Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 326/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit. c, art. 39 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Maciej Gapski Protokolant Referent Natalia Kondraciuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2024 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 20 marca 2024 r. znak: SKO.41/1081/OS/2024 w przedmiocie zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 30 stycznia 2024 r. znak: MOPR.F1-DŚ.4011.5130.4.2024; II. przyznaje adwokat K. D. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych czterdzieści groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 20 marca 2024 r., znak: SKO.41/1081/OS/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie po rozpatrzeniu odwołania J. S. (strona, skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta Lublin z 30 stycznia 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie należności za czynsz, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

W odpowiedzi na wniosek strony z 9 stycznia 2024 r. dotyczący udzielenia pomocy pieniężnej na pokrycie kosztów za czynsz organ pierwszej instancji odmówił stronie przyznania wnioskowanego zasiłku celowego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. W miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o udzielenie wsparcia wnioskodawca uzyskał dochód z tytułu zasiłku stałego w wysokości 563,50 zł oraz emerytury w wysokości 212,50 zł. Podczas wywiadu środowiskowego 16 stycznia 2024 r. wnioskodawca oświadczył, że opłacił czynsz, a pozostałe opłaty nie zostały dokonane. Organ nadmienił, że stronie udzielona została pomoc w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu gazu w grudniu w kwocie 100 zł oraz zasiłku celowego z przeznaczenie na dofinansowanie do zakupu energii elektrycznej w grudniu w kwocie 100 zł.

W wyniku rozpoznania odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze na wstępie przytoczyło regulacje prawne mające zastosowanie w sprawie w tym § 1 ust. 1 lit. a i lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296). Zgodnie ze wskazaną regulacją kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 776,00 zł, a dla osoby w rodzinie 600 zł.

Kolegium przypomniało, że zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, które organ administracji publicznej musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz ma charakter fakultatywny (uznaniowy). Zatem organy orzekające w sprawach zasiłków celowych nie są związane przepisami prawa zarówno co do kwestii samego przyznania tego świadczenia, jak i jego wysokości.

W dniu 16 stycznia 2024 r. w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ ustalił, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka sam. Zajmuje mieszkanie kwaterunkowe, trzypokojowe z oddzielną kuchnią, które jest ogrzewane elektrycznie piecem akumulacyjnym. Ma nakaz eksmisji z mieszkania. Strona legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności z powodu schorzeń ortopedycznych. Uzyskuje dochód z tytułu emerytury w wysokości 212.50 zł oraz zasiłku stałego w wysokości 563,50 zł, łącznie 776 zł miesięcznie. Do stałych miesięcznych wydatków należą opłaty czynszowe w wysokości 600 zł oraz za telefon 50 zł. W złożonym 16 stycznia 2024 r. oświadczeniu wnioskodawca wskazał, że w grudniu opłacił czynsz, natomiast nie wniósł opłat za prąd i gaz.

Według SKO stanowisko strony jest nieuzasadnione w odniesieniu do twierdzenia, iż skoro wnioskodawca nie otrzymał z zasobów Gminy oczekiwanego mieszkania o mniejszej powierzchni, co pozwoliłoby na pobieranie dodatku mieszkaniowego, to doszło do naruszenia jego praw zagwarantowanych w art. 32 Konstytucji RP. W takiej sytuacji obowiązkiem organu jest pełne pokrycie kosztów utrzymania mieszkania poprzez przyznanie środków finansowych w wysokości opłat czynszowych oraz należności za energię elektryczną.

W ocenie Kolegium okoliczność, że strona nie uzyskała zasiłku celowego o który wystąpiła, nie oznacza wadliwości decyzji organu pierwszej instancji. Organ podkreślił, iż strona samodzielnie pokryła opłaty czynszowe, co wynika ze złożonego oświadczenia. Dodatkowo korzysta ze stałego wsparcia organu. Na podstawie decyzji z 29 stycznia 2024 r. przyznany decyzją z 14 czerwca 2023 r. zasiłek stały w kwocie 563,50 zł podwyższony został od dnia 1 stycznia 2024 r. do 796,30 zł miesięcznie. Poza tym decyzją z 3 stycznia 2024 r. przyznany został zasiłek celowy na dofinansowanie do zakupu gazu w grudniu 2023 r. w kwocie 100 zł, a decyzją z 3 stycznia 2024 r. zasiłek celowy w kwocie 100 zł na dofinasowanie do zakupu energii elektrycznej w grudniu 2023 r.

Nie zgadzając się z decyzję Kolegium strona złożyła skargę. Zdaniem skarżącego organ nie dokonał w rozpoznawanej sprawie rzetelnej analizy prawnej. Argumenty na które powołał się organ są chybione i nie odnoszą się do stanu faktycznego sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., "u.p.s."), która w art. 36 zawiera wyliczenie świadczeń z pomocy społecznej przyznawanych na podstawie tej ustawy, wśród których znajduje się zasiłek celowy (art. 36 pkt 1 lit. c u.p.s.). Dopuszczalność przyznania takiego zasiłku – jak większości świadczeń z pomocy społecznej – została uzależniona przez ustawodawcę od spełnienia przez osobę ubiegającą się o pomoc tzw. kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi nie więcej niż 776 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.).

W rozpoznawanej sprawie skarżący jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, która spełniała ww. ustawowe kryterium dochodowe bowiem miesięczny dochód skarżącego wynosił dokładnie 776 zł (na który składała się kwota emerytury - 212,50 zł oraz zasiłku stałego – 563,50 zł).

Przesłanki przyznania zasiłku celowego reguluje art. 39 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W szczególności może on być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.).

Trzeba mieć na uwadze, iż decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma pewną swobodę decyzyjną co do ustalenia treści tej decyzji, związaną z realizowaniem określonej, w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Uznaniowość przejawia się w możliwości wyboru treści rozstrzygnięcia w zależności od okoliczności sprawy, a w szczególności od posiadanych przez organy środków na świadczenia i liczby ubiegających się o nie osób. W ramach uznania organ decyduje zarówno o przyznaniu zasiłku celowego, jak i o jego formie i wysokości (por. np. Wyrok WSA w Gliwicach z 27.03.2024 r., II SA/Gl 1984/23; Wyrok WSA w Krakowie z 5.02.2024 r., III SA/Kr 1595/23).

Należy pamiętać, że w przypadku decyzji uznaniowych kontrola sądowa ograniczona jest do badania, czy przy podejmowaniu decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a więc czy zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. ustalił wyczerpująco stan faktyczny sprawy, a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym oraz swój wyraz w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Zarazem, uznaniowy charakter rozstrzygnięcia wyłącza zasadniczo sądową kontrolę wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności, gdyż jest to domeną swobodnego uznania organu administracji. Decyzja uznaniowa powinna jednak uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia – także regulacje ustawy o pomocy społecznej. W przypadku gdy organ odmawia przyznania pomocy uzasadnienie decyzji uznaniowej organu pomocowego powinno dostatecznie precyzyjnie wskazywać zarówno możliwości finansowe organu (m.in. ilość przeznaczonych na ten cel środków pieniężnych, którymi w danym okresie dysponuje organ, a także szacunkową liczbę osób zainteresowanych uzyskaniem danej formy pomocy), jak również sytuację osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, ponieważ uznanie organu jest uzależnione m.in. od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z danej formy pomocy i ubiegających się o nią (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z 18 sierpnia 2020 r., IV SA/Po 141/20).

Przyczyną odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie opłaty za czynsz było stanowisko polegające na uznaniu, że strona ma możliwości podejmowania działań związanych z korzystaniem z zajmowanego lokalu mieszkalnego, które zoptymalizują koszty jego utrzymania (ogrzewania). Dodatkowo organ jako argument za odmową przyznania świadczenia wskazał na możliwość wystąpienia z wnioskiem o rozłożenie płatności za energię elektryczną na raty.

Sąd uważa, iż organ odpowiedzialny za udzielenie pomocy społecznej powinien ustalić i wskazać skarżącemu jak może wyjść z trudnej sytuacji życiowej oraz sugerować jakie strona powinna podjąć działania w ramach swoich zasobów i możliwości. Jednak należy przede wszystkim pamiętać, że sugestie organu co do przezwyciężenia powstałych trudności muszą mieć charakter realny i możliwy do wykonania, czego w przedmiotowej sprawie zabrakło.

Mając na uwadze powyższe - zdaniem Sądu - argumentacja organu mająca przemawiać za odmową przyznania wnioskowanego świadczenia nie zasługuje na akceptację.

Po pierwsze biorąc po uwagę sytuację finansową i osobistą skarżącego organ nie wskazał jakie konkretne działania optymalizacyjne miałby podjąć skarżący aby zmniejszyć koszty utrzymania (ogrzewania) mieszkania.

Stwierdzenie Kolegium, że strona ma możliwość podejmowania działań związanych z korzystaniem z zajmowanego lokalu, które zoptymalizują koszty jego ogrzewania, jest w istocie, gdy nie wskazano konkretnych przykładów takich działań, pozbawione treści i nie sposób traktować go w kategorii realnie istniejącego sposobu samodzielnego wyjścia przez skarżącego z jego trudnej sytuacji, zwłaszcza, gdy uwzględni się wyjaśnienia skarżącego, który m.in. wskazywał na daleko idące działania związane z ograniczeniem ogrzewania lokalu.

Po drugie propozycja rozłożenia na raty zaległości za energię elektryczną także jest nietrafna z uwagi chociażby na wskazanie samego skarżącego, że spółka energetyczna w odpowiedzi na jego wniosek odmówiła rozłożenia na raty powstałej zaległości.

Organy w ogóle nie zbadały i nie wyjaśniły czy skarżący z uwagi na swój stan zdrowia i stwierdzoną niepełnosprawność ma w ogóle realną możliwość podjęcia pracy zarobkowej, choćby w ograniczonym zakresie.

Zdaniem Sądu należy też mieć na uwadze, że wśród wskazywanych potrzeb skarżący wskazał na potrzebę pokrycia opłaty za czynsz. Trzeba uwzględnić, że wskutek braku regulowania rachunków za czynsz (energię elektryczną) skarżący nie będzie miał zapewnionej możliwości korzystania z mieszkania tudzież jego ogrzania w szczególności w sezonie grzewczym. Organ wskazując z jednej strony, że skarżący otrzymał zasiłki celowe po 100 zł na dofinansowanie zakupu w grudniu 2023 r. gazu oraz energii elektrycznej pozostaje w pewnym dysonansie odmawiając przyznania zasiłku celowego wnioskowanego w niniejszej sprawie.

Zważywszy powyższe zdaniem Sądu zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z istotnym naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Żaden z organów w istocie nie wyjaśnił ponadto, dlaczego powoływane przez skarżącego potrzeby nie służą zaspokojeniu potrzeb bytowych zgłoszonych przez skarżącego, zwłaszcza w zakresie potrzeby pokrycia opłat za czynsz, czy energię elektryczną.

Wobec powyższego z uwagi na niewskazanie przez organy obiektywnych i konkretnych przyczyn odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia mimo, że skarżący objęty jest formami pomocy, w ocenie Sądu kwestionowane rozstrzygnięcia wymagają wyeliminowania z obrotu prawnego. Fakt korzystania ze świadczeń pomocy społecznej nie przesądza w istocie o traktowaniu jako zasady częściowego jedynie zaspokajania niezbędnych potrzeb osób uprawnionych w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2021 r., I OSK 2310/20). W ocenie Sądu uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji nie spełniają wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. przede wszystkim w zakresie uzasadnienia faktycznego.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wyżej poczynione rozważania Sądu. Przede wszystkim zaś w należyty sposób przeprowadzą postępowanie wyjaśniające zgodnie z przepisami k.p.a. i uzasadnią wydane decyzje stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., przy czym Sąd nie przesądza rozstrzygnięcia organów po ponownym rozpoznaniu sprawy.

Sąd uznał, że organy administracji w niniejszej sprawie dopuściły się naruszenia prawa. Z tego też względu Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzekł w punkcie I sentencji wyroku. Sąd w pkt II sentencji wyroku orzekł o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącemu przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. W rozstrzyganej sprawie skarżący reprezentowany był przez adwokata wyznaczonego z urzędu, wobec tego podstawą prawną wydania rozstrzygnięcia stanowił art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 4 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r., poz. 763).