Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 733/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2, art. 28
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie Sędzia WSA Monika Sawa Asesor WSA Anna Milicka-Stojek (spr.) Protokolant starszy referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2024 r. sprawy ze skargi Z. A., M. S., J. S., M. M., W. C., A. C., K. M., Z. G., L. B., J. L., A. J., K. R., J. M. [1], K. R., R. R., A. G., M. B., A. Z., P. T., M. Z., J. M. [2], K. Z., A. P., G. Z. i B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 2 lutego 2023 r. nr KOC/6322/Go/22 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 5 października 2022 r. nr KOC/63/Go/22; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz Z. A., M. S., J. S., M. M., W. C., A. C., K. M., Z. G., L. B., J. L., A. J., K. R., J. M., K. R., R. R., A. G., M. B., A. Z., P. T., M. Z., J. M., K. Z., A. P., G. Z. i B. M. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 2 lutego 2023 r. nr KOC/6322/Go/22 utrzymało w mocy własną decyzję z 5 października 2022 r. nr KOC/63/Go/22 odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium z 20 grudnia 1996 r. nr KOC/243/Go/96 oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta m.st. Warszawy (dalej jako "Prezydent") z 31 stycznia 1996 r. nr 25/96 o odmowie przyznania na rzecz spadkobierców W. G. i T. G. prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...] w Warszawie.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Przedmiotowa nieruchomość oznaczona nr hip. [...] objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279), powoływanego dalej jako "dekret". Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w Warszawie z 19 października 1948 r. nr 2367/48 tytuł własności nieruchomości uregulowany był W. P. W dniu 19 czerwca 1948 r. wpłynął wniosek o przepisanie tytułu własności na W. G. i T. G. z mocy aktu nabycia z 12 czerwca 1948 r.

W. i T. G. w dniu 11 listopada 1948 r. wystąpili z wnioskiem o przyznanie im prawa własności czasowej do ww. nieruchomości wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego złożenia.

Prezydent decyzją z 31 stycznia 1996 r. nr 25/96, po rozpoznaniu ww. wniosku, odmówił ustanowienia na rzecz następców prawnych byłych właścicieli hipotecznych prawa użytkowania wieczystego do gruntu ww. nieruchomości, z jednoczesnym przejęciem na własność Gminy Warszawa-Centrum budynku mieszkalnego znajdującego się na gruncie z wyłączeniem dziesięciu sprzedanych lokali mieszkalnych o nr: [...]. Powodem odmowy było ustalenie, że wniosek złożono po upływie sześciomiesięcznego terminu, o jakim mowa w dekrecie. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Kolegium z 20 grudnia 1996 r. nr KOC/243/Go/96.

Następcy prawni byłych właścicieli gruntu w dniu 31 stycznia 2000 r. wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji z 20 grudnia 1996 r. i 31 stycznia 1996 r.

Kolegium decyzją z 14 lutego 2001 r. nr KOC/194/Go/00, po rozpoznaniu ww. wniosku, stwierdziło nieważność decyzji z 20 grudnia 1996 r. i 31 stycznia 1996 r., podnosząc, że do akt sprawy nie dołączono dziennika urzędowego Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy w sprawie objęcia gruntu w posiadanie przez gminę, zaś dopiero od tej daty rozpoczynał bieg sześciomiesięczny termin do złożenia wniosku o własność czasową, co wynikało z art. 7 ust. 1 dekretu.

Kolegium decyzją z 28 listopada 2001 r. nr KOC/2338/Go/01 stwierdziło następnie nieważność własnej decyzji z 14 lutego 2001 r., wskazując na brak podstaw prawnych do stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu w sytuacji, gdy w dniu 19 kwietnia 1948 r. opublikowano zarządzenie Prezydenta m.st. Warszawy o objęciu tej nieruchomości w posiadanie przez gminę. W tym też dniu rozpoczął bieg termin do złożenia wniosku dekretowego. Akty takie były przy tym powszechnie znane i nie było konieczności dołączania do akt sprawy dziennika urzędowego. Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją z 25 lutego 2002 r. nr KOC/2921/Go/01.

Następnie Kolegium decyzją z 28 lutego 2002 r. KOC/2781/Go/01 odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z 20 grudnia 1996 r. i 31 stycznia 1996 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z 31 stycznia 2003 r. nr KOC/813/Go/02.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 3 marca 2004 r. sygn. akt I SA 795/02 uchylił decyzje Kolegium z 25 lutego 2002 r. i 28 listopada 2001 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z 14 lutego 2001 r. z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego - nie ustalono wszystkich stron będących właścicielami lokali mieszkalnych w budynku znajdującym się na nieruchomości, którym to przysługuje prawo do gruntu.

Następnie wyrokiem z 27 października 2004 r. sygn. akt I SA 666/03, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje Kolegium z 31 stycznia 2003 r. i 28 lutego 2002 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z 20 grudnia 1996 r. i 31 stycznia 1996 r., również z powodu naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (nie ustalono wszystkich jego stron).

Kolegium decyzją z 27 kwietnia 2012 r. nr KOC/1238/Go/08, utrzymaną w mocy decyzją z 15 lutego 2019 r. nr KOC/6807/Go/17, stwierdziło nieważność własnej decyzji z 14 lutego 2001 r. i wskazało, że skoro w dniu 19 kwietnia 1948 r. opublikowano zarządzenie Prezydenta m.st. Warszawy - ogłoszenie o objęciu gruntów w posiadanie przez Gminę m.st. Warszawy (Dz.Urz. Nr 10, poz. 1.2), i w ogłoszeniu tym znalazł się także grunt przedmiotowej nieruchomości, to opublikowanie tego ogłoszenia powodowało rozpoczęcia biegu sześciomiesięcznego terminu na złożenie wniosku w trybie at. 7 ust. 1 dekretu. Termin ten upływał w dniu 19 października 1948 r. Do stwierdzenia daty, od której należy liczyć początek terminu do zgłoszenia ww. wniosku, organ nie musiał załączać dowodu w postaci dziennika urzędowego, który jako publikator aktów i obwieszczeń Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy, był publicznie dostępny. Brak tego dowodu w aktach nie stanowi więc wady decyzji administracyjnej, tym bardziej kwalifikowanej. Skoro zatem wniosek dekretowy został złożony przez byłych właścicieli w dniu 11 listopada 1948 r., a więc po upływie dekretowego terminu, to Prezydent zobligowany był odmówić przyznania prawa własności czasowej. Nie została bowiem spełniona przesłanka z art. 7 ust. 1 dekretu. W decyzji tej zwrócono jednocześnie uwagę, że odpowiadając na pytanie prawne pełnego składu Kolegium, Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 14 października 1996 r. podjął uchwałę o sygn. akt OPK 19/96 (ONSA nr 2/1997), z której wynika, że do terminu z art. 7 ust. 1 dekretu nie mają zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące przywrócenia terminu (art. 58-60). Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że termin ten jest terminem zawitym i nie podlega przywróceniu. W tej sytuacji decyzja Kolegium z 14 lutego 2001 r. rażąco narusza prawo.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 stycznia 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 805/19 oddalił skargę od ww. decyzji, podzielając stanowisko organu, że Dziennik Urzędowy Zarządu Miejskiego był publikatorem oficjalnym, dostępnym i w związku z tym jego brak w aktach nie może stanowić podstawy do uznania, że organ wydając decyzję odmawiającą przyznania prawa użytkowania wieczystego dopuścił się rażącego naruszenia prawa. Niedołączenie dziennika urzędowego w sytuacji, w której organ w sposób prawidłowy ustalił datę objęcia gruntu w posiadanie przez gminę, tj. 19 kwietnia 1948 r., stanowiło zadość ocenie niespełnienia przesłanki z art. 7 ust. 1 dekretu. Prawidłowo także organ ocenił, że przywrócenie terminu do złożenia wniosku dekretowego było niedopuszczalne – co potwierdziła wydana w tej sprawie uchwała składu pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 1996 r. sygn. akt OPK 19/96. Tym samym Kolegium prawidłowo uznało, że doszło do rażącej obrazy art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", przez jego zastosowanie w sytuacji, w której decyzja, której nieważność została stwierdzona była zgodna z prawem.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 2766/20 oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku.

Kolegium decyzją z 5 października 2022 r. nr KOC/63/Go/22, po ponownym rozpoznaniu wniosku następców prawnych byłych właścicieli gruntu z 31 stycznia 2000 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z 20 grudnia 1996 r. i 31 stycznia 1996 r. odmawiającej ustanowienia na rzecz następców prawnych byłych właścicieli prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu z jednoczesnym przejęciem na własność Gminy Warszawa-Centrum budynku mieszkalnego znajdującego się na tym gruncie z wyłączeniem dziesięciu sprzedanych lokali mieszkalnych o nr [...], odmówiło stwierdzenia nieważności tych decyzji. Powołując się na art. 7 ust. 2 dekretu Kolegium wyjaśniło, że sześciomiesięczny termin do złożenia wniosku o przyznanie własności czasowej jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywróceniu, co potwierdza wydana w tej sprawie uchwała składu pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 października 1996 r. sygn. akt OPK 19/96. W tej sprawie termin na złożenie wniosku dekretowego należało liczyć od dnia ogłoszenia objęcia przez gminę w posiadanie ww. nieruchomości w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy, tj. od 19 kwietnia 1948 r. Kolegium odniosło się także do zarzutów wnioskodawców wskazując, że nie jest zasadny argument dotyczący ponownego objęcia w posiadanie nieruchomości przez byłego właściciela na mocy protokołu czynności Komornika Sądu Grodzkiego. Protokół ten dotyczył bowiem wykonania postanowienia Sądu Grodzkiego z 17 stycznia 1948 r. opatrzonego tytułem wykonawczym z 23 lutego 1948 r. O tym dokumencie wypowiedziały się także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku o sygn. akt I SA/Wa 805/19 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku o sygn. akt I OSK 2766/20. Kolegium nie podzieliło również opinii, że postępowanie powinno toczyć się na podstawie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz.U. Nr 36 poz. 341 ze zm.).

Następnie Kolegium postanowieniem z 1 lutego 2023 r. nr KOC/520/Go/23 sprostowało ww. decyzję z 5 października 2022 r. w ten sposób, że w rozstrzygnięciu tej decyzji dodało do wyliczenia sprzedanych lokali lokalu nr 15 oraz nadało temu wyliczeniu brzmienia: "z wyłączeniem dziesięciu sprzedanych lokali mieszkalnych o nr [...]".

Kolegium decyzją z 2 lutego 2023 r. utrzymało w mocy decyzję z 5 października 2022 r. sprostowaną w dniu 1 lutego 2023 r., podzielając stanowisko, że objęcie w posiadanie nieruchomości przez gminę nastąpiło w dniu 19 kwietnia 1948 r., a zatem sześciomiesięczny termin na zgłoszenie wniosku dekretowego upłynął w dniu 19 października 1948 r. Nie ulega wątpliwości, że wniosek o przyznanie prawa własności czasowej na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu W. i T. G. złożyli w dniu 11 listopada 1948 r., a zatem po upływie tego terminu, czego byli świadomi, gdyż równocześnie bezskutecznie ubiegali się o jego przywrócenie.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na ww. decyzję następcy prawni byłych właścicieli gruntu - Z. A., M. S., J. S., M. M., W. C., A. C., K. M., Z. G., L. B., J. L., A. J., K. R., J. M. [1], K. R., R. R., A. G., M. B., A. Z., P. T., M. Z., J. M. [2], K. Z., A. P., G. Z., B. M. i J. Z. (dalej jako "skarżący") wnieśli o uchylenie decyzji obu instancji i stwierdzenie nieważności decyzji z 20 grudnia 1996 r. i 31 stycznia 1996 r., zarzucając organowi:

1) rażące naruszenie art. 7 ust. 1 dekretu, art. 113 § 1 i art. 123 § 1 K.p.a.;

2) wadliwą interpretację art. 191 § 1 K.p.a. w wersji pierwotnej i rażące niezastosowanie jego brzmienia do decyzji Prezydenta z 1996 r., tj. złamanie elementarnej zasady niedziałania prawa wstecz,

3) naruszenie art. 7, art. 7a § 1 ust. 1, art. 8, art. 9, art. 11, art. 12 § 1, art. 75 § 1, art. 76 § 1 i art.78 § 1 K.p.a.;

4) naruszenie art. 35 § 1 i § 3 i art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. jak też art. 7 ust. 1 dekretu oraz z § 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 6 poz. 43) przez ich rażąco wadliwą wykładnię, zwłaszcza przez przyjęcie, że jedynym możliwym objęciem w posiadanie gruntów przez gminę, w tym ww. nieruchomości jest zdarzenie z 19 kwietnia 1948 r., zwane ogłoszeniem o przejęciu gruntów w posiadanie, w sytuacji gdy fakty temu przeczą, a ww. nieruchomość była w posiadaniu gminy już dwa lata wcześniej niż to ogłoszono oraz że posiadanie wprawdzie ogłoszono, ale je przerwano zwrotem posiadania w dniu 9 czerwca 1948 r. oraz że ponownie nie ogłoszono objęcia w posiadanie na rzecz gminy m.st. Warszawy tej nieruchomości oraz brak logicznego przyjęcia, że posiadanie nie zaczęło biegu po 9 czerwca 1948 r., a wniosek dekretowy złożony 10 i 11 listopada 1948 r. nie mógł być spóźniony;

5) wzięcie udziału przy wydaniu decyzji pierwszej instancji M. G. i M. G., które brały udział przy wydaniu decyzji z 28 lutego 2002 r. nr KOC/2781/Go/02, jak też K. N., która z kolei orzekała przy wydawaniu decyzji z 25 lutego 2002 r. nr KOC/2921/Go/01 oraz była w składzie orzekającym przy wydawaniu decyzji z 31 stycznia 2002 r. KOC/813/Go/02, co rażąco narusza zasadę obiektywizmu z art. 15 K.p.a., zasadę bezstronności i zaufania do organów z art. 8 § 1 K.p.a.;

6) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. przez niewłaściwą i niezgodną z utrwaloną linią orzecznictwa interpretację terminu "rażące naruszenie prawa" i niewłaściwe jego zastosowanie oraz wielokrotne jego nadużycie w decyzji z 5 października 2022 r.;

7) pominięcie w decyzji organu pierwszej instancji lokalu nr 15, które nie jest omyłką pisarką tylko pominięciem jednego lokalu w budynku, a próbę sprostowania tej decyzji cztery miesiące po jej wydaniu przez inny organ niż ten, który pominięcia dokonał, jest sprzeczne art.113 § 1 K.p.a.;

8) skierowanie kwestionowanych decyzji do osób zmarłych, tj. Z. T. zmarłej w dniu [...] kwietnia 2019 r. (o czym organy powinny wiedzieć, bowiem w dniu 14 maja 2019 r. pismo w tej sprawie skierowane było do Sądu prowadzącego postępowanie w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 805/19 i z tej przyczyny postępowanie sądowe zawieszono) oraz do A. L. zmarłej w dniu [...] listopada 2022 r.

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie powyższych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Prawomocnym postanowieniem z 11 lipca 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 733/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę J. Z.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że decyzja Kolegium z 2 lutego 2023 r., jak i poprzedzająca ja decyzja z 5 października 2022 r. wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Sąd ustalił bowiem, że zaskarżona decyzja skierowana została do dwóch osób, które w dniu jej wydania nie żyły. Z kolei decyzja z 5 października 2022 r. skierowana została do jednej nieżyjącej osoby. Z nadesłanych do Sądu odpisów skróconych aktu zgonu wynika bowiem, że jeszcze przed wydaniem decyzji pierwszej instancji zmarła jedna z wnioskodawczyń niniejszego postępowania nadzorczego (zainicjowanego wnioskiem z 31 stycznia 2000 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z 20 grudnia 1996 r. i 31 stycznia 1996 r.) – Z. T. (zmarła w dniu [...] kwietnia 2019 r.), zaś już po wydaniu decyzji pierwszej instancji, ale przed wydaniem zaskarżonej decyzji zmarła kolejna wnioskodawczyni tego postępowania, tj. A. L. (zmarła w dniu [...] listopada 2022 r.). Przy tym następcy prawni tych osób ani nie brali udziału osobiście w obecnie kontrolowanym postępowaniu administracyjnym, ani też nie udzielili pełnomocnictwa do ich reprezentowania żadnej innej stronie postępowania, czy też profesjonalnemu pełnomocnikowi.

W tym miejscu wskazać należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy zaś oceniać według przepisów prawa cywilnego (art. 31 § 1 K.p.a.). Zgodnie z art. 8 K.c. zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Innymi słowy, w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania, nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie rozstrzygnięcia.

Jak wskazuje się w doktrynie, brak zdolności prawnej wyklucza kształtowanie jakichkolwiek materialnoprawnych uprawnień lub obowiązków podmiotu. Tak więc prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie wobec podmiotu, który nie ma zdolności prawnej i wydanie w stosunku do takiej osoby decyzji (orzeczenia) odnoszącego się do jej praw lub obowiązków stanowi rażące naruszenie prawa (vide: J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski. Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz. Warszawa 1996 r., s. 183; B. Adamiak; "Brak zdolności prawnej jednostki jako przesłanka nieważności decyzji administracyjnej. Glosa do wyroku NSA z dnia 24 lutego 2021 r., I OSK 3028/18", OSP 2021/12/105).

Również w orzecznictwie sądów administracyjnych aktualny pozostaje pogląd, że charakter strony postępowania administracyjnego przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Prowadzi to do konkluzji, że w stosunku do osoby, która nie żyje nie można wszcząć i prowadzić postępowania, a w konsekwencji wydać decyzji administracyjnej. Naruszenie prawa w powyższym zakresie, prowadzące do rozstrzygnięcie decyzją administracyjną o prawach lub obowiązkach osoby zmarłej, odpowiada przesłance nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., tj. rażącemu naruszeniu prawa. Skierowanie bowiem decyzji do zmarłej strony, a więc osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji. Decyzja taka jest obarczona wadą nieważności i powinna być usunięta z obrotu prawnego. Skutek w postaci ukształtowania sytuacji prawnej osoby, która nie tylko nie miała już przymiotu strony ale w ogóle nie mogła być podmiotem praw i obowiązków, stanowi działanie nieakceptowalne z punktu widzenia praworządności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 27 kwietnia 1983 r. sygn. akt II SA 261/83, LEX nr 10693, wraz z glosą M. Stahl, OSPiKA 1984/5/108; z 18 stycznia 2001 r. sygn. akt I SA 1821/99 (niepubl.); z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX nr 82653; z 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004/3/33; z 11 marca 2008 r. sygn. akt I OSK 1959/06; z 24 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 908/09; z 23 lipca 2010 r. sygn. akt I OSK 1324/09; z 9 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK140/11; z 22 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 708/12; z 24 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 3554/18; z 15 października 2021 r. sygn. akt I OSK 1525/20 i z 6 lipca 2023 r. sygn. akt I OSK 621/20; https://cbois.nsa.gov.pl).

Powyższe oznacza, że Z. T. (zmarła w dniu [...] kwietnia 2019 r.) nie mogła być stroną postępowania zakończonego decyzją Kolegium z 2 lutego 2023 r., jak i poprzedzającej ją decyzji z 5 października 2022 r., zaś A. L. (zmarła w dniu [...] listopada 2022 r.) nie mogła być stroną postępowania odwoławczego zakończonego zaskarżoną decyzją. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Z akt sprawy nie wynika natomiast, jak już zauważono powyżej, by postępowaniu administracyjnym brali udziału spadkobiercy zmarłych, zaś pełnomocnictwa do działania w ich imieniu pełnomocnikowi pozostałych wnioskodawców (obecnych skarżących), udzielili oni dopiero do wniesienia skargi w niniejszej sprawie.

Skoro zatem w przedmiotowej sprawie doszło do wydania obu kontrolowanych przez Sąd decyzji Kolegium w stosunku do osób zmarłych (a które zainicjowały w 2000 r. przedmiotowe postępowanie nadzorcze dotyczące decyzji z 1996 r., która to decyzja z kolei dotyczyła ich praw), to należy uznać, że rozstrzygnięcia te obarczone są od dnia wydania wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. - co skutkować musi stwierdzeniem ich nieważności.

Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, czy prowadząc to postępowanie organ miał wiedzę na ten temat, czy też nie. Organ powinien bowiem w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania, mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu - art. 61 § 4 K.p.a. w zw. z art.10 § 1 K.p.a. Niemniej jednak, jak wynika z akt sprawy Kolegium, choć o śmierci A. L. dowiedziało się dopiero ze skargi obecnie rozpoznawanej przez Sąd, to już wiedzę o śmierci Z. T. oraz danych jej spadkobiercy posiadało dużo wcześniej, bowiem uprzednio prowadzone postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 805/19 było z tej przyczyny zawieszone, a następnie podjęte już z udziałem następcy prawnego zmarłej, zaś wydane w tej sprawie orzeczenia doręczano również Kolegium.

Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę wskazane wyżej kwestie i ustali prawidłowo aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić w nim udział i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935), orzekł jak w sentencji. W przedmiocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.). Na powyższe koszty składają się wynagrodzenie pełnomocnika skarżących w kwocie 480 zł oraz wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł.