Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 30/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 24 ust. 5b, art. 84 ust. 7
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor sądowy WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 maja 2023 r. sprawy ze skargi B. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 28 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzjami z 30 listopada 1999 r. nr [...] i nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. zobowiązał panią B. B. do zwrotu:

- kwoty 3.766,70 zł z tytułu nieprawnie pobranych zasiłków: opiekuńczego od 26 maja 1997 r. do 20 czerwca 1998 r. i chorobowego od 21 sierpnia 1997 r. do 12 kwietnia 1998 r.,

- kwoty 817,80 zł z tytułu nienależnie pobranego zasiłku opiekuńczego za okres od 28 kwietnia 1999 r. do 24 czerwca 1999 r. wraz z odsetkami do dnia wystawienia decyzji wynoszącymi łącznie 73,45 zł.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. wystawił upomnienia z 7 września 2000 r. nr [...] ([...]) i [...] ([...]), które doręczył B. B. 29 września 2000 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. w dniu 4 grudnia 2000 r. wystawił tytuły wykonawcze nr: [...] i [...], obejmujące nienależnie pobrane świadczenia w wysokości: 3.766,70 zł i 817,80 zł, za okresy do kwietnia 1998 r. i do czerwca 1999 r., wynikające z ww. decyzji z 30 listopada 1999 r. nr: [...] i [...] Odpisy przedmiotowych tytułów wykonawczych doręczono osobiście zobowiązanej 22 lutego 2002 r., co potwierdzają podpisy złożone w poz. G, pola 74 tytułów wykonawczych.

Postanowieniem z 28 czerwca 2002 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] umorzył prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Dnia 29 lutego 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. wystawił wobec B. B. tytuły wykonawcze r. nr [...], [...] oraz [...], obejmujące nienależnie pobrane świadczenia w kwotach: 3.766,70 zł i 817,80 zł za okresy: do kwietnia 1998 r. oraz do czerwca 1999 r., a także odsetki ustawowe w kwocie 73,50 zł wynikające z decyzji z 30 listopada 1999 r. nr [...] i nr [...] i skierował je do egzekucji.

Postanowieniem z 18 sierpnia 2008 r. nr [...] Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne w związku z rozłożeniem na raty: należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. na podstawie umowy z 28 lipca 2008 r. nr [...] oraz kosztów egzekucyjnych przez organ egzekucyjny postanowieniem z 15 lipca 2008 r. Przy czym termin płatności ostatniej raty w umowie został określony na dzień 31 lipca 2009 r.

Postępowanie egzekucyjne zostało podjęte postanowieniem z 28 stycznia 2010 r. nr [...] w zakresie wskazanym przez wierzyciela.

W toku prowadzonego postępowania, organ egzekucyjny zawiadomieniami z 2 grudnia 2020 r. nr [...] i [...], wystawionymi na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...], zajął wynagrodzenie zobowiązanej w [...] SP. Z O.O. Zawiadomienie o zajęciu zostało doręczone B. B. 8 grudnia 2020 r. oraz pracodawcy 7 grudnia 2020 r.

Ponadto 2 grudnia 2020 r. na podstawie zawiadomienia z tego samego dnia nr [...], obejmującego należności wskazane w tytule wykonawczym [...], organ egzekucyjny zajął wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w Banku [...] S.A. Zawiadomienie o zajęciu doręczono zobowiązanej 8 grudnia 2020 r.

Dnia 1 lutego 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. wpłynął wniosek B. B. z 26 stycznia 2021 r., złożony przez pełnomocnika adwokata Ł. L., o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w sprawie, w której zostało wystawione zawiadomienie [...] Powołując się art. 59 § 1 pkt 1, 3 i 7, art. 60 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r. poz. 479 – dalej "u.p.e.a.") oraz art. 84 ust. 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.), pełnomocnik zobowiązanej podniósł niedopuszczalność egzekucji z powodu niedoręczenia zobowiązanej odpisu tytułu wykonawczego, przedawnienie zobowiązania.

Postanowieniem z 17 marca 2021 r. nr [...] Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Po rozpoznaniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 21 czerwca 2021 r. nr [...] uchylił postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. z 17 marca 2021 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. 21 października 2021 r. wydał postanowienie nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 29 lutego 2008 r. nr: [...]

Postanowieniem z 21 października 2021 r. nr [...] Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w przedmiocie wniosku B. B. z 26 stycznia 2021 r. o umorzenie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z 29 lutego 2008 r. nr: [...] i [...]

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniami z 24 lutego 2022 r. nr [...] oraz [...] uchylił w całości ww. postanowienia z dnia 21 października 2021 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Postanowieniem z 15 czerwca 2022 r. nr [...] Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P., po ponownym rozpoznaniu sprawy, odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z 29 lutego 2008 r. nr: [...], [...] i [...]

Pismem z 28 czerwca 2022 r. B. B. wniosła zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji, podtrzymując stanowisko wyrażone we wniosku z 26 stycznia 2021 r.

Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 28 października 2022 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ, po przedstawieniu stanu faktycznego i prawnego sprawy wskazał, iż mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny i prawny Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. prawidłowo ustalił bieg terminu przedawnienia.

Zgodnie z obowiązującym w 2000 r. brzmieniem art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności ustalone decyzją ZUS z dnia 30 listopada 1999 r. nr [...] i nr [...] przedawniłyby się po pięciu latach od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej należność (8 stycznia 2000 r.), a więc z dniem 8 stycznia 2005 r. Jednak doręczenie upomnień z 7 września 2000 r. nr: Up [...] i Up [...] w dniu 29 września 2000 r. oraz tytułów wykonawczych z 4 grudnia 2000 r. nr [...] i [...] w dniu 22 lutego 2002 r., stosownie do art. 24 ust. 4 i 5 spowodowało przerwanie biegu terminu przedawnienia i wydłużenie go do 10 lat, tj. do dnia 8 stycznia 2010 r.

Organ wskazał, iż od dnia 1 lipca 2004 r., zgodnie z art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, okres przedawnienia dochodzonej należności wynosił 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Zatem zmiana przepisów spowodowała wydłużenie terminu przedawnienia dochodzonych należności do dnia 8 stycznia 2010 r., bez względu na obowiązujące wcześniej w przedmiotowej sprawie regulacje z art. 24 ust. 4 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu do 1 stycznia 2003 r. Oceniając przedawnienie dochodzonych należności, organ egzekucyjny pominął ten aspekt sprawy. Jednak nie ma to wpływu na wydane rozstrzygnięcie.

W tej sytuacji, w przypadku braku okoliczności zawieszających bieg terminu przedawnienia dochodzone należności przedawniłyby się 8 stycznia 2010 r. Niemniej, organ egzekucyjny zasadnie wskazał, że w sprawie takie okoliczności wystąpiły. Zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mającym odpowiednie zastosowanie na mocy art. 84 ust. 7 tej ustawy, od dnia 1 lipca 2004 r. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zatem na ocenę przedawnienia należności wpływ miał okres zawieszenia postępowania egzekucyjnego od 26 marca 2008 r. (dzień doręczenia tytułów wykonawczych z 29 lutego 2008 r. nr [...], [...] oraz [...]) do tej chwili (egzekucja zakończyła się, lecz postępowanie egzekucyjne trwa nadal w związku rozpatrywanym wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego).

Organ podniósł, iż na zawieszenie biegu terminu przedawnienia nie miało wpływu wystawienie i doręczenie w dniu 29 września 2000 r. upomnień z 7 września 2000 r. nr: Up [...] i Up [...] ani prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych 4 grudnia 2000 r. postępowanie egzekucyjne prowadzone. Jak wynika z przedstawionego powyżej stanu prawnego, skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne został przewidziany w art. 24 ust. 5 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. Natomiast mający zastosowanie do nienależnie pobranych świadczeń art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do 1 lipca 2004 r. odsyłał tylko do art. 24 ust. 4 i 5, które to przepisy nie przewidywały zawieszenia biegu terminu przedawnienia na skutek podjęcia pierwszej czynności egzekucyjnej. Natomiast, przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do końca 2002 r. stanowił, że bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. W przepisie tym nie mam mowy o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia ani o pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności.

Wpływu na bieg terminu przedawnienia nie miało także rozłożenie spłaty dochodzonych należności na raty przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. na podstawie umowy z 28 lipca 2008 r. nr [...]. Okoliczność ta, choć stanowi przesłankę zawieszenia biegu terminu przedawnienia z art. 24 ust. 5a, nastąpiła w czasie, gdy bieg terminu przedawnienia był już zawieszony w wyniku zastosowania pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, tj. doręczenia 26 marca 2008 r. tytułów wykonawczych z 29 lutego 2008 r. nr [...], [...] oraz [...]).

Reasumując, w przedmiotowej sprawie - w razie braku modyfikacji terminu przedawnienia - do przedawnienia doszłoby 8 stycznia 2010 r. Jednak sytuację tę zmienił nakaz odpowiedniego stosowania przepisów art. 24 ust. 5-5c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z powyższych regulacji wynika, iż termin przedawnienia nie będzie biegł (będzie zawieszony), od dnia doręczenia 26 marca 2008 r. tytułów wykonawczych z 29 lutego 2008 r. nr [...], [...] oraz [...], aż do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Dalej organ wskazał, iż w kontekście stwierdzonego zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych z 29 lutego 2008 r. nr [...], [...] oraz [...], sporna pozostaje kwestia doręczenia Skarżącej upomnień oraz przedmiotowych tytułów wykonawczych. Jak wynika z akt sprawy, w związku z brakiem wpłaty należności wskazanych w decyzjach z 30 listopada 1999 r. nr [...] ([...]) i [...] ([...]), wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. wystawił upomnienia: z 7 września 2000 r. nr Up [...] ([...]), obejmujące należności w kwocie 3.766,70 zł i nr Up [...] ([...]), obejmujące należności w kwocie 817,80 zł i odsetki naliczone do dnia 20 września 2000 r. w wysokości 215,25 zł, które doręczył 29 września 2000 r. Upomnienia zawierały zastrzeżenie, że w przypadku niewpłacenia należności w terminie 7 dni od ich odbioru zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne. W aktach sprawy znajdują się kopie upomnień z 7 września 2000 r. nr [...] i [...], na których widnieje stempel dzienny kancelarii o treści: "Wysłano dnia 08.09.2000 r." Do akt organ załączył kopię potwierdzenia doręczenia upomnień w dniu 29 września 2000 r. Na potwierdzeniu doręczenia widnieje numer sprawy [...] Ponadto, zawiera ono datę odbioru korespondencji "[...]" i czytelny podpis odbiorcy: "[...]". W opinii organu odwoławczego, powyższe okoliczności świadczą o przesłaniu i doręczeniu Skarżącej upomnień.

W opinii organu odwoławczego, nie znajduje potwierdzenia również zarzut niedoręczenia odpisów tytułów wykonawczych. Akta sprawy zawierają kopię potwierdzenia doręczenia tytułów wykonawczych z 29 lutego 2008 r. nr [...], [...], [...] Na potwierdzeniu doręczenia widnieją numery tytułów wykonawczych, wyraźna data odbioru przesyłki: "26 marca 2008 r." oraz czytelny podpis: "[...]". Dlatego zupełnie nietrafiony jest zarzut, że przed upływem terminu przedawnienia nie została Skarżąca skutecznie zawiadomiona o jakiejkolwiek czynności egzekucyjnej. Tym bardziej, że wraz tytułami wykonawczymi doręczno zawiadomienia z 29 lutego 2008 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem PKO BP S.A. Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu nie budzi także wątpliwości doręczenie poprzednich tytułów wykonawczych wystawionych 4 grudnia 2000 r. nr [...] i [...], których wystawienie nie ma wpływu na zawieszenie terminu przedawnienia dochodzonych należności. Odbiór odpisów tych tytułów wykonawczych potwierdza czytelny podpis: "[...]" w polu 74 i naniesiona data: 22.02.2002 r. w polu 73, części G tytułów wykonawczych.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wiosła, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, B. B., zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj.:

- art. 15 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7 K.p.a. poprzez ich pominięcie, wyrażające się w zaakceptowaniu przez Dyrektora Izby Skarbowej wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez Organ I instancji mimo, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw by stwierdzić, że wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez skarżącą obowiązku, przesłał jej pisemne upomnienie zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz innych danych niezbędnych do prawidłowego wykonania przez skarżącą ciążącego na niej obowiązku,

- art. 32 u.p.e.a. poprzez jego pominięcie i zaakceptowanie prowadzenia przez Organ I instancji postępowania egzekucyjnego mimo braku dowodu doręczenia skarżącej tytułu wykonawczego, w oparciu o który prowadzona jest egzekucja;

- 138 § 1 K.p.a. pkt 2) w zw z art. 144 K.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. i art. 59 § 1 pkt 1) u.p.e.a., a także wzw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez ich pominięcie i nieumorzenie przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, mimo iż jego prowadzenie jest niedopuszczalne w uwagi na upływ terminu przedawnienia roszczenia stanowiącego przedmiot egzekucji.

- art. 7 K.p.a., art. 8 § 1 K.p.a., art. 9 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. poprzez ich pominięcie znajdujące wyraz w wydaniu rozstrzygnięcia bez przeprowadzenia wszystkich dowodów pozwalających na ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz w oparciu o błędną ich ocenę, czego wyrazem jest zwłaszcza: przyjęcie jakoby skarżącej doręczono upomnienia nr Up [...] oraz nr Up [...], tytuły wykonawcze o nr [...] i [...] a następnie tytuły wykonawcze o nr [...], Rb [...] oraz [...] z dnia 29 lutego 2008, podczas gdy:

a. w aktach sprawy brak dokumentu, z którego wynikałoby pokwitowanie przez skarżącą odbioru przesyłki, z którego jednocześnie wynikałoby jednoznacznie, iż znajdował się w niej, któryś z w/w dokumentów,

b. w sprawie nie przeprowadzono dowodu z przesłuchania skarżącej,

c. wspomniane wnioski oparto jedynie na niepoświadczonych za zgodność z oryginałem kserokopiach potwierdzeń doręczenia,

5. art. 105 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niezakończenie przez Organ II instancji sprawy poprzez wydanie merytorycznej decyzji.

Ponadto Skarżąca, na wypadek przyjęcia przez Sąd, iż uzasadnionym jest założenie, zgodnie z którym skarżącej doręczono upomnienia nr Up [...] oraz nr [...] lub tytuły wykonawcze o nr [...] i [...] a następnie tytuły wykonawcze o nr [...], [...] oraz [...] z dnia 29 lutego 2008 r., zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła rażące naruszenie prawa materialnego tj. art. 24 ust. 5b w zw. z art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez ich błędne zastosowanie przejawiające się uznaniem, iż jako pierwsza czynność prowadząca do egzekucji należności, której dotyczy postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...], [...] oraz [...] z dnia 29 lutego 2008 r. w rozumieniu w/w przepisów mogłoby być traktowane doręczenie skarżącej wspominanych wyżej tytułów wykonawczych z 2008 r., albowiem za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania w/w należności podjętą wobec skarżącej uznać należałoby przy takim założeniu sporządzenie protokołu o stanie majątkowym skarżącej, o którym mowa w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 28 czerwca 2002 r. (nr [...]), ewentualnie zaś doręczenie jej upomnień nr Up [...] oraz nr Up [...], w ostateczności zaś, w razie braku uznania, iż w/w czynności zostały przeprowadzone - doręczenie skarżącej tytułów wykonawczych o nr [...] i [...].

Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Dyrektorowi I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w [...] oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, z uwzględnieniem opłaty od skargi, opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, a także kosztów zastępstwa procesowego wedle norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zaznaczenia wymaga, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 zwanej dalej: "P.p.s.a.".) Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej o utrzymaniu w mocy postanowienia Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Dokonując kontroli zaskarżonych w sprawie postanowień w pierwszej kolejności wskazać należy, iż postępowanie egzekucyjne, o którego umorzenie wnosi strona skarżąca zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w 2008 r. (wcześniejsze postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczych z 2000 r. zostało umorzone w 2002 r.), a zatem w sprawie znalazły zastosowanie przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 30 lipca 2020 r. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 ustawy z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070 ze zm.) do postępowań wszczętych na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i niezakończonych przed dniem 30 lipca 2020 r. stosuje się przepisy dotychczasowe.

Przesłanki umorzenia postępowania zostały określone w sposób enumeratywny w art. 59 § 1 u.p.e.a. (w brzmieniu przed dniem 30 lipca 2020 r.) zgodnie z którym umarza się postępowanie egzekucyjne w całości albo w części w przypadku:

1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

9) na żądanie wierzyciela;

10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

Nadto zgodnie z art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego jest konsekwencją stwierdzenia, że postępowanie to nie może być prowadzone i że przyczyny niedopuszczalności egzekucji mają trwały, a nie przejściowy charakter. Należy przy tym wskazać, że w ramach postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny bada jedynie czy zachodzą przesłanki określone w art. 59 § 1 u.p.e.a. lub w innych przepisach.

Odnosząc powyższe ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że strona skarżąca jako podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego we wniosku wskazywała na fakt braku doręczenia stronie tytułu wykonawczego oraz przedawnienie roszczeń, a w toku dalszego postępowania również zarzut braku doręczenia upomnienia.

Wobec powyższego wskazać należy, iż kwestia przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń została uregulowana w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl art. 84 ust. 1 ww. ustawy (w brzmieniu obowiązującym w czasie pobierania nienależnych świadczeń, a także w dniu wydania decyzji) osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.

Ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r., nr 121 poz. 1264), w art. 10 ust. 27 b dokonano zmiany art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która weszła w życie od dnia 1 lipca 2004 r. - wydłużono okres przedawnienia nienależnie pobranych świadczeń (które nie wygasły przed 1 lipca 2004 r.) do 10 lat oraz zmieniono zakres odpowiedniego stosowania ww. art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zmienionym brzmieniu (od 1 lipca 2004 r.) należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Przepisy art. 24 ust. 5-5c stosuje się odpowiednio. Stosownie do art. 24 ust. 5a, bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. W myśl art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wynika, że w dniu 7 grudnia 1999 r. doręczono skarżącej decyzje z 30 listopada 1999 r. nr [...] ([...]) i [...] ([...]), którymi ZUS ustalił obowiązek zwrotu przez skarżącą bezpodstawnie pobranego zasiłku opiekuńczego za okres od 28 kwietnia 1999 r. do 24 czerwca 1999 r. i od 26 maja 1997 r. do 20 czerwca 1997 r. oraz chorobowego od 21 sierpnia 1997 r. do 12 kwietnia 1998 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P., jako wierzyciel, w dniu 7 września 2000 r. wystawił upomnienia: nr Up [...] obejmujące należności w kwocie 3.766,70 zł i nr Up [...] obejmujące należności w kwocie 817,80 zł, a także odsetki naliczone do dnia 20 września 2000 r. w wysokości 215,25 zł. Upomnienia zostały doręczone skarżącej 29 września 2000 r., co wynika wprost ze znajdujących się aktach dowodów doręczenia (k. 7-8 akt administracyjnych).

Ponadto w świetle zarzutów skargi wskazać należy, iż skierowane do Skarżącej upomnienia zawierają wezwanie do uregulowania w terminie 7 dni należności w nich wskazanych. Ponadto upomnienia zawierają informację, iż niewpłacenie należności we wskazanym terminie skutkować będzie wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Tym samym upomnienia doręczone Skarżącej spełniają wymagania określone w art. 15 u.p.e.a.

W tych też względów zarzut skargi naruszenia art. 15 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7 K.p.a., nie zasługiwał na uwzględnienie.

Wracając do oceny prawidłowości prowadzonego postępowania egzekucyjnego wskazać należy, iż w dniu 4 grudnia 2000 r. ZUS wystawił tytuły wykonawcze o numerach [...] (obejmujący należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 3.766,70 zł) i [...] (obejmujący należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 817,80 zł oraz odsetki do dnia 30 listopada 1999 r. w wysokości 73,45 zł). Odpisy ww. tytułów wykonawczych, wbrew zarzutom skargi, zostały doręczone Skarżącej 22 lutego 2002 r., co potwierdzają złożone przez Skarżącą na formularzu tytułu wykonawczego podpisy (k. 13 i 15 akt administracyjnych).

Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych z 4 grudnia 2000 r. zostało umorzone postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z 28 czerwca 2002 r. nr [...]

Dnia 29 lutego 2008 r. wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. - ponownie wystawił na przedmiotowe należności tytuły wykonawcze: nr [...] (obejmujący należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 3.766,70 zł), [...] (obejmujący należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 73,50 zł - odsetki do dnia 30 listopada 1999 r.) oraz [...] (obejmujący należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 817,80 zł).

Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 27) organ egzekucyjny doręczył zobowiązanej odpisy tytułów wykonawczych, za pośrednictwem poczty, 26 marca 2008 r. wraz z zawiadomieniami z 29 lutego 2008 r. o zajęciu prawa majątkowego. Wbrew zarzutom skargi ze zwrotnego potwierdzenia odbioru w sposób jednoznaczny wynika, iż dotyczy ona tytułów wykonawczych (na zwrotnym potwierdzeniu odbioru w skrócie TW) nr [...], [...] oraz [...]

Z tych też względów zarzuty skargi dotyczące nie doręczenia Skarżącej tytułów wykonawczych, w tym zarzut naruszenia art. 32 u.p.e.a., nie zasługiwały na uwzględnienie.

W tym miejscu, odnosząc się po części do zarzutów braku doręczenia upomnienia, wskazać dodatkowo należy, iż wierzyciel nie był obowiązany po umorzeniu poprzednio prowadzonego postępowania egzekucyjnego, a przed wystawieniem nowych tytułów wykonawczych, do wysyłania ponownie upomnienia.

Zwrócić należy uwagę, iż celem instytucji upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a. jest skłonienie zobowiązanego do dobrowolnego wykonania określonego obowiązku i tym samym niedoprowadzenie do wszczęcia egzekucji. Upomnienie przypomina przy tym nie o obowiązku, który znany jest zobowiązanemu co najmniej z podstawy do wystawienia tytułu wykonawczego, ale o powinności jego wykonania, które – również w interesie strony – może być dobrowolne, ale zagrożone jest realizacją w drodze egzekucji administracyjnej.

Jak wskazuje się w orzecznictwie upomnienie przesyła się nie przed każdorazowym w tym samym przedmiocie wystawieniem tytułu wykonawczego, ale po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, co uzasadnia skierowanie sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego przez wierzyciela. W konsekwencji jednorazowo wykonany obowiązek przesłania upomnienia dotyczy administracyjnej egzekucji danego przedmiotu w stosunku do danego podmiotu, nie zaś poszczególnych czynności wszczynania postępowania egzekucyjnego w tym samym podmiotowo – przedmiotowym obszarze, również po jego umorzeniu (zob. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 252/11, dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

Dnia 18 sierpnia 2008 r. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. wydał postanowienie nr DR [...] o zawieszeniu prowadzonego postępowania egzekucyjnego w związku z rozłożeniem na raty: należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. Ponieważ, B. B. nie dotrzymała warunków umowy dotyczącej spłaty ratalnej należności, postępowanie egzekucyjne zostało podjęte w zakresie wskazanym przez wierzyciela postanowieniem z 28 stycznia 2010 r. nr [...].

Mając na uwadze przedstawiony powyżej stan faktyczny i prawny stwierdzić należy, że organ egzekucyjny dokonał prawidłowej oceny okoliczności faktycznych mających wpływ na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń.

Zgodnie z obowiązującym w 2000 r. brzmieniem art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej należność. Przepisy art. 24 ust. 4 i 5 stosuje się odpowiednio.

Jednakże należy mieć na uwadze, iż od dnia 1 lipca 2004r., na mocy art. art. 10 pkt 27 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) uległa zmianie treść omawianej regulacji. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Przepisy art. 24 ust. 5-5c stosuje się odpowiednio.

Zaznaczyć należy, że zmiana dotyczyła wydłużenia okresu przedawnienia z pięciu do dziesięciu lat, w przypadku należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

W tym miejscu wskazać należy, iż w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw nie zawarto przepisów przejściowych w zakresie stosowania tej regulacji dotyczącej przedawnienia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, z tych też względów w orzecznictwie przyjęto, że w przypadku gdy należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych przed dniem 1 lipca 2004 r. (data wejścia w życie ustawy zmieniającej) nie uległy przedawnieniu, to znajduje zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że należność taka nieprzedawniona przed tym dniem ulega 10 - letniemu przedawnieniu (por. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1409/20, CBOSA).

Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, iż w podobnej kwestii wypowiadał się już Sąd Najwyższy. W uchwale z dnia 2 lipca 2008 r., II UZP 5/08 Sąd Najwyższy, z uwagi na brak przepisów intertemporalnych, wskazał, że dziesięcioletni okres przedawnienia przewidziany w art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074), znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003 r., jeżeli do tej daty nie uległy przedawnieniu według przepisów dotychczasowych. Z kolei w uchwale z dnia 8 lipca 2008 r., [...], Sąd ten wskazał, że do składek na ubezpieczenia społeczne należnych i nieprzedawnionych przed dniem 31 grudnia 2002 r. należy stosować przepis art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074).

Zatem w realiach niniejszej sprawy należności ustalone decyzjami ZUS z dnia 30 listopada 1999 r. przedawniłyby się po pięciu latach od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej należność (8 stycznia 2000 r.), a więc z dniem 8 stycznia 2005 r. Oznacza to, że przedmiotowa należność nie uległa przedawnieniu przed dniem 1 lipca 2004 r. (data wejścia w życie ustawy zmieniającej). W konsekwencji ma do niej zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że należność taka nieprzedawniona przed tym dniem ulega 10 - letniemu przedawnieniu tj. 8 stycznia 2010 r.

Na marginesie, co nie ma znaczenia w niniejszej sprawie, słusznie zwrócił uwagę organ, iż na zawieszenie biegu terminu przedawnienia nie miało wpływu wystawienie i doręczenie w dniu 29 września 2000 r. upomnień z 7 września 2000 r. nr: Up [...] i Up [...] ani postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych 4 grudnia 2000 r. nr: [...] i [...].

Zwrócić należy uwagę, iż skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia z uwagi na toczące się postępowanie egzekucyjne został przewidziany w art. 24 ust. 5 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. Natomiast mający zastosowanie do nienależnie pobranych świadczeń art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do 1 lipca 2004 r. odsyłał tylko do art. 24 ust. 4 i 5, które to przepisy nie przewidywały zawieszenia biegu terminu przedawnienia na skutek podjęcia pierwszej czynności egzekucyjnej.

Wracając do kwestii przedawnienia nienależnie pobranych świadczeń wskazać należy, iż zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, mającym odpowiednie zastosowanie na mocy art. 84 ust. 7 tej ustawy, od dnia 1 lipca 2004 r. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Tym samym skoro 10 letni okres przedawnienia w niniejszej sprawie upływał 8 stycznia 2010 r., to tym samym wystawienie i doręczenie w 2008 r. tytułów wykonawczych spowodowało zawieszenie biegu przedawnienia.

W tym kontekście, odnosząc się tym samym do zarzutu skargi, wypada zwrócić uwagę na wyrok Sąd Najwyższego z dnia 25 listopada 2021 r., sygn. akt II USKP [...], w którym stwierdzono, a który to pogląd podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, że czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności jest niewątpliwie wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ, ale za czynności zmierzające do ściągnięcia należności mogą być uznane również inne czynności, tj. orzeczenia, pisma kierowane do strony itp., z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności.

Ponadto w orzecznictwie wskazuje się, iż taką czynnością jest doręczenie upomnienia z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 15 § 1 u.p.e.a. Z treści tego przepisu wynika, że postępowanie egzekucyjne nie może być wszczęte bez wcześniejszego doręczenia upomnienia, w związku z czym jest to warunek obligatoryjny i konieczny do tego, by w sposób skuteczny prowadzić egzekucję. Jest więc ono pierwszą i do tego konieczną czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, skoro bez doręczenia upomnienia wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie byłoby możliwe. Czynność ta mieści się zatem w dyspozycji art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Innymi słowy, doręczenie takiego upomnienia zawiesza bieg terminu przedawnienia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego (por. też wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Po 829/10; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 637/16, CBOSA).

Z tych też względów Sąd nie podziela stanowiska Skarżącej, iż za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności podjętą wobec skarżącej uznać należy sporządzenie protokołu o stanie majątkowym skarżącej, a nie doręczenie wspomnianych tytułów wykonawczych z 2008 r.. Mając powyższe na uwadze za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 24 ust. 5b w zw. z art. 84 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 7 Konstytucji RP.

Również za niezasadny uznać należy zarzut art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.. Wbrew zarzutom skargi w aktach, co zostało wyjaśnione wyżej z powołaniem się na karty akt administracyjnych, znajdują dokumenty - poświadczone za zgodność z oryginałem- potwierdzające odbiór zarówno upomnienia jak i tytułów wykonawczych (podpis na tytule wykonawczym, czy też zwrotne potwierdzenia odbioru upomnienia i tytułów wykonawczych z 2008 r. ).

W tym miejscu wskazać należy, iż zgodnie z art. 86 K.p.a., które znajduje odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę.

W ocenie Sądu w świetle zgromadzonych dowodów nie było potrzeby przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony, gdyż wszystkie okoliczności sprawy zostały wyjaśnione.

Mając powyższe na uwadze za niezasadny należało również uznać zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 144 K.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. i art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a., w zw. z art. 123 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a, skargę oddalił.