Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 168/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Jakub Makuch po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 czerwca 2023 r. przy uczestnictwie Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków – Krowodrza M. S. sprawy ze skargi H. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 listopada 2022 r., nr SKO.ŚR/4111/1269/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 28 listopada 2022 r. nr SKO.ŚR/4111/1269/2022 działając na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1 b, ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej jako: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000), po rozpatrzeniu odwołania H. T. (dalej: skarżąca) utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa z 5 września 2022 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad mężem W. B.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 18 lipca 2022 r. skarżąca, wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem, który legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 28 czerwca 2022 r. zaliczającego go do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym stopień niepełnosprawności datuje się od 28 czerwca 2022 r., natomiast nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności.

Prezydent Miasta Krakowa po rozpoznaniu ww. wniosku decyzją z 5 września 2022 roku, odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkująca prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem niepełnosprawność matki nie powstała później niż do ukończenia 25 roku życia.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wniosła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r.. W ocenie Skarżącej przedstawiona przez organ I instancji interpretacja przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r. jest błędna. Podkreśliła, że jakkolwiek od czasu wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stan prawny nie uległ zmianie, to jednak w świetle szerokiego orzecznictwa sądów administracyjnych treść tego wyroku należy brak pod uwagę przy wykładni omawianego przepisu i stosować wykładnię prokonstytucyjną, która w tym przypadku nie jest tożsama z wykładnią literalna.

Mając powyższy zarzut ma uwadze, skarżąca wniosła o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium zwróciło uwagę, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 r. życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później, niż do ukończenia 25 r. życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 b u.ś.r. W związku z powyższym stanowisko prawne organu I instancji, co do treści powołanego przepisu prawa materialnego (art. 17 ust. 1b) w kontekście skutków omawianego wyroku Trybunału nie zasługuje na akceptację. Okoliczność, iż niepełnosprawność męża skarżącej nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie od powyższego, SKO w Krakowie stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia tj. brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżąca, a koniecznością sprawowania opieki stałej nad mężem. W ocenie Kolegium, opieka ta nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszała skarżącą do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej. Opieka ta, na co wskazuje zakres usług podany przez skarżącą w wywiadzie środowiskowym, sprowadza się do codziennej pomocy mężowi w czynnościach higienicznych, podawania leków, a także wykonywaniu czynności mających na celu utrzymanie domu. Ponadto skarżąca umawia wizyty lekarskie, towarzyszy nich mężowi zawożąc go na nie samochodem oraz jeździ z nim do sanatoriów. Z materiałów sprawy nie wynika, aby mąż pozostawał bez logicznego kontaktu, podano jedynie, że ma trudności z samodzielnym poruszaniem się, nie jest jednak osobą leżącą. Nie wskazano, aby nie mógł on czasowo zostać sam w domu po wykonaniu niezbędnych czynności opiekuńczych i przygotowania posiłków. Z powyższego wynika, że mąż skarżącej, jakkolwiek jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, to jednak z wywiadu środowiskowego oraz złożonego wniosku nie wynika, aby wymagał całodobowej obecności osoby drugiej. Świadczona przez żonę pomoc w podanym wyżej zakresie jest na chwilę obecną wystarczająca.

W ocenie organu odwoławczego, nie sposób przyjąć, że skarżąca stale i nieprzerwalnie sprawuje opiekę nad niepełnoprawnym mężem, zatem zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ze zgromadzonego w aktach materiału dowodowego nie wynika również, aby mąż skarżącej był niesamodzielny w większości sfer życia w takim stopniu, aby wymagał całodobowej opieki.

Na powyższą decyzję skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów:

1. prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a to bezpodstawne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy skarżąca spełniła wszystkie przesłanki do jego przyznania, w tym zaistniał związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub jego nie podejmowaniem a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym mężem, co skutkowało wadliwym pozbawieniem skarżącej prawa do przedmiotowego świadczenia;

2. postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to;

- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez ustalenie, że w sprawie nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy przez Skarżącą z powodu braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia bądź jego niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki nad Osoba niepełnosprawną, a zakres opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, co skutkowało I wadliwym zastosowaniem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.;

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dlaczego w niniejszym stanie faktycznym nie jest spełniona przesłanka rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, co uniemożliwiło Skarżącej skuteczne wdanie się w spór i dokonanie kontroli przez tut. Sąd,

- art. 79a § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1, 2 k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącej możliwości wykazania zakwestionowanej dopiero w decyzji odwoławczej okoliczności faktycznej, a to że wymiar i charakter sprawowanej opieki nie jest na tyle znaczny, że uniemożliwia Skarżącej podjęcie zatrudnienia - a gdyby skarżąca taką możliwość miała wykazałaby tę przesłankę, co miało wpływ na treść decyzji;

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy spełnione były wszystkie przesłanki dla pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego odwołania, co skutkowało bezpodstawnym nie zastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.,

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Nadto skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu a to oceny pacjenta wg skali Barthel, na okoliczność jej treści.

W uzasadnieniu skargi, Skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 listopada 2022 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Krakowa z 5 września 2022 roku w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem W. B., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić więc art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.

Przyczyną ostatecznej odmowy przyznania świadczenia przez organ II instancji – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie – było nie spełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zapewnieniem przez skarżącego opieki niepełnosprawnemu mężowi a koniecznością rezygnacji przez nią z zatrudnienia.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem W. B., który został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Jako symbol przyczyny niepełnosprawności został wskazany 07-S i 05-R, a orzeczenie zostało wydane na stałe. W aktach administracyjnych brak jest jakichkolwiek kart informacyjnych ze szpitala, czy zaświadczeń lekarskich. Znajduje się jedynie oświadczenie W. B., który z zawodu jest lekarzem, a w którym wskazuje on na liczne swoje choroby, które trwają od wielu lat.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca wykonuje przy swoim mężu czynności związane z codzienną opieką, a więc gotuje, sprząta, pierze, myje, goli, obcina paznokcie, podaje leki, towarzyszy w wizytach lekarskich, pomaga w rehabilitacji. Czynności te uniemożliwiają skarżącej podjęcie pracy zarobkowej. W oświadczeniu skarżąca wskazała, że "na męża korzystnie wpływają wyjazdy do sanatorium. Nie jest w stanie pojechać tam samodzielnie bez mojej pomocy. Mąż posiada samochód, ale żeby gdzieś pojechać potrzebuje mnie w roli kierowcy". Jak wynika z wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia W. B. nie jest osobą leżącą, może więc poruszać się samodzielnie. Skarżąca wskazuje bowiem, że nagłe spadki ciśnienia mogą spowodować jego upadki, co wskazuje na jego samodzielność. Do skargi została dołączona ocena pacjenta wg. skali Barthela, która pochodzi z dnia 29 grudnia 2022r., a więc została wystawiona już po wydaniu decyzji przez organ II instancji. Na jej podstawie W. B. otrzymał 35 pkt. Wynika z niej, ze W. B. nie jest w stanie samodzielnie się ubrać i rozebrać, wyjść i zejść po schodach oraz kontrolować moczu. W zakresie pozostałych czynności otrzymał 5 punktów.

Zdaniem Sądu organy trafnie uznały, że sama konieczność wykonywanie wskazanych przez skarżącą czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tak więc skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar tychże czynności, jakie wykonuje opiekując się mężem nie musiała rzeczywiście rezygnować z podejmowania zatrudnienia. Co więcej trafnie organ zwrócił uwagę, że pomimo niepełnosprawności W. B. nie jest osobą, która trzeba się opiekować całodobowo, gdyż w odniesieniu do wielu czynności wymaga jedynie wsparcia osoby trzeciej.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

W przedmiotowej sprawie skarżąca nie spełniła tej przesłanki, gdyż zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym mężem nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia, a samo świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale z tytułu niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy podkreślić w niniejszej sprawie, że mąż skarżącej wymaga opieki, która jednak nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Tak więc zdaniem Sądu nie ma przeszkód w łączeniu przez skarżącą opieki nad mężem z aktywnością zawodową. Wszystkie wymienione przez skarżącą czynności opiekuńcze można bowiem świadczyć albo przed pójściem do pracy, albo po powrocie do domu. Są to bowiem wprawdzie czynności codzienne, ale jednak takie, które nie pochłaniają całego dnia i nie skutkują obowiązkiem notorycznego czuwania nad podopiecznym. Świadczenie pielęgnacyjne samo w sobie nie ma natomiast zastępować wynagrodzenia za pracę w sytuacji, gdy opiekun ma możliwość podjęcia zatrudnienia, a sama sprawowana opieka nie wymaga od niego ciągłego i stałego zaangażowania. Należy przy tym podkreślić, że nie ma przeszkód, aby W. B. pozostał sam w swoich mieszkaniu, na kilka godzin, w czasie których skarżąca by pracowała.

Należy przy tym podkreślić, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącą w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stąd organy maja kompetencję do kontrolowania zakresu czynności opiekuńczych, które podejmowane są w stosunku do osoby podopiecznej, a w szczególności, czy ich zakres jest tego rodzaju, że wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia choćby na ½ etatu. Czynności dowodowe podejmowane w ramach prowadzenia postępowania administracyjnego nie maja natomiast na celu weryfikacji samego orzeczenia o niepełnosprawności.

Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przepisów proceduralnych, które mogło by mieć wpływ na wynika sprawy. Organ I instancji wysłał do skarżącej zawiadomienie w trybie art. 10 oraz 79a k.p.a. Umożliwiono więc skarżącej wypowiedzenie się co do zebranych materiałów, jak i ewentualne dołączenie jeszcze innych dowodów. Należy przy tym podkreślić, że tryb ten stosuje się jedynie w ramach postępowania przed organem I instancji. Co więcej nawet w postępowaniu przed sądem administracyjnym jedynym dodatkowym dokumentem zgłoszonym przez skarżącą była ocena W. B. wg. skali Barthela, która jak już wyżej zostało wskazane została wystawiona po wydaniu decyzji przez organ II instancji. Organ I instancji zebrał materiał dowodowy i poddał go stosownej ocenie, wskazując jedynie niespełnienie przez skarżącą przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Organ II instancji prowadzi całe postępowanie administracyjne i nie jest związany zarzutami wynikającymi z odwołania. Stąd uprawniony jest do odmiennej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wynikającego z niego stanu faktycznego, jak i do odmiennej oceny stanu prawnego.

Zdaniem Sądu nie doszło również do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., gdyż organ prawidłowo ustalił stan faktyczny oraz prawny, jak również wyjaśnił przyczyny podjęcia zaskarżonej decyzji w uzasadnieniu. Trafnie w jednym z wyroków Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok NSA z 14.02.2023 r., I OSK 2821/19, LEX nr 3504760) zauważył, że obowiązywanie w postępowaniu administracyjnym zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, w świetle której to na organie administracji prowadzącym postępowanie spoczywa, co do zasady, obowiązek wszechstronnego oraz rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i nast.k.p.a.), nie oznacza, że organ ma obowiązek poszukiwania dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności, których wykazanie leży w interesie strony, w sytuacji jej pasywnej postawy w tym zakresie. Z treści przepisów k.p.a. normujących postępowanie dowodowe nie można bowiem wyprowadzić konkluzji, że organy administracji zobowiązane są do poszukiwania środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy ona środków takich nie przedstawia. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Zdaniem Sądu ma to zwłaszcza zastosowanie, w sytuacji gdy organ nie dysponuje sam z siebie dowodami, a są one ewentualnie w posiadaniu strony postępowania. Organ natomiast nie ma obowiązku świadczyć pomocy prawnej na rzecz strony.

Zdaniem natomiast Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, niepodejmowanie wcześniej przez skarżącą zatrudnienia bezpośrednio przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a więc brak aktywności zawodowej, nie może być uznane za rozstrzygający o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką, a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ocena bowiem niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21). Skarżąca w niniejszej sprawie jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z jej wieku oraz braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności. Należy jednak wskazać, że jej brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r. III SA/Gd 145/21). Skarżąca może bowiem zatrudnienie podjąć w każdym momencie, ale nie podejmuj go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawną matką. Sprawowanie opieki ma więc stanowić ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 maja 2021 r., III SA/Kr 802/20). Trafnie przy tym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 758/14, który wprawdzie dotyczy specjalnego zasiłku opiekuńczego to jednak przesłanki jego uzyskania są ukształtowane identycznie z przesłankami uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, stwierdzono, że rezygnacji z zatrudnienia należy rozumieć jako niewykonywanie pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, który tego wymaga.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela przy tym poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z 18 maja 2021 r. (I OSK 275/21, LEX nr 3279929), iż prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Gdyby bowiem zaakceptować powyższy pogląd przesłanka nie podejmowania zatrudniania wyrażona w art. 17 ust. 1 u.ś.r. byłaby pozbawiona desygnatów. Z kolei proces interpretacji nie można doprowadzić do tego, że część normy nie będzie miała żadnego znaczenia prawnego i będzie miała charakter pusty. Co więcej, wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki. Stąd w licznych orzeczeniach podkreśla się, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej nie podjęła z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12 października 2021 r., I OSK 493/21, LEX nr 3336366). Także Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się, iż również status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, czy też bez, nie ma jakiegokolwiek wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (Wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., I OSK 1144/21, LEX nr 3333856).

Pomimo tego zaskarżona decyzja organu II instancji odpowiada zasadzie legalności z powodów wskazanych wcześniej w niniejszym uzasadnieniu i wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.