Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 268/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Montowski, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Jarecka, asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak (spr.), Protokolant ref. staż. Oliwia Nawrocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. O. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie przyznania stypendium rektora oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r. Rektor Uniwersytetu [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), zw. dalej "k.p.a.", art. 86 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 oraz art. 93 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2023 r., poz. 742 ze zm.), zw. dalej "ustawą" oraz § 25 ust. 1-2 oraz ust. 4 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 142 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 1 października 2019 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] (Monitor UW z 2021 r. poz. 215 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku z dnia 2 października 2023 r. nie przyznał M. O., zw. dalej "skarżącym" stypendium rektora na rok akademicki 2023/2024.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 93 ust. 4 ustawy łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Stosownie zaś do art. 93 ust. 6 ustawy do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 1 pkt 3 ustawy, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po łyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr.

Biorąc pod uwagę dane dotyczące studiowanych dotychczas przez Pana kierunków studiów zawarte w USOS i podane przez skarżącego we wniosku o przyznanie stypendium, okres 12 semestrów, w którym możliwe było otrzymywanie stypendium upłynął w dniu 30 września 2023 r. z tych względów Rektor odmówił przyznania skarżącemu stypendium.

Skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] wniósł M. O. Zaskarżonej decyzji w całości zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego - poprzez nie stosowanie zasad przyjętych w art. 32 ust. 2 Konstytucji, tj. organ władzy uczelni dokonał dyskryminacji poprzez zawężenie liczby studentów, którzy pomimo dobrych wyników w nauce nie mogą otrzymać stypendium, gdyż wg. rektora stypendium przysługuje jedynie studentom studiującym krócej niż 6 lat na uczelni, niezależnie od rodzaju studiów i ich kierunku;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego - poprzez brak realizacji celu zawartego w art 70. ust. 4 Konstytucji RP, czyli brak wsparcia finansowego przez uczelnię dla studentów o wysokich wynikach w nauce, spełniających wymogi ustawowe;

3) naruszenie przepisów prawa materialnego - poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 93 ust. 1 ustawy, polegające na odmowie przyznania stypendium rektora pomimo spełnienia warunków przewidzianych w ww. ustawie;

4) naruszenie przepisów prawa materialnego - poprzez błędną wykładnię art. 93 ust. 4 ustawy polegającą na rozumieniu, przez organ, pojęcia "przysługiwania świadczenia" jako pojęcia tożsamego z pojęciem "posiadania statusu studenta", a w związku z tym korzystania z regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 142 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 1 października 2019 r. w sprawie wprowadzenia regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] (Monitor UW z 2021 r. poz. 215 ze zm.), który jest niezgodny z obowiązującą ustawą;

5) naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie przepisów regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu Warszawskiego sprzecznych z ustawą,

6) niestosowania się do podstawowych zasad państwa prawa, którymi są równość wobec prawa i brak dyskryminacji;

7) naruszenie utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego odnośnie wykładni stosowanych w prawie;

8) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. [polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

Wobec powyższych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że jest studentem Uniwersytetu [...] nieprzerwanie od roku akademickiego 2017/2018. Studia rozpoczął na kierunku Energetyka i chemia jądrowa w roku akademickim 2017/2018 w semestrze zimowym, kierunek ten jednak nie został dokończony w związku z problemami zdrowotnymi, co spowodowało również urlop zdrowotny, a finalnie decyzją Dziekana Wydziału Chemii (jednostka prowadząca ww. kierunek) z dnia 18 października 2022 r. został skreślony z listy studentów. Od roku akademickiego 2018/2019 skarżący rozpoczął naukę na kierunku Ekonomia na Wydziale Nauk Ekonomicznych, gdzie uzyskał licencjat w roku akademickim 2021/2022 z Finansów i rachunkowości. Od roku akademickiego 2022/2023 skarżący studiuje na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...], na kierunku Prawo finansowe i skarbowość - studia niestacjonarne drugiego stopnia magisterskie. W tymże roku akademickim otrzymał wysoką średnią (4,48), która była podstawą do przyznania stypendium rektora. We wcześniejszych latach nauki na żadnym kierunku nauki nie pobierał stypendium o które teraz zawnioskował jako student drugiego roku studiów drugiego stopnia. Jako podstawę wniosku wskazał § 4 ust. 1 pkt 3 regulaminu w zw. z art. 86 ust. 1 pkt. pkt. 4 ustawy.

W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymała dotychczasową argumentację, wnosząc o oddalenie skargi. Przytoczył, że z historii studiów znajdujących się w systemie USOSweb wynika następujący układ semestrów: 1 semestr – zimowy 2017/18, 2 semestr – letni 2017/18, 3 semestr – zimowy 2018/2019, 4 semestr – letni 2018/19, 5 semestr – zimowy 2019/20, 6 semestr – letni 2019/20, 7 semestr – zimowy 2020/21, 8 semestr – letni 2020/21, 9 semestr – zimowy 2021/22, 10 semestr – letni 2021/22, 11 semestr – zimowy 2022/23, 12 semestr – letni 2022/23 i 13 semestr – zimowy 2023/24.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce i Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu Warszawskiego.

W niniejszej sprawie znajdą zastosowanie przepisy ustawy w jej brzmieniu nadanym od 18 grudnia 2021 r., na mocy ustawy zmieniającej ustawę z dnia 17 listopada 2021 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2232 ze zm.), powołanej wyżej ustawy zmieniającej, która istotnie zmieniła treść art. 93 ustawy ograniczając możliwości przyznania świadczeń i utraty prawa do nich.

Zgodnie bowiem z art. 16 ustawy zmieniającej do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z mocy art. 18 ustawy zmieniającej wchodziła ona w życie, jak wspomniano, co do zasady (z pewnymi wyjątkami) po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia - czyli począwszy od 18 grudnia 2021 r.

Zatem wyłącznie w zakresie wskazanym w art. 16 ustawy zmieniającej ustawodawca nie posłużył się zasadą bezpośredniego działania nowej ustawy polegającej na tym, że od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do stosunków prawnych (zdarzeń, stanów rzeczy) danego rodzaju niezależnie od tego, czy dopiero powstaną czy też powstały wcześniej przed wejściem w życie nowego prawa, lecz trwają nadal w czasie dokonywania zmiany prawa. Jakakolwiek inna interpretacja jej przepisów jest pozbawiona normatywnego uzasadnienia.

Skarżący ubiegał się natomiast o stypendium rektora we wniosku z dnia 2 października 2023 r., a więc w roku akademickim 2022/2023. Wniósł zatem o świadczenia, do których zastosowanie miała już ustawa po nowelizacji.

Stan faktyczny nie był sporny. Skarżący nie kwestionował ustaleń organów, że składając wniosek o przyznanie stypendium rozpoczął 13 semestr studiów.

Stosownie do treści art. 86 ust. 4 ustawy, student może ubiegać się o stypendium rektora. Stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym (art. 91 ust. 1 ustawy). Stypendium rektora przyznaje się nie więcej niż 10% studentów na określonym kierunku studiów. Jeżeli liczba studentów jest mniejsza niż 10, stypendium rektora może być przyznane 1 studentowi. Studentów, o których mowa w ust. 2, nie uwzględnia się przy ustalaniu liczby studentów otrzymujących stypendium rektora, o której mowa w zdaniu pierwszym (art. 91 ust. 3 ustawy). Stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy (art. 92 ust. 1 ustawy).

Jak już zasygnalizowano, co w sprawie niniejszej było kluczowe, regulacje w zakresie możliwości przyznania świadczeń i utraty prawa do nich, zostały istotnie zmodyfikowane ustawą zmieniającą. W poprzednim, nieobowiązującym już brzmieniu, przepis art. 93 ust. 2 ustawy stanowił, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Natomiast obecne brzmienie tego przepisu stanowi, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 (stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomoga i stypendium rektora i art. 359 ust. 1 (stypendium ministra), przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich. Student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku (ust. 1 i 2). Na skutek powołanej wyżej nowelizacji zmieniono również brzmienie przepisu art. 93 ust. 4 ustawy, który obecnie stanowi, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia – nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia – nie dłużej niż przez 7 semestrów.

Istotna jest też treść ust. 6 art. 93 ustawy, zgodnie z którym do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr.

Treść regulacji zawartych w art. 93 ustawy znalazła wprost odzwierciedlenie w postanowieniach § 5 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...].

Tym samym na gruncie aktualnie obowiązującego stanu prawnego okolicznością wpływającą na posiadanie przez studenta prawa do świadczeń jest więc sama możliwość ubiegania się o świadczenie w związku z posiadanym statusem studenta, nie zaś przysługiwanie studentowi takiego świadczenia rozumiane jako bycie przez studenta beneficjentem świadczenia i otrzymywanie go w danym semestrze, do której to wykładni uprawniało poprzednie brzmienie art. 93 ust. 4 ustawy. W obecnym stanie prawnym świadczenia zostały ściśle powiązane jedynie z okresem studiów, nie zaś z okresem w jakim student rzeczywiście ze świadczeń korzystał.

Wyjaśnić należy, że wskazana ustawa nie zawiera własnej definicji pojęcia "przysługiwania świadczeń". Dlatego w sytuacji braku definicji ustawowej pojęcie to należało niegdyś, jak wspomniano, odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały już przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów i który był ich beneficjentem. Natomiast wskazana wyżej nowelizacja ewidentnie zmieniła ten stan rzeczy, ograniczyła bowiem okres, przez który przysługuje prawo do pobierania świadczeń do 12 semestrów (w przypadku studiów pierwszego stopnia – nie dłużej niż przez 9 semestrów, w przypadku studiów drugiego stopnia – nie dłużej niż przez 7 semestrów), a najistotniejszą zmianą było wyraźne powiązanie wprost wyłącznie samego okresu studiowania przez studenta z uprawnieniem do ubiegania się przez niego o przyznanie świadczenia. Tym samym obecnie okres przez jaki student faktycznie korzystał już ze świadczeń przestał mieć znaczenie dla ustalenia okresu uprawniającego do ich pobierania (por. wyroki w sprawach sygn. akt II SA/Bd 300/23, II SA/Gd 110/23, III S/Lu 134/23).

Brzmienie art. 93 ust. 4 ustawy jest jednoznaczne i konkretne. Treść tego przepisu nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych, a jakakolwiek inna interpretacja tych przepisów, niż zaprezentowana przez organ byłaby wykładnią contra legem.

Skoro zatem zgodnie z obecnym brzmieniem art. 93 ust. 4 ustawy określone w ilości semestrów ograniczenie czasowe uprawnienia studenta do pobierania świadczeń studenckich występuje – co zostało jasno i wprost wyartykułowane przez ustawodawcę – "bez względu na ich pobieranie przez studenta", to bezprzedmiotowe okazały się zarzuty skargi co do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz odwoływanie się do stanowiska sądów administracyjnych dotyczącego odmiennego stanu prawnego.

Nadto zauważyć wypada, że z treści uzasadnienia do wskazanej wyżej ustawy zmieniającej wynika, że celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy było zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu. Ponadto, w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń, doprecyzowano okresy przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Wyrażenie "rozpoczęty semestr" występujące w tym przepisie należy traktować jako pełny semestr, bez względu na to, czy kształcenie trwało przez okres całego semestru czy krócej.

Podsumowując, w obecnym stanie prawnym, który ma zastosowanie do sytuacji skarżącego składającego wniosek o stypendium rektora na rok 2023/2024 wyraźnie doprecyzowano, że łączny okres przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów (w przypadku studiów pierwszego stopnia – nie dłużej niż przez 9 semestrów), nie ma natomiast znaczenia okres ich pobierania przez studenta. Z niekwestionowanych zaś ustaleń organów wynika zaś, że skarżący z upływem roku akademickiego 2022/2023, poprzedzającym złożenie wniosku (w dniu 2 października 2023 r.) ukończył 12 semestrów na studiach pierwszego stopnia. W związku z tym należało uznać, że organ w pełni zasadnie odmówił skarżącemu przyznania stypendium rektora w roku akademickim 2023/2024 r.

Nie sposób również dostrzec naruszenia art. 70 ust. 4 Konstytucji, w sytuacji kiedy "adresatem obowiązków wynikających z prawa do nauki są - z jednej strony - władze publiczne, bo na nich spoczywa obowiązek urządzenia i poprowadzenia systemu szkół publicznych, pozwalających każdemu na faktyczną realizację prawa do nauki. Przepis ten stanowi element zasad polityki edukacyjnej i nie wynika z niego żadne konkretne prawo podmiotowe. W szczególności ze stwierdzenia, że władze publiczne tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów, nie wynika ani powinność uregulowania systemu budżetowej pomocy dla określonej grupy studentów i uczniów, ani poziom, forma czy sposób tej pomocy - w razie jej uregulowania ustawowego. Wynika jedynie powinność wydania przez ustawodawcę ustawy w określonej w tym przepisie materii (zob. TK - U 7/01).

W ocenie sądu organ prowadząc postępowanie w sprawie nie dopuścił się naruszenia ani przepisów prawa materialnego ani reguł proceduralnych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ wydający zaskarżoną decyzję działał na podstawie prawa i w jego granicach. Zebrany materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a dokonanej przez organ ocenie stanu faktycznego sprawy nie sposób zarzucić dowolności, gdyż wyciągnięte wnioski są logicznie, poprawne i merytorycznie uzasadnione.

Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz.1634 ze zm.), zobowiązany był skargę oddalić.