Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 550/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 54 § 1 pkt 1, art. 54 § 4 pkt 2 lit. a ,art. 54 § 6 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Rz 677/21 w sprawie ze skargi W. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 9 lipca 2021 r., nr 1801-IEE.711.84.2021 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od W. D. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 grudnia 2021 r. sygn. I SA/Rz 677/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę W. D. (dalej jako: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 9 lipca 2021 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik skarżącego, który zaskarżył go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako "p.p.s.a." zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie następujących przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. przez oddalenie skargi na postanowienie strony przeciwnej z dnia 9 lipca 2021 r., zn. [...] mimo iż postanowienie to narusza następujące przepisy postępowania:

a. art. 54 § 1 pkt 1, art. 54 § 4 pkt 2 lit 2 oraz art. 54 § 6 pkt 1 u.p.e.a. przez odmowę uchylenia zaskarżonej czynności, mimo, iż wniesione przez skarżącego zarzuty na postępowanie egzekucyjne nie zostały prawomocnie rozpoznane,

b. art. 97 § 1 pkt 4 kodeksu postępowania administracyjnego – wskutek braku zawieszenia postępowania wszczętego złożoną przez skarżącego skargą na zajęcie wynagrodzenia za pracę do czasu rozpoznania zarzutów na postępowanie egzekucyjne zgłoszonych przez skarżącego.

Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych. Wniósł również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Pismem z dnia 1 marca 2022 r. pełnomocnik skarżącego złożył korektę skargi, w której oświadczył, że zaskarża wyrok w całości i na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie następujących przepisów postępowania, które to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. przez oddalenie skargi na postanowienie strony przeciwnej z dnia 9 lipca 2021 r. zn. [...] mimo, iż postanowienie to narusza następujące przepisy postępowania:

a. art. 54 § 1 pkt 1, art. 54 § 4 pkt 2 lit. a oraz art. 54 § 6 pkt 1 u.p.e.a. przez odmowę uchylenia zaskarżonej czynności mimo, iż wniesione przez Skarżącego zarzuty na postępowanie egzekucyjne nie zostały prawomocnie rozpoznane;

b. art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego - wskutek braku zawieszenia postępowania wszczętego złożoną przez skarżącego skargi na zajęcie wynagrodzenia za pracę do czasu rozpoznania zarzutów na postępowanie egzekucyjne zgłoszonych przez skarżącego.

W korekcie tej pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych. Wniósł również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona.

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 1842 dalej: "ustawa COVID") oraz zarządzenia z dnia 20 marca 2024 r. Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej NSA. Strony poinformowano o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne, składzie orzekającym i terminie posiedzenia niejawnego oraz pouczono o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia.

Ze względu na sposób sformułowania zarzutów skargi kasacyjnej rozważania w niniejszej sprawie muszą zostać poprzedzone pewnymi uwagami o charakterze ogólnym i procesowym. Podkreślenia wymaga, że w świetle art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przewidzianym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także właściwym dla niej wymaganiom konstrukcyjnym. W szczególności formalizm ów wiąże się z powinnością prawidłowego skonstruowania podstaw kasacyjnych, co obejmuje zarówno obowiązek ich przytoczenia, jak i uzasadnienia. Aby skarga kasacyjna mogła być przedmiotem merytorycznego rozpoznania, w zależności od podstawy zawartej w art. 174 p.p.s.a. ma wskazywać konkretny przepis: prawa materialnego naruszonego przez sąd ze wskazaniem, na czym, zdaniem strony skarżącej, polegała niewłaściwa wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie tego przepisu przez sąd, jaka powinna być wykładnia właściwa lub jaki inny przepis powinien być zastosowany (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), lub przepis postępowania ze wskazaniem na czym polegało jego naruszenie i jaki istotny wpływ na wynik sprawy (rozstrzygnięcie) mogło ono mieć (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Nie jest zaś, w świetle art. 183 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., dopuszczalne by Naczelny Sąd Administracyjny precyzował czy też domyślał się naruszenia, których przepisów nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji. Wynika to z tego, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Zatem zakres badania zaskarżonego wyroku wynika z podstaw kasacyjnych, które to wyznaczają zakres działania Sądu kasacyjnego. Związanie granicami skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że stawiane zarzuty muszą być formułowane precyzyjnie, bowiem NSA nie może domyślać się intencji autora skargi kasacyjnej, wskazywać na podstawie niewyartykułowanego opisu naruszonych przepisów, doprecyzowywać sformułowanych w niej zarzutów czy ich uzasadnienia.

Ponadto, gdy strona zarzuca naruszenie przepisów postępowania to oprócz wskazania, w jaki sposób doszło do naruszenia konkretnych (wyartykułowanych) przepisów, ma obowiązek wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. W orzecznictwie podkreśla się, że przez wpływ, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym podniesionym w zarzucie skargi kasacyjnej a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu pierwszej instancji. Przy czym ten związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny (uchybienie mogło mieć istotny wpływ), to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną powinien więc uprawdopodobnić istnienie wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Innymi słowy, strona skarżąca powinna wykazać, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub rangi, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanej w sprawie decyzji lub innej formy działania organu.

W praktyce oznacza to, że aby zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez Sąd administracyjny pierwszej instancji był skuteczny wymaga powiązania z wadliwie zastosowanym przez ten Sąd (w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy) przepisem postępowania sądowoadministracyjnego, albo błędnie ocenionym (niedostrzeżonym) naruszeniem przez organy, których akt jest przedmiotem kontroli, przepisu postępowania.

Nie ulega zatem wątpliwości, że gdy kluczowa w niniejszym postępowaniu była kwestia nie tyle poprawności przeprowadzonej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej, co dokonanie czynności egzekucyjnych mimo braku rozpoznania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej; to warunkiem wniesienia skutecznej skargi kasacyjnej było podanie, który z przepisów procedury został naruszony, przyporządkowanie tego naruszenia do odpowiedniej podstawy kasacyjnej oraz uzasadnienie. WSA w Rzeszowie stwierdził, że dopiero uwzględnienie zarzutów w odpowiednim trybie będzie miało oczywisty wpływ na czynność egzekucyjną, a do tego czasu wszczęcie procedury przewidzianej w art. 35 § 1 u.p.e.a. pozostaje bez wpływu na postępowania zainicjowane skargą na czynność egzekucyjną. Autor skargi kasacyjnej w żaden sposób nie ustosunkował się do tak przedstawionego stanowiska. Nie odniósł się do istoty konkurencyjności środków zaskarżenia przewidzianych w postepowaniu egzekucyjnym, na jaką powołano się w zaskarżonym wyroku.

Skarżący nie odniósł się także do wywodu Sądu w kwestii zastosowania w sprawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Tymczasem powołując się na orzecznictwo WSA uznał, że art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. nie może stanowić podstawy do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Przyjął, że z uwagi na to, że ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera samodzielne, charakterystyczne dla tego postępowania, przesłanki jego zawieszenia, wskazane w przepisach art. 56 u.p.e.a., to brak jest podstaw do stosowania w zakresie instytucji zawieszenia postępowania egzekucyjnego przepisów art. 97 k.p.a. Jak wskazał, mimo, iż art. 18 u.p.e.a. przewiduje odpowiednie stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego w kwestiach nieuregulowanych w ustawie egzekucyjnej, to nie można zakładać, by racjonalny ustawodawca wprowadzał - dwukrotnie w tej samej ustawie - odesłanie do stosowania przepisów innej ustawy. WSA argumentował, że przewidziane w treści art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. odesłanie do przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego zawartych w innych ustawach, dotyczy uregulowań szczególnych, nie zaś unormowań zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego. W konsekwencji, zdaniem Sądu pierwszej instancji, w postępowaniu egzekucyjnym nie stosuje się przepisów ogólnej procedury administracyjnej o zawieszeniu postępowania, w tym art. 97 k.p.a., określającego przesłanki takiego zawieszenia.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zarzuty pod adresem zaskarżonego wyroku stanowią w istocie powtórzenie zarzutów zawartych w skardze do WSA i nie nawiązują do poprawności rozumowania tego Sądu w zaskarżonym wyroku. To zaś oznacza, że zaprezentowana w skardze kasacyjnej argumentacja pomija znaczną część wywodu Sądu pierwszej instancji sformułowanego w odpowiedzi na zarzuty skargi, tym samym tego wywodu nie kwestionując. Nie budzi wątpliwości, że wywołane środkiem prawnym postępowanie przed NSA podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

W świetle powyższego - z uwagi na brak prawidłowo sformułowanego w ramach podstaw kasacyjnych zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego - niczym nie podważono zaakceptowanego w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a., art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).

Mirella Łent Stanisław Bogucki Wojciech Stachurski