Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 720/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 26 września 2022 r. nr SKO/RŚ-423/226/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 września 2019 r. Prezydent Miasta Lubina przyznał A. S. specjalny zasiłek opiekuńczy w kwocie 620 zł miesięcznie z tytułu opieki nad prababką M. O. na okres od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 października 2020r.

W dniu 4 listopada 2019 r. A. S. (29 l.) złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Lubinie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną prababką M. O. (84 l.). Do wniosku strona załączyła orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 stycznia 2012 r., uznające prababkę wnioskodawczyni za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawczyni wniosła również o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne.

Decyzją z dnia 2 kwietnia 2020 r. Prezydent Miasta Lubina odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad prababką strony. Organ pierwszej instancji ustalił, że prababka strony choruje na miażdżycę, zmiany zwyrodnieniowe wielostawowe, nadciśnienie tętnicze oraz wymaga pomocy drugiej osoby w niektórych czynnościach życia codziennego, takich jak zakupy, sprzątanie, gotowanie, spacery, higiena osobista – kąpiel. Orzeczenie nie wskazuje od kiedy datuje się ustalony stopień niepełnosprawności prababki. Natomiast strona wykonuje prace porządkowe w ramach wykonywania kary ograniczenia wolności w wymiarze 30 godzin miesięcznie oraz wychowuje 6 - letniego syna. Zdaniem organu prababka strony wymaga pomocy drugiej osoby w niektórych czynnościach dnia codziennego, jednakże strona wykonuje prace społeczno-użyteczne, nie sprawując opieki nad prababką, która nie wymaga stałej i natychmiastowej pomocy, co uzasadnia odmowę przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy decyzją z dnia 8 czerwca 2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem organu odwoławczego, zarówno zakres czynności opiekuńczych, jakich wymaga prababka strony, jak też sposób sprawowania przez stronę opieki nad prababką, nie wykluczają możliwości wykonywania przez nią zatrudnienia. W tym zakresie organ odwoławczy wskazał, że prababka strony mieszka sama i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Według Kolegium fakt ten świadczy o tym, że nie wymaga ona stałej obecności i pomocy opiekuna we wszelkich czynnościach życiowych. Kolegium stwierdziło, że prababka strony wymaga wsparcia ze strony innych osób, jednak są to czynności w większości związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które są wykonywane w każdym gospodarstwie domowym, także tym gdzie członkowie rodziny pracują. Poza tym, prababka strony ma czworo dzieci oraz dziesięcioro wnuków. Według Kolegium sam fakt posiadania przez prababkę strony czwórki dzieci, nie będących osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym, wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stronie.

Po rozpatrzeniu skargi strony, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 13 października 2020 r. sygn. akt IV SA/Wr 382/20 uchylił decyzję SKO oraz decyzję organu pierwszej instancji. WSA uznał, że w prowadzonym w niniejszej sprawie postępowaniu organy poczyniły odmienne ustalenia niż w postępowaniu dotyczącym przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organy obu instancji nie wskazały, jakie okoliczności stanu faktycznego dotyczące stanu zdrowia prababki, zakresu sprawowanej opieki, sytuacji zawodowej skarżącej uległy zmianie i jaki miały wpływ na podjęcie rozstrzygnięcia w zakresie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego samego materiału dowodowego organ drugiej instancji wyprowadził wnioski przeciwne niż organ pomocowy przy wydawaniu decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, stwierdzając, że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego w większości czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą są czynnościami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa domowego. W tej sytuacji organ powinien wyjaśnić rozbieżności w ustaleniach faktycznych poczynionych w obu prowadzonych postępowaniach oraz dokonać ponownej oceny zaistnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie.

W ocenie WSA, sprawowanie opieki nie oznacza zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą. Natomiast organ drugiej instancji neguje wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną prababką skarżącej. Ponadto w rozpatrywanej sprawie nie poczyniono żadnych ustaleń co do rzeczywistych możliwości sprawowania opieki przez dzieci nad wymagającą opieki ich matką (prababką skarżącej). Wobec tego konieczne jest stwierdzenie, czy stan zdrowia dzieci prababki skarżącej umożliwia faktyczne sprawowanie opieki nad matką.

Decyzją z dnia 8 września 2021 r. Prezydent Miasta Lubina odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad prababką strony.

W wyniku złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy decyzją z dnia 4 listopada 2021 r. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, wskazując na konieczność realizacji wszystkich zaleceń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Prezydent Miasta Lubina decyzją z dnia 30 czerwca 2022 r. nr DR.5012.10961-1117/19 odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad prababką strony. Jak ustalił organ prababka strony jest matką czworga dzieci (najstarszy syn zmarł w styczniu 2022 r.).

Córka A. K. (64 l.), babka wnioskodawczyni, pobiera świadczenie emerytalne, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, opiekuje się dorosłym synem R. Ł., posiadającym umiarkowany stopień niepełnosprawności, który jednak samodzielnie porusza się po mieście. Ponadto pomaga w opiece nad dzieckiem wnioskodawczyni. Zdaniem organu, nie sprawuje stałej opieki nad synem, która uniemożliwiałaby jej realizację obowiązku alimentacyjnego wobec matki.

Druga córka B. G. (60 l.) posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i częściowej niezdolności do pracy, pobiera świadczenie rentowe, wcześniej sprawowała opiekę nad matką i pobierała do 20 lutego 2018 r. zasiłek dla opiekuna. Obecnie utrzymuje z matką stały kontakt telefoniczny. Z kolei jej córka, P. K. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, pobiera świadczenie rentowe i wychowuje dwoje małoletnich dzieci. Druga córka J. Z. pracuje i posiada troje małoletnich dzieci. Również syn T. G. pracuje i posiada dwoje małoletnich dzieci.

Syn Z. K.(66 l.) odwiedza matkę, proponował jej przeprowadzkę do swojego domu i sprawowanie opieki. Wnuk P. K. pracuje zawodowo, a wnuk M. K. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i pobiera zasiłek stały.

Zmarły syn J. K. ma czworo dzieci. Córka M. K. pracuje zawodowo i mieszka w znacznej odległości od babki. Córka M. K. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, pracuje zawodowo, mieszka w znacznej odległości od babki i wychowuje małe dziecko. Córka J. K. przebywała w badanym okresie w W. Syn P. K. pracuje zawodowo, mieszka w znacznej odległości od babki i ma własną rodzinę.

Organ pierwszej instancji wskazał, że prababka wnioskodawczyni mieszka w Legnicy i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, natomiast wnioskodawczyni mieszka w L. (16 km od Legnicy) wraz z sześcioletnim synem i do niedawna z mężem. Jak wyjaśniła wnioskodawczyni w trakcie przesłuchania dojazd do prababki zajmuje jej około pół godziny, przyjeżdża około godziny 8.00, podaje leki, pomaga przy higienie osobistej, przygotowuje posiłki, robi zakupy, sprząta, towarzyszy przy wizytach lekarskich, wychodzi na spacery i organizuje czas wolny, wraca do domu około godziny 20.00.

Organ zauważył, że w trakcie wywiadu środowiskowego wnioskodawczyni nie była obecna, bowiem przebywała na kilkudniowym kursie w Poznaniu. Wykonuje również prace społeczno – użyteczne w ramach kary ograniczenia wolności w wymiarze 30 godzin miesięcznie. Samotnie wychowuje syna od stycznia 2020 r. Od 1 czerwca 2021 r. nie sprawuje już opieki nad prababką.

Organ wskazał, że wnioskodawczyni nie wykonywała żadnych czynności pielęgnacyjnych, związanych z osobą prababki, która pozostaje sama na noc w domu, korzysta z toalety, nie używa pieluchomajtek, samodzielnie myje się i spożywa posiłki. Pomoc prawnuczki ograniczała się do wykonywania czynności w gospodarstwie domowym, takich jak zakupy i sprzątanie oraz dowożenia do lekarzy i towarzyszenia w spacerach. Poza tym, posiadanie licznej rodziny: dzieci, wnuków i prawnuków stwarza realną możliwość wsparcia osoby wymagającej pomocy i podział obowiązków w rodzinie, a także możliwość wsparcia finansowego. Jak ustalono pomoc matce świadczy czynnie troje dzieci oraz wnuczka i prawnuczka – wnioskodawczyni. Pozostali zobowiązani mogą udzielać wsparcia finansowego.

Organ stwierdził, że obowiązek 13 osób spokrewnionych w pierwszym i drugim stopniu wyprzedza obowiązek alimentacyjny prawnuczki – wnioskodawczymi. Czwórka z tych osób posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności, ale tylko jedna osoba (wnuk) wymaga pomocy osoby drugiej. Z tych względów brak było podstaw prawnych do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od decyzji strona wniosła o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki nie wypełnia dyspozycji tego przepisu,

- art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że przepis ten uniemożliwia ustalenie wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki ma dzieci i wnuki, które nie sprawują jednak opieki,

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. prze nieustalenie faktycznego zakresu opieki wnioskodawczyni nad prababką.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy decyzją z dnia 26 września 2022 r. nr SKO/RŚ – 423/226/2022 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium uznało, że nie istnieją żadne obiektywne okoliczności, które uniemożliwiałyby wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego wobec matki przez córkę A. K. Zamieszkuje tak jak matka w Legnicy, jest na emeryturze, nie przeciwwskazań zdrowotnych do sprawowania opieki nad matką, jej niepełnosprawny syn samodzielnie porusza się po mieście (przyjechał do MOPS samodzielnie autobusem), zajmuje się też dzieckiem wnioskodawczyni. Również stan zdrowia drugiej córki – B. G. nie uniemożliwia sprawowania opieki, zwłaszcza że odwiedza matkę i utrzymuje z nią stały kontakt. Syn Z. K. utrzymuje kontakt z matką, odwiedza matkę raz w tygodniu, zadeklarował możliwość osobistej opieki nad matką w przypadku przeprowadzki matki do miejsca jego zamieszkania. Zdaniem SKO, żadna z przyczyn podawanych przez wnuki (praca zawodowa, własna rodzina, odległość od miejsca zamieszkania babki) nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego i nie może stanowić przeszkody do wsparcia babki, czy to w formie osobistych starań czy też w formie sfinansowania usług opiekuńczych. Tak liczna rodzina, w większości mieszkająca w Legnicy albo w jej pobliżu stwarza realną możliwość wsparcia podopiecznej w codziennym funkcjonowaniu.

Kolegium zauważyło również, że prababka wnioskodawczyni nie wymaga stałej obecności i pomocy opiekuna we wszystkich czynnościach życiowych. Nie wymaga bowiem pielęgnacji, ale pomocy przy kąpieli, gotowaniu, przygotowaniu leków, zakupach, sprzątaniu, dowożeniu do lekarzy, wyjściach na spacery. Potwierdziła to wnuczka, zeznając że babka nie jest obłożnie chora, ale wymaga pomocy przy cięższych czynnościach. Zakres wykonywanej opieki (prowadzenie gospodarstwa domowego) nie pozbawia wnioskodawczyni możliwości świadczenia pracy zawodowej, która zresztą podjęła od 1 czerwca 2021 r. Poza tym wykonywała ona prace społecznie użyteczne w wymiarze 30 godzin miesięcznie, w niektórych dniach po kilka godzin dziennie. Przebywała też na tygodniowym kursie zawodowym poza miejscem zamieszkania. Samotnie wychowuje syna, uczęszczającego do przedszkola, a opieka nad małym dzieckiem jest na tyle absorbująca, że niemożliwe jest jednoczesne sprawowanie wszechstronnej opieki nad prababką, mieszkająca w innym mieście w wymiarze podanym przez stronę, tj. od 8.00 do 20.00. Z informacji podanej przez przedszkole wynika, że chłopca odbiera najczęściej matka – wnioskodawczyni.

Zdaniem Kolegium, nie wystąpiły łącznie wszystkie przesłanki uzasadniające przyznanie wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzuciła organowi naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki,

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. prze nieustalenie faktycznego zakresu opieki wnioskodawczyni nad prababką oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki,

- art. 107 § 1 pkt 9 k.p.a. przez błędne pouczenie strony, że od decyzji przysługuje sprzeciw.

Skarżąca stwierdziła, że z uwagi na zły stan zdrowia prababki nie miała możliwości świadczenia pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sprawowana opieka polegała m. in. na przygotowywaniu i podawaniu posiłków, umawianiu i towarzyszeniu podczas wizyt lekarskich, nadzorowaniu leczenia, realizacji recept, zajmowaniu się gospodarstwem domowym – sprzątaniu, praniu, zastępowaniu podopiecznej w załatwianiu wszelkich spraw, robieniu zakupów, pomocy w utrzymywaniu kontaktów społecznych, pomocy w typowych codziennych czynnościach. Tego rodzaju czynności organ nie wziął jednak pod uwagę. Zakres sprawowanej opieki jest stały i długotrwały. Poza tym, na ustalenie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego nie powinien wpływać fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki dzieci i wnuków przy niepodważalnym fakcie sprawowania przez skarżącą stałej opieki, gdyż dzieci i wnuki opieki tej nie sprawowali w wymaganym zakresie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 217 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wykładnia przytoczonych przepisów w orzecznictwie sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego nie była jednolita. Na tle wykładni ww. przepisów w orzecznictwie ukształtowały się dwa stanowiska, które w odmienny sposób odnosiły się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy istnieją rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione z nią w pierwszym stopniu lub małżonek osoby wymagającej opieki.

Według pierwszego stanowiska, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób innych niż: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, osoby na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego w dalszej kolejności, powstaje nie tylko w sytuacji, gdy osoby zobowiązane do alimentacji w bliższym stopniu oraz współmałżonek osoby wymagającej wsparcia legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy osoby te z przyczyn obiektywnych nie są w stanie realnie sprawować opieki.

Natomiast według drugiego stanowiska warunkiem koniecznym dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez wyżej wymienione osoby jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu lub małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Przyjęcie jednego z dwóch przedstawionych przeciwstawnych sposobów wykładni wyżej wymienionych przepisów ma kluczowe znaczenie w sprawie, albowiem z okoliczności sprawy wynika, że o świadczenie pielęgnacyjne wystąpił wnuk osoby wymagającej opieki w sytuacji, gdy żyje syn, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z uwagi na istniejącą rozbieżność wykładni wskazanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dniu 14 listopada 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę następującej treści:

"1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2022 r. poz. 615 ze zm.; dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);

2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.)" - (sygn. I OPS 2/22, publ. www.nsa.gov.pl).

Uzasadniając powyższą uchwałę Naczelny Sąd Administracyjny dokonał analizy zmian stanu prawnego dotyczącego omawianego zagadnienia. Przeprowadzona analiza doprowadziła do dwóch wniosków.

W pierwszej kolejności odniesiono się do wprowadzenia z dniem 14 października 2011 r. do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. przesłanki legitymowania się przez małżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zmiana ta stanowi rozwiązanie zbieżne ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego, który w takim rozwiązaniu upatrywał środka do zapewnienia systemowej spójności regulacji, jak też ze stanowiskiem wyrażanym ówcześnie w orzecznictwie. Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z 1 czerwca 2010 r., sygn. P 38/09, jako prawidłowe ocenił wyrażane w wyrokach sądów administracyjnych stanowisko, że niepełnosprawność współmałżonka osoby wymagającej opieki jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa do świadczenia innym członkom rodziny zobowiązanym do alimentacji.

Równocześnie zwrócono uwagę, że art. 17 ust. 1a u.ś.r. w pierwotnym brzmieniu (od 1 stycznia 2010 r.) zawierał przesłankę odnoszącą się do braku faktycznej możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą tej opieki wymagającą. Dopiero z dniem 1 stycznia 2013 r. ustawodawca dokonał w tym zakresie zmiany i do przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadził przesłankę legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności. W ten sposób ustawodawca zarówno powielił kryterium, jakim już wcześniej posłużył się w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. jak też odszedł od kryterium faktycznych możliwości sprawowania opieki przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności. Regulacja ta została skorelowana z przesłanką negatywną wprowadzoną z dniem 1 stycznia 2013 r. do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którą osoby wskazane w tym przepisie, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności rzutuje na możliwość sprawowania przez osoby, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. opieki nad inną osobą legitymującą się takim orzeczeniem lub orzeczeniem ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Przedstawione zmiany stanu prawnego wymagają uwzględnienia w procesie wykładni jako przejaw świadomej i celowej działalności prawodawcy.

Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w omawianej uchwale zwrócił uwagę, że w przypadku ostatecznej zmiany brzmienia art. 17 ust. 1a u.ś.r. – przed zmianą osoby inne, niż spokrewnione w pierwszym stopniu, mogły się ubiegać o świadczenie, jeżeli osoby spokrewnione w pierwszym stopniu faktycznie nie były w stanie sprawować opieki. Po zmianie kryterium to zastąpione zostało warunkiem, aby osoby uprawnione do świadczenia w pierwszej kolejności legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak jest podstaw do przyjęcia, że zmiana ta była uzasadniona taką właśnie praktyką orzeczniczą i wykładnią przyjmowaną przez sądy administracyjne lub aby przepis w poprzednim brzmieniu rodził wątpliwości interpretacyjne co do rozumienia przesłanki braku możliwości sprawowania opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, dotyczące tego, czy brak ten powinien być potwierdzany w sposób sformalizowany, w szczególności orzeczeniem o niepełnosprawności. Zgodnie z domniemaniem interpretacyjnym, zmiana w brzmieniu przepisu powinna być wyjściowo traktowana jako wprowadzająca zmianę w dotychczasowym stanie prawnym i stan ten modyfikująca. Ustawodawca zastąpił przesłankę braku możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki na przesłankę legitymowania się przez tę osobę orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wyjściowo działanie prawodawcy musi być potraktowane jako zamierzone i celowe, to jest nakierowane na osiągnięcie skutku wyrażającego się zmianą normy prawnej. Dopiero obalenie tego domniemania w procesie wykładni mogłoby uzasadniać tezę, że mimo przeprowadzonej nowelizacji, stan prawny nie uległ zmianie. Wykładnia powinna w szczególności dostarczyć argumentów, że zmianie normy sprzeciwiają się względy systemowe (w tym konstytucyjne), funkcjonalne czy aksjologiczne, a ustawodawca przekroczył ograniczenia nałożone na niego normami Konstytucji.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale zaakceptował pogląd, że "Punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej" (tak. W. Jakimowicz, Problemy stosowania..., op. cit., s. 569). Język jest podstawowym medium, jakim ustawodawca komunikuje się z adresatami prawa i na każdym poziomie, również ustalania zasad konstytucyjnych, czy kontekstu systemowego interpretowanego przepisu, względy językowe odgrywają rolę. Z punktu widzenia języka, kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej (...). Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia. Skoro pod względem językowym analizowane przepisy nie mogą być uznane za rodzące wątpliwości, to decyzja o odstąpieniu od tego rozumienia pod wpływem argumentów systemowych, funkcjonalnych czy celowościowych może być podjęta na dostatecznie silnie umotywowanej podstawie, spójnie i konsekwentnie przemawiającej za takim odstąpieniem. Akceptując model wykładni kompleksowej, Naczelny Sąd Administracyjny nie zakwestionował dopuszczalności poddania objętych wnioskiem przepisów dalszym czynnościom interpretacyjnym, uznał natomiast, że w obliczu wskazanych do tej pory argumentów i efektów czynności interpretacyjnych, waga argumentów przemawiających za odmiennym rozumieniem norm prawnych regulujących dostęp do świadczenia pielęgnacyjnego osób zobowiązanych do alimentacji osoby wymagającej opieki ze względu na niepełnosprawność powinna być dostatecznie doniosła, aby uzasadnić odstąpienie od stosowania przesłanek ustawowych. Językowe znaczenie tekstu nie jest bezwzględną granicą wykładni, natomiast do jej przekroczenia niezbędne jest dostatecznie silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych. Odstępstwo od reguły prymatu językowego sensu przepisu dopuszczalne jest również wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do sprzeczności z fundamentalnymi wartościami konstytucyjnymi lub do rażącej niesprawiedliwości, sankcjonuje nieracjonalność ustawodawcy, niweczy cel instytucji prawnej, prowadzi do wniosków niedorzecznych lub wynika z błędu legislacyjnego. W przypadku objętych wnioskiem przepisów nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny, czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania, wskazuje na to przedstawiona historia zmian legislacyjnych. Przepisy te w zakresie analizowanej przesłanki nie są również pozbawione jednoznaczności. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny rozważał względy związane z wymogami zachowania spójności systemowej – również w wymiarze konstytucyjnym. Rozważania tego doprowadziły do wniosku, że przyjęcie wykładni językowej nie narusza konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej, ochrony i opieki nad rodziną, szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zabezpieczenia społecznego dla osób pozostających bez pracy nie z własnej woli, a zatem nie narusza przepisów art. 2, art. 32, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP.

Stanowisko zajęte w uchwale wiąże wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych i dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować (art. 269 § 1 p.p.s.a.).

W obliczu omówionej uchwały Sąd stwierdził, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, wobec jednoznacznego uznania, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).

Należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie organ dokonał prawidłowej wykładni art. 17 ust.1 pkt 4 i art. 17 § 1a pkt 2 u.ś.r., przyjmując, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje prawnuczce, w sytuacji gdy dzieci i wnuki osoby wymagającej opieki nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak ustalił organ, prababka strony jest matką czworga dzieci (najstarszy syn zmarł w styczniu 2022 r.).

Córka A. K. (64 l.), babka wnioskodawczyni, pobiera świadczenie emerytalne, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, opiekuje się dorosłym synem R. Ł., posiadającym umiarkowany stopień niepełnosprawności, przy czym wskazana jest pomoc osoby drugiej. Syn samodzielnie porusza się po mieście i przyjechał do MOPS autobusem w celu złożenia zeznania. Nie sprawuje stałej opieki nad dorosłym synem, która uniemożliwiałaby jej realizację obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Przede wszystkim jednak nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, w szczególności orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Druga córka B. G. (60 l.) posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i częściowej niezdolności do pracy, pobiera świadczenie rentowe, wcześniej sprawowała opiekę nad matką i pobierała do 28 lutego 2018 r. zasiłek dla opiekuna. Obecnie utrzymuje z matką stały kontakt telefoniczny i odwiedza matkę. Z kolei jej córka, P. K. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, pobiera świadczenie rentowe i wychowuje dwoje małoletnich dzieci. Pomaga, podwożąc babkę i robiąc zakupy. Druga córka J. Z. pracuje i posiada troje małoletnich dzieci. Również syn T. G. pracuje i posiada dwoje małoletnich dzieci. Także te osoby nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Syn Z. K. (66 l.) odwiedza matkę raz w tygodniu, zaproponował jej przeprowadzkę do swojego miejsca zamieszkania i zadeklarował sprawowanie stałej opieki. Wnuk P. K. pracuje zawodowo, a wnuk M. K. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i pobiera zasiłek stały. Także te osoby nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zmarły syn J. K. ma czworo dzieci, które mieszkają w Białymstoku. Córka M. K. pracuje zawodowo i mieszka w znacznej odległości od babki. Córka M. K. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, pracuje zawodowo, mieszka w znacznej odległości od babki i wychowuje małe dziecko. Córka J. K. przebywała w badanym okresie w W. Syn P. K. pracuje zawodowo, mieszka w znacznej odległości od babki i ma własną rodzinę. Żadna z tych osób nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Nie można więc postawić organom zarzutu naruszenia art. 17 § 1a pkt 2 u.ś.r..

Nieuzasadniony jest również zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez niewłaściwe przyjęcie, że zakres sprawowanej opieki nie wypełnia dyspozycji tego przepisu oraz brak związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką.

Wskazać trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki" jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1146/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej jako "CBOSA"). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA. Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie.

Należy też zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że prababka strony choruje na miażdżycę, zmiany zwyrodnieniowe wielostawowe, nadciśnienie tętnicze. Mieszka sama i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Po mieszkaniu porusza się przy pomocy kuli, nie wychodzi sama na zewnątrz. Korzysta z toalety, samodzielnie zjada przygotowane posiłki. Wymaga pomocy drugiej osoby w niektórych czynnościach życia codziennego, takich jak higiena osobista – kąpiel, zakupy, sprzątanie, gotowanie, spacery. Zakres wymaganej pomocy potwierdził również syn osoby niepełnosprawnej i jedna z wnuczek.

Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną prababką.

Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad prababką. Zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Opieka nad prababką ogranicza się bowiem do pomocy przy kąpieli, podawaniu posiłków i leków, towarzyszeniu przy wizytach lekarskich. Prababka jest osobą chodzącą, samodzielnie spożywa posiłki i przyjmuje leki. Jednakże wykonywanie tych czynności przez skarżącą możliwe byłoby również po podjęciu przez nią pracy zarobkowej (przed rozpoczęciem lub po zakończeniu obowiązków zawodowych). Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez skarżącą (robienie zakupów, przyrządzanie posiłków, sprzątanie, pranie, uiszczanie opłat, załatwianie spraw urzędowych) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i z pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia przez skarżącą. Tego rodzaju czynności wykonuje bowiem wiele pracujących osób, poza godzinami pracy.

Zaznaczyć należy, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego członkom rodziny jest powinnością dorosłych zstępnych, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżąca, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Jak zasadnie zauważono w zaskarżonej decyzji, w bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad prababką przez skarżącą, nie jest na tyle absorbująca, że uniemożliwia skarżącej jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach definicji zawartej w art. 3 pkt 21 ustawy, skoro może być sprawowana tylko przez część dnia.

Wpływ na zakres sprawowanej przez skarżącą opieki miały również inne okoliczności. Mianowicie, w okresie sprawowania opieki skarżąca w ramach kary ograniczenia wolności wykonywała prace porządkowe w wymiarze 30 godzin miesięcznie, w niektórych dniach po kilka godzin dziennie. Przebywała również w Poznaniu od 16 do 22 grudnia 2019 r. na kursie masażu.

Poza tym z informacji z dnia 10 marca 2020 r. udzielonej przez Przedszkole Miejskie nr [...] w L. wynika, że to skarżąca najczęściej odbierała dziecko z przedszkola. Pozostaje to w sprzeczności z twierdzeniami skarżącej, że opiekę nad prababką sprawowała nieprzerwanie od godziny 8.00 rano do godziny 20.00 wieczorem.

Nieuzasadniony jest więc również zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. prze nieustalenie faktycznego zakresu opieki wnioskodawczyni nad prababką oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki.

W piśmie z dnia 16 lipca 2021 r. skarżąca poinformowała organ pierwszej instancji, że od 1 czerwca 2021 r. nie sprawuje opieki nad prababką i przebywa w H. Ponadto pismem z dnia 19 październik 2021 r. Zakład Karny Nr [...] we W. poinformował, że skarżąca odbywa karę pozbawienia wolności od 4 października 2021 r. do 30 sierpnia 2022 r. Przyznanie świadczenia po 1 czerwca 2021 r. nie jest możliwe również z powyższych względów.

Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje naruszenie art. 107 § 1 pkt 9 k.p.a. Istotnie organ błędnie poinformował skarżącą o przysługującym środku zaskarżenia, jednakże skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w terminie wniosła skargę do WSA i nie poniosła szkody z powodu błędnej informacji organu.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.