Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 38/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Piątek Asesor WSA Kamila Karwatowicz Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Dyka-Tarnowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi S. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] roku nr[...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego S. J. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie przez S. J. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższa decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia [...] r. S. J. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką G. J., urodzoną [...] r.

Decyzją z dnia [...] r. Naczelnik Wydziału Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miasta w [...], działając z upoważnienia Prezydenta Miasta[...], powołując się na art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1-5, art. 24 ust. 1-4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023r., poz. 390 ze zm.), odmówił przyznania S. J. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu konieczności sprawowania stałej opieki nad G. J. od [...] r. na czas nieokreślony.

Na wstępie uzasadnienia organ I instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych określającego komu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje. Dalej organ I instancji podał, iż dokumenty zgromadzone w sprawie wskazują, że G. J. urodzona [...] r. (matka skarżącego) jest osobą legitymującą się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności, która powstała z dniem [...] r. Jest wdową, jej rodzice nie żyją. Nadto ustalono, że wnioskodawca S. J. jest synem G. J., nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a od [...] r. nieprzerwanie pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy na G. J. W trakcie wywiadu przeprowadzonego przez organ na podstawie art. 23 ust. 4e ustawy o świadczeniach rodzinnych nadto ustalono, że wnioskodawca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz zrezygnował z zatrudnienia w dniu [...] r. z powodu sprawowania opieki nad matką (oświadczenie z dnia [...] r.). Powyższe ustalenie znalazło potwierdzenie w złożonym przez w/w oświadczeniu oraz oświadczeniu złożonym przez G. J. (matkę wnioskodawcy) oraz E. D. i J. J. (rodzeństwo wnioskodawcy). Sprawowanie opieki polega na: przygotowywaniu, podawaniu posiłków, podawaniu leków, robieniu prania, sprzątaniu mieszkania, załatwianiu spraw urzędowych, regulowaniu opłat mieszkaniowych, wspólnych wizytach u lekarzy. Ustalono także, że E. D. - córka G. J. jest osobą zaliczoną do drugiej grupy inwalidzkiej na stałe, która ze względu na stan zdrowia i własne obowiązki pomaga sporadycznie w opiece nad matką, głównie przy czynnościach higienicznych (raz w tygodniu). Natomiast J. J. - syn G. J. nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zamieszkuje wspólnie z G. J. i S. J. Ze względu na własne obowiązki oraz częstą nieobecność w miejscu zamieszkania, rzadko uczestniczy w opiece nad matką, głównie jeżeli chodzi o zapewnienie transportu.

Jako podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji wskazał brak spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej Jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Stwierdził, że niepełnosprawność G. J. powstała, gdy miała ukończone 70 lat. Ponadto organ I instancji wskazał na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stwierdził, że w/w przepis wyklucza uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy osoba już posiada uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Co prawda art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami, jednak S. J. poinformowany w dniu [...] r. (przed wydaniem decyzji odmawiającej mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego) o możliwości uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, nie wyraził zgody na uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy.

W odwołaniu złożonym od powyższej decyzji skarżący wskazał, iż jego mama jest osobą niepełnosprawną uznaną za niezdolną do samodzielnej egzystencji na stałe, dlatego nie może on podjąć pracy. Uważa, że decyzja o nie przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego na mamę z powodu jej niepełnosprawności orzeczonej w wieku późniejszym niż wskazany w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest dla niego krzywdząca. Przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. K38/13 został uznany jako niezgodny z Konstytucją. Nadto podniósł, że w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz zobowiązał się do ewentualnego zwrotu wypłaconego zasiłku.

Po rozpatrzeniu sprawy na podstawie posiadanych akt oraz obowiązujących przepisów Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że odwołanie strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie ustalenia organu I instancji były prawidłowe. Kolegium stwierdziło, iż uznaje za błędne stanowisko organu I instancji, iż strona nie spełnia warunku określonego w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia - bowiem Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ww. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego, powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Mimo, wskazanego powyżej błędnego stanowiska organu I instancji Kolegium uznało, że organ I instancji zasadnie odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec stwierdzenia przesłanki negatywnej do jego przyznania określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych- ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i nie wyraża zgody na uchylenie przez organ I instancji decyzji przerzynającej specjalny zasiłek opiekuńczy.

Organ odwoławczy stwierdził, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się finalnie jedynie do tego, czy okoliczność, że osobie sprawującej opiekę nad legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności matką przysługuje prawo do innego świadczenia - tu specjalnego zasiłku opiekuńczego - jest podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Przyjęto, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera inne świadczenie to wykluczające, powinna mieć prawo do dokonania wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację bądź zawieszenie pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do właściwego organu wniosku o zawieszenie prawa do innego świadczenia. Istotne jest by osobie, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, umożliwić dokonanie wyboru jednego z tych świadczeń, ale musi to być formalnoprawny wybór, a więc powinien sprowadzać się do oficjalnej rezygnacji z pobierania świadczenia w niższej kwocie (por. wyrok WSA w Warszawie sygn. akt I SA/Wa 2905/22 z dnia 22.02.2023 r.). Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest więc brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. W świetle obowiązujących przepisów nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne (warunkowe), zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej ten zasiłek. Jak wynika z akt sprawy S. J., w trybie wymaganym przez przepisy k.p.a. (art. 9 i art. 79a k.p.a. ), uzyskał wymagane wyżej informacje (pouczenia) i nie wyraził zgody na uchylenie przez organ I instancji decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. O świadomości obowiązku/wymogu rezygnacji z pobierania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego w okresie domagania się świadczenia pielęgnacyjnego świadczy również złożone przez stronę odwołanie od decyzji organu I instancji.

Uwzględniając, że S. J. został pouczony o obowiązku zawieszenia prawa do innego świadczenia określonego art. 17 ust. 5 pkt. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz uwzględniając treść art. 24 ust. 2 tej ustawy, zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z pobierania innego świadczenia - od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu jego wypłaty, Kolegium uznało, że odwołanie jest bezzasadne, a decyzja organu I instancji odpowiada prawu. Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka wykluczająca przyznanie S. J. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego w związku z opieką nad matką. Dopiero uchylenie przez organ I instancji decyzji przyznającej stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z dokonanym przez stronę wyborem korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego będzie uzasadniało uwzględnienie ewentualnego (nowego) wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

Skargę na powyższą decyzję złożył S. J. wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez niewłaściwe zastosowanie, objawiające się w uznaniu, że uprzednia rezygnacja z ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi warunek sine qua non przyznania "konkurencyjnego" świadczenia rodzinnego (pielęgnacyjnego), podczas gdy "wcześniejsza" rezygnacja nie jest przesłanką konieczną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a "rezygnacja" ze specjalnego zasiłku opiekuńczego może nastąpić także po otrzymaniu decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego;

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez jego niewłaściwe zastosowanie, objawiające się w odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na ustalone prawo skarżącego do specjalnego zasiłku opiekuńczego, pomimo że ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie stanowi przesłanki wykluczającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (o czym mowa w zarzucie z punktu poprzedzającego), i w przypadku jego stwierdzenia, świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, a wobec zbiegu ustalonych praw do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego wcześniej ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego mogła zostać zmieniona lub uchylona przez organ administracji publicznej, bez zgody strony, w trybie art. 32 ust. 1 powołanej ustawy

3. naruszenie przepisu postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 8 § 1 k.p.a., przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, co przejawiło się w:

- uzależnieniu przez organ administracji publicznej II stopnia przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od uprzedniej rezygnacji przez skarżącego ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy uprzednia z niego rezygnacja nie stanowi warunku koniecznego przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (nadto, z perspektywy laika, stawia stronę w sytuacji, w której własnym oświadczeniem strona "pozbawia się" już ustalonego prawa i wypłacanych środków; taka osoba nie znając specyfiki decyzji związanej, działa w obawie, że pozbawi się wprawdzie niższych, lecz jednak już wypłacanych środków),

- a także w przywołanej przez organ administracji publicznej I stopnia niespójności rozstrzygnięć organu administracji publicznej II stopnia co do tego, czy uprzednio ustalone prawo do "konkurencyjnego" świadczenia rodzinnego może być przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ;

- oraz w rozstrzygnięciu wątpliwości, czy warunkiem sine qua non jest rezygnacja z już ustalonego prawa do "konkurencyjnego" świadczenia rodzinnego przed otrzymaniem decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, na niekorzyść strony.

W założonej odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 dalej "p.u.s.a."), sąd administracyjny przeprowadza kontrolę pod względem zgodności z prawem aktów wydawanych przez organy administracji publicznej. Z przepisu art. 1 p.u.s.a. wynika, że sądowoadministracyjna kontrola administracji publicznej zawsze powinna uwzględniać trzy aspekty, a mianowicie: 1) ocenę zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym; b) ocenę dochowania wymaganej procedury; c) ocenę respektowania reguł kompetencji. Kontrola ta polega więc na wszechstronnym zbadaniu stanu faktycznego i prawnego sprawy, a sąd powinien poddać szczególnie gruntownej ocenie i analizie te wszystkie aspekty sprawy, w odniesieniu do których istnieją wątpliwości, a ustalenia organów są odmienne od wniosków i twierdzeń strony. Należy również dodać, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

W rozpoznawanej sprawie stan faktyczny jest czytelny i w tym zakresie nie występują wątpliwości. Tytułem przypomnienia skarżący zamieszkuje wspólnie z matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i z uwagi na stan zdrowia wymaga opieki ze strony innej osoby. Wskazaną opiekę sprawuje skarżący, który obecnie pobiera od listopada 2018 r. specjalny zasiłek opiekuńczy na G. J. Sytuacja odmiennie przedstawia się w kontekście interpretacji norm prawnych mających zastosowanie w sprawie a dotyczących zbiegu uprawnienia do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego z pobieranym zasiłkiem specjalnym opiekuńczym. Mając na uwadze powyższe stwierdzenie niezbędnym jest przybliżenie stanu normatywnego w rozpoznawanej sprawie.

Stosownie do postanowień art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Po myśli ust. 1a przywołanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; nie ma osób będących opiekunem faktycznym dziecka lub osobą będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z treścią ust. 1b omawianego przepisu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Stosownie do postanowień ust. 5 wskazanego powyżej przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego albo ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Przedmiotowe świadczenie nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki: pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, względnie została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu. Przywoływane świadczenie nie przysługuje jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; albo też członek rodziny osoby sprawującej opiekę ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, jak również na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, albo też na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Po przedstawieniu stanu normatywnego przyjdzie odnieść się do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy i zestawienia go z treścią przywołanych przepisów prawa. Stan faktyczny w sprawie został ustalony w sposób, który nie budzi istotniejszych wątpliwości i, co także istotne, w skardze do tutejszego Sądu nie podnosi się zarzutu wadliwości przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. Istota sporu między skarżącym reprezentowanym przez profesjonalnego pełnomocnika, a organami administracji publicznej sprowadza się wyłącznie do interpretacji postanowień przywołanego powyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 27 tego aktu normatywnego. W ocenie organu odwoławczego fakt pobierania przez skarżącego świadczenia emerytalnego jest jedyną przesłanką negatywną możliwości skutecznego ubiegania się o wnioskowane świadczenie. Z treści skargi wynika, że stanowisko pełnomocnika skarżącej sprowadza się do zarzutu stawianego organom administracji publicznej, że nie poinformowały one skarżącej o możliwości wyboru jednego z ze wskazanych świadczeń, a tym samym dopuściły się naruszenia postanowień art. 8 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Sąd w całości podziela stanowisko Kolegium wyrażone w zaskarżonej decyzji w kwestii interpretacji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to przepis uzależnia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a który stanowił podstawę odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji. Słusznie organ odwoławczy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego, powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych należy stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Pogląd ten jest w orzecznictwie sądowym uznany, na co wskazują m.in. przywołane w decyzji orzeczenia sądów administracyjnych.

W tym stanie sprawy prawidłowo organ odwoławczy orzekł merytorycznie z pominięciem niekonstytucyjnej części art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli ust. 1b tego przepisu. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był kompletny, a stan faktyczny nie budził wątpliwości, wobec czego sprawa mogła być rozstrzygnięta merytorycznie przez organ II instancji.

W ocenie Sądu zasadne okazały się zarzuty skargi braku należytego rozważenia przez organy obu instancji kwestii zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego, o przyznanie którego ubiega się skarżący, z otrzymywanym już zasiłkiem specjalnym opiekuńczym na matkę G. J. Warunkiem niezbędnym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. W ocenie Sądu w przypadku zbiegu uprawnień do tych świadczeń rodzinnych funkcję analizowanego art. 17 ust. 5 lit. pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozumieć jako sposób uniknięcia kumulacji pobieranych świadczeń, nie zaś jako wykluczenie możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie spełnia przesłanki do uzyskania innego świadczenia określonego w tym przepisie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2022r., sygn. akt I OSK 1242/21). Powołany przepis dotyczący zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jest jedynym przepisem, który reguluje tę kwestię.

Sąd zwraca uwagę, że w trakcie postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ I instancji po otrzymaniu pouczenia, że nie jest możliwym jednoczesne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego jak i w odwołaniu od decyzji wydanej przez ten organ skarżący złożył oświadczenie, że zrezygnuje z aktualnie pobieranego zasiłku specjalnego opiekuńczego, z chwilą przyznania mu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem obawia się utraty środków do życia. Z znajdujących się w aktach dokumentów, w tym z protokołu odbioru powyższego oświadczenia wynika, że organ informował skarżącego o skutkach zbiegu uprawnień do tych dwóch świadczeń i braku możliwości przyznania wnioskowanego w przypadku pobierania zasiłku specjalnego opiekuńczego, jednak Sąd nie stwierdził, aby organ jednoznacznie poinformował stronę, że spełnia wszystkie pozytywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a jedyną negatywną przesłanką jest pobieranie świadczenia w postaci zasiłku specjalnego opiekuńczego. Oczywiście zgodzić należy się z poglądem organów, że nie jest dopuszczalna rezygnacja warunkowa przez skarżącego z pobieranego zasiłku specjalnego opiekuńczego. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych takiej możliwości nie przewidują. Proces przyznawania świadczeń wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych nie opiera się na zasadzie kontradyktoryjności. Obowiązkiem organu jest prowadzenie postępowania administracyjnego w taki sposób , aby zapewnić uwzględnienie uzasadnionych interesów jego uczestników. W sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a k.p.a. obowiązek informacyjny, musi zatem polegać na pouczeniu strony o możliwości złożenia wniosku o rezygnacji z określonego świadczenia aby uzyskać możliwość uzyskania innego, korzystniejszego dla strony. Jest to szczególnie istotne w tych sprawach, gdzie zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, w tym sporządzony przez organ I instancji protokół odebrania od skarżącego oświadczenia w przedmiocie rezygnacji z specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dają podstawy do przyjęcia, że organy z powyższego obowiązku w sposób należyty się wywiązały. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek udzielania stronie pełnej informacji spoczywa na organie władzy publicznej zawsze wtedy, gdy informacja dotyczy okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony będących przedmiotem postępowania. Celem udzielania tego rodzaju informacji będzie zawsze konieczność zapobieżenia szkodzie z powodu nieznajomości prawa. Z omawianej zasady wynika więc bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli. Jakkolwiek więc art. 6 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, to nie można tego przepisu rozumieć w ten sposób, że istnienie przepisu prawa jest nadrzędną wartością wykluczającą analizę konkretnego przypadku w odniesieniu do zasady słusznego interesu obywatela, jak też zwalniającą organ władzy publicznej od obowiązku czuwania na tym, by strona postępowania, wskutek niedoinformowania nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Zlekceważenie przez organ władzy publicznej tych elementarnych zasad praworządności w postępowaniu administracyjnym i przyznanie priorytetu przepisowi prawa skutkuje wprost naruszeniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej. Realizacja tego obowiązku jest szczególnie istotna w sprawach o przyznanie świadczeń wynikających z ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając na uwadze powyższe wywody uznać należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Ponownie rozpatrując sprawę organ winien rozpoznać sprawę w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W sposób jednoznaczny, zrozumiały dla strony przedstawić przepisy prawne mające zastosowanie w niniejszej sprawie. W przypadku stwierdzenia, że jedyną przeszkodą prawną do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest pobieranie przez niego specjalnego zasiłku opiekuńczego w sposób jednoznaczny poinformowanie o tym skarżącego. Wobec konieczności uchylenia skutków powyższych naruszeń prawa obowiązkiem organu winno pozostawać znalezienie takiego rozwiązania procesowego, które będzie gwarantować skarżącemu realizację prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od momentu złożenia wniosku o jego przyznanie (np. rozważenie możliwości zawieszenia postępowania do momentu uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej zasiłek opiekuńczy, wydanie decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego i decyzji o zmianie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego w tym samym dniu z jednoznacznym wskazaniem w uzasadnieniu tych decyzji o ich konsekwencjach prawnych). Nadmienić w tym miejscu należy, że konstytutywny charakter decyzji zmieniającej lub uchylającej decyzji o przyznaniu świadczenia nie wyklucza dopuszczalności orzekania w tym przedmiocie ze skutkiem wstecznym (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 stycznia 2013r., sygn. akt I OSK 1129/12, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. z 17 lutego 2022r., sygn. akt II SA/Go 1113/21).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 9 k.p.a. oraz w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1 wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a oraz § 14 ust. 1 pkt c1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).