Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 124/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-06-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 20 grudnia 2023 r., nr SKO-NP-4115-246/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w decyzji z 20 grudnia 2023 r., nr SKO-NP-4115-246/23 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z 24 maja 2023 r., znak: WSW.5411.22.2023, wydanej z upoważnienia Wójta Gminy C. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W podstawie prawnej decyzji wskazano m.in. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 775 ze zm.), art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 390 ze zm.)

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia 24 maja 2023 r., znak: WSW.5411.22.2023, organ l instancji orzekł o odmowie przyznania W. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A. B., legitymującą się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w Nowym Sączu nr akt [...] z dnia 24 lutego 2020 r. o trwałej niezdolności o do samodzielnej egzystencji. Zgodnie z treścią w/w orzeczenia, niepełnosprawność u A. B. istniała w dniu 1 listopada 2019 r., tj. powstała w 87 roku życia.

W niniejszej sprawie, zdaniem organu I instancji, nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, a mianowicie niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż do ukończenia 25 roku życia – A. B. została zaliczona od osób niepełnosprawnych w roku 2019.

Organ I instancji stwierdził, że w sprawie istnieją przesłanki negatywne do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, W. B. złożył odwołanie do Kolegium, zarzucając w nim zaskarżonej decyzji: błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych polegającą na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez niego specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędne uznanie, że fakt pobierania przez odwołującego specjalnego zasiłku opiekuńczego ma przesądzające znaczenie dla oceny wniosku odwołującego o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; nie zastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie uwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, co wynika z art. 27 ust. 5 tej ustawy; naruszenie art. 6, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy.

W związku z powyższym odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego zgodnie z wnioskiem poprzez orzeczenie co do istoty sprawy.

Kolegium w uzasadnieniu opisanej na wstępie decyzji stwierdziło, że pomimo dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 ustawy, kwestionowane rozstrzygnięcie ostatecznie odpowiada prawu. Fakt, iż niepełnosprawność u A. B. istniała od 87-tego roku życia, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Fakt pobierania przez wnioskodawcę specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż w przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie spełniła pozostałych przesłanek określonych w wyżej cytowanych przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych.

SKO powołując się na ustalenia zawarte w przeprowadzonym w sprawie wywiadzie środowiskowym wskazało, iż A. B. (wdowa) jest osobą schorowaną, niezdolną do samodzielnej egzystencji, ograniczoną ruchowo i porusza się z pomocą balkonika. Podczas wywiadu wnioskodawca oświadczył, że z uwagi na pogarszający się stan zdrowia matki nie ma możliwości pracować zawodowo. A. B. jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji na podstawie orzeczenia ZUS z dnia 24 lutego 2020r. Osoba wymagająca opieki jest po zawale serca, cierpi na choroby reumatyczne rąk i nóg, ma słaby wzrok i słuch, z trudem się porusza przy pomocy kul łokciowych. Opiekę nad A. B. sprawuje syn W. B., który mieszka wspólnie z matką. Opieka ta obejmuje pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, pomoc przy ubieraniu się, sprzątanie, robienie zakupów, załatwianie recept i spraw urzędowych oraz palenie w piecu. Skarżący oświadczył, iż nie podejmuje żadnej aktywności zawodowej z powodu konieczności sprawowania w/w opieki nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką.

W ocenie Kolegium, faktyczny zakres opieki jaki wykonuje skarżący względem niepełnosprawnej matki, nie jest tego rodzaju, aby uniemożliwiał podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym. Jak wynika z treści art. 17 u.ś.r. obligatoryjną przesłanką warunkującą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: utrzymanie higieny osobistej, pomoc przy ubieraniu się, sprzątanie, robienie zakupów, załatwianie recept i spraw urzędowych oraz palenie w piecu, czy też przygotowanie posiłków - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo. Część z ww. czynności nie ma charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie.

W tym miejscu podkreślono, iż z akt sprawy nie wynika aby A. B. była osobą obłożnie chorą (leżącą) i w związku z tym wymagała stałej i długotrwałej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że jest częściowo sprawna (porusza się przy pomocy balkonika) i nie jest pampersowana. Okoliczności te wskazują, iż może ona sama funkcjonować przez cześć dnia, a skarżący może podać zatrudnienie choćby w ograniczonym zakresie godzinowym.

Organ odwoławczy zaakcentował, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna.

Tak więc w grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Z powyższego wynika, iż musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym.

Dodatkowo, poza przesłanką braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia, Kolegium wskazało, iż organ l instancji ustalił jaki jest krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki i z ustaleń tych wynika, że oprócz W. B. zobowiązanymi do alimentacji A. B. są również pozostałe jej dzieci, które ze względu na aktywność zawodową nie sprawują opieki nad matką. Zdaniem Kolegium, wśród wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji w stosunku do A. B. po stronie żadnej z nich nie ma przeszkód - które świadczyłyby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego - mających charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób.

W piśmie z 4 stycznia 2024 r. skarżący wniósł od powyższej decyzji skargę do WSA w Krakowie, wskazując, że wydane w sprawie decyzje są niewłaściwe i krzywdzące. Skarżący wskazał, że jego bracia z uwagi na charakter pracy oraz poważne problemy zdrowotne nie są w stanie podjąć się opieki nad matką.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz.935) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Organ odwoławczy przyjął, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zakres sprawowanej opieki, który, w ocenie organu, nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia w ograniczonym wymiarze czasowym.

Tytułem wstępu, wyjaśnić należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż to wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i nie może być traktowane jako zastępcze lub dodatkowe źródło dochodu. Ponieważ celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu, musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (vide: wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 35/22). Wszak chodzi o to by osoba rezygnującą (niepodejmująca) z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Również status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, czy też bez, nie ma jakiegokolwiek wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (Wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., I OSK 1144/21, LEX nr 3333856).

Wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 wymaga od organów zindywidualizowanej oceny konkretnej sytuacji rodzinnej występującego o przyznanie świadczenia opiekuna osoby niepełnosprawnej. Przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 sierpnia 2023 r., I OSK 1575/22 wskazał, że analiza powyższego przepisu wskazuje, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające stwierdzenie znacznego stopnia niepełnosprawności u podopiecznego wnioskodawcy zobowiązanego do świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby niepełnosprawnej, ale przede wszystkim rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmowanie takich zajęć z uwagi na konieczność podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęło się, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (por. wyroki NSA: z 14 marca 2023 r., I OSK 1239/22; z 21 lutego 2023 r., I OSK 794/22, czy z 23 czerwca 2020 r., I OSK 237/20).

Poza sporem w tej sprawie jest, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem lekarza ZUS z 24 lutego 2020 r., w którym ustalono, że A. B. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji, data powstania niezdolności to 1 listopada 2019 r. (k. 7 akt administracyjnych organu II instancji). Jak już zostało wyżej zasygnalizowane - legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (przykładowo wyrok NSA z 16 kwietnia 2021r., sygn. I OSK 2859/20, wyroki WSA: w Gliwicach z 3 listopada 2022 r. sygn. II SA/Gl 1122/22, w Łodzi z 25 października 2022 r. sygn. II SA/Łd 308/22, w Gliwicach z 13 października 2022 r. sygn. II SA/Gl 1022/22 oraz II SA/Gl 961/22, w Gdańsku z 13 października 2022 r. sygn. III SA/Gd 252/22, w Szczecinie z 29 września 2022 r. sygn. II SA/Sz 692/22, w Łodzi z 27 września 2022 r. sygn. II SA/Łd 676/22, w Bydgoszczy z 27 września 2022 r. sygn. II SA/Bd 565/22, w Łodzi z 20 września 2022 r. II SA/Łd 626/22). W konsekwencji w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać należy okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok NSA z 7 maja 2020r., sygn. I OSK 1049/19).

Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, obejmujący m.in. wywiad środowiskowy z 12 maja 2023 r., oświadczenie skarżącego z 12 maja 2023 r. (k. 25 a.a.) – należy zgodzić się ze stwierdzeniem organu odwoławczego, że zakres opieki wykonywany przez skarżącego względem matki nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia choćby w ograniczonym wymiarze czasowym. Skarżący oświadczył, że opieka nad matką polega na gotowaniu posiłków, podawaniu leków, pomocy w ubieraniu, wożeniu do lekarza. W wywiadzie zaznaczono również, że niepełnosprawna jest pod stałą kontrolą lekarza z powodu wielorakich chorób, jest ograniczona ruchowo, porusza się za pomocą balkonika.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ prawidłowo ustalił zakres czynności wykonywanych przez skarżącego w ramach pomocy matce i prawidłowo ocenił, że nie implikuje on konieczności rezygnacji z zatrudnienia.

W ocenie Sądu, wskazane przez skarżącego czynności opiekuńcze wykonywane w związku z opieka nad matką takie jak przygotowywanie posiłków, podawanie leków, pomoc w ubieraniu, wożenie do lekarza - nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (zob. wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20). Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji (np. wcześniejsze przygotowanie posiłków) - tym bardziej właśnie w sytuacji wspólnego zamieszkiwania z innymi domownikami (w przedmiotowej sprawie skarżący mieszka wraz z niepełnosprawną matką) - dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej (por. m.in. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21).

Podsumowując powyższe ustalenia wprost mające źródło w zgromadzonej w sprawie dokumentacji, charakter i zakres wykonywanych przez skarżącego czynności nie pozwala ich uznać za czynności wymagające stałej dyspozycyjności skarżącego. W konsekwencji nie został wykazany związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką skarżącego.

Podkreślenia wymaga, że skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika nie przedłożył żadnego dowodu (tj. np. dokumentacja medyczna niepełnosprawnej), ani nie przedstawił argumentacji pozwalającej na zakwestionowanie stanowiska organu odwoławczego w zakresie braku związku przyczynowo - skutkowego w tej sprawie. Wskazać należy w tym miejscu, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym. W szczególności strona ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że w tej sprawie skarżący w postępowaniu sądowoadministracyjnym był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zatem skarżący powinien był przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jego posiadaniu lub które tylko on może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA).

Dopiero na rozprawie przed Sądem pełnomocnik skarżącego stwierdził, "że nie jest tak, że wykonywane przez skarżącego czynności zawsze umożliwiają podjęcie pracy". Pełnomocnik nie wyjaśnił w żaden sposób powyższego stwierdzenia.

Odnosząc się do powyższego, podkreślenia wymaga, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w tej sprawie było ustalenie (na podstawie wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia skarżącego z 12 maja 2023 r.), że rzeczywisty zakres opieki – nie implikuje konieczności rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie.

W realiach przedmiotowej sprawy - przedstawiony przez skarżącego zakres czynności związanych ze sprawowaniem opieki nad matką nie jest tego rodzaju, że uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Zakres tych czynności co prawda ogranicza skarżącego, jednakże nie uniemożliwia mu podjęcia pracy, chociażby w niewielkim zakresie. Wykonywane wobec matki czynności stricte opiekuńcze (gotowanie posiłków, podawanie leków, dbanie o higienę osobistą podopiecznej, wożenie podopiecznej do lekarza) są czynnościami tego rodzaju, że przy odpowiedniej organizacji dnia nie uniemożliwiają one wykonywania aktywności zawodowej w określonym wymiarze czasowym. Zostało też stwierdzone, że matka skarżącego nie jest osobą całkowicie unieruchomioną, porusza się za pomocą balkonika.

Podsumowując, w ocenie Sądu, w przedmiotowym stanie faktycznym nie istnieje bezpośredni i ścisły związek między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a sprawowaną przez niego opieką nad matką - rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - co wskazuje na brak spełnienia przesłanek do przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Na rozprawie w dniu 18 czerwca 2024 r. pełnomocnik skarżącego zwrócił również uwagę na kwestię alimentacji, wskazując, że organy administracyjne powinny w tej sprawie wysłuchać braci skarżącego. W ocenie pełnomocnika, gwarancje wynikające z kpa zostały w tej sprawie nadszarpnięte.

W zaskarżonej decyzji Kolegium odnosząc się do kwestii rodzeństwa skarżącego, wskazało, że przyznanie skarżącemu świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciążył na dzieciach A. B.

Podkreślić w tym miejscu należy, że główną przyczyną oddalenia skargi było zaakceptowanie przez Sąd stanowiska organu odwoławczego co do braku związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką a niepodejmowaniem przez skarżącego pracy. Nie można czynić organowi zarzutu, że nie przesłuchał braci skarżącego w postepowaniu.

W aktach administracyjnych znajdują się bowiem oświadczenia braci skarżącego. K. B., J. B. oraz M. B. wskazali, że nie są w stanie opiekować się mamą ze względu na pracę. Powyższe obrazowało jedynie, jakie w analizowanym przypadku miała możliwości rodzina (w tym sam skarżący) związane z organizacją opieki nad niepełnosprawną matką. Jednakże, jak już wyżej wskazano, w rozpoznawanej sprawie nie ta okoliczność była przyczyną odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1280/23, wydanym na kanwie sprawy podobnej pod względem faktycznym i prawnym do rozpoznawanej, uznał, że "rację ma Sąd I instancji, twierdzących, iż - w realiach rozpoznawanej sprawy - przedstawiony przez skarżącego zakres czynności związanych ze sprawowaniem opieki nad matką nie jest tego rodzaju, że uniemożliwia mu dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego czy podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Zakres tych czynności co prawda ogranicza stronę, jednakże nie uniemożliwia jej podjęcia pracy, chociażby w niewielkim zakresie. W przeważającej części opieka skarżącego nad matką sprowadza się bowiem w tym przypadku do typowych czynności dnia codziennego, związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego a zatem nie powoduje konieczność sprawowania nad nią stałej opieki. Z kolei wykonywane wobec matki czynności stricte opiekuńcze (podawanie leków, pomoc w ubieraniu, dbanie o jej higienę osobistą) są czynnościami tego rodzaju, że przy odpowiedniej organizacji dnia nie uniemożliwiają one wykonywania aktywności zawodowej w określonym wymiarze czasowym. Matka skarżącego nie jest bowiem osobą całkowicie unieruchomioną, zaś niektóre z czynność - jak wskazywał sam skarżący kasacyjnie w załączonych do wniosku oświadczeniach - wykonuje sama lub z pomocą innych.

W konsekwencji prawidłowe jest również stanowisko Sądu Wojewódzkiego, iż w przedmiotowym stanie faktycznym nie istnieje bezpośredni i ścisły związek między niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia (wcześniej rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym) a sprawowaną przez niego opieką nad matką - rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - co wskazuje na brak spełnienia przesłanek do przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnośnie zaś podnoszonej także ramach zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. kwestii uzależnienia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od braku istnienia innych osób zobowiązanych na równi ze skarżącym do alimentacji wobec niepełnosprawnej matki (rodzeństwo skarżącego) wyjaśnić należy, że z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, iż główną przyczyną oddalenia skargi było zaakceptowanie przez Sąd I instancji stanowiska organów administracji co do braku związku przyczynowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką a niepodejmowaniem przez skarżącego pracy. Jedynie zaś ubocznie Sąd Wojewódzki poczynił rozważania co do tego, że skarżący posiada dwanaścioro rodzeństwa, które –jako również obciążone obowiązkiem alimentacyjnym wobec matki - powinno wspomóc go w tej opiece. Odwoływanie się zatem do powyższej okoliczności tak w zaskarżonym wyroku, jak i w zaskarżonej decyzji, obrazowało jedynie, jakie w tym przypadku miała możliwości rodzina (w tym sam skarżący) związane z organizacją opieki nad niepełnosprawną matką. Skład orzekający zgadza się zatem - co prawda - ze stanowiskiem autora skargi kasacyjnej, że nie jest prawidłowa taka wykładania art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., która dopuszcza możliwość nieprzyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego rodzica z uwagi na posiadanie przez niego rodzeństwa na równi zobowiązanego do alimentacji wglądem tego rodzica, jednak, jak wyżej wskazano, w rozpoznawanej sprawie nie ta okoliczność była przyczyną odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia."

Z uwagi na powyższe, zgłoszony przez pełnomocnika zarzut, że organy zaniechały w tej sprawie przesłuchania braci skarżącego uznać należy za pozbawiony zasadności, bowiem zasadniczą przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w tej sprawie nie była okoliczność istnienia, oprócz skarżącego, rodzeństwa, a kwestia zakresu i wymiaru opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką. Ustalenia dotyczące tej kwestii wynikają przede wszystkim z twierdzeń skarżącego (co opisano dokładnie w obu decyzjach oraz w niniejszym uzasadnieniu).

W ocenie Sądu, organ administracyjny prawidłowo ocenił zebrany materiał i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym art. 7 k.p.a., art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie wystąpiły również w sprawie inne uchybienia, które Sąd miał obowiązek uwzględnić z urzędu.

Podobnie niezasadny, a ponadto niedopuszczalny okazał się wniosek dowodowy pełnomocnika skarżącego – o przesłuchanie na rozprawie strony. Najwyraźniej uszło bowiem uwadze profesjonalnego pełnomocnika skarżącego, że w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a.: "Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie". Z cytowanego przepisu jasno wynika, że w postępowaniu przed sądem administracyjnymi możliwe jest jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe, ograniczone do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu (por. wyrok NSA z 08.09.2021 r., II GSK 1367/21, CBOSA). Pozostałe kategorie środków dowodowych – w tym dowód z zeznań świadków lub stron – zostały w tym postępowaniu wykluczone.

Mając powyższe na uwadze, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).