerytalne, które jest niezależne od jego stanu zdrowia, to jednak sytuacja zdrowotna skarżącego pozostaje w bezpośrednim związku z wysokością ponoszonych przez skarżącego kosztów leczenia. Oczywistym przy tym pozostaje, że koszty takie wzrastają wraz z nowymi diagnozami oraz postępem choroby, na które to wskazuje skarżący w toku całego postępowania administracyjnego oraz przed tut. Sąd. Stąd o ile skarżący wskazał, iż comiesięczne koszty na leczenie wynoszą 100 zł, o tyle organ pozyskując informacje od skarżącego co do pogarszającego stanu zdrowia jego oraz członków jego rodziny winien okoliczności te przeanalizować w kontekście ich wpływu na przesłanki umorzenia postępowania wyszczególnione w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Pogląd taki znajduje swoje uzasadnienie w orzecznictwie. Przykładowo w wyroku z dnia 16 listopada 1999 r. (sygn. akt III SA 7900/98, LEX nr 47243) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie stwierdził, iż "W celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny i utrwalić w aktach wyniki badania. Obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym skrępowaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę w decyzji uznaniowej jej zgodności z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela z art. 7 k.p.a.".

Co prawda – Sąd ma na względzie to, że - obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne obciąża wnioskodawcę, niemniej jednak organ powinien ocenić wszystkie okoliczności sprawy w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a.

Konkludując, wyszczególnione wyżej okoliczności prowadzą do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego. Dopiero zaś wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego, przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności. Stąd rozpatrując ponownie sprawę organ winien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości. W szczególności winien ustalić, czy spłata zaległości wobec Zakładu w trudnej sytuacji zdrowotnej, finansowej i rodzinnej skarżącego jest rzeczywiście realna i nie doprowadzi do zagrożenia egzystencji skarżącego i jego rodziny.

Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji