Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 529/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1, art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 22
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 106 par. 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c, art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.) Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 października 2024 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 maja 2024 r. nr 010070/680/3987102/2022 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 września 2022 r., nr 010070/680/3987102/2022.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 września 2022 r., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku M. P. (dalej: "strona", "skarżący") z dnia 26 kwietnia 2022 r. odmówił stronie prawa do świadczenie wychowawcze na córkę O. P. na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ stwierdził, że powodem odmowy przyznania świadczenia była okoliczność, że na dziecko został już złożony wniosek o przyznanie tego świadczenia przez inną osobę uprawnioną.

Jednocześnie organ wskazał, że zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej jako "u.p.p.w.d") w przypadku gdy opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.

Nie zgadzając się z powołaną decyzją M. P. złożył od niej odwołanie, w którym powołując się na treści art. 22 u.p.p.w.d. podniósł, że w przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Treść powyższego przepisu wskazuje na konieczność ustalenia stanu faktycznego, który nie został dostatecznie w sprawie ustalony. Skarżący podkreślił, że od 25 lipca 2022 r. małoletnia O. P. przybywa tylko i wyłącznie u skarżącego (wcześniej obowiązywała opieka naprzemienna). Powyższe zostało potwierdzone na rozprawie rozwodowej dnia 16 września 2022 r.

Ponadto w piśmie z dnia 9 lutego 2023 r. stanowiącym uzupełnienie odwołania skarżący podniósł, że matka dziecka od 31 maja 2022 r. zamieszkuje na terenie Niemiec, natomiast wcześniej rodzice sprawowali opiekę naprzemienną nad dzieckiem. Powyższe miało wynikać z dokumentacji złożonej przez matkę dziecka w sprawie rozwodowej prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Szczecinie X Wydział Cywilny Rodzinny pod sygn. akt X RC [...], w tym protokołu z dnia 16 września 2022 r.

Skarżący dołączył do pisma szereg dokumentów, na okoliczność zamieszkiwania matki dziecka na terenie Niemiec od 1 czerwca 2022 r. wyłącznie z drugą córką [...], w tym o przyznaniu przez niemiecki urząd świadczeń w celu zapewnienia środków utrzymania - matce dziecka oraz osobie pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym - U. K. - na okres od dnia 1 czerwca 2022 r. do 30 listopada 2022 r.

Rozpoznając złożone odwołanie decyzją z dnia 8 maja 2024 r. nr 010070/680/3987102/2022 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych częściowo uchylił zaskarżoną decyzję. Jednocześnie przyznał M. P. świadczenie wychowawcze na O. P. na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 maja 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie oraz odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 października 2022 r.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala, kto sprawuje opiekę i w tym celu ZUS może wezwać do dostarczenia dokumentów z sądu, potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem.

W przypadku złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka albo opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie to przyznaje się i wypłaca temu z rodziców, który faktycznie sprawuje nad dzieckiem opiekę.

Odwołując się do zebranej w sprawie dokumentacji organ stwierdził, że wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko O. P. na okres świadczeniowy 2022/2023 zgłosili oboje rodzice. Jako pierwsza wniosek złożyła matka, K. P. w dniu 1 lutego 2022 r., której dnia 25 kwietnia 2022 r. przyznano świadczenie wychowawcze. Z kolei skarżący wniosek o świadczenie wychowawcze na ww. dziecko zgłosił dnia 26 kwietnia 2022 r.

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ ustalił, że zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 3 października 2022 r. sygn. akt [...] miejsce pobytu małoletniej Oliwii Pelc zostało ustalone przy ojcu. Ponadto matka dziecka 7 października 2022 r. poinformowała ZUS, że 1 października 2022 r. wyjeżdża z Polski.

Zdaniem organu, powyższe ustalenia potwierdzają, że dziecko zgodnie z wyrokiem sądu, od 3 października 2022 r. zamieszkuje z ojcem - M. P., który sprawuje nad nim wyłączną opiekę. Matka dziecka ma ustalone kontakty z dzieckiem, jednak kontakty te nie mają wymiaru i charakteru opieki naprzemiennej.

Ponieważ w miesiącu październiku 2022 r. doszło do zbiegu prawa rodziców do świadczenia, zgodnie z art. 22 ww. ustawy świadczenie wypłaca się matce ponieważ to ona jako pierwsza zgłosiła wniosek o świadczenie. Natomiast skarżącemu prawo do świadczenia przysługuje od miesiąca następnego, tj. od listopada 2022 r.

M. P. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie decyzję z dnia 8 maja 2024 r. w części w której Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania świadczenia na małoletnią O. P. za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 października 2022 r.

Jednocześnie zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik tej sprawy, to jest art. 5 ust. 2a w zw. z art. 22 w zw. z art. 4 ust. 2 oraz art. 16 w związku z art. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci — poprzez jego błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, że decyzja wydana z oczywistym naruszeniem przywołanych przepisów może funkcjonować w obrocie prawnym i nie stanowi rażącego naruszenia prawa w sytuacji gdy poprzez udowodnienie ponad wszelką wątpliwość w toku postępowania przed organem rentowym wykazane zostało, iż z uwagi na okresy opieki naprzemiennej oraz sprawowanej wyłącznie przez ojca małoletniej świadczenie winno zostać przyznane za okres od 1 czerwca do 31 lipca 2022 r. w wysokości 50% natomiast w okresie od 1 sierpnia do 31 października 2022 r. w wysokości 100% świadczenia.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 16 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 września 2022 r. o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko w sytuacji, gdy wskazana decyzja ZUS została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a mianowicie w całkowitej sprzeczności ze znajdującym się w sprawie materiałem dowodnym oraz posiadaną przez organ wiedzą co winno doprowadzić do zasadnego przyznania na rzecz strony skarżącej świadczenia w okresie od 1 czerwca do 31 lipca 2022 r. w wysokości 50% natomiast w okresie od 1 sierpnia do 31 października 2022 r. w wysokości 100% świadczenia.

Mając powyższe na względzie skarżący wniósł o uchylenie w części - dotyczącej odmowy przyznania świadczenia na małoletnią O. P. za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 października 2022 r. - zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i w konsekwencji stwierdzenie jej nieważności we wskazanym zakresie a przez to stwierdzenie zasadności przyznania stronie skarżącej świadczenia na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 października 2022 r. Z tym, iż zgodnie z treścią art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie winno zostać przyznane za okres od 1 czerwca do 31 lipca 2022 r. w wysokości 50% natomiast w okresie od 1 sierpnia do 31 października 2022 r. w wysokości 100% świadczenia.

Nadto skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów na okoliczność potwierdzenia zasadności przyznania świadczeń na rzecz skarżącego w żądanym okresie, faktu przebywania matki małoletniej K. P. na terytorium RFN, a nie w Polsce już od 1 czerwca 2022 r. przez co prawo do świadczenia winno przysługiwać ojcu M. P., a nie matce (we wskazanym czasokresie) i w tym zakresie wykazania błędu po stronie organu, a w rezultacie wydania bezzasadnej decyzji matce małoletniej, wykazania zasadności żądania (w oparciu o art. 5 ust. 2a Ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) świadczenia za okres od 1 czerwca do 31 lipca 2022 r. w wysokości 50% natomiast w okresie od 1 sierpnia do 31 października 2022 r. w wysokości 100%.

W uzasadnieniu skarżący zakwestionował wywody organu uznając je za błędne, jako nieznajdujące oparcia w materiale dowodowym jak i stanie faktycznym sprawy podnosząc, że faktyczną opiekę nad małoletnią sprawował skarżący naprzemiennie w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. oraz wyłącznie od 1 sierpnia 2022 r. Jednocześnie podał, że matka dziecka nie sprawuje nad nim faktycznej opieki co najmniej od 25 lipca 2022 r. Powołując się na znajdujące się w organie rentowym dokumenty matki dziecka podniósł, że przed niemieckimi organami deklarowała ona pobyt i prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego na terenie Niemiec wyłącznie ze swoja druga córka U.

Mniej więcej od połowy marca 2022 roku wnioskodawca dzielił się opieką nad małoletnią O. wraz z matką. Na przełomie maja i czerwca 2022 roku matka dziecka wraz z drugą córką oraz ciotką przeniosły się do Niemiec, jednocześnie nadal wynajmując mieszkanie na terenie Polski. Także w tym okresie strony kontynuowały realizowanie opieki naprzemiennej nad małoletnią O. Ostatecznie opieka naprzemienna zakończyła się z końcem lipca 2022 r. i od tego czasu opiekę sprawuje wyłącznie ojciec.

W tej sytuacji skarżący stwierdził, że na organach administracyjnych spoczywa obowiązek ustalenia i oceny czy rodzice sprawują opiekę naprzemienną. W niniejszej sprawie opieka naprzemienna miała miejsce co najmniej w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 25 lipca 2022 r. Zatem w okresie czerwiec-lipiec 2022 r. wnioskodawca powinien otrzymać świadczenia w wysokości 250 zł miesięcznie.

W niniejszej sprawie błędnie przyjęto, że matka dziecka sprawuje opiekę równocześnie z drugim rodzicem w całym okresie wnioskowym 2022/2023, w związku z czym błędnie zastosowano art. 22 zdanie drugie przyjmując, że świadczenie wychowawcze wypłaca się matce dziecka jako rodzicowi, który pierwszy złożył wniosek. Podczas gdy w sprawie zastosowanie powinien znaleźć art. 22 zdanie trzecie zgodnie z którym, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, drugi rodzic złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, ZUS ustala kto sprawuje opiekę.

W tym miejscu skarżący zwrócił uwagę na pismo z dnia 1 sierpnia 2022 r. pełnomocnika K. P. (matki O. P.) złożone w ramach postępowania rozwodowego między rodzicami małoletniej O. przed Sądem Okręgowym w Szczecinie, z którego wynika, że od dnia 1 sierpnia 2022 r. K. P. zamieszkuje na terenie Niemiec i ma zamiar tam pozostać. Zdaniem skarżącego fakt zamieszkiwania i pracy przez matkę małoletniej w Niemczech został potwierdzony tak w materiale dowodowym jak i stanie faktycznym sprawy.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie oraz utrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Skarżący w piśmie z dnia 23 sierpnia 2024 r. wniósł o dopuszczenie, a następnie przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka w osobie matki małoletniej K. P. – na okoliczność zasadności przyznania świadczenia na rzecz skarżącego w żądanym okresie, faktu przebywania matki dziecka na terytorium RFN a nie w Polsce już od 1 czerwca 2022 r. ponadto skarżący wniósł o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodu z załączonej do przedmiotowego pisma kopii postanowienia Sądu Apelacyjnego w Szczecinie I Wydziału Cywilnego, sygn. akt I Acz [...] z dnia 28 czerwca 2024 r. na okoliczność potwierdzenia faktu, iż małoletnia O. P. przebywała i przebywa nadal pod wyłączną opieką ojca.

W dalszej części pisma skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu zaprezentowanym w odpowiedzi na skargę, jakoby sprawował on faktyczną opiekę nad córką dopiero od października 2022 r. Zdaniem strony powyższe nie jest zgodne ze stanem faktycznym sprawy oraz materiałem dowodowym posiadanym przez organ. Nie można bowiem bazować wyłącznie na fakcie, iż to wyrok Sądu określił kto sprawował "faktyczną" opiekę nad dzieckiem. Z posiadanych przez organ dokumentów wynika, że matka dziecka od sierpnia 2022 r. przebywała na terenie Niemiec bez małoletniej O. P.. Skoro od sierpnia 2022 r. małoletnia nie mogła przebywać u matki mieszkającej w Niemczech to opiekę nad O. P. musiał sprawować ojciec M. P.. W tej sytuacji nie była to faktyczna opieka naprzemienna, gdyż O. P. przebywała wyłącznie u ojca.

Nadto skarżący podniósł, że niezweryfikowaną przez ZUS kwestią był pobyt K. P. na terytorium Niemiec, już co najmniej od 1 czerwca 2022 r., podczas procedury ubiegania się o świadczenie wychowawcze oraz fakt pobierania przez matkę niemieckich świadczeń socjalnych. Powyższy fakt potwierdzają wymienione przez skarżącego dokumenty, w tym zezwolenie na pobyt na terytorium Niemiec z dnia 29 kwietnia 2022 r., karta prawa pobytu z 17 czerwca 2022 r. (zawierająca zobowiązanie do zamieszkania w [...] umowa najmu lokalu w Niemczech z dnia 1 czerwca 2022 r. (wskazująca na rozpoczęcie najmu już 1 czerwca 2022 r.). Z kolei od 25 lipca 2022 r. matka O. nie sprawuje nad nią faktycznej opieki, co potwierdzają znajdujące się w posiadaniu organu dokumenty. W świetle powyższego zdaniem skarżącego decyzje organu zostały oparte na błędnych lub niekompletnych ustaleniach.

Ponownie skarżący podkreślił, że w razie zbiegu praw rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego świadczenie wypłaca się temu, kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem - w tym przypadku sprawował ją ojciec a nie matka. Stwierdził, iż świadczenie powinno mu zostać przyznane za okres od 1 czerwca do 31 lipca 2022 r. w wysokości 50% natomiast w okresie od 1 sierpnia do 31 października 2022 r. w wysokości 100% świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie). W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyjaśnić należy także, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym zgodnie

z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., z uwagi na zaakceptowany przez skarżącego wniosek organu zgłoszony w odpowiedzi na skargę.

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa ZUS z dnia 8 maja 2024 r. na mocy której uchylono częściowo decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na córkę O. P. oraz jednocześnie przyznano mu to świadczenia na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 maja 2023 r. oraz odmówiono przyznania prawa do tego świadczenia na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 października 2022 r.

W wyniku kontroli zgodności z prawem decyzji organów obu instancji Sąd doszedł do przekonania, że zostały one wydane z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Podstawę materialnoprawną wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (dalej: "u.p.p.w.d.").

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d. celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Jak wynika z treść art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, w myśl którego w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Zgodnie z art. 22 u.p.p.w.d. w przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, drugi rodzic, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, ZUS ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem.

Z przywołanych regulacji wynika, że przesłanką przyznania uprawnionemu świadczenia wychowawczego jest wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem i utrzymywanie dziecka. Wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem jest przy tym rozumiane jako fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem i faktycznie ponosi koszty utrzymania dziecka. O prawie do świadczenia wychowawczego, poza przypadkiem opieki naprzemiennej, decyduje przesłanka o charakterze faktycznym.

Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności sprawy należy wskazać, że organ

II instancji dokonał błędnej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. uznając, że przesłanka wspólnego zamieszkiwania i utrzymywania dziecka przez skarżącego wynika wyłącznie z postanowienia sądu powszechnego. Organ odwoławczy wskazując na postanowienie

Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 3 października 2022 r., sygn. akt XRC [...] (o udzieleniu zabezpieczenia na czas trwania procesu o rozwód w ten sposób, że ustalono miejsce pobytu małoletniej O. P. przy ojcu) – przyjął, że dopiero od daty tego postanowienia można uznać, że dziecko zamieszkuje ze skarżącym, który sprawuje nad nim wyłączną opiekę.

Organ odwoławczy nie przeprowadził natomiast postępowania wyjaśniającego

i nie zweryfikował twierdzeń skarżącego, w tym zawartych w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, że co najmniej od 7 sierpnia 2022 r. tylko on sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, natomiast wcześniej rodzice sprawowali opiekę naprzemienną nad dzieckiem, gdyż matka dziecka już od 31 maja 2022 r. mieszkała na terenie Niemiec. Powyższe miało wynikać z dokumentacji złożonej przez matkę dziecka w sprawie rozwodowej prowadzonej przez Sąd Okręgowy w Szczecinie X Wydział Cywilny Rodzinny pod sygn. akt X RC [...], w tym protokołu z dnia 16 września 2022 r., dołączonej przez stronę do akt sprawy.

Nadto organ II instancji nie odniósł się również do dokumentów dołączonych przez skarżącego do pisma stanowiącego uzupełnienie odwołania, w tym o przyznaniu przez niemiecki urząd świadczeń w celu zapewnienia środków utrzymania - matce dziecka (deklarującej pobyt w Niemczech) oraz osoby pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym - U. K. - na okres od dnia 1 czerwca 2022 r. do 30 listopada 2022 r.

Wskutek dokonania błędnej wykładni art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., oraz nieustalenia miejsca zamieszkania córki skarżącego w spornym okresie, a w rezultacie naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bowiem organ uznał, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 31 października 2022 r. w rozpoznawanej sprawie doszło też do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podkreślenia wymaga, że obowiązkiem organów administracji publicznej jest zgodnie z art. 7 k.p.a. podejmowanie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W myśl art. 8 k.p.a. organy powinny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Przepisy te znajdują doprecyzowanie m.in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Artykuł 80 k.p.a. stanowi natomiast, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Wskazane uchybienia w zakresie postępowania wyjaśniającego mają istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenie wskazanych okoliczności faktycznych przesądza bowiem o tym, czy skarżącemu przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego.

Nadto Sąd stwierdza, że uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie spełniają wymogów wynikających z art. 107 § 3 w związku z art. 11 i art. 8 k.p.a. Uzasadnienie rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji sprowadza się do jednego zdania, że na dziecko został już złożony wniosek o przyznanie tego świadczenia przez inną osobę uprawnioną. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia ZUS powołał ogólnikowo u.p.p.w.d., zaś w jej treści przywołał częściowe brzmienie art. 22 tej ustawy. Tym samym organ nie wyjaśnił motywów swojego rozstrzygnięcia tym bardziej, że było ono negatywne dla skarżącego. Z kolei Prezes ZUS w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się w ogóle do zarzutów odwołania, co również przesądza o braku wyjaśnienia istoty sprawy.

Odnosząc się do wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodów

z dokumentów należy wyjaśnić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego,

a jedynie kontroluje prawidłowość ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracji. Wobec tego przeprowadzanie dowodu z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może służyć uzupełnieniu przez sąd administracyjny materiału dowodowego, ani akt sprawy administracyjnej. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może służyć do kwestionowania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza, ani do ustalania stanu faktycznego sprawy przed sądem administracyjnym (por. wyrok NSA z 29 września 2023 r., III OSK 2159/21). Jeśli zaś chodzi o wniosek dotyczący przesłuchania K. P., czyli matki dziecka, to w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a. jest on niedopuszczalny, bowiem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi możliwe jest przeprowadzenie jedynie dowodu z dokumentu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Ponownie rozstrzygając organy powinny uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną, usunąć dostrzeżone naruszenia prawa procesowego, a wydane w sprawie rozstrzygnięcia należycie uzasadnić przy uwzględnieniu treści art. 107 § 3 k.p.a.

Powołane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl