Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 354/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3, art. 32
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz-Roicka Sędziowie WSA Monika Kazubińska-Kręcisz WSA Grzegorz Wałejko (sprawozdawca) Protokolant specjalista Marta Wawrzecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 kwietnia 2023 r. nr 775/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz A. S. kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 12 kwietnia 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ("organ") na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022r. poz. 1009), zwanej dalej "u.s.u.s.", odmówił A. S. (strona, skarżący) umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. A. S. jest odpowiedzialny zgodnie z decyzją nr 24/2013 z 20 grudnia 2013 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym 13 sierpnia 2012 r. E. S. w łącznej kwocie 20 291,18 zł, w tym z tytułu ubezpieczenia społecznego za okres od kwietnia 2000 r. do marca 2001 r. w łącznej kwocie: 13 960,09 zł (12 004 zł odsetki); ubezpieczenia zdrowotnego za okres od maja 2000 r. do marca 2001 r. w łącznej kwocie: 5 455,63 zł (4 509 zł odsetki); Funduszu Pracy i Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od maja 2000 r. do marca 2001 r. w łącznej kwocie: 875,46 zł (628 zł odsetki).

Ponadto organ na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem" odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2000 r. do marca 2001 r. w łącznej kwocie 3 684,63 zł (2 738 zł odsetki).

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że wnioskiem z 8 lutego 2023 r. strona zwróciła się z prośbą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym 13 sierpnia 2012 r. ojcu - E. S.. Skarżący motywował, że ojciec przez ostatnie 2 lata życia z powodu [...] był całkowicie sparaliżowany, wcześniej chorował na raka prostaty - operowany w 2005 r. W tym czasie poważnie chorowała również matka strony U. S.. Skarżący jako jedyny syn musiał zrezygnować z pracy i zająć się rodzicami. Otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką niezdolną do samodzielnej egzystencji. Matka wiele czasu spędzała w szpitalach przyjmując chemioterapię, chorowała na sepsę, obecnie porusza się o kulach lub na wózku. Skarżący także zmaga się z poważnymi problemami zdrowotnymi. W 2021 r. przeszedł ciężki zawał serca. Obecnie ma kłopoty z bólami głowy, oponiaka mózgu, zmaga się z chorobami serca, zaburzeniami metabolicznymi, zapaleniem żołądka, dwunastnicy, żył, choruje na chorobę Parkinsona, stany depresyjne, nadciśnienie. Strona nie widzi możliwości spłaty zaległości. Posiada stary samochód, który wymaga dużych nakładów finansowych, ale jest konieczny do dojazdów do szpitala i lekarzy. Nie ma możliwości zarobienia dodatkowych pieniędzy z uwagi na świadczenie pielęgnacyjne na opiekę nad matką.

W dniu 22 lutego 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych (decyzja z 22 lutego 2023 r. stosownie do decyzji nr 10/2023 wydana na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 30 i art. 83 b ust. 1 u.s.u.s.

W dniu 13 marca 2023r. do ZUS wpłynęło pismo strony, w którym wskazała, że dochód jej rodziny to świadczenie pielęgnacyjne oraz renta rodzinna matki. Skarżący podkreślił, że wydatki przekraczają dochody, a komornik co miesiąc ze świadczenia emerytalno- rentowego matki pobiera 25% świadczenia. Zaległości powstały w wyniku chorób ojca, matki, a obecnie również strony.

Prezes ZUS wskazał, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że strona jako spadkobierca zmarłego E. S. ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy z tytułu nieopłaconych składek, powstałe w okresie prowadzenia działalności przez spadkodawcę,

Uwzględniając treść art. 24 u.s.u.s. organ ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Wskazał, że przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej, z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przyczyny zawieszenia. Zdaniem organu wszczęcie wobec strony postępowania egzekucyjnego 22 lutego 2017 r. zawiesiło bieg terminu przedawnienia, a zawieszenie to nadal trwa.

Organ wskazał, że decyzją z 20 grudnia 2013 r. orzeczono o odpowiedzialności strony za zobowiązania po zmarłym 13 sierpnia 2012 r. ojcu E. S.. Strona ponosi solidarną odpowiedzialność wraz ze spadkobierczynią U. S. (matka) każdy w 1/2 części. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką U. S.. Pobiera świadczenie pielęgnacyjne z MOPS, które od stycznia 2023 r. wynosi 2 458 zł. U. S. pobiera świadczenie w kwocie 2 710,70 zł brutto, ryczałt energetyczny w kwocie 255,17 zł, dodatek pielęgnacyjny w kwocie 294,39 zł, dodatek kompensacyjny w kwocie 44,16 zł. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 752,50 zł netto na rzecz komornika sądowego. Kwota do wypłaty wynosi 2282,96 zł. Strona nie posiada innych zobowiązań. Na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w T. z 26 kwietnia 2013 r., sygn. akt [...] strona nabyła w ˝ spadek po ojcu. W skład masy spadkowej wchodziła nieruchomość w T. , na której ZUS dokonał zabezpieczenia wierzytelności na łączną kwotę 65.230,06 zł. Nieruchomość ta zabezpieczona jest także na rzecz innych wierzycieli – W. SA Oddział w Z. oraz Spółdzielni N. .

Według organu analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. wskazanych przepisów. Strona jest spadkobiercą po zmarłym, który był płatnikiem składek i decyzją ZUS przeniesiona została na nią odpowiedzialność za zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek. Zatem przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s, nie zachodzą w stosunku do powyższego zadłużenia. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, zatem także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania. Dyrektor Oddziału ZUS w Biłgoraju 22 lutego 2017 r. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego. Organ zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego, dalsze tytuły zostały przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. . Wprawdzie dokonane czynności nie doprowadziły do wyegzekwowania należności, jednakże postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako nieskuteczne. Zdaniem organu Zakład nie wyczerpał możliwości przymusowego dochodzenia należności. Nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można stwierdzić aby zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. Zakład nie stwierdził aby zobowiązanie było całkowicie nieściągalne.

Prezes ZUS wskazał, że organ wydaje decyzję o zakresie odpowiedzialności spadkobierców na podstawie art. 100, art. 98 § 1 i § 2 pkt. 1, 2, 5, 7 oraz art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 i art. 32 u.s.u.s. Odpowiedzialność za zobowiązania składkowe powstaje niezależnie od wydania decyzji, o której mowa w art. 100 Ordynacji podatkowej, lecz wynika z przepisów kodeksu cywilnego. Wydając decyzję o odpowiedzialności spadkobiercy, Zakład orzeka wyłącznie o zakresie odpowiedzialności, a nie przesądza o samej odpowiedzialności, bowiem ta powstaje z chwilą otwarcia spadku.

Organ wskazał, że na sytuację finansowa rodziny maja wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc także dochody matki skarżącego. Łączny dochód rodziny wynosi 4 740,96 zł miesięcznie. dochód rodziny składa się świadczenie emerytalno-rentowe w kwocie 2710,70 zł brutto Organ odnosząc się do wskazanych przez stronę stałych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem (1450 zł), podniósł, że nie dają one podstawy do umorzenia należności, bowiem opłaty np. za wodę, energię czy gaz nie stanowią nadzwyczajnych, nieprzewidzianych wydatków. Są ponoszone przez ogół społeczeństwa. Nadto strona nie dostarczyła dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. W związku z powyższym można domniemywać, że ich realizacja odbywa się płynnie. Ograniczone możliwości płatnicze nie mogły być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Organ podkreślił, że strona nie posiada innych zobowiązań, nie wykazała trwałego ubóstwa. Ma stały dochód z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką, która również uzyskuje stały dochód - pobiera świadczenie emerytalno-rentowe. Zdaniem organu nie można uznać, że strona jest pozbawiona środków finansowych niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Dochód strony i jej matki przewyższa kwotę minimum socjalnego tj. 2.636,34 zł. Nadto minimum socjalne nie jest progiem ubóstwa, lecz kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne.

Wskazując na problemy zdrowotne strony i jej matki ZUS wyjaśnił, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Taka sytuacja w stosunku do strony nie miała miejsca, bowiem w zamian za rezygnację z podjęcia pracy strona uzyskuje świadczenie pielęgnacyjne, które stwarza możliwość ciągłego uzyskiwania dochodu z tego tytułu. Dlatego nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 ww. rozporządzenia, a pkt 2 nie ma w stosunku do strony zastosowania.

Zakład odmówił uwzględnienia wniosku strony bowiem wskazał, że przedłożył interes społeczny jako nadrzędny. Sytuacja materialna strony nie nosi znamion ubóstwa, nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji. ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym do podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia; ubezpieczenia mają solidarny charakter co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców. Akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

Zdaniem Prezesa ZUS zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje przesłanek do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności wskazanych w sentencji decyzji.

W skardze na powyższą decyzję skarżący domagał się jej uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie: 1.art. 28 ust. 2-3a i 4 w związku z pkt 6 i w związku z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) poprzez niczym nie uzasadnioną i niesłuszną odmowę umorzenia zaległych składek na rzecz ZUS-u wraz z odsetkami w kwocie 20.291,18 zł, pomimo przemawiających za tym faktów, przedstawionych i udowodnionych przez skarżącego;

2. art. 28 ust. 2-3a u.s.u.s. a także art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. oraz § 3 rozporządzenia, przez nieuzasadnioną i niesłuszną odmowę umorzenia zaległych składek wyniku bezzasadnego przyjęcia, że materiał dowodowy dotyczący stanu zdrowia skarżącego jego stan zdrowia jest wystarczający i pełny dla wydania decyzji;

3. art. 80 k.p.a. poprzez uznaniową ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie;

4. uniemożliwienie skarżącemu przedłużenie uzupełniającego materiału dowodowego;

5. art.107 § 1 kpa poprzez niedostateczne uzasadnienie zaskarżonej decyzji, a w szczególności nie wyjaśnienie przyczyn w sposób przekonujący, dla których organ uznał za właściwą i zgodną z przepisami decyzję odmowną wydaną na wniosek strony.

W uzasadnieniu strona powołując się na pismo z ZUS z 20 lutego 2023 r. w którym zawiadomiono ją o możliwości złożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu składek oraz poinformowano, że w czasie postępowania może skorzystać z prawa do czynnego udziału w nim, podniosła, że niedopuszczalnym jest wydanie jednego dnia decyzji w tej samej sprawie, które czyniłyby niemożliwym zajęcie stanowiska. Także niedopuszczalne jest uznanie przez ZUS, że strona nie skorzystała z prawa wglądu do akt i wypowiedzenia się co do zebranych dokumentów, materiałów oraz zgłoszonych żądań, a tym samym uznanie, że strona w ten sposób nie dopełniła obowiązku w zakreślonym terminie, co może mieć dla niej negatywne skutki.

Zdaniem skarżącego w decyzji zabrakło indywidualnego podejścia do skarżącego, w tym, do jego stanu zdrowia i faktu opieki nad całkowicie niesprawną matką. Nadto stan finansów i możliwości zaspokojenia należności ZUS nie może być naprawiany kosztem podstawowych, a przez to ważnych interesów jednostki.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, bowiem kontrolowana decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Należy przypomnieć, że dokonując kontroli legalności decyzji organu administracji, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do zasadności odmowy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych tj. do kontroli decyzji Prezesa ZUS z 12 kwietnia 2023 r.

Jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365), zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Wskazać należy, że powyższe wyliczenie przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. jest wyliczeniem przykładowym i podstawą umorzenia zadłużenia w oparciu o ten przepis mogą być również inne okoliczności, które będą stanowiły podstawę do uznania, że dłużnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Istotną cechą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych.

Należy wskazać, że z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że składki, o umorzenie których skarżący wnosił, dotyczyły okresu 2000 i 2001 r., a zobowiązanie to mocą decyzji ZUS z 20 grudnia 2013 r. o odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania spadkodawcy E. S. zmarłego 13 sierpnia 2012 r. stosownie do postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia 26 kwietnia 2013 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku, zostało przeniesione na skarżącego. Na spadkodawcy ciążyły zobowiązania wobec ZUS (ubezpieczenie społeczne 04.2000-03.2001, ubezpieczenie zdrowotne 05.2000-03.2001, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 05.2000-03.2001). W dniu 10 marca 2005 r. na nieruchomości należącej do spadkodawcy i jego żony, położonej w T. ustanowiono zabezpieczenie - wpisano hipotekę m.in. na rzecz ZUS. Przedmiotowa nieruchomość weszła w skład spadku po zmarłym spadkodawcy. W celu wyegzekwowania należności ZUS w dniu 22 lutego 2017 r. wystawiono wobec skarżącego tytuł egzekucyjny i zajęto rachunek bankowy. Następnie z uwagi na brak realizacji na rzecz ZUS dalsze tytuły wykonawcze zostały przekazane do NUS w T.

Z uwagi na powyższe w pierwszej kolejności należy odnieść się do kwestii ich istnienia. Niedopuszczalne jest bowiem objęcie postępowaniem o umorzenie takich należności, które nie istniały bądź wygasły na skutek przedawnienia. W każdym przypadku przy rozpatrzeniu wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek (w tym odsetek) niezbędne jest ustalenie ich istnienia na dzień wydania decyzji. Ustaleń tych dokonuje się niezależnie od tego, czy strona się na nie powołuje.

Ponieważ sprawa dotyczy odpowiedzialności skarżącego z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, należy odwołać się do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z przepisem art. 24 ust. 5d u.s.u.s., obowiązującym w dacie wydania decyzji orzekającej o odpowiedzialności, przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Przepis ten wszedł w życie od dnia 1 stycznia 2003 r. (art. 23 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) - podobnie jak art. 24 ust. 1 u.s.u.s., wydłużający termin przedawnienia zobowiązań z tytułu składek z 5 do 10 lat, licząc od dnia ich wymagalności. Regulacja zawarta w ustawie zmieniającej wprowadzała też instytucję nieprzedawnienia się należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką lub zastawem (art. 24 ust. 5 u.s.u.s.), zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek (art. 24 ust. 5a, ust. 5b i ust. 6 u.s.u.s.), przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek (art. 24 ust. 5c u.s.u.s.), a także wymienione wcześniej przedawnienie zobowiązania z tytułu składek, wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej ( art. 24 ust. 5d u.s.u.s. ). Regulacja art. 31 u.s.u.s. wskazuje, że do należności z tytułu składek odpowiednio stosować m.in. art. 118 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Z art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że nie można wydać decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość podatkowa, upłynęło 5 lat. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do zobowiązań z tytułu składek, a kwestia w nim normowana nie została uregulowana w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Natomiast jeśli chodzi o przepis art. 118 § 2 Ordynacji podatkowej zdanie pierwsze to wynika z niego, że przedawnienie zobowiązania wynikającego z decyzji, o której mowa w § 1, następuje po upływie 3 lat od końca roku kalendarzowego, w którym została doręczona decyzja o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej. Regulacja ta nie będzie miała zastosowania do kwestii przedawnienia zobowiązania osoby trzeciej, wynikającej z decyzji o jej odpowiedzialności, ponieważ zagadnienie to zostało uregulowane odmiennie w przepisie art. 24 ust. 5d u.s.u.s. Z kolei ze zdania drugiego § 2 art. 118 Ordynacji podatkowej, wynikało, że przepisy art. 70 § 2 pkt 1 i § 3–5 stosuje się odpowiednio, z tym że termin biegu przedawnienia po jego przerwaniu wynosi 3 lata. Normy powołane w tym przepisie regulują kwestię zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania osoby trzeciej wynikającego z decyzji o jej odpowiedzialności (art. 70 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 118 § 2 zd. 2 Ordynacji podatkowej i art. 31 u.s.u.s.), przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania osoby trzeciej wynikającego z decyzji o jej odpowiedzialności (art. 70 § 3 i 4 Ordynacji podatkowej w związku z art. 118 § 2 zd. 2 Ordynacji podatkowej i art. 31 u.s.u.s.). Przepis art. 118 § 2 zdanie drugie Ordynacji podatkowej miał zatem odpowiednie zastosowanie do oceny zawieszenia i przerwania biegu przedawnienia należności składkowych. W zakresie objętym dyspozycją § 2 tego artykułu odpowiednie zastosowanie będzie miało tylko zdanie drugie (przerwanie biegu przedawnienia). Jeśli chodzi o termin przedawnienia i jego bieg zastosowanie ma art. 24 ust. 5d u.s.u.s.

Odnosząc przedstawioną argumentację prawną do stanu faktycznego sprawy należy wskazać, że decyzją z dnia 20 grudnia 2013 r. nr 24/2013 ZUS orzekł o solidarnej odpowiedzialności skarżącego za zaległe zobowiązania po zmarłym 13 sierpnia 2012 ojcu E. S. w łącznej kwocie 20.291,18 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (04.2000-03.2001), zdrowotne (05.2000-03.2001) i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (05.2000-03.2001). Mając zatem na uwadze treść przepisu art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej stosowanego odpowiednio na mocy art. 31 u.s.u.s., pięcioletni termin umożliwiający organowi wydanie decyzji w odniesieniu do należności o najwcześniejszym terminie płatności tj. za miesiąc kwiecień 2000r., upływał z dniem 31 grudnia 2005r. Z przepisu art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej wynika bowiem, że nie można wydać decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, jeżeli od końca roku kalendarzowego, w którym powstała zaległość, upłynęło 5 lat. Z akt sprawy (z informacji o zabezpieczeniach na majątku dłużnika) wynika jednak, że 10 marca 2005 r. na nieruchomości należącej m.in. do spadkodawcy została wpisana hipoteka na rzecz m.in. ZUS. Brak jest jednak dowodu w postaci odpisu z księgi wieczystej wskazującego jakie dokładnie należności za poszczególne okresy były objęte wpisem hipoteki. Informacja o zabezpieczeniu na majątku dłużnika jest jedynie informacją pochodzącą od strony a nie dowodem. Zgodnie z art. 24 ust. 5 us.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Decyzja o odpowiedzialności osoby trzeciej nie tworzy samodzielnej podstawy odpowiedzialności, lecz obejmuje tylko te należności, których można było dochodzić od zmarłego. W związku z tym organ powinien wykazać, jakie dokładnie zaległości nie były przedawnione w dniu śmierci dłużnika i w dniu wydania decyzji jako objęte hipoteką. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika jednak, aby ZUS dokładniej rozważał tę kwestię, ograniczając się jedynie do powołania się na zabezpieczenie hipoteczne, jednak nie przedstawiając dowodu (w postaci odpisu z księgi wieczystej) jakie dokładnie należności nie były przedawnione. Organ powołał się jedynie na przepisy art. 24 ust. 5d i art. 24 ust. 5b u.s.u.s., nie wiążąc jednak norm z nich wynikających ze stanem faktycznym sprawy, w szczególności nie wykazując jakie nieprzedawnione należności w rzeczywistości mogły być objęte decyzją o przeniesieniu odpowiedzialności.

Zdaniem Sądu organ winien ustalić przedstawiając odpis z księgi wieczystej, a ustalenia te powinny znaleźć odzwierciedlenie w treści decyzji, czy zaległe składki objęte wnioskiem skarżącego nie uległy przedawnieniu przed dniem wydania decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności, czy hipoteka wpisana na nieruchomości w T. , która weszła w skład spadku po spadkodawcy E. S. obejmowała także roszczenia ZUS z tytułu składek będących przedmiotem wniosku. Zatem czy na dzień złożenia wniosku przez skarżącego odpowiedzialnego za zobowiązania spadkodawcy wobec ZUS mocą decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej są nadal wymagalne, czy organ miał prawo do wydania decyzji przenoszącej odpowiedzialność z tytuły składek na skarżącego w trybie art. 118 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 u.s.u.s.

W ocenie Sądu ZUS nie przeanalizował i nie wyjaśnił w dostatecznym stopniu kwestii przedawnienia należności składkowych wobec dłużnika pierwotnego, - spadkodawcy, a następnie wobec skarżącego. Wobec powyższych zaniechań organu zaskarżoną decyzję należało uchylić.

Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien we wskazany wyżej sposób uzupełnić postępowanie dowodowe, uwzględniając treść księgi wieczystej, ustalić jaki jest rzeczywisty zakres zaległości nieprzedawnionych i tylko te zaległości objąć decyzją w przedmiocie umorzenia należności.

Odnosząc się do treści skargi wskazać należy, że wnioskiem z 8 lutego 2023 r. strona zwróciła się z prośbą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym 13 sierpnia 2012 r. ojcu - E. S.. Organ ustalił, że na koncie spadkodawcy figurują także składki za pracowników i co do tych należności została wydana decyzja z 22 lutego 2023 r. Stosownie do wymienionej decyzji Prezes ZUS na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 30, art. 83 b ust. 1 u.s.u.s. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych. Decyzja ta została doręczona stronie wraz z zawiadomieniem z tej samej daty o możliwości uzupełnienia złożonego wniosku o dokumenty potwierdzające trudną sytuację rodzinną, materialną itp. Nadto poinformowano stronę, że złożenie dodatkowych dokumentów spowoduje rozpatrzenie go wyłącznie w oparciu o posiadane przez ZUS informacje, co może mieć negatywny wpływ na rozpatrzenie sprawy.

Zdaniem Sądu nie można podzielić stanowiska skarżącego, odnośnie wydania jednego dnia decyzji w tej samej sprawie, które czyniłyby niemożliwym zajęcie stanowiska. Na skarżącym zgodnie z decyzją z 20 grudnia 2013 r. ciąży solidarna odpowiedzialność za zobowiązania spadkodawcy będącego przedsiębiorcą. We wniosku z 8 lutego 2023 r. skarżący zwrócił się o umorzenie całego zadłużenia z tytułu składek po zmarłym ojcu. Objął on zatem wnioskiem zarówno należności które mogą podlegać umorzeniu na podstawie art. 28 u.s.u.s. (które były przedmiotem zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji z 12 kwietnia 2023r.), jak i należności określone w art. 30 u.s.u.s. to jest składki finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Prawidłowo zatem organ odmówił wszczęcia postępowania o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Wskazane zawiadomienie dotyczyło zatem wyłącznie dodatkowych dokumentów odnośnie pozostałych składek nie objętych decyzją w której odmówiono wszczęcia postępowania. Nie były to zatem dwie decyzje, które czyniły niemożliwym zajęcie stanowiska w sprawie.

Nie można także podzielić zarzutu strony odnośnie do uznania przez ZUS, że strona nie skorzystała z prawa wglądu do akt i wypowiedzenia się co do zebranych dokumentów, materiałów oraz zgłoszonych żądań i w ten sposób nie dopełniła obowiązku w zakreślonym terminie, co może mieć dla niej negatywne skutki.

Wskazać należy, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3, art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Prac i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365).

Rozstrzygnięcie organu odnośnie możliwości przyznania ulgi następuje w warunkach tzw. uznania administracyjnego, w ramach którego organ bada ważny interes osoby zobowiązanej i podnoszone przez stronę przesłanki osobiste, a z drugiej interes publiczny, w tym przypadku systemu ubezpieczeń społecznych. Rozstrzyganie w ramach uznania oznacza, że organ może, ale nie musi uwzględnić wniosku jeśli stwierdzi i wykaże to, że w danym stanie faktycznym zobowiązany nie zasługuje na umorzenie składek.

Ze względu na charakter decyzji uznaniowej, jej sądowa kontrola jest ograniczona i sprowadza się wyłącznie do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00). Kontrola sądu dotyczy więc przede wszystkim prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji i w szczególności polega na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Zdaniem Sądu analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które mogłyby skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie wskazanych prze organ przepisów. Prawidłowo organ wskazał, że skarżący jest spadkobiercą po zmarłym, który był płatnikiem składek i decyzją ZUS przeniesiona została na nią odpowiedzialność za zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek, zatem przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s, nie zachodzą w stosunku do powyższego zadłużenia. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, zatem także przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania. Organ zastosował środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego, dalsze tytuły zostały przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. . Wprawdzie dokonane czynności nie doprowadziły do wyegzekwowania należności, jednakże postępowanie egzekucyjne nie zostało ocenione przez organ egzekucyjny jako nieskuteczne. Organ nie wyczerpał możliwości przymusowego dochodzenia należności. Nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Prawidłowo zatem organ uznał, że art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s., nie ma zastosowania, ponieważ organ nie uznał przedmiotowego zobowiązania, jako całkowicie nieściągalnego.

Zgodzić się także należy z organem, wskazane przez stronę stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, że nie spełniają przesłanki do umorzenia należności, bowiem opłaty np. za wodę, energię czy gaz nie stanowią nadzwyczajnych, nieprzewidzianych wydatków. Są ponoszone przez ogół społeczeństwa. Nie można umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem i leczeniem. Nadto organ prawidłowo wskazał, że strona nie dostarczyła dokumentów wskazujących na występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. Organ podkreślił, że strona nie posiada innych zobowiązań, nie wykazała trwałego ubóstwa. Ma stały dochód z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką, która również uzyskuje stały dochód - pobiera świadczenie emerytalno-rentowe. Nie można uznać, że strona jest pozbawiona środków finansowych niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Dochód strony i jej matki przewyższa kwotę minimum socjalnego tj. 2.636,34 zł. Nadto minimum socjalne nie jest progiem ubóstwa, lecz kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne.

Wskazując na problemy zdrowotne strony i jej matki organ prawidłowo wskazał, że fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Taka sytuacja w stosunku do strony nie miała miejsca, bowiem w zamian za rezygnację z podjęcia pracy strona uzyskuje świadczenie pielęgnacyjne, które stwarza możliwość ciągłego uzyskiwania dochodu z tego tytułu. Dlatego organ zasadnie uznał, że w sprawie nie zaszły okoliczności wymienione w § 3 ust. 1 pkt. 1 i 3 ww. rozporządzenia, a pkt 2 nie miał w stosunku do strony zastosowania.

Zakład odmówił uwzględnienia wniosku strony bowiem wskazał, że przedłożył interes społeczny jako nadrzędny. Sytuacja materialna strony nie nosi znamion ubóstwa, nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2018 r., poz. 265) sąd zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę [...]zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zasądzona kwota obejmuje wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego, będącego radcą prawnym w wysokości [...] zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w wysokości [...] zł.