Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 918/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 116 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 2383
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
article: art. 45 ust. 3, art. 45 ust. 3a, art. 49 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 100
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t. j.)
article: art. 6, art. 7, art. 8  art. 77 § 1 k.p.a., art. 80, art. 81a § 3, art. 84 § 1, art. 86
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 239/24 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 listopada 2023 r., nr BON.III.4220.189.5.2023.MG w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2017 r. do kwietnia 2018 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. W. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2024 r. sygn. akt III SA/Wa 239/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. W. (dalej jako: "Skarżący") na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia

27 listopada 2023 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2017 r. do kwietnia 2018 r.

Jako podstawę prawną powołano art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.

Skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Skarżący reprezentowany przez adwokata zaskarżając ten wyrok w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 116 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383, dalej jako: "O.p.") i art. 49 ust. 1 ustawy

z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100, dalej jako: "ustawa o rehabilitacji"), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a polegające na stwierdzeniu, iż w zebranym przez organ materiale dowodowym zaistniały przesłanki do uznania, iż egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy, co spowodowało przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania spółki K. Sp. z o.o. (dalej jako: "Spółka") z siedzibą w B.-B.na członka zarządu;

2. Naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wydanie rozstrzygnięcia, tj.:

a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej jako: "k.p.a."), art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 45 ust. 3a ustawy o rehabilitacji poprzez oparcie rozstrzygnięcia na dowolnych ustaleniach, które miały służyć jedynie potwierdzeniu z góry założonej przez organ tezy, że egzekucja z majątku Spółki jest bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy, a co za tym idzie, możliwe jest przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania Spółki (tj. płatnika wpłat na Fundusz) na członka zarządu;

b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a., art. 6 k.p.a., art. 81a § 3 k.p.a. w zw. z art. 45 ust. 3 ustawy o rehabilitacji, poprzez ich niezastosowanie, a polegające w szczególności na pominięciu w toku wydania decyzji ustaleń świadczących na korzyść Skarżącego oraz nieuwzględnieniu aktualnego orzecznictwa sądowo-administracyjnego w zakresie badania przesłanek przeniesienia na członków zarządu odpowiedzialności za zaległości spółki z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, co w efekcie doprowadziło do błędnych konkluzji po stronie Prezesa PFRON;

c) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 86 k.p.a. w zw. z art. 45 ust. 3a ustawy o rehabilitacji poprzez ich niezastosowanie polegające na pominięciu w toku wydania decyzji powołania dowodu z przesłuchania Skarżącego, w przypadku, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy;

d) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 45 ust. 3a ustawy o rehabilitacji poprzez ich niezastosowanie polegające na pominięciu w toku wydania decyzji powołania dowodu z przesłuchania obecnego prezesa zarządu Spółki na fakt sytuacji finansowej Spółki, majątku przez nią posiadanego, możliwości spłaty zobowiązań, w przypadku, podczas gdy okoliczności te mają istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy;

e) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 45 ust. 3a ustawy o rehabilitacji poprzez ich niezastosowanie polegające na pominięciu w toku wydania decyzji powołania dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości i oceny kondycji gospodarczej przedsiębiorstw na fakt sytuacji finansowej Spółki, w tym jej aktywów, zobowiązań i jej wypłacalności, liczby wierzycieli Spółki oraz braku podstaw do zgłoszenia wniosku o upadłość, podczas gdy okoliczność ta ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a ich ustalenie wymaga wiadomości specjalnych, których nie posiada ani Skarżący, ani organ;

f) w konsekwencji naruszenia ww. przepisów prawa procesowego – błąd w ustaleniach faktycznych będący podstawą wydania zaskarżonej decyzji, tj. uznanie, iż egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy, co spowodowało przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania Spółki na członka zarządu.

Mając powyższe na uwadze, wniesiono o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od Skarżącego na rzecz organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.)

i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. W takiej sytuacji, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego.

Natomiast formułując zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 p.p.s.a. należy sprecyzować, czy chodzi o zarzut błędnej wykładni, niewłaściwego zastosowania, czy też każdą z tych postaci zarzutów. W przypadku błędnej wykładni trzeba wskazać nieprawidłowe zrekonstruowanie normy prawnej z danego przepisu, które polega na mylnym zrozumieniu jego treści, czy też znaczenia, bądź intencji ustawodawcy, bądź też zastosowanie normy prawnej nieobwiązującej (por. wyrok NSA z 15 stycznia 2020 r., sygn. akt II FSK 1806/19, a także przywoływane tam wyroki NSA: z 5 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 294/14; z 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 575/14; z 6 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 2233/13). Niewłaściwe zastosowanie polega z kolei na błędnej subsumpcji, tj. na błędnym uznaniu stanu faktycznego ustalonego w sprawie za odpowiadający stanowi hipotecznemu przewidzianemu w mającej zastosowanie w sprawie normie prawnej.

Przy formułowaniu zarzutu błędnej wykładni należy określić w jaki sposób zinterpretował normę prawną Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, a jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. W przypadku zarzutu niewłaściwego zastosowania trzeba wskazać dlaczego przepis, który Sąd pierwszej instancji przyjął za mający zastosowanie w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu ustalonemu w sprawie i jaki przepis powinien mieć zastosowanie (por. wyrok NSA z 15 stycznia 2020 r., sygn. akt II FSK 1806/19, a także przywoływane tam wyroki NSA: z 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OSK 24/06; z 16 października 2014 r., sygn. akt I FSK 1574/13).

Należy jednocześnie podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, zarówno poprzez błędną wykładnię, jak i niewłaściwe zastosowanie może być formułowany wówczas, gdy stan faktyczny danej sprawy został ustalony prawidłowo i nie budzi wątpliwości. Ocena bowiem tego zarzutu może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane, bądź też nie zostały skutecznie podważone. Podnoszenie zarzutów w oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a. nie jest skuteczne, gdy strona chce zakwestionować wadliwe, jej zdaniem ustalenia stanu faktycznego. Próba zakwestionowania ustaleń stanu faktycznego nie może być zatem realizowana poprzez zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego. Podnoszenie bowiem zarzutu dotyczącego ustaleń faktycznych może nastąpić wyłącznie w ramach podstawy prawnej sformułowanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (zob. np. wyrok NSA z 15 stycznia 2020 r. sygn. akt II FSK 1806/19).

Odnosząc się do zarzutów określonych w pkt 2 lit. a-e petitum skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za oczywiście bezzasadne z tego powodu, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie miały zastosowania w tej sprawie. Wynika to wprost z art. 3 § 1 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się do spraw uregulowanych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Sprawa w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich jest sprawą z zakresu zobowiązań podatkowych, do której mają zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej (art. 2 § 1 pkt 1 O.p. w zw. z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji ). Z tego powodu ani organy, ani sąd pierwszej instancji nie mogły naruszyć przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, wskazanych w skardze kasacyjnej.

Wobec niepodważenia ustalonego w sprawie stanu faktycznego dla oceny zarzutów w zakresie prawa materialnego miarodajny jest stan faktyczny ustalony w sprawie.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy zasadności podjęcia przez organy decyzji orzekającej o odpowiedzialności Skarżącego jako osoby trzeciej za zaległości Spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. W ocenie Sądu I instancji, w sprawie zostały wykazane wszelkie przesłanki pozytywne warunkujące odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki kapitałowej oraz nie doszło do wystąpienia żadnej z przesłanek egzoneracyjnych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mógł odnieść pożądanego przez Skarżącego skutku zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 116 § 1 O.p. i art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a polegające na stwierdzeniu, iż w zebranym przez organ materiale dowodowym zaistniały przesłanki do uznania, iż egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy, co spowodowało przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania Spółki na członka zarządu.

W takiej sytuacji, gdy nie podważono ustalonego w sprawie stanu faktycznego, zarzuty naruszenia prawa materialnego, w zakresie w jakim powiązane były z tymi zarzutami zakwestionowane, ale niepodważone elementy stanu faktycznego, już tylko z tego powodu nie mogą odnieść zamierzonego skutku.

Jak już podkreślono, w rozpoznawanej sprawie znajdą zastosowanie przepisy Ordynacji podatkowej normujące odpowiedzialność osób trzecich za zaległości podatkowe podatnika. Stosownie do art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji, do wpłat, o których mowa w art. 21 ust. 1, art. 22b, art. 23, art. 29 ust. 3a1, 3b, 3c i 3g, art. 31 ust. 3 pkt 1 lit. a, art. 33 ust. 4a, 4a1, 4c, 7 i 7a oraz art. 33b ust. 8, a także wpłat, o których mowa w art. 38 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret pierwsze ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, stosuje się odpowiednio,z zastrzeżeniem ust. 5a-5d oraz art. 49a i art. 49b, przepisy Ordynacji podatkowej, z tym że uprawnienia organów podatkowych określone w tej ustawie przysługują Prezesowi Zarządu Funduszu. Zgodnie natomiast z art. 116 O.p., za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, prostej spółki akcyjnej, prostej spółki akcyjnej w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2309 oraz z 2023 r. poz. 1723 i 1860) albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne, albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy; 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Jak wynika z akt sprawy, postępowanie wobec Skarżącego zostało wszczęte dnia 19 czerwca 2023 r. Decyzja Prezesa Zarządu PFRON z dnia 17 maja 2019 r. określająca Spółce wysokość zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON za okres od 2017/12 do 2018/07 została skutecznie doręczona Spółce. Wobec tego, została w sprawie spełniona przesłanka z art. 108 § 2 pkt 2 O.p. warunkująca kompetencję organu do wszczęcia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej.

Przechodząc do pierwszej z przesłanek pozytywnych warunkujących odpowiedzialność osoby trzeciej z art. 116 O.p., tj. bezskuteczność egzekucji z majątku spółki kapitałowej w całości lub części, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że przesłanka ta została w sprawie przez organ wykazana. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C., postanowieniem z dnia 2 marca 2023 r. umorzył prowadzone wobec Spółki postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r., poz. 1523, dalej jako: "u.p.e.a."). Należy również zauważyć, że w ramach postępowania organ egzekucyjny podejmował szereg czynności, które nie przyniosły możliwości zaspokojenia dochodzonych zaległości. Środki posiadane przez Spółkę nie pozwoliły na uzyskanie kwot przewyższających wydatki egzekucyjne.

Nie ulega wątpliwości, że umorzenie postanowieniem postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak mienia jest najmocniejszym dowodem nieskutecznej egzekucji. Postanowienie to potwierdza, że prowadzona wobec spółki egzekucja okazała się bezskuteczna, co skutkowało uznaniem, że wystąpiła przesłanka pozytywna wymieniona w art. 116 § 1 O.p. (por. wyrok NSA z 2 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 1270/21).

Organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne z powodu braku mienia wskazującego na możliwość wyegzekwowania kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Podjęto liczne czynności zmierzające do ich wyegzekwowania, m.in. przesłano zapytania do wszystkich banków spółdzielczych, S. oraz do banków komercyjnych, co skutkowało ustaleniem, że Spółka nie posiada otwartych rachunków bankowych w bankach; ustalono także, że Spółka nie posiada nieruchomości, nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Taki zakres czynności przemawia za tym, że Spółka faktycznie nie posiadała majątku pozwalającego na zaspokojenie jej zaległości.

Kolejna przesłanka pozytywna wynikająca z art. 116 O.p. odnosi się do pełnienia obowiązków przez członka zarządu w momencie upływu terminu płatności zobowiązania będącego podstawą jego odpowiedzialności jako osoby trzeciej. Innymi słowy, zaległości spółki muszą wynikać z zobowiązań, których termin płatności upływał w momencie pełnienia przez osobę trzecią obowiązków członka zarządu.

Z akt sprawy wynika, że zarówno dane Krajowego Rejestru Sądowego oraz uchwały nr (...) Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki potwierdzają okres sprawowania przez Skarżącego funkcji w okresie od 27 kwietnia 2017 r. do 15 czerwca 2018 r. Zaległości dotyczyły zobowiązań za okres od 12/2017 do 04/2018. Jak stanowi natomiast art. 49 ust. 2 ustawy o rehabilitacji, zaległość we wpłatach na PFRON powstaje z upływem dwudziestego dnia miesiąca następującego po miesiącu, którego dotyczy obowiązek. Tym samym nie ma wątpliwości, że termin płatności powyższych zaległości upływał w czasie, kiedy to Skarżący pełnił funkcję prezesa zarządu Spółki. Wobec powyższego, prawidłowo Sąd I instancji ocenił istnienie kolejnej przesłanki pozytywnej z art. 116 O.p..

Ustawodawca w regulacji art. 116 O.p. unormował również przesłanki egzoneracyjne, których spełnienie w sprawie uniemożliwia orzeczenie o odpowiedzialności członka zarządu jako osoby trzeciej za zaległości Spółki.

Zgodnie z ugruntowanym poglądem judykatury organ ma obowiązek wykazać jedynie przesłanki pozytywne z art. 116 O.p., natomiast wykazanie wystąpienia którejkolwiek z przesłanek negatywnych spoczywa na członku zarządu (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 3638/15, wyrok NSA z 30 maja 2023 r., sygn. akt III FSK 2065/21).

Pierwsza z powyższych przesłanek egzoneracyjnych odnosi się do zgłoszenia we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub otworzenia w tym czasie postępowania restrukturyzacyjnego w rozumieniu ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne albo zatwierdzenia układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu, o którym mowa w ustawie Prawo restrukturyzacyjne.

W kontekście tej przesłanki przyjmuje się jednolicie, że właściwy czas do zgłoszenia wniosku o upadłość należy oceniać przez odniesienie się do pojęcia niewypłacalności użytego w Prawie upadłościowym i wskazanych tam terminów, oznaczonych dla upadłego (jego organów) do zgłoszenia wniosku o upadłość. Jednak nie należy automatycznie przenosić terminu "czasu właściwego do zgłoszenia wniosku" z powyższego aktu normatywnego, lecz w odniesieniu do okoliczności danej sprawy ustalić "właściwy czas" do zgłoszenia wniosku w konkretnym przypadku.

Stosownie do art. 10 ustawy z dnia 23 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r., poz. 807, dalej jako: "p.u."), upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Zgodnie z art. 11 ust. 1 p.u., dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W ust 1a tego artykułu ustawodawca wprowadził domniemanie niewypłacalności dłużnika, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Wedle art. 21 § 1 p.u., dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.

W orzecznictwie przyjmuje się, że stan niewypłacalności powstaje z chwilą nieuregulowania w terminie określonym ustawą lub umową drugiego z kolei zobowiązania (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt III FSK 976/22). Nieuregulowanie drugiego zobowiązania wobec tego samego wierzyciela również powoduje wypełnienie przesłanki sprowadzającej się do obowiązku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki w myśl art. 116 O.p. Odróżnić należy bowiem obowiązek zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości od skuteczności tego wniosku i ogłoszenia tej upadłości przez sąd upadłościowy. Dłużnik ma jedynie obowiązek dokonania oceny, czy wykonuje swoje wymagalne zobowiązania, natomiast oceny, czy faktycznie zaistniały przesłanki do ogłoszenia upadłości władny jest dokonać wyłącznie sąd właściwy w sprawach upadłości (por. wyrok SN z 7 listopada 2016 r., sygn. akt III UK 13/16, , wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt I FSK 1951/15).

Nawet zatem niewykonywanie wymagalnych zobowiązań wobec jednego wierzyciela nie zwalnia członka zarządu do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, nie do niego bowiem należy rozstrzygnięcie o zasadności wniosku. Członkowi zarządu uprawnienia do oceny zasadności wniosku nie daje art. 116 § 1 pkt 1 O.p. Dokonując wykładni tego przepisu należy mieć ponadto na względzie gwarancyjny i subsydiarny charakter odpowiedzialności osoby trzeciej. Przyjęcie, że członek zarządu zwolniony jest z obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w sytuacji, gdy spółka zalega z płatnościami wyłącznie w stosunku do jednego wierzyciela, stawiałoby w uprzywilejowanej pozycji tych członków zarządu, których spółki miałyby tylko jednego wierzyciela - Skarb Państwa w stosunku do tych, których spółki miałyby co najmniej dwóch wierzycieli. Doszłoby zatem do oczywistego nierównego traktowania członków zarządu (osób trzecich) w zależności od tego, ilu wierzycieli miały zarządzane przez nich spółki oraz do osłabienia funkcji gwarancyjnej odpowiedzialności osób trzecich (por. wyroki NSA z: 12 czerwca 2018 r., sygn. akt I FSK 909/16; 10 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1329/10; 28 kwietnia 2017 r., sygn. akt I FSK 1625/15; 6 czerwca 2017 r., sygn. akt I FSK 1951/15; 5 grudnia 2018 r., sygn. akt II FSK 1686/18).

Skarżący nie podważył skutecznie ustaleń organów, zaaprobowanych przez Sąd I instancji, co do obowiązku o złożenia wniosku o upadłość w dniu 19 maja 2018 r. W sprawie nie doszło więc do wypełnienia pierwszej z przesłanek egzoneracyjnych.

Również kolejne przesłanki egzoneracyjne, tj. brak winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości oraz wskazanie mienia, z którego możliwe byłoby zaspokojenie zaległości Spółki, nie wystąpiły w sprawie.

Rozważając kryterium braku winy powinno się przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Na brak winy można się więc powoływać jedynie w sytuacji, gdy członek zarządu nie miał żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki, a brak tych możliwości wynikał z przyczyn od niego całkowicie niezależnych (np. obłożna choroba) (por. wyrok NSA z 28 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 817/16). Zatem nie może uwolnić od odpowiedzialności stan zdrowia członka zarządu, jeżeli nie uniemożliwiał on faktycznie wykonywania czynności zarządu (por. wyrok NSA z 8 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2623/16). Wszelkie jednak zakłócenia występujące w świadomości i woli mogą stanowić podstawę do powołania się na przesłankę egzoneracyjną wyłączającą odpowiedzialność za zobowiązania składkowe spółki kapitałowej (por. wyrok NSA z 18 października 2018 r., sygn. akt II FSK 1369/18). Osoba zainteresowana (w tym członek zarządu) winna wykazać brak winy, czyli udowodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że uchybienie określonemu obowiązkowi było od niej niezależne.

Na aprobatę zasługuje pogląd Sądu I instancji, że z akt sprawy nie wynika, aby Skarżący w jakimkolwiek stopniu wykazał występowanie po swojej stronie takich okoliczności. Skarżący nie wykazał również żadnego mienia, z którego byłaby możliwa egzekucja zaległości Spółki, zatem również tę przesłankę należy uznać za niewypełnioną w sprawie.

Mając na uwadze powyższe wywody, a w szczególności niepodważenie przez Skarżącego stanu faktycznego ustalonego w sprawie, i związane z tym związanie Sądu I instancji stanem faktycznym ustalonym przez organy, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego podnoszony przez Skarżącego nie może zasługiwać na uwzględnienie.

Z tych względów skarga kasacyjna, jako niemająca usprawiedliwionych podstaw, podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14

ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).

s. Jacek Pruszyński s. Sławomir Presnarowicz s. Krzysztof Przasnyski (spr.)