Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 743/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Asesor WSA Anetta Makowska – Hrycyk (sprawozdawca), Dominik Dymitruk, Protokolant Referent Tomasz Gołębiowski, , po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 3 października 2023 r., sprawy ze skargi M. M., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 6 lipca 2022 r. nr 1425/2022, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej płatnikiem tych składek, , , oddala skargę w całości.,


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. M. (dalej: skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS) z dnia 6 lipca 2022 r. nr 1425/2022 odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz przedstawionych Sądowi akt administracyjnych sprawy wynika, że pismem z 4 kwietnia 2022 r. skarżąca wniosła o umorzenie wszystkich wymagalnych na dzień złożenia wniosku zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powołując się na ważny interes podatnika. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że od 2006 r. prowadzi wraz z mężem działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej – kancelarię prawną. W 2017 r. w stosunku do męża skarżącej zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne z wniosku klienta, będące efektem odmowy objęcia skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej w związku z wykonywanym zawodem adwokata. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego skutkowało stopniową utratą klientów, zwłaszcza objętych stałą obsługą, i w konsekwencji – uzyskiwanych przychodów. Większy przychód, zwykle jednorazowo uzyskiwany, nie daje możliwości uregulowania zaległości z tytułu składek. Mimo uzyskania przez męża skarżącej ulgi podatkowej w 2019 r. w postaci decyzji o rozłożeniu na raty zaległości w podatku od towarów i usług, zbyt niskie przychody i brak oszczędności uniemożliwiły realizację decyzji. Skarżąca wskazała też, że w okresie pandemii COVID-19 nie miała możliwości skorzystania z pomocy dla małych przedsiębiorców ze względu na posiadane zaległości podatkowe i składkowe oraz że nie korzystała z pomocy de minimis. Argumentowała, że opłacenie zaległych składek pozbawiłoby skarżącą i jej trzyosobową rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z powodu przewlekłej choroby w znacznym stopniu ograniczone jest uzyskiwanie dochodu przez skarżącą umożliwiającego spłacenie zaległości. Od 2014 r. skarżąca podlega stałemu leczeniu w poradni chorób [...], a skutkiem terapii [...] była całkowita niezdolność do pracy, co nadal skutkuje ograniczeniem działalności zawodowej przy jednoczesnym ponoszeniu dodatkowych kosztów na wyżywienie i leczenie.

W toku postępowania administracyjnego skarżąca, na wezwanie ZUS, złożyła dokumenty w sprawie, w tym m.in. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym (ROK), zeznanie podatkowe PIT-36 za 2021 r. wraz z informacjami PIT B dot. skarżącej i jej męża za 2021 r., wydruki księgi rachunkowej za 2021 r. oraz styczeń-luty 2022 r., a także dokumentację medyczną i oświadczenie o wysokości zobowiązań skarżącej oraz jej męża.

Zaskarżoną decyzją - wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1009; dalej: "u.s.u.s.") oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365; dalej: "rozporządzenie ws. umarzania składek") - organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek za okres od marca 2017 r. do lutego 2022 r. na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 41 605, 06 zł, na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 24 833, 14 zł oraz na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 324, 60 zł. W uzasadnieniu powołał ustalenia faktyczne w sprawie, zgodnie z którymi skarżąca od 1 maja 2009 r. prowadzi działalność gospodarczą, obecnie w formie spółki cywilnej – kancelarii prawnej, której drugim wspólnikiem jest mąż skarżącej – M(1). M. W związku z nieopłaceniem składek powstały na koncie skarżącej zaległości. Należności za okres od marca 2017 r. lutego 2022 r. są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, przy tym należności za okres marca 2017 r. do listopada 2021 r. są objęte postępowaniem egzekucyjnym. Organ na podstawie przedłożonych dokumentów ustalił, że kancelaria prawna w 2020 r. osiągnęła przychód w wysokości 59 300 zł (dochód 20 224, 16 zł), co daje średniomiesięczny dochód w wysokości ok. 1 685 zł, za 2022 r. (styczeń-luty) osiągnęła przychód 8 800 zł (dochód 2 417, 62 zł), co daje średniomiesięczny dochód w wysokości ok. 1 209 zł. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżąca wykazała przychód z działalności gospodarczej w wysokości 29 650 zł (dochód – 10 112, 08 zł). Wydatki miesięczne skarżąca określiła na kwotę 1 050 zł (koszty eksploatacyjne – 1000 zł, koszty leczenia – 50 zł). Skarżąca posiada – wedle oświadczenia – zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów (ze spłatą na okres 2017-2047) w łącznej kwocie 350 000 zł i miesięczną ratą – 2 460 zł oraz zadłużenie u osób fizycznych w wysokości 20 000 zł. Spłaca 200 zł miesięcznie. Nie posiada żądnych pojazdów zarejestrowanych na jej nazwisko, co wynika z Centralnej Ewidencji Pojazdów. Na podstawie Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych organ ustalił, że skarżąca jest właścicielką w ramach wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości gruntowej (tereny mieszkaniowe) o powierzchni [...] ha w M(2), obciążonej hipoteką umowną na rzecz A. Bank S.A. Nieruchomość ta wedle oświadczenia skarżącej jest zabudowana domem o powierzchni [...] mkw. Ustalił ponadto, że jest właścicielką (wspólność majątkowa małżeńska) nieruchomości gruntowej (grunty orne) o powierzchni [...] ha w J., obciążonej hipoteką przymusową na rzecz organu podatkowego i ZUS. Skarżąca figuruje w KRS jako prokurent E. spółki z o.o.

Ze względu na status przedsiębiorcy skarżącej organ dokonał analizy wniosku w kontekście pomocy publicznej w oparciu o art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. UE C 83 z 30 marca 2010 r.) uznając, że umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek mogłoby stanowić pomoc de minimis. Odwołując się do poszczególnych przesłanek umorzenia należności z powodu ich całkowitej nieściągalności - opisanych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. - stwierdził, że żadna z nich nie zaistniała w biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne sprawy. W następstwie tej oceny dokonał analizy ustalonej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej w kontekście art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia ws. umarzania składek i stwierdził, że skarżąca nie wykazała, by opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny. W tym zakresie wskazał, że choroba skarżącej nie uniemożliwia całkowicie uzyskania dochodu, a skarżąca jest aktualnie osobą aktywna zawodowo i prowadzi działalność gospodarczą. Nie legitymuje się też orzeczoną niezdolnością do pracy oraz ani jej sytuacja zdrowotna, ani członków rodziny nie uniemożliwia i nie ogranicza pozyskiwania dochodów. Organ stwierdził też, że posiadanie zobowiązań cywilnoprawnych (z tytułu zaciągniętych kredytów oraz u osób fizycznych) nie stanowi podstawy umorzenia należności z tytułu składek jako należności publicznoprawnych. ZUS stwierdził również, że aktualna sytuacja majątkowa skarżącej nie jest stanem trwałym i istnieje realna szansa na poprawę kondycji finansowej. Wskazał, że skarżąca w okresie epidemii COVID-19 skorzystała z regulacji Tarczy Antykryzysowej łagodzącej jej skutki i dwukrotnie otrzymała świadczenie postojowe w kwocie po 2 080 zł (w lipcu i sierpniu 2020 r.), natomiast nie mogła skorzystać ze zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r., ponieważ posiadała zaległości. Z tych przyczyn organ uznał, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o zmianę decyzji ZUS i umorzenie należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi. Uargumentowanie skargi przedstawiła w pismach procesowych z 8 listopada 2022 r. i z 14 lutego 2023 r. W pierwszym z nich wyjaśniła, że dotychczas nigdy nie korzystała z ulg w spłacie zobowiązań. Trudna sytuacja finansowa skarżącej spowodowana jest chorobą i podjętą terapią, której skutkiem była całkowity brak sił do prowadzenia działalności gospodarczej. Na to nałożył się proces wszczęty przeciwko mężowi i wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Wszystko to doprowadziło do utraty stałych zleceń. Stan ten uniemożliwia opłacenie zaległych składek. Wskazała dalej, że planuje zwiększyć dochodowość prowadzonej działalności i nie zamierza z niej rezygnować, jeśli tylko zakończy się postępowanie egzekucyjne, a ogromnym ułatwieniem byłoby umorzenie zaległych składek, co umożliwiłoby rozwijanie działalności skarżącej i bieżące pokrywanie składek. Zdaniem skarżącej, jej sytuacja jest podobna do sytuacji przedsiębiorców z branży fryzjersko-kosmetycznej, która wskutek epidemii COVID-19 została dotknięta długotrwałymi ograniczeniami w prowadzeniu działalności gospodarczej, a organ powinien ocenić, czy zachodzi uzasadniony przypadek i niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności z tytułu składek, czego ZUS nie uczynił. Ponadto oświadczyła, że nigdy nie otrzymywała z tytułu prokury żadnego wynagrodzenia. Dochody z prowadzonej przez kancelarię prawną działalności mają tendencję spadkową, obecna sytuacja w kraju i rosnąca inflacja nie pozwala na prognozę szybkiego rozwoju działalności skarżącej, a stan epidemii całkowicie uniemożliwił pracę i zarobkowanie.

W drugim piśmie procesowym ponowiła wniosek o umorzenie należności i wskazała, że w jej przypadku zaistniała przesłanka umorzenia ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną – niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w przypadku opłacenia zaległości. Ponadto sytuacja materialna i finansowa skarżącej uległa pogorszeniu, wobec czego skarżąca zawiesiła działalność gospodarczą - na razie do 10 lutego 2024 r. Skorzystała też z pomocy Funduszu Wsparcia Kredytobiorców poprzez zmniejszenie zobowiązań z tytułu spłaty kredytu hipotecznego do kwoty 1 500 zł miesięcznie.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie ma zastosowania.

Zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a skarga jest bezzasadna.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.s.u.s. oraz rozporządzenia ws. umarzania składek.

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność składek, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ww. przepis zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania określone zostały w rozporządzeniu ws. umarzania składek.

W świetle przepisów rozporządzenia ws. umarzania składek ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wyliczenie przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 rozporządzenia ws. umorzenia składek jest wyliczeniem przykładowym i podstawą umorzenia zadłużenia w oparciu o ten przepis mogą być również inne okoliczności, które będą stanowiły podstawę do uznania, że dłużnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Z treści przytoczonych przepisów wynika, że decyzja w sprawie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA). W świetle orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie. Kontroli podlega kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie , odmawiające umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane z uwzględnieniem reguł art. 7 i art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 375 ze zm.; dalej: "k.p.a.") Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Zaskarżona decyzja oparta jest zatem o przepisy, które upoważniają organy do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Odnosząc powyższe wywody do tego faktu, to stwierdzenie istnienia przesłanek umorzenia należności nie zobowiązuje organu do umorzenia należności. Organ ma bowiem prawo swobodnego wyboru opcji decyzyjnej, tzn. może umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia. Przy czym podejmowanie decyzji w sprawie umorzenia należności składa się zatem z dwóch etapów: 1) ustalenia, czy w sprawie zaistniały przesłanki umorzenia należności, a w przypadku zaistnienia choćby jednej z nich organ dokonuje 2) wyboru sposobu rozstrzygnięcia w sprawie – uznanie administracyjne. Ten pierwszy etap podlega pełnej kontroli sądowej wg wskazanych w p.p.s.a. kryteriów. Drugi etap jest ograniczony do kontroli, czy wybór opcji decyzyjnej był swobodny a nie dowolny (woluntarystyczny). Nie ma przy tym wątpliwości, że ustalenie braku zaistnienia przesłanek umorzenia powoduje, że drugi etap podejmowania rozstrzygnięcia – uznanie administracyjne - nie może być realizowany, a decyzja w sprawie umorzenia należności może być wyłącznie odmowna

Zaskarżoną decyzją organ stwierdził brak zaistnienia w sprawie przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy: zarówno wskazanych w art. 28 ust. 2, 3 u.s.u.s. w zw. z art. 32 u.s.u.s., jak i tych określonych w rozporządzeniu ws. umorzenia składek w zw. z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. Wobec tego – odmówił umorzenia należności. Nie zastosował zatem uznania administracyjnego jako takiego.

Decyzja organu jest prawidłowa.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że stanowisko organu o nieprzedawnieniu należności za okres od marca 2017 r. do lutego 2022 r. jest poprawne. Organ zweryfikował zadłużenie skarżącej i wniosków w tym zakresie Sąd nie kwestionuje dostrzegając jednocześnie, że istniało zadłużenie z wcześniejszych okresów, które organ sam ocenił jako przedawnione.

Organ dokonał właściwych ustaleń w sprawie, które znajdują odzwierciedlenie w dowodach. Ocena dowodowa odpowiada wymogom k.p.a.

W sprawie nie jest wątpliwe, jak również nie jest sporne, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, co mogłoby stanowić podstawę ich umorzenia na podstawie art. 28 u.s.u.s. Organ prawidłowo, w oparciu o przedstawione przez skarżącą dowody oraz wskutek własnych działań, dokonał ustaleń w tym zakresie. Sąd nie znajduje podstaw do podważenia ustaleń organów dotyczących niespełnienia przesłanek nieściągalności z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W zakresie braku podstaw do zastosowania art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ w zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w pkt 1-6 ww. przepisu.

Organ nie naruszył też spoczywających na nim obowiązków. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie ZUS nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust 3a u.s.u.s., jak i w oparciu o przepisy rozporządzenia ws. umarzania składek. Nie kwestionuje również Sąd oceny dokonanej przez organ w związku z zastosowaniem w sprawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenia ws. umarzania składek. Słusznie wskazał organ, że w postępowaniu dotyczącym wniosku o umorzenie należności wobec ZUS na wnioskodawcy spoczywa obowiązek odpowiedniego wykazania i udokumentowania okoliczności dotyczących jego sytuacji zdrowotnej, zawodowej i materialnej. Dalej wyjaśnił ZUS, że strona podejmując się prowadzenia działalności gospodarczej powinna być świadoma, że ciążą na niej zobowiązania z tytułu składek; obowiązek w tym zakresie istnieje niezależnie od osiąganych przychodów czy trudności w prowadzeniu działalności, ponieważ ryzyko prowadzenia działalności ponosi podmiot ją prowadzący. A brak płynności finansowej nie może być równoważony środkami ZUS.

Organ uwzględnił również sytuację finansową skarżącej, którą ustalił na podstawie dokumentów przedłożonych przez stronę i na podstawie samodzielnych ustaleń, tj. wziął pod uwagę fakt, że skarżąca uzyskuje przychód z działalności gospodarczej, uwzględnił stan rodzinny strony, w tym przychody osiadane przez męża w ramach wspólnie prowadzonej spółki cywilnej, przyjął wysokość obciążeń oraz perspektywę dalszego osiągania przychodów. Możliwość zwiększenia tych przychodów potwierdziła sama skarżąca w skardze. Fakt późniejszego zawieszenia działalności gospodarczej (na okres do lutego 2024 r., co wynika z pisma procesowego złożonego w toku postępowania sądowego) nie może mieć wpływu na wynik sprawy, ponieważ Sąd kontroluje legalność decyzji, która została wydana wcześniej. Sad zauważa przy tym, że przepisy u.s.u.s. nie ograniczają prawa skarżącej do złożenia kolejnego wniosku o umorzenie należności w sytuacji, gdy jej sytuacja finansowa się zmieni, pogorszy.

Nie ulega wątpliwości, że w sprawie nie zaszła przesłanka umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (§ 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia). Skarżąca nie wykazała bowiem, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej. Nie wskazała też żadnego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Sąd zauważa, że zadłużenie nie jest efektem wyłącznie epidemii COVID-19, co eksponuje skarżąca w pismach procesowych. Sama skarżąca jako powód powstania zadłużenia podaje skutki niekorzystnie rozstrzygniętego sporu z ubezpieczycielem z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody związane z działalnością zawodową męża w ramach wspólnej spółki cywilnej. Sąd przy tym w pełni akceptuje pogląd, że przyczyna powstania zadłużenia w składkach nie jest przedmiotem badania organu w ramach postępowania ws. umorzenia Poza tym skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej.

Nie znajduje Sąd również podstaw, aby zanegować stanowisko organu odnośnie oceny sytuacji zdrowotnej strony i jej wpływu na możliwość uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ nie negował, że strona ma problemy ze zdrowiem, jednak jak wskazał organ nie pozbawiły skarżącej możliwości uzyskiwania dochodu. Tymczasem, jak słusznie przyjął ZUS, przesłanka umorzenia należności (określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ws. umarzania składek) ma zastosowanie jedynie do sytuacji, gdy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny całkowicie uniemożliwia uzyskanie dochodu. Taka sytuacja w sprawie nie została przez skarżąca wykazana. Skarżąca jakkolwiek wskazała, że cierpi na chorobę przewlekłą, ponosi miesięcznie koszty leczenia w wysokości 50 zł, jednocześnie jednak prowadzi działalność gospodarczą uzyskując z niej przychody. Organ prawidłowo zatem wykazał, że w przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Okoliczności wymienione w tym przepisie muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym zaznaczyć trzeba, że jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.

W ocenie Sądu, w sprawie nie zaszła też przesłanka umorzenia w postaci pozbawienia skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych na skutek opłacenia należności z tytułu składek (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ws. umorzenia składek). Jak wynika z akt sprawy skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i z [...] synem. Skarżąca w chwili rozstrzygania wniosku była aktywnym przedsiębiorcą, uzyskiwała dochody średniomiesięcznie w kwocie 1 685 zł w 2021 r. i 1 209 zł w 2022 r (w 2021 r. przychód/dochód w wysokości 29 650 zł/10 112, 08 zł, a w styczniu i lutym 2022 r. – 8 800 zł/ 2 417, 62 zł), pozostaje we wspólności małżeńskiej (mąż jest aktywnym przedsiębiorcą uzyskującym przychody) jest właścicielką dwóch nieruchomości. Natomiast miesięczne wydatki skarżącej mieszczą się w kwocie 1 050 zł, przy czym 1000 zł to opłaty eksploatacyjne (takie jak energia elektryczna, gaz, woda, ogrzewanie itp.), obciążające budżet rodziny skarżącej w ramach ustroju wspólności majątkowej. Ponadto skarżąca dobrowolnie spłaca 200 zł miesięcznie tytułem zadłużenia cywilnoprawnego. Maż skarżącej uzyskuje dochody w wysokości 16 955, 10 zł (dochód roczny). Z kolei syn skarżącej jest [...] i nie uzyskuje przychodów, przy czym skarżąca nie wykazała, by wymagał opieki generującej dodatkowe koszty obciążające budżet rodziny. Majątek skarżącej to dwie nieruchomości – nieruchomość gruntowa ([...] mkw) zabudowana domem o powierzchni [...] mkw obciążona hipoteką umowną oraz grunt orny ([...] ha) objęte wspólnością majątkową obciążona hipoteką przymusową.

Sąd uznał, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia, że sytuacja, w jakiej znalazła się skarżąca jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia uwzględnienie jego wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS. Rodzina skarżącej dysponowała na dzień złożenia wniosku miesięcznym dochodem, jak również w perspektywie czasu mogła go zwiększyć - także w przekonaniu skarżącej - umożliwiającym uiszczenie zaległych składek np. w formie rat, o czym wspomniał organ w zaskarżonej decyzji.

Uzasadnione jest stanowisko organu, że trudna sytuacja finansowa skarżącej, osiąganie niskich dochodów nie zobowiązuje organu do całkowitej rezygnacji z dochodzenia zaległości. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że publicznoprawny charakter należności oraz cele, na które są one przeznaczone, obligują organy odpowiedzialne za ich pobór do szczególnej stanowczości i ostrożności w dysponowaniu nimi. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r., sygn. akt II GSK 848/16, wyrok z 26 września 2019 r. sygn. akt I GSK 1372/18; CBOSA).

Prawidłowe jest ustalenie organu, że sytuacja finansowa skarżącej, którą skarżąca ocenia jako trudną, nie pozwala na uznanie, że konieczność opłacenia zadłużenia z tytułu składek pozbawiałaby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Słusznie uznał, że sytuacja materialno-bytowa skarżącej nie uzasadnia stwierdzenia, że trudności płatnicze mają charakter stały i pogłębiający się, ponieważ skarżąca w chwili rozstrzygania wniosku była aktywnym przedsiębiorcą i uzyskiwała dochody. Istniejące zadłużenie o charakterze cywilnoprawnym (z tytułu kredytu oraz zaciągniętych zobowiązań u osób fizycznych) obiektywnie świadczy o sytuacji finansowej skarżącej, jednak nie jest konkurencyjne względem zadłużenia o charakterze publicznoprawnym (z tytułu składek) i nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu składek. Przedstawione w zaskarżonej decyzji obszerne stanowisko organu odwołujące się do charakteru należności składkowych, ich celu, odwołujące się też do zasad wywodzonych z Konstytucji RP oraz do oceny prawnej wyrażonej w orzecznictwie sądów administracyjnych w tym zakresie Sąd ocenia jako adekwatne w sprawie i w pełni uzasadnione.

Reasumując, kontrola legalności zaskarżonej decyzji doprowadziła Sąd wniosku, że odpowiada ona prawu.

Z tych względów Sąd skargę oddalił w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.