Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 710/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Centralna Wojskowa Komisja Lekarska
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, Protokolant starszy referent Agnieszka Fidor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2024 r. sprawy ze skargi P. M. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] marca 2024 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do służby wojskowej uchyla zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...]


UZASADNIENIE

P. M. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie orzeczenie z dnia [...] marca 2024 r. (nr [...]), którym Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, zwana dalej: k.p.a.), art. 190 ust. 1 i 10 ustawy o obronie Ojczyzny, § 3 i § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz.U. z 2012 r., poz. 1013 ze zm.), a także § 11 ust. 1 i § 12 ust. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 czerwca 2022 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz.U. z 2022 r., poz. 1243 ze zm.), utrzymała w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] grudnia 2023 r. (nr [...]) o jego niezdolności do zawodowej służby wojskowej.

W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w [...] podała, że Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...], po przeprowadzeniu badań i konsultacji lekarskich skarżącego, prawidłowo rozpoznała u P. M. m. in. zespół uzależnienia od alkoholu w fazie niekontrolowanej abstynencji (pkt 8.1 orzeczenia) i powołując się na § 72 pkt 2 (grupa III) załącznika nr 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 czerwca 2022 r. stwierdziła, że jest niezdolny do pełnienia zawodowej służby wojskowej.

Centralna Wojskowa Komisja Lekarska podała, że badany odbył w latach 2017-2018 konsultacje w MOZU i Wojewódzkim [...] Szpitalu [...] w [...] z powodu uzależnienia od alkoholu. Z zaświadczenia wystawionego przez pracownika Szpitala w dniu [...] stycznia 2024 r., wynika, że P. M. w Poradni Terapii Uzależnień od alkoholu realizował program dla osób uzależnionych od alkoholu w zakresie podstawowym.

W oparciu o powyższe lekarz psychiatra konsultujący skarżącego w toku postępowania orzeczniczego stwierdził u badanego zespół uzależnienia od alkoholu w fazie niekontrolowanej abstynencji. To schorzenie stanowi zaś, jak prawidłowo przyjął organ I instancji, "zdecydowanie przeciwskazanie" do tego, aby orzekany mógł pełnić zawodową służbę wojskową.

P. M. nie zgodził się z tym orzeczeniem i w piśmie z dnia [...] kwietnia 2024 r. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Skarżący zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie:

1. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy;

2. art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu orzeczenia do zarzutów zawartych w odwołaniu od orzeczenia RWKL

w [...], w szczególności dotyczących braku u niego jakichkolwiek symptomów związanych z niespożywaniem alkoholu, a przez to nienależyte uzasadnienie orzeczenia;

3. § 72 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia MON z dnia [...] czerwca 2022 r.

w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, przez wadliwe jego zastosowanie i nieprawidłowe stwierdzenie, że skarżący cierpi na zespół uzależnienia od alkoholu w fazie niekontrolowanej abstynencji;

4. art. 138 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwego orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] grudnia 2023 r.

Skarżący wniósł o uchylenie orzeczenia Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] oraz utrzymanego nim w mocy orzeczenia Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] grudnia 2023 r.

W uzasadnieniu skargi P. M. podniósł m. in., że według objaśnień do § 72 załącznika do rozporządzenia "Używanie szkodliwe to powtarzające się używanie alkoholu lub innej substancji psychoaktywnej, które spowodowało szkody somatyczne, psychologiczne lub dysfunkcjonalne zachowanie. Uzależnienie od alkoholu (lub innej substancji psychoaktywnej) to stan charakteryzujący się nieodpartym wewnętrznym przymusem ciągłego lub okresowego spożywania alkoholu (lub innego środka psychoaktywnego albo substancji psychoaktywnej), występowaniem objawów zespołu odstawienia po przerwaniu picia (przyjmowania środka), np. stanami majaczeniowymi, zmienionym sposobem reagowania na alkohol (utratą kontroli nad piciem, piciem ciągami, zmianą tolerancji, lukami pamięciowymi, tzw. klinowaniem) i stałym zwiększaniem dawki alkoholu (lub środka psychoaktywnego albo substancji psychoaktywnej), postępującym przebiegiem prowadzącym do tzw. psychodegradacji. W przypadku pozytywnego wyniku badania na obecność substancji odurzających lub psychotropowych w ślinie lub moczu w ciągu 24 godzin wykonuje się powtórne badanie w celu weryfikacji obecności tych substancji z ponownie pobranej pod kontrolą próbki śliny, moczu lub krwi. Badany, na minimum 10 minut, przed pobraniem materiału do badania nie powinien spożywać pokarmów, napojów ani palić wyrobów tytoniowych. Decydujący jest wynik badania laboratoryjnego zlecony przez wojskową komisję lekarską w ramach danego postępowania orzeczniczego."

Skarżący podał, że już dawno podjął działania w celu zapobieżenia problemowi alkoholowemu i cel ten osiągnął, również dzięki terapii i na tę okoliczność w toku postępowania odwoławczego przedstawił stosowne zaświadczenie o odbyciu terapii. P. M. zarzucił, że organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się do faktu, że od czasu co najmniej rozpoczęcia terapii w ogóle nie spożywa alkoholu (na dzień badania był to więc okres co najmniej 5 lat), nawet okazjonalnie, a nadto, że nie przejawia żadnych tendencji związanych ze skutkami nadużywania alkoholu, w tym symptomami związanymi z odstawieniem alkoholu w trakcie uzależnienia. Skarżący dodał, że organ miał możliwość zlecenia wykonania dodatkowych badań na obecność tych substancji w organizmie, czego nie wykonał.

Zdaniem skarżącego do uznania danej osoby za niezdolną do służby wojskowej nie jest wymagane stwierdzenie wyłącznie faktu uzależnienia od alkoholu, ale konieczne jest spełnienie jeszcze dodatkowych czynników, takich jak: dalsze szkodliwe (powtarzające się, a nie np. okazjonalne) spożywanie alkoholu w okresie abstynencji, występowanie objawów odstawienia alkoholu takich jak np. stany majaczeniowe, utrata kontroli nad piciem, luki pamięci itp. Niezrozumiałym jest więc na jakiej podstawie organ przyjął (a wcześniej lekarz psychiatra najpewniej zakwalifikował), że skarżący zakwalifikowany został z § 72 pkt 2 załącznika nr 1 do rozporządzenia w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej, zwłaszcza w sytuacji, gdy jedynym dokumentem w sprawie jest informacja

o zakończeniu w 2018 r. przez niego programu dla osób uzależnionych od alkoholu w zakresie podstawowym (która sama w sobie jeszcze nie przesądza

o uznaniu danej osoby za uzależnioną od alkoholu), a skarżący nie podnosił, by występowały u niego jakiekolwiek inne objawy związane ze stanem zdrowia,

o których mowa w przepisach rozporządzenia.

Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w [...], reprezentowana przez radcę prawnego, w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu.

W pierwszej kolejności zasadnym jest wskazanie, że w przedmiocie zdolności fizycznej i psychicznej do służby wojskowej rozstrzygają komisje lekarskie jako organy administracji publicznej w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Ich orzeczenia, zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sądów administracyjnych, stanowią decyzje administracyjne podejmowane w indywidualnych sprawach, do których zastosowanie znajdują w odpowiednim zakresie przepisy k.p.a. (v. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 851/14, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a., organ ma obowiązek dokładnie zbadać sprawę, tak aby w sposób prawidłowy ustalić jej stan faktyczny. Wzmocnieniem tej reguły jest nałożony na organ, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego. Dopiero dysponując całokształtem materiału dowodowego, organ może ocenić daną okoliczność i uznać ją za udowodnioną bądź nie (art. 80 k.p.a.). Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, zwłaszcza, gdy powołuje się na nie strona, jest naruszeniem przepisów postępowania skutkującym uchyleniem decyzji (por. np. wyroki NSA z: 27 maja 1999 r., II SA/Łd 744/98 i 4 października 2005 r., sygn. akt I OSK 159/05).

Nie ulega przy tym wątpliwości, że w świetle konstytucyjnego modelu sądowej kontroli działalności publicznej sąd administracyjny nie posiada co do zasady kompetencji do dokonywania ustaleń stanu faktycznego w będącej przedmiotem jego rozpoznania sprawie administracyjnej.

Obowiązkiem sądu administracyjnego jest sprawdzenie prawidłowości postępowania poprzedzającego zaliczenie badanego do jednej z kategorii zdolności do służby, w szczególności zbadanie, czy organ rozstrzygając o zaliczeniu do kategorii zdolności do służby miał do tego odpowiednie podstawy faktyczne i prawne, a więc np. czy badanie stanu zdrowia zostało przeprowadzone prawidłowo i czy znajduje oparcie w wyczerpującym wywiadzie chorobowym i odpowiedniej dokumentacji medycznej. Kontrola orzeczeń komisji lekarskich dokonywana przez sąd administracyjny nie może natomiast dotyczyć kwestii medycznych. Sąd nie jest także uprawniony do oceny stanu zdrowia badanego we własnym zakresie, a tym samym weryfikacji orzeczeń komisji lekarskich z tego punktu widzenia (por. np. wyrok NSA z 13 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 6626/21, LEX nr 3500282).

Stosownie do treści art. 87 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny wojskowe komisje lekarskie wydają orzeczenie o zdolności danej osoby do służby wojskowej na podstawie badania lekarskiego fizycznej i psychicznej zdolności tej osoby do odpowiedniego rodzaju służby wojskowej, z uwzględnieniem wyników badań specjalistycznych, a w przypadku potrzeby również obserwacji szpitalnej. Przepis art. 58 ust. 6 stosuje się. Zgodnie z art. 84 ust. 2 powołanej ustawy, wojskowa komisja lekarska wydaje orzeczenie, które jest decyzją. W przepisie art. 87 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny, ustawodawca zawarł upoważnienie dla Ministra Obrony Narodowej do wydania w porozumieniu z Ministrem Zdrowia, rozporządzenia regulującego orzekanie o zdolności fizycznej i psychicznej do pełnienia zawodowej służby wojskowej.

W sprawie tej znajduje zastosowanie rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 czerwca 2022 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1243).

Zgodnie z § 9 ust. 1 wojskowa komisja lekarska wydaje orzeczenie niezwłocznie po przeprowadzeniu wymaganych badań oraz po zgromadzeniu wymaganej dokumentacji, nie później jednak niż w terminie 7 dni od dnia przedłożenia wyników tych badań i konsultacji wojskowej komisji lekarskiej. Zakres badań wykonywanych w ramach orzekania o zdolności do poszczególnych rodzajów służby wojskowej jest określony w załączniku nr 3 do rozporządzenia.

Wojskowa komisja lekarska orzeka w składzie trzech lekarzy, większością głosów składu orzekającego z wyłączeniem sytuacji, gdy działa jednoosobowo. Przewodniczącego składu orzekającego wyznacza przewodniczący wojskowej komisji lekarskiej (§ 11 ust. 1 rozporządzenia). Wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia zajmuje stanowisko na podstawie otrzymanej dokumentacji. W razie potrzeby wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia może przeprowadzić ponowne badanie lekarskie i badania specjalistyczne, badania psychologiczne oraz skierować żołnierza na obserwację szpitalną, a także przeprowadzić dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia materiałów w sprawie (§ 11 ust. 3). Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej podpisują wszyscy członkowie składu orzekającego. Orzeczenie opatruje się pieczęcią urzędową wojskowej komisji lekarskiej. W przypadku gdy komisja orzeka w składzie jednego lekarza, lekarz ten podpisuje orzeczenie (§ 11 ust. 5. Wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia rozpatruje odwołanie w składzie trzech lekarzy. Przewodniczącego składu orzekającego wyznacza przewodniczący wojskowej komisji lekarskiej wyższego stopnia (§ 12 ust. 1). Wojskowa komisja lekarska wyższego stopnia orzeka w sprawie odwołania większością głosów składu orzekającego (§ 12 ust. 3).

Podkreślić należy, że stosownie do treści przepisów regulujących tryb postępowania w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej (do § 10 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia), jak i stosowanych odpowiednio przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, orzeczenie wydane przez komisję lekarską powinno zawierać szczegółowe uzasadnienie. Winno ono w sposób logiczny i przekonujący wyjaśniać zarówno sposób dokonania rozpoznania jak też to, w jaki sposób stwierdzone rozpoznanie przekłada się na możliwość pełnienia przez osobę badaną służby. Powinno więc wyjaśniać medyczne powody postawionej diagnozy i ustalonego rozpoznania, a nie ograniczać się wyłącznie do przywołania dokumentacji medycznej czy postawienia diagnozy. Uzasadnienie orzeczenia komisji winno być więc sporządzone tak, aby można było dokonać realnej (a nie tylko pozornej) oceny wydanego rozstrzygnięcia i to na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego. W przeciwnym razie, wymykać się ono będzie spod jakiejkolwiek kontroli.

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpatrywanej sprawy, przypomnieć należy, że RWKL w [...] oraz CWKL w ramach procesu orzeczniczego rozpoznała u skarżącego zespół uzależnienia od alkoholu w fazie niekontrolowanej abstynencji. Organ I instancji oparł się na opisie konsultacji psychiatrycznej skarżącego (k. 24 akt sprawy), z której wynika, że oświadczył on, że jest uzależniony od alkoholu, ale deklaruje utrzymywanie abstynencji od około 5 lat. Organ odwoławczy odwołał się natomiast do zaświadczenia Wojewódzkiego [...] Szpitala [...] w [...] – Poradni [...] z [...] stycznia 2024 r. (dołączonego przez skarżącego do odwołania), z którego wynika, że skarżący w okresie od [...] listopada 2018 r. do [...] listopada 2019 r. realizował program dla osób uzależnionych od alkoholu w zakresie podstawowym.

W ocenie Sądu, powyższe dokumenty, w świetle objaśnień do § 72 załącznika nr 1 do rozporządzenia, nie stanowią dostatecznej podstawy do rozpoznania

u skarżącego schorzenia, o którym mowa w tym przepisie.

Jak stanowią powyższe objaśnienia do § 72 (stan prawny na dzień wydania zaskarżonego orzeczenia), "Używanie szkodliwe to powtarzające się używanie alkoholu lub innej substancji psychoaktywnej, które spowodowało szkody somatyczne, psychologiczne lub dysfunkcjonalne zachowanie. Uzależnienie od alkoholu (lub innej substancji psychoaktywnej) to stan charakteryzujący się: nieodpartym wewnętrznym przymusem ciągłego lub okresowego spożywania alkoholu (lub innego środka psychoaktywnego albo substancji psychoaktywnej), występowaniem objawów zespołu odstawienia po przerwaniu picia (przyjmowania środka), np. stanami majaczeniowymi, zmienionym sposobem reagowania na alkohol (utratą kontroli nad piciem, piciem ciągami, zmianą tolerancji, lukami pamięciowymi, tzw. klinowaniem) i stałym zwiększaniem dawki alkoholu (lub środka psychoaktywnego albo substancji psychoaktywnej), postępującym przebiegiem prowadzącym do tzw. psychodegradacji. W przypadku pozytywnego wyniku badania na obecność substancji odurzających lub psychotropowych w ślinie lub moczu w ciągu 24 godzin wykonuje się powtórne badanie w celu weryfikacji obecności tych substancji z ponownie pobranej pod kontrolą próbki śliny, moczu lub krwi. Badany, na minimum 10 minut, przed pobraniem materiału do badania nie powinien spożywać pokarmów, napojów ani palić wyrobów tytoniowych. Decydujący jest wynik badania laboratoryjnego zlecony przez wojskową komisję lekarską w ramach danego postępowania orzeczniczego.

Ponadto, w odniesieniu do § 72 pkt 2 podano, że – "dotyczy osób uzależnionych od alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych lub używających w sposób szkodliwy, które nie podejmują leczenia lub przerwały leczenie odwykowe i nie zachowują abstynencji".

Z powyższego wynika, że obowiązkiem organów było nie tylko ustalenie faktu uzależnienia skarżącego od alkoholu, ale również to, czy podjął leczenie odwykowe, czy je przerwał i czy zachowuje abstynencję.

Jak już powiedziano, powyższe nie wynika z materiału zgromadzonego

w niniejszym postępowaniu. Z przedłożonego przez skarżącego zaświadczenia wynika że podjął on leczenie odwykowe (roczne), nie wynika natomiast co było powodem zakończenia leczenia tj. jego przerwanie, czy – jak twierdzi skarżący w skardze do Sądu – osiągnięcie oczekiwanych rezultatów (abstynencji od 5 lat).

Sąd podziela stanowisko organu wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu, że zawodowa służba wojskowa wymaga od każdego kandydata, by legitymował się bardzo dobrym zdrowiem psychicznym i fizycznym oraz, że uzależnienie od alkoholu w fazie niekontrolowanej abstynencji stanowi "zdecydowanie przeciwskazanie" do pełnienia zawodowej służby wojskowej. Niemniej jednak przedwczesna i zarazem dowolna, bo niepoparta materiałem dowodowym jest ocena wyrażona w zaskarżonym orzeczeniu, że P. M. cierpi na zespół uzależnienia od alkoholu w fazie niekontrolowanej abstynencji, a w konsekwencji jest niezdolny do zawodowej służby wojskowej, w sytuacji gdy podnosi on, że terapia odwykowa przyniosła skutek i od pięciu lat jest abstynentem.

Mając to wszystko na uwadze, Sąd stwierdził, ze zarzuty skargi są uzasadnione. Zaskarżone orzeczenie CWKL oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie RWKL

w [...] naruszają przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.), co w konsekwencji powoduje konieczność ich uchylenia.

Organy orzecznicze rozpoznając ponownie sprawę winny uwzględnić powyższe wskazania poczynione przez Sąd i w toku ponownego postępowania uzupełnić materiał dowodowy o niezbędną dokumentację lekarską pozwalającą na ocenę, czy

u skarżącego występuje zespół uzależnienia od alkoholu w fazie niekontrolowanej abstynencji.

Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia

30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.

z 2024 r., poz. 935), orzekł jak w sentencji wyroku.