Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 215/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a , art/ 27 ust 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 95 ust 1 art 96
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 283/22 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 10 stycznia 2022 r., nr SKO-4111/2069/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 26 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 283/22 oddalił skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy (dalej również: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") z 10 stycznia 2022 r., nr SKO-4111/2069/2021 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Pismem z 26 sierpnia 2021 r. A. K. (dalej również: "skarżąca", "wnioskodawczyni") zwróciła się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna – D. K. Do wniosku dołączono: orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 6 maja 2021 r. o uznaniu syna za niezdolnego do samodzielnej egzystencji na okres do 31 maja 2023 r., opis czynności wykonywanych w związku ze sprawowaną opieką, decyzję ZUS o waloryzacji emerytury z 1 marca 2021 r., dokument pełnomocnictwa oraz pismo z 30 sierpnia 2021 r., wyrażające stanowisko, że pobierana przez wnioskodawczynię emerytura nie stanowi przeszkody do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z 1 września 2021 r. Wójt Gminy B. (dalej również: "Wójt", "organ I instancji") odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzając, że nie spełnia ona przesłanek wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej "u.ś.r."), tj. pobiera świadczenie emerytalne.

Decyzją z 14 października 2021 r., nr SKO-4111/1545/2021, Kolegium po rozpoznaniu odwołania skarżącej, uchyliło decyzję Wójta w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podniosło, że organ I instancji nie poinformował skarżącej o możliwości dokonania wyboru świadczenia dla niej korzystniejszego, poprzez rezygnację z pobieranej emerytury.

Ponownie rozpoznając sprawę Wójt uzupełnił postępowanie dowodowe o wywiad środowiskowy ustalający zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad synem. Wystosował także pismo z 18 października 2021 r., wzywające stronę do przedłożenia decyzji ZUS o zawieszeniu, bądź wstrzymaniu wypłaty emerytury oraz do złożenia oświadczenia o dokonaniu wyboru świadczenia. Pouczył przy tym, z powołaniem się na art. 64 § 2 k.p.a., że niezłożenie wymaganych dokumentów skutkować będzie pozostawieniem wniosku bez rozpoznania.

Decyzją z 23 listopada 2021 r., nr GOPS.SŚS.524.60O.2021 Wójt ponownie odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Powołał się przy tym na istnienie negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Decyzją z 10 stycznia 2022 r., po rozpoznaniu odwołania skarżącej, SKO utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji wskazując, że ustalone prawo do emerytury, którą skarżąca faktycznie pobiera (brak zawieszenia wypłaty świadczenia), skutkuje wyłączeniem uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium przedstawiło argumentację odnoszącą się do niedopuszczalności w aktualnym stanie prawnym uzyskania prawa do pobierania świadczenia emerytalnego w zbiegu ze świadczeniem pielęgnacyjnym. Podkreśliło obowiązywanie zasady wypłaty tylko jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożyła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika. Kwestionowanemu wyrokowi zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez pominięcie celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Podnosząc powyższe wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i wydanie orzeczenia co do istoty sprawy, poprzez przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia. Alternatywnie wniosła o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organom pomocowym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Powołanym na wstępie wyrokiem WSA oddalił złożoną skargę. W motywach rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki wskazał, że główna oś sporu w sprawie dotyczy ziszczenia się przesłanki negatywnej określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., z uwagi na pobieranie przez skarżącą emerytury – na co wskazały organy obu instancji. Zgodnie z ww. przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (pkt 1 lit. a).

Sąd I instancji zauważył, że literalna wykładnia powyższej normy prowadzi do wniosku, że osobom, które mają ustalone prawo do emerytury nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał na aktualnie wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że w obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. prowadzi do rezultatów zdecydowanie odmiennych, niż rezultat takiej wykładni w dacie uchwalania ustawy, stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej, celem zweryfikowania wyników wykładni językowej. Potrzeba taka wynika w tym przypadku ze zmiany relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca uchwalając w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r., kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury. Niewątpliwie zatem intencją ustawodawcy wprowadzającego to wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Jednocześnie, w ocenie Sądu I instancji, podkreślenia wymaga cel świadczenia pielęgnacyjnego jakim jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do całości świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powodowałoby zatem, że cel ten nie byłby w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury osoby te nie mogą podjąć pracy zarobkowej (zob. wyroki NSA z: 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19, z 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, z 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19 i z 27 maja 2020 r. sygn. akt 2375/19; z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20; z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21). Z uwagi na powyższe należy więc – zgodnie ze stanowiskiem strony skarżącej - opowiedzieć się za funkcjonalną i prokonstytucyjną wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którą istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia.

Sąd I instancji zwrócił również uwagę na kwestię rozbieżności w orzecznictwie sądowym w zakresie zależności pomiędzy uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnieniem do świadczenia emerytalnego oraz sposobu realizacji tych świadczeń, w momencie zaistnienia ich zbiegu. W ocenie WSA, powyższe wywody przemawiają za zastosowaniem rozwiązania polegającego na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno–rentowego. Taka regulacja znajduje się bowiem w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, dalej "u.e.r.f.u.s."), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zatem zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (zob. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.), wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw.

Sąd Wojewódzki wskazał, że jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Biorąc jednak pod uwagę przedstawione zasady konstytucyjne oraz ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez jednoczesną rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Dla uniknięcia jednoczesnego pobierania obu omawianych świadczeń wydanie decyzji ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego możliwe jest zatem dopiero pod warunkiem uprzedniego wstrzymania wypłaty świadczenia emerytalnego na podstawie stosownej decyzji organu emerytalnego.

Sąd I instancji podniósł, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżąca - reprezentowana od momentu zainicjowania przedmiotowego postępowania administracyjnego przez profesjonalnego pełnomocnika - wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaną opieką nad synem niezdolnym co samodzielnej egzystencji. Ponadto, jak ustalono w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, skarżąca posiada prawo do emerytury, która od 1 marca 2022 r. wypłacana jest w wysokości 916 zł. We wniosku, skarżąca zaprezentowała stanowisko, według którego pobieranie świadczenia emerytalnego nie może być uznane za podstawę pozbawienia w całości jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ulega zatem wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca wystąpiła do organu I instancji, mając ustalone prawo do emerytury, którą faktycznie pobierała. W związku z tym, Wójt (po uchyleniu przez organ odwoławczy decyzji z 1 września 2021 r.) pismem z 18 października 2021 r. wezwał skarżącą do przedłożenia m.in. decyzji o zawieszeniu prawa do emerytury, co umożliwiłoby uznanie, że wniosek o świadczenie pielęgnacyjne nie zawiera braków formalnych. Skarżąca, w toku postępowania nie przedłożyła stosownej decyzji organu emerytalnego, co więcej w piśmie z 28 października 2021 r. (stanowiącym odpowiedź na wezwanie organu I instancji) nie wyraziła jednoznacznie woli rezygnacji z pobierania emerytury przed wydaniem rozstrzygnięcia przez organ I instancji.

Dlatego też, w ocenie Sądu I instancji, organy orzekające w sprawie prawidłowo odmówiły skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, z uwagi na ziszczenie się przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającej na realizacji prawa do emerytury w postaci pobierania tego świadczenia i braku woli skarżącej zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego - w sytuacji, w której w toku postępowania i przed wydaniem decyzji skarżąca została wezwana do podjęcia stosownych czynności w celu wyeliminowania ww. przeszkody (realizacji prawa do emerytury) w przyznaniu jej wnioskowanego świadczenia - czego jednak strona nie uczyniła.

Z powyższych przyczyn, Sąd I instancji, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej "P.p.s.a.") skargę oddalił.

Skargę kasacyjną na powyższe rozstrzygnięcie złożyła skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości;

2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych;

3. rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została złożona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która w sprawie tej nie występuje. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie organu, na podstawie art. 176 § 2 P.p.s.a., zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach środek odwoławczy należy stwierdzić, że nie został on oparty na usprawiedliwionych podstawach.

W sprawie niniejszej skarga kasacyjna oparta została jedynie na zarzucie naruszenia prawa materialnego - przesłanki wynikającej z art. 174 pkt 1 P.p.s.a. - tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W złożonym środku odwoławczym nie podniesiono natomiast zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Brak tego rodzaju zarzutów powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny w procesie kontroli instancyjnej przyjmuje za niezakwestionowany stan faktyczny i jego ocenę przyjęte przez Sąd I instancji.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że podstawą prawną odmowy przyznania A. K. świadczenia pielęgnacyjnego był art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., z uwagi na fakt pobierania przez wnioskodawczynię świadczenia emerytalnego. Zgodnie zaś z brzmieniem ww. przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (pkt 1 lit. a).

Jak wynika z akt sprawy, okolicznością bezsporną jest, że syn skarżącej legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 6 maja 2021 r., z którego wynika, że jest o niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 maja 2023 r. Z uzasadnień decyzji organów obu instancji jednoznacznie wynika, że posiadanie przez skarżącą prawa do emerytury było powodem odmowy ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W aktach sprawy znajduje się bowiem decyzja ZUS o waloryzacji pobieranej przez skarżącą emerytury z 1 marca 2021 r.

Należy wskazać, że aktualnie w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej i systemowej (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19; z 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1546/19; z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; z 19 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2809/20; z 5 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 1195/21, i z 16 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1242/21, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). W orzecznictwie podkreśla się, że proces wykładni prawa zaczyna się wprawdzie od dyrektyw językowych, ale nie może ograniczać się wyłącznie do ich zastosowania. Nie sposób zatem podzielić stanowiska autora skargi kasacyjnej, który wskazał, że ze względu na jednoznaczną treść analizowanego przepisu i uzyskane na jej podstawie wyniki wykładni językowej, brak jest podstaw do sięgania po metody wykładni systemowej czy celowościowej. Przepis prawny jest bowiem jasny wtedy, gdy wyniki wykładni gramatyczno-językowej, celowościowej i systemowej są spójne i nie wykazują rozbieżności na gruncie poszczególnych metod wykładni. Rozbieżności te, w powiązaniu z ustalonym konstytucyjnym wzorcem ochrony praw człowieka i obywatela, pozwalają na odstąpienie od literalnej treści przepisu w celu możliwie najszerszej realizacji wzorca konstytucyjnego ze względu na cel uchwalenia przepisu (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1242/21, źródło CBOSA).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przywołana powyżej linia orzecznicza sądów administracyjnych powoduje, że Sąd I instancji zasadnie odstąpił od literalnej, językowej wykładni analizowanego przepisu, a uzyskane za jej pomocą wyniki uzupełnił efektami wykładni celowościowej. Literalne odczytanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., nakazujące wyeliminowanie z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego osób, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie, naruszałoby bowiem konstytucyjną zasadę równości (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 1416/20; z 19 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2809/20; z 5 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 1195/21; z 16 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1242/21 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1262/22, źródło CBOSA).

Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotną cechą osób, będących adresatami zawartej tam normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest przesłanek uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości ich prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy mają oni ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i gdy świadczenie to jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien uniemożliwiać stronie uzyskania świadczenia korzystniejszego, ale powinien podjąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1262/22; źródło CBOSA). Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie Dz.U. z 2023 r., poz. 1251, dalej: "uFUS"), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Rację zatem przyznać należy Sądowi Wojewódzkiemu, że powyższe przemawia za celowością dopuszczenia możliwości przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym świadczenie emerytalne. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym ujęciu funkcję analizowanego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. należy zatem rozumieć jako sposób uniknięcia kumulacji pobieranych świadczeń, nie zaś jako wykluczenie możliwości ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o to świadczenie spełnia przesłanki do uzyskania innego świadczenia określonego w tym przepisie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1242/21, źródło CBOSA).

Zauważyć należy, że w analizowanej sprawie Kolegium, decyzją z 14 października 2021 r. uchyliło decyzję Wójta z 1 września 2021 r. odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna, z uwagi na brak poinformowania skarżącej o możliwości wyboru przez nią świadczenia korzystniejszego poprzez rezygnację, w tym przypadku, z pobieranego świadczenia emerytalnego. Pismem z 18 października 2021 r. organ I instancji zobowiązał skarżącą do przedłożenia decyzji ZUS o zawieszeniu lub wstrzymaniu wypłaty emerytury oraz do złożenia oświadczenia o dokonaniu wyboru świadczenia. Pełnomocnik skarżącej poinformowany przez organ o konieczności przedłożenia decyzji o zawieszeniu emerytury, nie dopełnił tego obowiązku, doprowadzając tym samym do ponownego wydania decyzji odmownej.

Zgodzić się tym samym należy z Sądem Wojewódzkim, że organ I instancji, kierując się na etapie postępowania administracyjnego właściwą interpretacją spornego przepisu, zgodną z dyrektywami wykładni systemowej i celowościowej oraz uwzględniając okoliczności faktyczne sprawy, tj. fakt posiadania i pobierania przez skarżącą emerytury, wezwał stronę do przedłożenia decyzji o zawieszeniu wypłaty emerytury – co stanowiło w istocie umożliwienie stronie dokonania wyboru korzystniejszego dla niej świadczenia, czego skarżąca nie uczyniła, nie eliminując tym samym przeszkody do przyznania wnioskowanego świadczenia (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.). Podkreślenia również wymaga, jak trafnie zauważył Sąd I instancji, że sama wola pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, bez podjęcia konkretnych działań w zakresie zawieszenia prawa do wypłaty emerytury, nie mogła stanowić podstawy do jego przyznania. Ustawodawca nie przewidział bowiem możliwości przyznania jednej osobie obydwu świadczeń – pielęgnacyjnego i emerytalnego, a jedynie wyboru jednego z nich. Stąd też właśnie wynika potrzeba uprzedniego przedłożenia przez wnioskodawcę decyzji ZUS o wstrzymaniu wypłaty emerytury, co w konsekwencji uprawnia organ do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (przy jednoczesnym spełnieniu innych przesłanek).

Za bezzasadny należało zatem uznać zarzut naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Zgodzić się w tym miejscu należy z Sądem I instancji, że skarżąca powinna była zrezygnować z pobierania świadczenia emerytalnego przed rozstrzygnięciem o prawie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Rezygnacja taka nie może się bowiem opierać jedynie na warunkowej deklaracji. Koniecznym jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, ustało prawo do pobierania zbieżnego świadczenia.

Z powyższych względów, skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 P.p.s.a.