Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 175/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-07-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83a ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 61a § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Szczepkowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 10 lipca 2024 r. sprawy ze skargi N. Sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 lutego 2022 r., nr 100 000/71/45/2022/RED w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zmiany decyzji dotyczącej odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia 7 lutego 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS"), działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej "K.p.a.") w zw. z art. 83a ust. 2 i art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej "u.s.u.s."), po rozpatrzeniu wniosku N. Sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej "Skarżąca", "Spółka"), odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie zmiany decyzji ZUS z dnia 21 kwietnia 2021 r., którą odmówiono Spółce prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 28 lutego 2021 r.

2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego sprawy:

2.1. Decyzją z dnia 21 kwietnia 2021 r. ZUS odmówił Spółce prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 28 lutego 2021 r. Spółka nie wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy ani nie złożyła skargi do sądu administracyjnego. Decyzja stała się prawomocna.

Pismem z dnia 6 grudnia 2021 r. Spółka, w oparciu o przepis art. 154 K.p.a., wniosła o zmianę ww. decyzji ZUS z dnia 21 kwietnia 2021 r., przywołując wydany za inny okres rozliczeniowy wyrok WSA w Gdańsku z dnia 29 września 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 729/21 i podnosząc, że przemawia za tym słuszny interes strony, jak i interes społeczny.

2.2. Decyzją z dnia 7 lutego 2022 r. ZUS odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie zmiany decyzji ZUS z dnia 21 kwietnia 2021 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Powyższe oznacza, iż u.s.u.s. expressis verbis określa, iż decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być uchylone, zmienione lub unieważnione przez Zakład tylko z urzędu. Tym samym, brak jest obecnie prawnej możliwości uwzględnienia wniosku Spółki o zmianę decyzji z dnia 21 kwietnia 2021 r.

2.3. W odwołaniu wniesionym przez Skarżącą zgodnie z pouczeniem do Sądu Okręgowego w Gdańsku, zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 83a ust. 2 i art. 83b ust. 1 u.s.u.s. polegające na odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie zmiany decyzji organu z dnia 21 kwietnia 2021 r. i brak dokonania zmiany tejże decyzji, w sytuacji w której przepisy szczególne nie sprzeciwiają się zmianie tej decyzji, przemawia za tym interes społeczny, a zwłaszcza słuszny interes strony.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji z dnia 7 lutego 2022 r. oraz decyzji z dnia 21 kwietnia 2021 r., a w konsekwencji powyższego orzeczenie, że Spółce przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 28 lutego 2021 r.

Ponadto, Skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów:

1) znajdujących się w aktach sprawy ZUS o sygn.: [...] - po wcześniejszym zobowiązaniu organu do przedłożenia akt tejże sprawy w całości, w szczególności: decyzji z dnia 21 kwietnia 2021 r., wniosku Spółki z dnia 6 grudnia 2021 r. o zmianę decyzji z dnia 21 kwietnia 2021 r. i decyzji z dnia 7 lutego 2022 r. na wykazanie faktu: wydania przedmiotowych decyzji przez organ; błędnych podstaw wydania decyzji przez organ; uzasadnienia stanowiska organu; złożenia wniosku przez Spółkę ws. zwolnienia z obowiązku opłacania składek; sytuacji Spółki wskazanej we wniosku;

2) znajdujących się w aktach sprawy zakończonej decyzją organu nr [...] - uchylonej na mocy wyroku WSA z dnia 29 września 2021 r. (sygn. I SA/Gd 729/21) - po wcześniejszym zobowiązaniu organu do przedłożenia kompletnych akt tejże sprawy, w szczególności: decyzji z dnia 28 stycznia 2021 r., wyroku WSA w Gdańsku z dnia 29 września 2021 r., sygn. I SA/Gd 729/21, decyzji z dnia 5 stycznia 2022 r. na wykazanie faktu: wydania przedmiotowych decyzji przez organ; błędnych podstaw wydania decyzji z dnia 28 stycznia 2021 r.; uzasadnienia stanowiska organu; złożenia wniosku przez Spółkę ws. zwolnienia z obowiązku opłacania składek; sytuacji Spółki wskazanej we wniosku; uchylenia decyzji organu przez WSA; argumentacji WSA; wydania nowej decyzji przez organ - zwalniającej z obowiązku opłacania składek;

Skarżąca wniosła również o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

2.4. W odpowiedzi na odwołanie, ZUS wniósł o oddalenie odwołania, przeprowadzenie dowodu z akt ZUS dotyczących Skarżącej, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

3. Wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2022 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w Gdańsku VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie i odstąpił od obciążenia Spółki kosztami zastępstwa procesowego organu rentowego.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że regulacja art. 83a ust. 2 u.s.u.s. w sposób jednoznaczny jako warunek zastosowania nadzwyczajnego trybu wzruszenia decyzji enumeratywnie tam wskazanych, przewiduje status decyzji, której ma działanie organu rentowego dotyczyć jako ostatecznej.

Mając na względzie powyższe, Sąd podkreślił, że zważywszy na powołany zapis u.s.u.s. stanowi on normę szczególną wobec przepisów K.p.a. regulujących nota bene kwestie uchylenia, zmiany lub unieważnienia decyzji stanowiącymi tutaj normę ogólną, co z kolei idzie w parze z dyspozycją art. 123 u.s.u.s., który stanowi, że w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej.

Sąd wskazał, że istota postępowania przed sądem powszechnym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, określona regulacją art. 83 u.s.u.s. sprowadza się zatem do wyznaczenia sądowi merytorycznej kompetencji w zakresie rozpoznania spraw o roszczenia w sensie materialnoprawnym, co wprost wynika z katalogu spraw ujętego w art. 83 ust. 1 u.s.u.s. Istota cywilnego postępowania sądowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wyklucza zatem procedurę administracyjną, a w szczególności weryfikację prawidłowości jej stosowania w postępowaniu przed organem rentowym. Niezależnie bowiem od uchybień proceduralnych organu rentowego popełnianych na gruncie procedury administracyjnej, przy rozstrzyganiu o indywidulanych prawach wnioskujących podmiotów, w razie odwołania od decyzji organu, sąd powszechny zawsze będzie rozstrzygał o tym prawie, i to na gruncie prawa materialnego, a nie na podstawie procedury administracyjnej. Innymi słowy, z treści art. 83 u.s.u.s. można wnioskować, że sąd powszechny jest sądem prawa, a nie procedury administracyjnej, jak to się dzieje w przypadku sądów administracyjnych.

Idąc dalej Sąd zważył, że art. 83a ust. 2 u.s.u.s. ogranicza więc kompetencje strony do inicjowania postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji (tutaj per analogiam — zarówno o zmianę — przypis Sądu), dozwalając na ich weryfikację wyłącznie wykonawcom zabezpieczenia społecznego (ZUS, Prezes KRUS, wojskowe organy rentowe) pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało uprzednio złożone odwołanie do właściwego sądu (wyrok Sądu Apelacyjnego Rzeszów z dnia 27 grudnia 2013 r. sygn. akt III AUa 905/13).

Biorąc pod uwagę okoliczność, że u.s.u.s. stanowi, że postępowanie administracyjne mające na celu uchylenie, zmianę lub unieważnienie decyzji może być zainicjowane wyłącznie z urzędu, a tym samym przez ZUS, brak było podstaw prawnych pretendujących w kierunku możliwości uwzględnienia wniosku Spółki o zmianę decyzji ZUS z 21 kwietnia 2021 r. skoro nie został od niej wywiedziony przewidziany przepisami prawa środek zaskarżenia, a decyzja uprawomocniła się, zaś ZUS z urzędu nie widzi podstaw do jej wzruszenia zgodnie z wskazanymi jak powyżej unormowaniami prawnymi.

Sąd stwierdził zasadność decyzji organu ubezpieczeniowego z 7 lutego 2022 r., zgodnie z brzmieniem której organ odmówił wszczęcia postępowania z wniosku Spółki datowanego na 6 grudnia 2021 r. w oparciu o art. 61a § 1 K.p.a. w zw. z art. 83a ust. 2 i art. 83b ust. 1 u.s.u.s.

Skoro u.s.u.s. stanowi, iż postępowanie administracyjne mające na celu uchylenie, zmianę lub unieważnienie decyzji może być zainicjowane wyłącznie z urzędu, a więc wyłącznie z ramienia ZUS, brak było prawnej możliwości uwzględnienia wniosku Spółki o zmianę decyzji z 21 kwietnia 2021 r. Nie ulega bowiem wątpliwości, że decyzja z kwietnia 2021 r. uprawomocniła się wobec braku wywiedzenia przez Spółkę właściwego środka zaskarżenia, zaś ZUS nie znalazł podstaw do jej wzruszenia z urzędu. Z tych względów Sąd uznał, że organ zaskarżoną decyzją prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie decyzji organu z 21 kwietnia 2022 r. i odwołanie oddalił. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono stosując dobrodziejstwo ustawodawcy, jakim jest art. 102 k.p.c.

4. W wyniku rozpatrzenia wywiedzionej przez Skarżącą apelacji, Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 15 marca 2023 r. sygn. akt [...] uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do rozpoznania WSA w Gdańsku.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w przypadku spraw dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, na mocy ustawy o COVID wyłączona została możliwość złożenia odwołania do sądu powszechnego. Ustawodawca uregulowaniem zawartym w art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID kontynuuje przyjętą dotąd na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych praktykę, że w przypadku trybu odwoławczego od decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w Kodeksie postępowania cywilnego.

Przewidziany dla decyzji odmawiających zwolnienia obowiązku opłacania należności z tytułu składek o jakich mowa w art. 31zo w zw. z art. 31zq ust. 7 ustawy o COVID-19, szczególny sposób ich zaskarżania oznacza, że w tym wypadku nie znajduje określony w art. 83 ust. 2 u.s.u.s. tryb odwołania do sądu powszechnego według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego.

W ocenie Sądu Apelacyjnego przedmiotowa sprawa dotyczy odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania składek na podstawie i dotyczy każdej decyzji w tym zakresie, chociażby jej wydanie poprzedzała inna decyzja. Dotyczy to tak jak w niniejszej sprawie oceny prawidłowości decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w przedmiocie zmiany decyzji z 21 kwietnia 2021 r. odmawiającej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. na podstawie art. 154 § 1 K.p.a. Tak zakreślona podstawa prawna wprost została sformułowana we wniosku skarżącej spółki z 6 grudnia 2021 r. Stosownie bowiem do treści art. 61 § 1 K.p.a. żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, a w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji. W przedmiotowej sprawie nie było wątpliwości, w jakim trybie strona wnosi o zmianę decyzji.

W ocenie Sądu Apelacyjnego skoro rozstrzygnięcie sporu w przedmiocie zwolnienia od obowiązku opłacenia nieopłaconych składek na podstawie przepisów ustawy o COVID nie należy do drogi sądowej przed sądem powszechnym, to również droga sądowa przez sądem powszechnym jest wyłączona w sporze o zmianę tej decyzji w trybie art. 154 K.p.a.

Wobec stwierdzenia niedopuszczalności drogi sądowej Sąd za bezprzedmiotowe uznał odnoszenie się do zarzutów kwestionujących poprawność oceny dowodów i zastosowania prawa materialnego.

5. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 841/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę Skarżącej Spółki na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 – dalej jako "p.p.s.a.").

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pełnomocnik Skarżącej nie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków i nie uzupełnił braków formalnych skargi w zakreślonym terminie, który upłynął bezskutecznie w dniu 13 października 2023 r. Braki te uniemożliwiły Sądowi nadanie sprawie dalszego biegu. Przy czym złożone w dniu 20 października 2023 r. pisma w przedmiocie wyznaczenia nowego pełnomocnika Skarżącej, wraz z załączonymi do nich dokumentami w postaci pełnomocnictwa, dowodu uiszczenia opłaty skarbowej oraz wydruku z KRS dot. Spółki, nie mogą sanować braku wykonania wezwania Sądu w wyznaczonym terminie.

6. W wyniku rozpatrzenia złożonych pismami z dnia 23 listopada 2023 r. wniosków - odrębnie Skarżącej oraz jej pełnomocnika - o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 22 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Gd 841/23 przywrócił termin do uzupełnienia braków formalnych skargi.

7. Po rozpoznaniu zażalenia Skarżącej z dnia 23 listopada 2023 r. na postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 6 listopada 2023 r. o odrzuceniu skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 6 lutego 2024 r. umorzył postępowanie zażaleniowe na podstawie art. 195 § 3 p.p.s.a.

Mając na uwadze, że postanowienie tut. Sądu z dnia 22 stycznia 2024 r. o przywróceniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi uchyliło skutki związane z wydaniem przez tut. Sąd postanowienia z dnia 6 listopada 2023 r. o odrzuceniu skargi, bezprzedmiotowe stało się rozpatrywanie wniesionego przez Skarżącą zażalenia na to postanowienie Sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

8. Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia jest ocena dopuszczalności wszczęcia, na wniosek Skarżącej, postępowania o zmianę decyzji z dnia 21 kwietnia 2021 r., dotyczącej odmowy zwolnienia Skarżącej z opłacania należności z tytułu składek za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r.

Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Takim przepisem szczególnym jest art. 83a ust. 2 u.s.u.s., który stanowił przyjętą przez organ podstawę wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zgodnie z tym przepisem, decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione lub unieważnione, na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis art. 83a ust. 2 u.s.u.s. stanowi zatem lex specialis wobec przepisów K.p.a., regulujących tryb uchylania, zmiany i stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych.

Literalne brzmienie przepisu art. 83a ust. 2 u.s.u.s. przewiduje możliwość zastosowania trybów nadzwyczajnych tylko przez Zakład, tj. przewiduje możliwość wszczęcia postępowania w sprawie tylko z urzędu. Oznacza to, że niedopuszczalne byłoby skuteczne wystąpienie przez stronę bezpośrednio zainteresowaną o dokonanie weryfikacji decyzji ostatecznej i wszczęcie postępowania na wniosek strony (Tomasz Brzezicki, Komentarz do art. 83a u.s.u.s., Lex 2014). A zatem, w przypadku gdy od ostatecznej decyzji pozwanego nie zostało wniesione odwołanie do sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych z urzędu, na zasadach określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, może taką decyzję uchylić, zmienić lub unieważnić. Od decyzji, o której mowa w art. 83a ust. 2 u.s.u.s. przysługuje odwołanie do sądu powszechnego (Piotr Kostrzewa, Komentarz do art. 83a u.s.u.s., Lex 2014).

Wynika stąd, że ostateczna decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od której nie wniesiono odwołania do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, może być zmieniona (na zasadach określonych w K.p.a.) jedynie z urzędu, a nie na wniosek strony. Pogląd taki wyraziło również Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym w postanowieniu z dnia 25 lutego 2003 r. sygn. akt III KKO 18/02 (OSNP z 2004 r. Nr 5, poz. 91, LEX nr 83694).

Wskazanie przez ustawodawcę w powołanym przepisie na uprawnienie organu do zmiany decyzji z urzędu, z jednoczesnym odesłaniem do stosowania tego uprawnienia na zasadach określonych w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego, należy uznać za ustawowe zawężenie sposobu wszczęcia takiego postępowania do jego wszczynania tylko z urzędu, wykluczając dopuszczalność jego wszczęcia na wniosek strony do tego uprawnionej, która uprzednio nie złożyła odwołania od tej decyzji do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 lipca 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 1032/07, LEX nr 447304). W przeciwnym razie, traciłoby normatywny sens wskazywanie przez ustawodawcę w powołanym art. 83a ust. 2 u.s.u.s. na zmianę (jak też uchylenie i unieważnienie) decyzji z urzędu, jeżeli miałyby mieć w pełni zastosowanie przepisy K.p.a.

Reasumując, wszczęcie postępowania w trybie art. 83a ust. 2 u.s.u.s. możliwe jest wyłącznie z urzędu przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, nie zaś na wniosek strony (por. wyroki Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 25 kwietnia 2017 r. sygn. akt III AUa 2023/16, LEX nr 2343500 oraz z dnia 13 września 2012 r. sygn. akt III AUa 403/12, LEX nr 1220770, wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 28 lutego 2012 r. sygn. akt III AUa 1776/11, LEX nr 1163487). Taki kierunek orzecznictwa dominuje też w obrębie sądownictwa administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 3 lipca 2008 r., II GSK 240/08, LEX nr 493540; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 stycznia 2006 r., III SA/Lu 547/05, ONSAiWSA 2006, nr 4, poz. 119; wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 lipca 2007 r., IV SA/Wa 1032/07, LEX nr 447304; postanowienie WSA w Warszawie z dnia 18 czerwca 2008 r., VI SA/Wa 810/08, LEX nr 515271). Warunkiem wszczęcia tego postępowania jest zaś niezaskarżenie decyzji będącej przedmiotem tego postępowania do sądu.

Skoro zatem w powołanym przepisie uprawniono do wszczęcia postępowania w sprawie zmiany decyzji ostatecznej wyłącznie organ (ZUS), na zasadach określonych w K.p.a., to uznać należy, że ustawodawca wyłączył możliwość wszczęcia takiego postępowania na wniosek Skarżącej.

Nie oznacza to jednak, że strona zainteresowana zmianą ostatecznej decyzji organu rentowego, nie może składać wniosków o wszczęcie postępowania z urzędu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt III AUa 1527/11). Takiego wniosku (w treści pisma z dnia 6 grudnia 2021 r.) Skarżąca jednakże nie sformułowała.

Powyższe rozważania uzasadniają prawidłowość zaskarżonej decyzji w zakresie odmowy wszczęcia, na wniosek Skarżącej, postępowania w sprawie zmiany ostatecznej decyzji ZUS z dnia 21 kwietnia 2021 r., od której nie zostało w przeszłości złożone odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych.

Z treści art. 61a § 1 K.p.a. wynika, że gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zgodnie zaś z art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy K.p.a. przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. A zatem, ZUS w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania wydaje decyzję.

W niniejszej sprawie podstawę odmowy wszczęcia postępowania stanowiła inna przyczyna uniemożliwiająca wszczęcie postępowania. Przesłanka "innych uzasadnionych przyczyn" dla których postępowanie nie może być wszczęte ma szerszy zakres. Istnienie tej przesłanki powinno być badane przede wszystkim w odniesieniu do kompetencji organu, a w szczególności do tego, czy organ posiada uprawnienie do wszczęcia danego postępowania (tj. czy przepis prawa upoważnia organ do wydawania wiążącego rozstrzygnięcia w danej sprawie). Jednocześnie czynnością poprzedzającą wydanie rozstrzygnięcia każdorazowo powinna być ocena treści żądania.

Przesłanką wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie zmiany ostatecznej decyzji ZUS na skutek wniosku strony – a więc w omawianej sytuacji – będzie istnienie przeszkód prawnych ustanowionych w ustawach odrębnych, stanowiących przepisy szczególne w stosunku do Kodeksu postępowania administracyjnego, takich jak ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. W niniejszej sprawie zaś taka przeszkoda wystąpiła, bowiem o wszczęcie postępowania wniosła Strona, podczas gdy w myśl przepisu art. 83a ust. 2 u.s.u.s. dopuszczalne jest wyłącznie wszczęcie takiego postępowania z urzędu przez organ.

Tym samym, prawidłowe było wydanie przez ZUS decyzji w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania na wniosek Strony o zmianę ostatecznej decyzji ZUS, od której strona nie wniosła odwołania do sądu powszechnego.

9. Po dokonaniu kontroli, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a ocena przeprowadzonego postępowania nie ujawniła wad, o których mowa w art. 145 p.p.s.a., dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.