Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1506/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 44, art. 77 par. 1, art. 78 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka, Sędziowie sędzia WSA Jacek Kaute, sędzia WSA Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W., postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r. – po rozpatrzeniu zażalenia K. K. (dalej: "Skarżąca", "Strona" lub "Zobowiązana") na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z [...] lutego 2018 r. w przedmiocie zarzutów wniesionych do postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z [...] listopada 2015 r. – utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącej na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Pocztę Polską S.A. Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej dnia 2 listopada 2015r. o numerze [...] obejmującego należność z tytułu zaległej opłaty abonamentowej za okres od stycznia 2010 r. do maja 2014 r. w kwocie należności głównej 953.30 zł wraz z należnymi odsetkami.

Zawiadomieniem z dnia 14 grudnia 2015r. nr [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. dokonał próby zajęcia wynagrodzenia za pracę u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. w [...]. Niniejsze zawiadomienie wraz z w/w tytułem wykonawczym uznano za doręczone Zobowiązanej 4 stycznia 2016r. w trybie art. 44 k.p.a.

Pismem z 16 maja 2016r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. przekazał do realizacji zgodnie z właściwością miejscową w/w tytuł wykonawczy Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego W.

W dniu 24 sierpnia 2017r. przy piśmie Poczty Polskiej S.A. z dnia 22 sierpnia 2017r, do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. wpłynęła kserokopia pisma Zobowiązanej datowanego na dzień 11 sierpnia 2017r., z tożsamą datą nadania za pośrednictwem operatora pocztowego. Z treści w/w pisma wynikało, iż Zobowiązana wnosi zarzuty do tytułu wykonawczego z dnia [...] listopada 2015r. o numerze [...] podnosząc zarzut przedawnienia należności, a także wygaśnięcia względnie nieistnienia obowiązku.

Postanowieniem z dnia [...] września 2017r. wydanym w trybie art. 34 § 4 u.p.e.a. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia zarzutów ze względu na uchybienie terminu do ich wniesienia. Zobowiązana pismem z dnia 15.10.2017r., zaskarżyła w/w postanowienie organu egzekucyjnego. Jednocześnie Zobowiązana alternatywnie w przypadku nieuwzględnienia zarzutu nieskutecznego doręczenia tytułu wykonawczego z dnia [...] listopada 2015r. o numerze [...] wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów do w/w tytułu wykonawczego,

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] listopada 201 7r. uchylił postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] września 2017r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Jednocześnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. odnosząc się do zawartego w zażaleniu z dnia 15 października 2017r. wniosku Zobowiązanej o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów do tytułu wykonawczego z dnia [...] listopada 2015r. o numerze [...]. przekazał niniejszy wniosek do rozpoznania właściwemu w tym zakresie Naczelnikowi [...] Urzędu Skarbowego W.

Pismem z dnia 18 grudnia 2017r. organ egzekucyjny wezwał Zobowiązaną do uzupełnienia braków formalnych pisma z dnia 11.08.2017r. stanowiącego zarzuty. Jednocześnie pismem z dnia 18 grudnia 2017r. Zobowiązana została wezwana do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów. W dniu 12 stycznia 2018r. Zobowiązana uzupełniła brak formalny pisma z dnia 11 sierpnia 2017r. stanowiącego zarzuty.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2018r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. odmówił przywrócenia terminu do złożenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Niniejsze postanowienie doręczono wierzycielowi w dniu 20 lutego 2018r., a Zobowiązanej w dniu 27 lutego 2018r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Postanowieniem z [...] lutego 2018 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. ponownie rozpatrując sprawę oddalił zarzuty z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia.

Pismem z dnia 2 marca 2018r. Zobowiązana wniosła zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] lutego 2018r.

Wymienionym na wstępie, zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji oddalające zarzuty. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. powołał się na przepisy art. 33 § 1 pkt 1-10, art. 26 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") oraz art. 44 § 4 i art. 58 § 1 k.p.a. i stwierdził, że biorąc pod uwagę, że zarzuty zostały wniesione z uchybieniem terminu, bowiem przedmiotowy tytuł wykonawczy został uznany za doręczony Zobowiązanej w dniu 4 stycznia 2016r. w trybie art. 44 k.p.a. i w związku z tym ostatnim dniem do wniesienia zarzutów był 11 stycznia 2016r., oraz że postanowieniem z dnia [...] lutego 2018r. nr [...] organ egzekucyjny rozpatrując wniosek strony z dnia 15 października 2017r. o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów, odmówił przywrócenia terminu do złożenia zarzutów, a Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji i postanowienie to jest ostateczne w administracyjnym toku instancji, należy stwierdzić, że postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] lutego 2018r. nr [...] oddalające zarzuty z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia, zostało wydane w sposób prawidłowy. Bowiem zarzuty wniesione po terminie nie wywołują skutków prawnych i nie podlegają merytorycznej ocenie.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, któremu zarzuciła, że organ odwoławczy nie rozpoznał poprawnie sprawy dotyczącej wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów na tytuł wykonawczy z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] i w związku z tym kwestia uchybienia terminu do wniesienia zarzutów w dalszym ciągu pozostaje sporna. Nadto Skarżąca podniosła, że dokonała aktualizacji swoich danych adresowych, składając deklarację PIT za 2014r. W związku z tym organ mając wiedzę o zmianie adresu Skarżącej wysyłał jej pisma na nieaktualny adres.

Skarżąca zarzuciła też naruszenie art. 9 ust. 1 ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników w zakresie, w jakim przyjęto, że podatnicy nie będący osobami fizycznymi są zobowiązani do dokonywania aktualizacji zmiany miejsca zamieszkania w każdym przypadku. Strona podniosła, że organ drugiej instancji w uzasadnieniu swojego orzeczenia nie przedstawił w tym zakresie swojego stanowiska, wobec czego nie rozpoznał istoty problemu, tj. nie wyjaśnił, jaki obowiązek rzeczywiście spoczywał na Skarżącej w zakresie aktualizacji danych adresowych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Przedmiotem skargi jest postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...] lutego 2018r. nr [...] oddalające zarzuty z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Sąd co do zasady zgadza się z tezą, że zarzuty wniesione po terminie nie wywołują skutków prawnych i nie podlegają merytorycznej ocenie. Jednakże w tej sprawie to, czy zarzuty istotnie były wniesione po terminie, budzi zasadnicze wątpliwości.

Strona twierdzi, że organ podjął próbę doręczenia jej tytułu wykonawczego na niewłaściwy adres. Zarazem, Strona twierdzi, że organ powinien był znać i stosować w korespondencji jej aktualny adres, gdyż składała roczne zeznania PIT podając właśnie ów nowy adres zamieszkania.

Sporny tytuł wykonawczy uznano za doręczony Stronie 4 stycznia 2016 r. w trybie art. 44 k.p.a. Strona twierdzi, że od 27 stycznia 2015 r. jest zameldowana na pobyt stały pod adresem [...], lokal [...], W. Twierdzi co prawda, że nie posiada dokumentów potwierdzających fakt zgłoszenia zmiany adresu w urzędzie skarbowym, wskazuje jednak, że już w zeznaniu podatkowym PIT, które złożyła za rok 2014, wskazała ten nowy adres. Skarżąca twierdzi, że organ już w 2015 r. miał wiedzę o tym, że mieszka ona przy ul. [...], a nie pod starym adresem. Nie powinien był więc doręczać tytułu wykonawczego pod stary adres.

Zdaniem Sądu organ nie mógł uznać zarzutów Skarżącej za wniesione po terminie, i w konsekwencji oddalić ich bez merytorycznej analizy, zanim nie rozpatrzy wnikliwie kwestii doręczenia tytułu wykonawczego pod adresem, który Skarżąca wskazuje jako nieaktualny. Organ powołuje się na to, że nowy adres Skarżącej ujęto w ewidencji urzędu skarbowego dopiero na podstawie zeznania PIT złożonego przez nią za rok 2015, konkretnie 4 kwietnia 2016 r., zaś tytuł wykonawczy był doręczany w grudniu 2015 r. (uznano go za doręczony 4 stycznia 2016 r. na podstawie art. 44 k.p.a.). W aktach sprawy znajdują się stosowne wyciągi z rejestru podatników, które potwierdzają, że nowy adres Skarżącej widnieje w ewidencji dopiero od kwietnia 2016 r. Rzecz jednak w tym, że organ w żaden sposób nie odniósł się do twierdzenia Skarżącej, że nowy adres podała ona już w zeznaniu składanym za rok 2014, czyli że podała go organowi w roku 2015. Skarżąca nie przedstawia na to dowodów, organ powinien był jednak to sprawdzić zanim stwierdzi, że doręczenie dokonane na stary adres było skuteczne.

Organ jest w posiadaniu zeznań podatkowych i powinien był zweryfikować prawdziwość twierdzenia Skarżącej w świetle posiadanych materiałów. Organ powinien był zatem ustalić czy Skarżąca złożyła zeznanie za rok 2014, kiedy to się stało i jaki adres w nim figuruje. Co istotne, organ powinien w swoim rozstrzygnięciu dać wyraz temu ustaleniu. Tymczasem organ powołuje się konsekwentnie na to, że uaktualnił adres Skarżącej na skutek złożenia przez nią zeznania PIT za rok 2015, co nastąpiło 4 kwietnia 2016). W żadnym miejscu jednak organ nie stwierdza, aby sprawdził prawdziwość twierdzeń Skarżącej co do tego, że złożyła PIT za rok 2014 i jaki wskazała w nim adres. Organ się do tych twierdzeń nie odniósł. W kontekście rozpoznawania zarzutów była to natomiast kwestia kluczowa. W zażaleniu Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z jej deklaracji PIT za rok 2014. Organ w żaden sposób się do tego wniosku nie odniósł, czym naruszył art. 78 § 1 k.p.a., ponieważ to, czy tytuł wykonawczy był doręczany na prawidłowy adres – jest kluczowe dla kwestii rozpoznania zarzutów. Jeśli tytuł był doręczony wadliwie, to postanowienie oddalające zarzuty z powodu ich wniesienia po terminie – także jest wadliwe.

Sąd zgadza się z tezą organu, że podatnicy powinni aktualizować swoje dane adresowe, a jeśli zaniedbają tego obowiązku – to korespondencja wysyłana na niezaktualizowany adres może być uznana za skutecznie doręczoną. W tej sprawie Sąd ma jednak daleko idące wątpliwości co do tego, czy Skarżąca zaniedbała swoich obowiązków w zakresie aktualizacji danych adresowych.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników z 13 października 1995 r. podatnicy mają obowiązek dokonania zgłoszenia aktualizacyjnego jeśli nastąpiła zmiana danych – w tym w szczególności mają obowiązek zawiadomić o zmianie adresu. Jednak zgodnie z art. 9 ust. 1d tej ustawy, w przypadku osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (tj. takich jak Skarżąca) za dokonanie aktualizacji uznaje się podanie przez podatnika aktualnego adresu miejsca zamieszkania w składanej deklaracji lub innym dokumencie związanym z obowiązkiem podatkowym. Taka regulacja obowiązywała już w czasie, kiedy organ podejmował wobec Skarżącej próbę doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Dlatego organ kierując się wnioskami i twierdzeniami Skarżącej powinien był zbadać nie tylko to, co wynika z danych wprowadzonych do ewidencji podatników, ale także czy zachodzą przesłanki do uznania, że Skarżąca – tak jak twierdzi – dokonała zgłoszenia aktualizacyjnego składając w 2015 r. zeznanie PIT za rok 2014. Niewątpliwie zeznanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych jest jednym z dokumentów (deklaracji), o których mowa w art. 9 ust. 1d ustawy o zasadach ewidencji podatników i płatników. Gdyby było tak, jak twierdzi Skarżąca, wówczas należy uznać, że dopełniła obowiązku zgłoszenia aktualizacyjnego na podstawie art. 9 ust. 1d wyżej wymienionej ustawy i doręczenie dokonane pod starym adresem nie powinno być uznane za skuteczne na podstawie art. 44 k.p.a.

Odpis tytułu wykonawczego wystawionego [...] listopada 2015 r. przez Pocztę Polską S.A. doręczał zobowiązanej organ egzekucyjny, tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego, wraz zawiadomieniem o zajęciu wynagrodzenia za pracę. Odpis tytułu wykonawczego powinien być doręczony zobowiązanemu na właściwy adres, to rzecz poza dyskusją. Jeśli prawdą jest to, że zmiana adresu już w 2015 r. była organom znana na skutek złożenia przez Skarżącą PIT za 2014 r., gdyż Skarżąca (jak twierdzi) podała nowy adres w zeznaniu PIT składanym w 2015 r. za rok podatkowy 2014 - to nie można uznać, że doręczenie tytułu wykonawczego pod starym, nieaktualnym adresem było skuteczne. Należałoby bowiem uznać, że dopełniła obowiązku aktualizacyjnego w rozumieniu art. 9 ust. 1d ustawy o ewidencji i identyfikacji podatników i płatników, a tylko organy nie naniosły zmian w prowadzonej ewidencji. Kwestia rozpoznawania zarzutów ukazałaby się w całkiem innym świetle – gdyby uznać, że tytuł wykonawczy nie był właściwie doręczony. Mogłoby się okazać nie tylko, że zarzuty nie są złożone po terminie, lecz nawet że wobec nieskutecznego doręczenia odpisu tytułu wykonawczego są bezprzedmiotowe. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązany może zgłosić zarzuty w terminie 7 dni od doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego.

Jeśli prawdą jest to, co konsekwentnie twierdzi Strona, tj. że organy już w 2015 r. wraz ze złożonym przez Skarżącą zeznaniem PIT za 2014 r. uzyskały wiedzę o jej nowym adresie, to bez względu na to, czy organ właściwie odnotował ten fakt w swojej ewidencji (tj. ewidencji podatników i płatników) – uznać należy, że doręczenie dokonywane pod starym adresem było wadliwe, nieskuteczne, skoro było dokonywane w trybie art. 44 k.p.a. na wadliwy adres.

Mając na względzie daleko idące skutki, jakie związane są z faktem doręczenia odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu, jak również mając na względzie to, że tryb doręczenia przewidziany w art. 44 k.p.a. jest wyjątkiem od zasady doręczania pism do rąk adresata, organy w niniejszej sprawie powinny wnikliwie zbadać kwestię prawidłowości doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Nie mogą istnieć jakiekolwiek wątpliwości, czy przesyłka została Skarżącej prawidłowo doręczona. Skarżąca konsekwentnie twierdzi, że adres był nieprawidłowy, i wnioskuje, aby organ zbadał, jaki adres wpisała w zeznaniu PIT za 2014 r. Organ nie może kwestii adresu (wskazanego w PIT, jak twierdzi Skarżąca) pomijać milczeniem powołując się wyłącznie na dane wynikające z ewidencji podatników.

Nie bez znaczenia jest to, że z zaświadczenia przedłożonego przez Skarżącą wynika, że jest ona zameldowana na pobyt stały pod adresem [...] już od 27 stycznia 2015 r., co organ zresztą podaje w zaskarżonym postanowieniu (s. 4 na dole). Twierdzenie Skarżącej, że w PIT za 2014 r. podała już ten nowy adres jako adres zamieszkania, jest w tej sytuacji co najmniej prawdopodobne i zasługuje na zbadanie.

Z podanych wyżej powodów należało uznać, że organ nie wyjaśnił wszystkich wątpliwości związanych z doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego, przez co naruszył art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Oddalenie wniosku dowodowego Skarżącej (sformułowanego w zażaleniu, co organ przyznaje) o przeprowadzenie dowodu z jej deklaracji PIT złożonej za rok 2014 na okoliczność adresu zamieszkania, pod którym w 2015 r. powinny być dokonywane doręczenia, stanowiło naruszenie art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Wyjaśnienie kwestii adresu zamieszkania, w kontekście prawidłowości doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, ma swoje bezpośrednie przełożenie na kwestię rozpoznania zarzutów, co zostało wyżej przedstawione. Dlatego zaskarżone postanowienie należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Końcowo należy wspomnieć, że organ wydając zaskarżone postanowienie o utrzymaniu w mocy postanowienia o oddaleniu zarzutów (z powodu ich wniesienia po terminie) powołał się m.in. na swoje postanowienie oddalające wniosek Skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutów. W związku z tym Sąd wskazuje, że to postanowienie zostało odrębnie zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i zostało przez ten Sąd uchylone wyrokiem z 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt III SA/Wa 1510/18. Ta okoliczność jest znana Sądowi z urzędu.

Rozpatrując ponownie zażalenie Skarżącej na postanowienie utrzymujące w mocy postanowienie o oddaleniu zarzutów, Organ powinien wziąć pod uwagę wyżej zaprezentowane stanowisko Sądu. W szczególności organ powinien zbadać, czy ze składanych przez Skarżącą zeznań lub innych dokumentów, o których mowa w art. 9 ust. 1d ustawy o ewidencji i identyfikacji podatników i płatników wynika, że przed próbą doręczenia jej odpisu tytułu wykonawczego skutecznie dokonała aktualizacji danych adresowych.

W kontekście art. 8 § 1 k.p.a. organ powinien też wziąć pod uwagę to, że z akt wynika, iż Skarżąca nie jest osobą w pełni samodzielną.

Sąd nie rozstrzygał o kosztach, ponieważ Skarżąca była od nich zwolniona.