Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2170/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36[8] ust. 1, art. 36[8] ust. 9, art. 36[8] ust. 12, art. 36[6] ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 138 par. 1 pkt 1, art. 139, art. 7, art. 77 par. 1.
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Fronczyk Sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska Protokolant ref. staż. Łukasz Kawalec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2017 r. sprawy ze skargi P. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2016 r. z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2016 r. (zwana: organem, Komisją Egzaminacyjną II Stopnia) uchwałą z [...] sierpnia 2016 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania P. S. (zwanego: stroną, zdającym, skarżącym) od uchwały nr [...] z [...] kwietnia 2016 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. z siedzibą w [...] (zwana organem I instancji, Komisja Egzaminacyjną I Stopnia) w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, utrzymała w mocy zaskarżoną uchwalę stwierdzającą, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Ustalono, że Komisja Egzaminacyjna I Stopnia uchwałą z [...] kwietnia 2016 r. stwierdziła, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego. Wskazano, że skarżący otrzymał oceny pozytywne z zadania z zakresu prawa karnego, cywilnego, administracyjnego zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki natomiast ocenę niedostateczną z zakresu prawa gospodarczego. Powołując się na treść przepisu art, 366 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 233 ; dalej u.r.p.), który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Wskazano, że w zadaniu egzaminacyjnym w części III z zakresu prawa gospodarczego należało sporządzić umowę sprzedaży samochodu ciężarowego marki Mercedes przez "Bukowiec" Sp. z o.o. w Bukowcu na rzecz spółki "Beniowa S.A" z siedzibą w Beniowie – 3/4 udziału w prawie własności ruchomości oraz na rzecz Józefa Benio 1/4 udziału. Zdający miał występować w roli radcy prawnego reprezentującego sprzedawcę. Kupujący 1/4 udziału w prawie własności ruchomości Józef Benio był jedynym członkiem zarządu spółki sprzedającej samochód. Umowa tej spółki nie przewidywała sposobu jej reprezentacji przez zarząd. W umowie spółki "Beniowa" S.A., kupującej 3/4 udziału w prawie własności samochodu, również nie określono sposobu jej reprezentacji.

Samochód, będący przedmiotem sprzedaży, był wydzierżawiany na podstawie umowy dzierżawy z dnia 1 sierpnia 2015 r. na okres dwóch lat, spółce "Siany" Sp. z o.o. spółka komandytowa z siedzibą w Sianach, Komplementariuszem ww. spółki była "Siany" Sp. z o.o. W umowie tej spółki nie określono sposobu jej reprezentacji przez zarząd. Nadto zawarto w niej postanowienie o prawie pierwokupu dzierżawionego samochodu, przysługującego dzierżawcy. Wartość samochodu określił w opinii rzeczoznawca na 800 000 zł. W dniu umowy płatne było 40 % ceny, natomiast pozostała część ceny miała być rozłożona na raty, na okres dwóch lat. W umowie sprzedaży należało ustanowić zabezpieczenie prawa własności sprzedającego w postaci zastrzeżenia, że własność samochodu przejdzie na nabywców dopiero z chwilą całkowitego uiszczenia ceny sprzedaży. Józef Benio, jako kupujący, był również członkiem jednoosobowego zarządu Spółki "Bukowiec" Sp. z o.o. sprzedającej samochód.

Komisja Egzaminacyjna I Stopnia wskazała, że pracę z zakresu prawa gospodarczego, w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, oceniało dwóch egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r.. Oceny nie były jednolite. Jeden z egzaminatorów wystawił ocenę dostateczną a drugi niedostateczną.

Egzaminator, który wystawił ocenę cząstkową niedostateczną stwierdził, że sporządzona umowa spełniała wymogi formalne. Przy przyjętym przez zdającego stanie faktycznym prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego. Umowa została sporządzona przy przyjęciu stanu faktycznego dalece odbiegającego od założeń zadania egzaminacyjnego. Przyjęto, że umowa dzierżawy nie wiąże sprzedawcy, ponieważ "została rozwiązana przez fakt jej wypowiedzenia". Sposób zapłaty określony lakonicznie, bez uwzględnienia podzielności świadczenia. Nieudolnie opisano skutki opóźnienia w zapłacie ceny. Sformułowanie umowy było nieprofesjonalne, zapisy umowy maksymalnie uproszczone. Z tego powodu trudno nawet pracę ocenić pod kątem właściwego rozwiązania zadania egzaminacyjnego. Styl pracy niepoprawny.

Drugi z egzaminatorów, który wystawił ocenę dostateczną wskazał, że sporządzona przez osobę zdającą umowa była ważna. Projekt umowy mieścił się w założonych ramach prawnych i faktycznych, bez zmian obowiązujących założeń. Powołano dokumenty identyfikujące strony i wskazujące należyte powołanie osób reprezentujących. Wskazano osoby podpisujące umowę; prawidłowo sformułowano określanie stron; nieprawidłowa była reprezentacja przy dokonaniu czynności; nie przewidziano zgody zgromadzenia wspólników na zawarcie umowy, zgodnie z art. 230 k.s.h.; projekt umowy zawierał elementy przedmiotowe i podmiotowe zadania. Nie rozwiązano problemów: umowy dzierżawy i pierwokupu, przeniesienia posiadania, płatności ratalnej. Dostatecznie zabezpieczono interesy sprzedającego, prawidłowo stosując zastrzeżenie własności; dostateczny był opis dokumentów i załączników.

Zaproponowane w pracy zdającego rozwiązania pozwalały na ocenę, że zdający w większości potrafił prawidłowo dokonać oceny prawnej przedstawionego zadania i zastosować prawidłowo przepisy prawa. Zdający zagwarantował interes reprezentowanej strony w stopniu niezadowalającym. W pracy egzaminacyjnej były drobne omyłki pisarskie, język profesjonalny w stopniu zadawalającym, systematyka pracy i styl poprawne. Zdający nieprawidłowo uzupełnił umowę o nowe założenia, sprzeczne z obligatoryjną treścią zadania.

Komisja I Stopnia wskazała, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Odwołanie od ww. uchwały wniósł skarżący, zarzucając Komisji Egzaminacyjnej I Stopnia niewłaściwe określenie oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa gospodarczego na poziomie niedostatecznym i w konsekwencji wadliwe uznanie w przedmiocie uzyskania negatywnego wyniku całego egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach [...]-[...] marca 2016 r. Wniósł o:

1. przeprowadzenie głosowania nad ostateczną oceną z trzeciej części egzaminu radcowskiego (prawo gospodarcze) oraz zmianę oceny negatywnej z tej części egzaminu radcowskiego na ocenę pozytywną zgodnie ze skalą ocen, o której mowa w art. 364 ust. 10 pkt 1 ustawy a następnie;

2. uchylenie uchwały nr [...] z [...] kwietnia 2016 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego,

3. podjęcie uchwały, stwierdzającej uzyskanie pozytywnego wyniku z całego egzaminu radcowskiego.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia, powołując się na przepisy ustawy opisane w decyzji po ponownym badaniu sprawy stwierdziła, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Wskazała, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Jej zdaniem w tak określonym stanie faktycznym istotnymi kwestiami do rozwiązania dla zdającego było właściwe określenie stron umowy i ich reprezentacji. Uznała, że ponieważ Józef Benio, jako kupujący, był również członkiem jednoosobowego zarządu Spółki "Bukowiec" Sp. z o.o. sprzedającej samochód, to zgodnie z art. 210 § 1 k.s.h., spółkę tę w tym zakresie powinna reprezentować rada nadzorcza lub pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia wspólników. Natomiast w części umowy, odnoszącej się do sprzedaży udziału na rzecz "Beniowa" S.A., obowiązywała ogólna zasada reprezentacji spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, określona w art. 201 § 1 k.s.h. Sprzedającą spółkę powinien reprezentować jej jedyny członek zarządu, w tym wypadku Józef Benio. Sposób reprezentacji "Beniowa" S.A. regulował art. 373 § 1 zd. 2 k.s.h. W jej imieniu umowę sprzedaży powinni podpisać dwa członkowie jej zarządu. Natomiast spółkę dzierżawiącą samochód, tj. "Siany" Sp. z o.o. spółkę komandytową, powinien reprezentować jej komplementariusz, zgodnie z art. 205 § 1 zd. 2 k.s.h. tj. dwóch członków zarządu.

W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia zdający powinien był zauważyć, że "Bukowiec" Sp. z o.o. sprzedająca samochód rozporządzała prawem o wartości przekraczającej dwukrotnie wysokość kapitału zakładowego, a w związku z tym zastosowanie miał art. 230 k.s.h., zobowiązujący spółkę do podjęcia uchwały o zgodzie na sprzedaż ruchomości. Jej zdaniem można było również zaprojektować w umowie spółki sprzedającej postanowienie, regulujące odmiennie tę kwestię i niwelujące obowiązek podjęcia uchwały w tym zakresie,

Projekt umowy powinien zawierać rozwiązanie kwestii prawa pierwokupu przysługującego dzierżawcy. W tym zakresie możliwe było przyjęcie różnych konstrukcji prawnych. Zdający powinien jednak wykazać się znajomością art. 598 § 1 i 2 k.c. Projekt umowy powinien zawierać właściwe dla umowy sprzedaży elementy podmiotowe i przedmiotowe, właściwie zaprojektowane rozłożenie płatności na raty oraz zastrzeżenie warunku zawieszającego przeniesienie prawa własności na kupujących, do czasu zapłaty ceny sprzedaży, zgodnie z art. 589 k.c.

Umowa powinna być ważna, wykonalna i w tym zakresie zabezpieczać interes sprzedającego.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia skarżący zmienił w sposób niedopuszczalny stan faktyczny zadania egzaminacyjnego i wypowiedział umowę dzierżawy z dniem 1 marca 2016 r., a na dzień zawarcia umowy sprzedaży umowa ta była już rozwiązana. W ten sposób, jak to sam skarżący wyjaśnia w odwołaniu, mógł zrealizować postanowienie umowy sprzedaży określające, że wydanie samochodu kupującym nastąpi do dnia 30 czerwca 2016 r., jak i uniknąć rozwiązywania kwestii prawa pierwokupu. Taka modyfikacja stanu faktycznego zadania egzaminacyjnego była niedopuszczalna, bowiem w ten sposób, zdający pominął rozwiązanie problemu prawa pierwokupu, jak i przeniesienia posiadania samochodu w czasie trwania umowy dzierżawy, jak to zaprojektowano w zadaniu egzaminacyjnym.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucając jej:

- naruszenie art. 364 ust. 1 w zw. z ust. 7 i 365 ust. 2 u.r.p. polegające na wystawieniu oceny negatywnej z części trzeciej egzaminu radcowskiego - zadania z prawa gospodarczego - w sytuacji gdy opracowane na potrzeby egzaminu założenia, wytyczne i przedstawiony stan faktyczny, uzasadniały przyjęty przez skarżącego sposób rozwiązania, a także że rozwiązanie to zachowuje wymagania formalne, stanowi właściwe zastosowanie przepisów prawa i wskazuje na umiejętność ich interpretacji, a zaproponowany przez zdającego sposób rozstrzygnięcia problemu jest poprawny i uwzględnia interes reprezentowanej strony, a także uwzględnia kwestię prawa pierwokupu, co świadczy o tym, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego;

- art. 364 ust 1 u.r.p. w zw. z art. 364 ust. 10 pkt. 1 u.r.p. poprzez przyjęcie w ocenach cząstkowych pracy skarżącego z zakresu z części trzeciej egzaminu radcowskiego - zadania z prawa gospodarczego - zbyt surowych kryteriów, z pominięciem ustawowo wskazanej gradacji możliwych ocen pozytywnych oraz nieuwzględnienie w sposób dostateczny całej treści zaproponowanego przez niego rozwiązania, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że skarżący nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, co przełożyło się na negatywny wynik egzaminu radcowskiego;

- art 7, art 77 § 1 i art 80 k.p.a. w zw. z art 368 ust 12 u.r.p. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie uregulował w umowie kwestii prawa pierwokupu, podczas gdy zgodnie z wytycznymi miał je tylko uwzględnić;

- art 7, art 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 u.r.p, poprzez błędne przyjęcie, że z zadania egzaminacyjnego wynikało, iż skarżący miał występować w roli radcy prawnego reprezentującego sprzedawcę, podczas gdy zgodnie z informacją dla zdającego, znajdującą się w zadaniu egzaminacyjnym sporządzał umowę jako r. pr. Emil Kowalski, świadczący pomoc prawną na rzecz Beniowa S.A. z siedzibą w Beniowie Józefa Benio, będących stroną kupującą w stanie faktycznym sprawy, co skutkowało błędną oceną przez Komisję Odwoławczą poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu w zakresie uwzględnienia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem skarżący reprezentował;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 u.r.p. poprzez nieuprawnione przyjęcie, że uchybienia popełnione przez zdającego w pracy egzaminacyjnej świadczą o nienależytym przygotowaniu do wykonywania zawodu radcy prawnego, podczas gdy zarzuty merytoryczne stawiane przez Komisje wynikają z rozbieżności rozumienia zadania i w związku z tym uchybienia wymienione w uchwale w istocie nie mogą być za nie uznane;

- art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 368 ust. 12 u.r.p. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i utrzymanie w mocy uchwały Komisji I Stopnia ustalającej, że skarżący uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego podczas gdy gruntowna analiza sporządzonej przez skarżącego umowy (zadania z prawa gospodarczego), poparta rozważaniami w zakresie wagi popełnionych błędów, uzasadniać może - wobec dostrzeżonych pozytywnych jej aspektów, w tym ważności i skuteczności umowy - przyznanie oceny pozytywnej z tej części egzaminu;

- art. 365 ust. 2 w zw. z art. 364 ust. 10 pkt 1 i 2 u.r.p. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, a w skutek tego przyjęcie, że praca skarżącego nie zasługuje na ocenę pozytywną, podczas gdy ustawodawca wprowadzając stopniowalność ocen pozytywnych: od oceny dostatecznej (3) do celującej (6), wskazuje tym samym, że prace obarczone błędami mieszczą się w skali ocen pozytywnych: od dostatecznej (3) do bardzo dobrej (5) i oceniane winny być w zależności od ciężaru zawartych w nich błędów, natomiast prace pozbawione wszelkich błędów uzasadniają najwyższą z ocen pozytywnych - ocenę celującą (6), co skutkowało uznaniem, że praca egzaminacyjna skarżącego z zakresu prawa gospodarczego, obarczona wprawdzie błędami, niemniej jednak ważna i skuteczna, nie zasługuje nawet na najniższą z ocen pozytywnych.

Wskazał, że w kwestii prawa pierwokupu z wytycznych, zawartych w opisie istotnych zagadnień dla Komisji i Egzaminacyjnej, prawidłowe rozwiązanie problemu przedstawionego w zadaniu egzaminacyjnym powinno uwzględniać kwestie prawa pierwokupu samochodu ciężarowego marki Mercedes przysługującego Siany Sp. z o.o. Spółce komandytowej. W tym zakresie możliwe było przyjęcie różnych konstrukcji prawnych. Zdający przyjął, że umowa dzierżawy pomiędzy sprzedawcą a "Siany" Sp. z o.o. Spółka komandytowa z siedzibą w Sianach została rozwiązana przez fakt jej wypowiedzenia przez Siany Sp. z o. o. Spółka komandytowa. Jego zdaniem powołując (się na doktrynę) przyjęta koncepcja była prawidłowa. Wskazał, że przy tak sformowanym opisie zadania istniała możliwość przyjęcia różnych koncepcji oraz konstrukcji prawnych w umowie, w celu prawidłowego jej sporządzenia. W jego ocenie przyjęty przez niego sposób nie wychodził poza ramy zadania i została zastosowana prawidłowa forma prawna wobec czego argumenty Komisji Egzaminacyjnej, że założenia egzaminacyjne nie przewidywały możliwości wypowiedzenia, czy innego sposobu rozwiązania umowy dzierżawy, a generalną zasadą umów zawartych na czas określony jest brak możliwości ich wypowiadania nie powodują, że przyjęta koncepcja zadania egzaminacyjnego była wadliwa lub wychodziła poza ramy zadania.

Wskazał, że wbrew opinii organu, przy sporządzeniu umowy w ramach zadania z części gospodarczej uwzględnił kwestię prawa pierwokupu. Miał na uwadze okoliczności prawa pierwokupu, zastosował w umowie zapisy i przyjął takie rozwiązanie, aby nie sprzeciwiało się założeniom zadania egzaminacyjnego w tym zakresie. Nie może zaakceptować stanowiska Komisji Egzaminacyjnej, że nie wykazał się znajomością przepisów, a także że interpretacja stanu faktycznego w sposób przyjęty przez niego stanowi uchybienie.

Ponadto wskazał, że organ błędnie ustalił w stanie faktycznym sprawy, iż miał występować w roli radcy prawnego reprezentującego sprzedawcę, podczas gdy zgodnie z informacją dla zdającego, znajdującą się w zadaniu egzaminacyjnym sporządzał on umowę jako radca prawny Emil Kowalski, świadczący pomoc prawną na rzecz Beniowa S.A. z siedzibą w Beniowie Józefa Benio, będących stroną kupującą w stanie faktycznym sprawy. Wobec powyższego zdaniem skarżącego można uznać, iż przez ten pryzmat Komisja oceniała całą pracę zdającego, a tym samym przyjęła błędną interpretację umowy w zakresie uwzględnienia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem skarżący reprezentował.

Podniósł, że art. 365 ust. 2 u.r.p., zgodnie z którym oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, i biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje rozwiązanie jest prawidłowe. Jego zdaniem praca, jako posiadająca wszelkie walory wymienione w art. 365 ust. 2 u.r.p. winna uzyskać ocenę pozytywną.

Wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej uchwały oraz uchwały organu I instancji zasądzenie kosztów postępowania

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem skargi jest uchwała organu z dnia [...] sierpnia 2016 r. utrzymująca w mocy uchwałę Komisja Egzaminacyjną I Stopnia z dnia [...] kwietnia 2016 r.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, w świetle kryteriów opisanych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.), Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu rozstrzygającego w niniejszej sprawie nieprawidłowości, zarówno, gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W złożonym od ww. uchwały odwołaniu i skardze zdający zarzucił organom niewłaściwe określenie oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa gospodarczego na poziomie niedostatecznym i w konsekwencji wadliwe uznanie w przedmiocie uzyskania negatywnego wyniku całego egzaminu radcowskiego. Przy tak sformułowanym zarzucie zdający wniósł o uchylenie zakwestionowanej uchwały Komisji Egzaminacyjnej i podjęcie uchwały, stwierdzającej uzyskanie pozytywnego wyniku z całego egzaminu radcowskiego.

Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. W myśl art. 365 ust. 2 wskazanej ustawy, oceny rozwiązania każdego z zadań egzaminacyjnych na egzaminie radcowskim dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych. Ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 36 ust. 2 ustawy o radcach prawnych jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje - w przypadku rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu, a w przypadku rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego - poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku, w kontekście celu egzaminu jakim jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Taka regulacja ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie budzi wątpliwości.

W ocenie Sądu niezasadne są podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania, ponieważ zaskarżona uchwała Komisji II Stopnia została wydana na podstawie kompletnego materiału dowodowego oraz po wszechstronnym i wnikliwym zbadaniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Podkreślenia wymaga, iż zarówno pozytywne jak i negatywne aspekty pracy egzaminacyjnej zdającego z trzeciej części egzaminu zostały starannie omówione i wyważone, zaś przyjęte przez organ odwoławczy stanowisko zostało w sposób jasny i dokładny wyjaśnione w uzasadnieniu uchwały.

Niezasadne są również zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 365 ust. 2 w zw. z art. 36[4] ust. 10 pkt 1 i 2 u.r.p. Oceniając pracę skarżącego w jej całokształcie (w tym także pod kątem zrealizowania założeń zadania egzaminacyjnego) Komisja II Stopnia stwierdziła, że zdający: właściwie określił strony umowy; właściwie zaprojektował reprezentację spółki sprzedającej, zgodnie z ar. 210 § 1 k.s.h.; właściwa była reprezentacja spółki kupującej; zaprojektował uchwałę zgodnie z art. 230 k.s.h.; zawarł zastrzeżenie przeniesienia własności samochodu, zawarł postanowienie o przeniesieniu posiadania do dnia 30 czerwca 2016 r. określił cenę jako brutto, płatną w 40 % przy zawarciu umowy, a pozostałą w ratach przez okres 2 lat. Natomiast istotne braki pracy egzaminacyjnej skarżącego to: nierozwiązanie kwestii warunku zawieszającego związanego z prawem pierwokupu poprzez wcześniejsze rozwiązanie umowy dzierżawy; niewłaściwe rozwiązanie kwestii przeniesienia posiadania, wbrew założeniom zadania egzaminacyjnego art. 350 k.c.; nieprecyzyjne postanowienia dotyczące płatności ceny sprzedaży i rat; zbyt daleko idące zmiany w założeniach stanu faktycznego zadania egzaminacyjnego w zakresie rozwiązania umowy dzierżawy; umowa skonstruowana nieprecyzyjnie, wymagająca interpretacji i rodząca problem z ewentualną egzekucją świadczenia kupujących.

Ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, acz prawidłowego rozwiązania tych samych zadań, Dlatego też w art. 305 ust. 2 ustawy o radcach prawnych jedynie wyszczególnił najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje - w przypadku rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu, a w przypadku rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego - poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem z uwzględnieniem interesu publicznego. Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku (por. M. Jaśkowska, Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publicznej, System Prawa administracyjnego, Tom i, Warszawa 2010, s. 256). W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości (zob. Z. Cieślak, w: Z. Cieślak, I. Lipowicz, Z. Niewiadomski, Prawo administracyjne, s. 83-87), którą na gruncie regulacji egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości (v: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 2013 r., II GSK 2333/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lipca 2012 r., II GSK 195/12). Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy. Zamieszczony na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości opis istotnych zagadnień dla Komisji Egzaminacyjnych do zadania z zakresu prawa administracyjnego nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie o radcach prawnych (zob. m.in. wyrok NSA z 11 kwietnia 2013 r., II GSK 108/12). Opisu istotnych zagadnień nie można zatem traktować jako obowiązującego wzorca ocenianej pracy, co nie oznacza, że nie może być on pomocny przy dokonywaniu tej oceny.

W tej sytuacji, Sąd uznaje, że Komisja II Stopnia prawidłowo uznała, że sposób rozwiązania zadania z zakresu prawa gospodarczego nie wskazuje, by skarżący był należycie przygotowany do wykonywania zawodu radcy prawnego, to brak było podstaw do uwzględnienia odwołania i podwyższenia oceny z zadania z trzeciej części egzaminu radcowskiego do oceny pozytywnej.

Nietrafny jest zarzut skarżącego, że dokonując oceny pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa gospodarczego naruszono zasadę gradacji ocen, określoną w art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Od osób zdających egzamin radcowski oczekuje się, że w zaprojektowanej umowie zostaną prawidłowo określone strony i ich prezentacja, umowa będzie zawierała wszystkie wymagane prawem i stanem faktycznym elementy podmiotowe i przedmiotowe, zawarte w niej zostaną rozwiązania wszystkich problemów, opisanych w założeniach zadania egzaminacyjnego. Umowa przede wszystkim powinna być ważna, a jej postanowienia umowne muszą być oparte na obowiązujących przepisach prawa. Sformułowania poszczególnych paragrafów powinny być jasne, spójne, niebudzące wątpliwości interpretacyjnych, wykonalne i egzekwowalne. Konstrukcja umowy "powinna być usystematyzowana, podzielona na jednostki redakcyjne, z wymienionymi załącznikami. Te podstawowe elementy umowy należało zrealizować prawidłowo, aby praca zasługiwała na ocenę pozytywną. Elementem różnicującym ocenę powinna być forma pracy, użyty język, styl pisania, jasność konstrukcji umowy i zaproponowanych rozwiązań. Praca egzaminacyjna skarżącego z zakresu prawa gospodarczego, jak wyjaśniono w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, nie spełniała przedstawionych wymagań w sposób uzasadniający wystawienie jej oceny pozytywnej.

Pracę z zakresu prawa gospodarczego, oceniało dwóch egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2016 r. Oceny nie były jednolite. Jeden z egzaminatorów wystawił ocenę dostateczną a drugi niedostateczną. Egzaminator, który wystawił ocenę cząstkową niedostateczną stwierdził, że sporządzona umowa spełniała wymogi formalne. Przy przyjętym przez zdającego stanie faktycznym prawidłowo zastosowano przepisy prawa materialnego. Umowa została sporządzona przy przyjęciu stanu faktycznego dalece odbiegającego od założeń zadania egzaminacyjnego. Przyjęto, że umowa dzierżawy nie wiąże sprzedawcy, ponieważ "została rozwiązana przez fakt jej wypowiedzenia", Sposób zapłaty określony lakonicznie, bez uwzględnienia podzielności świadczenia. Nieudolnie opisano skutki opóźnienia w zapłacie ceny. Sformułowanie umowy było nieprofesjonalne, zapisy umowy maksymalnie uproszczone. Z tego powodu trudno nawet pracę ocenić pod kątem właściwego rozwiązania zadania egzaminacyjnego. Styl pracy niepoprawny.

Drugi z egzaminatorów, który wystawił ocenę dostateczną wskazał, że sporządzona przez osobę zdającą umowa była ważna. Projekt umowy mieścił się w założonych ramach prawnych i faktycznych, bez zmian obowiązujących założeń. Powołano dokumenty identyfikujące strony i wskazujące należyte powołanie osób reprezentujących. Wskazano osoby podpisujące umowę; prawidłowo sformułowano określanie stron; nieprawidłowa była reprezentacja przy dokonaniu czynności; nie przewidziano zgody zgromadzenia wspólników na zawarcie umowy, zgodnie z art. 230 k.s.h.; projekt umowy zawierał elementy przedmiotowe i podmiotowe zadania. Nie rozwiązano problemów: umowy dzierżawy i pierwokupu, przeniesienia posiadania, płatności ratalnej. Dostatecznie zabezpieczono interesy sprzedającego, prawidłowo stosując zastrzeżenie własności; dostateczny był opis dokumentów i załączników.

Projekt umowy powinien zawierać rozwiązanie kwestii prawa pierwokupu przysługującego dzierżawcy. W tym zakresie możliwe było przyjęcie różnych konstrukcji prawnych. Zdający powinien jednak wykazać się znajomością art. 598 § 1 i 2 k.c. Projekt umowy powinien zawierać właściwe dla umowy sprzedaży elementy podmiotowe i przedmiotowe, właściwie zaprojektowane rozłożenie płatności na raty oraz zastrzeżenie warunku zawieszającego przeniesienie prawa własności na kupujących, do czasu zapłaty ceny sprzedaży, zgodnie z art. 589 k.c.

Umowa powinna być ważna, wykonalna i w tym zakresie zabezpieczać interes sprzedającego.

Organ prawidłowo stwierdził, że egzaminatorzy Komisji I Stopnia niewłaściwie ocenili poprawność konstrukcji reprezentacji spółki "Bukowiec" Sp. z o.o. niemniej jednak błąd zawarty w pracy egzaminacyjnej skarżącego nie został podniesiony przez egzaminatorów oraz na zasadę określoną w art. 139 k.p.a. (zakaz orzekania na niekorzyść odwołującego), uchybienie w powyższym zakresie nie będzie miało wpływu na ogląd niniejszej sprawy i rozpoznanie odwołania skarżącego.

Zdaniem Sądu prawidło wskazano, że w pracy egzaminacyjnej skarżącego zabrakło rozwiązania kwestii prawa pierwokupu, które to prawo przysługiwało dzierżawcy samochodu, tj. "Siany" Sp. z o.o. Zdający wbrew jego twierdzeniom zmienił w sposób niedopuszczalny stan faktyczny zadania egzaminacyjnego i wypowiedział umowę dzierżawy z dniem 1 marca 2016 r., a na dzień zawarcia umowy sprzedaży umowa ta była już rozwiązana. W ten sposób, jak to sam skarżący wyjaśnia w odwołaniu, mógł zrealizować postanowienie umowy sprzedaży określające, że wydanie samochodu kupującym nastąpi do dnia 30 czerwca 2016 r., jak i uniknąć rozwiązywania kwestii prawa pierwokupu. Taka modyfikacja stanu faktycznego była niedopuszczalna, bowiem pominięto rozwiązanie problemu prawa pierwokupu, jak i przeniesienia posiadania samochodu w czasie trwania umowy dzierżawy, jak to zaprojektowano w zadaniu egzaminacyjnym. W tym zakresie zdający nie wykazał się znajomością art. 350 k.c. Przepis ten stanowi, że: "Jeżeli rzecz znajduje się w posiadaniu zależnym albo w dzierżeniu osoby trzeciej, przeniesienie posiadania samoistnego następuje przez umowę między stronami i przez zawiadomienie posiadacza zależnego albo dzierżyciela". Wprawdzie skarżący w umowie przewidział, że przeniesienie posiadania nastąpi do dnia 30 czerwca 2016 r., (jak to również przewidziano w założeniach zadania egzaminacyjnego), jednak w dalszej części umowy zamierzał wraz z przeniesieniem posiadania dokonać równoczesnego wydanie samochodu kupującym. W tym miejscu stosownym było, w ślad za ustaleniem, że posiadanie przechodzi na kupujących np. z dniem 30 czerwca 2016 r., zaprojektowanie zobowiązania sprzedającego do zawiadomienia dzierżawcy o terminie przeniesienia posiadania na kupujących, Skarżący poszedł natomiast w kierunku rozwiązania umowy dzierżawy i odzyskania władztwa nad samochodem, aby dokonać nie tylko przeniesienia posiadania, ale również wydanie rzeczy (w sensie corpus i animus), nie zauważając normy art. 350 k.c, - wyjątku od zasady określonej w art. 348 k.c. stanowiącej, że przeniesienie posiadania następuje przez wydanie rzeczy.

Należało bowiem mieć na uwadze, że umowa dzierżawy została zawarta w formie pisemnej z datą pewną, co wskazywało na to, że strony tej umowy chciały wzmocnić jej obowiązywanie nie tylko określonym terminem jej trwania, ale również zakazem jej wypowiadania w razie sprzedaży przedmiotu dzierżawy - art. 678 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 694 k.c. W tym zakresie można było mieć zastrzeżenia, co do zbyt daleko idącej zmiany stanu faktycznego zadania egzaminacyjnego, dokonanej przez zdającego. Nadto autor umowy sprzedaży zakładając możliwość rozwiązania umowy dzierżawy powinien w treści umowy sprzedaży zaprojektować postanowienie, które wskazywałoby na taką możliwość w tym konkretnym przypadku, czyli w przypadku zamiaru sprzedaż przedmiotu dzierżawy. Tego w umowie sprzedaży zabrakło. Założenia zadania egzaminacyjnego też nie przewidywały możliwości wypowiedzenia, czy innego sposobu rozwiązania umowy dzierżawy, Generalną zasadą umów zawartych na czas określony jest brak możliwości ich wypowiadania. Zdający projektując w swojej pracy rozwiązanie umowy dzierżawy, celem odzyskania władztwa nad rzeczą i wydania jej kupującym w dniu przeniesienia posiadania, uniknął rozwiązania problemu zawartego w zadaniu egzaminacyjnym, a polegającego na wykazaniu się umiejętnością uregulowania w umowie sprzedaży instytucji przeniesienia posiadania bez wydania przedmiotu sprzedaży. W tym sensie kwestia przeniesienia posiadania, jak i uregulowania prawa pierwokupu przysługującego dzierżawcy, nie została właściwie rozwiązana w pracy egzaminacyjnej skarżącego. W związku z powyższym nie rozwiązano również w umowie sprzedaży kwestii warunku zawieszającego, który w założeniu zadania egzaminacyjnego wiązał się z prawem pierwokupu samochodu, ustanowionym w umowie dzierżawy na rzecz dzierżawcy "Siany" Sp, z o.o.

Skarżący nieprofesjonalnie określił zasady zapłaty ceny sprzedaży i nie dokonał rozdzielenia ceny na konkretne kwoty pomiędzy poszczególnych kupujących. Również raty nie zostały zindywidualizowane - miały być spłacane w jednej kwocie (po 240 000,- zł). Autor umowy nie określił przy tym, że zobowiązanie będzie solidarne, Solidarność zobowiązania nie wynikała także z ustawy. W efekcie określenie zobowiązań kupujących było na tyle nieprecyzyjne, że niewątpliwie wymagało w tym zakresie dokonania interpretacji oświadczeń woli stron umawiających się i mogło powodować poważne problemy nie tylko z wystawieniem faktur, ale również z ewentualną egzekucją świadczenia.

W ocenie sądu nietrafny jest zarzut skarżącego, że egzaminatorzy Komisji I stopnia dokonując oceny pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa gospodarczego naruszyli zasadę gradacji ocen, określoną w art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Umowa ma zawierać wszystkie wymagane prawem i stanem faktycznym elementy podmiotowe i przedmiotowe, zawarte w niej zostaną rozwiązania wszystkich problemów, opisanych w założeniach zadania egzaminacyjnego. Umowa przede wszystkim powinna być ważna, a jej postanowienia umowne muszą być oparte na obowiązujących przepisach prawa. Sformułowania poszczególnych paragrafów powinny być jasne, spójne, niebudzące wątpliwości interpretacyjnych, wykonalne i egzekwowalne. Konstrukcja umowy powinna być usystematyzowana, podzielona na jednostki redakcyjne, z wymienionymi załącznikami. Te podstawowe elementy umowy należało zrealizować prawidłowo, aby praca zasługiwała na ocenę pozytywną. Elementem różnicującym ocenę powinna być forma pracy, użyty język, styl pisania, jasność konstrukcji umowy i zaproponowanych rozwiązań (co nie jest kwestionowane w doktrynie i orzecznictwie). Takie kryteria ocen stosowali egzaminatorzy, co wynika z uzasadnienia ich ocen cząstkowych, przytoczonych powyżej.

Oceniając pracę skarżącego w jej całokształcie (pod kątem zrealizowania założeń zadania egzaminacyjnego), należy stwierdzić, że: właściwie określił strony umowy; właściwie zaprojektował reprezentację spółki sprzedającej, zgodnie z ar. 210 § 1 k.s.h.; właściwa była reprezentacja spółki kupującej; zaprojektował uchwałę zgodnie z art. 230 k.s.h.; zawarł zastrzeżenie przeniesienia własności samochodu, zawarł postanowienie o przeniesieniu posiadania do dnia 30 czerwca 2016 r., określił cenę jako brutto, płatną w 40 % przy zawarciu umowy, a pozostałą w ratach przez okres 2 łat.

Natomiast braki pracy egzaminacyjnej skarżącego to: nierozwiązanie kwestii warunku zawieszającego związanego z prawem pierwokupu, poprzez wcześniejsze rozwiązanie umowy dzierżawy; niewłaściwe rozwiązanie kwestii przeniesienia posiadania, wbrew założeniom zadania egzaminacyjnego art. 350 k.c.; nieprecyzyjne postanowienia dotyczące płatności ceny sprzedaży i rat; zbyt daleko idące zmiany w założeniach stanu faktycznego zadania egzaminacyjnego w zakresie rozwiązania umowy dzierżawy; umowa skonstruowana nieprecyzyjnie, wymagająca interpretacji i rodząca problemy z ewentualną egzekucją świadczenia kupujących.

Sąd podziela argumentację organu, że organ błędnie ustalił w stanie faktycznym sprawy, iż miał on występować w roli radcy prawnego reprezentującego sprzedawcę, podczas gdy zgodnie z informacją dla zdającego, znajdującą się w zadaniu egzaminacyjnym sporządzał on umowę jako radca prawny Emil Kowalski, świadczący pomoc prawną na rzecz Beniowa S.A. z siedzibą w Beniowie Józefa Benio, będących stroną kupującą w stanie faktycznym sprawy. a tym samym przyjęła błędną interpretację umowy w zakresie uwzględnienia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem skarżący reprezentował nie ma on decydującego znaczenia dla oceny pracy. W tym wypadku roli radcy prawnego reprezentującego zarówno sprzedawcę oraz kupującego działających w interesie swoich klientów była zbieżna. Zarówno w interesie jednej jak i drugiej strony leżały prawidłowe ustalenia co do prawa pierwokupu jak i określenia ceny.

Zdaniem Sądu należy uznać, iż organy obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.).

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organy administracji - rozstrzygając sprawę - oparły się na materiale prawidłowo zebranym w toku kontroli, dokonując jego wszechstronnej oceny. Ponadto należy uznać, iż stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach, organy obu instancji uzasadniły w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

Z przytoczonych wyżej powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł jak w sentencji.