Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3012/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju~Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2, art. 28,art. 5, art. 71 § 1 i art. 74
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 53 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
article: art. 1
journal: Dz.U. 1995 nr 36 poz 175
law: PROTOKÓŁ Nr 1 I Nr 4 DO KONWENCJI O OCHRONIE PRAW CZŁOWIEKA I PODSTAWOWYCH WOLNOŚCI sporządzony w Paryżu dnia 20  marca 1952 r. oraz sporządzony w Strasburgu dnia 16 września 1963 r.
journal: Dz.U. 1945 nr 50 poz 279
law: Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant asystent sędziego Marita Gagatek-Jarzyna po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. L. i H. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 293/23 w sprawie ze skarg E. L. i H. S. oraz T. Ł. i P. Ł. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 30 listopada 2018 r. nr DO3.6611.472.2016.RR w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2023 r. sygn. I SA/Wa 293/23 oddalił skargi E. L. i H. S. oraz T. Ł. i P. Ł. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 30 listopada 2018 r. nr D03.6611.472.2016.RR w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Skargę kasacyjną wywiodły E. L. i H. S. na podstawie art. 173 § 1 w zw. z art. 175 § 1 i art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z póżn. zm. - dalej także jako "P.p.s.a."), zaskarżając w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 293/23.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. naruszenie:

1. przepisów prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z póżn. zm. - dalej także jako "K.p.a."), przez nieuwzględnienie skargi na Decyzję, mimo skierowania Decyzji do osoby zmarłej tj. W. Ł., która zmarła w toku postępowania zakończonego wydaniem Decyzji, lecz przed jej wydaniem w dniu 1 lipca 2016 r., mimo że w tej sytuacji Sąd administracyjny orzekający w sprawie obowiązany był do stwierdzenia nieważności Decyzji;

2. przepisów prawa materialnego tj. art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jednolity Dz.U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.; dalej "Ustawa") w zw. z art. 4 dekretu - Prawo Spadkowe z dnia 8 października 1946r. (Dz.U. Nr 60, poz. 328; dalej "Prawo Spadkowe z 1946") przez błędną wykładnię art. 53 ust. 1 Ustawy, pomijającą treści art. 4 Prawa Spadkowego z 1946, skutkującą wadliwym przyjęciem, że pod pojęciem "następców prawnych tych osób" (poprzednich właścicieli - przypis A.B.) należy rozumieć wyłącznie następców prawych poprzednich właścicieli, jeśli nabyli oni prawa do nieruchomości w drodze sukcesji uniwersalnej, mimo że takie zastrzeżenie nie wynika z ww. przepisu, a ustawodawca nie ograniczył w nim kręgu następców prawnych, do kręgu spadkobierców poprzednich właścicieli, po myśli art. 4 Prawa Spadkowego z 1946, a w konsekwencji wadliwe przyjęcie, że Skarżący nie należą do kręgu następców prawnych nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] nr [...] ozn. hip. "[...]" (dalej "Nieruchomość");

3. przepisów prawa materialnego tj. art. 28 K.p.a. w zw. z art. 53 ust. 1 i 2 Ustawy, przez wadliwe przyjęcie, że następcy prawni poprzednich właścicieli nieruchomości warszawskich, a którzy nabyli prawa do nieruchomości w drodze innej sukcesji niż sukcesja uniwersalna tj. nie są spadkobiercami poprzednich właścicieli nieruchomości warszawskich, nie posiadali interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o odszkodowanie w trybie art. 53 Ustawy, mimo że posiadanie przez takie podmioty interesu prawnego wynika z utrwalonej praktyki orzecznictwa zarówno organów administracji, jak i orzecznictwa sądów administracyjnych, a odmienne w tej mierze poglądy - pojawiły się dopiero na skutek uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 czerwca 2022 r. I OPS 1/22, która co do istoty została wydana na tle innego stanu faktycznego i prawnego, a co konsekwentnie - zgodnie z przyjętą przez Sąd I instancji oceną wpływu zmiany poglądów orzecznictwa na wydawane decyzje odszkodowawcze - powinno prowadzić do wniosku, że także Skarżący jako następcy prawni poprzednich właścicieli Nieruchomości posiadają interes prawny w sprawach dotyczących lub związanych z odszkodowaniem za Nieruchomość w trybie w art. 53 ust. 1 i 2 Ustawy;

4. art. 53 ust. 1 i 2 Ustawy w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 ze zm.) przez ich błędną wykładnię, pomijającą potrzebę ochrony praw majątkowych, poszanowania mienia oraz zapewnienia ochrony prawnej dla praw majątkowych, następców prawnych poprzednich właścicieli nieruchomości warszawskich, którzy nie są ich spadkobiercami, lecz nabyli prawa do tych nieruchomości w drodze prawnie dopuszczalnej czynności prawnej, a którzy po wejściu w życie Ustawy zostali pozbawieni praw do tych gruntów i praw z nim związanych, mimo że zachodzi konieczność interpretacji ww. przepisów Ustawy z uwzględnieniem zasad wynikających z powołanych przepisów Konstytucji, oraz wiążącego prawa międzynarodowego, także do stanów faktycznych spraw dotyczących zdarzeń sprzed ich przyjęcia do polskiego porządku prawnego;

5. art. 53 ust. 2 Ustawy w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności przez ich wadliwą wykładnię, a to na skutek pominięcia, że skoro ww. przepis odwołuje się do kryteriów istniejących w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279), to pojęcie "domu jednorodzinnego" należy rozumieć w takim znaczeniu, jakie mu nadano wówczas, a więc był to budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny, bez ograniczeń powierzchni lub pomieszczeń, które wprowadzono w późniejszym okresie, zaś niedopuszczalne jest stosowanie do wykładni art. 53 ust. 2 Ustawy restrykcyjnych przepisów okresu państwa socjalistycznego wprowadzających ograniczenie prawa jednostki, w tym prawa własności, z pominięciem zasad wynikających z powołanych przepisów Konstytucji oraz art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a w konsekwencji wadliwe przyjęcie, że skoro Nieruchomość w myśl planu zabudowania terenów z 6 lipca 1932 r. była przeznaczona pod zabudowę zwartą o czterech kondygnacjach do 15 m wysokości i 30 % zabudowy, to Nieruchomość nie stanowiła działki budowalnej pod budowę domu jednorodzinnego, w rozumieniu art. 53 ust. 2 Ustawy, mimo że wskazane zapisy planu dotyczą wyłącznie maksymalnych rodzajów zabudowy, a nie dopuszczalnych jej rodzajów, a zaakceptowana i przyjęta przez Sąd wykładnia przepisów prawa materialnego narusza standardy ochrony praw majątkowych, poszanowania mienia, oraz zapewnienia ochrony prawnej wynikające z Konstytucji oraz wiążącego prawa międzynarodowego;

6. naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., mimo wadliwego przyjęcia przez organy orzekające w sprawie, że Nieruchomość nie była działką budowlaną pod budowę domu jednorodzinnego w rozumieniu art. 53 ust. 2 Ustawy, co skutkowało wadliwym uznaniem, że kwestionowane w postępowaniu nieważnościom decyzje organów Państwa PRL z 1969 r. i 1970 r. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 5, art. 71 § 1 i art. 74 K.p.a. w jego pierwotnym brzmieniu, a co powinno prowadzić do uwzględnienia skargi;

7. naruszenie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem covid- 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374, dalej; "ustawa COVID") w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. przez rozpoznanie sprawy im posiedzeniu niejawnym i tym samym pozbawienie strony prawa do jawnego rozpatrzenia jej sprawy, tj. rozpatrzenia jej na rozprawie, mimo że nie zachodziła konieczności rozpoznania sprawy w dniu 18 kwietnia 2023 r. skoro sprawa sądowoadministracyjna zawisła od 2019 r., zaś przez okres stanu epidemii i dotychczasowego zagrożenia epidemicznego, nie było obiektywnej i rzeczywistej potrzeby jej rozpatrzenia i nie wnioskowała o to żadna ze stron, a można było przeprowadzić rozprawę na odległości z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku w siedzibie sądu, a nadto rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie mogło być motywowane potrzebą ochrony zdrowia publicznego, o której mowa w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, skoro przeprowadzenie rozprawy nie mogło rzeczywiście zagrażać zdrowiu publicznemu tj. prowadzić do powszechnego zagrożenia zdrowia w społeczeństwie, jeśli wyrok w tej sprawie wydał Sąd I instancji w składzie trzyosobowym, a nadto decyzja o rozpoznaniu sprawy bez rozprawy, była decyzją przewodniczącego tj. sądu, a nie strony, która nie wyraziła na to zgody, co w konsekwencji stanowi o wydaniu Wyroku w warunkach nieważności postępowania, o których mowa w art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego Wyroku w całości, a także stwierdzenie nieważności Decyzji, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonej Decyzji; zasądzenie od organu na rzecz Skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, o ile nie zostanie złożony spis kosztów; rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Dz.U. 2023, poz. 1634 - dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Odnosząc się w pierwszej kolejności, do ostatniego ze sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów, tj. zarzutu naruszenia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP (pkt 7 skargi kasacyjnej) wskazać trzeba, że w rozpatrywanej sprawie dnia 21 marca 2023 r. zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy covidowej sprawę skierowano na posiedzenie niejawne. W zarządzeniu wskazano, że uznając rozpoznanie sprawy za konieczne z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne w dniu 18 kwietnia 2023 r. W związku ze skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, strony postępowania poinformowano o możliwości zgłaszania ewentualnych dodatkowych stanowisk, w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia. Zawiadomienie o terminie posiedzenia niejawnego wraz z powyższym pouczeniem doręczono na wskazany w aktach adres kancelarii adwokackiej, reprezentującej skarżące kasacyjnie. Doręczenia dokonano 23 marca 2023 r. Jednak ani do dnia posiedzenie niejawnego (18 kwietnia 2023 r.), ani później nie zgłoszono żadnego stanowiska w sprawie, ani wniosku.

Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy covidowej (w brzmieniu na datę wydania zaskarżonego wyroku) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2). Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3).

Z przytoczonych przepisów wynika, że ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV

2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875) ustawodawca ustanowił, jako zasadę, przeprowadzanie rozpraw odmiejscowionych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a więc przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Nie ulega wątpliwości, że rozpoznanie sprawy na rozprawie zdalnej jest możliwe tylko wtedy, gdy wszystkie strony mają możliwości techniczne uczestniczenia w niej przy użyciu aplikacji informatycznej. Jednocześnie choć posiedzenie niejawne stanowi niewątpliwie formę ograniczenia zasady jawności rozpatrzenia sprawy, to nie pozbawia ono strony możności obrony swych praw w postępowaniu sądowym. Jednak należy uwzględnić, że dla zachowania prawa do rzetelnego procesu najważniejsze jest zabezpieczenie możliwości przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie. O ile więc, rozpoznanie sprawy poza rozprawą następuje w granicach przewidzianych przepisami prawa, a stronie zagwarantowano wyrażenie swojego stanowiska w sprawie przed terminem posiedzenia niejawnego, to nie można mówić o pozbawieniu strony możności obrony swych praw, w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2022 r. II OSK 5288/22). Należy zaakcentować, że nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.). Bez wątpienia zatem, w niniejszej sprawie nie może być mowy o wystąpieniu przesłanki nieważności postępowania, o której mowa w art. 185 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Strony nie zostały bowiem pozbawione możliwości obrony swych praw. Podnoszony zarzut rozpatrywać można wyłącznie w kontekście naruszenia przepisów postępowania, które nie miało jednak wpływu na wynik sprawy. Rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji nastąpiło w wyniku skierowania sprawy na termin posiedzenia niejawnego w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. W zarządzeniu o wyznaczeniu terminu posiedzenia niejawnego i wyznaczeniu składu orzekającego wskazano na brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość, jednak zagwarantowano stronie skarżącej kasacyjnie możliwość wyrażenia swojego stanowiska w sprawie przed terminem posiedzenia niejawnego. Z możliwości tej strona skarżąca kasacyjnie nie skorzystała. W tej sytuacji niezasadnie, skarga kasacyjna upatruje naruszenia art. 15 zzs4ust. 3 ustawy covidowej w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Pożądanego rezultatu nie mógł przynieść również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (pkt 1 skargi kasacyjnej), przez nieuwzględnienie skargi na Decyzję, mimo skierowania Decyzji do osoby zmarłej tj. W. Ł. Co do zasady, prowadzenie postępowania administracyjnego i wydanie decyzji w stosunku do osoby zmarłej poprzez orzeczenie o odebraniu, czy przyznaniu jej praw materialnych jest traktowane jako wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1534/07; wyrok NSA z 17 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 666/15; wyrok NSA z 19 października 2018 r. sygn. akt I OSK 2781/16; wyrok NSA z 27 lutego 2019 r. sygn. akt I OSK 884/17). Pogląd ten podziela skład orzekający w niniejszej sprawie. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy co prawda organ nie dostrzegł tego, że w toku postępowania zmarły niektóre osoby będące stronami w sprawie, ale w postępowaniu zapewniony został udział spadkobiercom dotychczasowych stron postępowania. Taka sytuacja nie kwalifikuje się jako rażące naruszenie prawa (por. wyrok NSA z 17 listopada 2010 r. sygn. akt I OSK 129/10). W badanej sprawie nie ma wątpliwości, że jakkolwiek W. Ł. zmarła przed wydaniem decyzji, to nie sposób nie dostrzec, że stronami niniejszego postępowania byli także m.in. P. Ł. i T. Ł. . Osoby te reprezentował ten sam pełnomocnik a T. Ł. , jak wynika to ze złożonego do akt sądowych postanowienia Sądu Rejonowego dla Warszawy Mokotowa z dnia 29 grudnia 2017 r. (sygn. akt XVI Ns 790/17) był jedynym spadkobiercą zmarłej W. Ł. Samo więc wysłanie decyzji do osoby zmarłej przy jednoczesnym skierowaniu jej także do spadkobiercy tej osoby, nie mogło stanowić podstawy do uznania, że zaskarżona decyzja była nieważna.

Również pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej (pkt 2- 5 skargi kasacyjnej) nie mogły przynieść oczekiwanego rezultatu. Kontrola sądowa w niniejszej sprawie dotyczy decyzji administracyjnej wydanej w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, a mianowicie w trybie przewidzianym w art. 156 k.p.a. Postępowanie prowadzone na podstawie art. 156-158 k.p.a. podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę, zaś w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja i ustalenie, czy została ona wydana z wadami, o których stanowi art. 156 § 1 k.p.a. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone są enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a. W przypadku ich ustalenia organ ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji, chyba, że zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Z uwagi jednak na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 k.p.a.), może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych wart. 156 § 1 k.p.a. Z tego powodu wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter ścieśniający. Instytucję stwierdzenia nieważności zalicza się do nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji i stanowi ona odstępstwo od ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każdy (nawet uzasadniony) zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą wzruszenia decyzji w tym trybie. Inny jest bowiem przedmiot i zakres postępowania administracyjnego, które toczy się w trybie zwykłego postępowania, a inny w przypadku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. O ile w postępowaniu zwykłym organ rozpatrując odwołanie ponownie merytorycznie rozpoznaje sprawę, to w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji, bada jedynie czy nie ziściła się żadna z przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu tym organ nie rozpoznaje ponownie sprawy, która w postępowaniu zwykłym zakończyła się decyzją ostateczną. Zważywszy na przedstawione różnice pomiędzy trybem zwykłym, a postępowaniem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, formułowanie zarzutów skargi kasacyjnej nie może następować w oderwaniu od tego, w jakim trybie zapadła decyzja administracyjna, która była przedmiotem kontroli przez Sąd pierwszej instancji. W tym kontekście, dokonując oceny zasadności złożonej w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej (pkt 2-5) nie można było nie zauważyć, że skarga ta co prawda zawiera podstawę kasacji, ale podstawa te została wadliwie skonstruowana. Zarzucając naruszenie prawa materialnego nie nawiązano do art. 156 § 1 k.p.a., pomimo że kontrola sądowoadministracyjna dotyczy decyzji wydanej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności. Już z tej przyczyny podniesione zarzuty nie mogły przynieść oczekiwanego rezultatu. Niemniej jednak, należy również zauważyć, że zarzuty podniesione w pkt 2-5 skargi kasacyjnej upatrują naruszenia prawa w błędnej wykładni wskazywanych przepisów. Tymczasem, ugruntowane zarówno w doktrynie, jak i judykaturze pozostaje stanowisko, że kwalifikowanego naruszenia prawa nie stanowi naruszenie będące wynikiem wadliwej wykładni przepisu prawa materialnego. Sąd sprawę niniejszą rozpoznający stanowisko to podziela. Sprzeczność wykładni nie jest tożsama ze sprzecznością decyzji administracyjnej z przepisem prawa. Co więcej, nawet dokonanie w decyzji wykładni prawa odmiennej od wykładni przedstawionej w uchwale NSA nie stanowi rażącego naruszenia prawa, a zatem nie daje podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. I OSK 516/09 oraz wyrok NSA z dnia 6 września 2022 r. sygn. I OSK 1529/19). Z tych też przyczyn podniesione zarzuty okazały się bezzasadne.

Niezasadnie również Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono ponadto naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (pkt 6 skargi kasacyjnej) poprzez - jak wskazano - "wadliwe uznanie, że kwestionowane w postępowaniu nieważnościom decyzje organów Państwa PRL z 1969 r. i 1970 r. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 5, art. 71 § 1 i art. 74 K.p.a. w jego pierwotnym brzmieniu, a co powinno prowadzić do uwzględnienia skargi". W analizowanym przypadku sprawę rażącego naruszenia art. 5, art. 71 § 1 i art. 74 k.p.a. w jego pierwotnym brzmieniu wiążąco przesądził już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 stycznia 2023 r. sygn. I OSK 3087/19 wskazując, że nie można było uznać, że kontrolowane w trybie nadzorczym decyzje odszkodowawcze rażąco naruszały zasadę wyrażoną w dawnym art. 5 k.p.a. oraz, że nie można zgodzić się, że przepisy art. 71 § 1 i art. 74 K.p.a. w jego pierwotnym brzmieniu w rozpoznawanej sprawie zostały naruszone przez organy orzekające w trybie zwykłym w sposób aż rażący.

Z tych też względów skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.