Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2035/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 4 pkt 3, 4 i 6, art. 5 ust. 1, art. 5a ust. 1, art. 5b ust. 1 i 2, art. 80, art. 81a § 1, art. 87 ust. 1, art. 93 ust. 7, lp. 1.1.1 i 1.1.12 zał. nr 3
journal: Dz.U. 2019 poz 2140
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 81a, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. Sp. z o.o. w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 24 maja 2022 r. sygn. akt III SA/Lu 52/22 w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 29 listopada 2021 r. nr 0601-IGC.48.196.2021.TG w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. Sp. z o.o. w R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 24 maja 2022 r., sygn. III SA/Lu 52/22 oddalił skargę P. Sp. z o.o. w R. (dalej: Skarżąca, Strona, Odwołująca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie (dalej: Dyrektor IAS, DIAS) z 29 listopada 2021 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła Spółka. Zaskarżyła wyrok w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:

- w trybie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów postepowania:

1. art. 145 § 1 ust. 1c p.p.s.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd, że zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji naruszyły normy art. 121 Ordynacji podatkowej, poprzez działanie podważające zaufanie podatnika do organów podatkowych, polegające na braku uwzględnienia okoliczności korzystnych dla strony, w tym faktu, iż przewóz towarów i rzeczy ma charakter pomocniczy w działalności Skarżącej oraz faktu, iż wykonujący przewóz działał w istocie jako pracownik Skarżącej;

2. art. 145 § 1 ust. 1c p.p.s.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd że zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji naruszyły normy art. 191 Ordynacji podatkowej poprzez sprzeczność istotnych ustaleń poczynionych przez ww. organy, a powielonych przed Sąd, z treścią materiału dowodowego, a w szczególności z umową zlecenia zawartą przez odwołującą się z D. J. R., podczas gdy z owego dokumentu wynika że przewóz był wykonywany przez pracownika odwołującej;

3. art. 145 § 1 ust. 1c p.p.s.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd, że zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji naruszyły normy art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., przez niewyjaśnienie w sposób niebudzący wątpliwości wszystkich okoliczności faktycznych sprawy mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, to jest w szczególności kwestii, jaki rodzaj działalności prowadzi Skarżąca, czy przewóz rzeczy ma charakter pomocniczy do prowadzonej działalności, czy wykonuje ona międzynarodowe zarobkowe przewozy drogowe, charakteru stosunku prawnego łączącego Skarżącą z D. J. R. jako osobą kierującą pojazdem;

4. art. 145 § 1 ust. 1c p.p.s.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd, że zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji naruszyły normy art. 81a k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie na korzyść strony niedających się usunąć wątpliwości w sprawie, tj. kwestii natury stosunku prawnego łączącego Skarżącą z D. J. R., kwestii, jaki rodzaj działalności prowadzi Skarżąca, czy przewóz rzeczy ma charakter pomocniczy do prowadzonej działalności, które to okoliczności winne być rozstrzygnięte na korzyść strony i powinny skutkować uznaniem, że Skarżąca nie wykonuje międzynarodowych zarobkowych przewozów drogowych;

- w trybie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie prawa materialnego:

5. art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegającą na uznaniu przez Sąd, że Odwołująca się nie wykonywała niezarobkowego przewozu drogowego na potrzeby własne, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy winien skutkować zastosowaniem tego przepisu i uznaniem że Strona wykonywała niezarobkowy przewóz drogowy;

6. art 5 w zw. z art. 5a ustawy o transporcie drogowym, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegającą na uznaniu przez Sąd, że Odwołująca się wykonywała międzynarodowy transport drogowy, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy winien skutkować brakiem zastosowania tego przepisu i uznaniem że Strona wykonywała niezarobkowy przewóz drogowy.

Biorąc pod uwagę powyższe, Skarżąca kasacyjnie wnosiła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie; zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. W piśmie z 23 września 2022 r., uzupełniającym skargę kasacyjną Strona oświadczyła, że zrzeka się rozprawy i wnosi o skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.

Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego oraz oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), ponieważ Skarżąca w piśmie z 23 września 2022 r. uzupełniającym skargę kasacyjną, oświadczyła, że zrzeka się rozprawy i wnosiła o skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne, a organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy.

Wymaga także wyjaśnienia, że Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od szczegółowego przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zgodnie bowiem z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny ma swobodę co do zakresu przedstawienia ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podanej przez organy administracji i Sąd I instancji.

Przed oceną zarzutów skargi kasacyjnej przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skuteczność takiego środka zależy od spełnienia przez stronę warunków określonych w art. 176 p.p.s.a., w tym zapisanego w § 1 pkt 2 p.p.s.a. wymogu przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Podstawy kasacyjne zostały określone w art. 174 p.p.s.a. jako naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Kierując się powyższymi wytycznymi, w ocenie NSA, skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora IAS w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w wysokości 12.000 zł za, stwierdzone podczas kontroli drogowej w dniu 17 maja 2020 r. na terenie przejścia granicznego w Hrebennem, naruszenie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2140 z późn. zm.; dalej: u.t.d.) m.in. w zakresie odnoszącym się do wykonywania transportu drogowego bez wymaganego zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego lub bez licencji innej niż licencja międzynarodowa, określone w lp. 1.1.1. załącznika nr 3 do u.t.d. i w związanym z tym naruszeniem lp.1.1.12. załącznika nr 3 do u.t.d. – niewyposażenie kierowcy w dokumenty, o których mowa w art. 87 ust, 1 u.t.d. (tutaj: w wypis z licencji wspólnotowej dotyczącej międzynarodowego zarobkowego przewozu rzeczy), za który nałożono karę 500 zł - stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem, co uzasadniało oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd I instancji, podobnie jak organy administracji, nie podzielił stanowiska Spółki, że wykonywany przewóz stanowił niezarobkowy przewóz drogowy – przewóz na potrzeby własne w rozumieniu art. 4 pkt 4 u.t.d., którego wykonywanie wymagało posiadania zaświadczenia na przewozy na potrzeby własne, którym kierowca wykonujący przewóz w imieniu Skarżącej w chwili kontroli drogowej się legitymował.

Należy wyjaśnić, że podczas kontroli kierowca okazał kontrolującym dokumenty: wypis nr 0001 z zaświadczenia nr [...] na przewozy drogowe na potrzeby własne – zaświadczenie na międzynarodowy niezarobkowy przewóz drogowy rzeczy na potrzeby własne, wydane dla Strony, ważne do dnia 14 kwietnia 2023 r., dowody rejestracyjne, z których wynikało, że Strona legitymowała się tytułem prawnym do dysponowania skontrolowanym zespołem pojazdów o nr rej. [...], faktury VAT i zgłoszenia celne, z których wynikało, że przewożone pojazdy silnikowe zostały sprzedane przez Stronę, umowę zlecenia zawartą 11 maja 2020 r. przez kierowcę ze Skarżącą. Ponadto w trakcie postępowania administracyjnego ustalono na podstawie danych z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, że rodzajem przeważającej działalności gospodarczej Skarżącej jest sprzedaż hurtowa i detaliczna samochodów osobowych i furgonetek oznaczona kodem PKD 45.11.Z.

Sporna była ocena powyższych okoliczności.

Dla przeprowadzenia oczekiwanej przez Skarżącą oceny niezasadne okazały się zarzuty ujęte w pkt 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej, podnoszące naruszenie art. art. 145 § 1 ust. 1c p.p.s.a. (powinno być – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.) w powiązaniu z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 z późn. zm.; dalej: O.p.). Przede wszystkim przepisy Ordynacji podatkowej w niniejszej sprawie nie były stosowane, gdyż postępowanie dowodowe, jak i decyzję oparto na uregulowaniach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.; dalej: k.p.a.). Ponadto przepis art. 93 ust. 7 u.t.d. stanowi, że do kar pieniężnych przewidzianych u.t.d. nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej.

Za nieusprawiedliwione należało uznać zarzuty zgłoszone w pkt 3 i 4 petitum skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. (tak powinien być oznaczony ten przepis) w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 81a i art. 107 § 3 k.p.a.

Wbrew twierdzeniu skargi kasacyjnej, stan faktyczny w sprawie został ustalony zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), z poszanowaniem zasad postępowania w zakresie gromadzenia i oceny środków dowodowych (art. 77 § 1 k.p.a.). Organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ odwoławczy nie naruszył również zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), czemu dał wyraz w motywach zaskarżonej decyzji, której uzasadnienie spełniało wymagania art. 107 § 3 k.p.a. Sąd I instancji, oddalając skargę, prawidłowo ocenił czynności organów, a w konsekwencji podważaną przez Spółkę decyzję.

Co do kwestii czy wykonywany przewóz miał charakter pomocniczy, organy ani WSA nie mieli wątpliwości, że skoro rodzajem przeważającej działalności gospodarczej Skarżącej jest sprzedaż hurtowa i detaliczna samochodów osobowych i furgonetek oznaczona kodem PKD 45.11.Z, to przewóz wykonywany był pomocniczo w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej Spółki (s. 6-7 uzasadnienia). Dlatego trudno mówić o niewyjaśnieniu powyższej okoliczności.

Gdy chodzi o wątpliwości co do stosunku łączącego Skarżącą z kierowcą, to podczas kontroli została okazana umowa zlecenia (k. -37 – 38 akt adm.), która została przeanalizowana przez organy, a następnie WSA. Skarżąca miała odmienne zdanie niż organy i WSA co do skutków tej umowy. Z jej stanowiskiem w świetle regulacji art. 4 pkt 4 u.t.d. nie można się zgodzić. Strona próbowała wykazać, że wykonywała niezarobkowy międzynarodowy przewóz drogowy, który na mocy art. 4 pkt 6 u.t.d. oznacza przewóz na potrzeby własne wykonywany z przekroczeniem granicy Rzeczypospolitej Polskiej. Z kolei w art. 4 pkt 4 u.t.d. zdefiniowano niezarobkowy przewóz drogowy (przewóz na potrzeby własne), którym jest każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:

a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników,

b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi,

c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin,

d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.

Organy ani WSA nie mieli wątpliwości, że zostały spełnione przez Skarżącą wszystkie wymagania określone w art. 4 ust. 4 u.t.d., za wyjątkiem określonego pod lit. a), że pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników.

Gdy chodzi o pojęcie "pracownika", ustawa o transporcie drogowym określając przesłanki uznania przewozu za przewóz na potrzeby własne, nie definiuje tego pojęcia, użytego w art. 4 pkt 4 lit. a). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego konsekwentnie prezentowany jest pogląd, że rozumienie pojęcia "pracownik" użytego w art. 4 pkt 4 lit. a u.t.d. następuje przy uwzględnieniu definicji tego pojęcia zawartej w art. 2 Kodeksu pracy (por. wyroki NSA z: 15 maja 2008 r., sygn. akt II GSK 65/08; 21 stycznia 2009 r., sygn. akt II GSK 623/08; 18 września 2014 r. sygn. akt II GSK 1019/13; 5 grudnia 2018 r., sygn. akt II GSK 4421/16; 25 lipca 2019 r., sygn. akt II GSK 1865/17; opubl.: orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzecznictwo to jest ugruntowane i skład orzekający w pełni ten pogląd podziela.

Równocześnie wymaga podkreślenia, że z powołanego art. 4 pkt 4 u.t.d. wynika, że aby przejazd mógł być traktowany jako przewóz na potrzeby własne, musi spełniać łącznie warunki wymienione w art. 4 pkt 4 lit. a-d tego aktu. Niespełnienie któregokolwiek z tych warunków powoduje, że przejazd nie może być traktowany, jako przewóz na potrzeby własne i wówczas stosownie do art. 4 pkt 3 u.t.d. jest transportem drogowym, którego podjęcie i wykonywanie, z zastrzeżeniem art. 5b ust. 1 i 2, wymaga uzyskania zezwolenia na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego (art. 5 ust. 1 u.t.d.), a w przypadku międzynarodowego transportu drogowego jego podjęcie i wykonywanie wymaga uzyskania odpowiedniej licencji wspólnotowej (art. 5a ust. 1 u.t.d.).

Skarżąca nie wykazała, aby z kierowcą miała zawartą umowę o pracę. Okazana zaś podczas kontroli umowa zlecenia nie mogła być uznana za umowę o pracę w świetle powyższego.

Skoro nie został spełniony warunek z lit. a) art. 4 pkt 4 u.t.d., to jak zaznaczono, wykonywany przewóz rzeczy został prawidłowo przez organy, a potem przez WSA zakwalifikowany jako wykonywanie transportu drogowego w rozumieniu art. 4 pkt 3 u.t.d.

Dlatego za niezasadne należało uznać zarzuty z pkt 5 i 6 petitum skargi kasacyjnej.

Wbrew twierdzeniom Skarżącej w sprawie nie miał zastosowania przywoływany przez nią art. 81a § 1 k.p.a. Przesłanka niedających się usunąć wątpliwości występuje, gdy nie ma dowodów i nie ma możliwości ich uzyskania. Zasada ta oznacza, że wątpliwości faktyczne rozstrzygnąć należy na korzyść strony tylko wtedy, gdy przez reguły oceny dowodów wskazane w art. 80 – 81 k.p.a. organ nie jest w stanie ustalić jednoznacznie stanu faktycznego. Mając na uwadze, że w niniejszej sprawie zgromadzone materiały dowodowe oraz prawidłowa ich ocena doprowadziły organ do opinii, że przewóz miał charakter transportu drogowego, tym samym niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 81a § 1 k.p.a., zgłoszony w pkt 4 petitum skargi kasacyjnej.

W świetle powyższych argumentów zarzuty skargi kasacyjnej należało więc uznać za nieusprawiedliwione, a skargę kasacyjną na mocy art. 184 p.p.s.a. oddalić.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 z późn. zm.). Sąd odwoławczy mając na uwadze, że pełnomocnik organu, który nie występował przed Sądem I instancji złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, orzekł zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12.