Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 40/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 234
journal: Dz.U. 2022 poz 2625
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
article: art. 7  i 77
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mirosław Bator Sędziowie: WSA Piotr Fronc Asesor WSA Anna Kopeć (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Migda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2024 r. sprawy ze skarg R. P., K. P. i A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 25 października 2023 r., znak SKO.PW/4171/71/2023, SKO.PW/4171/73/2023 w przedmiocie nakazu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz R. P., K. P. solidarnie kwotę 300,00 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz A. L. kwotę 300,00 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy Z. decyzją z dnia 21.07.2023 r. (znak: RR.6331.1.2022) na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy z 20.07.2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2022r. poz. 2625 z późn. zm.) i art. 104 i 107 ustawy z 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.)

1. Nakazał R. P. i K. P. - właścicielom gruntu działki nr [...] wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, powstałym w wyniku zmiany stanu wody na gruncie poprzez wykonanie rowu otwartego w korytkach betonowych lub akodren (korytka przykryte kratką umożliwiającą przejazd samochodu) równolegle do granicy działki [...]. Rów ten (lub akodren) ma przebiegać w kierunku północnym poczynając od wysokości załomu bryły budynku mieszkalnego na działce [...] (jak na załączniku graficznym nr 1 do decyzji). Spadek rowu ma być w kierunku północnym. Następnie rów lub akodren ma zakręcać w prawo (na wschód) Na odcinku przecinającym drogę dojazdową do budynku mieszkalnego - akodren oznaczony linią koloru czarnego jak na załączniku graficznym nr 1 do decyzji.

2. Nakazał R. P. i K. P. oraz A. L. jako współwłaścicielom gruntu - działki nr [...] wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, powstałym w wyniku zmiany stanu wody na gruncie poprzez wykonanie rowu otwartego w korytkach betonowych łub akodren (korytka przykryte kratką umożliwiającą przejazd samochodu) na odcinku 20m biegnący w kierunku południowym licząc od wysokości narożnika budynku mieszkalnego na działce [...] jak na załączniku graficznym nr 1 do decyzji. Spadki tego rowu muszą być skierowane na obu odcinkach w kierunku rury odbierającej wodę i przeprowadzającej ją na obszar działki [...] zgodnie z załącznikiem graficznym nr 1 do decyzji.

Załącznik graficzny nr 1 stanowi integralną część decyzji.

3. Wykonanie nakazów wskazanych w pkt 1 i 2 niniejszej decyzji winno nastąpić do 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji.

Postanowieniem z dnia 31.07.2023 r. (znak: RIR.6331.1.2022) Wójt Gminy Z. z urzędu uzupełnił powyższą decyzję poprzez dodanie do niej pkt 4 opisującego parametry elementów odwodnienia, objętych pkt 1 i 2.

W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji przedstawił przebieg postępowania, w szczególności uzyskaną w toku postępowania opinię biegłego dr hab. inż. B. R. oraz ustalenia z przeprowadzonych wizji w terenie. Wskazano na mające w sprawie zastosowanie przepisu Prawa wodnego oraz reguły postępowania administracyjnego. W rezultacie stwierdzono, iż zgodnie z art. 234 ustawy Prawo wodne należało orzec merytorycznie w zakresie zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającej na grunt sąsiedni.

Od powyższej decyzji odwołanie w terminie złożyli A. L. oraz R. i K. P..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 25 października 2023 r., znak SKO.PW/4174774/2023, SKO.PW/4171/73/2023 utrzymało w mocy powyższą decyzję, jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 234 ustawy z dnia 20.07.2017 r. Prawo wodne (tj. Dz.U. 2022 poz. 2625 ze zm.) oraz art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy a dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2023 r. poz.775 ze zm.).

W jej uzasadnieniu Kolegium wskazało, że M. B. - właścicielka działki nr [...] położonej w Z. wniosła w stosunku do współwłaścicieli działek nr [...] i [...] — podanie o wydania decyzji w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego poprzez obniżenie powierzchni na działce [...] poniżej murku ogrodzeniowego, znajdującego się we wschodniej części działki nr [...] bądź wykonania na działce nr [...] urządzeń zapobiegających szkodom poprzez odprowadzenie wód opadowych na grunt, stanowiący działkę [...].

Organ I instancji uznał, że zachodzi konieczność uzyskania specjalistycznego stanowiska, zlecając biegłemu sporządzenie opinii. W dniu 13.01.2023r. została przeprowadzona wizja z udziałem biegłego. Podczas oględzin biegły zapoznał się z konfiguracją terenu i stanowiskiem stron postępowania. W dniu 06.02.2023r. biegły złożył opinię, a w dniu 22.05.2023r. odbyła się kolejna wizja w terenie z udziałem biegłego, w rezultacie której w dniu 02.06.2023r. wpłynęła do organu I instancji korekta i uzupełnienie opinii biegłego. Korekta i uzupełnienie jednoznacznie wskazały, że problem blokowania odpływu przez gminną drogę asfaltową (nr [...]) jest znikomy i nie ma znaczenia w całości rozpatrywanego zagadnienia. Mając powyższe na uwadze organ I instancji stwierdził, że Gmina Z. nie jest stroną postępowania w analizowanej sprawie.

Z wykonanej opinii, wraz z uzupełnieniami, wynika, że doszło do zmiany stanu wody na gruncie działek [...] i [...] ze szkodą dla gruntu sąsiedniego, czyli działki [...]. Zdaniem biegłego do szkód powstałych wskutek zintensyfikowanego, skoncentrowanego spływu powierzchniowego w badanej sprawie należy zaliczyć powstawanie kanałów sufozyjnych, erozję gleby i niszczenie roślinności, wymywanie materiału i osadzanie w niżej leżącej części działek, nadmierne i długotrwałe zawilgocenie gruntu, niszczenie fundamentów ogrodzenia wzdłuż granicy w/w wskazanych działek. Jak ustalono nawiezienie nawierzchni tłucznia na działce nr [...] i częściowe utwardzenie działki nr [...] w latach 2021 i 2022 spowodowało przelewanie wód opadowych ponad murek ogrodzeniowy, który znajduje się na działce nr [...].

Biegły stwierdził również, że zaobserwowana w trakcie wizji zdolność nawierzchni do spajania się utrudnia wsiąkanie wody w grunt na działkach mających tak niekorzystne warunki infiltracyjne. Wschodnia granica działki [...] (przeciwległa do działki M. B.) ograniczona jest podmurowanym ogrodzeniem, co dodatkowo kanalizuje spływ na teren działki [...], prowadząc do powstania zastoiska na jej powierzchni i w efekcie do powstawania szkód.

Obszar, na którym położone są omawiane działki zarówno w przeszłości jak i obecnie cechuje się niewątpliwie trudnymi warunkami do odprowadzania wody opadowej lub roztopowej. Słabo przepuszczalne gleby utrudniają efektywną infiltrację wody w głąb gruntu, natomiast bardzo nieznaczny spadek terenu nie pozwala na zwiększenie roli spływu powierzchniowego oraz czyni go podatnym na wszelakie bariery spływu wody. Takie cechy terenowe stwarzają typowe warunki do powstania zastoisk wody w zagłębieniach terenu nawet przy niewielkich zmianach ukształtowania terenu, jakie zaszły na terenie działek [...] i [...].

Biegły w swojej opinii zaproponował rozwiązanie, które po przeanalizowaniu przez organ I instancji, zostało zweryfikowane i zaadoptowane do rozwiązania problemu przedstawionego w nin. sprawie. Rozwiązanie to zostało wskazane w decyzji i uzupełnione w postanowienia z dnia 31.07.2023 r. Nałożony został obowiązek wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, powstałym w wyniku zmiany stanu wody na gruncie poprzez: wykonanie rowu otwartego w korytkach betonowych lub akodren (korytka przykryte kratką umożliwiającą przejazd samochodu) na odcinku 20m biegnący w kierunku południowym licząc od wysokości narożnika budynku mieszkalnego na działce [...]. Spadki tego rowu muszą być skierowane na obu odcinkach w kierunku rury odbierającej wodę i przeprowadzającej ją na obszar działki [...].

W ocenie zarówno organu I instancji jak również składu orzekającego Kolegium przedmiotowa opinia została sporządzona pod względem formalnym prawidłowo. Merytorycznie odpowiada na pytania jakie zostały zadane w trakcie postępowania. Biegły ustosunkował się do zarzutów stron, ocenił wszystkie dokumenty zgromadzone w sprawie. Z powyższych względów należy uznać opinię biegłego za w pełni przydatną do rozpatrzenia meritum sprawy.

Zgodnie z treścią art. 234 ustawy Prawo wodne właściciel gruntu (...) nie może: zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich. (...).Zgodnie z ust. 2 ww. przepisu, na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Zgodnie zaś z ust. 3 jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt (...), w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin tych czynności. Zgodnie z przytoczonymi przepisami Prawa wodnego pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem na grunt sąsiedni musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy.

Jakakolwiek zmiana ilościowa wody na gruncie, czyli jej zwiększenie lub zmniejszenie stanowi zmianę stanu wody na gruncie w rozumieniu art. 234 ustawy. Do nakazania właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom przez organ I instancji jest niezbędne stwierdzenie szkody przez przedmiotową zmianę stanu wód na gruncie sąsiednim.

SKO zgodziło się z ustaleniami organu I instancji, że doszło do zmiany stanu wód na działkach [...] i [...], która powoduje powstawanie realnych szkód na działce [...] w miejscowości Z. w postaci zalewania obszaru działki oraz powstawanie na niej podmokłości. Zatem zgodnie z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego należało nakazać właścicielom działek [...] i [...] w miejscowości Z. wykonania urządzeń zapobiegających szkodom wskazanych w decyzji organu I instancji i uzupełnionych w postanowieniu tegoż organu z dnia 31.07.2023 r..

Podsumowując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa na gruncie art. 234 Prawa wodnego. Podniesiona przez Strony argumentacja idąca w kierunku powiązania szkód na działce [...] z drogą gminną nie znajduje uzasadnienia ani w opinii biegłego ani w ustaleniach organu I instancji.

Opisaną wyżej decyzję zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie R. P. i K. P. (sygn. II SA/Kr 40/24) oraz A. L. (II SA/Kr 41/24). Obie te sprawy na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2024 r. połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

R. P. i K. P. w skardze

- naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokładną analizę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie - organ I i II instancji nie wziął pod uwagę wszystkich dowodów, uzasadnień wniosków, pism dowodów w sprawie, przemilczane zostały niektóre okoliczności, takie jak wykonane odwodnienie do istniejącej studni, gromadzenie deszczówki wykorzystywanej do podlewania w mauzerach 1000 I x 2,

- naruszenie art. 75 § 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie informacji wprowadzających w błąd urzędników państwowych przez sąsiadów oraz poprzez manipulowanie przez nich faktami. Skarżący wskazali, że mieszkają w tym miejscu ponad 17 lat, przez ten czas droga była ulepszana, utwardzana,

- naruszenie art. 29 ustawy Prawo wodne poprzez niewłaściwe jego zastosowanie w okolicznościach sprawy tj. w sytuacji, gdy skarżący nie zmienili stosunków wodnych na gruncie, a zlewanie wody na nieruchomości sąsiadów występuje jedynie przy anomaliach pogodowych i nie jest związane z działaniami skarżących, powyższa regulacja ma jednak zastosowanie, gdy od zmiany dotychczasowego stanu wody na gruncie upłynęło nie więcej niż 5 lat. Z upływem tego okresu dokonana zmiana stanu wody na gruncie utrwaliła się i korzysta z ustawowej ochrony a sytuacja taka ma miejsce w rozpoznawanej sprawie

- niewłaściwe uzasadnienie decyzji sprowadzające się do przytoczenia treści zarzutów sąsiadów z pominięciem oceny materiału dowodowego, w tym wniosków z oględzin i pomiarów oraz dokumentów dołączonych do akt sprawy.

Zdaniem skarżących organy bezkrytycznie przyjęły opinię i jej wnioski, a nadto wykorzystując jej obszerne fragmenty sformułowały uzasadnienie, którego lektura czyni zasadnym ocenę, iż uchybiły nie tylko przepisom regulującym kwestie dowodowe - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., ale i art. 107 § 3 k.p.a.

Na podstawie tych zarzutów skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

A. L. w skardze zarzucił zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie przepisów k.p.a. dotyczących wyłączenia organu od prowadzenia sprawy;

2. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że w sprawie doszło do zmiany stanu na gruncie w rozumieniu art. 234 ustawy Prawo wodne;

3. błąd w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, że właściciele działki sąsiedniej dowiedzieli się o szkodliwym oddziaływaniu od 2021 wg ich oświadczenia.

Na podstawie tych zarzutów skarżący wniósł o:

1. o wyłączenie organu administracji w postaci Gminy Z. od dalszego prowadzenia tej sprawy i wyznaczenie innego organu administracji do dalszego jej prowadzenia z udziałem Gminy Z. oraz wezwanie do udziału w sprawie w charakterze uczestnika Gminy Z.;

2. o zwrócenie się do Urzędu Gminy w Z. , Wydział Ewidencji Ludności o udzielenie informacji od kiedy sąsiadka M. B. zameldowana jest pod adresem Z. [...];

3. o zwrócenie się IMiGW w Warszawie o nadesłanie danych statystycznych dotyczących wysokości opadów atmosferycznych w obrębie miejscowości Z. - celem ustalenia od kiedy wnioskodawczyni pozyskała wiedzę na temat rzekomego oddziaływania zmiany stanu wody na gruncie;

4. o uchylenie niniejszej decyzji w całości i przekazanie jej do ponownego rozpoznania;

5. o zmianę decyzji poprzez oddalenie wniosku i umorzenie postępowania.

W uzasadnieniu skargi A. L. zwrócił uwagę na remont drogi gminnej biegnącej wzdłuż jego posesji, który odbywał się kilkanaście lat temu. Gmina Z. wyremontowała drogę w ten sposób, że po podniesieniu nasypu, wyasfaltowała ją i nie wybudowała żadnych urządzeń odprowadzających wodę. Nie ma znaczenia przy tym, czy droga jest usytuowana o 3 cm wyżej lub więcej nad poziomem sąsiednich posesji, ponieważ, aby woda przestała płynąć wystarczy 1 cm różnicy. Bezpośrednią przyczyną obecnego stanu rzeczy jest zatamowanie przez Gminę Z. naturalnego spływu wód i zaniechanie wybudowania urządzeń odprowadzających wodę wzdłuż lub pod drogą.

Skarżący stanowczo zaprzeczył aby wykonał jakąkolwiek zmianę stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Wspólnie po zakupie działki w 2002 r. skarżący urządzili drogę, a później ogrodzili teren. Tłuczeń znajdujący się na naszej drodze został ułożony w 2002 r. i tak jest do chwili obecnej. droga nie była poprawiana z wyjątkiem drobnych dziur, lecz poziom drogi, technologia pozostały bez zmian. Skarżący podkreślił, że sąsiadka M. B. mieszka na swojej posesji od kilkudziesięciu lat bez przerw. Stan rzeczy na gruncie jest jej znany od zawsze, a z decyzji Wójta wynika, iż wiedzę o obecnej sytuacji sąsiadka pozyskała w 2021 r., czy też jak wskazano w innym miejscu uzasadnienia "dwa lata temu". Organ I instancji oparł się w tym zakresie jedynie na oświadczeniu wnioskodawczyni nie weryfikując tego w postępowaniu dowodowym.

W latach 2021 i 2022 został przywieziony tłuczeń na drogę należącą do skarżących i teren został utwardzony, aby uzupełnić powstałe ubytki w drodze.

Zdaniem skarżącego Gmina Z. nie może prowadzić postępowania we własnej sprawie, zachodzi bowiem konflikt interesów. W jednym postępowaniu nie można łączyć funkcji procesowych organu prowadzącego postępowanie i strony.

Do skargi dołączono wydruk z mapy Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego Z. , z którego wynika, iż zarówno część działki skarżącego, jak i część działki sąsiadów, znajduje się w terenie zalewowym. Incydentalne i czasowe problemy ze spływem wód, są wynikiem deszczów nawalnych oraz podniesieniem przez Gminę poziomu swojej drogi gminnej bez wyprowadzenia odwodnienia na drugą stronę. Droga tworzy tamę, która w poprzek przecina kierunek spływu wód opadowych.

W odpowiedziach na obie skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Uczestniczka postępowania M. B. wniosła o oddalenie obu skarg.

Na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2024. Obie sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. II SA/Kr 40/24.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze. zm.), dalej zwanej p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według tak określonych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że jest ona wadliwa i wymaga uchylenia wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji.

W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się, że sprawy z zakresu naruszenia stosunków wodnych z zasady są na tyle skomplikowane, że ich prawidłowe rozstrzygnięcie wymaga przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Taka też opinia została w niniejszej sprawie sporządzona, jednakże – zdaniem Sądu – dowód ten nie został oceniony w sposób prawidłowy.

Pierwsza wizja lokalna w terenie z udziałem biegłego i stron postępowania miała miejsce 13 stycznia 2023 r. Na podstawie ustaleń poczynionych w tym czasie biegły przedłożył opinię datowaną na 3 lutego 2023 r. (k. 63 akt administracyjnych), w której kilkukrotnie stanowczo zwracał uwagę na znaczenie drogi gminnej, która między 2003 a 2009 rokiem została wyasfaltowana. I tak:

- na str. 6 opinii w opisie zdjęcia "F" biegły stwierdza: "Usytuowanie drogi gminnej znajdującej się na działce [...], widok w kierunku północno – zachodnim. Wyraźnie widoczne jest zagłębienie znajdujące się na skraju drogi, w formie płytkiej niecki ciągnącej się wzdłuż pobocza"

- również na str. 6: "Biegły zwrócił również uwagę na usytuowanie asfaltowej drogi gminnej znajdującej się na działce [...]. Na odcinku wzdłuż działek [...], [...] oraz [...] (nieobjętej niniejszym postępowaniem) nawierzchnia tej drogi jest nieznacznie wyniesiona ponad otaczający teren (Ryc. 2E). Wyraźnie widoczne jest zagłębienie znajdujące się na południowym skraju drogi, w formie niecki ciągnącej się wzdłuż pobocza (Ryc. 2F). O podniesionym poziomie nawierzchni tej drogi (ulicy) świadczą również dawne odwodnienia prowadzące z powierzchni działki [...], które obecnie są ślepo zakończone podniesionym poboczem."

- na str. 7 - 8, analizując stan istniejący przed 2003 rokiem biegły stwierdza: "Droga gminna biegnąc w przybliżeniu równolegle do koryta P. również nie posiadała asfaltowej nawierzchni. W warunkach naturalnych spływ wód opadowych oraz ich infiltracja nie był więc ograniczany ze względu na szczelne ogrodzenia, pokrycie budynkami czy też asfaltową drogę. (..) Z terenu działek [...] i [...] woda spływała więc spływem rozproszonym w kierunku północnym bezpośrednio w stronę rzeki."

- str. 11 opinii biegłego: "Biegły zauważa ponadto, że analizowanej sprawie mamy do czynienia z kumulacją negatywnych procesów. Z jednej strony występuje nieprzepuszczalny nasyp przekierowujący wodę na działkę Wnioskodawców, z drugiej jednak dalszy odpływ zgodnie z naturalnym nachyleniem terenu nie jest możliwy ze względu na wyniesioną ponad otaczający teren powierzchnią drogi gminnej na działce [...]. Pomimo, że rola działki [...] nie jest przedmiotem postępowania administracyjnego, w ramach którego sporządzona została niniejsza Opinia, nie można analizować problemu będącego przedmiotem tego postępowania bez uwzględnienia jej oddziaływania. W trakcie wizji lokalnej biegły udokumentował, że nawierzchnia drogi asfaltowej znajduje się powyżej poziomu terenu zarówno na działce [...], jak również nadsypanej powierzchni działki [...]. Wyniesienie to nie obejmuje całej długości drogi, ale występuje wzdłuż działek [...], [...] oraz [...]. Analiza archiwalnych ortofotomap wskazuje, że droga uzyskała asfaltową nawierzchnię między 2003 r. a 2009 r. Położenie drogi w poprzek naturalnego kierunku spadku terenu oraz jej wyniesienie powyżej jego terenu stanowi w praktyce nieprzepuszczalną tamę blokującą spływ wody w stronę rowu melioracyjnego usytuowanego u podnóża wału przeciwpowodziowego. Ze względu na słabo przepuszczalne podłoże woda nie jest w stanie swobodnie migrować w gruncie a taka blokada spływu uniemożliwia efektywne odprowadzanie wody, która wskutek podniesienia poziomu działki [...] została skierowana na działkę [...]. Zablokowanie spływu, choć niebędące jedyną zmianą stosunków wodnych na okolicznym obszarze, wpływa niekorzystnie na odprowadzanie wody z obszarów położonych powyżej, potęgując występujący problem hydrologiczny".

- str. 12 – 13 opinii: "Ponadto biegły podczas określenia szerszego kontekstu hydrologicznego na omawianym obszarze stwierdził, że do zaburzenia stosunków wodnych (zablokowania odpływu wody zgodnie z jej naturalnym kierunkiem) ze szkodą dla obszaru działki nr [...] dochodzi również na terenie drogi gminnej, położonej na działce [...]. Biegły sugeruje, że niniejsze postępowanie należy formalnie rozszerzyć o działkę [...] lub też, ze względu na własność gminną, rozwiązać problem blokowania odpływu wody na zasadzie ugody."

- wreszcie we wnioskach na str. 14 opinii stwierdza się: "Do zmiany stanu wody na gruncie szkodliwej dla gruntów sąsiednich doszło także na obszarze działki nr [...] w Z. (na drodze gminnej), nieobjętej formalnie postępowaniem administracyjnym, w ramach którego sporządzona została niniejsza opinia."

Strony ustosunkowały się do tej opinii, wnosząc o rozszerzenie postępowania także o działkę stanowiącą wyasfaltowaną drogę gminną oraz zobowiązanie gminy do wykonania odwodnienia tej drogi (k. 72). Strony zaproponowały też własne rozwiązanie problemu (k. 73 akt administracyjnych).

Pismami z 8 i 24 marca 2023 r. (k. 88 i 95) organ I instancji zwrócił się do biegłego o uzupełnienie opinii. W drugim ze wskazanych pism Gmina zakwestionowała powiązanie aktualnego problemu z remontem drogi gminnej. Stwierdzono w nim między innymi: "(...) zdaniem Gminy bezzasadny jest wywód Pani A. L. zawarty w przedłożonym przez nią piśmie, iż do obecnej sytuacji by nie doszło, gdyby nie podniesienie drogi. (...) Gmina Z. wyjaśnia, iż w wyniku remontu drogi nastąpiło nadlanie warstwy asfaltu na istniejącej w terenie jezdni bitumicznej. W związku z czym nie można przyjąć, iż przed remontem jezdnia stanowiła nawierzchnię przepuszczalną dla wód. Do momentu nadsypania i utwardzenia działek nr [...] i [...] nie było problemu ze szkodliwą zmianą stanu wody na gruncie. Zatem nie można się zgodzić z twierdzeniem Pani A. L., że gdyby droga nie została nadlana to do obecnej sytuacji by nie doszło. W związku z powyższym zdaniem tut. organu opinię należy interpretować w następujący sposób: bezpośrednią i główną przyczyną szkodliwej zmiany stanu wód na działki sąsiednie było nasypanie terenu z jego równoczesnym utwardzeniem (częściowo kostką lub kruszywem) oraz zwiększenie zlewni spływu wód kierowanych w stronę drogi gminnej."

Pismo o takiej treści, kierowane przez organ prowadzący postępowanie do biegłego, budzi poważne wątpliwości. Organem I instancji był w tej sprawie Wójt Gminy Z.. Z pierwotnej opinii biegłego wynikało w sposób jednoznaczny, że zmiana nawierzchni drogi gminnej przyczyniła się do zaistnienia problemu zalewania działki M. B.. Biegły wyraźnie zasugerował, że dla kompleksowego rozwiązania tego problemu konieczne jest również odwodnienie drogi – stanowiącej własność Gminy Z.. Zatem organ prowadzący postępowanie (Wójt Gminy Z.) był zainteresowany takim zakończeniem postępowania, w którym na Gminę Z. nie zostaną nałożone żadne obowiązki. Wspomniane pismo z 24 marca 2023 r. wyraźnie sugeruje, w jaki sposób organ zamierza interpretować przedłożoną opinię oraz w jakim kierunku zmierza rozstrzygnięcie sprawy.

Następnie w dniu 22 maja 2023 r. przeprowadzono kolejne oględziny z udziałem stron i biegłego, a dwa dni później biegły sporządził "korektę i uzupełnienie opinii" (k. 109), w której stwierdził: "W dniu 22 maja 2023 r. wykonany został pomiar niwelatorem laserowym, który wykazał, że obecna niweleta drogi asfaltowej na działce [...] jest zaledwie o 30 mm (3 cm) wyższa niż poziom na działce [...]. Wynika z tego, że problem blokowania odpływu przez drogę asfaltową jest znikomy, i nie ma znaczenia w całości rozpatrywanego zagadnienia. Także Strona Wnioskująca oświadczyła podczas drugiej wizji terenowej w dniu 22 maja 2023 r., że problem ten jest marginalny, że został nadmiernie wyeksponowany w mojej pierwotnej Opinii, i że jeżeli zostanie rozwiązany problem nadmiaru wód opadowych ciążących do działki [...] od strony działek [...] i [...], to Strona Wnioskująca będzie usatysfakcjonowana".

Taka zasadnicza zmiana stanowiska biegłego nie jest zrozumiała, jakkolwiek mogła być związana z treścią cytowanego pisma organu I instancji z dnia 24 marca 2023 r. Zmiana ta dotyczyła przede wszystkim znaczenia wyasfaltowania drogi gminnej dla problemu zalewania działki M. B.. Jednocześnie organ wykonawczy tej gminy jest organem administracji publicznej właściwym do rozpoznania sprawy administracyjnej naruszenia stosunków wodnych w I instancji. Wprawdzie już od lat nie obowiązuje przepis art. 27a k.p.a., którego § 1 stanowił: "Organy gminy podlegają także wyłączeniu od załatwienia sprawy, w której stroną jest gmina", jednakże zaistniała w sprawie sytuacja może budzić (zwłaszcza u skarżących) pewne wątpliwości co do bezstronności pracowników Gminy załatwiających tę sprawę. Wątpliwości te podtrzymuje treść pisma z 24 marca 2023 r. Z kolei organ odwoławczy wątpliwości te, a także wniosek o wyznaczenie innego organu do rozpoznania sprawy skwitował niezwykle lapidarnym stwierdzeniem: "Podniesiona przez Strony argumentacja idąca w kierunku powiązania szkód na działce [...] z drogą gminną nie znajduje uzasadnienia ani w opinii biegłego ani w ustaleniach organu I instancji".

Częstą i słuszną praktyką w sprawach, w których naruszenie stosunków wodnych może być związane z pracami budowlanymi wykonywanymi na drodze gminnej jest zwrócenie się do organu wyższego stopnia o wyznaczenie innego organu do rozpoznania sprawy na podstawie art. 25 § 1 k.p.a. (tak np. w sprawie sygn. II SA/Kr 661/23). Organ I instancji winien rozważyć takie wystąpienie również w niniejszej sprawie w celu kompleksowego rozpoznania stanu faktycznego sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organy zobowiązane będą w sposób kompleksowy ocenić zaistniałą sytuację – tak, aby problem naruszenia stosunków wodnych rozwiązać trwale i całkowicie. Trzeba przy tym uwzględnić podejmowane przez skarżących działania w celu zatrzymania spływu wody, takie jak zbiorniki retencjonujące na działce nr [...], a także wskazywaną przez nich okoliczność, że cały ten teren jest terenem zalewowym.

Przyjmując bezkrytycznie zasadniczą zmianę stanowiska biegłego w stosunku do jego pierwotnej opinii (zmianę zasugerowaną przez organ prowadzący postępowanie) organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania nakazujące dokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych (art. 7 i art. 77 k.p.a.).

Wobec powyższego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.

W pkt II i III na podstawie art. 20 p.p.s.a. zasądzono od organu na rzecz skarżących koszty postępowania, które w niniejszej sprawie obejmują kwotę 300 zł wniesioną przez nich tytułem wpisu od skargi.