Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 873/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 par 1, art. 80 i art. 107 par 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 26 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska Sędziowie Asesor WSA Anna Dębowska Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 października 2022 roku nr UP-805/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 lipca 2022 roku, nr 1545/2022.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 października 2022 r., nr UP-805/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.), dalej u.s.u.s., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 22 lipca 2022 r., nr 1545/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia M.Z. należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 89 440,06 zł, w tym:

- ubezpieczenia społeczne za okres marzec – lipiec 2000 r., styczeń – kwiecień 2001 r., czerwiec 2001 r., sierpień 2001 r., grudzień 2001 r., luty 2002 r. – październik 2003 r., czerwiec 2010 r. – maj 2011 r., lipiec 2011 r. – czerwiec 2013 r., luty –październik 2019 r. w łącznej kwocie 65 388,39 zł, w tym z tytułu: składek 27 154,59 zł, odsetek liczonych na dzień 11 czerwca 2021 r. przypadających od wskazanych składek 38 225 zł, kosztów upomnienia 8,80 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres sierpień 2010 r. – maj 2011 r., lipiec 2011 r. – grudzień 2012 r., czerwiec 2013 r., lipiec 2018 r. – październik 2019 r. w łącznej kwocie 19 634,30 zł, w tym z tytułu: składek 12 488,50 zł, odsetek liczonych na 11 czerwca 2021 r. przypadających od wskazanych składek 7 137,00 zł, kosztów upomnienia 8,80 zł,

- Fundusz Pracy za okres styczeń – wrzesień 2001 r., grudzień 2001 r., luty 2002 r. – październik 2003 r., marzec 2012 r. – czerwiec 2013 r. w łącznej kwocie 4 417,37 zł, w tym z tytułu: składek 1 785,97 zł, odsetek liczonych na 11 czerwca 2021 r. przypadających od wskazanych składek 2 623 zł.

Jak wynika z akt sprawy w dniu 11 czerwca 2021 r. do ZUS wpłynął wniosek M.Z. o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku strona powołała się na swą trudną sytuację finansową i zdrowotną oraz przedstawiła przyczyny powstania zadłużenia.

Decyzją z dnia 12 sierpnia 2021 r. ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od powyższej decyzji ZUS decyzją z dnia 21 października 2021 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Na powyższą decyzję M.Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 11/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po rozpoznaniu skargi M.Z. na decyzję ZUS z dnia 21 października 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 12 sierpnia 2021 r. W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że do kwestii ewentualnego przedawnienia należności organ odniósł się jednym zdaniem, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu pomimo, że należności, których dotyczy zaskarżona decyzja obejmują okresy od marca 2000 r., a zaskarżona decyzja została wydana 21 października 2021 r., czyli po ponad 21 latach od daty powstania obowiązku zapłaty należności z tytułu składki na ubezpieczenie społeczne za marzec 2000 r.

Sąd podkreślił, że obowiązkiem organu było zgromadzenie w aktach administracyjnych dokumentacji dotyczącej wysokości należności z wynikających z tytułów wykonawczych, których umorzenia skarżący się domaga, odzwierciedlających zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia, w tym przebieg podejmowanych czynności egzekucyjnych w zakresie wystawionych tytułów wykonawczych, celem skontrolowania (również przez sąd) prawidłowości ustalenia, w jakiej kwocie przypadają nadal do uregulowania, a także pozwalającej na zbadanie, czy uległy przedawnieniu. Winno to być w uzasadnieniu decyzji przedmiotem dokładnych ustaleń faktycznych organu administracji oraz rozważań natury prawnej na tym tle – z uwzględnieniem zmian stanu prawnego w świetle regulacji art. 24 u.s.u.s., w tym okresu przedawnienia oraz zdarzeń mających wpływ na bieg terminu przedawnienia. Brak takich ustaleń, popartych właściwymi dokumentami w aktach sprawy oznacza, że nie został prawidłowo ustalony stan faktyczny, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Niezależnie od powyższego sąd wskazał również, że znajdujące się w aktach sprawy dokumenty nie pozwalają w żaden sposób zweryfikować prawidłowości stanowiska organu administracji w zakresie przedawnienia należności. W aktach administracyjnych znajdowały się jedynie tytuły egzekucyjne wystawione dopiero w dniu 17 listopada 2020 r. i 11 stycznia 2021 r. Brak było natomiast tytułów egzekucyjnych na podstawie których miały się wcześniej toczyć w stosunku do skarżącego postępowania egzekucyjne. Brak jest zawiadomień o zajęciu wynagrodzenia, świadczenia emerytalnego i rachunku bankowego wraz z dowodami ich doręczenia skarżącemu. Postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z dnia 18 listopada 2020 r. dotyczy opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, a więc zupełnie innego zobowiązania. W zawiadomieniu o zakończeniu egzekucji z dnia 16 listopada 2020 r. i postanowieniach z dnia 31 maja 2017 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty wskazał wyłącznie numery tytułów egzekucyjnych. Nie można więc nawet stwierdzić, jakich konkretnie postępowań egzekucyjnych zawiadomienie to i postanowienia dotyczą. Z uzasadnienia postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 czerwca 2017 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wynika jedynie, że dotyczyło ono należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz FP i FGŚP za okres od czerwca 2010 r. do maja 2011 r., od lipca 2011 r. do czerwca 2013 r., podczas gdy postępowanie dotyczy również należności wcześniejszych, tj. za okres od marca 2000 r. Na podstawie akt administracyjnych nie można nawet stwierdzić, czy decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 czerwca 2012 r., 4 czerwca 2013 r., 18 grudnia 2013 r., 29 marca 2019 r. i 30 września 2020 r., określające wysokość zadłużenia skarżącego są ostateczne, prawomocne i pozostają w obrocie prawnym.

Zdaniem sądu organ administracji przystępując do załatwienia sprawy w przedmiocie umorzenia winien był jednoznacznie ustalić, czy w rozpoznawanej sprawie istnieje przedmiot postępowania, tj. należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, odsetki od tych należności oraz koszty upomnienia oraz, czy są to nieopłacone należności za ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek. Z uzasadnień wydanych w rozpoznawanej sprawie decyzji nie wynika to bowiem w sposób jednoznaczny.

Sąd wskazał również, że analiza akt sprawy oraz uzasadnień zaskarżonej decyzji nie pozwala uznać, aby organ administracji w prawidłowy sposób ustalił, rozważył i ocenił stan faktyczny sprawy w odniesieniu do poszczególnych przesłanek umorzenia należności zawartych w art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. W konsekwencji natomiast naruszenia art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a. oraz braku podjęcia z urzędu czynności mających na celu wyjaśnienie, przy udziale skarżącego, jego sytuacji materialnej i zdrowotnej, chociażby poprzez wezwanie skarżącego do złożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień, nie można uznać, że także w tym zakresie stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony. Stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że "nie zostały dowiedzione" okoliczności świadczące o braku możliwości spłaty zaległości jest więc co najmniej przedwczesne.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ administracji stwierdził, że przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby organ administracji podjął jakąś aktywność w celu poczynienia tego rodzaju ustaleń. Organ administracji nie wyjaśnił, na jakiej podstawie stwierdził, że "aktualnie Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję". Nie wskazał, o jakie konkretnie postępowania prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego bądź Komornika Sądowego chodzi i nie udokumentował tego w aktach sprawy. Wskazując na umorzenie postępowań egzekucyjnych postanowieniami Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty z dnia 31 maja 2017 r. i z 18 listopada 2018 r. nie wyjaśnił, w jakich konkretnie postępowaniach postanowienia te zostały wydane. Powołując się na "skutecznie prowadzone postępowanie egzekucyjne" nie wskazał, o jakie konkretnie postępowanie chodzi, nie wskazał tytułu egzekucyjnego i należności, których postępowanie to ma dotyczyć. Odnosząc się do okoliczności związanych ze stanem zdrowia skarżącego oraz możliwości uzyskiwania dochodów organ administracji niewystarczająco przeprowadził analizę przedłożonych przez skarżącego dokumentów i możliwość spłaty przez niego zadłużenia. W uzasadnieniu wskazał bowiem wyłącznie na wynik badania radiologicznego z 14 grudnia 2006 r. oraz ogólnie na zaświadczenie lekarskie, z którego miało wynikać, że skarżący ma zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, rozrost gruczołu krokowego oraz samoistne nadciśnienie. Tymczasem skarżący do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek załączył skierowanie z 17 marca 2021 r. na leczenie do poradni neurologicznej z powodu zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa oraz zaświadczenie lekarskie z 17 marca 2021 r., z którego wynika, że na wskazane schorzenia skarżący choruje przewlekle. Dodać należy, że w chwili wydania zaskarżonej decyzji skarżący ukończył 66 lat i niewątpliwie są to okoliczności mogące mieć wpływ na możliwość podjęcia i kontunuowania przez skarżącego pracy oraz strukturę jego koniecznych do utrzymania wydatków – służących zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Ustalenia organu administracji odnoszące się natomiast do minimum socjalnego i minimum egzystencji nie są spójne. Organ administracji odnosi bowiem wysokość środków mających pozostawać skarżącemu po potrąceniach do minimum socjalnego za I kwartał 2021 r. ustalony w dniu 30 sierpnia 2021 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego oraz do minimum egzystencji w 2020 r. dla takiego gospodarstwa. W takiej sytuacji winno stanowić punkt odniesienia minimum egzystencji za I kwartał 2021 r. a nie w 2020 r., czyli minimum socjalne i minimum egzystencji za ten sam okres, a nie za różne okresy czasu, jak to przyjął organ administracji.

Nie korzystanie przez skarżącego ze świadczeń pomocy społecznej nie przesądza o możliwości uiszczenia należności z tytułu składek bez wywołania braku możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb skarżącego. Zdaniem sądu zabrakło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji argumentów, które mogłyby pozwolić uznać, że prawidłowy jest wywód co do niespełnienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Organ musi wykazać – w sposób klarowny – czy przesłanka ta zachodzi, albo brak podstaw do przyjęcia jej zaistnienia. Nie jest wystarczające zrelacjonowanie wartości liczbowych osiąganych przez skarżącego dochodów, minimum socjalnego i minimum egzystencji oraz kryterium dochodowego, ale niezbędna jest ich ocena w kontekście § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ administracji nie odniósł się także w ogóle do podniesionej przez skarżącego w piśmie z 7 października 2021 r. kwestii umorzenia zaległości za okres 1999-2009 oraz wskazanej w tym piśmie decyzji z 3 czerwca 2014 r., której nie było w aktach sprawy.

Reasumując sąd stwierdził, że organ administracji nie przeprowadził w wystarczającym stopniu analizy sytuacji materialnej skarżącego uwzględniającej możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, całkowicie odrywając się od istoty ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcji ochronnej. Organ nie ustalił prawidłowo możliwości finansowych skarżącego i nie skonfrontował sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności.

Decyzją z dnia 22 lipca 2022 r. ZUS odmówił M.Z. umorzenia należności z tytułu składek wskazując na wstępie, że pomimo dwukrotnego zawiadomienia, tj. pismem z dnia 11 maja 2022 r. i 28 czerwca 2022 r. skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących sytuacji rodzinnej i zdrowotnej i ani danych dotyczących ponoszonych wydatków. W związku z powyższym ZUS rozpatrując ponownie wniosek o umorzenie należności z tytułu składek uwzględnił dokumentację złożoną w toku postępowania przez skarżącego od dnia 11 czerwca 2021 r. do chwili wydania niniejszej decyzji, opierając się m.in. na oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej z dnia 4 lipca 2021 r.

Odwołując się do treści art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s. w brzmieniu od 1 stycznia 1999 r. i kolejnych nowelizacji ZUS stwierdził, że należności objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu przedstawiając na str. 8-20 w uzasadnieniu decyzji zestawienie poszczególnych należności, bieg terminu przedawnienia i okresy zawieszenia.

ZUS stwierdził również, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne wymieniona w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Skarżący nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego. Nie wykazał także aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia. Nie wykazał aby przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiła go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący ponownie powołał się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Podał, że decyzja jest krzywdząca z wielu powodów. Po pierwsze, zostały odebrane lata składkowe, w których prowadził działalność gospodarczą po abolicji. Po drugie, potrącanie miesięcznie kwoty 516,03 zł ze świadczenia emerytalnego pozbawia go środków na pokrycie kosztów leczenia, jak i perspektywy powrotu do pracy. Kwota, która pozostaje po potrąceniach dokonywanych przez ZUS, tj. 1 362,39 zł jest mniejsza od minimum socjalnego, które za I kwartał 2022 r. wynosi 1 377,13 zł. Wskazał także na obecną sytuację gospodarczą w kraju, wysoką inflację, wzrost opłat za wodę, prąd, ogrzewania oraz szczególnie - żywności, które prowadzą do ubóstwa. Nadmienił również, że ma problemy zdrowotne i z dostępem do opieki zdrowotnej, tj. brakiem lekarzy specjalistów i bardzo długimi terminami, które powodują dalsze zadłużanie się u osób prywatnych i rodziny, aby mógł podjąć leczenie prywatnie. Wskazał, że jest osobą samotną, wynajmuje pokój z dostępem do kuchni i łazienki. Wyjaśnił, że zarejestrowany na niego samochód marki Volkswagen LT28 z 1988 r. został zabrany przez Urząd Skarbowy za VAT, samochód Chrysler Plymouth Colt z 1995 r. został skradziony, o czym Policja, jak i ubezpieczyciel zostali powiadomieni, natomiast samochód marki Honda Civic z 1997 r. był przedmiotem zastawu w Banku PKO BP i sprzedany firmie skupującej długi. W związku z powyższym, jak podkreślił nie posiada żadnego majątku ruchomego, jak i nieruchomości. Wniósł o udostępnienie decyzji z dnia 3 czerwca 2014 r. dotyczącej stanu zadłużenia po ustawie o abolicji, której nie pamięta, aby odebrał 6 czerwca 2014 r.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 14 października 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia 16 sierpnia 2022 r. wynika, że skarżący jest osobą rozwiedzioną, nie pracuje zarobkowo, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2 064,21 zł brutto miesięcznie, tj. 1 362,38 zł netto. Nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku, świadczeń z Urzędu Pracy, zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 200 zł, wydatki na leczenie w wysokości 220 zł oraz koszty wynajmu mieszkania w kwocie 700 zł. Posiada zobowiązania pieniężne u osób fizycznych za okres od maja 2021 r. do maja 2022 r. w kwocie 7 600 zł, które nie są spłacane, nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego, praw majątkowych ani wierzytelności. Ze względu na stan zdrowia i brak środków na leczenie prywatne nie rokuje szybkiego powrotu do zdrowia; ostatnie badanie PSA prostaty z marca br. wzrosło do 7,63, co jeszcze pogarsza stan zdrowia i powoduje brak perspektywy powrotu do pracy i poprawy sytuacji materialnej. Skarżący wskazała, że nie widzi perspektyw uregulowania należności; potrącanie bowiem kwoty 516,03 zł przez ZUS prowadzi do pogorszenia sytuacji zdrowotnej i finansowej, która zmusza go do dalszego zadłużania się u osób prywatnych i rodziny. Podał, że obecnie boryka się z poważnym uszkodzeniem kręgosłupa, który objawia się silnymi odrętwieniami w prawej stopie i brakiem czucia; istnieje podejrzenie nowotworu prostaty, zmaga się z nadciśnieniem tętniczym oraz silną depresją. Wynajmuje pokój z dostępem do kuchni i łazienki, jest osobą samotną. Samochód marki Volkswagen LT28 został zabrany przez Urząd Skarbowy z tytułu zaległości w podatku VAT, samochód marki Chrysler Plymouth Colt z 1995 r. został skradziony i nigdy nieodnaleziony, a samochód marki Honda Civic został oddany pod zastaw kredytu banku PKO BP i sprzedany firmie skupującej długi przez bank.

Na podstawie danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz rejestrów centralnych, tj. CEIDG, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że skarżący w dniu 27 października 2020 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej - Taxi Osobowe M.Z. Od dnia 1 listopada 2020 r. jest zatrudniony na podstawie umowę o pracę w wymiarze 1/8 czasu pracy. Od 1 stycznia 2022 r. do 30 września 2022 r. przebywał na bezpłatnym urlopie. Od dnia 26 września 2020 r. pobiera świadczenie emerytalne, którego wysokość aktualnie wynosi 2 064,21 zł brutto, tj. 1.362,38 zł netto miesięcznie, ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 516,05 zł na rzecz Dyrektora I Oddziału ZUS w Łodzi. Skarżący ma pełnoletniego syna, nie posiada nieruchomości, jest właścicielem samochodów osobowych marki: Chrysler Plymouth Colt z 1995 r. i Hondy Civic z 1997 r.

Odwołując się do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ZUS podkreślił, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki natomiast określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, że nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, oraz że ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., ponieważ skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, uzyskuje jednak dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, z którego dokonywane są potrącenia na rzecz ZUS w kwocie 516,05 zł i posiada następców prawnych. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie zaistniała w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zaistniała, ponieważ nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wobec zadłużenia Dyrektor ZUS I Oddziału w Łodzi prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie świadczenia emerytalnego skarżącego.

Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały zatem przez organ rentowy wyczerpane. Dopóki bowiem istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Z uwagi zatem na fakt, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek niemożliwe jest pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Zgodnie z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc się do przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ZUS stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. ZUS podkreślił, że poprzez "zdarzenie nadzwyczajne" należy rozumieć zdarzenie trudne do przewidzenia, leżące poza prowadzoną działalnością gospodarczą i nie związane z ogólnym ryzykiem jej prowadzenia, są to zdarzenia niepowtarzalne, w szczególności spowodowane zdarzeniami losowymi.

Wystąpienie, z kolei przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Skarżący podał, że po ostatnim badaniu prostaty istnieje podejrzenie nowotworu. Wskazał, że ma poważnie uszkodzony kręgosłup, który objawia się silnym drętwieniem w prawej stopie i brakiem czucia. Dodatkowo zmaga się z nadciśnieniem tętniczym, silną depresją i brakiem odpowiedniej opieki medycznej ze strony państwa, tj. bardzo długie terminy oczekiwania na wizytę do lekarzy specjalistów.

ZUS podkreślił, że nie kwestionuje stanu zdrowia i konieczności pozostawania skarżącego pod stałą opieką medyczną. Jednak stan zdrowia lub fakt pozostawania pod stałą opieką lekarską nie jest samoistną przesłanką umorzenia należności, ponieważ przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W rozpatrywanym przypadku powyższa przesłanka nie zaistniała, ponieważ skarżący pobiera świadczenie emerytalne przyznane na stałe, które podlega corocznej waloryzacji i jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. Skarżący natomiast nie wskazywał na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Zdaniem ZUS ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów skarżącego nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji, lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy powyższa przesłanka została spełniona.

Od dnia 26 września 2020 r. skarżący pobiera świadczenie emerytalne, z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne w kwocie 516,05 zł. Pobierane świadczenie nie będzie mogło być przedmiotem zajęcia w całości, lecz jedynie do kwoty pozwalającej na zapewnienie minimum socjalnego, które nie jest progiem ubóstwa, lecz kategorią socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniającą podstawowe potrzeby bytowo-konsumpcyjne.

Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacował na łączną kwotę 1 120 zł. Ponoszone przez skarżącego wydatki nie są jednak, zdaniem ZUS nadzwyczajnymi kosztami jakie musi ponosić. Nie można też uznać, że ww. opłaty tj. za energię elektryczną, gaz, czy wodę są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Dodatkowo podniesione przez skarżącego okoliczności w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi. ZUS nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

Skarżący wskazał również, że posiada inne zobowiązania u osób fizycznych, które nie są spłacane. W ocenie ZUS zobowiązania wobec innych wierzycieli nie mogą być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne bowiem zaciągane były przez skarżącego świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych, a przy tym skarżący godził się na ich ewentualne negatywne skutki. Przepisy na podstawie których ZUS realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej.

Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a aktualny dochód wynosi 1 878,43 zł netto miesięcznie i kształtuje się na wyższym poziomie od ustalonego przez IPiSS minimum socjalnego w II kwartale 2022 r., które dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1 448,90 zł. W niniejszej sprawie, zdaniem ZUS niewątpliwie zatem nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Do oceny sytuacji finansowej gospodarstwa domowego dłużnika należy przyjąć dochód przed potrąceniami egzekucyjnymi, które są konsekwencją nieregulowania zobowiązań i nie są uwzględniane przez praktykę orzeczniczą w ocenie sytuacji dla potrzeb umorzenia zaległości publicznoprawnych.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zaskarżając w całości decyzję ZUS z dnia 14 października 2022 r. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 28a ust. 3 u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przewlekła choroba musi pozbawiać możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu doprowadziłaby organ do konstatacji, że przewlekła choroba jest samodzielną przesłanką umorzenia należności z tytułu składek a pozbawienie skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacanie należności odnosi się do przesłanki konieczności sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

naruszenie przepisów postępowania, które w sposób istotny wpłynęły na treść rozstrzygnięcia, tj.:

- art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niezebranie przez organ i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w niniejszej sprawie oraz dowolne przyjęcie przez organ, że przedłożone w toku postępowania dokumenty nie potwierdzają, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawia skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz że nie choruje na choroby przewlekłe, które pozbawiają możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, w sytuacji gdyby organ w sposób wszechstronny rozważył zebrany w sprawie materiał dowodowy, doszedłby do przekonania, że obie przesłanki zostały wykazane;

- art. 80 k.p.a. poprzez poczynienie przez organ ustaleń faktycznych w zakresie warunków życiowych, finansowych i zdrowotnych w sposób dowolny oraz ocenienie przez organ materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie niezgodnie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego,

- art. 8, art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, a zatem prowadzenie przez organ postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania,

- art. 75 § 1 w zw. z art. 89 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie przez organ rozprawy w celu ustalenia warunków życiowych, finansowych i zdrowotnych a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 oraz niezastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wadliwe utrzymanie w mocy przez ZUS decyzji, zamiast jej zmiany i umorzenia należności z tytułu składek, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W oparciu o postawione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS z dnia 22 lipca 2022 r.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że choruje przewlekle na rozrost gruczołu krokowego, samoistne nadciśnienie i ma zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Podał, że posiada skierowanie do poradni neurologicznej z powodu zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa, które uniemożliwiają mu podjęcie zatrudnienia. Powyższe okoliczności potwierdza zaświadczenie lekarskie z dnia 17 marca 2021 r. załączone do akt w toku. Wskazał, że ma 67 lat co ma również ma wpływ na możliwość podjęcia i kontynuowania zatrudnienia oraz strukturę koniecznych do utrzymania wydatków służących zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Nadmienił, że po ostatnim badaniu prostaty lekarze podejrzewają nowotwór i zmaga się także z depresją. Podał, że ze względu na brak środków finansowych na leczenie oraz bardzo długie kolejki oczekiwania na wizyty do specjalistów z zakresu neurologii i ortopedii nie rokuje szybkiego powrotu do zdrowia. Wyniki badań się pogarszają, a ostatnie badanie prostaty potwierdziło, że choroba postępuje. Wskazał, że nie ma perspektywy polepszenia swojej sytuacji materialnej i powrotu do pracy. Od stycznia 2022 r. do chwili obecnej przebywa na urlopie bezpłatnym z powodu złego stanu zdrowia. Wskazał, że z powodu zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa zmaga się odrętwieniem kończyn i brakiem czucia w prawej stopie. Obawiam się, że nie przejdzie następnych okresowych badań lekarskich u lekarza medycyny pracy. Podkreślił, że jest osobą samotną i nie może liczyć na wsparcie nikogo. Nie posiada perspektyw uregulowania należności wobec ZUS, a kwota, która pozostaje po opłaceniu opłat z tytułu wynajmu mieszkania, eksploatacyjnych i leków jest poniżej minimum egzystencji.

W ocenie skarżącego przewlekła choroba jest samoistną przesłanką uzasadniającą umorzenie należności z tytułu składek. Organ niewystarczająco przeprowadził analizę przedłożonych dokumentów i możliwość spłaty zadłużenia. Przewlekła choroba uniemożliwia, jak podkreślił skarżący pozyskiwanie dochodu na spłatę zobowiązań. Od prawie roku przebywa na urlopie bezpłatnym i stan ten jest trwały w przewidywalnej perspektywie czasowej. Zdaniem skarżącego organ nie zbadał w toku postępowania jego przyszłych, potencjalnych możliwości zarobkowych. Wadliwie ustalił, że nie istnieje stan ubóstwa i nie poczynił ustaleń odnoszących się do minimum socjalnego i minimum egzystencji. Tymczasem świadczenie emerytalne w wysokości 1 362,38 zł netto jest mniejsze nie tylko od kwoty minimum socjalnego, jest przede wszystkim poniżej minimum koniecznego do przeżycia, poniżej minimalnie godziwego poziomu życia.

Organ nie dokonał w ogóle analizy moich miesięcznych dochodów i stanu majątkowego w kontekście skuteczności egzekucji i ewentualnej dobrowolnej spłaty należności. Organ nie rozważył należycie stanu zdrowia i jego wpływu na możliwość kontytuowania pracy i zdolności zarobkowe. Pomimo, że dostrzegł, że są to schorzenia przewlekłe, całkowicie pominął fakt, że skarżący przebywam na urlopie bezpłatnym z powodu stanu zdrowia.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2012r. poz.270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd uznał, że organ administracji naruszył przepisy postępowania a mianowicie art.7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 K.p.a. oraz art.153 p.p.s.a. i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 z 2009r. poz.1585 z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.

W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy zaznaczyć, że sprawa umorzenia należności z tytułu składek M.Z. była już rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2022r. w sprawie III SA/Łd 11/22 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 12 sierpnia 2021r.

W wymienionym wyroku WSA uznał, że nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy w tym przede wszystkim nie została wyjaśniona kwestia przedawnienia należności składkowych. Należności te dotyczą okresu od marca 2000r. do października 2019r. W ocenie WSA " obowiązkiem organu administracji było zgromadzenie w aktach administracyjnych dokumentacji dotyczącej wysokości należności z omawianych tytułów, których umorzenia skarżący się domaga, odzwierciedlających zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia, w tym przebieg podejmowanych czynności egzekucyjnych, w zakresie wystawionych tytułów wykonawczych, celem skontrolowania (również przez sąd) prawidłowości ustalenia, w jakiej kwocie przypadają nadal do uregulowania, a także pozwalającej na zbadanie, czy uległy przedawnieniu. Winno to być w uzasadnieniu decyzji przedmiotem dokładnych ustaleń faktycznych organu administracji oraz rozważań natury prawnej na tym tle – z uwzględnieniem zmian stanu prawnego w świetle regulacji art. 24 u.s.u.s., w tym okresu przedawnienia oraz zdarzeń mających wpływ na bieg terminu przedawnienia. Brak takich ustaleń, popartych właściwymi dokumentami w aktach sprawy oznacza, że nie został prawidłowo ustalony stan faktyczny. Stanowi to naruszenie wynikającej z art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej, której realizacji służy art. 77 § 1 k.p.a."

Zdaniem WSA " za niewystarczające uznać należy zawarte w uzasadnieniu decyzji z 12 sierpnia 2021 r. stwierdzenie, że figurujące na koncie skarżącego należności z tytułu składek za okres marzec 2000 – październik 2019 nie uległy przedawnieniu i są wymagalne. Organ administracji w uzasadnieniu decyzji z 12 sierpnia 2021 r. bardzo ogólnie wskazał, że na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności miały bliżej nieokreślone "wydanie decyzji określającej wysokość zadłużenia", "doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji określającej wysokość zadłużenia", "data uprawomocnienia się decyzji", "wszczęcie postępowania egzekucyjnego", w trakcie którego zostało wydane "postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego" oraz dokonanie "zajęcia świadczenia emerytalnego", "zajęcia wynagrodzenia za pracę" i "zajęcia rachunku bankowego". Z uzasadnienia tej decyzji nie wynika jednak o jakie konkretnie decyzje chodzi, kiedy zostały one wydane, co stanowiło ich przedmiot, kiedy doręczono skarżącemu "zawiadomienia o wszczęciu postępowania przed wydaniem decyzji" określającej lub określających wysokość zadłużenia, kiedy decyzje te lub decyzja się uprawomocniły. Nie wiadomo, jakie konkretnie postępowania egzekucyjne miały toczyć się w stosunku do skarżącego, które zostały zakończone "postanowieniami o umorzeniu postępowania egzekucyjnego" i co było tego przyczyną. Nie wiadomo konkretnie, jakie czynności mające wpływ na bieg terminu przedawnienia zostały w tych postępowaniach egzekucyjnych podjęte. Z uzasadnienia decyzji z 12 sierpnia 2021 r. nie wynika, kiedy miały miejsce zajęcie świadczenia emerytalnego, wynagrodzenia za pracę oraz rachunku bankowego. Jedyną datą, którą organ administracji wskazał jest "12 stycznia 2021 r.", kiedy to miało być ponownie wszczęte postępowanie egzekucyjne lub postępowania egzekucyjne, co jednakże jednoznacznie z uzasadnienia decyzji z 12 sierpnia 2021 r. nie wynika. Organ administracji niezrozumiale stwierdził, że na zawieszenie biegu terminu przedawnienia miała wpływ "abolicja od 13 stycznia 2014 r. do 10 października 2015 r.". Przytoczył bowiem wyłącznie treść art. 1 ust. 15 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. Nr 155), w myśl którego bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13. Wskazane wyżej braki i ogólnikowość uzasadnień decyzji narusza również art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.".

W ocenie WSA " znajdujące się w aktach sprawy dokumenty nie pozwalają w żaden sposób zweryfikować prawidłowości stanowiska organu administracji w zakresie przedawnienia należności. W aktach administracyjnych znajdują się jedynie tytuły egzekucyjne wystawione dopiero 17 listopada 2020 r. i 11 stycznia 2021 r. W aktach sprawy brak jest tytułów egzekucyjnych, na podstawie których miały się wcześniej toczyć w stosunku do skarżącego postępowania egzekucyjne. Brak jest zawiadomień o zajęciu wynagrodzenia, świadczenia emerytalnego i rachunku bankowego wraz z dowodami ich doręczenia skarżącemu. Postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego z 18 listopada 2020 r. dotyczy opłaty za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, a więc zupełnie innego zobowiązania. W zawiadomieniu o zakończeniu egzekucji z 16 listopada 2020r. i postanowieniach z 31 maja 2017r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź - Bałuty wskazał wyłącznie numery tytułów egzekucyjnych. Nie można więc na tej podstawie nawet stwierdzić, jakich konkretnie postępowań egzekucyjnych zawiadomienie to i postanowienia dotyczą. Z uzasadnienia postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 czerwca 2017r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wynika jedynie, że dotyczyło ono należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego oraz FP i FGŚP za okres od czerwca 2010 r. do maja 2011 r., od lipca 2011 r. do czerwca 2013 r., gdy tymczasem postępowanie dotyczy również należności wcześniejszych, bo za okres od marca 2000 r. Na podstawie akt administracyjnych nie można nawet stwierdzić, czy decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 czerwca 2012r., 4 czerwca 2013r., 18 grudnia 2013r.,29 marca 2019r. i 30 września 2020r. określające wysokość zadłużenia skarżącego są ostateczne, prawomocne i pozostają w obrocie prawnym.".

Nadto WSA stwierdził, że organ administracji w sposób prawidłowy nie ustalił, nie rozważył ani nie ocenił stanu faktycznego sprawy w odniesieniu do poszczególnych przesłanek umorzenia należności wymienionych w art.28 ust.1,2,3a s.u.s. oraz § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Organ naruszył przepisy art. art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 75 § 1 i 2, art. 77 § 1, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną.

WSA uznał, że " ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższe rozważania, zbierze niezbędny materiał dowodowy i powtórnie oceni spełnienie przez skarżącego przesłanek umorzenia należności. Swoje stanowisko organ administracji przedstawi w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. wskazując, jakimi przesłankami kierował się podejmując rozstrzygnięcie. Jednocześnie wyjaśnić należy, że sąd stwierdza wyłącznie, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z 12 sierpnia 2021r. zostały wydane z naruszeniem prawa mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a organ ma obowiązek ponownego rzetelnego rozpoznania wniosku skarżącego.".

Zgodnie z treścią art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W niniejszej sprawie organ administracji nie w pełni wykonał wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku w sprawie III SA/Łd 11/22.

Przede wszystkim nie została dokładnie wyjaśniona kwestia przedawnienia należności składkowych. Należy zaznaczyć, że wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu należności składkowych wygasa. Oznacza to, że przedawnione należności składkowe nie mogą być umarzane. Nie można bowiem umarzać tych należności z tytułu składek, które już wygasły.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem umorzenia są należności składkowe za okres od marca 2000r. do października 2019r. Większość zaległych składek dotyczy okresu od marca 2000r. do grudnia 2011r. czyli sprzed 12-23 lat. Są to zatem składki z odległego okresu i kwestia przedawnienia tych składek winna być dokładnie wyjaśniona.

Podkreślić należy, iż termin przedawnienia składek do dnia 31 grudnia 2002r. wynosił 5 lat, w okresie od 1 stycznia 2003r. do 31 grudnia 2011r. – 10 lat zaś od 1 stycznia 20212r. termin ten wynosi ponownie 5 lat.

W niniejszej sprawie w decyzji z dnia 22 lipca 2022r. organ rentowy przedstawił bieg terminu przedawnienia i okres zawieszenia tego biegu w odniesieniu do składek za poszczególne miesiące w specjalnej tabeli na 14-stu stronach. W tabeli tej podano kiedy należność stała się wymagalne, jakie czynności podejmowano w celu ich wyegzekwowania, podano daty tych czynności oraz okresy zawieszenia biegu przedawnienia. Prawidłowości informacji podanych w wymienionej tabeli nie można jednak zweryfikować z uwagi na brak dokumentów potwierdzających te czynności.

Przykładowo odnośnie najstarszych składek za miesiąc marzec 2000r. podano, że stały się one wymagalne w dniu 17 kwietnia 2000r. zaś bieg terminu przedawnienia był zawieszony w okresie od dnia 17 marca 2003r. – doręczenie tytułów wykonawczych do dnia 31 maja 2017r. – umorzenie egzekucji (protokół nieściągalności). Należy zaznaczyć, że w 2003r. przepis art.24 ust.5b.) s.u.s. stanowił, że bieg przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. W aktach administracyjnych brak jest jednak zarówno tytułu wykonawczego, dowodu jego doręczenia stronie jak również dokumentu umarzającego postępowanie egzekucyjnego i dowodu jego doręczenia. Nie można zatem zweryfikować prawidłowości tezy organu co do okresu zawieszenia biegu przedawnienia.

Następnie w tabeli podano, że bieg terminu przedawnienia był zawieszony od dnia 13 stycznia 2014r. – złożenie wniosku o umorzenie na podstawie ustawy z 9 listopada 2012r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012r. poz.1551) do dnia 10 października 2015r. – uprawomocnienie się decyzji o odmowie umorzenia. Brak jest jednak dokumentu potwierdzającego złożenie wniosku przez skarżącego, decyzji ZUS w tym przedmiocie oraz dowodu jej doręczenia stronie. Nie można zatem zweryfikować stanowiska organu co do okresu zawieszenia biegu przedawnienia.

Kolejne zawieszenie biegu przedawnienia składek za marzec 2000r. wskazane w tabeli to okres od dnia 29 grudnia 2018r. – doręczenie wszczęcia postepowania przedegzekucyjnego do dnia 6 maja 2019r. – uprawomocnienie się decyzji określającej zadłużenie. Używając sformułowania "postępowanie przedegzekucyjne" organowi administracji najprawdopodobniej chodziło o postępowanie, którego przedmiotem jest wydanie decyzji, o której mowa w art.24 ust.5f.) s.u.s. Zgodnie z treścią tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w 2018r., w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

W orzecznictwie sądowym jest powszechnie przyjęty pogląd, że "dzień wszczęcia postępowania", o którym mowa w art.24 ust.5f.) s.u.s., skutkujący zawieszeniem biegu przedawnienia to data wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniu lub ustalającej podstawę wymiaru składek albo ustalającej obowiązek opłacania składek a nie data podjęcia pierwszej czynności zamierzającej do wydania takiej decyzji jak np. data wydania zawiadomienia dla strony o wszczęciu postępowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z 29 maja 2013r. w spr. I UK 613/12 i z 29 stycznia 2007r. w spr. II UK 116/06, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 13 marca 2019r. w spr. III AUa 803/18, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 5 grudnia 2019r. w spr. III AUa 501/18, wyrok WSA w Kielcach z 23 lipca 2020r. w spr. I SA/Ke 27/20, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 21 października 2021r. w spr. II SA/Go 813/21, wyrok WSA w Gliwicach z 26 lutego 2020r. w spr. I SA/Gl 1321/18).

W niniejszej sprawie zakładając, że wskazany w tabeli dzień 29 grudnia 2018r. jest dniem doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania zmierzającego do wydania decyzji, o której mowa w art.24 ust.5f.) s.u.s., to błędnie uznano, że jest to dzień zawieszenia biegu przedawnienia. Faktycznie zawieszenie biegu przedawnienia następuje z dniem wydania decyzji określonej w art.24 ust.5f.) s.u.s. do dnia w którym stała się ona prawomocna. Do akt administracyjnych nie załączono jednak decyzji ZUS w tym przedmiocie ani dowodu jej doręczenia stronie. Nie wiadomo zatem jaka to była decyzji, którego dnia ją wydano oraz nie można zweryfikować podanej przez organ daty jej uprawomocnienia się.

Kolejne zawieszenie biegu terminu przedawnienia składek za marzec 2000r. wskazane przez organ w tabeli to okres od dnia 12 stycznia 2021r. – wszczęcie postępowania egzekucyjnego do nadal.

Zgodnie z treścią art.24 ust.5b.) s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Do akt administracyjnych nie załączono jednak żadnego dokumentu potwierdzającego datę wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani dowodu doręczenia go stronie. Podkreślić należy, że chwilę wszczęcia postępowania egzekucyjnego określono w art.26 § 3a u.p.e.a. zaś chwilę wszczęcia egzekucji administracyjnej podano w art.26 § 5 u.p.e.a. Skoro nie ma żadnego dokumentu z którego wynikałoby wszczęcie postępowania egzekucyjnego ani też dowodu jego doręczenia stronie to nie można weryfikować informacji ZUS, że w dniu 12 stycznia 2019r. bieg przedawnienia został ponownie zawieszony.

Reasumując dotychczasowe rozważania należy stwierdzić, że organ administracji nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających okres zawieszenia biegu przedawnienia najstarszych składek a mianowicie za miesiąc marzec 2000r. Brak jest również takich dokumentów dotyczących składek za kolejne okresy tzn. od kwietnia 2000r. do października 2019r. przy czym istotne są tutaj składki za okres od marca 2000r. do czerwca 2013r. gdyż co do tego okresu istnieją duże wątpliwości co do przedawnienia składek. Brak dokumentów potwierdzających okresy zawieszenia biegu przedawnienia uniemożliwia weryfikację informacji przedstawionych w tabeli w uzasadnieniu decyzji ZUS z 22 lipca 2022r. Nie można zatem sprawdzić czy część składek będących przedmiotem postępowania uległy czy też nie uległa przedawnieniu.

Organ administracji nie w pełni wykonał wskazania zawarte w wyroku w sprawie III SA/Łd 11/22. W wymienionym orzeczeniu sąd wprost wskazał na konieczność załączenia dokumentacji odzwierciadlającej zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia w tym przebieg podejmowanych czynności egzekucyjnych. Nakazał również dokładne wyjaśnienie kwestii przedawnienia należności składkowych w uzasadnieniu decyzji. Organ rentowy ponowienie rozpoznając sprawę sporządził wprawdzie tabelę w której podano daty wymagalności składek, wskazano jakie czynności podejmowano w celu ich wyegzekwowania oraz podano daty tych czynności a także okresy zawieszenia biegu przedawnienia. Nie załączono jednak żadnej dokumentacji potwierdzającej zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia. Organ rentowy nie w pełni zatem wykonał wskazania sądu zawarte w wyroku w sprawie III SA/Łd 11/22 co stanowi naruszenie art.153 p.p.s.a.

Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach przedmiotem wniosku skarżącego o umorzenie należności składkowych są między innymi składki za okres od marca 2000r. do czerwca 2013r. Są to zatem składki sprzed 10-23 lat czyli z odległego okresu. Kwestia ich przedawnienia winna zostać dokładnie wyjaśniona. Organ rentowy jednak tego nie uczynił bo nie załączył żadnych dokumentów świadczących o zawierzeniu lub przerwie biegu przedawnienia należności. W aktach administracyjnych brak jest takich dokumentów co uniemożliwia zweryfikowanie tezy ZUS-u, że nie doszło do przedawnienia należności składkowych. W oparciu o materiał dowodowy zgromadzony przez ZUS i nadesłany do sądu nie można stwierdzić czy doszło czy też nie doszło od przedawnienia należności składkowych.

Nadto, pomijając brak wyjaśnienia kwestii przedawnienia należności składkowych, dodatkowo należy podnieść, że organ rentowy nie nadesłał kompletnych akt administracyjnych. Do sądu nadesłano bowiem jedynie część akt postępowania administracyjnego a mianowicie akta dotyczących postępowania jakie toczyło się po wydaniu wyroku w sprawie III SA/Łd 11/22. Brak jest natomiast akt dotyczących postępowania jakie toczyło się do wyroku WSA w Łodzi w sprawie III SA/Łd 11/22. Brak jest między innymi wniosku M.Z. o umorzenie należności składkowych, oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, majątkowym oraz sytuacji materialnej z dnia 4 lipca 2021r., decyzji ZUS z 12 sierpnia 2021r., wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzji ZUS z 21 października 2021r. oraz innych dokumentów złożonych w czasie postępowania administracyjnego przed wydaniem wyroku w sprawie III SA/Łd 11/22. Zaznaczyć należy, że organ rentowy był wzywany do złożenia kompletnych akt administracyjnych (14 kwietnia 2023r. doręczono wezwanie organowi). Do dnia wydania wyroku w niniejszej sprawie akta te nie zostały nadesłane. Brak kompletnych akt administracyjnych uniemożliwia kontrolę legalności zaskarżonej decyzji. Nadesłane akta administracyjne nie zawierają bowiem dokumentów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym do momentu wydania wyroku w sprawie III SA/Łd 11/22.

Sądowi w obecnym składzie znane są powołane w uzasadnieniu decyzji ZUS z 22 lipca 2022r. wyroki NSA z 25 czerwca 2020r. w spr. I GSK 83/20 i z 27 lipca 2020r. w spr. I GSK 1838/19 w których wyrażono pogląd, że w sprawie o umorzenie należności składkowych nie bada się kwestii przedawnienia tych należności. Należy zaznaczyć, że pogląd ten nie została powszechnie przyjęty w orzecznictwie NSA o czym świadczy chociażby treść odmiennego w tym zakresie wyroku NSA z 5 stycznia 2022r. w spr. I GSK 868/21. Rozbieżności w orzecznictwie NSA co do tego czy w sprawie o umorzenie należności składkowych winno się badać kwestię przedawnienia tych należności nie ma jednak żadnego znaczenia w niniejszej sprawie. W rozpoznawanej sprawie, na podstawie art.153 p.p.s.a. organ rentowy był bowiem związany wskazaniami zawartymi w wyroku w sprawie III SA/Łd 11/22 a w orzeczeniu tym sąd nakazał badanie kwestii przedawnienia należności składkowych skarżącego. Wskazania te są również wiążące dla sądu w obecnym składzie co wynika wprost z treści art.153 p.p.s.a.

Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Organ administracji nie w pełni wykonał wskazania zwarte w uzasadnieniu wyroku w sprawie III SA/Łd 11/22 gdyż nie zostały załączone żadne dokumenty świadczące o zawieszeniu lub przerwie biegu przedawnienia należności składkowych skarżącego co uniemożliwia weryfikację poglądu organu, iż należności te nie uległy przedawnienia. Nadto, mimo wezwania sądu, nie zostały załączone kompletne akta administracyjne gdyż te które nadesłano do sądu nie zawierają materiałów postępowania zgromadzonych przed wydaniem wyroku w sprawie III SA/Łd 11/22. Organ administracji naruszył przepisy art.7, 77 § 1,80,107 § 3 k.p.a. i art.153 p.p.s.a. co mogło mieć istotny pływ na wynik sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt 1c.) p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 22 lipca 2022r.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy uwzględnić rozważania zawarte w niniejszym uzasadnieniu oraz wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku w sprawie III SA/Łd 11/22. Należy ponownie zebrać materiał dowodowy w tym w szczególności wszystkie dowody odzwierciedlające wszelkie zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia. Po zebraniu całego materiału dowodowego należy dokonać wnikliwej jego analizy i ustalić czy doszło czy też nie doszło do częściowego przedawnienia należności składkowych. Dopiero po ustaleniu, że zaległości skarżącego nie uległy przedawnieniu organ winien przystąpić do rozważenia czy wystąpiły przesłanki do ich umorzenia. k.ż.