Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1337/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 3 pkt 6c
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 lipca 2024 r. sprawy ze skargi A. C. na postanowienie Inspektor Sanitarny z dnia [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Upomnieniem z dnia [...] maja 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] wezwał A. C.-D. (dalej także: skarżąca, strona) do niezwłocznego zgłoszenia się do podmiotu leczniczego w celu wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, polegającym na rozpoczęciu i kontynuacji u małoletniego O. D. ur. [...] stycznia 2011 r. obowiązkowych szczepień ochronnych przeciw: odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) oraz różyczce.

Następnie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Nakle nad Notecią wystawił tytuł wykonawczy z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] dotyczący egzekucji obowiązku niepieniężnego, polegającego na poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] zwrócił się do Wojewody [...] (dalej także: Wojewoda) o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej w celu wyegzekwowania realizacji obowiązku poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym dziecka zgodnie z treścią tytułu wykonawczego nr [...] sierpnia 2022 r. nr [...].

Postanowieniem z dnia [...] września 2022 r. Wojewoda nałożył na skarżącą grzywnę w kwocie [...]zł w celu przymuszenia do wykonania obowiązku określonego w powyższym tytule wykonawczym i wezwał ją do wykonania tego obowiązku w terminie 90 dni od dnia otrzymania postanowienia, a także ustalił opłatę za wydanie postanowienia w wysokości [...] zł.

2. Pismem z dnia [...] września 2022 r. skarżąca wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzuciła naruszenie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c oraz art. 27 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") i wniosła o uznanie zgłoszonych zarzutów w całości i umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości.

3. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] oddalił zarzut dotyczący naruszenia art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a., przez niewskazanie treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a także oddalił zarzut dotyczący naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) u.p.e.a. przez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa.

4. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c, art. 33 § 2 pkt 6 lit. c, art. 27 § 1 pkt 3 oraz art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. i wniosła o uznanie zgłoszonych zarzutów w całości, uchylenie orzeczenia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości.

5. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2022 r. Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

6. Na powyższe postanowienie skarżąca wywiodła skargę do tut. Sądu, w wyniku której prawomocnym wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 207/23 tut. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie oraz zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.

7. Pismem z dnia [...] stycznia 2023 r. skarżąca wniosła kolejne zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, wskazując na nieistnienie obowiązku lub niewykonalności obowiązku lub brak wymagalności obowiązku (art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a.) i wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego i wstrzymanie działań egzekucyjnych.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła m.in., że mimo wizyt w placówkach medycznych nie zostało jej wydane zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym, mimo że obowiązek taki wynika z art. 17 ust. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych.

8. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. oddalił zgłoszony zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 6 kwietnia 2020 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. z 2022 r. poz. 1304 ze zm.), dokumentacja medyczna obejmuje dokumentację medyczną indywidualną zewnętrzną – przeznaczoną na potrzeby pacjenta. Zgodnie natomiast § 2 ust. 4 pkt 9 dokumentację indywidualną zewnętrzną stanowi również zaświadczenie. Podkreślił, że zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym zostało sporządzenie w formie elektronicznej. Jednocześnie brak jest w systemie o wydruku zaświadczenia.

9. Na powyższe postanowienie skarżąca wywiodła zażalenie wskazując, że zgodnie z art. 87 Konstytucji źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Natomiast wymaganie od obywatela obowiązku szczepiennego na podstawie komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego jest rażącym naruszeniem prawa. Ponadto zgłosiła zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 2 i 6 u.p.e.a. w zw. art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. art. 17 ust. 11 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz art. 33 § 1 pkt 2 i 6 u.p.e.a. w zw. z art. 17 ust. 10 pkt 1 i 2 ustawy o chorobach zakaźnych w zw. z art. 3 pkt 1 do 12 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (zostały przekazane do rozpoznania organowi I instancji).

Postanowieniem z dnia [...] maja 2023 r. Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia [...] kwietnia 2023 r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że obowiązek poddania szczepieniu ochronnemu wynika bezpośrednio z przepisów prawa tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b oraz art. 17 ustawy z dnia [...] grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r., poz. 1657) oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązujących szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172). Ponadto podkreślił, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowym schematem stosowania poszczególnych szczepionek nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, a stanowi jedynie wskazówkę merytoryczno-techniczną dla przeprowadzających szczepienia ochronne oraz dla lekarzy kwalifikujących do szczepień ochronnych. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jest dokumentem technicznym precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte są wiadomości z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania ustalonych w ustawie obowiązków.

10. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. oddalił zgłoszony zarzut dotyczący naruszenia art. 33 § 2 pkt 1 odnoszący się do nieistnienia obowiązku oraz oddalił zarzut dotyczący naruszenia art. 33 § 2 pkt 6 lit c odnoszący się do braku wymagalności obowiązku w przypadku wystąpienia innej przyczyny, niż określona w lit. a i b. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ w pierwszej kolejności wskazał, że podstawą prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u dzieci, który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy, w odniesieniu do osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dzieci) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku, ponosi osoba, sprawująca nad tą osobą pieczę albo jej opiekun faktyczny (rodzice). Ponadto podkreślił, że wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddani a się tym szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ww. ustawy i rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zaznaczył również, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe, określone w ustawie, bowiem w tym okresie obowiązkowe szczepienia ochronne, powinny zostać wykonane. Zachowanie zaś wyznaczonych odstępów między podaniem poszczególnych dawek w schemacie szczepienia, ma istotne znaczenie dla wytworzenia odporności oraz zapewnienia ochrony pacjenta i bliskiego otoczenia.

11. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona podtrzymała dotychczasowe zarzuty akcentując jednocześnie, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym stanowi zabieg ingerujący w nietykalność i wolność osobistą, co niewątpliwie sprzeczne jest z art. 41 § 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wszelkie ograniczenia wolności i praw jednostki winny znaleźć się ustawie, a nie rozporządzeniu, w którym powinny być zamieszczane jedynie przepisy o charakterze technicznym, niemające zasadniczego znaczenia z punktu widzenia praw i wolności jednostki. Skarżąca podniosła również, że wykonanie obowiązku poddania jej dziecka szczepieniom ochronnym musi być poprzedzane uprzednim złożeniem przez nią oświadczenia woli, że wyraża zgodę na poddanie dziecka zabiegowi szczepienia.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2023 r. Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia [...] czerwca 2023 r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie w obowiązkowych szczepień ochronnych wynika, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym w formie komunikatu przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej. Odnosząc się do zarzutu "naruszenia prawa dziecka Skarżącej do wolności od eksperymentów medycznych" wyjaśnił, że obowiązkowe szczepienia ochronne nie są eksperymentem medycznym i jako takie nie wymagają konieczności uzyskania zgody pacjenta na ich przeprowadzenia. Organ podkreślił, że wprowadzenie obowiązku szczepień wśród obywateli Rzeczypospolitej Polskiej jest wyeliminowanie zagrożenia wystąpienia epidemii chorób zakaźnych poprzez osiąganie odpowiedniego poziomu odporności wśród populacji.

12. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. oddalił zarzut dotyczący braku wymagalności obowiązku z innych przyczyn ( art. 33 § 2 pkt 6 lit c ustawy p.e.a. w zw. z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). W kwestii zarzutu skarżącej dotyczącego braku wymagalności obowiązku szczepień organ podkreślił, że podstawą prawą do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy, w odniesieniu do osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych (m. in. dzieci) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku, ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawna pieczę albo jej opiekun faktyczny (rodzice). Podkreślił także, że w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych został określony wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się tym szczepieniom. Zgodnie bowiem z § 5 ww. rozporządzenia obowiązkowe szczepienia ochronne prowadzone są z uwzględnieniem Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym corocznie przez Głównego Inspektora Sanitarnego, w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia. Terminy realizacji obowiązku wykonania poszczególnych szczepień są uwarunkowane zaleceniami zdefiniowanymi w Programie Szczepień Ochronnych, w zależności od kalendarzowego wieku dziecka. Nadto wskazał, że obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe, określone w ustawie, bowiem w tym okresie obowiązkowe szczepienia ochronne, powinny zostać wykonane. Dalej organ wskazał, że jak wynika z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. O realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji, podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie.

W zażaleniu na powyższe postanowienie strona podtrzymała dotychczasowe zarzuty akcentując jednocześnie, że brak wymagalności obowiązku wynika bezpośrednio z treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., w którym wskazano na niezgodność art. 17 ust. 11 ustawy o chorobach zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia o szczepieniach ochronnych z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca podtrzymała również zarzut naruszenia prawa jej dziecka do wolności od eksperymentów medycznych.

13. Postanowieniem z dnia [...] września 2023 r. Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia [...] sierpnia 2023 r. W motywach rozstrzygnięcia organ, odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa dziecka Skarżącej do wolności od eksperymentów medycznych, wyjaśnił, że obowiązkowe szczepienia ochronne nie są eksperymentem medycznym. Ideą wprowadzenia obowiązku szczepień ochronnych wśród obywateli Rzeczypospolitej Polskiej jest wyeliminowanie zagrożenia wystąpienia epidemii chorób zakaźnych poprzez osiąganie odpowiedniego poziomu odporności wśród populacji przez wykorzystanie preparatów szczepionkowych. Organ podkreślił, że z uwagi na to że szczepienia ochronne nie mieszczą się w kategorii eksperymentów medycznych, nie jest również konieczne uzyskanie zgody pacjenta na ich przeprowadzenie.

14. W skardze skierowanej do tut. Sądu skarżąca zarzucając naruszenie art. 33 § 2 pkt 2 lit c w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania.

W uzasadnieniu podniesionych zarzutów skargi, jej autorka podniosła, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym stanowi zabieg ingerujący w nietykalność i wolność osobistą. Natomiast nietykalność osobista jest "wolnością jednostki od arbitralnej ingerencji władz publicznych w jej integralność fizyczną, duchową oraz psychiczną" oraz "stanowi konieczny, szczególnie ważny warunek realizacji wolności osobistej człowieka w państwie prawnym, demokratycznym i wolnościowym".

Skarżąca zwróciła też uwagę, że ograniczenie prawa do życia prywatnego musi wynikać z ustawy i co prawda sam obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, niemniej jednak lista chorób, przeciwko którym należy zaszczepić dziecko wynika już z rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - aktu prawnego o randze niższej niż ustawa. Co więcej, ilość dawek poszczególnych szczepionek jak również lata i miesiące, w których należy podać dziecku szczepionkę wynika już z Programu Szczepień Ochronnych - komunikatu wydawanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego, który to akt nie jest źródłem prawa powszechnego, a zatem nie sposób na jego podstawie nakładać obowiązki na obywateli.

Skarżąca podkreśliła również, że przepisy dotyczące obowiązkowych szczepień ochronnych naruszają prawo jej dziecka do wolności od eksperymentów medycznych, która ta wolność zagwarantowana jest w art. 39 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jak wynika bowiem z pisma Ministra Zdrowia z dnia 22 stycznia 2020 r. wszystkie szczepionki wykorzystywane w Programie Szczepień Ochronnych są badaniami IV fazy. Badania kliniczne preparatu IV fazy to preparaty eksperymentalne, a art. 39 Konstytucji nie przewiduje wyłączeń uzyskania zgody od takiego eksperymentu.

Jednocześnie wskazała, że nie istnieje żadna norma prawa, która nakładałaby na rodzica obowiązek wyrażenia zgody na zabieg szczepienia (zgody, o której mowa w art. 32 ust. 1 u.z.l.). Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nakłada na rodziców jedynie obowiązek "poddawania dziecka szczepieniom ochronnym", więc dostarczenie dziecka do przychodni na badanie kwalifikacyjne jest wykonaniem tego obowiązku - ponieważ od momentu przyprowadzenia dziecka na badanie kwalifikacyjne już tylko od lekarza zależy, czy zaszczepi dziecko czy nie, ponieważ rodzic nie ma nawet prawa ani do wyrażenia zgody, ani do odmowy wyrażenia zgody na zabieg szczepienia - a bez wyrażenia zgody na zabieg lekarz odmawia wykonania zabiegu szczepienia.

15. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

16. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z cytowanej ustawy wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, iż nie narusza ono prawa.

17. Przedmiot kontroli Sądu w przedmiotowej sprawie stanowi postanowienie Inspektor Sanitarny z dnia [...] września 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Nakle nad Notecią oddalającego wniesiony przez skarżącą zarzut egzekucyjny dotyczący braku wymagalności obowiązku z innych przyczyn (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.). Zarzut ten został wniesiony w związku z prowadzonym wobec Skarżącej postepowaniem egzekucyjnym dotyczącym wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. poddania syna obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. Powodem wystawienia tego tytułu przez wierzyciela - Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. był fakt uchylania się zobowiązanego od wykonania tego obowiązku.

W pierwszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 33 § 1 upea. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zarzut określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (art. 33 § 4 u.p.e.a.).

W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4 u.p.e.a.,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1 u.p.e.a.,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zgodnie natomiast z art. 33 § 5 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:

1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.

Wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawy zarzutów stanowią katalog zamknięty. Zobowiązany może więc wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w tym przepisie. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrywania zarzutów. Zarzuty są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny.

18. W tym miejscu wskazania wymaga, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji zostały wydane w związku z prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 207/23 uchylającym postanowienie Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego

w B. z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...]. Uzasadniając zasadność uchylenie ww. postanowienia Sąd wyjaśnił, że Skarżąca zgłosiła zarzut braku wymagalności obowiązku z innych przyczyn (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.) w zażaleniu z dnia [...] grudnia 2022 r. na postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [...] listopada 2022 r. Organ odwoławczy zarzut ten rozpoznał merytorycznie. Powołując się na orzecznictwo WSA w Bydgoszczy wskazał, że kolejne zarzuty złożone przez Skarżącą w zażaleniu na postanowienie wierzyciela wydane w I instancji, nie mogły zostać rozpoznane po raz pierwszy przez wierzyciela w drugiej instancji, gdyż spowodowałoby to naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania. W związku z powyższym organ II instancji przekazał wierzycielowi zarzut zawarty w ww. zażaleniu.

Odnosząc się zatem do zarzutu braku wymagalności obowiązku z innych przyczyn wskazać należy, że podstawę prawną do nałożenia obowiązku szczepień przeciw wybranym chorobom zakaźnym stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1284 ze zm. - dalej "u.z.z.z."), który zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 u.z.z.z., w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dziecka) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny (zwykle są to rodzice). Przepisy określające obowiązek poddawania dzieci szczepieniom ochronnym ustanawiają prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Przepisy te określają wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres i czas realizacji. Z art. 17 ust. 1 u.z.z.z. wynika obowiązek poddania się przez określone osoby obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Z kolei art. 17 ust. 2 u.z.z.z. stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5). Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (zob. wyroki NSA z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17, II OSK 43/18).

W tym miejscu wskazać należy, że art. 16 u.p.p. stanowi, iż pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. Jednak obowiązek szczepień dziecka nie może być uchylony wobec braku zgody rodzica, skoro nie są stwierdzone przez lekarza przeciwskazania. Należy bowiem mieć na uwadze także art. 15 u.p.p., zgodnie z którym: "Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych albo odmowy takiej zgody, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej." Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi nie przewiduje możliwości odmowy poddania się obowiązkowym szczepieniom, skoro lekarz nie stwierdził przeciwskazań (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 52/23).

W niniejszej sprawie poza sporem jest, że syn skarżącej nie został poddany szczepieniom ochronnym przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym, pomimo ukończenia wieku określonego w ww. przepisach jako właściwy do podania tych szczepionek. Pomimo przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego i wystawienia zaświadczenia o braku stwierdzenia przeciwwskazań do szczepienia skarżąca nie wyraziła zgody na wykonanie szczepienia. Podkreślenia również wymaga, że w przedmiotowej sprawie nie istniały przesłanki do odstępstwa od realizacji przedmiotowego obowiązku w standardowym trybie. Przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, jak i w jego toku skarżąca nie posłużyła się bowiem zaświadczeniem o istniejących przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych u syna, zgodnym ze wzorem zaświadczenia określonym w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 – dalej "rozporządzenie"). Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną w przypadku kiedy lekarskie badanie kwalifikacyjne stanowi podstawę do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje ten fakt w dokumentacji medycznej wraz z wynikiem konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej. Przyjąć zatem należy, że tylko zaświadczenie zgodne ze wskazanym wzorem, stwierdzające przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, nie zaś stanowisko rodzica, może być podstawą do odroczenia obowiązkowych szczepień ochronnych, a tym samym uznania zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego. To samo dotyczy zasadności stosowania indywidualnego programu szczepień. Jednocześnie wyjaśnienia wymaga, że poczyniona przez lekarza pozytywna kwalifikacja dziecka do szczepienia jest jednoznaczna. Lekarz na podstawie poczynionych w toku badania obserwacji oraz posiadanej wiedzy medycznej stwierdził brak przeciwskazań do szczepienia. W okolicznościach sprawy nie występują jakiekolwiek okoliczności, które mogłyby skutecznie podważyć skutek przeprowadzonego badania. Prezentowana przez skarżącą na etapie całego postepowania argumentacja stanowi nieuprawnioną w istocie polemikę, która nie może odnieść jakiegokolwiek efektu. Skarżąca arbitralnie bowiem stwierdza brak wykluczenia przez lekarza wszystkich przeciwwskazań. Co warte podkreślenia, wykonując w ramach obowiązków zawodowych badanie kwalifikacyjne lekarz nie jest pozbawiony odpowiedzialności. Skoro więc uprawniony w świetle obowiązujących przepisów lekarz zakwalifikował dziecko do szczepienia, skutek ten wiązał organy sanitarne, które miały wynikający z ich usytuowania w aparacie Państwa obowiązek doprowadzenia do jego realizacji.

Wobec oczywiście nieuzasadnionego zarzutu, jakoby szczepienie stanowiło eksperyment medyczny warunkowany zgodą pacjenta (jego opiekuna), wskazać wystarczy, że stosownie do art. 21 ust. 1-3 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 1731) eksperyment medyczny polega na wprowadzeniu nowych albo tylko częściowo wypróbowanych metod diagnostycznych, leczniczych lub profilaktycznych w celu osiągnięcia bezpośredniej korzyści dla zdrowia osoby chorej (eksperyment leczniczy) lub ma na celu rozszerzenie wiedzy medycznej (eksperyment badawczy). W przypadku szczepień nie może być mowy ani o wprowadzeniu nowych lub częściowo wypróbowanych metod profilaktycznych (preparaty szczepienne zostały dopuszczone przez Prezesa Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych) ani o ich podawaniu w celu rozszerzenia wiedzy medycznej, które to rozszerzenie skarżąca mylnie utożsamia z monitorowaniem korzystnych i ewentualnych niekorzystnych reakcji organizmów ludzkich w populacji poddawanej szczepieniom. Chybiony jest zarzut skarżącej, że organy naruszają prawo skarżącej i jej dziecka wynikające z art. 39 Konstytucji RP ("nikt nie może być poddany eksperymentom naukowym, w tym medycznym, bez dobrowolnie wyrażonej zgody").

W konsekwencji uznać należy, że skierowanie względem skarżącej (jako rodzica podlegającego obowiązkowi szczepień małoletniego) tytułu wykonawczego, a następnie wszczęcie względem niej postępowania egzekucyjnego, znajdowało podstawę prawną i nie naruszało obowiązującego porządku prawnego. Wbrew użytej w skardze argumentacji, obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest zatem obowiązkiem ustawowym i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje w konsekwencji konieczność jego przymusowego wyegzekwowania.

19. Odnosząc się do pozostałej argumentacji zawartej w skardze wskazać należy, że jak to już wcześniej wyjaśniono sam obowiązek szczepień wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja w stanie prawnym mającym zastosowanie w przedmiotowej sprawie odbywała się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie był modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej i ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 u.z.z.z. W komunikacie tym wskazywano jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Podstawą jednak obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 u.z.z.z. Natomiast określenie szczegółowego kalendarza szczepień, obwarowanego względami medycznymi, warunkami epidemiologicznymi, pozostawione zostało regulacji w formie komunikatu ogłoszonego przez wyspecjalizowany organ administracji publicznej. W komunikacie wskazuje się jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II OSK 2547/18).

Ocena powyższa pozostaje aktualna również po wydaniu przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku dniu 9 maja 2023 r. w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym stwierdzono, że artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Trybunał orzekł jednocześnie, że wymienione przepisy we wskazanym tam zakresie, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909. Natomiast zaskarżone postanowienie zostało wydane w dniu [...] września 2023 r.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki winno być unormowane wyłącznie rozporządzeniem, a sytuacja, w której treść obowiązku szczepienia jest współkształtowana komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji RP), jest niedopuszczalna. Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału – wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy – nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, jak i § 5 rozporządzenia jako takich – zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Trybunał podkreślił, że wyrok nie pozbawia Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy. Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że z uwagi na to, iż wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej uznano za niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Zdaniem Sądu, wskazana przez Trybunał Konstytucyjny konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych. Reasumując, w świetle powyższych rozważań, Sąd nie ma wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie choroby objęte tytułem wykonawczym są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a syn skarżącego – jako osoba małoletnia – podlega obowiązkowi tych szczepień (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 265/23; wyrok WSA w Łodzi z dnia 2 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 148/23).

20. Końcowo wyjaśnić należy, że obowiązek poddania osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki, a materia dotycząca szczepień ochronnych nie znajduje się w jakimkolwiek związku ze sferą prywatności jednostki (zob. wyrok NSA z 10 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 1622/18).

21. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.

22. Sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a. Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Nie budzi wątpliwości, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest ostateczne postanowienie kończące postępowanie wydane na skutek wniesienia zażalenia w postępowaniu egzekucyjnym, a więc mieszczące się w katalogu postanowień wskazanych w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 1110/13). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).