Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 597/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-07-24 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6540
659
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 246 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Iwona Maciejuk po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata sprawy ze skargi M. M. z dnia 8 marca 2015 r. na przewlekłe prowadzenie przez Dyrektora Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Oddział w [...] postępowania w sprawie wniosku z dnia 4 sierpnia 2014 r. o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej (dot. ps. "[...]") postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

M. M. (dalej "skarżący", "wnioskodawca") zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w niniejszej sprawie.

Z nadesłanego urzędowego formularza wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Skarżący podniósł, że od ponad pięciu lat pozostaje bez pracy, a źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony z tytułu umowy o dzieło i umowy zlecenia oraz czynsz z najmu jednego z mieszkań - łącznie 3000 zł. Skarżący ujawnił, że posiada dwa mieszkania w [...]: jedno o powierzchni 105 m2 i drugie - 39 m2 oraz działkę budowlaną w [...] w dzielnicy [...] o wielkości 384 m2, natomiast nie posiada oszczędności. Wskazał, że ciążą na nim zobowiązania z tytułu kredytu mieszkaniowego, nominowanego w euro – 42 tys. euro. Podał, że kredyt jest spłacany z czynszu za najem mniejszego mieszkania. Ponadto oświadczył, że żona jest współwłaścicielem i prezesem [...] Sp. z o.o., ale z tego tytułu toczy się przeciwko niej postępowanie egzekucyjne na kwotę 240 tys. zł.

Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt II SAB/Wa 597/15 odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Od powyższego postanowienia wnioskodawca wniósł pismo zatytułowane zażalenie. Powyższe pismo Sąd potraktował jako sprzeciw od postanowienia referendarz sądowego. W uzasadnieniu wskazał, że nie ma możliwości zbycia żadnej z nieruchomości, celem pozyskania środków na uiszczenie wpisu. Odnosząc się do wymienionej we wniosku działki, skarżący wskazał, że jest ona przedmiotem toczącego się przed Sądem Rejonowym postępowania i gdy zapadnie wyrok zgodny z żądaniem pozwu, straci ona prawdopodobnie charakter budowlany.

Nawiązując do posiadanych przez żonę skarżącego udziałów w spółce, M. M. zaznaczył, że obecnie przeciwko jego żonie toczą się postępowania egzekucyjne na łączną kwotę 240.000 zł. Wskazana kwota nie tylko przekracza kapitał zakładowy spółki, lecz również jej utrata spowoduje znaczne uszczuplenie majątku skarżącego i członków jego rodziny.

Zdaniem skarżącego, Sąd Wojewódzki nie wziął też pod uwagę, że przyczyną złożenia przez niego tak dużej liczby skarg były nieprawidłowe działania pracowników IPN.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w całości rozpoznawany przez Sąd w świetle przesłanek z art. 246 P.p.s.a., a Sąd – orzekając w tym zakresie – nie jest w żaden sposób związany wcześniej wydanym w tym przedmiocie postanowieniem.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że stan majątkowy oraz możliwości płatnicze M. M. i jego rodziny ustalono w oparciu o dokumenty źródłowe nadesłane przez skarżącego do przedmiotowej sprawy oraz innych jego spraw zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, które zarejestrowano pod II KO/Wa 68/15.

Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – czego żąda skarżący –gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Należy podkreślić, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez jego strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Nadto strona wstępująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia jego kosztów, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić – w sposób bardzo rzetelny – okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku.

Skoro obowiązek wykazania przesłanek, o których mowa w art. 246 P.p.s.a., obciąża wnioskodawcę, winien on złożyć pełne, jasne, a przede wszystkim wiarygodne oświadczenie o swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Oznacza to, że to na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku.

Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz kserokopii dokumentów, znajdujących się przy sprawie II KO/Wa 68/15, Sąd doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.

Jakkolwiek zadeklarowany przez stronę w formularzu dochód miesięczny w gospodarstwie domowym, wynoszący 3000 zł, nie jest znaczny, to jednak M. M. jest posiadaczem trzech nieruchomości: dwóch mieszkań w [...] oraz działki budowlanej na [...]. Z tytułu najmu mniejszego z mieszkań uzyskuje dochód w wysokości 1.200 zł miesięcznie, jednak - według oświadczenia skarżącego - dochody te wydatkowane są na spłatę zaciągniętego kredytu hipotecznego.

W ocenie Sądu, ujawniona przez skarżącego okoliczność, dotycząca spłaty kredytu, nie może być uznana za zdarzenie przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznych sytuacjach prezentuje jednoznaczne stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05, dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z tego względu należy uznać, że skoro skarżący terminowo reguluje należności kredytowe, to ma również możliwość poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, oraz kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika.

Nadto w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych, Sądy administracyjne prezentują bowiem pogląd, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, wszystkie publ. jw.). Powyższe uwagi implikują wniosek, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Zatem w analizowanej sytuacji w ramach planowania wydatków, prowadząc rozległą działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, skarżący powinien uwzględnić także konieczność zapewnienia środków na ich prowadzenie. Skoro skarżący środków tych nie zabezpieczył i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może powodować, że prawo pomocy należy mu przyznać (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05, dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z akt sprawy oraz złożonych dokumentów, nie wynika również, aby skarżący był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Sąd zauważa, że skarżący ma więc możliwość podjęcia zatrudnienia. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza w swoich orzeczeniach, że w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05, dostępne http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność, że skarżący jest zarejestrowany, jako osoba bezrobotna i, jak podnosi, nie otrzymał jeszcze żadnej propozycji pracy – nie oznacza aktywnego jej poszukiwania.

Należy również zauważyć, że żona skarżącego nabyła i posiada prawa do 90 udziałów kapitału zakładowego spółki [...] Sp. z o.o. w [...] o wartości nominalnej 45.000 zł. Co prawda skarżący oświadczył, że na podstawie aktu notarialnego z 10 grudnia 2007 r. on i jego żona ograniczyli obowiązującą ich wspólność ustawową w ten sposób, że dokonali częściowego podziału majątku wspólnego tak, że wszystkie prawa wynikające z 90 udziałów kapitału zakładowego [...] Sp. z o.o. w [...] o wartości nominalnej 45.000 zł aktualnie stanowią majątek osobisty żony skarżącego, który podlega egzekucji na kwotę 240 tys. zł (wg. oświadczenia skarżącego) jednak w ocenie Sądu, fakt częściowego podziału majątku wspólnego oraz podleganie egzekucji nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy.

Zgodnie bowiem z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny

i opiekuńczy (Dz. U z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.) małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (vide postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (vide postanowienie NSA z 4 grudnia 2008 r., sygn. akt I FZ 460/08). Zaznaczyć również wypada, iż rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Błędne jest zatem założenie, iż rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego

w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (vide postanowienie NSA

z 28 grudnia 2012 r. , sygn. akt II FZ 981/12 postanowienie NSA z 29 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08).

Jeszcze raz podkreślić należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne (nie budzące wątpliwości) dane o jej stanie majątkowym

i dochodach.

Reasumując należy stwierdzić, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zapewnienia stronie bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Skoro bowiem zarówno z informacji ujawnionych w treści urzędowego formularza, a także dokumentów źródłowych nadesłanych do rozpoznawanej sprawy oraz innych spraw zawisłych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, które zarejestrowano pod

II KO/Wa 68/15, nie wynika, że skarżący, jako osoba uboga, wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. to należy odmówić M. M. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Należy także zauważyć, że kwestia oceny sytuacji majątkowej M. M. w sprawie, w której złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym była już przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w podobnych okolicznościach faktycznych oddalił zażalenie skarżącego na odmowne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OZ 331/15, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl).

Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Sąd postanowił, jak

w sentencji.