Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 808/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-01-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 141 § 2, art. 177 § 4 i 5, art. 184, art. 197 § 1 i 2, art. 253 § 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Sobieralski po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 982/23 o odmowie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi Z.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 4 października 2023 r. znak: KO.440.79.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 13 listopada 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego sądu z dnia 21 marca 2024 r. wydanego w sprawie II SA/Łd 982/23.

W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że w niniejszej sprawie termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upłynął z dniem 2 kwietnia 2024 r., natomiast dopiero jego sporządzenie a następnie doręczenie otwierałoby stronie możliwość zaskarżenia przedmiotowego wyroku skargą kasacyjną. WSA podkreślił, że w sprawie zachodzi sytuacja szczególna, albowiem skarżący w chwili wydawania wyroku był reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, na którego, w przypadku oddalenia skargi, przepisy prawa nakładają szczególne obowiązki. W tej kwestii sąd pierwszej instancji powołał się na treść art. 177 § 3, 4 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.". Natomiast w rozpoznawanej sprawie wyznaczona z urzędu pełnomocnik skarżącego radca prawny M.R. nie złożyła ani skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 21 marca 2024 r. ani też opinii o braku podstaw do wystąpienia ze skargą kasacyjną, bowiem nie wystąpiła w ustawowym terminie z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku, którego doręczenie otwierałoby termin do podjęcia wymienionych czynności procesowych. Dlatego też skarżącemu w trybie art. 177 § 5 p.p.s.a. został wyznaczony nowy pełnomocnik w osobie radcy prawnego R.G.

Sąd pierwszej instancji odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie NSA z 26 września 2023 r., II OZ 491/23) wskazał, że art. 177 § 5 p.p.s.a. powinien być wykładany w taki sposób, że wyznaczony na jego podstawie pełnomocnik ma prawo złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie siedmiu dni od zawiadomienia go o wyznaczeniu, jeżeli poprzedni pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 p.p.s.a. dotychczas takiego wniosku nie złożył. O ile zaś pełnomocnik uchybił temu terminowi może również złożyć, już na zasadach ogólnych, wniosek o przywrócenie terminu do zgłoszenia takiego wniosku.

Podkreślono, że radca prawny R.G. nie wystąpił z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie siedmiu dni od chwili odebrania zawiadomienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu skarżącego. Zawiadomienie to zostało doręczone wyżej wymienionemu 16 września 2024 r. natomiast wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności procesowej, został przez niego złożony dopiero 8 października 2024 r. W uzasadnieniu złożonego wniosku wskazano, że nie było możliwe dokonanie powyższej czynności w terminie z uwagi na pozostawanie przez pełnomocnika w usprawiedliwionym, błędnym przekonaniu, iż w sprawie zostało już sporządzone uzasadnienie wyroku, zaś pełnomocnik został wyznaczony celem sporządzenia skargi kasacyjnej, bądź opinii o braku podstaw do jej wniesienia.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że jako datę ustania opisywanej przez pełnomocnika przeszkody w dokonaniu czynności procesowej należało przyjąć dzień zapoznania się przez pełnomocnika skarżącego z aktami sprawy w siedzibie sądu, a więc 1 października 2024 r. Pełnomocnik skarżącego nadał wniosek o przywrócenie terminu wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku w dniu 8 października 2024 r., zatem uznano, że dochował terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Do wniosku pełnomocnik dołączył również wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, wobec czego uznano, że zadośćuczynił wymaganiu określonemu w art. 87 § 4 p.p.s.a.

Dokonując oceny braku winy w niedochowaniu terminu przez pełnomocnika skarżącego sąd pierwszej instancji wskazał, że niezłożenie w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, spowodowane przeświadczeniem o tym, że pełnomocnik skarżącego został wyznaczony do innej czynności procesowej niż w rzeczywistości, a w konsekwencji termin do jej wykonania jest dłuższy, nie może stanowić okoliczności prowadzącej do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie. Podkreślono, iż w zawiadomieniu o wyznaczeniu r.pr. R.G. pełnomocnikiem z urzędu Z.S. wskazano, iż pełnomocnik winien niezwłocznie zbadać akta sprawy, co niewątpliwie był zobowiązany uczynić, biorąc pod uwagę profesjonalny charakter jego działalności, czy to osobiście, czy to poprzez udzielenie pełnomocnictwa substytucyjnego. Zwrócono uwagę, że stan sprawy pełnomocnik mógł ustalić w sądzie również telefonicznie. Trudno uznać, że niewniesienie pisma procesowego przez profesjonalnego pełnomocnika w ustawowym terminie z powodu niewiedzy o konieczności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia stanowiło przeszkodę nie do przezwyciężenia, skoro pełnomocnik nie podjął choćby próby nawiązania kontaktu z sądem, w celu ustalenia stanu sprawy i dokonania czynności procesowej w ustawowym terminie. Nie sposób usprawiedliwić zachowania pełnomocnika tym, że nie został powiadomiony o konieczności złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Sąd pokreślił, że skarżący nie miał wpływu na wybór pełnomocnika, z uwagi na jego ustanowienie z urzędu, więc nie można obciążyć go negatywnymi skutkami działań pełnomocnika na zasadzie winy w wyborze. Jednakże takie założenie nie może prowadzić do sytuacji, w której każdy i dowolny błąd profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z urzędu, skutkujący uchybieniem terminu, mógłby zostać sanowany wskutek zastosowania instytucji przywrócenia terminu. W ocenie sądu pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły okoliczności, których przy dołożeniu należytej staranności, nie można było przezwyciężyć.

Na powyższe postanowienie zażalenie złożył skarżący wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że skarżący ponosi winę za uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 982/23 i w konsekwencji nieprzywrócenie terminu na złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku.

W uzasadnieniu skarżący odwołał się do treści postanowienia WSA w Łodzi z dnia 22 sierpnia 2024 r., w którym wskazano, że poprzednia pełnomocnik skarżącego z urzędu nie wykonała obowiązku polegającego na złożeniu w terminie skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 21 marca 2024 r. ani opinii o braku podstaw do wywiedzenia skargi kasacyjnej. Podkreślono, że nowy pełnomocnik z urzędu skarżącego nie otrzymał informacji, że w sprawie nie było sporządzone uzasadnienie wyroku.

Pełnomocnik wskazał, iż z uwagi na powyższe tkwił w błędnym, ale usprawiedliwionym okolicznościami przekonaniu, że w sprawie zostało już sporządzone uzasadnienie wyroku, natomiast on powinien na obecnym etapie postępowania sporządzić skargę kasacyjną lub opinię o bezzasadności skargi kasacyjnej, mając na uwadze treść postanowienia z dnia 22 sierpnia 2024 r. Obecny pełnomocnik podkreślił, że nie posiadał informacji, ani z sądu pierwszej instancji, ani z ORIP w Łodzi, o tym, że uzasadnienie wyroku w niniejszej sprawie nie zostało jeszcze sporządzone. Wiedzę o tym pozyskał dopiero zapoznając się z aktami w dniu 1 października 2024 r. Po powzięciu wiedzy o tym, na jakim etapie znajduje się postępowanie, pełnomocnik niezwłocznie przystąpił do czynności mających na celu przywrócenie terminu do dokonania właściwej czynności procesowej w sprawie.

Wnoszący zażalenie wskazał, że pełnomocnik, myśląc, że został wyznaczony do sporządzenia skargi kasacyjnej bądź opinii o bezzasadności wniesienia skargi kasacyjnej, miał prawo tkwić w usprawiedliwionym przekonaniu, że na dokonanie czynności w niniejszej sprawie ma jeszcze czas, albowiem termin na dokonanie powyższych czynności jest o wiele dłuższy niż termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Tym samym uznano, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy pełnomocnika skarżącego.

Równocześnie podkreślono, że skarżący nie miał żadnego wpływu na wybór osoby pełnomocnika, skoro został mu on przydzielony z urzędu, więc nie można obciążyć go negatywnymi skutkami działań (zaniechań) pełnomocnika na zasadzie winy w wyborze. Wskazano, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy funkcji ochronnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 141 § 2 p.p.s.a w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Uzasadnienie wyroku sporządza się w terminie czternastu dni od dnia zgłoszenia wniosku.

Przepisy prawa nie stanowią wyraźnie, jaki powinien być dalszy sposób postępowania pełnomocnika wyznaczonego na podstawie art. 177 § 5 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że powyższy przepis winien być wykładany w ten sposób, że wyznaczony na jego podstawie pełnomocnik ma prawo złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie 7 dni od zawiadomienia go o wyznaczeniu, jeżeli poprzedni pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 p.p.s.a. dotychczas takiego wniosku nie złożył (postanowienie NSA z 5 czerwca 2019 r., II OZ 484/19; postanowienie NSA z 26 września 2023 r., II OZ 491/23 – orzeczenia przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez stronę zobowiązaną do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Zasadnicza przesłanka przywrócenia terminu, jaką jest brak winy w jego uchybieniu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej.

Oceniając okoliczności mające uprawdopodobnić brak winy w naruszeniu terminu sąd powinien brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, tylko wtedy gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć. Ponadto to na stronie spoczywa obowiązek wskazania okoliczności, które mogą potwierdzać, że dana czynność procesowa nie została dokonana w terminie bez jej winy. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, czyli w razie zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez nią odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności w terminie. Oznacza to, że za przesłankę braku winy nie można uznać nieuwagi lub zaniedbania strony. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się również, że brak jest podstaw do przywrócenia terminu z uwagi na nieznajomość przez skarżącego prawa (por. postanowienia NSA: z 27 czerwca 2016 r., II FZ 359/16: z 12 stycznia 2016 r., II OZ 1369/15; z 28 listopada 2012 r., I OZ 869/12; z 8 lipca 2008 r. II OZ 712/08).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji właściwie stwierdził, że strona skarżąca nie uprawdopodobniła, że niedotrzymanie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku miało charakter niezawiniony.

Powołane zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu okoliczności nie uzasadniają braku winy skarżącego, gdyż nie sposób dopatrzeć się w nich obiektywnych i niezależnych od strony przeszkód w prawidłowym i terminowym złożeniu przedmiotowego wniosku.

W sprawie bezspornym jest, że zawiadomienie o wyznaczeniu na pełnomocnika z urzędu zostało doręczone radcy prawnemu R.G. 16 września 2024 r. Wyznaczony z urzędu pełnomocnik powinien podjąć działania w sprawie bez nieuzasadnionej zwłoki, tymczasem wyżej wymieniony zapoznał się z aktami sprawy dopiero 1 października 2024 r., czyli po upływie czternastu dni, i 8 października 2024 r. wystąpił o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Zwłoka w złożeniu wniosku o uzasadnienie wyroku była motywowana przez pełnomocnika przeświadczeniem, że w przedmiotowej sprawie ciążącym na nim obowiązkiem procesowym jest złożenie w sprawie skargi kasacyjnej bądź opinii o bezzasadności jej wniesienia. Przeświadczenie to miało wynikać z treści wydanego w trybie art. 177 § 5 w zw. z art. 177 § 4 p.p.s.a. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 sierpnia 2024 r. i braku informacji o fakcie nie sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie. W kontekście podnoszonych przez wnoszącego zażalenie twierdzeń podkreślić należy, że w stosunku do profesjonalnych pełnomocników podwyższone są standardy rzetelności. Pełnomocnik winien dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego (postanowienie NSA z 26 sierpnia 2009 r., II GZ 184/09). Zaniedbania w tym zakresie stanowią zawinioną przyczynę uchybienia terminu. Pełnomocnik dbający w sposób należyty o interes swojego mocodawcy winien w pierwszej kolejności zaznajomić się z aktami sprawy i ustalić sposób działania w sprawie. Bazowanie przez pełnomocnika jedynie na otrzymanym postanowieniu sądu, którego de facto nie był adresatem, wskazuje, iż nie zachował on szczególnej staranności przy prowadzeniu spraw swojego mandanta. Okoliczności sprawy wskazywały bowiem na konieczność zaznajomienia się ze stanem sprawy poprzez analizę jej akt, co w sytuacji ustanowienia pełnomocnictwa na tym etapie sprawy należało do obowiązków nowo ustanowionego pełnomocnika. Co więcej na obowiązek niezwłocznego zbadania akt sprawy wskazywała OIRP w Łodzi w zawiadomieniu o wyznaczeniu r.pr. R.G. pełnomocnikiem z urzędu Z.S. Fakt, iż pełnomocnik ustanowiony był z urzędu nie ma w sprawie znaczenia. Warunkiem przywrócenia terminu jest bowiem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie strony rozumie się szeroko, rozciągając je także na pełnomocnika.

Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, ze pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił w przekonujący sposób okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Tym samym należało podzielić stanowisko sądu pierwszej instancji, że argumenty podniesione we wniosku, jak i w przedmiotowym zażaleniu, nie mogły stanowić podstawy do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184

w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł jak w postanowieniu.