Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1434/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 103 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek–Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi S. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 22 września 2022 r. nr SKO.405.ŚR.1979.947.2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala –


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S.T. jest wydana, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze m. – zwana dalej "k.p.a."), we wznowionym postępowaniu, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "SKO", "Kolegium") z 22 września 2022 r. nr SKO.405.ŚR.1979.947.2022 w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy Wójt Gminy [...], po rozpoznaniu wniosku S.T., decyzją z 5 marca 2020 r. nr SR-I.8252.2950.2020 odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S.T. Organ wskazał na brak spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm. – dalej: "u.ś.r.").

Po rozpoznaniu złożonego odwołania SKO w Tarnobrzegu decyzją z dnia 24 marca 2020 r. nr SK0.405.ŚR.565.298.2020 w pkt I. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i jednocześnie w pkt II. przyznało S.T. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S.T., począwszy od 15 stycznia 2020 r. w wysokości 1830 zł, bezterminowo.

W dalszej kolejności pismem z 29 lipca 2022 r. Wójt Gminy [...], poinformował Kolegium, że S.T. złożył oświadczenie, że od września 2002 r. pobiera rentę z ZUS. Organ ten przedstawił oświadczenie S.T. z dnia 7 czerwca 2022 r. oraz informację z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 lipca 2022 r. znak: 390000/4121/574464/2022.

Wobec tych okoliczności SKO w Tarnobrzegu postanowieniem z 8 sierpnia 2022 r. nr SKO.405.ŚR.1765.840.2022 wznowiło postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z 24 marca 2020 r., z uwagi na zaistnienie przesłanki o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Następnie Kolegium decyzją z dnia 8 sierpnia 2022 r. nr SKO.405.ŚR.1766.841.2022 w pkt I. uchyliło decyzję SKO w Tarnobrzegu z dnia 24 marca 2020 r. nr SKO.405.ŚR.565.298.2020, w pkt II. uchyliło decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 5 marca 2020 r. nr SR-I.8252.2950.2020 wydaną w sprawie odmowy przyznania świadczenia, zaś w pkt III. odmówiło przyznania S.T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S.T.

Organ wyjaśnił, że w okolicznościach sprawy zaistniała przesłanka o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W momencie wydania decyzji SKO z 24 marca

2020 r. wnioskodawca pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, która to okoliczność nie była znana organowi w momencie orzekania. Wnioskodawca składając wniosek o przyznanie świadczenia nie poinformował organu, że pobiera rentę, wręcz przeciwnie w oświadczeniu złożonym pod odpowiedzialnością karną za składanie nieprawdy lub jej zatajenie, oświadczył, że nie pobiera żadnych świadczeń emerytalno-rentowych. Powyższe uzasadniało wznowienie postępowania, uchylenie decyzji SKO z 24 marca 2020 r. i ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy.

Przechodząc do meritum sprawy SKO przytoczyło treść art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. oraz przywołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego (TK) z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Wywiodło, że powstanie niepełnosprawności w okresie wymienionym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stanowi przeszkody do uznania spełnienia przesłanki określonej w tym przepisie, od której zaistnienia uzależnione jest przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zaakceptowało zatem stanowiska organu I instancji w zakresie niespełnienia przez osobę wymagającą opieki przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Na tej podstawie nie można było odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO wskazało natomiast na zaistnienie innej negatywnej przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia o jakiej mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., a mianowicie wnioskodawca ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Kolegium wskazało na konieczność zawieszenia prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wyjaśniło, że S.T. ma możliwość wyboru świadczenia bardziej dla niego korzystnego, jednak koniecznym będzie przedstawienie decyzji o zawieszeniu renty i wówczas Wójt powinien przyznać S.T. żądane świadczenie.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S.T. zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 71 ust. 1 zd. drugie w zw. z art. 32 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, bez uwzględnienia wyroku TK z 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17. Wskazał także na naruszenie przepisów postępowania – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uznania, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. S.T. wskazał, że zaskarża decyzję w części dotyczącej jej pkt I i III i w tym zakresie zawnioskował o jej uchylenie, ponowne rozpatrzenie sprawy i orzeczenie o przyznaniu mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO ponownie rozpoznając sprawę, wskazaną na wstępie decyzją z 22 września 2022 r. utrzymało w mocy własną decyzję z 8 sierpnia 2022 r.

Na wstępie SKO wyjaśniło, że strona co do zasady może zaskarżyć rozstrzygnięcie w części, ale tylko wówczas gdy taką część podmiotowo i przedmiotowo można wyodrębnić. Taka sytuacja nie zachodzi w okolicznościach sprawy, gdyż nie istnieją samodzielne części decyzji, które nie wpływają na treść pozostałych rozstrzygnięć. W ocenie Kolegium nie jest możliwe i prawnie uzasadnione wydzielanie jakichkolwiek części zaskarżonej decyzji, gdyż części te nie nadają się do samodzielnego rozstrzygnięcia. Z tych też przyczyn tut. Kolegium uznało, że S.T. zaskarżył decyzję w całości.

Odnosząc się natomiast do złożonego wniosku SKO wyjaśniło, że bezsporny jest fakt, że strona posiadała w dacie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ustalone od września 2002 r., prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Gdyby o tym fakcie poinformowała organy administracyjne, to uznały by one, że strona nie spełnia wszystkich przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje opiekunom osób niepełnosprawnych, jeśli mają oni ustalone prawo m.in. do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego. S.T. ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przyznanie wnioskowanego świadczenia może nastąpić po zawieszeniu przez uprawnionego świadczenia rentowego. Kolegium wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne jest związane z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez konkretną osobę w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym, zatem nie jest możliwe pobieranie przez tą osobę innego świadczenia w związku z tą opieką niż świadczenie pielęgnacyjne. Takie też stanowisko zaprezentowano w decyzji Kolegium z 8 sierpnia 2022 r.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył S.T. wnioskując o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Kolegium z 8 sierpnia 2022 r. oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy: tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zw. z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego S.T. w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S.T., mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia;

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uznania przez organ, że skarżący spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego;

3. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji SKO z 8 sierpnia 2022 r. pomimo wydania jej przez organ I instancji z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, w sytuacji gdy organ odwoławczy wskutek ponownego rozpoznania sprawy winien był zaskarżoną decyzję uchylić w całości i w tym zakresie orzec o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego S.T. w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S.T.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że organ wydając decyzję nie uwzględnił, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. został częściowo uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zd. drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, na mocy wyroku TK z 26 czerwca 2019 r., sygn. SKO 2/17. Oznacza to, że od dnia 9 stycznia 2020 r. norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być odczytywana w ten sposób, że zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawa od wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Skarżący podkreślił, że wobec braku w aktualnie obowiązujących przepisach prawa, regulacji - odnoszącej się do osób spełniających przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, a pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy - uzależniającej przyznanie im pierwszego świadczenia od skutecznej rezygnacji z renty i wobec niewyciągnięcia przez Kolegium należytych wniosków ze skutków wyroku TK z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, stwierdzić należy, że organy obu instancji orzekające w sprawie skarżącego naruszyły przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na treść wydawanych decyzji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Po zbadaniu sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Poza sporem pozostaje, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kontrolowane rozstrzygnięcie zapadło po wznowieniu postępowania przez organ II instancji w sprawie, w której ostateczną decyzją SKO w Tarnobrzegu decyzją z dnia 24 marca 2020 r. nr SK0.405.ŚR.565.298.2020 w pkt I. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i jednocześnie w pkt II. przyznało S.T. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S.T., począwszy od 15 stycznia 2020 r. w wysokości 1830 zł, bezterminowo.

Podstawą wznowienia było ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych, które istniały w dacie wydania decyzji, a nieznanych organowi, który tę decyzję wydał (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.).

Jak się bowiem okazało niespornie skarżący od września 2002 r. pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Dowód na powyższą okoliczność został przesłany do SKO za pismem Wójta Gminy [...] z dnia z dnia 12 lipca 2022 r., a więc już po wydaniu przez Kolegium ostatecznej decyzji w sprawie.

W sprawie nie było wątpliwości, że jedyną przeszkodą dla przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego było pobieranie przez niego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Prawidłowo SKO uznało bowiem za niezasadną argumentację organu I instancji o niespełnieniu przesłanki z art. 17 ust. 1b o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała nie później niż do ukończenia 18 lub 25 roku życia, skutkujący odmową przyznania wnioskowanego świadczenia.

Kluczowy był tu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r, w sprawie K 38/13, w którym stwierdzono, że przepis art. 17 ust. 1b o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał podkreślił, że grupę podmiotów podobnych, które powinny być traktowane równo wobec prawa, tworzą osoby obowiązane alimentacyjnie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną. Na skutek poddanej kontroli regulacji dochodzi do odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnoprawnych od sytuacji opiekunów niepełnosprawnych osób małoletnich, co pozbawione jest konstytucyjnego uzasadnienia.

Z mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia, o ile Trybunał nie określi innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie- którego-,zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjnadub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i ¡w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Art. 145a § 1 k.p.a. stanowi, że gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja, można żądać wznowienia postępowania. Z kolei w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego obliguje sąd do uchylenia objętego skargą aktu.

Nie można więc pominąć orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jako elementu kształtującego poddany tej ocenie stan prawny. Z dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, kwestionującego zgodność z Konstytucją RP określonych uregulowań prawnych, następuje obalenie domniemania ich konstytucyjności, co oznacza, że nawet w razie odroczenia mocy obowiązującej badanego aktu normatywnego, sądy nie powinny stosować podważonych regulacji, które już od chwili rozpoczęcia ich obowiązywania były niezgodne z prawem. Stanowisko powyższe nie budzi wątpliwości w orzecznictwie sądowym, w którym podkreśla się, że przepis uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z ustawą zasadniczą ma taki charakter od momentu jego wejścia w życie, a fakt ten musi być brany pod uwagę przy kontroli aktu administracyjnego. Orzeczenie Trybunału w zakresie obowiązywania prawa wywiera zatem skutki na przyszłość, ale w zakresie stosowania odnosi skutek retroaktywny, wpływając na ocenę prawną stanów faktycznych powstałych w okresie poprzedzającym wejście w życie orzeczenia Trybunału (wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2013 r., I OSK1178/12, wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2014 r., I OSK 2296/12). Stosując wskazany wyżej sposób wykładni w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy więc stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 maja 2017 r. I OSK 479/16). Nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art, 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt l OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16, z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt I OSK 1853/16, z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16 i z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16). Skoro Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP we wskazanym wyżej zakresie, a organ I instancji odmawiając przyznania świadczenia rozstrzygnął na podstawie przepisu uznanego za niekonstytucyjny, to na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. należało wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 5 marca 2020 r.

Na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnioskodawcy, w szczególności jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty. Przyznanie świadczenia, o jakim mowa w świetle powyższej regulacji wykluczone jest także w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Negatywne rozstrzyganie przez organy administracji o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego osób o ustalonym prawie do emerytury lub renty jest obecnie powszechnie podważane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Podkreśla się, iż brak jest przesłanek uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi prowadzić do takiego zdekodowania jego treści, który nie jest sprzeczny nie tylko z zasadą równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Egzegeza tego przepisu musi być bowiem zgodna z innymi normami systemu prawa. Ustalenie jego znaczenia musi także uwzględniać jego cel i rolę społeczną, którą winien on pełnić.

Wykluczenie możliwości wyboru świadczenia pielęgnacyjnego zamiast renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy zakwestionował z przyczyn ustrojowych Trybunał Konstytucyjny. Trybunał w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., o sygn. SK 2/19, OTK-A 2019/36, stwierdził : Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego orzeczenia zakresowego podkreślono zaś, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może nie pracować. Nie istnieją również legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy emerytalno-rentowej. Sytuacja faktyczna oraz prawna opiekunów mających ustalone prawo do renty, lecz rezygnujących z dalszego zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wskazuje na podobieństwo ich sytuacji do sytuacji opiekunów, którzy są zdrowi i nie mają tym samym prawa do renty, lecz również rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Sąd w niniejszej sprawie opowiada się za stanowiskiem, iż prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie może automatycznie (a limine) przekreślać możliwości ubiegania się przez opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyrażonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Należy przyznać rację temu poglądowi, który dostrzega brak równego traktowania tej grupy osób oraz osób, którym ustawodawca pozostawił możliwość dokonywania wyboru pomiędzy prawem do świadczenia pielęgnacyjnego, a możliwością niepodejmowania zatrudnienia lub też rezygnacji z zatrudnienia oraz osób uprawnionym do więcej niż dwóch świadczeń o jakich mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., także uprawnionym do dokonywania wyboru w przypadku zbiegu wymienionych w tym przepisie świadczeń. Innymi słowy, osoby pobierające rentę i to w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne, przede wszystkim ze względu na art. 32 Konstytucji RP, także powinny posiadać możliwość dokonywania wyboru pomiędzy wykluczającymi się świadczeniami z systemu zabezpieczenia społecznego (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po 824/19 oraz wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 20 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Rz 1265/19, CBOSA, LEX). Inna sytuacja dotyczy zaś osoby która rentę uzyskała z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Taka osoba jako niezdolna z przyczyn zdrowotnych do wykonywania pracy nie byłaby w stanie wykazać warunku podstawowego z art. 17 ust. 1 u.ś.r., czyli niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Renta jest prawem, które uznaje się za niezbywalne. Nie można jednak pomijać, iż art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53; zwana dalej u.e.r.FUS.), stanowi wyraźnie o możliwości zawieszenia prawa do m.in. renty na wniosek uprawnionego, bez konieczności jego szczegółowego uzasadniania. Zawieszenie prawa na wniosek zainteresowanego jest instrumentem oddanym świadczeniobiorcy po to, by mógł go wykorzystać w celu podwyższenia swego świadczenia w przyszłości lub do osiągnięcia innych celów pozaubezpieczeniowych (zob. Jędrasik-Jankowska Inetta. Art. 103. w: Komentarz do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (w:) Prawo do emerytury z ubezpieczenia i zabezpieczenia społecznego. Komentarz do ustaw z orzecznictwem, wyd. II. Wolters Kluwer Polska, 2019.). Według Sądu, takim celem może być potrzeba zniesienia negatywnej przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Trafny jest zatem wniosek, iż zawieszenie prawa do renty należy traktować jako zdarzenie materialnoprawne, powodujące ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa. Nie sposób nie przyjąć, aby "zawieszenie prawa do renty" (i oczywiście wstrzymanie jej wypłaty) uznawać jako odpadnięcie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wniosek ten jest tym bardziej uprawniony, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. dotyczy kolizji pomiędzy nie tyle samym materialnym prawem do renty (jako takim) a świadczeniem pielęgnacyjnym, ale przede wszystkim z realizacją tego pierwszego w postaci wypłaty emerytury.

Z tych względów w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organy miały obowiązek poinformować skarżącego o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty.

Skarżący miał świadomość, że wg organów powinien rentę zawiesić aby otrzymać świadczenie, pozostał jednak w błędnym przekonaniu, że wyrok TK z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. SK 2/17 pozwala mu na pobieranie obu świadczeń.

Zwrócił on uwagę na derogacyjne skutki wyroku TK z dnia 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, wobec tego zakresu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Przepis ten stracił moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, czyli dnia 9 stycznia 2020 r. Jednakże derogacyjny skutek w/w orzeczenia trybunalskiego nie oznacza zupełnego usunięcia normy wykluczającej możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku zbiegu ze świadczeniem przyznanym na skutek niezdolności do wykonywania pracy (zob. art. 27 ust. 5 u.ś.r., art. 95 ust. 1 i art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Dz.U. z 2022 r. poz. 504). Należy zgodzić się, że wyrok Trybunału usuwa z sytemu prawa negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w stosunku do osoby mającej ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przez co osoba taka może ubiegać się o to świadczenie. Jednakże Trybunał Konstytucyjny, jako "prawodawca negatywny" wyrokiem nie mógł wprowadzić rozwiązań odnoszących się do usuwania skutku zbiegu prawa do świadczeń z zakresu zabezpieczenia społecznego, stanowiących formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa, co nie niweczy tego, że orzeczenie o niekonstytucyjności zakresowej przepisu prowadzi do nowej sytuacji prawnej, pozbawionej kompleksowej regulacji, w szczególności odnoszącej się do warunków uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w zbiegu z innym świadczeniem z zakresu szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego (tak słusznie NSA w wyroku z 22 listopada 2022 r. o sygn. I OSK 247/22, LEX)

Istnienia normy pozwalającej na dokonanie wyboru pomiędzy świadczeniami dowodzi treść uzasadnienia w/w wyroku TK, gdzie podkreśla się, że osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, może pracować i nie istnieją legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby podejmowała ona zatrudnienie. Trybunał słusznie dostrzega, że wobec takich osób ustawodawca przewidział jedynie mechanizm zapobiegający pobieraniu przez nie świadczenia rentowego, jeżeli decyduje się ona na wykonywanie czynności zarobkowych. Mechanizm ten polega na zmniejszeniu lub zawieszeniu renty w przypadku osiągnięcia określonego przychodu, według zasad wynikających z art. 103-106 ustawy emerytalno-rentowej. Orzeczenie Trybunału zasadza się też na istotnym w tej sprawie zdaniu, gdzie podkreśla się, iż różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem.

Opierając się na tym poglądzie zauważyć tu należy, że otwarcie rencistom częściowo niezdolnym do pracy możliwości zachowania prawa do renty przy przyznaniu im świadczenia pielęgnacyjnego, przeczyłoby założeniom płynącym z wyroku TK oraz zasadzie sprawiedliwości społecznej, bowiem oznaczałoby uprzywilejowanie tych rencistów wobec osób w pełni zdolnych do pracy i niepodejmujących zatrudnienia lub z niego rezygnujących w celu sprawowania opieki, jak również wobec osób, które w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego zawiesiły prawo do emerytury. Zatem art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, nie pozwalał odczytywać wyroku TK w sposób przez skarżącą stronę preferowany, czyli dopuszczający możliwość kumulacji świadczeń z systemu zabezpieczenia społecznego.

Zdaniem Sądu, osoba częściowo niezdolna do pracy zgłaszając zamiar wykonywania stałej lub długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powinna na czas sprawowania tej opieki zawiesić pobieranie renty, pośrednio wykazując w ten sposób, że jej warunki zdrowotne gwarantują wykonywanie tych niełatwych czynności w sposób zapewniający realne wsparcie dla potrzebującego wsparcia. Z uwagi na wynikającą z ogółu przepisów systemu zabezpieczenia normę wykluczającą kumulację świadczeń oraz nakaz równego traktowania przez prawo osób znajdujących się w tej samej sytuacji prawno - faktycznej, czynności informacyjne SKO pozwalające na umożliwieniu stronie dokonania wyboru świadczeń nie naruszały prawa, a wobec jednoznacznej wypowiedzi fachowego pełnomocnika strony skarżącej odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego znajduje oparcie w przepisach prawa. Innymi słowy, co słusznie podkreśla NSA w wyroku z dnia 22 listopada 2022 r. I OSK 247/22, CBOSA, cytowany wyrok TK nie wywołał skutku polegającego na możliwości pobierania przez osoby uprawnione zarówno świadczeń z zabezpieczenia społecznego, jak i świadczenia pielęgnacyjnego, ale warunkiem jest dokonanie wyboru i rezygnacja z dotychczas pobieranego świadczenia.

Zatem orzekające w sprawie SKO nie pominęło w swych działaniach przepisów umożliwiających dokonanie wyboru pomiędzy wnioskowanym świadczeniem pielęgnacyjnym, a rentą. Wyraźna odmowa strony zawieszenia prawa do renty, nakazywała zastosowanie wobec skarżącego przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i odmowę uwzględnienia jego wniosku. Zaprezentowany sposób wykładni w/w przepisu u.ś.r., jest aktualnie dominujący w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 9 czerwca 2022 r. o sygn. II SA/Sz 183/22, WSA w Kielcach z dnia 24 maja 2022 r. o sygn. II SA/Ke 219/22, WSA w Rzeszowie z dnia 18 stycznia 2023 r. o sygn. II SA/Rz 942/22, a także wyrok NSA z 10 stycznia 2023 r. o sygn. I OSK 448/22, CBOSA). Z tych powodów WSA nie podzielił odmiennego stanowiska wyrażonego w wyroku NSA z dnia 11 sierpnia 2022 r. o sygn. I OSK 2052/21, LEX (tak słusznie WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 9 lutego 2023 r., II SA/Rz 952/22).

Należy podkreślić także, że ocena skutków wyroku TK z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17 nie jest jednolicie oceniana w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym NSA w wyroku z dnia 11 sierpnia 2022 r., I OSK 2052/21, czy WSA w Poznaniu w przywołanym w skardze wyroku z dnia 8 grudnia 2021 r., II SA/Po 643/21.

Szerzej na ten temat wypowiedział się WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 22 lutego 2023 r., II SA/Rz 1107/22, szczegółowo omawiając rozbieżności występujące w tym zakresie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Reasumując, w okolicznościach sprawy niewątpliwie istniała podstawa do wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzji SKO przewidziana w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., a okoliczność ta uzasadniała uchylenie tej decyzji Kolegium z dnia 24 czerwca 2020 r. i decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 5 marca 2020 r. oraz odmowę przyznania świadczenia na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi, skoro strona skarżąca nie zawiesiła prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, mimo prawidłowej realizacji przez SKO prawa do informowania strony. Dlatego Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a.