Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 181/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 pkt 2, art. 150 par. 1, art. 61 par. 1, art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 2, art, 4, art, 5, art, 6, art, 7, art, 10
journal: Dz.U. 1951 nr 46 poz 340
law: Dekret z dnia 6 września 1951 r. o  ochronie  i  uregulowaniu  własności  osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych
article: art. 25, art. 26, art. 30, art. 31, art.32
journal: Dz.U. 1946 nr 49 poz 279
law: Dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Władysław Kulon (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis Asesor WSA Marta Pawłowska po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 13 listopada 2023 r. Nr SKO/GN-415/18/2023 w przedmiocie wykonania aktu nadania oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzją z dnia 13 listopada 2023 r. Nr SKO/GN-415/18/2023, podjętą po rozpatrzeniu odwołania K. K. (dalej "strona skarżąca"), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine w zw. z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej zwana "K.p.a.") uchyliło w całości decyzję Starosty Lubińskiego z dnia 27 kwietnia 2023 r. Nr DAN.6821.28.2023 o odmowie wykonania aktu nadania z dnia 15 marca 1965 r. Nr [...] poprzez przyznanie gruntu o pow. [...] ha, będącego różnicą pomiędzy aktem nadania Nr [...] a decyzją z dnia 15 marca 1965 r. Nr RL.IX.3c/73/65 o wykonaniu tego aktu nadania, oraz zapłaty odszkodowania stronie skarżącej i umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji w całości.

Powyższa decyzja została podjęta w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Pismem z dnia 8 lutego 2023 r. pełnomocnik strony skarżącej wniósł o wykonanie aktu nadania z dnia 15 marca 1965 r. poprzez nadanie na rzecz strony skarżącej brakującej części gruntu o pow. [...] ha, ewentualnie o zapłatę stosownego odszkodowania. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał m.in., że J. K. (dalej "ojciec strony skarżącej") otrzymał ziemię na podstawie aktu nadania z dnia 15 marca 1965 r., w którym nadano w obrębie miasta L. grunty o pow. [...] ha i na terenie M. [...] ha. Następnie, decyzją o wykonaniu tego aktu nadania z dnia 15 marca 1965 r. ustalono granice gospodarstwa nr [...] w L. o pow. [...] ha, nie ustalono natomiast granicy gospodarstwa na terenie M. o pow. [...] ha. Akt nadania z dnia 15 marca 1965 r. został wykonany tylko w zakresie [...] ha, brakuje [...] ha.

Po wszczęciu w dniu 24 marca 2023 r. postępowania administracyjnego w sprawie przyznania nieodpłatnie własności gruntu Skarbu Państwa – wykonania aktu nadania z dnia 15 marca 1965 r. poprzez nadanie na rzecz strony skarżącej brakującej części gruntu o pow. [...] ha, ewentualnie o zapłatę stosownego odszkodowania, działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 5 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 1 i 2, art. 7 ust. 1 oraz art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. z 1998 r. Nr 46, poz. 340; dalej zwany "dekretem z 1951 r."), Starosta Lubiński podjął wyżej opisaną decyzję z dnia 27 kwietnia 2023 r.

Uzasadniając motywy swojego rozstrzygnięcia, organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w dniu 15 marca 1965 r. ojciec strony skarżącej otrzymał akt nadania Nr [...], który przyznawał mu grunty o powierzchni [...] ha, oraz decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w L. o wykonaniu tego aktu nadania Nr RL.IX.3c/73/65, którą ustalone zostały granice gospodarstwa i ostatecznie zostało przeniesione na nabywcę prawo własności. Ww. decyzją ojciec strony skarżącej otrzymał grunty o powierzchni [...] ha. Areał przyznany w aktach nadania został – jak wskazał organ pierwszej instancji – znacząco pomniejszony. Ponadto, odnosząc się do twierdzeń pełnomocnika strony skarżącej, organ wskazał, że zgodnie z art. 10 dekretu z 1951 r., osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu. Ojciec strony skarżącej przedmiotowy akt nadania otrzymał po wejściu w życie dekretu z 1951 r. i co za tym idzie, obowiązywały go zasady nabywania gospodarstw określone w art. 5 ust. 1 oraz art. 6 ust. 1 i ust. 2 dekretu z 1951 r., które stanowią, że w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego. Wydawanie tych aktów jest zadaniem z zakresu administracji rządowej. Granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustala orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. Orzeczenie to wydaje z urzędu starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. Prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania jest podstawą wpisu w księdze wieczystej prawa własności i wierzytelności z tytułu należności przypadającej za gospodarstwo rolne.

Jak zauważył dalej organ pierwszej instancji, ojciec strony skarżącej do stwierdzenia własności gospodarstwa potrzebował zarówno aktu nadania jak i orzeczenia/decyzji. Istotnie, jak przyznał organ, areał określony w aktach nadania jest znacznie większy niż ten przyznany ostatecznie orzeczeniami/decyzjami, jednak ustawodawca zastrzegł sobie możliwość zmiany powierzchni gospodarstwa w orzeczeniu, o czym stanowi art. 7 ust. 1 dekretu z 1951 r. Konkludując, organ zauważył, iż faktem jest, że zapisy dekretu z 1951 r. znoszą konieczność posiadania orzeczenia/decyzji o wykonaniu aktu nadania, aby potwierdzić własność gospodarstwa, jednak tylko w odniesieniu do osób, które akt nadania otrzymały przed wejściem w życie tego dekretu, o czym stanowi art. 2 ust. 1 dekretu z 1951 r., zgodnie z którym osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw.

Odwołanie od powyższego rozstrzygnięcia wniosła strona skarżąca, zarzucając obrazę art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. polegającą na zaniechaniu podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, nieuwzględnieniu przy rozpatrzeniu sprawy interesu społecznego i słusznego interesu klienta, braku zgromadzenia całego materiału dowodowego oraz dowolnej ocenie materiału dowodowego. W oparciu o tak sformułowane zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy.

Rozpoznając wniesione odwołanie, organ odwoławczy wyjaśnił w zaskarżonej decyzji, że stosownie do art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Przyjęte w tym przepisie rozwiązanie nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej we wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie strony. Przepis ten należy intepretować w związku z przepisami prawa materialnego, które nie tylko wyznaczają rodzaj spraw załatwianych w formie decyzji czy postanowienia, ale też regulować mogą inicjatywę co do powstania danej treści stosunku materialnoprawnego podlegającego załatwieniu w ww. sposób. Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 8 lutego 2023 r. strona skarżąca wniosła o wykonanie aktu nadania z dnia 15 marca 1965 r. poprzez nadanie na rzecz strony skarżącej brakującej części gruntu o powierzchni [...] ha, ewentualnie o zapłatę stosownego odszkodowania. W reakcji na ten wniosek organ pierwszej instancji zawiadomił o wszczęciu na żądanie strony postępowania zgodnie z treścią wniosku i następnie podjął zaskarżoną decyzję z dnia 27 kwietnia 2023 r. Kolegium zauważyło przy tym, że organ administracji publicznej obowiązany jest przestrzegać przepisów regulujących inicjatywę wszczęcia postępowania i w analizowanej sprawie organ pierwszej instancji nie miał prawa uruchomić tego postępowania z wniosku. Jak wynika bowiem bezspornie z zacytowanych przepisów art. 25 ust. 1 i ust. 2, art. 26 ust. 1, ust. 2, ust. 3, art. 30 ust. 1 i ust. 2, art. 31 ust. 1, ust. 2 i ust. 3, art. 32 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. z 1946 r. Nr 49, poz. 279 ze zm.; dalej "dekret z 1946 r.") oraz art. 4 ust. 1, art. 5, art. 6, art. 7 i art. 10 dekretu z 1951 r., przyznanie w art. 6 ust. 1 dekretu z 1951 r. w aktualnym stanie prawnym staroście wykonującemu zadanie z zakresu administracji rządowej kompetencji do wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nie daje możliwości wszczęcia takiego postępowania na wniosek jakiegokolwiek podmiotu (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 2 kwietnia 2014 r., II SA/Wr 538/13, Lex nr 1465550). W niniejszej sprawie w związku z wnioskiem strony skarżącej organ pierwszej instancji był zobligowany wydać postanowienie w oparciu o art. 61a § 1 K.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na podstawie dekretu z dnia 1951 r. Jak przypomniało Kolegium, przepis art. 61 § 1 K.p.a. musi być interpretowany w związku z przepisami prawa materialnego (w tym wypadku dekretu z 1951 r.), które nie tylko wyznaczają rodzaj spraw załatwianych w formie decyzji administracyjnej, ale i normują inicjatywę co do powstania treści stosunku materialnoprawnego. W analizowanej sprawie doszło do naruszenia przez organ pierwszej instancji ww. przepisów prawa materialnego i procesowego, czego skutkiem jest konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z porządku prawnego. Postępowanie na podstawie przepisów dekretu z 1951 r. przed starostą ma – z woli prawodawcy – toczyć się z urzędu. Mamy zatem do czynienia z wadliwie uruchomionym postępowaniem administracyjnym, w sytuacji zaś, gdy postępowanie może być wszczęte wyłącznie z urzędu, niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania na wniosek strony i zasadna jest wówczas odmowa wszczęcia takiego postępowania administracyjnego z wniosku. W przypadku zaś wadliwego jego wszczęcia na wniosek należy zastosować art. 105 § 1 K.p.a. Mając to na uwadze, Kolegium stwierdziło, że konieczne jest uchylenie zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji w całości, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine K.p.a., oraz umorzenie postępowania przed organem pierwszej instancji w całości.

W skardze na powyższą decyzję strona skarżąca zarzuciła rażące naruszenie prawa, a mianowicie art. 61 oraz art. 61a w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. polegające na umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy złożenie wniosku nie miało dla organu wiążącego charakteru, a było jedynie sygnałem do wszczęcia postępowania z urzędu, wnosząc jednocześnie o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, iż stanowisko Kolegium, że postępowanie w niniejszej sprawie toczyć się powinno z urzędu, a nie na wniosek, niweczy trud poniesiony przez stronę skarżącą w doprowadzeniu sprawy związanej z prawidłowym wykonaniem aktu nadania. Złożenie wniosku w niniejszej sprawie przez uprawnionego spadkobiercę adresata aktu nadania należy traktować jako sygnał do wszczęcia postępowania z urzędu, bowiem organ w żaden sposób nie był nim związany, miał jedynie obowiązek dokonać analizy wszystkich wydanych w tej sprawie dokumentów celem potwierdzenia nabycia z mocy prawa własności ziemi i ustalenia zakresu tego posiadania. Ponadto, przywołując w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 2 kwietnia 2014 r. (II SA/Wr 538/13), Kolegium straciło z pola widzenia jego uzasadnienie w zakresie stosowania art. 61 oraz 61a § 1 K.p.a., bowiem stwierdzono w nim, że sąd rozpoznający skargę w pierwszym rzędzie badał prawidłowość zastosowania przez kolegium przepisu art. 61a § 1 K.p.a. Przepis ten stanowi, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. (żądanie wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Jak wskazuje się w literaturze prawniczej, dla zastosowania tego przepisu spełniona musi być przynajmniej jedna z przesłanek: 1) podmiotowa, tj. wszczęcia postępowania żąda kto inny niż strona albo 2) przedmiotowa, tj. sprawa nie nadaje się do załatwienia w postępowaniu administracyjnym lub w sprawie właściwa jest droga sądowa, bądź 3) żądanie jednostki dotyczy sprawy rozstrzygniętej już decyzją lub żądanie jednostki dotyczy sprawy, w której prowadzone jest postępowanie (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Legalis 2012). W przedmiotowej sprawie nie zachodzi – w ocenie strony skarżącej – żadna z przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania. Skoncentrowanie zaś przez organ całej uwagi na zagadnieniach formalnych traktować należy jako próbę zamknięcia sprawy bez merytorycznego jej rozpoznania. Żadnej wątpliwości w niniejszej sprawie nie budzi fakt, że ojciec strony skarżącej ani strona skarżąca jako jego następca prawny nie otrzymali widniejącej w tych dokumentach powierzchni gruntu. Z tych powodów zaskarżona decyzja w sposób rażący narusza uzasadniony interes prawny strony skarżącej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, że stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Po myśli zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie doszło do naruszenia, o jakim mowa w powołanym art. 145 § 1 P.p.s.a. W razie zaś nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.).

Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, aktem nadania z dnia 15 marca 1965 r., podjętym na podstawie art. 10 dekretu 1951 r. oraz art. 15 ustawy z dnia 12 marca 1985 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71), Powiatowa Komisja Ziemska w L. nadała na rzecz ojca strony skarżącej użytki rolne położone na terenie L. pow. L., woj. W., obejmujące grunty o pow. [...] ha i na terenie M. [...] ha. W treści tego aktu nadania zawarto klauzulę, iż niniejszym aktem poświadcza się, że nadane gospodarstwo – działka stanowi własność osoby w tym akcie wymienionej. W aktach sprawy znajduje się ponadto decyzja z dnia 15 marca 1965 r. Nr RL.IX.3c/73/65 o wykonaniu ww. aktu nadania, wydana na podstawie art. 5 dekretu z 1946 r., art. 6 dekretu z 1951 r. oraz art. 12, art. 13 i art. 14 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1995 r. Nr 14, poz. 78; dalej zwane "dekretem z 1955 r."), którą ustalono na rzecz ojca strony skarżącej granice gospodarstwa nr [...] położonego w L. o pow. [...] ha nadanego na własność aktem nadania z dnia 15 marca 1965 r., zgodnie z zatwierdzoną dokumentacją geodezyjną sporządzoną w 1964 r., oraz zwolniono adresata bez rozrachunku i oszacowania od obowiązku uiszczenia ceny nabycia ww. gospodarstwa. W uzasadnieniu ww. decyzji wskazano, że Powiatowa Komisja Ziemska w L. aktem nadania z dnia 15 marca 1965 r. nadała na własność ojca strony skarżącej gospodarstwo-działkę nr [...], położoną w L. o pow. [...] ha (nr parceli [...]).

Istotne jest również, jak słusznie wyjaśniło Kolegium, że podstawowym aktem prawnym dotyczącym Ziem Odzyskanych jest dekret z 1946 r., który w rozdziale V zatytułowanym "Akt nadania i przeniesienie prawa własności nadanych gospodarstw (działek)" regulował proces nadawania gospodarstw osadnikom, a proces ten składał się z określonych etapów. Najpierw, zgodnie z art. 25 ust. 1 dekretu z 1946 r., wyznaczenie nabywcy gospodarstwa (działki) następuje w drodze orzeczenia właściwej władzy, zwanego aktem nadania. Nadawać można – zgodnie z art. 25 ust. 2 dekretu z 1946 r. – gospodarstwa (działki) fizycznie wydzielone lub jeszcze nie wydzielone. W tym ostatnim przypadku akt nadania powinien wskazywać nieruchomość, z której grunty przynależne do gospodarstwa (działki) mają być wydzielone, ze wskazaniem, jakiemu obszarowi przeciętnej jakości gruntów, wchodzących w skład tej nieruchomości, odpowiadać ma rozmiar nadanego gospodarstwa (działki). Jak stanowi art. 26 ust. 1 dekretu z 1946 r., osoba, która otrzyma akt nadania gospodarstwa (działki) fizycznie wydzielonego, ma prawo do objęcia tego gospodarstwa w posiadanie celem korzystania i pobierania z niego bezpłatnie pożytków. Osoby, które otrzymały akty nadania gospodarstw (działek) fizycznie jeszcze nie wydzielonych z większej nieruchomości, mają prawo do prowizorycznego przyznania im całości lub części tej nieruchomości we wspólne posiadanie z tym, że objęty w posiadanie obszar nie może przekraczać łącznego obszaru gruntu wskazanego w aktach nadania tych osób. Z posiadaniem łączy się również prawo do korzystania i pobierania bezpłatnie pożytków z tej części nieruchomości (art. 26 ust. 2 dekretu z 1946 r.). Na wniosek osób, wskazanych w ust. 2, grunty oddane im we wspólne posiadanie mogą być prowizorycznie między nie podzielone w stosunku do obszaru wskazanego w poszczególnych aktach nadania. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio do prowizorycznego wydzielenia części gruntu jednemu zainteresowanemu (art. 26 ust. 3 dekretu z 1946 r.). Następnie zaś, jak stanowi art. 30 ust. 1 dekretu z 1946 r., przed przeniesieniem prawa własności nadanego gospodarstwa (działki) na nabywcę (art. 31) ustala się cenę tego gospodarstwa (działki). Jeżeli gospodarstwo (działka) w chwili nadania nie było jeszcze fizycznie wydzielone, ustalenie ceny następuje po lub równocześnie z określeniem jego granic. Ustalenie ceny nabycia i określenia granic nadanego gospodarstwa (działki) następuje w drodze odrębnego orzeczenia władzy (art. 30 ust. 2 dekretu z 1946 r.). Trzecim i końcowym etapem, było przeniesienie prawa własności nadanego gospodarstwa (działki) na nabywcę. Zgodnie z art. 31 ust. 1 dekretu z 1946 r., przeniesienie prawa własności nadanego gospodarstwa (działki) na nabywcę następuje w drodze orzeczenia, zwanego orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania. W orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania należy – zgodnie z art. 31 ust. 2 dekretu z 1946 r. – wymienić: akt nadania, osobę nabywcy oraz przedmiot i warunki nabycia gospodarstwa (działki). Orzeczenie o wykonaniu aktu nadania jest ostateczne (art. 31 ust. 3 dekretu z 1946 r.). Do ujawnienia prawa własności nieruchomości, nadanych w trybie przepisów niniejszego dekretu, w księgach hipotecznych (gruntowych) stosuje się odpowiednio przepisy o wpisywaniu do ksiąg hipotecznych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej z tą zmianą, że podstawą wpisu w księdze hipotecznej jest odpis prawomocnego orzeczenia o wykonaniu aktu nadania (art. 32 dekretu z 1946 r.).

Jak wyjaśnił dalej organ odwoławczy, przyjęta w dekrecie z 1946 r. procedura nadawania osadnikom prawa własności gospodarstw (działek) spowodowała, że w wielu przypadkach osadnicy nie otrzymali aktu nadania bądź też otrzymali akty nadania, lecz nie doszło do wydania orzeczeń o wykonaniu aktów nadania. W takich przypadkach osadnicy nie nabyli prawa własności gospodarstw (działek), które były w ich posiadaniu. Stąd też został wydany dekret z 1951 r., zgodnie z art. 2 ust. 1 którego, osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Wraz z gospodarstwem rolnym przechodzą – zgodnie z art. 2 ust. 2 dekretu z 1951 r. – na własność posiadaczy gospodarstw:

a) inwentarz żywy,

b) zabudowania i inwentarz martwy, stanowiące przynależność gospodarstwa i potrzebne do jego prowadzenia.

Prawo własności nie rozciąga się na część gospodarstwa rolnego, przekraczającą 15 ha użytków (gruntów ornych, pastwisk, gruntów leśnych oraz gruntów pod wodami), a gdy chodzi o gospodarstwo hodowlane - 20 ha użytków, jak również na te zabudowania, urządzenia gospodarcze i inne przedmioty inwentarza martwego, które nie są potrzebne do prowadzenia gospodarstwa rolnego w tych rozmiarach (art. 4 ust. 1 dekretu z 1951 r.). Minister Rolnictwa może w poszczególnych uzasadnionych przypadkach podwyższyć określone wyżej normy obszarowe o 1/3 rozmiarach (art. 4 ust. 1 dekretu z 1951 r.). W celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego. Wydawanie tych aktów jest zadaniem z zakresu administracji rządowej (art. 5 ust. 1 dekretu z 1951 r.). Akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności, o którym mowa w ust. 1 (art. 5 ust. 2 dekretu z 1951 r.). Zgodnie z art. 6 ust. 1 dekretu z 1951 r., granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustala orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. Orzeczenie to wydaje z urzędu starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. Prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania jest podstawą wpisu w księdze wieczystej prawa własności i wierzytelności z tytułu należności przypadającej za gospodarstwo rolne (art. 6 ust. 2 dekretu z 1951 r.). Starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej zgłasza z urzędu wniosek o dokonanie wpisu w księdze wieczystej (art. 6 ust. 3 dekretu z 1951 r.).

Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znaczenie ma jednak treść przepisów art. 7 dekretu z 1951 r., bowiem doszło w sprawie do zmniejszenia areału wskazanego w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania względem tego, który został wskazany w samym akcie nadania. Jednakże sam ten fakt nie daje – w ocenie Sądu – podstawy do ponownego orzekania w przedmiocie wykonania aktu nadania, jak tego domaga się strona skarżąca. Wprawdzie zgodnie z ust. 1 art. 7 zdanie pierwsze dekretu z 1951 r., władza nie może zmienić granic gospodarstwa rolnego po wydaniu orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, jednakże zgodnie ze zdaniem drugim ust. 1 art. 7 dekretu z 1951 r., przed wydaniem tego orzeczenia granice gospodarstwa rolnego mogą być zmienione w związku z regulacją i jedynie w tym przypadku, gdy to jest potrzebne dla racjonalnego rozmieszczenia gospodarstw. Przy zmianie granic gospodarstw rolnych władza nie może bez zgody zainteresowanego zmniejszyć obszaru gospodarstwa rolnego, jeżeli mieści się ono w granicach norm określonych w art. 4. (ust. 2 art. 7 dekretu z 1951 r.). Starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej może za zgodą zainteresowanego powiększyć posiadane przez niego gospodarstwo rolne do norm, określonych w art. 4 (art. 7 ust. 3 dekretu z 1951 r.). I tak sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, bowiem doszło do zmiany granic gospodarstwa rolnego przed wydaniem orzeczenia o wykonaniu aktu nadania.

Należy również za organem podkreślić, że dekret z 1951 r. nie tylko nadawał z mocy prawa osadnikom prawo własności posiadanych przez nich gospodarstw rolnych, którzy do dnia wejścia w życie tego dekretu nie nabyli jeszcze prawa własności, ale zawierał jeszcze jedną istotną regulację mającą zastosowanie na przyszłość, a więc do stanów faktycznych powstałych po dniu wejścia w życie dekretu. Mianowicie, zmienione zostały zasady nabywania przez osadników własności gospodarstw rolnych. Zgodnie z art. 10 dekretu z 1951 r., w sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z 1946 r. z tym, że osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu. Z powołanego art. 10 dekretu z 1951 r. wynika, że począwszy od dnia 7 września 1951 r., czyli od dnia wejścia w życie dekretu z 1951 r., nabywanie przez osadników na Ziemiach Zachodnich prawa własności gospodarstw rolnych następowało na zasadach określonych w dekrecie z 1951 r., a nie na zasadach wynikających z dekretu z 1946 r. Stąd też wydany po dniu 7 września 1951 r. akt nadania – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie – nadawał osadnikowi prawo własności gospodarstwa rolnego (tu grunt o pow. [...] ha i na terenie M. [...] ha). Jednakże w orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania ustalano inne – zgodnie z możliwością jaką dawały organom przepisy art. 7 dekretu z 1951 r. – granice gospodarstwa o pow. [...] ha i to prawomocne orzeczenie stanowiło podstawę do dokonaniu wpisu w księdze wieczystej, zgodnie z art. 6 ust. 2 i ust. 3 dekretu z 1951 r. Tym samym po wejściu w życie dekretu z 1951 r. zmienił się charakter prawny aktu nadania i orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w stosunku do stanu prawnego uregulowanego w dekrecie z 1946 r.

Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy oraz powyższe przepisy, w szczególności treść art. 7 dekretu z 1951 r., słyszenie organ odwoławczy stwierdził, iż w niniejszej sprawie w związku z wnioskiem strony skarżącej organ pierwszej instancji był zobligowany wydać w oparciu o art. 61a § 1 K.p.a. postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, bowiem postępowanie w przedmiocie wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia 15 marca 1965 r. Nr [...] na podstawie dekretu z dnia 1951 r. zostało już zakończone ostatecznym orzeczeniem z dnia 15 marca 1965 r. Nr RL.IX.3c/73/65. Przy czym Sąd podkreśla w tym miejscu, że chociaż uzasadnienie zaskarżonej decyzji w jej końcowej części, w której Kolegium stwierdza, że "przyznanie w art. 6 ust. 1 dekretu z 1951 r. w aktualnym stanie prawnym staroście wykonującemu zadanie z zakresu administracji rządowej kompetencji do wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, nie daje możliwości wszczęcia takiego postępowania na wniosek jakiegokolwiek podmiotu - vide: wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 2 kwietnia 2014 r., II SA/Wr 538/13, Lex nr 1465550", nie jest właściwe, to jednak samo rozstrzygnięcie o umorzeniu w całości postępowania organu pierwszej instancji jest słuszne. Z tych też powodów nie można było uchylić zaskarżonej decyzji.

Na marginesie należy jeszcze zwrócić uwagę, że w przywołanym przez organ odwoławczy wyroku podjętym w sprawie II SA/Wr 538/13 stan faktyczny różnił się znacznie od tego, który zaistniał w rozpoznawanym przypadku. Organy w sprawie II SA/Wr 538/13 odmówiły bowiem stronie skarżącej wszczęcia postępowania na jej wniosek, bowiem brak było po jej stronie indywidualnego interesu prawnego wynikającego z przepisu prawa materialnego do żądania wszczęcia na jej wniosek postępowania administracyjnego w przedmiocie wykonania aktu nadania (art. 28 K.p.a.). Jak stwierdził jednak dalej Sąd w wyroku z dnia 2 kwietnia 2014 r., "nie jest zaś wykluczone, że w ewentualnie wszczętym postępowaniu z urzędu skarżący będzie miał status strony postępowania".

Zgodnie z art. 61 § 1 K.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Stosownie zaś do treści art. 61a § 1 K.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Dla zastosowania przepisu art. 61a § 1 K.p.a. spełniona musi być – jak słusznie zauważyła strona skarżąca – przynajmniej jedna z przesłanek:

1) podmiotowa, tj. wszczęcia postępowania żąda kto inny niż strona albo

2) przedmiotowa, tj. sprawa nie nadaje się do załatwienia w postępowaniu administracyjnym lub w sprawie właściwa jest droga sądowa, bądź

3) żądanie jednostki dotyczy sprawy rozstrzygniętej już decyzją lub żądanie jednostki dotyczy sprawy, w której prowadzone jest postępowanie (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Legalis 2012).

W ocenie Sądu – wbrew twierdzeniom zawartym w skardze – w rozpoznawanej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca umorzenie w całości postępowania organu pierwszej instancji, tj. wniosek strony skarżącej dotyczył sprawy rozstrzygniętej już ostatecznym orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania. Tym samym zarzut naruszenia art. 61 i art. 61a w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. nie mógł zostać uwzględniony. Mamy bowiem w sprawie do czynienia z wadliwie uruchomionym postępowaniem administracyjnym, ale nie w uwagi na niedopuszczalność – jak wskazało Kolegium – wszczęcia postępowania na wniosek strony, gdyż żądane postępowanie mogło być wszczęte wyłącznie z urzędu, ale z uwagi na fakt, że wniosek strony skarżącej dotyczył wykonania aktu nadania, w stosunku do którego zostało już wydane orzeczenie o jego wykonaniu. W takim przypadku prawidłowo organ drugiej instancji zastosował art. 138 § 1 pkt 2 in fine w zw. z art. 105 § 1 K.p.a., uchylając w całości zaskarżoną decyzję i umarzając postępowanie przed organem pierwszej instancji.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem, a to obligowało do oddalenia skargi w całości na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Stąd orzeczono jak w sentencji.