Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 853/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4, art. 64 par. 6
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia NSA Bogdan Fischer Sędzia NSA Anna Apollo (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 kwietnia 2023 r. sygn. akt III SA/Po 1062/22 w sprawie ze skargi Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 7 września 2022 r. nr 3001-IEE.711.237.2022 w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2. uchyla postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 7 września 2022 r. nr 3001-IEE.711.237.2022 oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ostrowie Wielkopolskim z 21 czerwca 2022 r. nr 3017-SEE.711.82.2022/K/IWS, 3. zasądza do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej kwotę 1100 (tysiąc sto)złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrkiem z 14 kwietnia 2023 r. sygn. akt III SA/Po 1062/22 oddalił skargę Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie (dalej określanego jako Fundusz lub Skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej Poznaniu z [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ostrowie Wielkopolskim (dalej również: organ I instancji) prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku zobowiązanego T. sp. z o.o. sp. k. ( dalej określanej jako dłużnik) na podstawie tytułu wykonawczego z [...] września 2019 r., nr [...] wystawionego przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej również: Skarżący, wierzyciel), dotyczącego wierzytelności z tytułu opłaty podwyższonej za wydobycie kopalin bez koncesji. Dochodzona należność główna wynosiła 179 780,80 PLN. W toku egzekucji zajął rachunek bankowy dłużnika i wyegzekwował z niego kwotę 2.482,40 PLN.

Następnie postanowieniem z [...] marca 2022 r., nr [...] wydanym na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (obecnie Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") umorzył postępowanie egzekucyjne ustalając, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ostrowie Wielkopolskim obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej wysokości, po zaliczeniu na poczet kosztów wyegzekwowanej kwoty, 6 839,44 zł.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu, po rozpoznaniu zażalenia wierzyciela, utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę stwierdził, że w trakcie toczącej się egzekucji administracyjnej, a przed wydaniem postanowienia o obciążaniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, doszło do zmiany stanu prawnego tzn. z dniem 20 lutego 2021 r. weszły w życie nowe przepisy regulujące kwestię obciążania wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.

Wprowadzone ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2019 r., poz. 1553 — dalej jako "ustawa zmieniająca") przepisy są co do zasady korzystniejsze dla wierzycieli, ustalono w nich maksymalne kwoty kosztów egzekucyjnych (art. 64 S 1, 4, 5 u.p.e.a. po zmianie), obowiązek ich zapłaty powiązano z wyegzekwowanymi należnościami (art. 64 S 7 u.p.e.a po zmianie), odstąpiono od obciążania kosztami państwowych jednostek budżetowych na rzecz organu egzekucyjnego działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej (art. 64c S 6 u.p.e.a. po zmianie). Przepisy wprowadzające ustawy zmieniającej z 4 lipca 2019 r. stanowią, iż do spraw wszczętych niezakończonych przed dniem wejście ustawy i do niewyegzekwowanych lub niezapłaconych przed dniem wejścia w życie ustawy opłat O egzekucyjnych nakazały stosować przepisy dotychczasowe z modyfikacjami (art. 6, art. 8, 10 ustawy zmieniającej). Zmiana przepisów była wprowadzona w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał orzekł, że art. 64 S 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 S 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Mając zatem na uwadze, że w kontrolowanej sprawie postępowanie egzekucyjne było prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego, który został wystawiony 1 1 września 2019 r. (wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wpłynął do organu 12 września 2019 r. — k. 3), a zostało zakończone 31 marca 2022 r. (postanowienie o umorzeniu postępowaniu egzekucyjnego k. 95), organ wydając postanowienie zobowiązany był do zastosowania u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r., z uwzględnieniem przepisów przejściowych — w szczególności art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej. I tak tez uczynił. Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych — 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr. Taką stawkę zastosował organ. W ocenie Sadu opłata za dokonanie czynności egzekucyjnej, tj. zajęcie środków na rachunku bankowy zobowiązanej spółki, ustalona w kwocie 9.21 1 ,67 zł, znajduje odzwierciedlenie w stanie faktycznym sprawy (tj. wysokości egzekwowanej wraz z odsetkami należności wynoszącej 183,918,00 PLN) oraz w przepisach u.p.e.a. w brzmieniu dotychczasowym z uwzględnieniem przepisów ustawy zmieniającej, w szczególności w oparciu o jej art. 6 i art. 8. Organ prawidłowo określił także wysokość opłaty manipulacyjnej i wydatków egzekucyjnych. Skoro zaś egzekucja okazała się skuteczna wyłącznie co do kwoty zł to organ zasadnie zaliczając powyższe na koszty egzekucyjne zobowiązał wierzyciela do zapłaty pozostałej kwoty tj. 6,839,44 PLN.

Sąd nie dopatrzył się również jakiegokolwiek naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący Fundusz. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej określanej skrótem P.p.s.a) naruszenie:

1) art. 190 Konstytucji RP polegające na jego niezastosowaniu, poprzez pominięcie wytycznych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/16,

2) art. 64 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r. poz. 1438, z późn. zm., w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., dalej określanej skrótem u.p.e.a.) poprzez błędną wykładnię, polegającą na:

a) przyjęciu, iż dopuszczalne jest (zwłaszcza przy egzekwowaniu należności o znacznej wartości — w przedmiotowej sprawie 179 780,80 zł) całkowite zerwanie więzi pomiędzy świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością opłat, które jako mające charakter ryczałtowy uzależnione są tylko od kwoty egzekwowanej i tylko z zastrzeżeniem ustawowej górnej granicy, co implikowało stwierdzenie, iż wykluczona prawnie jest możliwość miarkowania opłaty w oparciu o kryteria takie jak czasochłonność i nakład pracy, pomimo że Trybunał wskazał, iż opłata za czynności egzekucyjne może nie być w pełni adekwatna (chociaż nie całkowicie "nieadekwatna") do nakładu pracy organu egzekucyjnego, jak też Trybunał wyraźnie powiązał brak określenia górnej granicy opłat z formą dochodu organu egzekucyjnego nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością, stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych i adekwatnością w stosunku do wyegzekwowanych kwot, by opłata nie nabrała charakteru swoistej kary i nie świadczyła o nadmiernym fiskalizmie. Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku dokonał powyższego ustalenia w oparciu o stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące odmiennych stanów faktycznych (i innych zarzucanych naruszeń), w których wyegzekwowano całą należność oraz w oparciu o nieprawomocne orzeczenia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych odmienne od stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego w analogicznych do przedmiotowej sprawy stanach faktycznych.

b) przyjęciu, że nie ma uzasadnienia prawnego miarkowanie opłat w oparciu o kryterium pracochłonności, skuteczności i ekwiwalentności czynności egzekucyjnych także w sytuacji, gdy nie przekraczają kwot maksymalnych, i jednoczesnym pominięciu, iż Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu przywołanego wyżej wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/16, podkreślił, że środki egzekucyjne oraz związane z nimi opłaty pełnią funkcję "stymulująco-wychowawczą", co nabiera szczególnego znaczenia, gdy kosztami jest obciążany wierzyciel.

c) pominięciu w przyjętej wykładni brzmienia nowych przepisów, które uwzględniły w pełni wytyczne Trybunału, regulując koszty egzekucyjne w sposób kompleksowy i jednoznacznie usunęły wątpliwości nie tylko co do kwoty maksymalnego pułapu opłaty za czynności egzekucyjne (co nie było przedmiotem sporu w przedmiotowej sprawie), ale co do miarkowania kosztów, jednoznacznie przesądzając, iż opłata stosunkowa winna być wyliczana od kwoty faktycznie wyegzekwowanej, stanowiska Sądu Najwyższego, który odnosząc się do naliczania kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 1 pkt 4 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 19 lutego 2021 r., wielokrotnie i jednolicie wskazywał na konieczność miarkowania opłat, zwłaszcza w sytuacji wyegzekwowania znikomej kwoty niezaspakajającej wierzyciela.

Powyższe nabiera szczególnego znaczenia w przedmiotowej sprawie, w której stan faktyczny wskazuje, że uwzględnienie przywołanych przez wierzyciela argumentów spowodowałaby nie tylko naliczenie kosztów w znacznie niższej wysokości, ale też skutkowałby przekazaniem części wyegzekwowanych środków wierzycielowi. Tymczasem w przedmiotowej sprawie wyegzekwowano (przy najprostszej i najmniej kosztownej czynności egzekucyjnej zajęcia rachunku bankowego) kwotę 2 482,40 zł, czyli zaledwie 1,3% dochodzonej należności wraz z odsetkami za zwłokę wynoszącej 183 918,00 zł., a mimo zaliczenia całości wyegzekwowanej kwoty w poczet kosztów egzekucyjnych, dodatkowo, w sposób nieuprawniony obciążono jeszcze wierzyciela dodatkową kwotą 6 839,44 zł.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Jednocześnie zrzekł się przeprowadzenia rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, jako niezasadnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 182 § 2 i § 3 P.p.s.a., ponieważ skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a druga strona – Organ w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zajął stanowiska w tej kwestii.

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 P.p.s.a.. Naczelny Sąd Administracyjny, kontrolując zaskarżony wyrok, zobowiązany jest ograniczyć się do zbadania, czy wyrok ten uchybia przepisom wskazanym w skardze kasacyjnej w ramach podstaw z art. 174 P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie należy stwierdzić, iż została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.

W rozpatrywanej sprawie, biorąc pod uwagę zarzuty skargi kasacyjnej, kluczowe z punktu widzenia oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku są: art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt SK 31/14, w którym stwierdzono po pierwsze, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji; a po drugie, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Z kolei w art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej stwierdzono, że w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej stosuje się przepisy dotychczasowe z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11. Trafnie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że organ egzekucyjny, określając wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, prawidłowo posłużył się uregulowaniami z uwzględnieniem pułapu maksymalnego wynikającego z art. 7 ustawy zmieniającej w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej.

Z art. 8 ustawy zmieniającej wynika natomiast górny pułap egzekwowania opłaty egzekucyjnej, której wysokość, wyliczona na podstawie przepisów dotychczasowych, przekroczyłaby kwotę 40.000 złotych.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy, stosując przepisy dotychczasowe w odniesieniu do opłaty za czynności egzekucyjne, nie mogły pominąć skutków powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, który został wydany właśnie na kanwie tych przepisów. Postulowana przez Trybunał nowelizacja ustawy, w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed nowelizacji ustawy, z wyjątkami z niej wynikającymi nakazując stosować przepisy dotychczasowe nie wykluczyła stosowania do nich wspomnianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego i wynikających z niego konstytucyjnych standardów oraz wskazówek.

Egzekucyjny stan faktyczny w przedmiocie kosztów stanowią działania i (lub) zaniechania, z którymi ustawa egzekucyjna łączy powstanie obowiązku uiszczenia przez określony podmiot opłaty egzekucyjnej w wysokości zgodnej z prawem. Jest to rzeczywisty, prawnie znaczący, obraz wywołującej skutki egzekucyjne działalności zobowiązanego, wierzyciela i organu egzekucyjnego, takiej jak niepłacenie zobowiązań publicznoprawnych, wystawienie i doręczenie tytułu wykonawczego, czynności mające na celu wykonanie tytułu wykonawczego. W odniesieniu do opłaty za czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności innych niż ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę podstawę prawną stanowi art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Przepis ten został poddany kontroli konstytucyjnej przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie zawisłej pod sygn. SK 31/14. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że wskazany przepis w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości regulowanej opłaty jest niezgodne z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie są niezgodne z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Przywoływany art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. określał opłatę za czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności innych niż wskazane w pkt 2 i 3 tego przepisu na poziomie 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Jeżeli egzekucyjny stan faktyczny, w którym wysokość opłaty ma zostać określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem elementów (okoliczności) egzekucyjnego stanu faktycznego, a w rezultacie na nadmierną ingerencję obciążeniem administracyjnoprawnym w sprawie, można zastosować konkretną metodę obliczenia opłaty, pod warunkiem, że będzie ona odpowiednia i uzasadniona w relacji czynności, nakładu pracy i trudności indywidualnej sprawy egzekucyjnej. W powyższym kontekście formalnoprawne uzasadnienie zastosowania określonej metody obliczenia opłat, o których stanowi art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2021 r., nie jest samodzielnie tożsame z uzasadnieniem adekwatności tej metody do danej indywidualnej sprawy egzekucyjnej.

Ustalając zatem wysokość kosztów egzekucyjnych organy obowiązane są badać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych, z uwzględnieniem przepisów przejściowych ustawy zmieniającej względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organy egzekucyjne oraz nakładu pracy organów przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się, w realiach rozpoznawanej sprawy do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłaty w egzekucji za zajęcie rachunku bankowego dłużnika wynoszącej 5% egzekwowanej kwoty a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu. Organ ma obowiązek wziąć pod uwagę rzeczywiste wydatki i koszty dotyczące czynności związanych ze stosowaniem środków egzekucyjnych przy uwzględnieniu ich czasochłonności i pracochłonności. Opłata ma być proporcjonalna i adekwatna do poczynionych nakładów pracy, co oznacza obowiązek zachowania racjonalnej zależności pomiędzy wysokością kosztów, a czynnościami organu, za podjęcie których zostały naliczone.

Zgodzić się zatem należy ze skarżącym kasacyjnie Funduszem, że jeżeli egzekucyjny stan faktyczny, w którym wysokość opłaty ma zostać określona, wskazuje na jej niewspółmierność względem elementów (okoliczności) egzekucyjnego stanu faktycznego, a w rezultacie na nadmierną ingerencję obciążeniem administracyjnoprawnym w sprawie, można zastosować konkretną metodę obliczenia opłaty, pod warunkiem, że będzie ona odpowiednia i uzasadniona w relacji czynności, nakładu pracy i trudności indywidualnej sprawy egzekucyjnej. W powyższym kontekście formalnoprawne uzasadnienie zastosowania określonej metody obliczenia opłat, o których stanowi art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 20 lutego 2021 r., nie jest samodzielnie tożsame z uzasadnieniem adekwatności tej metody do danej indywidualnej sprawy egzekucyjnej. Powyższe przesądza zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że Sąd pierwszej instancji niezasadnie wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny prawidłowo i wystarczająco odniósł się do kwestii wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych, także w kontekście ich maksymalnej wysokości. Organy określając wysokość opłaty za dokonanie czynności zajęcia rachunku bankowego i określając ostateczną wysokość kosztów egzekucyjnych nie zastosowały się do standardów i wskazań, zawartych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Owo naruszenie należy postrzegać w kategoriach adekwatności ustalonej opłaty względem poziomu skomplikowania, czasochłonności czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy tego organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych. W konsekwencji, wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji należy przyjąć, że organ egzekucyjny nie dokonał prawidłowej analizy wysokości kosztów w powiązaniu z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym oraz poziomem skomplikowania podejmowanych czynności – zajęcia rachunku bankowego dłużnika oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Oceniając zarzut naruszenia art. 190 Konstytucji RP należy zauważyć, że artykuł ten ma kilka jednostek redakcyjnych. Skarżący formułując zarzut nie wskazał, naruszeni której z norm zawartych w tym artykule zarzuca Sądowi pierwszej instancji. Jednak sposób jego sformułowania oraz jego uzasadnienie wskazują na to, że Skarżący zarzucił Sadowi naruszenie art. 190 ust. 1 konstytucji RP.

Niewątpliwie art. 190 Konstytucji RP dotyczy wszystkich wyroków Trybunału Konstytucyjnego, bez względu na ich rodzaj i charakter. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Z powołanego przepisu wynika, że każdy podmiot, w tym każdy organ władzy publicznej, w sytuacji, w której jest zobowiązany rozstrzygać jakikolwiek spór lub problem konstytucyjny wcześniej przesądzony przez Trybunał Konstytucyjny, jest zobligowany uwzględnić jego stanowisko. Dotyczy to każdego z typów wyroków trybunalskich bez względu na ich doktrynalny podział.

W sytuacji, gdy w danej sprawie znajdują zastosowanie przepisy prawa, co do których Trybunał Konstytucyjny orzekł o ich niekonstytucyjności, to bez względu na charakter tego orzeczenia obowiązkiem tak organów, jak i sądów, jest konieczność jego uwzględnienia i na jego podstawie zrekonstruowania normy prawnej, której treść będzie odpowiadać zgodności z Konstytucją RP.

Wobec powyższych rozważań Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu winien był uchylić zaskarżone postanowienie i zobowiązać organ odwoławczy do odniesienia się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych w sprawie, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności oraz efektywności postępowania. Zaaprobowanie stanowiska organu odwoławczego, który a priori obciążył wierzyciela maksymalną opłatą- z ograniczaniem wynikających z przepisów przejściowych w odniesieniu do opłaty manipulacyjnej, z tytułu poczynionych działań egzekucyjnych, bez uwzględnienia faktycznie poczynionych w tym zakresie nakładów, pozwala uznać za usprawiedliwione podniesione przez Skarżącego zarzuty wskazane w punkcie 1 i 2 petitum skargi kasacyjnej, w zakresie, w jakim zarzut ten odnosi się do wysokości naliczonych opłat.

Mając powyższe na uwadze, NSA uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę poprzez uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji, celem prawidłowego przeprowadzenia postępowania w sprawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. i art. 188 P.p.s.a. i uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona w stopniu, w jakim - uwzględniając charakter postępowania przed NSA - nie zachodzą wskazania co do ponownego postępowania sądowoadministracyjnego przed sądem pierwszej instancji, NSA może prawomocnie zweryfikować dokonaną przez ten sąd kontrolę legalności zaskarżonego aktu.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji powinien przeprowadzić postępowanie i ustalić wysokość kosztów egzekucyjnych z uwzględnieniem wskazanych powyżej kryteriów ustalania wysokości nakładanych na stronę kosztów egzekucyjnych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

W uzasadnieniu ponownie wydanego rozstrzygnięcia powinna zostać przedstawiona przez organ wyczerpująca argumentacja wskazująca, że wysokość nałożonych na Skarżący Fundusz kosztów jest zgodna ze standardem konstytucyjnym wskazanym przez Trybunał Konstytucyjny.

Wysokość opłaty manipulacyjnej określą z zachowaniem już zastosowanych przepisów przejściowych.

O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 200 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).