Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 861/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64c § 1 i § 4 oraz art. 64 § 1 pkt 4 i § 6
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Kazubińska-Kręcisz (sprawozdawca) Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz, Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Kożuch po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 28 listopada 2017 r. sprawy ze skargi L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz L. kwotę [...]zł [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I SA/Lu 861/17

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (organ odwoławczy), po rozpatrzeniu zażalenia L. A. W. P. w L.(LAWP, wierzyciel), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L. (organ I instancji, organ egzekucyjny) z dnia [...] r. w przedmiocie określenia wierzycielowi wysokości kosztów egzekucyjnych.

Zaskarżone postanowienie wydane zostało w następującym stanie sprawy:

wierzyciel przekazał organowi I instancji do egzekucyjnej realizacji tytuły wykonawcze z dnia [...] r. o numerach: [...]i [...], wystawione na H. N.Sp. z o.o. w L.(spółka, zobowiązana), którymi objęto podlegające zwrotowi należności z tytułu udzielonej Spółce dotacji pieniężnej z Regionalnego Programu Województwa L. 2007-2013, ustalone decyzjami z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r.

W celu wyegzekwowania należności wynikających z przedmiotowych tytułów wykonawczych, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego w [...] S.A. w W.(Bank). Odpis zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone zobowiązanej spółce w dniu [...] r. Bank powyższe zawiadomienie o zajęciu otrzymał w dniu [...] r. Pismem z dnia [...] r. poinformował organ egzekucyjny o przeszkodzie w realizacji zajęcia, spowodowanej zbiegiem egzekucji z egzekucją prowadzoną przez komorników sądowych oraz brakiem środków pieniężnych na zajętych rachunkach.

Czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego spowodowały przypisanie do tytułów wykonawczych należnych kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości [...] zł, stanowiących opłatę manipulacyjną naliczoną na podstawie art. 64 § 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1201) – dlej: "ustawa egzekucyjna" oraz opłatę za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 tej ustawy. Koszty te, wskutek prowadzonej egzekucji z majątku spółki, nie zostały zaspokojone.

Postanowieniem z dnia[...]r. organ egzekucyjny na podstawie art. 17 § 1 i art. 59 § 1 pkt 10 ustawy egzekucyjnej w związku z art. 146 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, umorzył postępowanie egzekucyjne wobec spółki, z uwagi na ogłoszoną upadłość obejmującą likwidację majątku zobowiązanej.

Wierzyciel, zawiadomieniem z dnia [...] r., został poinformowany o wysokości należnych kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł, powstałych w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego i pozostałych do uregulowania. Następnie w dniu [...] r. organ egzekucyjny - na wniosek wierzyciela, złożony w dniu [...] r - wydał postanowienie, którym na podstawie art. 17 § 1 i 64c § 7 w związku z art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej określił wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł.

W wyniku rozpoznania zażalenia wierzyciela, postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej w L. postanowieniem z [...] r. Po rozpatrzeniu skargi LAWP na powyższe postanowienie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 31 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 854/16 WSA uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że istotne jest zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Wskazał, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 2 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 stwierdził, iż brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Dlatego też art. 64 § 1 pkt 4 ustawy egzekucyjnej w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji, w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji, zaś art. 64 § 6 ustawy w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art 31 ust. 3 Konstytucji.

W tej sytuacji, ponownie rozpatrując sprawę organ – w ocenie Sądu - powinien uwzględnić, że opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są co prawda konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego, to jednak wysokość tych opłat nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, postanowieniem z [...] r. organ egzekucyjny określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela na kwotę [...] zł, którą stanowiła opłata manipulacyjna nałożona w zgodzie z art. 64 §6 ustawy egzekucyjnej. Organ uzasadniał, że w konsekwencji prowadzonego postępowania egzekucyjnego i braku dobrowolnego wykonania zobowiązania przez spółkę, powstały koszty egzekucyjne, na które składała się opłata manipulacyjna. Koszty te są efektem faktycznych czynności związanych ze stosowaniem środków egzekucyjnych, jakie podejmowane były w przedmiotowym postępowaniu prowadzonym przeciwko zobowiązanej. Organ odstąpił natomiast od naliczenia opłaty za zajęcie rachunku bankowego, gdyż - pomimo skutecznego zajęcia tego rachunku - nie udało się uzyskać z niego żadnej kwoty w celu zaspokojenia wierzyciela.

W zażaleniu wierzyciel zarzucił, że przedmiotowa opłata manipulacyjna została nałożona przez organ egzekucyjny w wysokości niezasadnej, szczególnie w sposób nieuwzględniający treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Ponadto zauważył, że art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej częściowo uznany został za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP przez pkt 2 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Zgodnie z tym wyrokiem, wskazany przepis traci moc w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, a zgodnie z wykazem prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, projektowane zmiany ustawy egzekucyjnej zakładają wprowadzenie stałej opłaty manipulacyjnej w kwocie [...]zł, bez względu na wysokość należności objętej tytułem wykonawczym, pobieranej oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego.

Organ odwoławczy nie podzielił zarzutów i wniosków zażalenia. Odwołując się do regulacji ustawy egzekucyjnej, w tym art. 26 § 1, art. 7 § 1 i § 2, art. 64 § 1 i § 6, art. 64b i art. 64c § 1 uzasadniał, że za dokonywane czynności egzekucyjne organ egzekucyjny pobiera określone przez ustawę koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, co do zasady - poza wyjątkami ściśle określonymi przez ustawę - obciążają zobowiązanego. Wyjątkiem od powyższej zasady jest obciążenie nimi wierzyciela w sytuacji, o jakiej mowa w art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej, a więc jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

Organ odwoławczy podkreślił, że zakończenie postępowania poprzez jego umorzenie skutkuje brakiem możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, w konsekwencji czego obowiązek ich uregulowania - w myśl art. 64c § 4 ustawy egzekucyjnej - obciąża wierzyciela. W ocenie organu odwoławczego, wbrew przekonaniu wierzyciela, organ egzekucyjny miał na uwadze wytyczne Sądu zawarte w wyroku z dnia 31 stycznia 2017 r., a także stanowisko Trybunału Konstytucyjnego przedstawione w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Organ odwoławczy zwrócić jednak uwagę, że wejście w życie przedmiotowego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 ustawy egzekucyjnej. Argumentował, że przepisy te utraciły jedynie walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętej stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym. Powyższe oznacza, iż przepisy te nadal obowiązują i stanowią podstawę do wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Dopiero uchwalenie przez ustawodawcę nowych regulacji w powyższym zakresie, które zastąpią aktualnie obowiązujące przepisy prawa, skutkować będzie utratą przez nie mocy obowiązującej. Przygotowany przez Radę Ministrów projekt zmian ustawy egzekucyjnej w zakresie kosztów egzekucyjnych, do którego odwołuje się wierzyciel, nie jest źródłem prawa (obowiązującym prawem) i nie może być podstawą rozstrzygnięcia organu.

W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, doręczenie odpisów tytułów wykonawczych uprawniało organ egzekucyjny do naliczenia należnych za tę czynność kosztów egzekucyjnych, na podstawie art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej. Opłata manipulacyjna ma bowiem szczególny charakter i pobiera się ją niejako ryczałtowo za wszystkie czynności związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych. Powyższa regulacja oznacza, że zasadą jest pobieranie opłaty manipulacyjnej niezależnie od tego, czy kwota została wyegzekwowana, czy też nie. Opłata wynosi bowiem 1% kwoty "egzekwowanych należności", a nie "wyegzekwowanych należności". Z kolei w myśl art. 64 § 10 ustawy egzekucyjnej, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Jeżeli zaś pierwszą czynnością egzekucyjną jest zajęcie wierzytelności pieniężnej lub innego prawa majątkowego u dłużnika zajętej wierzytelności, obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje równocześnie z obowiązkiem uiszczenia opłaty za zajęcie. Na podstawie art. 64 § 3 ww. ustawy, opłaty oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Wysokość opłaty nalicza się od kwoty należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę (art. 64 § 7 ustawy egzekucyjnej).

Natomiast w okolicznościach sprawy, w ocenie organu odwoławczego, organ egzekucyjny prawidłowo odstąpił od naliczenia opłaty za zajęcie rachunku bankowego, mając na względzie przede wszystkim wskazaną przez Sąd zasadę racjonalnego maksymalnego pułapu poszczególnych opłat i zasadę zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.

Podkreślono zatem, że w odniesieniu do obu tytułów wykonawczych obowiązek naliczenia opłaty manipulacyjnej powstał w dniu [...] r., tj w dacie doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego. Co do tytułu wykonawczego nr [...], podstawę naliczenia tej opłaty stanowi suma należności głównej – [...] zł oraz odsetek wyliczonych na dzień [...] r. w kwocie [...] zł, stąd opłata manipulacyjna, wg wyliczenia 1% z kwoty [...] zł, wynosi [...] zł. W odniesieniu zaś do tytułu wykonawczego nr [...], podstawę naliczenia stanowi suma należności głównej – [...] zł oraz odsetek wyliczonych na dzień [...] r. w kwocie [...] zł, stąd opłata manipulacyjna wg wyliczenia 1% z kwoty [...] zł wynosi [...] zł. Łączna suma kosztów postępowania egzekucyjnego przeprowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych stanowi zatem w ocenie organów kwotę [...] zł.

Organ odwoławczy, z powołaniem się na regulację art. 64c § 4d ustawy egzekucyjnej podniósł, że wszyscy wierzyciele bez względu na status prawny i usytuowanie w strukturze organów państwowych, na rzecz których naczelnik urzędu skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne, są zobowiązani do uiszczenia kosztów egzekucyjnych, w przypadkach określonych w art. 64c § 2-4 ustawy egzekucyjnej.

W skardze na wskazane postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej , L.A. W.P. w L. (skarżąca)

zarzuciła:

1. naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – "p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przez organ egzekucyjny wskazań wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. I SA/ Lu 854/16 w zakresie sposobu ustalania wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, obciążających wierzyciela;

2. naruszenie norm prawa materialnego, tj. art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, polegające na bezpodstawnym uznaniu przez organ egzekucyjny, że opłata manipulacyjna w przedmiotowej sprawie powinna wynosić [...] zł w sytuacji, kiedy opłata w tej wysokości nie jest adekwatna do stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi argumentowała, że organ powinien uwzględnić, iż jakkolwiek opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego, to jednak wysokość tych opłat, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. Jak zauważył WSA w Lublinie czynności faktyczne, jakie w rozpatrywanej sprawie były podejmowane przez organ egzekucyjny, sprowadzały się w istocie do wysłania kilku pism do banku, zobowiązanego oraz do strony skarżącej, co jest oczywiście naturalne przy zajęciu rachunku bankowego, a zatem czynności egzekucyjnej nie wymagającej szczególnych nakładów pracy czy obarczonej wysokim poziomem skomplikowania. W rezultacie czynności te nie przyniosły żadnego efektu dla wierzyciela. Ta konstatacja Sądu, zdaniem skarżącej, wskazuje nie tylko na konieczność zweryfikowania przez organ egzekucyjny wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych, ale stanowi również swoistą wytyczną dla organu, że ustalone przez niego koszty nie odpowiadają efektywności egzekucji oraz pracochłonności organu egzekucyjnego. W ocenie strony organy tych wskazań nie uwzględniły, ograniczając się wyłącznie do pominięcia opłaty z tytułu zajęcia rachunku bankowego, która pierwotnie stanowiła zasadniczą część kosztów. Pomimo wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie nie zweryfikowały natomiast wysokości opłaty manipulacyjnej, która w pierwotnym postanowieniu organu egzekucyjnego z dnia [...] r. została ustalona na kwotę [...] zł, zaś w postanowieniu z dnia [...] r. w wysokości [...] zł. Zdaniem skarżącej, ustalona oplata musi być adekwatna do czasochłonności i pracochłonności podejmowanych czynności, jak również do efektów prowadzonej egzekucji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. W ocenie Sądu zarówno zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu.

Sądowej kontroli zostało poddane postanowienie organu odwoławczego, utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w kwocie [...] zł, powstałymi w toku egzekucji prowadzonej wobec zobowiązanego na podstawie dwóch tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości z tytułu nienależnie pobranej dotacji.

Podstawę prawną wydania przez organ egzekucyjny przedmiotowego postanowienia stanowił art. 64c § 1 i § 4 oraz art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec zobowiązanego i ogłoszeniem jego upadłości obejmującej likwidację majątku.

Sprawa niniejsza była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt. I SA/Lu 854/16 uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej oraz postanowienie Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...] r. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy nie wykonały wytycznych skierowanych do nich w orzeczeniu sądowoadministracyjnym.

Zgodnie z przepisem art. 153 p.p.s.a., ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą.

Wobec tego ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku, oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą.

W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie we wskazanych wyżej wyroku nie zakwestionował prawa organu do naliczenia kosztów egzekucyjnych oraz do obciążenia nimi wierzyciela. Okoliczność ta pozostaje zresztą poza sporem stron. Sporny jest natomiast sposób ustalenia wysokości tych kosztów.

W wyroku z dnia 31 stycznia 2017 r. w sprawie I SA/Lu 854/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, odwołując się wprost do tez wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. SK 31/14 wskazał, że rzeczą organu jest uwzględnienie, iż jakkolwiek opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego, to jednak wysokość tych opłat, szczególnie kiedy obciążają wierzyciela, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Sąd zwrócił uwagę, że czynności faktyczne jakie w rozpoznawanej sprawie były podejmowane przez organ egzekucyjny, sprowadzały się w istocie do wysłania kilku pism (do banku, zobowiązanego oraz do strony skarżącej). W rezultacie czynności te nie przyniosły żadnego efektu dla wierzyciela.

Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3).

W wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r., poz. 1244) Trybunał Konstytucyjny orzekł m.in. że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

W uzasadnieniu wyroku (pkt [...]uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podkreślił, że skutkiem wymienionego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy podzielił stanowisko organu egzekucyjnego, który odstąpił od obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie rachunku bankowego, z uwagi na nieefektywność tej czynności. Za uzasadnione, zarówno w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak i wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uznał natomiast naliczenie kosztów egzekucyjnych w wysokości stanowiącej równowartość opłaty manipulacyjnej, ustalonej zgodnie z treścią art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, tj. w wysokości 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym (należność główna wraz z odsetkami), nie mniej niż [...]zł. Podkreślił, że jest obowiązany respektować treść obowiązującego przepisu prawa, który mocą wyroku TK nie został wyeliminowany z systemu prawnego i winien stanowić podstawę rozstrzygnięcia. Dopiero uchwalenie przez ustawodawcę nowych regulacji w zakresie kosztów egzekucyjnych skutkować będzie utratą mocy obowiązującej art. 64 § 6 u.p.e.a. Takiej mocy pozbawiony jest projekt ustawy, na który powoływała się strona.

Powyższe stanowisko, jakkolwiek w części zasadne, pozostaje w całkowitej sprzeczności z wytycznymi Sądu w sprawie I SA/Lu 854/16. Nałożony na organy obowiązek miarkowania kosztów egzekucyjnych nie kwestionował oczywistego faktu obowiązywania przepisu art. 64 § 6 u.p.e.a. i jego stosowania jako podstawy rozstrzygnięcia organu. Dotyczył ona natomiast odpowiedniego dostosowania wysokości zarówno opłaty za zajęcie rachunku bankowego, jak i opłaty manipulacyjnej do realiów badanej sprawy. Sąd przyjął bowiem, że opłaty te ustalone według zasad procentowych określonych w przepisach art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a., do czasu zmiany tych uregulowań przez ustawodawcę, winny podlegać każdorazowo ocenie organów, która ma na celu wyeliminowanie ryzyka nadmiernej ich wysokości w konkretnej sprawie.

Oznacza to, że w swym stanowisku organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego. Tymczasem organ w zakresie opłaty manipulacyjnej stwierdził wyłącznie, że jest ona naliczana niejako automatycznie i pozostaje w bezpośrednim związku z wartością egzekwowanej należności, stanowiąc jej 1%. Organ podkreślił, niejako polemicznie z sądem administracyjnym, że przepis art. 64 § 6 u.p.e.a. jest regulacją obwiązującą w systemie prawnym i musi być przez organ stosowany, co w pojęciu organu oznacza, że określona na jego podstawie opłata manipulacyjna nie może być co do wysokości inna niż 1% od wartości kwoty egzekwowanej wraz z odsetkami.

Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić i uznać, że stanowi ono realizację dyrektyw płynących z wiążącego organy orzeczenia sądowoadministracyjnego. Jakkolwiek nie sposób odmówić racji twierdzeniu, że organy nie są w żadnym stopniu determinowane projektami ustawy i wskazywaną w nic kwotą maksymalną wynoszącą [...] zł, to jednak ich rzeczą w niniejszej sprawie było wykazanie, że kwota [...]zł nie jest nadmierna (a zatem adekwatna) do gatunkowego ciężaru sprawy egzekucyjnej, w tym nakładu pracy organu egzekucyjnego, poniesionych uzasadnionych wydatków, efektywności czynności, etc. Rozważań w tym przedmiocie zabrakło w kontrolowanym rozstrzygnięciu, zaś proste wyłączenie z kosztów egzekucyjnych opłaty za zajęcie rachunku bankowego, przy zaprezentowanym uzasadnieniu stanowiska organów, nie powoduje przeświadczenia o rzeczywistej realizacji wytycznych Sądu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny uwzględni zatem wytyczne płynące z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 31 stycznia 2017 r. w sprawie sygn. I SA/Lu 854/16, które ponownie przywołane zostały w niniejszym uzasadnieniu.

Biorąc pod uwagę przedstawione wyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 tej ustawy.