Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 612/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 67
journal: Dz.U. 2023 poz 682
law: Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
article: art. 57 ust. 1 i 2, art. 61, art. 63, art. 144 ust. 1 i 2, art. 185
journal: Dz.U. 2022 poz 1520
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t. j.)
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2023 r. sprawy ze skargi Syndyka Masy Upadłości [...] D. sp. z o. o. w upadłości likwidacyjnej w J. na decyzję Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 7 lutego 2023 r. nr WINB.WOA.7721.266.2022.AS/DO/TA w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w R. z dnia 30 maja 2022 r. nr [...], 2. zasądza od Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach na rzecz strony skarżącej 997 (dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w R. (dalej PINB) decyzją nr [...] z dnia 30 maja 2022 r., działając na podstawie art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 682 ze zm., dalej: p.b.) oraz na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a.), nakazał właścicielom obiektu: Syndykowi masy upadłości [...] D. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w J. (dalej: strona, skarżący), Zakładowi [...] "K.Spółka Jawna" D. K., G. K. w R. oraz M.S., rozbiórkę nieużytkowanej, nienadającej się do remontu i odbudowy kładki (estakady dla dawnego rurociągu przesyłowego) wraz ze wszystkimi jej podporami aż do poziomu terenu, usytuowanej nad rzeką [...] przy ul. [...] w R. (na działkach nr [...], [...], [...] i [...]) i uporządkowanie terenu. Wskazano, że nakaz rozbiórki poszczególnych ustrojów konstrukcyjno-budowlanych obiektu budowlanego dotyczy:

– rury stalowej - głównego dźwigara nośnego, stalowych konstrukcji wsporczych, stalowych pomostów komunikacyjnych, balustrad, tarcz oporowych, cięgien stalowych do haków, łączących cięgna z pylonem stalowym,

– podpory skrajnej od ul. [...], posadowionej w gruncie na działce nr [...], przyczółka żelbetowego z łożyskami podporowymi, osadzonymi w podporze w sposób trwały, niemożliwych do demontażu przez odkręcenie, usunięcie nitów lub klinów lub odspawanie,

– podpory pośredniej, posadowionej w gruncie na działce nr [...] – filara żelbetowego, połączonego z nim pylonu stalowego 2-słupowego wraz z hakami łączącymi pylon z cięgnami oraz podpory skrajnej posadowionej w gruncie na działce nr [...] – przyczółka żelbetowego z łożyskami podporowymi osadzonymi w podporze w sposób trwały, niemożliwych do demontażu przez odkręcenie, usunięcie nitów lub klinów lub odspawanie,

Nakaz powyższy powinien zostać wykonany przez ww. strony postępowania solidarnie.

Termin przystąpienia do robót określono na dzień 21 października 2022 r., a termin ich zakończenia – na dzień 28 lutego 2023 r.

W uzasadnieniu organ wskazał m. in., że inwestorem całego przedsięwzięcia oraz poszczególnych zadań inwestycyjnych w zakresie budowy osadników oraz kładki dla rurociągu przez rzekę [...] było Przedsiębiorstwo [...] "C.", którego podstrukturą - jednostką lokalną, była [...] "R.". Przedmiotowy obiekt budowlany stanowi obecnie pozostałość po zlikwidowanej [...]. Następca prawny - Spółka S., w 2010 r. sprzedał spółce [...] D. Sp. z o.o. z siedzibą w J. prawo użytkowania wieczystego zabudowanej nieruchomości oraz prawo własności budynków, budowli i urządzeń naziemnych, podziemnych, stanowiących odrębną nieruchomość oraz ruchomości w postaci maszyn i urządzeń. [...] D. Sp. z o.o. z siedzibą w J. opisane wyżej prawa i rzeczy kupiło. Zakresem transakcji sprzedaży objęta została również stanowiąca część przedmiotu materialnego kładka stalowa nad ciekiem wodnym - czasowo zamontowana na działce nr [...]. Obiekt nie może zostać doprowadzony do stanu zgodnego z prawem, nie nadaje się do remontu. Stąd, na podstawie analizy dokumentów, w tym aktów notarialnych, orzeczono jak w decyzji.

Odwołanie od decyzji PINB złożył poprzez pełnomocnika ww. Syndyk, zaskarżając ją w całości. Zarzucono naruszenie:

– art. 40 § 2 k.p.a., poprzez niedoręczenie decyzji pełnomocnikowi Syndyka;

– art. 5 ust. 2 w zw. z art. 67 ust. 1 p.b., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, że stroną w postępowaniu w sprawie stanu utrzymania obiektu budowlanego jest syndyk masy upadłości przedsiębiorstwa jw., choć nie posiada on tytułu prawnego do nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją;

– art. 6, 7, 77 k.p.a. w zakresie ustalenia stron postępowania w sprawie stanu utrzymania obiektu budowlanego.

Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (WINB) decyzją z dnia 7 lutego 2023 r., nr WINB-WOA.7721.266.2022.AS/DO/TA, działając na podstawie art. 138 §1 pkt 2 k.p.a.:

1. uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji w zakresie terminu wykonania obowiązku i w tym zakresie wyznaczył nowy termin, tj. termin przystąpienia do wykonania robót budowlanych na dzień 31 marca 2023 roku, a termin ich zakończenia na dzień 28 lutego 2024 roku;

2. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I pierwszej instancji w pozostałym zakresie.

W uzasadnieniu wskazano m. in., że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wprost wynika, iż przedmiotowa kładka wraz z rurociągiem jest nieużytkowana, znajduje się w nieodpowiednim stanie technicznym i nie nadaje się do remontu lub odbudowy. PINB ustalił, że [...] D. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej jest właścicielem przedmiotowej kładki w części, która znajduje się na działkach [...] i [...], bowiem w tej części przedmiotowa kładka nie została zbyta na rzecz osób trzecich. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, jakoby ważność i skuteczność przedmiotowych aktów notarialnych została podważona, co też umowę sprzedaży, zawartą w formie aktu notarialnego z dnia 16 czerwca 2010 roku, czyni skuteczną. Dokonanie spisu inwentarza przez syndyka stanowi jedynie oświadczenie jego wiedzy. Jednocześnie, zgodnie z art. 144 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 1520 ze zm. – dalej p.u.) po ogłoszeniu upadłości postępowania sadowe, administracyjne lub sadowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu. Postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. PINB w R. prawidłowo ustalił strony, do których na podstawie decyzji ma zostać skierowany nakaz dokonania rozbiórki przedmiotowej kładki. W sytuacji, gdy wadliwość doręczenia nie powoduje negatywnych konsekwencji dla strony, a zwłaszcza nie pozbawia jej możliwości skorzystania ze środków zaskarżenia, nie ma podstaw do wyeliminowania decyzji z obrotu.

Skargę na powyższą decyzję złożył przez pełnomocnika Syndyk jw., zaskarżając ją w całości. Zarzucono naruszenie:

- art. 138 § 2 k.p.a., mając na względzie, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, a materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji dawał podstawę do wydania decyzji co do istoty sprawy, w tym poprzez umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego wobec Syndyka;

- art. 40 § 2 k.p.a., poprzez niedoręczenie decyzji pełnomocnikowi Syndyka;

- art. 5 ust. 2 w zw. z art. 67 ust. 1 p.b., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, że stroną w postępowaniu w sprawie stanu utrzymania obiektu budowlanego jest Syndyk, choć nie posiada on tytułu prawnego do nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją;

- art. 6, 7, 77 k.p.a., w zakresie wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego przez organ administracji publicznej co do ustalenia stron postępowania.

W świetle powyższego wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu wskazano m. in., że ww. Spółka w upadłości likwidacyjnej nie nabyła skutecznie przedmiotowej kładki. W konsekwencji nie została ona objęta spisem inwentarza. Syndyk masy upadłości nie jest stroną niniejszego postępowania, ponieważ nie jest właścicielem nieruchomości, których dotyczy decyzja. Ponadto skarżący wskazuje na brak odpowiedniej ekspertyzy technicznej, która stwierdzałaby istnienie przesłanek wymienionych w art. 67 ust. 1 p.b. Nie wiadomo też, jak miałaby być wykonana decyzja. Trudno bowiem nakazać któremukolwiek z wymienionych w sentencji podmiotów koordynację prac budowlanych. Uzasadnienie prawne zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym akcie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). Przepisy te znajdują doprecyzowanie m. in. w art. 77 §1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy; istotny jest także art. 80 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Art. 67 ust. 1 p.b. stanowi, że jeżeli nieużytkowany lub niewykończony obiekt budowlany nie nadaje się do remontu, odbudowy lub wykończenia, organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję nakazującą właścicielowi lub zarządcy rozbiórkę tego obiektu i uporządkowanie terenu oraz określającą terminy przystąpienia do tych robót i ich zakończenia.

WINB ustalił m. in., że Przedsiębiorstwo reprezentowane tu przez Syndyka jest właścicielem przedmiotowej kładki w części, która znajduje się na działkach [...] i [...], bowiem w tej części przedmiotowa kładka nie została zbyta na rzecz osób trzecich (s. 13 decyzji).

Z danych z ewidencji gruntów i budynków wynika, że działka [...] (dokument 105, tom III) jest własnością Skarbu Państwa i jest to grunt pokryty wodami powierzchniowymi. Jako podmiot dysponujący nieruchomością wskazany jest organ gospodarki wodnej. Także w zakresie działki [...] w danych z ewidencji gruntów i budynków wskazano, że właścicielem również jest Skarb Państwa, a nieruchomość pozostaje w trwałym zarządzie organu gospodarki wodnej (dokument 104, tom III). Wpisy w tego rodzaju ewidencji mają odzwierciedlać stan faktyczny i są dokonywane zgodnie z zasadą aktualności na podstawie dokumentacji formalnej, np. wyroków, decyzji administracyjnych, aktów notarialnych, itp.

Trudno zatem dociec, z jakiego powodu organu nadzoru budowlanego pominęły ww. treści, co ma znaczenie także z tego powodu, że aby dokonać rozbiórki obiektu, należy mieć dostęp do nieruchomości.

Co więcej, organ zastosował art. 144 p.u., zgodnie z którym "Po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu" (ust. 1). "Postępowania, o których mowa w ust. 1, syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym" (ust. 2).

Przepis jednak wyraźnie wskazuje, że chodzi o postępowania dotyczące masy upadłości. Tymczasem w aktach znalazło się pismo z Sądu Rejonowego K. – [...] z 22 maja 2015 r. (dokument 35, tom I), gdzie wyraźnie wskazano, że rurociąg i kładka zlokalizowane m. in., na ww. działkach, nie stanowią składnika masy upadłości. Organ nie wykazał, by cokolwiek w tym zakresie zmieniło się.

Zgodnie z przepisami upadły jest zobowiązany wskazać i wydać syndykowi cały swój majątek, a także wydać dokumenty dotyczące jego działalności, majątku oraz rozliczeń. Upadły jest obowiązany udzielać sędziemu-komisarzowi i syndykowi wszelkich potrzebnych wyjaśnień dotyczących swojego majątku (por. art. 57 ust. 1 i 2 p.u.). Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego (art. 61 p.u.). W skład masy upadłości wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania upadłościowego, z wyjątkami określonymi w art. 63-67a (art. 62 p.u.). Przewidziano zatem pewne wyłączenia z masy upadłości (art. 63 p.u.).

Wątpliwości co do tego, które z przedmiotów należących do upadłego wchodzą w skład masy upadłości, rozstrzyga sędzia-komisarz na wniosek syndyka, upadłego lub wierzyciela. Na postanowienie sędziego - komisarza zażalenie przysługuje wnioskodawcy, upadłemu i wierzycielom (art. 63a p.u.).

Składniki mienia nienależące do majątku upadłego podlegają wyłączeniu z masy upadłości (art. 70 p.u.).

Nie należy przy tym zapominać, że w świetle art. 185 ust. 2 p.u. ogłoszenie upadłości nie ma wpływu na zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych upadłego. Upadły traci jedynie prawo zarządu i rozporządzania majątkiem wchodzącym w skład masy upadłości. Może natomiast swobodnie dysponować majątkiem, który do masy nie wchodzi (por. np. A. Malmuk-Cieplak, Komentarz do art. 185 p.u., w: Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, red. A. J. Witosz, Warszawa 2021, Lex-el., teza 3). Ma to istotne znaczenie w kontekście treści ww. pisma Sądu Rejonowego K. – [...] z 22 maja 2015 r., z którego wynikałoby, że rurociąg i kładka nie stanowią składnika masy upadłości. WINB te okoliczności jednak pominął i dodatkowo rozstrzygnął spór co do własności i masy upadłości we własnym zakresie.

Poza postępowaniem upadłościowym do dokonywania ustaleń tego rodzaju (choć także innych) służy procedura przewidziana w art. 189 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 1805 z późn. zm.). Przepis ten wskazuje, że "Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny"). W niektórych sytuacjach znaczenie mogą mieć także przepisy szczegółowe dotyczące uzgadniania treści ksiąg wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym. Uprawnienia procesowe ma także prokurator.

Nie jest nadto w decyzji WINB precyzyjnie wyjaśnione, jak miałoby zostać przeprowadzone solidarne wykonanie obowiązku. Oznacza ono, co do zasady, że wierzyciel może żądać całości lub części obowiązku od wszystkich zobowiązanych łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek ze zobowiązanych zwalnia pozostałych. Jest to istotne, bowiem nie zostało wyjaśnione, jak Syndyk miałby wykonać zobowiązanie, zwłaszcza przy braku swobodnego dostępu do poszczególnych nieruchomości.

Dalsze kwestie podnoszone w skardze, np. co do wadliwego doręczenia decyzji, wobec rozstrzygnięcia Sądu mają znaczenie wtórne.

Organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia, jednak i on nie dostrzegł wadliwości aktu, który co do zasady zaakceptował, przez co należy uznać i jego rozstrzygnięcie za nieodpowiadające prawu.

Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 138 §1 pkt 2 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a., przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego, do której zmierzają niektóre zarzuty skargi. Stan faktyczny nie został bowiem prawidłowo ustalony, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, w odniesieniu do którego mają znaleźć zastosowanie normy prawa materialnego w niewadliwie przeprowadzonym postępowaniu. Zatem kontrola przestrzegania przez organy administracyjne norm prawa materialnego może być przeprowadzona dopiero w ostatniej kolejności (zob. wyrok NSA z 10 lutego 1981 r., sygn. SA 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7; T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 757 – 757).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu. Decyzja powinna uzyskać treść, która pozwoli na jednoznaczne ustalenie i wykonanie obowiązku.

Treści rozstrzygnięcia Sąd nie przesądza, bowiem nie pozwalają na to niepełne ustalenia faktyczne.

W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi (500 zł) i koszty zastępstwa procesowego (497 zł), Sąd rozstrzygał w oparciu o przepisy art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.