Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1972/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1, art. 2 i art. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 319
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - t..j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) sędzia del. WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 kwietnia 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 806/21 w sprawie ze skargi J. S. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 24 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 28 czerwca 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. S. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 806/21, po rozpoznaniu skargi J. S. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 24 września 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych - oddalił skargę.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji postępowanie administracyjne w sprawie zostało zainicjowane wnioskiem J. S. K. (dalej jako: "strona", "wnioskodawca" lub "skarżący") o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jako tytuł upoważniający do uzyskania wymienionych statusów strona wskazała pełnienie zasadniczej służby wojskowej w batalionach budowlanych w latach 1974-1976, przynależność do NSZZ "Solidarność" od września 1980 r., pozbawienie możliwości wykonywania zawodu oraz ogólnie pojęte "nękanie przez służby bezpieczeństwa", w tym ingerencję w życie rodzinne. Do wniosku strona dołączyła decyzję Prezesa IPN o spełnieniu warunków określonych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej jako: "Szef Urzędu" lub "organ") decyzją z dnia 28 czerwca 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 319, ze zm.) – dalej: "ustawa o działaczach opozycji", odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Szef Urzędu wskazał, że zgromadzone dowody nie pozwalają na uznanie strony za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych. W szczególności strona nie przedstawiła dokumentów potwierdzających związek służby wojskowej z działalnością polityczną jak i dowodów potwierdzających pozbawienie możliwości wykonywania zawodu w związku ze swoją działalnością antykomunistyczną. Nie podała też, czy w latach 1970-1980 prowadziła jakąkolwiek działalność antykomunistyczną. Szczegółowa kwerenda Instytutu Pamięci Narodowej nie potwierdziła działalności opozycyjnej strony lub doznanych przez nią represji.

Strona nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Szef Urzędu decyzją z dnia 24 września 2021 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 28 czerwca 2021 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i powielając argumentację w niej zawartą.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Zdaniem Sądu meriti, Szef Urzędu prawidłowo ocenił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie świadczy o wystąpieniu pozytywnych przesłanek do uznania skarżącego za działacza opozycji lub osobę represjonowaną w rozumieniu art. 2 lub art. 3 cytowanej ustawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy.

Dalej Sąd Wojewódzki wskazał, że pomimo, iż skarżący w okresie od dnia 29 października 1974 r. do dnia 7 października 1976 r. przez okres powyżej 30 dni pełnił służbę wojskową, to jednak rację ma organ twierdząc, że postępowanie przeprowadzone w sprawie nie doprowadziło do wykazania, że do odbycia tej służby skarżący został powołany za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Prowadzone z urzędu postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło represyjnego charakteru odbywania przez stronę zasadniczej służby wojskowej, a sam skarżący nie powołał żadnych konkretnych okoliczności świadczących o spełnieniu przesłanki z art. 3 pkt 2 ustawy. Działalność w NSZZ "Solidarność" w latach 1980-1981 też nie może stanowić podstawy do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej wobec treści wyżej powołanego art. 2 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Podstawy takiej nie może również stanowić legalna działalność związkowa w latach 1982 – 1989 r. Przypomnieć należy, że wraz z wprowadzeniem stanu wojennego zawieszona została działalność NSZZ "Solidarność", a jej formalna delegalizacja miała miejsce 8 października 1982 r. wraz z datą przyjęcia nowej ustawy o związkach zawodowych i organizacjach rolników indywidualnych. Skarżący nie powoływał się natomiast na działalność opozycyjną w jakichkolwiek strukturach nielegalnych.

Odnośnie podnoszonych okoliczności nękania skarżącego przez Służbę Bezpieczeństwa, czy to za posiadanie rodziny we [...], czy za zorganizowanie strajku, czy też z innych powodów bliżej nie określonych przez samego skarżącego, a których rezultatem było m.in. niewydawanie paszportu, zwalnianie z pracy, niemożność kształcenia w wybranej szkole, to Sąd Wojewódzki wskazał, że warunkiem przyjęcia, iż mamy do czynienia z inwigilacją przez organy bezpieczeństwa państwa i bezprawnymi działaniami polegającymi na popełnieniu na szkodę wnioskodawcy przestępstwa lub wykroczenia, albo też, iż doszło do pozbawienia wykonywania swojego zawodu lub rozwiązania umowy o pracę, musi być związek tych działań z wzięciem przez stronę udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Zasadnie Szef Urzędu uznał, iż w sprawie brak jest dowodów, by strona brała udział w takowych wystąpieniach, z związku z czym nie zachodzą wystarczające przesłanki do uznania, iż strona spełniła warunki, o których mowa w art. 3 pkt 3 lit. b-d ustawy o działaczach opozycji.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji podobne uwagi można sformułować również w przypadku podnoszonej przez skarżącego okoliczności skazania go w 1989 r. przez sąd karny w J. na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu. Znamienne jest przy tym podkreślenie przez samego skarżącego, że sprawa ta odbyła się "z powództwa byłej żony, jej kochanka milicjanta i jego kolegów w Służbie Bezpieczeństwa", a zatem nie miała ona charakteru publicznoskargowego, a tym bardziej nie przebywał on z tego tytułu w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski. Oczywistym jest, że w tym przypadku nie było jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że strona spełniła warunek określony w art. 3 pkt. 1 lit. a ustawy o działaczach opozycji.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.) - dalej: "P.p.s.a." Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. S. K. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, art. 75 § 1 K.p.a. i 86 § 1 K.p.a. poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej przez WSA, skutkującą niewłaściwym zastosowaniem środka określonego w ustawie w postaci uchylenia decyzji, pomimo tego, że zebrany przez organ materiał dowodowy był niewystarczający do wydania rozstrzygnięcia, gdyż organ nie przeprowadził dowodu z przesłuchania strony, który to dowód pozwoliłby poczynić ustalenia, że przyczyny powołania skarżącego do przymusowej służby wojskowej wypełniały przesłanki: "przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce" oraz, że okoliczności, że skarżący był inwigilowany przez organy bezpieczeństwa państwa i pozbawiony możliwości wykonywania swojego zawodu oraz, że rozwiązano z nim umowę o pracę miały charakter represji związanej z przynależnością przez skarżącego do NSZZ "Solidarność" i zorganizowanego przez skarżącego wystąpienia wolnościowego tj. Strajku w Spółdzielni Usług Rolniczych W., a zatem skarżący spełnia warunki określone w art. 3 ust. 2 i 3 lit. b-d ustawy o działaczach opozycji;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 K.p.a. poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej przez WSA, skutkującą niewłaściwym zastosowaniem środka określonego w ustawie w postaci uchylenia decyzji, pomimo tego, że zebrany przez organ materiał dowodowy był niewystarczający do wydania rozstrzygnięcia, gdyż organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do rzetelnego zebrania materiału dowodowego i wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym zaniechał działań własnych w zakresie zbierania materiału dowodowego i nie wykorzystał wszystkich dostępnych instrumentów prawnych, które mogłyby przyczynić się do pełnej i prawidłowej oceny zasadności złożonego przez skarżącego wniosku. Organ m.in. nie wystąpił do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu skarżącego jako działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz nie podjął czynności zmierzających do zweryfikowania przedstawionych przez skarżącego faktów i okoliczności uzasadniających brak możliwości pozyskania przez skarżącego dowodów w sprawie (np. dotyczących zniszczenia dokumentacji związanej z działalnością oddziału NSZZ "Solidarność" w Spółdzielni Usług Rolniczych W. czy zniszczenia dokumentacji dotyczącej nękania skarżącego i jego ojca pochodzących z jednostek Milicji Obywatelskiej i Służby Bezpieczeństwa w J., które miało miejsce w [...] w 1989 r.) i ewentualnego pozyskania kopii tych dokumentów, co w rezultacie doprowadziło do niezasadnej odmowy przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej przez WSA, skutkującą niewłaściwym zastosowaniem środka określonego w ustawie w postaci uchylenia decyzji, pomimo tego, że zebrany przez organ materiał dowodowy był rozpatrzony w sposób dowolny, a nie swobodny co spowodowało pominięcie naruszeń organu administracji polegających m.in. na wyprowadzeniu z materiału dowodowego wniosków z niego nie wynikających, niezgodnych z realiami historycznymi sprawy, a ponadto sprzecznych z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., w związku z art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej przez WSA, skutkującą niewłaściwym zastosowaniem środka określonego w ustawie w postaci uchylenia decyzji, pomimo tego, że w przedmiotowej sprawie organ naruszył materialnoprawny przepis art. 2 § 1 ustawy przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że działalność, którą skarżący prowadził w latach 1980-1989 r. w ramach struktur NSZZ "Solidarność" w Spółdzielni Usług Rolniczych W. nie stanowiła działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a w rezultacie błędne ustalenie, że skarżący nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 ustawy i niezasadnej odmowy przyznania skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy, poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej przez WSA, skutkującą niewłaściwym zastosowaniem środka określonego w ustawie w postaci uchylenia decyzji, pomimo tego, że w przedmiotowej sprawie organ naruszył materialnoprawny przepis art. 3 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że przytoczone przez Skarżącego przyczyny skierowania skarżącego do przymusowej służby wojskowej nie miały charakteru przyczyn politycznych, związanych z prowadzoną przez skarżącego i jego rodzinę działalnością opozycyjną, a w rezultacie błędne ustalenie, że Skarżący nie spełnia warunków określonych w art. 3 ust. 2 ustawy i niezasadnej odmowy przyznania Skarżącemu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., w związku z art. 3 lit. b-d ustawy o działaczach opozycji, poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej przez WSA, skutkującą niewłaściwym zastosowaniem środka określonego w ustawie w postaci uchylenia decyzji, pomimo tego, że w przedmiotowej sprawie organ naruszył materialnoprawny przepis art. 3 ust. 3 lit. b-d ustawy o działaczach opozycji przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że strajk organizowany przez skarżącego w ramach NSZZ "Solidarność" w Spółdzielni Usług Rolniczych W. nie stanowił wystąpienia wolnościowego oraz że doświadczane przez skarżącego represje tj. inwigilacja przez organy bezpieczeństwa państwa, pozbawienie możliwości wykonywania swojego zawodu i finalnie rozwiązanie ze skarżącym umowy o pracę, nie następowały w związku z wystąpieniem wolnościowym, a w rezultacie błędne ustalenie, że skarżący nie spełnia warunków określonych w art. 3 ust. 3 lit. b-d ustawy o działaczach opozycji i niezasadnej odmowy przyznania skarżącemu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych;

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uwzględnienie niniejszej skargi kasacyjnej na podstawie art. 179a P.p.s.a., tj. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i ponowne rozpoznanie sprawy. Natomiast na wypadek nieuwzględnienia powyższego, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a.

Nadto skarżący kasacyjnie wniósł:

1) na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a. o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym;

2) na podstawie art. 200 P.p.s.a. o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych;

3) zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu zarówno w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym jak i postępowaniu prowadzonym przed tut. Sądem w wysokości dwukrotności stawki przepisanej prawem przewidzianej dla pełnomocników z urzędu, powiększonej o wysokość należnej stawki podatku VAT.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skargach zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.

Przechodząc do rozpoznania podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów natury procesowej wskazać należy, że rację ma skarżący kasacyjnie podnosząc zarzuty naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Jak bowiem wynika z treści zaskarżonej decyzji z dnia 24 września 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tego samego organu z dnia 28 czerwca 2021 r., organ ten, wbrew obowiązkom wynikającym z powołanych przepisów, nie przeprowadził postępowania w sposób odpowiadający wymogom w nich zawartym oraz nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy zagadnień, a Sąd pierwszej instancji powyższych uchybień błędnie nie zakwalifikował jako mających wpływ na wynik sprawy.

Jakkolwiek z treści art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji wynika powinność dołączenia do wniosku składanego przez osobę zainteresowaną uzyskaniem statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy, to jednak nie należy na podstawie tego przepisu wnosić, że organ orzekający w sprawie jest całkowicie zwolniony od prowadzenia postępowania dowodowego i wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozpoznania wniosku. Zgodnie bowiem ze wskazanymi wyżej przepisami K.p.a., gospodarzem postępowania jest organ administracji, którego zadaniem jest nie tylko dążenie do ustalenia okoliczności faktycznych sprawy ale także dążenia do respektowania zasad postępowania takich jak zasada zaufania czy informowania (art. 8 i art. 9 K.p.a). Mimo ciążących na stronie obowiązkach dostarczenia dowodów istotnych dla sprawy, z obowiązku ich oceny ale także uzupełnienia jeśli zachodzi taka potrzeba, organ nie jest zwolniony, zwłaszcza gdy dostarczone przez stronę dowody lub wnioski dowodowe wskazują konkretne obszary, które winny zostać zbadane, czy uzupełnione. W tym zakresie trzeba wskazać, że pozycja organu administracji jest zawsze dominująca, a przyznane kompetencje, zakres obowiązków i doświadczenia pozwalają na szersze spojrzenie na sprawę oraz umiejętność właściwego pokierowania tokiem postępowania, jak choćby wskazanie na konkretne dokumenty (ich rodzaj, charakter), które w danej sprawie pozwolą na ustalenie niezbędnych faktów. Obowiązek ten ulega wzmocnieniu jeśli strona w postępowaniu administracyjnym nie była zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie.

Przepis art. 77 § 1 K.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz podjąć wszelkie starania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania decyzji zgodnej z prawem. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i ocenionego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako niezbędnego warunku wydania decyzji o przekonywującej treści (art. 7 K.p.a.).

W rozpoznawanej sprawie zasadom tym organ uchybił. Poza wystąpieniem do Prezesa IPN - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji organ nie podjął żadnych innych czynności dowodowych w sprawie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie nie wykorzystano wszystkich dostępnych instrumentów prawnych, które mogłyby przyczynić się do oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku. Organ mógł choćby wystąpić do właściwych jednostek wojskowych o weryfikację, czy istnieją jakiekolwiek dokumenty potwierdzające twierdzenia strony o skierowaniu jej do jednostki za działalność polityczną. To samo tyczy się zweryfikowania twierdzeń skarżącego o organizowaniu przez niego strajku w Spółdzielni Usług Rolniczych W., poprzez zwrócenie się w tej sprawie do regionalnych struktur NSZZ "Solidarność".

Mowa tu także o możliwości wystąpienia przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Należy zwrócić uwagę, że możliwość wystąpienia przez organ do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej o zaopiniowanie wniosku przewidział ustawodawca w treści art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji. Uchwała właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej, podjęta w trybie art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji stanowi wprawdzie wyłącznie materiał pomocniczy, nie przesądzający kierunku rozstrzygnięcia organu, lecz mogący ukierunkować organ co do potrzeby przeprowadzenia dalszych, dodatkowych dowodów.

Z kolei możliwość przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony (z czego również organ administracji nie skorzystał) wynika z ogólnych zasad dowodzenia, wskazanych w art. 86 i art. 75 § 1 K.p.a. Zgodnie z treścią art. 86 K.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Z kolei treść art. 75 § 1 K.p.a. stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Jakkolwiek przeprowadzenie obu wspomnianych wyżej dowodów nie było bezwzględnym obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie, to niewątpliwie, pozwoliłoby stwierdzić, że w sprawie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe w sposób wyczerpujący, w zakresie możliwym do przeprowadzenia – zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej. Należy w tym miejscu również wyraźnie zaakcentować, że przeprowadzenie sugerowanych przez Sąd dowodów nie pozbawia organu prawa do oceny ich przydatności dla pozytywnego rozpoznania wniosku, a także, wiarygodności, w świetle zasady swobodnej oceny dowodów o jakiej mowa w art. 80 K.p.a.

Z uwagi na powyższe w sprawie doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a., co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o działaczach opozycji w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł bowiem, że argumentacja obydwu zapadłych w sprawie decyzji oparta była na niekompletnym materiale dowodowym, a przedstawione twierdzenia wykraczały poza reguły swobodnej oceny dowodów.

Z powyższych względów, na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c. P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 28 czerwca 2021 r. Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie rzetelne i wszechstronne dokonanie ustaleń faktycznych dotyczących przesłanek ustawowych zawartych w art. 5 ust. 1, art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia za sporządzoną i wniesioną skargę kasacyjną, albowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 254 § 1 i art. 258-261 P.p.s.a.