Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 279/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt  4 i ust. 1b i ust. 6
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 maja 2023 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza T. z dnia 08 listopada 2022r., nr [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako "SKO" lub "organ II instancji") decyzją nr [...] z dnia 8 listopada 2022 r. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza T. nr [...] z dnia 08 listopada 2022 r. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia 5 maja 2022 r. J. S. (dalej także jako "Skarżący") zwrócił się do Burmistrza T. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej w skrócie "u.ś.r."), wnioskowanego w związku z opieką nad matką L. S..

Pierwotną decyzją z dnia 3 czerwca 2022 r. nr [...] Burmistrz T. (dalej jako "Burmistrz" lub "organ I instancji") odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Decyzja ta została następnie uchylona przez SKO decyzją nr [...], które przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji wskazując konieczność ustalenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia przez Skarżącego a sprawowaniem opieki.

Decyzją z dnia 8 listopada 2022 r. nr [...] Burmistrz T. orzekł ponownie o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wskazał, że czynności wykonywane przez Skarżącego mieszczą się w ramach pomocy świadczonej przez dzieci ich rodzicom i co do zasady nie uniemożliwiają podjęcia pracy zarobkowej.

Dalej organ argumentował, że w rozpatrywanej sprawie niepełnosprawność L. S. (matki Skarżącego) została ustalona wobec dorosłej osoby, co jednak zgodnie z sentencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, nie odbiera opiekunowi osoby dorosłej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. był badany przez Trybunał Konstytucyjny, który w ww. wyroku orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem wejścia w życie tego wyroku nie jest jednak uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia.

Burmistrz wskazał także, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie można ustalić rezygnacji z pracy lub z zatrudnienia, czyli nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a stałą opieką nad niepełnosprawną matką.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył Skarżący wskazując na treść ww. wyroku o sygn. K 38/13.

Dodatkowo wskazał, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy albo posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Dodał, że zakończenie aktywności zawodowej związane z koniecznością sprawowania stałej, całodobowej opieki nad chorą mamą miało miejsce w przeszłości i stan ten trwa do dziś. Podał, że dokładnie miało to miejsce w 2012 r., kiedy to zrezygnował z prowadzenia własnej działalności gospodarczej.

Dalej wskazywał na zakres czynności wykonywanych codziennie w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oraz że organy administracji nie mogą dowolnie ustalać zakresu tej opieki, skoro ta osoba legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności.

SKO w P. decyzją z dnia 19 stycznia 2023 r., wskazaną we wstępie, orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia wskazano na treść art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r., a następnie sentencję ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Organ odwoławczy wyraził stanowisko, zgodnie z którym od momentu wejścia w życie ww. wyroku Trybunału, wskazywany przepis nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. W stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Organ wskazał jednak, że – pomimo powyższego – rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji organu I instancji jest prawidłowe. W przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazano, że w celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie przesłanek "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz "sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". Opieka w rozumieniu ww. przepisu musi być stała lub długoterminowa, a zatem nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Opieka taka musi przy tym stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, co oznacza konieczność istnienia ścisłego i bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnia albo jego niepodejmowaniem a sprawowaną opieką. Dla oceny, czy w danej sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. niewystarczające jest samo wydanie wobec osoby niepełnosprawnej orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym wraz z odpowiednimi wskazaniami. W tym przypadku istotne jest szczegółowe ustalenie zakresu opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, dostosowanej do stanu osoby niepełnosprawnej i jej potrzeb, co następuje przede wszystkim podczas wywiadu środowiskowego.

Organ podał, że w dniu 24 maja 2022 r. został przeprowadzony rodzinny wywiad środowiskowy ze Skarżącym, z którego wynika, że zamieszkuje on z matką, która jest schorowana (ma m.in. problemy kardiologiczne, demencję starczą, zawroty głowy, traci równowagę). Zaznaczono, że Skarżący zapewnia matce dostęp do lekarzy, kupuje i podaje leki. przygotowuje i podaje posiłki, pomaga matce wstać z łóżka, ubrać się, pomaga w toalecie. W kolejnym wywiadzie z 10 października 2022 r. ustalono, że matka Skarżącego zamieszkuje w domu syna, nie wychodzi sama z domu, porusza się samodzielnie, trzymając się ściany albo z pomocą innych osób. Organ ustalił, że Skarżący opiekuje się matką 3-4 godz. dziennie (bezpośrednia opieka).

Zdaniem SKO przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zostały spełnione w niniejszej sprawie. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że pomoc Skarżącego wobec matki koncentruje się wokół czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które są wykonywane w ogólnie przyjętych stosunkach pomiędzy rodzicami a dziećmi. Robienie zakupów, prowadzenie gospodarstwa domowego, gotowanie, załatwianie spraw urzędowych, czy pomoc w czynnościach higienicznych są zdaniem SKO wykonywane także przez osoby pracujące zawodowo, a ich charakter i zakres nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu.

Co więcej, nawet jeśli przyjąć, że Skarżący sprawuje stałą opiekę nad matką, to w ocenie organu o braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez stronę z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką świadczy fakt, że po raz ostatni wykonywał pracę zarobkową (działalność gospodarczą) w 2012 r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył J. S., wnosząc o uchylenie skarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że spełnia warunek niepodejmowania zatrudnienia celem sprawowania nad mamą osobistej, długotrwałej opieki jako osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Podał, że na skutek stanu zdrowia i konieczności opieki nad mamą zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej oraz zrezygnował z prób podjęcia jakiejkolwiek pracy. Skarżący wskazał, że miał propozycje pracy z urzędu pracy, ale odmawiał z uwagi na stan zdrowia mamy. Tym samym jego zdaniem ma on podstawę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a to że dopiero teraz stara się o świadczenie jest związane z jego niewiedzą. Wskazał także, że opiekuje się mamą całodobowo i wnioskuje o odpowiednią formę pomocy.

Następnie Skarżący argumentował, że zakończenie aktywności zawodowej związane z koniecznością sprawowania stałej, całodobowej opieki nad chorą mamą miało miejsce w przeszłości i stan ten trwa do dziś, a dokładnie od 2012 r., kiedy to zamknął własną działalność gospodarczą, ponieważ mama na przełomie 2011 r., a 2012 r. bardzo podupadła na zdrowiu, a obecnie stan zdrowia coraz bardziej się pogarsza.

Ponadto powołał się na art. 17 ust. 6 u.ś.r. i zaznaczył, że rejestracja w urzędzie była z uwagi na ubezpieczenie zdrowotne. Żaden z przepisów u.ś.r. nie wyklucza osoby ze statusem bezrobotnego, ani okresu od kiedy jest ona bezrobotna i zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w treści swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się uzasadniona.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 roku, poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm., zwanej dalej – "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania Skarżącemu – J. S. – świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką – L. S..

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, zwanej dalej: "u.ś.r.", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji), a w szczególności art. 17 ust. 1 tej ustawy.

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W pierwszej kolejności wskazać jednak należy, że słusznie organ odwoławczy nie przyjął w ślad za organem I instancji jako podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego kwestii powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji u matki Skarżącego po 18 lub 25 roku życia. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.

Organ II instancji ustalił jednak również, że w sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna do przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r. dotycząca niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wykluczało jego zdaniem przyznanie Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Ocenę taką organ oparł na dwóch podstawach: po pierwsze, z uwagi na zakres czynności wykonywanych przez Skarżącego w ramach opieki nad matką, który zdaniem organu nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia; po drugie – z uwagi na zakończenie wykonywania pracy zarobkowej w 2012 r., bez udowodnienia, by rezygnacja z działalności gospodarczej była związana z opieką nad matką, która została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji dopiero orzeczeniem z [...] r., stwierdzającym, że niezdolność powstała [...] r., a brak jest podstaw do orzekania o niezdolności w dniu [...] r.

Odnosząc się do pierwszej z ww. podstaw wskazać należy, że to do komisji orzekającej o niepełnosprawności należy orzeczenie, czy dana osoba niepełnosprawna wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy ze strony innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jeżeli orzeczenie takie zastrzeżenie zawiera, to osoba podejmująca się takiej opieki, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia, może ubiegać się oświadczenie pielęgnacyjne bez dodatkowego warunku. Z założenia orzeczona konieczność opieki lub pomocy ze strony innych osób daje opiekunowi tytuł do niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia, jeżeli się na to decyduje. Decyzja o niepodejmowaniu lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pozostawiona jest opiekunowi i jej zasadność nie podlega weryfikacji organu w postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazanie w orzeczeniu o niepełnosprawności w stopniu znacznym na konieczność opieki lub pomocy następuje ze względu na stwierdzoną przez lekarzy znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji danej osoby. Samodzielna egzystencja obejmuje wszelkie sfery aktywności i potrzeb, nie tylko związane osobiście z osobą niepełnosprawną, ale też z jej warunkami bytowymi, na równi z czynnościami higienicznymi dotyczącym osoby należy traktować czynności higieniczne dotyczące jej otoczenia, załatwienie jej spraw urzędowych, nabywanie produktów służących konsumpcji (zob. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 82/22, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Uwypuklić należy, że przywoływane wyżej orzeczenie jest rodzajem dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 k.p.a., który wiąże organy stosujące prawo w danej sprawie ("stanowią dowód tego co zostało w nich urzędowo stwierdzone").

Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (zob. wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r., I OSK 1334/21, CBOSA).

W aktach niniejszej sprawy znajduje się zarówno orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] r. (nr [...]), ustalające trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji powstałą [...] r. (oraz brak podstaw do orzekania niezdolności do samodzielnej egzystencji w dniu [...] r.), jak i orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z 25 kwietnia 2022 r. ([...]) zaliczające matkę Skarżącego do stopnia niepełnosprawności znacznego z ustalonym stopniem niepełnosprawności od [...] r. i wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a nadto, że "niepełnosprawność istnieje od – nie da się ustalić".

Tym samym organy rozpoznające niniejszą sprawę nie były uprawnione do oceny tego, czy zakres czynności opiekuńczych sprawowanych przez Skarżącego względem jego matki pozwala na podjęcie przez niego jakiegokolwiek zatrudnienia, skoro wydane wobec matki orzeczenie zawiera takie zastrzeżenie.

Jedynie marginalnie zatem Sąd zauważa, że w przeprowadzonym dnia [...] r. wywiadzie środowiskowym pracownik socjalny wskazał, że matka Skarżącego potwierdziła fakt opieki ze strony Skarżącego. Matka Skarżącego cierpi m.in. na demencję starczą, często traci równowagę, częste zawroty głowy, wymaga opieki osób drugich; Skarżący zapewnia matce dostęp do lekarzy, kupuje leki, codziennie podaje leki (2x w ciągu dnia), przygotowuje posiłki 3x dziennie, pomaga matce wstać z łóżka i się ubrać, w porannej i wieczornej toalecie, myć się. Z woli matki Skarżący zarządza jej pieniędzmi, robi zakupy. Matka skarżącego z uwagi na demencję starczą wymaga stałej kontroli, ze względu na zaburzenia równowagi przewraca się i wymaga pomocy.

Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone przez WSA w Poznaniu w wyroku z 20 kwietnia 2023 r., IV SA/Po 159/23, zgodnie z którym z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż "podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przepis ten nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę" (wyrok NSA z 07 maja 2019 r., I OSK 3946/18, CBOSA). W konsekwencji fakt sprawowania opieki codziennie (a więc regularnie) ale przez część doby - niebędącej tym samym opieką "sporadyczną" (pod którym to określeniem rozumie się coś «występujące rzadko, nieregularnie»; zob. https://sjp.pwn.pl/slowniki/sporadyczny.html) - nie wyklucza dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile tylko jej zakres i sposób sprawowania faktycznie uniemożliwiają podjęcie opiekunowi zatrudnienia (którego wykonywanie, zauważmy, co do zasady też nie jest całodobowe, lecz zajmuje jedynie określoną część doby, zwykle 8 godzin). Innymi słowy, nie chodzi o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych i pielęgnacyjnych bez przerwy, tj. przez 24 godziny na dobę, ale o pozostawanie do dyspozycji podopiecznego poprzez udzielanie pomocy oraz wykazywanie ciągłej gotowości jej niesienia. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wnioskować, że w analizowanym przepisie chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (por.: wyrok NSA z 22.07.2022 r., I OSK 1867/21; a także wyroki WSA: z 24.01.2023 r., II SA/Bk 888/22; z 10.02.2023 r., II SA/Po 3/23; z 15.03.2023 r., II SA/Gd 30/23; CBOSA).

Zestawiając ustalenia wywiadu środowiskowego (w szczególności w zakresie stałej kontroli z uwagi na demencję starczą i konieczności pomocy wobec zaburzeń równowagi matki Skarżącego) – nie ma wątpliwości, że Skarżący taką gotowość niesienia pomocy, pozostawanie do dyspozycji podopiecznego – wykazuje.

Przechodząc do drugiej z podstaw odmowy przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego – SKO przyjęło brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją przez Skarżącego z pracy zarobkowej (zakończeniem prowadzenia własnej działalności gospodarczej) a sprawowaniem opieki nad matką, zestawiając w tym zakresie daty: 2012 r. (zakończenie prowadzenia własnej działalności gospodarczej) i orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ([...] r.).

Zaznaczyć zatem trzeba, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków wskazanych w przywołanym powyżej przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wyraźnie ustawodawca wskazał na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1 - 4 w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. "Rezygnując z zatrudnienia" wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie. Z kolei "niepodejmowanie zatrudnienia" związane jest ze świadomą decyzją o nieubieganiu się o pracę, przy jednoczesnej, realnej możliwości jej wykonywania. Niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z niego muszą być zaś bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy nad osobą niepełnosprawną. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 7 listopada 2019 r. (I OSK 1549/19, CBOSA) i z 14 września 2017 r. (I OSK 695/17, CBOSA), trafnie wyjaśnił, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ta, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawia się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji może liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. Zgodzić się trzeba także z poglądem, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z pracy lub innego zatrudnienia; rezygnacja zaś z pracy lub innego zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (tak np. wyrok NSA z 28.08.2019 r., I OSK 940/19, CBOSA).

Zdaniem Sądu, co do zasady kwestia 10-letniej przerwy między ostatnim zatrudnieniem (a w realiach niniejszej sprawy właściwie: samozatrudnieniem) Skarżącego a koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad matką mogłaby stanowić negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyby nie można było doszukać się związku między końcem pracy w tym czasie, a początkiem tej opieki. Jednakże w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma fakt, że Skarżący od 08 października 2012 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. (a od 14 stycznia 2022 r. – w G.) jako osoba bezrobotna. Pamiętać należy, że ustawodawca nie wyłączył bowiem osób bezrobotnych z możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, a sam fakt formalnego posiadania statusu bezrobotnego nie może stanowić negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 6 u.ś.r. zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przepis art. 17 ust. 6 został dodany przez art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. (Dz. U. z 2017 r. poz. 1428) zmieniającej m.in. ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 1 sierpnia 2017 r. Z kolei z przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r., poz. 690) wynika, że bezrobotnym jest osoba, która nie pobiera, na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych z przepisów tych wywieść należy, że status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, czy też bez, nie ma jakiegokolwiek wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (por. stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 12 października 2021 r. I OSK 491/21, CBOSA).

Nie oznacza to jednak, że w przypadku osoby bezrobotnej, sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny można przyjąć automatycznie spełnienie przesłanek o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Innymi słowy, art. 17 ust. 6 u.ś.r. nie wyłącza konieczności prowadzenia postępowania dowodowego celem ustalenia, czy niepodejmowanie pracy przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mającą jednocześnie status bezrobotnego ma związek ze sprawowaniem opieki. Jeżeli jednak osoba bezrobotna rezygnuje z dalszego poszukiwania pracy (gotowości do podjęcia zatrudnienia) i ma to bezpośredni związek przyczynowy z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, to nie ma przeszkód do przyjęcia, iż określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego występuje.

Około 10-letni okres zarejestrowania Skarżącego jako osoby bezrobotnej jest faktycznie znacznym okresem, jednakże nieuprawnione są twierdzenia organu w zakresie braku woli podjęcia przez nią zatrudnienia. Cechą zarejestrowanego bezrobotnego jest co do zasady gotowość do podjęcia zatrudnienia, a kwestie faktycznej możliwości jej podjęcia nie podlegają ocenie w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i są dla tego postępowania irrelewantne. Publiczne służby zatrudnienia tworzą organy zatrudnienia wraz z powiatowymi i wojewódzkimi urzędami pracy, urzędem obsługującym ministra właściwego do spraw pracy oraz urzędami wojewódzkimi i to one są uprawnione do oceny faktycznego statusu bezrobotnego. Zgodnie z art. 33 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy to starosta, z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3, pozbawia statusu bezrobotnego m.in. w wypadku gdy bezrobotny odmówił bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniej pracy lub innej formy pomocy określonej w ustawie lub poddania się badaniom lekarskim lub psychologicznym, mającym na celu ustalenie zdolności do pracy lub udziału w innej formie pomocy określonej w ustawie. A takich okoliczności w niniejszej sprawie organy administracji obu instancji nie ustaliły.

Nadto Skarżący podnosił konsekwentnie, że był zmuszony zrezygnować z zarobkowania – prowadzenia działalności gospodarczej – właśnie z powodu konieczność sprawowania stałej opieki nad matką, której stan zdrowia znacznie pogarszał się od 2012 r. i trwa do dziś, skutkiem czego matkę Skarżącego uznano za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji od [...] r., a następnie ustalono znaczny stopień niepełnosprawności od [...] r. Dopiero uzyskanie orzeczenia ZUS z [...] r., a także orzeczenia o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] r. umożliwiało Skarżącemu złożenie wniosku o przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze stałą opieką sprawowaną nad matką, która to opieka była świadczona przez Skarżącego już wcześniej. Wniosek ten jak wskazano we wstępie wraz z wymaganymi dokumentami został złożony 05 maja 2022 r.

Skoro, zatem Skarżący złożył wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze stałą opieką nad matką, rezygnując z możliwości dalszego poszukiwania pracy, to uznać należy, że zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między tą rezygnacją, a sprawowaną opieką nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym.

W konsekwencji Sąd uznał, że Burmistrz T. i następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyli przepisy postępowania: art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. oraz prawa materialnego: art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 6 u.ś.r.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak sentencji, tj. uchylił zaskarżoną decyzję SKO w P. z 19 stycznia 2023 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza T. z 08 listopada 2022 r.

Rozpoznając sprawę ponownie po (ewentualnym) uprawomocnieniu się niniejszego wyroku, organ administracji, mając na uwadze treść art. 153 p.p.s.a., uwzględni powyższe uwagi, wskazania i oceny prawne Sądu.

Sąd nie orzekał o kosztach postępowania, gdyż Skarżący działał w sprawie osobiście, a sprawa należy do kategorii wolnych od wpisu (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.).

Sąd wskazuje, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV (k. 18) na podstawie art. 15 zzs? ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 kwietnia 2023r. i na dzień wydania zarządzenia, sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Strony zostały poinformowane o powyższym trybie rozpoznania sprawy i umożliwiono im złożenie w terminie 7 dni ewentualnych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być zgłoszone lub podnoszone na rozprawie (k. 20, 27, 24, 25 akt sąd.).