Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1148/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz Sędziowie: sędzia NSA Piotr Niczyporuk (spr.) sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant: asystent sędziego Marita Gagatek-Jarzyna po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. K., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1825/20, w sprawie ze skargi B. K., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, z dnia 18 czerwca 2020 r. nr KO C/3918/Sr/19, w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego, , , oddala skargę kasacyjną.,


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1825/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 18 czerwca 2020 r. nr KO C/3918/Sr/19 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 23 maja 2019 r. nr UD-XII-WSS/8251/025051/2019 Prezydent [...] (dalej: Prezydent) uznał za niezależnie pobrane świadczenie rodzinne w formie zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie 9184,10 za okres od 1 maja 2014 r. do 31 marca 2019 r. - przyznanego B. K. (dalej: Skarżąca) decyzją nr OPS/81820/002438/ZP/04/2008 z 21 kwietnia 2008 r. zmienioną decyzją nr UD-XIIWSS/ 8251/024568/2018 z 13 listopada 2018 r. (pkt 1 decyzji) i ustalił, że ww. kwota podlega zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych, tj. 1 czerwca 2014 r. (pkt 2 decyzji).

Decyzją z 18 czerwca 2020 r. nr KOC/3918/Sr/19 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: Kolegium) utrzymało w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało, że decyzją Prezydenta z 21 kwietnia 2008 r. przyznano Skarżącej zasiłek pielęgnacyjny bezterminowo od 1 kwietnia 2008 r.

W dniu 22 marca 2019 r. Prezydent powziął informację, że Skarżąca od 1 maja 2014 r. jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego. W nawiązaniu do tego organ podał, że zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej: "u.ś.r.") zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego, a Skarżąca była pouczona o tej okoliczności, jak również o obowiązku zawiadamiania o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego na etapie składania wniosku o przyznanie prawa do tego świadczenia. Organ wyjaśnił następnie, że zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba która pobrała nienależne świadczenie rodzinne jest obowiązana do jego zwrotu, a stosownie do ust. 2 pkt 1 u.ś.r., za świadczenie nienależnie pobrane uważa się świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczenia, lub zmniejszenie wysokości przysługującego świadczenia albo wstrzymanie jego wypłaty, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania.

W ocenie Kolegium w świetle powyższych okoliczności Prezydent był zobowiązany do uchylenia decyzji przyznającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego oraz uznania, że zasiłek pobrany od 1 maja 2014 r. jest pobrany nienależnie i podlega zwrotowi.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: Sąd I instancji) wniosła Skarżąca.

Opisanym na wstępie wyrokiem z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 1825/20 – Sąd I instancji, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") oddalił wniesioną skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że jak wynika z akt sprawy, Skarżąca od 1 kwietnia 2008 r. pobierała zasiłek pielęgnacyjny, na podstawie decyzji Prezydenta z 21 kwietnia 2008 r., zaś z informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z 22 marca 2019 r. wynika, że Skarżąca od 1 maja 2014 r. pobierała również dodatek pielęgnacyjny. Powyższe okoliczności nie były w sprawie kwestionowane. Zestawienie wskazanych dat prowadzi do wniosku, że w okresie od 1 maja 2014 r. Skarżąca pobierała jednocześnie zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny. W ocenie Sądu I instancji, taka konfiguracja jest nieuprawniona, gdyż z art. 16 ust. 6 u.ś.r. wynika jednoznacznie, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. Zasiłek pielęgnacyjny i dodatek pielęgnacyjny są przeznaczone na pokrywanie przez osoby otrzymujące te świadczenia wydatków wynikających z niepełnosprawności uniemożliwiającej takim osobom samodzielne funkcjonowanie. Cel i charakter oraz funkcja obu świadczeń są podobne, dlatego też w art. 16 ust. 6 u.ś.r. uregulowano kwestię zbiegu uprawnień w ten sposób, że świadczenia te wykluczają się wzajemnie. Podkreślić należy, że ustawodawca nie tylko wykluczył możliwość otrzymywania obu świadczeń jednocześnie, ale ponadto wyłączył swobodę decydowania przez osobę uprawnioną, które świadczenie chce otrzymywać - bowiem w przypadku przyznania prawa do dodatku pielęgnacyjnego przysługiwać może jedynie prawo do tego właśnie świadczenia, a nie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego.

Wobec powyższego, zdaniem Sądu I instancji, organy prawidłowo uznały, że w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. w okresie od 1 maja 2014 r. do 31 marca 2019 r. Skarżąca nienależnie pobierała zasiłek pielęgnacyjny i tym samym zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. jest ona zobowiązana do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia. W ocenie Sądu I instancji, nie budzi też wątpliwości okoliczność, że Skarżąca została pouczona o obowiązku powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych oraz o okolicznościach, które wykluczają prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Stosowne pouczenie zawarte zostało we wniosku z 14 kwietnia 2008 r. o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, który Skarżąca podpisała osobiście. Stosowne pouczenia zawarte są również w decyzji z 21 kwietnia 2008 r. o przyznaniu świadczenia oraz w decyzji ją zmieniającej z 13 listopada 2018 r. Obie te decyzje Skarżąca odebrała. Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 30 ust. 9 u.ś.r., zdaniem Sądu I instancji zauważyć należy, że przepis ten nie miał zastosowania w sprawie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Skarżąca, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności:

a) naruszenie zasad wyrażonych w art. 6, 7, 8, 11, 77, 80 oraz art. 107 § 3 i art. 141 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), tj.: zasady równości obywateli, zasad praworządności, pogłębiania zaufania obywateli oraz obowiązku wyjaśniania zasadności zastosowanych przesłanek, obowiązku rzetelnej oceny zebranego materiału dowodowego oraz przez wydanie rozstrzygnięcia bez jego uzasadnienia zindywidualizowanymi przesłankami i nie zbadania wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności pominięcie przez Sąd I instancji, iż skarżona decyzja została wydana z naruszeniem zasady legalizmu, gdyż organ działał w warunkach nadużycia prawa;

b) obrazę art. 81 k.p.a. przez rozstrzygnięcie sprawy na niekorzyść Skarżącej, w sytuacji wątpliwości w zakresie stanu faktycznego sprawy, w szczególności jej szczególnej sytuacji w której się znalazła przy składaniu wniosków o zasiłek pielęgnacyjny - w sytuacji wątpliwości w zakresie stanu faktycznego sprawy, w szczególności odnośnie pouczenia jej o braku przysługiwania jej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, jej stanu zdrowia i zaufania do urzędników organów;

c) obrazę art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm., dalej: "p.u.s.a.") w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego zostało wykazane, iż decyzja organu została wydana z nadużyciem prawa, a więc z uchybieniem zasadzie legalizmu.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności obrazę art. 30 ust. 1 i 2 pkt. 1-5 u.ś.r. i jego błędne zastosowanie, w sytuacji gdy Skarżąca przez sporządzającego wniosek o przyznanie jej prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego nie została pouczona, że takie świadczenie jej nie przysługuje z uwagi na wypłacane jej świadczenie pielęgnacyjnie i okoliczność ta nie była ustalana do 2019 r. ani w drodze wywiadu ani wykonywania zobowiązań przez organ, a wynikających z treści art. 23b u.ś.r.;

Jednocześnie wniosła o przesłuchanie jej na rozprawie na okoliczność przygotowania i złożenia wniosku o zasiłek pielęgnacyjny, odwołania od decyzji Prezydenta, braku pouczenia Skarżącej o nieprzysługiwaniu jej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z powodu pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego oraz przesłanek umorzenia kwoty pobranej przez Skarżącą z tytułu pobranych przez nią kwot z tytułu zasiłku pielęgnacyjnego wraz z odsetkami w całości. Jednoczenie wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższego wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i uwzględnienie skargi w całości. Nadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania i rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na rozprawie stosownie do art. 181 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na rozprawie w składzie trzech sędziów, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy postawione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne niż podniesione w skardze kasacyjnej naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone.

Z powyższego wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną (środek odwoławczy) stwierdzić należy, iż nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy zaznaczyć, że zarzut naruszenia art. 77 k.p.a. zawarty w petitum skargi kasacyjnej został wadliwie skonstruowany. Przepis ten dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne. Skarżący kasacyjnie nie wskazał konkretnego przepisu, z podaniem numeru właściwej jednostki redakcyjnej aktu prawnego, który, w jej ocenie, naruszył Sąd I instancji. Zatem nie sprecyzował zarzutu, nie przytoczył właściwie podstaw kasacyjnych, a tym samym uniemożliwił ustalenie granic zaskarżenia. Skoro zatem art. 77 k.p.a. dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne, to Skarżący kasacyjnie musi wskazać chociażby konkretny paragraf, który - zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną - został naruszony przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie. Pogląd ten jest obecnie powszechnie akceptowalny w orzecznictwie (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CKN 29/97, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 96; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 2034/06; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 2520/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2360/19; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2362/19, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http:/orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Podobne uwagi należy odnieść do art. 8 k.p.a.

Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na dyspozycję art. 183 § 1 p.p.s.a., nie może, we własnym zakresie korygować, konkretyzować czy też uściślać zarzutów skargi kasacyjnej. Natomiast to autor skargi kasacyjnej winien przywołać podstawy kasacyjne (art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), a mianowicie wskazać konkretne przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jego zdaniem naruszył Sąd I instancji. Stanowi to jego powinność, gdyż jest on profesjonalnym pełnomocnikiem strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt II FSK 557/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1669/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1799/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 1977/12; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1151/21, źródło CBOSA).

W zarzutach objętych punktem 2 petitum skargi kasacyjnej Skarżąca kwestionuje ustalenia faktyczne przyjęte przez Sąd pierwszej instancji za podstawę kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, podkreślając, że nie miała wiedzy o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie przyznanych jej świadczeń.

Zarzut ten jest niezasadny.

Zasiłek pielęgnacyjny przyznany został Skarżącej decyzją z 21 kwietnia 2008 r. W treści decyzji, która doręczona została Skarżącej, wskazane zostało wprost, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego osoba je pobierająca jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie. W pouczeniu wskazano również, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.

W pouczeniu wskazano, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi. Wyjaśniono również, że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba je pobierająca jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie.

Oznacza to, że Skarżąca została pouczona o okolicznościach uniemożliwiających pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego w dokumencie, którego egzemplarz został jej doręczony i pozostawał w jej dyspozycji. Pouczenie dotyczyło przyznanego Skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego. W pouczeniu wskazano również na konieczność informowania organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia oraz wyjaśniono, że konsekwencją pobrania nienależnego świadczenia jest obowiązek jego zwrotu.

Zatem wywody skargi kasacyjnej dotyczące wypełnienia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez pracownika socjalnego jak również argumentacja dotycząca niespełnienie warunków prawidłowego pouczenia o ile zawarte jest ono w treści formularza, który został jedynie przedstawiony stronie do wglądu przez organ i nie został jej przekazany nie mogą znaleźć zastosowania w stanie faktycznym sprawy.

Za niezasadne uznać należy również zarzuty naruszenia przepisów postępowania (pkt IV. 3 petitum skargi kasacyjnej), tj. naruszenie zasad wyrażonych w art. 6, 7, 8, 11, 77, 80 oraz art. 107 § 3 i art. 141 § 4 k.p.a.

Brak jest też podstaw do przypisania zaskarżonemu wyrokowi naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten określa elementy uzasadnienia wyroku. Stanowi bowiem, że powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na przyjęcie, że objęło ono wszystkie niezbędne wymogi, o których mowa w powołanym przepisie, a przedstawiony w nim wywód prawny w toku kontroli instancyjnej pozwala na ocenę, jakie znaczenie Sąd I instancji nadał zastosowanym normom prawnym i co stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w sentencji. Zauważyć należy, iż za pomocą zarzutu naruszenia tego przepisu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd meriti stanu faktycznego, czy też stanowiska co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego, a w konsekwencji trafności rozstrzygnięcia. Uzasadnienie wyroku Sądu I instancji jest spójne i logiczne. W judykaturze przyjmuje się, że orzeczenie sądu pierwszej instancji uchyla się spod kontroli instancyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 986/09; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OSK 2338/13, źródło CBOSA). Przy czym tylko wówczas, gdy konstrukcja uzasadnienia nie pozwala na odtworzenie toku myślowego sądu I instancji, można mówić o skutkującym ewentualnym wzruszeniem orzeczenia uchybieniu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2259/11; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2614/19, źródło CBOSA). W tej sprawie takich okoliczności nie dostrzeżono.

Z zasady praworządności (legalizmu), określonej w art. 6 k.p.a., wywodzi się obowiązek organów administracji działania na podstawie przepisów prawa i stosowania przez organ przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji do stanu faktycznego obowiązującego w dniu wydania decyzji, przy czym odstępstwa od tej reguły mogą zostać wprowadzone przepisami przejściowymi. Organy realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, materiał dowodowy sprawy został zebrany i rozpatrzony zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Nie można w tym przypadku mówić także o naruszeniu przez organ odwoławczy przepisu art. 8 § 1 i 2 k.p.a. wyrażającego zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Tylko przeprowadzenie postępowania we wskazany sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd kasacyjny wskazuje, że Skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji, że oddalając skargę utrzymał w mocy decyzje organów samorządowych obu instancji naruszających art. 107 § 3 k.p.a. Zarzut ten jest oczywiście niezasadny, decyzje organów obu instancji zawierają elementy wskazane w przywołanym przez Skarżącą przepisie. Organy w uzasadnieniu decyzji wskazały podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, którą było ujawnienie przysługiwania Skarżącej prawa do dodatku pielęgnacyjnego oraz wyjaśniły z jakich przyczyn uznały, że Skarżąca pouczona została o tym, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony osobie pobierającej dodatek pielęgnacyjny jest świadczeniem nienależnie pobranym przywołując stosowne przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Za niezasadne uznać należy również zarzuty naruszenia przepisów postępowania (pkt IV. 3 petitum skargi kasacyjnej), tj. art. 1 p.u.s.a. w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz oddalenie skargi, pomimo że w toku postępowania administracyjnego zostało wykazane, iż decyzja organu została wydana z nadużyciem prawa, a więc z uchybieniem zasadzie legalizmu.

Sąd I instancji nie naruszył art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. Do naruszenia tych przepisów może dojść, gdyby Sąd I instancji odmówił rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa, nie przeprowadził kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego lub dokonał tej kontroli według kryteriów innych niż zgodność z prawem lub zastosował środek nieprzewidziany w ustawie. Gdyby nawet sąd naruszył przy rozstrzygnięciu sprawy prawo materialne czy procesowe to nie oznacza, że sąd ten uchybił wynikającemu z art. 1 p.u.s.a. zakresowi kontroli działalności administracji publicznej.

Ponadto Sąd I instancji nie wykroczył poza zakres sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy administracyjne, oddalając zaś skargę nie naruszył kryteriów sprawowanej kontroli.

W sprawie nie ma zastosowania zarzucany art. 81 k.p.a., co wynika wprost z lektury tego przepisu. Nie dotyczy on rozstrzygnięcie sprawy na niekorzyść Skarżącej. Art. 81 k.p.a. stanowi, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a. Wskazać należy, iż zarzut ten nie został w skardze kasacyjnej uzasadniony i w związku z tym nie może być merytorycznie rozpoznany.

Nie doszło do naruszenia art. 30 ust. 1 i 2 pkt. 1-5 u.ś.r. i jego błędne zastosowanie, w sytuacji gdy Skarżąca przez sporządzającego wniosek o przyznanie jej prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego nie została pouczona, że takie świadczenie jej nie przysługuje z uwagi na wypłacane jej świadczenie pielęgnacyjnie i okoliczność ta nie była ustalana do 2019 r. ani w drodze wywiadu ani wykonywania zobowiązań przez organ, a wynikających z treści art. 23b u.ś.r.

Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego to jest art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1-5 Skarżąca wskazywała, że w przypadku orzeczenia obowiązku zwrotu świadczenia nienależnie pobranego na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. konieczne jest uprzednie ustalenie stanu świadomości strony.

Sposób sformułowania uzasadnienia wskazuje, że Skarżąca podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego w istocie kwestionuje ustalenia faktyczne, które legły u podstaw zaskarżonego wyroku. Tak uzasadniony zarzut naruszenia prawa materialnego jest oczywiście niezasadny. Nie jest bowiem możliwe kwestionowanie ustaleń faktycznych poprzez podnoszenie zarzutu naruszenia prawa materialnego. Dodatkowo zwrócić należy uwagę, że w niniejszej sprawie podnoszone w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania poprzez zaniechanie ustalenia okoliczności dotyczących pouczenia Skarżącej, a zatem jej wiedzy co do sytuacji, w których zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje oraz konieczności poinformowania o nich organu, uznane zostały za niezasadne.

Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Wyjaśnił również, że jedną z okoliczności, o których mowa w przywołanym przepisie jest pobieranie dodatku pielęgnacyjnego. Stanowisko to Sąd kasacyjny w pełni podziela. Wyjaśnia również, że Skarżąca nie przedstawiła w skardze kasacyjnej żadnych argumentów przemawiających za przedstawioną przez nią w petitum skargi kasacyjnej tezą.

Przepis art. 23 b u.ś.r. reguluje natomiast kwestie zakresu danych, które wymienione w tym przepisie organy obowiązane są pozyskiwać samodzielnie, jak również określa sposoby ich pozyskiwania oraz wskazuje kategorie podmiotów, od których odpowiednie dane mogą być pozyskiwane. W dniu 22 marca 2019 r. Prezydent powziął informację od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...], że Skarżąca od 1 maja 2014 r. jest uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego. Na tej podstawie Prezydent [...] w dniu 1 kwietnia 2019 r. wszczął postępowanie w sprawie uchylenia decyzji przyznającej B. K. zasiłek pielęgnacyjny.

Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji wyroku.