Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 2787/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6480
658
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Sądu Rejonowego [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SAB/Sz 108/19 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SAB/Sz 108/19, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...], stwierdził: bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku Stowarzyszenia [...] z dnia 1 września 2019 r. o udostępnienie informacji publicznej, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt I); zobowiązał Prezesa Sądu Rejonowego [...] do rozpatrzenia wniosku Stowarzyszenia [...] z dnia 1 września 2019 r., w terminie 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami (pkt II); zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego (pkt III). W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

W dniu 2 września 2019 r. Stowarzyszenie [...] wysłało na adres mailowy Sądu Rejonowego [...] informacja@[...].sr.gov.pl wniosek o udostępnienie informacji publicznej w formie elektronicznej na adres: [...].pl, w zakresie:

1. Imię i nazwisko obecnego Prezesa tutejszego sądu;

2. Imię i nazwisko poprzedniego Prezesa tutejszego sądu;

3. Kiedy rozpoczęła się i kiedy zakończyła kadencja poprzedniego Prezesa tutejszego sądu?

4. Ilu było sędziów w tutejszym sądzie (sumarycznie we wszystkich wydziałach) na koniec 2016, 2017 i 2018 roku?

5. Ile było nieobsadzonych etatów w tutejszym sądzie (sumarycznie we wszystkich wydziałach) na koniec 2016, 2017 i 2018 roku?

6. Ilu sędziów delegowanych z innego sądu pracowało w tutejszym sądzie odpowiednio w ciągu 2016, 2017 i 2018 roku?

7. Ilu sędziów tutejszego sądu awansowało w ciągu odpowiednio - 2016, 2017 i 2018 roku?

8. Średnia liczba spraw na sędziego w 2016, 2017, 2018 roku? (średnio we wszystkich wydziałach);

9. Ile spraw miał/a sędzia z największą liczbą spraw w roku 2016, 2017, 2018? (niezależnie od wydziału);

10. Ile spraw miał/a sędzia z najmniejszą liczbą spraw w roku 2016, 2017, 2018? (niezależnie od wydziału);

11. Procentowe wykonanie spraw przez sędziego/sędzię z największą liczbą spraw w roku 2016, 2017, 2018 (prosimy o dane na koniec roku);

12. Procentowe wykonanie spraw przez sędziego/sędzię z najmniejszą liczbą spraw w roku 2016, 2017, 2018 (prosimy o dane na koniec roku);

13. Czy tutejszy sąd w 2016 roku zbierał statystyki dotyczące liczby tomów akt dla każdej sprawy rozpatrywanej przez danego sędziego/sędzię?

14. Czy tutejszy sąd w 2018 roku zbierał statystyki dotyczące liczby tomów akt dla każdej sprawy rozpatrywanej przez danego sędziego/sędzię?

W odpowiedzi na wniosek Prezes Sądu Rejonowego [...] pismem z dnia 6 września 2019 r. (doręczonym Stowarzyszeniu w dniu 13 września 2019 r.) zwrócił się do wnioskodawcy o złożenie stosowanego pisma w formie pisemnej lub elektronicznej, opatrzonej bezpiecznym podpisem elektronicznym, albowiem Sąd nie udziela informacji na pytania zadawane poprzez pocztę e-mail.

W dniu 12 listopada 2019 r. Stowarzyszenie wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego [...], w rozpoznaniu wniosku z dnia 2 września 2019 r.

W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego [...] wniósł o odrzucenie tej skargi, ewentualnie o jej oddalenie. W ocenie Prezesa Sądu, skarga została wniesiona po terminie określonym w art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a."), a zatem na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 tej ustawy powinna podlegać odrzuceniu. Odpowiedź na wniosek o udostępnienie informacji publicznej skarżący otrzymał w dniu 13 września 2019 r., a zatem trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi upływał z dniem 14 października 2019 r. Skarga została zaś wniesiona w dniu 12 listopada 2019 r. Zdaniem Prezesa Sądu skarga nie jest zasadna. Wniosek o udzielenie informacji publicznej wpłynął bowiem do Sądu w dniu 2 września 2019 r., a odpowiedź wystosowana została już 6 września 2019 r. (i doręczona 13 września 2019 r.). Nie można zatem mówić o bezczynności ani nawet opieszałości organu. Kwestia, czy jego postępowanie było de facto prawidłowe jest kwestią, z którą można dyskutować, lecz nawet podjęcie nieprawidłowych czynności nie może być uznawane za równoznaczne z bezczynnością organu. Zaznaczono, iż Stowarzyszenie, aż do momentu wystosowania skargi, w żaden sposób nie zareagowało na pismo z dnia 6 września 2019 r., stanowiące odpowiedź na wniosek. Mogło zaś albo zakwestionować słuszność wyrażonego w nim stanowiska, albo złożyć wniosek we wskazanej w nim formie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a P.p.s.a., uznał skargę za zasadną.

Sąd pierwszej instancji przypomniał, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1429 ze zm., dalej "u.d.i.p."), udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2). W podanym terminie organ winien udostępnić informację publiczną, gdy jest jej dysponentem oraz nie zachodzą okoliczności wyłączające możliwość jej udzielenia. Wówczas winien dokonać tego w formie czynności materialno-technicznej. W tym trybie udostępniana jest informacja publiczna, która nie została udostępniona w BIP lub centralnym repozytorium (art. 10 ust. 1), co oznacza, że adresat wniosku jest zwolniony z obowiązku udostępnienia informacji, jeżeli została ona ujawniona w BIP. Jednakże w takim przypadku organ winien zawiadomić wnioskodawcę o braku stosowania trybu wnioskowego w związku z ujawnieniem żądanej informacji w BIP wraz z podaniem konkretnych adresów stron internetowych BIP, pod którym żądana informacja się znajduje. Nadto, organ winien pamiętać, że odesłanie strony do BIP zwalnia go z obowiązku tylko wówczas, gdy informacje tam zawarte odnoszą się bezpośrednio i konkretnie do meritum żądania udostępnienia informacji publicznych.

Żadna z wymienionych powyżej czynności organu nie została w sprawie podjęta, a zatem wniosek nie został rozpoznany, w rozumieniu przepisów u.d.i.p., do dnia wyrokowania. Wniosek Stowarzyszenia powinien zostać załatwiony, co do zasady w terminie 14 dni, w trybie u.d.i.p. Stan bezczynności – w przedmiocie rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej – oznacza sytuację, w której mimo upływu ustawowych terminów podmiot zobowiązany nie udostępnia żądanej informacji, nie wydaje decyzji, gdy zachodzą podstawy do odmowy udostępnienia informacji publicznej z uwagi na ograniczenia z art. 5 wynikające z zasad określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych oraz o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych lub ze względu na prywatność osoby fizycznej czy tajemnicę przedsiębiorcy (art. 16 ust. 1) albo do umorzenia postępowania, w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 u.d.i.p., bądź nie informuje wnioskodawcy o tym, że nie posiada żądanej informacji lub objęta wnioskiem informacja nie stanowi informacji publicznej i nie podlega udostępnieniu w trybie przepisów u.d.i.p. Błędne jest wyrażone w odpowiedzi na skargę stanowisko organu, iż udzielił odpowiedzi na wniosek Stowarzyszenia, kierując do strony pismo z dnia 6 września 2019 r. zobowiązujące wnioskodawcę do zachowania właściwej, zdaniem Prezesa Sądu, formy wniosku o udostępnienie informacji publicznej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych i aktualnie także w praktyce organów (podmiotów publicznych) jednolicie przyjmuje się (i stosuje), że zapytanie skierowane pocztą elektroniczną stanowi formalny wniosek o udostępnienie informacji publicznej i to nawet wtedy, gdy do jego autoryzacji nie zostanie użyty podpis elektroniczny. Wniosek składany w trybie u.d.i.p. nie musi odpowiadać żadnym szczególnym wymogom formalnym. Nie stanowi on podania w rozumieniu art. 63 k.p.a., gdyż na tym etapie postępowania nie stosuje się przepisów k.p.a. Minimalne wymogi odnośnie do takiego wniosku muszą obejmować jasne sformułowanie, z którego wynika, co jest przedmiotem żądania udostępnienia informacji publicznej, niezbędne jest bowiem wykazanie, że żądana informacja ma charakter informacji publicznej. Informacja publiczna, która może być niezwłocznie udostępniona, jest udostępniana w formie ustnej lub pisemnej bez pisemnego wniosku, co uzasadnia przyjęcie, iż postępowanie w sprawie udzielenia informacji publicznej jest odformalizowane i uproszczone.

W orzecznictwie ugruntowany jest również pogląd co do tego, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na wskazany przez adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną.

Nadto, jak wynika z art. 14 ust. 1 u.d.i.p – udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku. Oznacza to, że w gestii podmiotu zainteresowanego pozostaje decyzja w jakiej postaci będzie chciał realizować posiadane prawo do domagania się dostępu do informacji publicznej. W judykaturze utrwalone jest stanowisko, iż organ nie może odmówić udostępnienia informacji publicznej w sposób wskazany we wniosku, jeżeli dysponuje środkami technicznymi umożliwiającymi udostępnienie informacji w żądanej formie i w żądany sposób. W takiej sytuacji, dysponent informacji publicznej jest związany sposobem udostępnienia wskazanym we wniosku i nie może go bez zgody wnioskodawcy modyfikować.

Z powyższego wynika, że Stowarzyszenie miało prawo złożyć wniosek o udostępnienie informacji publicznej w formie elektronicznej, bez opatrzenia go autoryzowanym podpisem i z takiej drogi skorzystało, przesyłając na adres poczty elektronicznej Sądu Rejonowego [...] wniosek z żądaniem odpowiedzi - również w trybie poczty elektronicznej (zwykłym mailem).

Natomiast skierowane przez organ do wnioskodawcy zobowiązanie z dnia 6 września 2019 r. było bezpodstawne i w żaden sposób nie może być uznane za właściwe, w świetle wskazanych przepisów prawa, reakcję na wniosek Stowarzyszenia, i nie stanowi o "przerwaniu" stanu bezczynności, - zdaje się - jak sądził organ w odpowiedzi na skargę.

Zdaniem WSA w Szczecinie, niedopuszczalnym było oczekiwanie od wnioskodawcy podjęcia innych, poza skargą na bezczynność, nieprzewidzianych ustawą czynności w celu podważenia słuszności wezwania do uzupełnienia wniosku lub żądanie złożenia wniosku w formie wskazanej przez organ. Wbrew stanowisku organu, stanu bezczynności nie konwalidują jakiekolwiek czynności organu, podejmowane (nawet wadliwe) w odniesieniu do wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Dla stwierdzenia bezczynności nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność nie została dokonana, a w szczególności, czy bezczynność spowodowana została zawinioną lub niezawinioną opieszałością w ich podjęciu, czy też wiąże się z przeświadczeniem, że nie istnieje obowiązek wydania stosowanego aktu lub podjęcia określonej czynności.

Wskazane okoliczności mogą mieć natomiast znaczenie przy ocenie, na podstawie art. 149 § 1a P.p.s.a., czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, a więc stanu, w którym bez żadnych wątpliwości, w okolicznościach danej sprawy można stwierdzić, że w sposób oczywisty naruszono prawo. W przypadku przekroczenia przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, o tym czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa nie decyduje sam tylko przedmiot sprawy, ale wszystkie okoliczności z tym związane, w tym także czas trwania bezczynności. Wobec tego Sąd pierwszej instancji uznał, że bezczynność o charakterze rażącego naruszenia prawa ma miejsce w sytuacji, gdy w sposób znaczący i jednoznaczny doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności, a jednocześnie nie zachodzą okoliczności wyłączające winę organu za bezczynność. Kwalifikacja naruszenia prawa jako "naruszenie rażące" musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako "zwykłe" naruszenie. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, a zachodzi w razie znacznego przekroczenia ustawowych terminów do załatwienia wniosku, przy jednoczesnym braku woli organu do załatwienia sprawy, jak też w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa i jest pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia.

Mając na względzie powyższe oraz okoliczności tej sprawy Sąd pierwszej instancji uznał, że bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego [...] w załatwieniu wniosku Stowarzyszenia miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ brak jest racjonalnego wytłumaczenia dla zachowania organu wobec wniosku strony, w szczególności trudno doszukać się uzasadnienia dla podjętych w sprawie czynności, nieadekwatnych do obowiązujących regulacji, a nawet z nimi sprzecznych. Stanowisko organu zaprezentowane w odpowiedzi na skargę, świadczyć może jedynie o zignorowaniu przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej oraz wynikających z niej uprawnień i obowiązków podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej. Nadto organem zobowiązanym do załatwienia wniosku jest organ władzy sądowniczej, a więc organ, od którego należy wymagać należytej znajomości prawa, także tych dziedzin prawa, które są przez niego rzadko stosowane w praktyce, a także szczególnej, przykładowej staranności w załatwianiu spraw obywateli, z uwzględnieniem zasady praworządności i z poszanowaniem praw człowieka. W sprawie trudno zaliczyć do okoliczności usprawiedliwiających bezczynność błędne zrozumienie obowiązujących przepisów, czy skomplikowany stopień sprawy, lub też brak praktyki w tego rodzaju problematyce prawnej. Ponadto, istotne znaczenie dla stwierdzenia rażącego charakteru naruszenia prawa miało ustalenie, że wniosek pozostaje niezałatwiony załatwiony od 150 dni, licząc od momentu jego złożenia do chwili wyrokowania, co stanowi wielokrotność uchybienia ustawowemu terminowi przewidzianemu dla udostępnienia informacji publicznej.

Wyrok WSA w Szczecinie zaskarżył w całości Prezes Sądu Rejonowego [...], wnosząc o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, uchylenie wyroku w całości i umorzenie postępowania sądowego, ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i z uwagi na dostateczne wyjaśnienie istotny sprawy, rozpoznanie skargi skarżącego, poprzez stwierdzenie bezczynności Prezesa Sądu Rejonowego [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku Stowarzyszenia [...] z dnia 1 września 2019 r., z pominięciem stwierdzenia, iż bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt I zaskarżonego wyroku), uchylenie pkt II zaskarżonego wyroku oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kwoty 100 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt III zaskarżonego wyroku), ewentualnie uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a P.p.s.a. w zw. z art. 13 u.d.i.p. oraz w zw. z art. 12 i art. 35 § 1, 3 i 5 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 2 u.d.i.p., poprzez stwierdzenie bezczynności Prezesa Sądu Rejonowego [...] z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy organ podjął stosowne czynności, w celu załatwienia sprawy i rozpoznał wniosek przed dniem wyrokowania przez Sąd meriti w postępowaniu pierwszej instancji;

2. art. 133 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 77 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 2 u.d.i.p., poprzez wydanie przez Sąd pierwszej instancji zaskarżonego wyroku z nieuwzględnieniem pełnych akt niniejszej sprawy, to jest z pominięciem w szczególności pisma Prezesa Sądu Rejonowego [...] z dnia 13 listopada 2019 r., skierowanego do skarżącego, decyzji Prezesa Sądu Rejonowego [...] z dnia 26 listopada 2019 r., decyzji Wiceprezesa Sądu Okręgowego [...] z dnia 23 grudnia 2019 r., a wreszcie czynności z dnia 13 stycznia 2020 r., podczas której Prezes Sądu Rejonowego [...] udostępnił informacje publiczne zgodnie z wnioskiem skarżącego.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zaważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że niniejsza sprawa skierowana została do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej. Podstawę tego zarządzenia stanowił art. 15zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.). Biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, co oznacza, że standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Rozpoznanie niniejszej sprawy na posiedzeniu niejawnym było więc dopuszczalne.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, stąd NSA rozpoznał skargę kasacyjną w jej granicach.

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

W ramach pierwszego zarzutu skarżący kasacyjnie kwestionuje dokonaną przez WSA w Szczecinie ocenę charakteru stwierdzonej bezczynności. W tym miejscu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 149 § 1a P.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jednocześnie stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ustawodawca przyznaje zatem sądowi administracyjnemu swobodę w zakresie oceny charakteru bezczynności. Nie definiuje bowiem pojęcia "rażącego naruszenia prawa" przyjętego w cytowanym przepisie. Judykatura przede wszystkim akcentuje, iż pojęcie "z rażącym naruszeniem prawa", użyte w przepisie art. 149 § 1a P.p.s.a., jakkolwiek nie może być tożsame z interpretacją tego zwrotu zawartego w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., choć ma identyczne brzmienie i w obu wypadkach chodzi o istotne uchybienie obowiązującemu przepisowi prawa, to pozwala na pewne uogólnienia właściwe dla ich obu (patrz m.in. wyrok NSA z dnia 6 maja 2014 r., sygn. akt I OSK 153/14). Poza tym wskazuje się szereg przypadków rażącej bezczynności, do których zalicza się zwykle bardzo długi okres prowadzenia sprawy, niemający uzasadnienia ani w jej stopniu skomplikowania, ani w konieczności prowadzenia szerokiego postępowania dowodowego, ani w ilości spraw do załatwienia przez organ, ani w ilości wniosków procesowych składanych przez strony (patrz przykładowo wyroki: NSA z 10 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 2426/13; z 13 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 3059/12; WSA w Gliwicach z 26 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SAB 10/13). Należy jednak podkreślić, że te kryteria zawsze należy odnieść do stanu konkretnych spraw, których okoliczności zwykle są zróżnicowane. Zatem zagadnienie charakteru bezczynności trzeba ocenić przez pryzmat rodzaju i stanu danej sprawy, bo przykładowo nie jest uznawana za bezczynność z rażącym naruszeniem prawa sytuacja, w której do niezałatwienia sprawy dochodzi z powodu błędnych działań organu wynikających z oceny wniosku strony (tak NSA w wyroku z 14 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2806/12). Pod pojęciem rażącego naruszenia prawa ujmuje się sytuację, w której bez żadnej wątpliwości można stwierdzić, że naruszono prawo, a więc sytuację, w której to naruszenie jest oczywiste (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12). Można dodać, że jest to stan, w którym naruszenie to jest także istotne, a więc niedające się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. W świetle orzecznictwa NSA, oceniając charakter bezczynności nie można pominąć więc charakteru sprawy, jak i specyfiki trybu jej załatwienia (por. wyrok NSA z 18 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 585/15). Sąd musi przy tym wziąć pod uwagę m.in. występujące ewentualnie w sprawie przyczyny "usprawiedliwiające" bezczynność (patrz wyrok NSA z 24 kwietnia 2014 r., sygn. II FSK 3614/13). Również w literaturze prawniczej akcentuje się, że sąd administracyjny powinien uwzględnić całość okoliczności indywidualnych sprawy (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, M. Grzywacz, art. 149, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 616). W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wyjaśniano, że rażącym naruszeniem prawa - w rozumieniu art. 149 § 1a P.p.s.a. - jest stan, w którym bez żadnych wątpliwości i wahań w kontekście okoliczności danej sprawy można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. W przypadku przekroczenia przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, o tym, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa nie decyduje tylko sam przedmiot sprawy, ale wszystkie okoliczności z tym związane, w tym także czas trwania bezczynności (por. wyrok NSA z 8 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 237/15). Tym samym stwierdzić należy, że bezczynność o charakterze rażącego naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy w sposób jednoznaczny i znaczący doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności oraz znacznie dłużej niż jest to niezbędne, a zarazem nie zachodzą okoliczności wyłączające tę bezczynność lub przewlekłość organu (por. wyrok NSA z 8 lipca 2015 r., sygn. I OSK 1514/14).

W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo podniósł, że w sprawie Prezes Sądu, będąc w bezczynności w zakresie udostępnienia Stowarzyszeniu informacji publicznej, dopuścił się rażącego naruszenia prawa ze względu na bardzo długi, 150 -cio dniowy, okres braku udostępnienia żądanych we wniosku z dnia 1 września 2019 r. informacji. Okres ten wielokrotnie przekraczał podstawowy określony w art. 13 ust. 1 u.d.i.p. czternastodniowy termin udostępnienia informacji publicznej. Nadto w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia słusznie wskazano, że od Prezesa Sądu, jako organu władzy sądowniczej wymagane jest, aby szczególnie przestrzegał on przepisów prawa w zakresie jawności życia publicznego. Oczywistym jest bowiem, że polskie sądy i ich organy, działając dla społeczeństwa, powinny działać w sposób jak najbardziej transparentny, aby w ten sposób chronić swój autorytet jako instytucji, która nie ma nic do ukrycia i postępuje wobec Polaków w sposób jawny.

Nie jest zasadnym również zarzut obrazy przez WSA w Szczecinie 133 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 77 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 16 ust. 2 u.d.i.p. Przypomnieć należy, że art. 133 § 1 P.p.s.a. określa, że sąd administracyjny orzeka na podstawie administracyjnych akt sprawy, chyba że organ administracji nie wykonał obowiązku przekazania akt sprawy do sądu administracyjnego. Sąd ma zatem obowiązek przyjąć stan faktyczny wynikający z administracyjnych akt sprawy, chyba że wykaże, iż w oparciu o znajdujący się w tych aktach materiał dowodowy nie da się ustalić stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt I GSK 3/10 - i wyrok NSA z dnia 15 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 262/10). Zatem do naruszenia tego przepisu dochodzi wówczas, gdy sąd oddali skargę, mimo niekompletnych akt sprawy, gdy pominie istotną część tych akt, gdy przeprowadzi postępowanie dowodowe z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 P.p.s.a. oraz gdy oprze orzeczenie na własnych ustaleniach, tzn. dowodach lub faktach, nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 P.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 497/09). Z przepisu tego wynika więc nakaz wyprowadzania oceny prawnej na gruncie faktów i dowodów znajdujących odzwierciedlenie w aktach sprawy (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09). W niniejszej sprawie doręczone w dniu 25 listopada 2019 r. akta sprawy (data stempla pocztowego na kopercie, w której organ przesłał akta sprawy) kończą się na piśmie z dnia 13 listopada 2019 r. wzywającego Stowarzyszenie do wykazania, że legitymuje się szczególnie istotnym interesem publicznym. Organ nie doręczył w trakcie całego postępowania ani swojej decyzji z dnia 26 listopada 2019 r. odmawiającej Stowarzyszeniu udostępnienia informacji publicznej, ani decyzji Wiceprezesa Sądu Okręgowego [...] z dnia 23 grudnia 2019 r., ani pism dokumentujących czynności z dnia 13 stycznia 2020 r., tj. udostępnienia informacji publicznej zgodnie z wnioskiem skarżącego. Dokumentów tych nie zawiera również skarga kasacyjna. Brak takiej dokumentacji uniemożliwia potwierdzenie, że istotnie takie czynności miały miejsce, co mogłoby wpływać na ewentualne inne rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji. W tym zakresie to organ powinien czuwać nad tym, aby całość dokumentacji znajdowała się w przesłanych do sądu aktach sprawy, a bezczynność Prezesa Sądu w tym zakresie nie może obciążać WSA w Szczecinie, który nie ma w świetle przepisów P.p.s.a. samodzielnej inicjatywy dowodowej.

Biorąc zatem pod uwagę, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.