Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 667/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Zagospodarowanie przestrzenne
Skarżony organ: Rada Gminy
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 20 ust. 1, art. 27, art. 28,
journal: Dz.U. 2018 poz 1945
law: Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - tekst jednolity
article: art. 101 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 506
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia NSA Tomasz Bąkowski (spr.) Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Szpojankowski po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Gminy C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 października 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 628/19 w sprawie ze skargi W. Ż. na uchwałę Rady Gminy C. z dnia [...] 2016 r., nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 7 października 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 628/19, po rozpoznaniu sprawy ze skargi W.Ż. na uchwałę Rady Gminy C. z dnia [...] 2016 r., nr [...]1 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały (pkt I) i zasądził od Rady Gminy C. na rzecz Skarżącego W.Ż. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt II).

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wskazaną powyżej uchwałą Rada Gminy C. uchwaliła Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego "D.-K. - linia elektroenergetyczna 110 kV". Planem objęto obszar o powierzchni około 24,1 ha położny w miejscowościach D. i K. (§ 1 ust. 2 uchwały), dopuszczając na nim budowę sieci i urządzeń infrastruktury technicznej, w tym napowietrznej linii elektroenergetycznej 110 kV (§ 3 ust. 1 uchwały).

Uchwała ta stała się przedmiotem skargi W.Ż. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, w której Skarżący wniósł o stwierdzenie jej nieważności, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania.

Zdaniem Skarżącego, uchwała została podjęta z naruszeniem art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, art. 16 ust. 1 i art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1945 ze zm., dalej: "u.p.z.p."), poprzez dokonanie błędnej wykładni tych przepisów w świetle poglądów orzecznictwa.

Skarżący podniósł, że zaskarżona uchwała narusza bezpośrednio jego interes prawny, poprzez ograniczenie w sposobie zagospodarowania nieruchomości, spadek jej wartości, oraz w następstwie wydanych decyzji Starosty K. w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie planu wydanego z naruszeniem prawa.

Skarżący podał, że w tym samym dniu, tj. [...] 2016 r. na XXXI Sesji VII kadencji Rady Gminy C. została podjęta m.in. uchwała nr [...]2 w sprawie uchwalenia zmiany Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy C., w którym zgodnie ze stroną nr 48 przyjęto, że celem zmiany studium jest umożliwienie opracowania Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego "D., K. – linia elektroenergetyczna 110 kV". Na stronie 48 zawarto pełne uzasadnienie zawierające objaśnienia przyjętych rozwiązań oraz syntezę ustaleń zmiany studium.

Skarżący podniósł, że plan miejscowy nie może być uchwalony równocześnie ze studium, bowiem prowadzi to do fikcji zgodności tych aktów i pozbawia Studium jakiegokolwiek znaczenia. Uchwała Rady Gminy C. z dnia [...] 2016 r., nr [...]2, narusza zatem przepisy u.p.z.p., jako że zgodnie z art. 20 ust. 1 tej ustawy, plan miejscowy powinien być zgodny z ustaleniami studium. Tryb procedowania, w którym dochodzi do równoczesnego uchwalenia zmiany studium i uchwalenia planu lub jego zmiany, narusza art. 9 ust. 4 u.p.z.p., w myśl którego ustalenia studium są wiążące dla organów gminy przy sporządzaniu planów miejscowych. Przepis ten należy rozumieć nie tylko w sposób, że ustalenia studium są wiążące wyłącznie przy podejmowaniu uchwał o planie, ale ustawodawcy chodziło także o sporządzenie projektu planu miejscowego. Natomiast zgodnie z art. 14 ust. 5 u.p.z.p., przed pojęciem uchwały o przystąpieniu do sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, organ wykonawczy gminy musi uzyskać odpowiednie analizy, co do stopnia zgodności przewidywanych rozwiązań z ustaleniami studium. Ponadto art. 15 ust. 1 u.p.z.p., jasno wskazuje, że zadaniem burmistrza jest sporządzenie projektu planu miejscowego zgodnie z zapisami studium.

W odpowiedzi na skargę Rada Gminy C. wniosła o jej oddalenie.

W ocenie Organu, zarówno uchwała o zmianie studium, jak i uchwała o uchwaleniu Planu, zostały podjęte po przeprowadzonych i wymaganych w tym zakresie procedurach. Skarżący posiada w obszarze objętym projektem planu działkę nr [...] i część działki nr [...] położoną w D. W toku procedury planistycznej Skarżący zwracał się o wyłączenie jego nieruchomości z ustaleń planu, jednakże jego prośby i uwagi zostały rozpatrzone negatywnie. Wskazane wyżej działki Skarżącego w obowiązującym do 2003 r. Miejscowym Planie Ogólnym Zagospodarowania Przestrzennego Gminy C. przeznaczone były pod tereny rolne, zatem ich przeznaczenie zgodnie z projektem aktualnego planu nie zmieniło się i w myśl u.p.z.p., nie wpłynęło na obniżenie wartości nieruchomości. Trasa linii została zaś wyznaczona z zachowaniem maksymalnych możliwych odległości od istniejącej i planowanej zabudowy. Miało to na celu zminimalizowanie oddziaływania przedmiotowej linii na miejsca ciągłego pobytu osób. Wybrana trasa linii miała także zminimalizować konieczne do wykonania wycinki drzew oraz została podyktowana próbą zminimalizowania uciążliwości występujących podczas budowy, jak również w czasie eksploatacji.

Rada Gminy wskazała, że podejmując zaskarżoną uchwałę kierowała się tym, że przepisy prawa nie zakazywały równoległego prowadzenia prac nad studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz planem zagospodarowania przestrzennego. Nie było również nakazu, aby na całym etapie procedury planistycznej projekt planu był zgodny ze studium.

Ustosunkowując się do zarzutu naruszenia trybu sporządzania planu miejscowego, Organ wskazał, że w art. 28 u.p.z.p. ustawodawca wprowadził przesłankę istotności tego naruszenia, które może stanowić podstawę do potencjalnego uwzględnienia skargi. Dostrzeżenie naruszenia zasad sporządzania studium lub planu, istotnego naruszenia trybu ich sporządzania, a także naruszenie właściwości organów, musi być w przypadku skargi składanej w trybie art. 101 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 506 ze zm., dalej "u.s.g."), oceniane przez pryzmat naruszenia interesu prawnego podmiotu skarżącego. Skarżący zaś nie wykazał, że podjęcie w jednym dniu uchwały w sprawie zmiany studium oraz w sprawie planu miejscowego naruszyło w jakiś sposób jego interes prawny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uwzględnił skargę i stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały.

Zaznaczył m.in., że dopuszczalne jest równoległe prowadzenie prac nad Studium oraz planem miejscowym, w szczególności gdy chodzi o ich zmiany. Zgodność planu miejscowego ze studium musi natomiast bezwzględnie istnieć w dacie podjęcia przez radę gminy uchwały w przedmiocie planu miejscowego, co wynika wprost z art. 20 ust. 1 u.p.z.p. Natomiast złożona procedura ustalania studium, a następnie planu miejscowego, wyłącza dopuszczalność połączenia przez radę gminy podjęcia uchwały na tej samej sesji. Zgodność planu miejscowego z postanowieniami studium musi bowiem istnieć w dacie podjęcia uchwały. Zgodnie z art. 20 ust. 1 u.p.z.p., plan miejscowy powinien być zgodny z ustaleniami studium. Naruszenie tej zasady skutkuje stwierdzeniem nieważności planu w całości lub w części.

Sąd podkreślił, że wszystkie czynności związane z przygotowaniem przedmiotowego projektu planu miejscowego miały miejsce i odnosiły się do projektu zmiany studium, a nie do samego studium. Według stanowiska Sądu stanowiło to istotne naruszenie trybu sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w rozumieniu art. 28 ust. 1 u.p.z.p.

Sąd stwierdził również, że istotne naruszenia trybu sporządzania i uchwalania zaskarżonego planu miejscowego narusza interes prawny Skarżącego jako właściciela działek nr ewid. [...] i [...] w D. Nie ma przy tym znaczenia eksponowany w odpowiedzi na skargę fakt, że działki te stanowią grunt rolny.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła Gmina C., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Wyrok zaskarżono w całości.

Na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 101 ust. 1 u.s.g. w zw. z art. 28 u.p.z.p. polegające na przyjęciu przez Sąd I instancji istnienia po stronie skarżącego interesu prawnego co do zaskarżenia całości uchwały nr [...]1 z dnia [...] 2016 r. w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania terenu, podczas gdy skarżący posiadał interes prawny do zaskarżenia przedmiotowej uchwały tylko i wyłącznie w zakresie obszaru stanowiących jego własność działek ewidencyjnych [...] i [...] znajdujących się w obszarze miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, co spowodowało nieuzasadnione uchylenie w całości uchwały Rady Gminy C. nr [...]1, a nie ewentualnie w części dotyczącej przedmiotowych działek i przyznanie tym samym Skarżącemu legitymacji do zaskarżenia przedmiotowej uchwały w całości, a nie części ograniczonej do granic stanowiących własność jego działek o numerach ewidencyjnych [...] i [...];

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 20 ust. 1 u.p.z.p. w zw. z art. 12 ust. 1 u.p.z.p. w zw. z art. 27 u.p.z.p. poprzez błędną ich wykładnię wykluczającą dopuszczalność podjęcia uchwały uchwalającej zmianę studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania terenu w tym samym dniu, w którym podejmowana jest uchwała uchwalająca miejscowy plan zagospodarowania terenu i bezpośrednio przed podjęciem uchwały w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania terenu, podczas gdy prawidłowa wykładnia art. 20 ust. 1 u.p.z.p. w zakresie relewantnej dla oceny zgodności uchwalanego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego ze studium wskazuje, że przedmiotowe studium, na podstawie którego uchwalany jest miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego musi istnieć w chwili uchwalania takiego planu przez radę gminy, niezależnie od tego, w którym momencie zostałoby ono uchwalone, co spowodowało niewłaściwe zastosowanie art. 20 ust. 1 u.p.z.p. w niniejszej sprawie i przyjęcie, że uchwalenie przed radę gminy w tym samym dniu i na jednej sesji rady gminy wpierw zmiany studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania terenu, a następnie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie powoduje, że w dacie podjęcia uchwały w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego istnieje zgodność takiego planu z wcześniej uchwalonym studium, co spowodowało błędne przyjęcie, że uchwalenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nastąpiło z istotnym naruszeniem zasad sporządzania studium i planu miejscowego, powodujące nieważność uchwały rady gminy w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego;

3. naruszenie przepisu postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 20 ust. 1 u.p.z.p., polegające na przyjęciu, że uchwała nr [...]2 w przedmiocie zmiany studium uwarunkowań kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz uchwała nr [...]1 r. w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego zostały podjęte w tym samym czasie (w tej samej dacie), podczas gdy uchwała nr [...]2 została podjęta przed uchwałą nr [...]1, a zatem przedmiotowe uchwały zostały podjęte w innym czasie a tym samym w innej dacie, co spowodowało nieuzasadnione przyjęcie, że nastąpiło istotne naruszenia zasad sporządzenie planu miejscowego;

4. naruszenie przepisu postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 1 u.p.z.p. w zw. z art. 20 ust. 1 u.p.z.p., polegające na przyjęciu, że uchwalenie przez Radę Gminy C. w dniu [...] 2016 r., uchwałą nr [...]1, miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego tuż po podjęciu przez wskazaną Radę Gminy, w tym samym dniu, uchwały nr [...]2 w sprawie uchwalenia zmiany Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy C., zgodnym następnie z w/w miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, nastąpiło z istotnym naruszeniem zasad sporządzania wskazanego planu, co spowodowało stwierdzenie przez Sąd nieważności uchwały nr [...]1 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uwzględnienie skargi kasacyjnej, uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 października 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 628/19 i oddalanie skargi Skarżącego W.Ż. na uchwałę Rady Gminy C. nr [...]1 z dnia [...] 2016 r. w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w całości oraz zasądzenie od Skarżącego, na rzecz Organu zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych, za postępowanie przed Sądem I oraz lI instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności sprawę rozpoznano w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

Jako niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 101 ust. 1 u.s.g. w zw. z art. 28 u.p.z.p. polegającego na przyjęciu przez Sąd I instancji istnienia po stronie skarżącego interesu prawnego co do zaskarżenia całości uchwały, podczas gdy skarżący posiadał interes prawny do jej zaskarżenia wyłącznie w zakresie działek ewidencyjnych [...] i [...] będących jego własnością.

W pierwszej kolejności wypada wyjaśnić, że oceny istnienia interesu prawnego przez Sąd I instancji dokonuje się w ramach postępowania sądowoadministracyjnego, jednakże ewentualne błędne rozstrzygnięcie w tym zakresie, z uwagi na materialnoprawne źródła interesu prawnego, powinno być kwalifikowane jako naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a nie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Natomiast sama możliwość zaskarżenia przez podmiot, o którym mowa w art. 101 u.s.g. całego planu miejscowego zależy od tego, czy naruszenie jego interesu prawnego dotyczy kwestii odnoszących się do całego planu (por. wyrok NSA z dnia 24 lipca 2018 r., sygn. akt II OSK 791/18, LEX nr 2564683; wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2150/21, LEX nr 3480704).

Ponadto należy zaznaczyć, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się na wyjątki od zasady, zgodnie z którą w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. sąd orzeka jedynie w granicach interesu prawnego skarżącego. Są nimi m.in. istotne naruszenia procedury, które dotyczą sporządzania całego planu (zob. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt II OSK 1992/14, LEX nr 2081360). Takim naruszeniem jest naruszenie trybu sporządzania planu miejscowego polegające na jego uchwaleniu na tej samej sesji, na której została podjęta uchwała w sprawie zmiany Studium. Naruszenie to ze swej istoty rozciąga się na cały plan. Na to zaś, że naruszenie trybu sporządzania planu miejscowego, polegające na jego uchwaleniu na tej samej sesji, na której została podjęta uchwała w sprawie zmiany Studium, stanowi istotne naruszenie trybu sporządzania planu w rozumieniu art. 28 ust. 1 u.p.z.p., wskazują liczne orzeczenia sądów administracyjnych (zob. m.in. wyroki NSA z: dnia 22 grudnia 2011 r., sygn. akt II OSK 2101/11, LEX nr 1128334; dnia 17 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 303/15, LEX nr 2190766; dnia 14 grudnia 2016, sygn. akt II OSK 1388/16, LEX nr 2230824; dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 821/16, LEX nr 2464408; dnia 23 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1353/18, LEX nr 2711626; dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1288/19, LEX nr 3099366; dnia 24 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 727/19, LEX nr 3333648; dnia 19 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1713/19, LEX nr 3396278).

Wprawdzie, jak wynika z treści przywołanych orzeczeń, do pewnego etapu prace nad zmianą studium i przygotowaniem projektu planu miejscowego mogą być prowadzone równolegle przez organy gminy, to jednak uchwała w sprawie studium musi być podjęta na tyle wcześniej, aby organ wykonawczy sporządzający projekt planu miejscowego mógł dokonywać czynności powierzonych mu przepisami u.p.z.p., realizowanych w ramach sporządzania tego projektu, zgodnie z ustaleniami studium, a więc aktu już podjętego, mającego swoje uzewnętrznienie w uchwale w sprawie studium, stosownie do dyspozycji zawartej w art. 15 ust. 1 u.p.z.p.

Z tych też względów nie mógł również odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 20 ust. 1 u.p.z.p. w zw. z art. 12 ust. 1 u.p.z.p. w zw. z art. 27 u.p.z.p. poprzez – zdaniem Skarżącego – błędną ich wykładnię wykluczającą dopuszczalność podjęcia uchwały w sprawie planu miejscowego w tym samym dniu, bezpośrednio po podjęciu uchwały o zmianie Studium oraz pozostałe dwa zarzuty: naruszenia art. 20 ust. 1 u.p.z.p. i naruszenia art. 28 ust. 1 u.p.z.p. w zw. z art. 20 ust. 1 u.p.z.p.

Mając na względzie prawomocny charakter niniejszego wyroku, wypada odnotować, że w piśmiennictwie prawniczym oraz orzecznictwie sądowym zwraca się szczególną uwagę na konsekwencje stwierdzenia nieważności aktów prawa miejscowego, w tym planów miejscowych. W sytuacji gdy plan miejscowy został wyeliminowany przez stwierdzenie jego nieważności prawomocnym orzeczeniem, a wcześniej na podstawie tego planu, w czasie gdy pozostawał on w obrocie prawnym została wydana decyzja o pozwoleniu na budowę i stanowiła podstawę rozpoczęcia robót budowlanych, nie można przyjąć, że stwierdzenie nieważności planu następuje ze skutkiem ex tunc. Inwestor, uzyskując decyzję o pozwoleniu na budowę w czasie, gdy plan obowiązywał, i rozpoczynając budowę, działał w zaufaniu do państwa i chroni go zasada trwałości decyzji administracyjnej. Oznacza to, że samo usunięcie planu miejscowego nie jest wystarczającą przesłanką do wzruszenie pozwolenia na budowę (A. Plucińska-Filipowicz, A. Kosicki [w:] Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Komentarz aktualizowany, red. M. Wierzbowski, LEX/el. 2021, art. 20.).

Ocena skutków stwierdzenia nieważności aktu prawa miejscowego względem wydawanych na jego podstawie decyzji wymaga przeprowadzenia indywidulanych analiz związanych z ważeniem różnych dóbr oraz z uwzględnieniem zasad praworządności (art. 7 Konstytucji RP oraz art. 6 i 7 Kodeksu postępowania administracyjnego), trwałości aktów lub czynności administracyjnych jak również zasady ochrony praw nabytych wynikającej z art. 2 w zw. z art. 64 Konstytucji RP (zob.: B. Adamiak, Nieważność aktu prawa miejscowego a wadliwość decyzji administracyjnej, "Państwo i Prawo" 2002, z. 9 s. 15 i n. oraz uzasadnienia wyroków NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2868/12, LEX nr 1575604 oraz z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2085/16, LEX nr 2412693).

W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.