Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1514/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara-Dubiel Sędziowie : NSA Joanna Tuszyńska ASR WSA Anna Kopeć (spr.) Protokolant : starszy referent sądowy Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2024 r. sprawy ze skargi Gminy Chrzanów na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 3 października 2023 r., znak: WS-VI.7534.3.44.2023.BK w przedmiocie zwrot udziału w nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 31 stycznia 2019 r., znak: GN.5.IV.7221/CH/11/03, Starosta Chrzanowski orzekł:

< w pkt 1 o odmowie na rzecz M. K., G. K., W. K., O. K. oraz B. M. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka wywłaszczona nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], odpowiadające obecnie w części działce nr [...] oraz działce wywłaszczonej nr [...], odpowiadającej obecnie w części działce nr [...], położonej w jednostce ewidencyjnej Chrzanów miasto, obręb C., która zgodnie z KW [...] stanowi własność Gminy Chrzanów;

< w pkt 2 o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu działki nr [...], odpowiadającej obecnie w części działce nr [...], która zgodnie z KW [...] stanowi własność Skarbu Państwa, w trwałym zarządzie Izby Administracji Skarbowej w Krakowie.

Odwołanie od pkt 1 ww. decyzji wnieśli M. K., G. K., W. K., O. K. i B. M..

Wojewoda Małopolski decyzją z 23 sierpnia 2019 r., znak: WS-VI.7534.3.44.2019.KA utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Jak wynikało z akt sprawy, parcele katastralne p. gr. [...], [...] o łącznej pow. 0,0133 ha oraz [...], [...] o łącznej pow. 0,0163 ha, gm. kat. Chrzanów, zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w Krakowie z 10 marca 1967 r., znak: USW.IV-60/1/67, z przeznaczeniem na realizację budowy biura [...] w Chrzanowie, w której jako właścicielkę wskazano A. P., zaś jako użytkownika A. R.. Wyjaśniono również, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Chrzanowie z dnia 24 września 2009 r., sygn. akt I Ns 745/09 spadek po A. nabyła A. W. R., z d. P. .

Z kolei aktem notarialnym Rep. A [...] z 1 grudnia 1970 r. działki nr [...], [...], [...] o łącznej pow. 0,0436 ha zostały sprzedane Skarbowi Państwa przez A. R. pod budowę Placu [...] w Chrzanowie. Wobec powyższego organ odwoławczy podkreślił, że jak prawidłowo ustalił organ pierwszej instancji, w dacie wywłaszczenia/nabycia przedmiotowych nieruchomości ich właścicielką była A. R.. Wyjaśniono przy tym, że organ rozpatrujący wniosek o zwrot nie był władny do oceny legalności decyzji wywłaszczeniowej. Jednocześnie podniesiono, że p. gr. [...], p. gr. [...], p. gr. [...], p. gr. [...] gm. kat. Chrzanów, a także działki nr [...], [...] oraz część działki nr [...], weszły w skład działki nr [...], obr. [...] Chrzanów, natomiast pozostała część działki nr [...], weszła w skład działki nr [...], obr. [...] Chrzanów.

Na podstawie licznych dowodów zgromadzonych w postępowaniu (między innymi dokumentacja wywłaszczeniowa, zdjęcia lotnicze, protokół rozprawy administracyjnej połączonej z oględzinami) ustalono, że:

< działka nr [...] odpowiada w części dawnym działkom: nr [...], na której znajduje się droga dojazdowa do parkingu [...] w Chrzanowie oraz w części parking z kostki brukowej, stojak na rowery,

< działka nr [...], stanowi w części parking z kostki brukowej dla [...] w Chrzanowie,

< działki nr [...], [...], [...], [...] położone są w centrum płyty [...] w C.; na działce wywłaszczonej nr [...] znajduje się pomnik, a na dawnych działkach nr [...], [...], [...], [...] brak jest infrastruktury technicznej.

Z treści archiwalnych zdjęć lotniczych z 1976 r. oraz z 1992 r., obejmujących teren przedmiotowych nieruchomości oraz okolicznych do niej nieruchomości, również wynikało, że na terenie przeznaczonym pod budowę placu 1000-lecia (obejmujących w decyzji wywłaszczeniowej działki nr [...], [...], [...]) został wybudowany budynek administracyjny oraz infrastruktura niezbędna do jego funkcjonowania w postaci ciągów komunikacyjnych oraz parkingu, natomiast na terenie przeznaczonym pod budowę budynku administracyjnego (obejmujących w decyzji wywłaszczeniowej p. gr. [...], [...], [...], [...]) został wybudowany pomnik [...] oraz znajdowały się na nim dwie budowle wolnostojące.

Wojewoda Małopolski wskazał, że w jego ocenie nie ulegało wątpliwości, że przedmiotowe nieruchomości zostały wywłaszczone dla potrzeb realizacji celów publicznych (budowa biura [...] oraz placu [...]), gdyż celami publicznymi są cele, których realizacja służy ogółowi i jest przeznaczona dla zaspokojenia potrzeb powszechnych, a realizatorami tych celów są jednostki organizacyjne lub osoby reprezentujące Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Podzielił przy tym pogląd wyrażony przez organ pierwszej instancji, że przedmiotowych nieruchomości nie można było uznać za zbędne na cele wywłaszczenia. W ocenie Wojewody należało mieć na względzie, że nabycie przedmiotowych nieruchomości nastąpiło w podobnym czasie, a zatem biorąc także pod uwagę ich bliskie położenie (oba cele wywłaszczenia "znajdowały się" obok siebie) uzasadnionym było twierdzenie, że miały one stanowić pewien kompleks, mający zaspokajać potrzeby powszechne. Zaznaczono również, że jak wynikało z materiału dowodowego, realizacja obu celów wywłaszczenia rozpoczęła się przed 1967 r., a zakończyła się do 1976 r., wobec czego w ocenie organu odwoławczego, stwierdzona "modyfikacja" w realizacji obu celów, polegająca na "zamianie" pomiędzy sobą miejsc ich lokalizacji wywłaszczenia, mieściła się w ramach celów ogólnie zakreślonych założeń tak decyzji wywłaszczeniowej, jak i umowy sprzedaży, i jako taka nie mogła stanowić podstawy do uznania, że przedmiotowe nieruchomości stały się zbędne na cel wywłaszczenia.

Dalej Wojewoda wskazał, że na etapie postępowania prowadzonego przed organem pierwszej instancji, dotyczącego zwrotu dz. nr [...], odpowiadającej obecnie w części działce nr [...], która zgodnie z KW [...] stanowi własność Skarbu Państwa w trwałym zarządzie Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, pismem z 26 września 2018 r. wnioskodawcy ograniczyli swój wniosek poprzez wyłączenie z jego zakresu ww. części działki, wobec czego w tym zakresie postępowanie stało się bezprzedmiotowe w świetle art. 105 § 1 k.p.a., o czym zasadnie organ pierwszej instancji orzekł w pkt 2 zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z 20 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Kr 1199/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B. M., G. K., M. K., O. K. oraz W. K. na opisaną wyżej decyzję Wojewody Małopolskiego z 23 sierpnia 2019 r., znak: WS-VI.7534.3.44.2019.KA oddalił skargę, podzielając pogląd o braku zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wniesionej od tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 grudnia 2020 r. uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję, a także punkt 1 decyzji starosty Chrzanowskiego z dnia 31 stycznia 2019 r., nr GN.5.IV.7221/CH/11/03.

Ponownie rozpoznając sprawę decyzją z 13 marca 2023 r. znak: GN.5.IV.7221/CH/11/03, Starosta Chrzanowski orzekł:

< w pkt 1 - o zwrocie na rzecz B. M. udziału 12/24 nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej Chrzanów - miasto, obręb K., oznaczonej jako działki: nr [...] o pow. 0,0149 ha i nr [...] o pow. 0.0124 ha. powstałych z podziału działki nr [...] o pow. 0.7543 ha. oznaczone w projekcie podziału przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, wpisanym do ewidencji zasobu powiatowego w dniu 8 października 2021 r. pod numerem ewidencyjnym P. 1203.2021.2722, zgodnie z księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Chrzanowie, stanowiącej własność Gminy Chrzanów;

< w pkt 2 - o tym, że załącznik do niniejszej decyzji stanowi projekt podziału działki nr [...] o pow. 0,7543 ha, położonej w jednostce ewidencyjnej Chrzanów - miasto, obręb C., wykonany na mapie zasadniczej w skali 1:500, przyjęty do ewidencji zasobu geodezyjnego i kartograficznego i wpisany do ewidencji zasobu powiatowego w dniu 8 października 2021 r. za identyfikatorem ewidencyjnym nr P. 1203.2021.2722;

< w pkt 3 - o tym, że niniejsza decyzja zatwierdza podział nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,7543 ha, położonej w jednostce ewidencyjnej Chrzanów -miasto, obręb - C., na działkę nr [...] o pow. 0,6805 ha, nr [...] o pow. 0,0149 ha, nr [...] o pow. 0,0124 ha, nr [...] o pow. 0,0465 ha, zgodnie z oznaczeniem kancelaryjnym zgłoszenia nr PODGIK.6640.2176.2021 i wpisany do ewidencji zasobu powiatowego w dniu 8 października 2021 r. za identyfikatorem ewidencyjnym nr P.1203.2021.2722, wpisanej do księgi wieczystej nr [...],

< w pkt 4 - o tym, że nieruchomość podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu,

< w pkt 5 - o odmowie zwrotu na rzecz B. M. udziału 12/24 nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej Chrzanów - miasto, obręb K., oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0465 ha, powstałej z podziału działki nr [...] o pow. 0,7543 ha, oznaczonej w projekcie podziału przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, wpisanym do ewidencji zasobu powiatowego w dniu 8 października 2021 r. pod numerem ewidencyjnym P.1203.2021.2722, zgodnie z księgą wieczystą nr KRI [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Chrzanowie, stanowiącej własność Gminy Chrzanów;

< w pkt 6 - o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu w udziale 3/24 na rzecz M. K., w udziale 3/24 na rzecz G. K., w udziale 3/24 na rzecz W. K., w udziale 3/24 na rzecz O. S., wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działki: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], odpowiadające w części działkom: nr [...], nr [...] i nr [...], powstałych z podziału działki nr [...] o pow. 0,7543 ha, położonej w jednostce ewidencyjnej Chrzanów - miasto, obręb K., oznaczone w projekcie podziału przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, wpisanym do ewidencji zasobu powiatowego w dniu 8 października 2021 r. pod numerem ewidencyjnym P.1203.2021.2722, zgodnie z księgą wieczystą nr [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Chrzanowie, stanowiącej własność Gminy Chrzanów.

Odwołanie od pkt 1 - 4 ww. decyzji Starosty Chrzanowskiego wniosła Gmina Chrzanów, a od pkt 5 tej decyzji odwołała się B. M..

Wojewoda Małopolski decyzją z dnia 3 października 2023 r. znak WS-VI.7534.3.44.2023.BK:

I. uchylił pkt 1-4 zaskarżonej decyzji w całości;

II. orzekł o zwrocie na rzecz B. M. udziału 12/24 w nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej Chrzanów - miasto, obręb C., oznaczonej jako działki: nr [...] o pow. 0,0149 ha i nr [...] o pow. 0,0124 ha, powstałych z podziału działki nr [...] o pow. 0,7543 ha, oznaczone w projekcie podziału przyjętym do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, wpisanym do ewidencji zasobu powiatowego w dniu 8 października 2021 r. pod numerem ewidencyjnym P.1203.2021.2722, zgodnie z księgą wieczystą nr KRI [...], prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Chrzanowie, stanowiącej własność Gminy Chrzanów;

III. orzekł o zobowiązaniu B. M. do zwrotu na rzecz Gminy Chrzanów kwoty 942,82 zł odpowiadającej zwaloryzowanej wysokości odszkodowania ustalonego z tytułu wywłaszczenia nieruchomości - proporcjonalnie do zwracanego udziału w nieruchomości;

IV. wskazał termin i sposób zapłaty należności określonej w pkt IV;

V. utrzymał w mocy pkt 5 zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu tej decyzji powtórzono ustalenia faktyczne co do podstaw wywłaszczenia, zmianie konfiguracji i oznaczeń nieruchomości po wywłaszczeniu oraz co do osób uprawnionych do wystąpienia o zwrot nieruchomości. Omówiono zebrane już wcześniej dowody wskazując, że w protokole z rozprawy administracyjnej z 21 września 2018 r. organ I instancji wskazał, iż działka [...] odpowiada w części dawnym działkom: nr [...], na której znajduje się droga dojazdowa do parkingu oraz w części parking z kostki brukowej, stojak na rowery, nr [...] stanowi w części parking z kostki brukowej, nr [...] stanowi drogę dojazdową do parkingu, nr [...], [...], [...], [...], położone są w centrum płyty [...] w Chrzanowie, płyta z kostki burkowej. Na działce wywłaszczonej nr [...] znajduje się pomnik (betonowy). Na dawnych działkach nr [...], [...], [...], [...] brak jest infrastruktury technicznej.

Analizując powyższe Starosta Chrzanowski stwierdził, iż w zakresie działki nr [...], która po podziale odpowiada działce nr [...], w zakresie wywłaszczonych działek: nr [...], nr [...] i nr [...] cel wywłaszczenia tj. budowa placu [...] w Chrzanowie został zrealizowany. Wywłaszczone działki wykorzystywane są pod plac, stanowiąc dojazd do niego oraz w części infrastrukturę techniczną.

W związku powyższym organ I instancji prawidłowo odmówił w pkt 5 B. M. zwrotu nieruchomości w udziale [...] części w zakresie wywłaszczonych działek: nr [...], nr [...] i nr [...].

Natomiast analizując wniosek o zwrot w zakresie parcel: l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...], które obecnie odpowiadają działkom: nr [...] i nr [...], Starosta Chrzanowski przeznaczył je do zwrotu. Dowodem potwierdzającym fakt, że teren wywłaszczonej nieruchomości stał się zbędny na cel wywłaszczenia są ww. zdjęcia lotnicze oraz oględziny nieruchomości. Dokumenty te wskazują, iż ww. teren nie został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia, tj. brak wybudowania biurowca [...] w Chrzanowie, natomiast na tym terenie powstał plac 1000 - lecia, na którym stoi Pomnik [...]. Budowa biurowca [...] została zrealizowana, jednak inwestycja ta została wybudowana na innych nieruchomościach.

W nawiązaniu do powyższego organ II instancji, uwzględniając przy tym treść zapadłego w sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1384/20 stwierdził, że postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organ I instancji w zakresie określenia, sprecyzowania i ustalenia faktów związanych z realizacją celu wywłaszczenia w zakresie działki nr [...], odpowiadającej wywłaszczonym działkom: nr [...], nr [...] i nr [...], należy ocenić pozytywnie. Cel wywłaszczenia tj. budowa placu [...] w Chrzanowie został zrealizowany. Wywłaszczone działki wykorzystywane są pod plac, stanowiąc dojazd do niego oraz w części infrastrukturę techniczną. W związku z powyższym należało utrzymać w mocy pkt 5 zaskarżonej decyzji Starosty Chrzanowskiego.

Odnosząc się do zarzutu odwołania B. M., zawierającego prośbę o "podtrzymanie" wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1384/20 w całości Wojewoda wskazał, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Jak bowiem orzekł Naczelny Sąd Administracyjny: "Jeżeli zatem działki nr [...], [...], nr [...], odpowiadające obecnie w części działce nr [...], zostały wykorzystane w sposób całkowicie sprzeczny z celem, którym uzasadniano odjęcie prawa własności dotychczasowym właścicielom, to na dzień złożenia wniosku o zwrot, tj. w dniu 20 lutego 1997 r. cel wywłaszczenia był niezrealizowany." Tymczasem ww. działki zostały wykorzystane na cel wywłaszczenia, tj. pod budowę placu [...], a zatem cel wywłaszczenia został na ww. nieruchomości zrealizowany i brak podstaw do jej zwrotu na rzecz B. M..

Odnosząc się natomiast do rozstrzygnięcia organu I instancji zawartego w pkt 1 zaskarżonej decyzji Wojewoda zauważył, iż Starosta Chrzanowski prawidłowo orzekł o zwrocie działek: nr [...] i nr [...], odpowiadających wywłaszczonym parcelom: l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...], ze względu na ich zbędność na cel wywłaszczenia. Ww. teren nie został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia, tj. brak wybudowania biurowca [...] w Chrzanowie, natomiast na terenie tym powstał plac 1000 - lecia, na którym stoi Pomnik [...]. Niemniej, ze względu na fakt nie uwzględnienia w sentencji zaskarżonej decyzji kwestii rozliczeń związanych ze zwrotem ww. nieruchomości, należało pkt 1 - 4 decyzji organu I instancji uchylić i orzec jak w sentencji.

Omówiono sposób przeprowadzenia waloryzacji odszkodowania zaznaczając, że w związku ze zwrotem ww. nieruchomości Wojewoda Małopolski ustalił, iż B. M. powinna zostać zobowiązana do zwrotu na rzecz Gminy Chrzanów zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 942,82 zł -proporcjonalnie do zwracanego udziału w przedmiotowej nieruchomości.

Wskazać również w tym miejscu należy, iż w świetle art. 139 u.g.n., wnioskodawczyni nie przysługuje roszczenie o przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego, jak również żądanie odszkodowania za zmianę stanu nieruchomości powstałą po dacie wywłaszczenia.

Odnosząc się do zarzutów Gminy Chrzanów wskazano, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie wynika, ażeby objęte wywłaszczeniem działki były dowłaszczone. Z uwagi na wydany w sprawie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1384/20 nie można również zgodzić się ze stanowiskiem odwołującej, iż: "(...) w okresie realizacji inwestycji zarówno w postaci budynku [...] jak i Placu [...], dopuszczano możliwość zmiany lokalizacji inwestycji i wykorzystania nieruchomości wywłaszczonych na inny cel publiczny aniżeli ten, który wynika z orzeczenia o wywłaszczeniu".

W aktualnym orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażany jest co prawda pogląd, iż w sytuacji, kiedy sprawa dotyczy zwrotu nieruchomości wywłaszczonych przed wejściem życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (oraz Ustawy Konstytucyjnej z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym), a wywłaszczenie dokonane zostało na cel publiczny, który nie został zrealizowany, jednak już po odstąpieniu od realizacji tego celu dokonano jego zmiany i zrealizowano inny cel publiczny, nie można wówczas mówić o wywłaszczeniu pozornym, mającym charakter niekonstytucyjny (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 1414/21), niemniej z uwagi na wiążącą ocenę prawną dokonaną w przedmiotowej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w ww. wyroku z 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1384/20, nie można podzielić zarzutu Gminy Chrzanów co do zmiany miejsca realizacji celu publicznego, skutkującego uznaniem, że przedmiotowa nieruchomość nie powinna podlegać zwrotowi.

Opisaną wyżej decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Gmina Chrzanów, zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art.136 ust.3 i art.137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U z 2023 r. poz.344 z póżn.zm.) poprzez ich błędną wykładnię prowadzącą do wydania wadliwego orzeczenia o zwrocie nieruchomości,

2. nieprawidłowe uznanie, że obecne, trwałe zagospodarowanie nieruchomości budowlą - Placem [...] z pomnikiem [...] nie stanowi przeszkody do wydania decyzji o zwrocie nieruchomości.

Na podstawie tych zarzutów strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w pkt II, III i IV oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według obowiązujących norm.

W uzasadnieniu skargi zwrócono uwagę, że w latach 1970-1971 na wywłaszczonych parcelach l.kat [...], [...], [...], [...] powstał Plac [...], a jego lokalizacja ustalona została decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Chrzanowie z 22 marca 1969 r. o lokalizacji szczegółowej nr 85/69, która wydana została na podstawie art.30 i 31 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym (Dz.U. Nr 7, poz.47) i zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 20 maja 1966 r. w sprawie ustalenia lokalizacji szczegółowej inwestycji budowalnych i stref ochronnych oraz wyrażania zgody na zmianę sposobu wykorzystania terenu (M.P. Nr 25 poz. 129) oraz w oparciu o plan ogólny m. Chrzanowa zatwierdzony Uchwałą Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z dnia 3.VII.1967 r. Nr 80/918/67.

Na załączniku mapowym do ww. decyzji nr [...] o lokalizacji szczegółowej wskazany został teren wnioskowany dla potrzeb realizacji Placu [...] Teren ten, obwiedziony kolorem czerwonym, obejmuje obszar w granicach którego zawiera się istniejący do dziś Plac [...] (obecna jego nazwa Plac [...]) oraz budynek byłego [...] w Chrzanowie (aktualnie [...]), w tym m.in działki oznaczone w ewidencji gruntów i budynków jedn. ewid. Chrzanów-miasto, obręb C. numerami [...] i [...], odpowiadające wywłaszczonym parcelom l. kat [...], [...], [...], [...]. Zarówno ze zlecenia wykonania roboty geodezyjnej, jak i adnotacji na powołanym wyżej załączniku mapowym wynika, że przedmiotem opracowania nie mogły być objęte działki już wywłaszczone, a zatem również parcele l. kat [...],[...], [...], [...]. Powyższe potwierdzają dokumenty z operatu nr [...], znajdującego się w zasobach geodezyjnych Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w Chrzanowie.

Co istotne, nieruchomość cały czas wykorzystywana jest na ten sam cel publiczny, tj. Plac [...] w Chrzanowie (obecna jego nazwa Plac [...]).

Skarżąca nie kwestionuje, że parcele l. kat [...], [...] z Iwh [...], [...], [...] z Iwh [...] wywłaszczone zostały na rzecz Państwa, na cele budowy biura [...] w C., który to cel nie został zrealizowany na wywłaszczonych nieruchomościach.

Już po wywłaszczeniu, na terenie, dla którego ustalona została lokalizacja szczegółowa Placu [...] (decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Chrzanowie nr 85/69 z 22 marca 1969 r.) zrealizowany został oprócz Placu [...] również budynek biurowca [...]. Powyższe wskazywałoby, że realizowana w latach 70-tych, na przedmiotowym terenie infrastruktura, stanowiła infrastrukturę złożoną, w ramach której miał powstać zarówno Plac [...], jako plac publiczny jak i biurowiec [...], przy czym pierwotna lokalizacja poszczególnych elementów realizowanej infrastruktury została zmodyfikowana.

W tym wypadku modyfikacja celu publicznego wywłaszczenia polegała na tym, że dysponent terenów, które zostały wywłaszczone, zmienił jedynie usytuowanie realizowanych celów względem siebie w przestrzeni, ale w sposób dopuszczalny, gdyż mieszczący się w ogólnie ujętym wymiarze/treści podejmowanych pojedynczo w odpowiednej kolejności aktów wywłaszczenia. Zmieniona lokalizacja obiektów formalnego wywłaszczenia nie powoduje jakościowej zmiany celu wywłaszczenia, skoro budowa tych obiektów w sposób przestrzennie zamienny zrealizowała sumarycznie cel decyzji wywłaszczeniowej i umowy notarialnej jako aktów realizujących cele publiczne służące ogółowi. Niezależnie od powyższego wskazuje się, że w orzecznictwie sądowym dotyczącym regulacji zawartych w art.136 ust.3 i art.137 u.g.n. prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym przeszkodą do zwrotu może być trwałe zagospodarowanie nieruchomości, nawet na inny cel aniżeli wynikający z decyzji o wywłaszczeniu lecz tylko wtedy, gdy zagospodarowanie zostało dokonane przez podmiot publiczny, tj. Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego, za publiczne fundusze i na określony cel publiczny.

Powołując się również na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego podkreślono, że w pewnych szczególnych i wyjątkowych wypadkach, tak jak w sytuacji zaistniałej w niniejszej sprawie - realizacja innego celu publicznego, niż wskazana w orzeczeniu o wywłaszczeniu, może uzasadniać odmowę zwrotu nieruchomości.

Niezależnie od powyższego zaznaczono, że nieruchomość będąca przedmiotem zwrotu stanowi część zorganizowanej całości Placu [...], który jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc wśród mieszkańców Chrzanowa i okolic. W jego centralnej części znajduje się pomnik [...], który upamiętnia bohaterów ziemi chrzanowskiej poległych w walce z hitlerowskim najeźdźcą. Idea powstania Placu i budowy pomnika jako nowej dominanty miasta sięga roku 1966, kiedy to powstał Społeczny Komitet Budowy pomnika. Zgodnie z decyzją szczegółową z 1969 r. o lokalizacji nowoczesnego placu po północnej stronie historycznego centrum Chrzanowa, miejsce po wyburzeniu niektórych, starych budynków od strony zachodniej placu, miało służyć jako »reprezentacyjny plac defilad i zebrań«. Plac został wybudowany w latach 1970-71, zaś odsłonięcie pomnika [...] wraz z oddaniem do użytkowania Placu [...] nastąpiło 5 września 1971 r.

W świetle opisanych powyżej okoliczności, w tym uwarunkowań historycznych i społecznych brak jest uzasadnienia do zwrotu działek oznaczonych nr [...] i [...].

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 21 lutego 2024 r. sprawa niniejsza została połączona do wspólnego rozpoznania ze sprawą sygn. II SA/Kr 1515/23 ze skargi B. M. na pkt 5 decyzji Wojewody Małopolskiego.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Dokonana według tak określonych kryteriów kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że w pkt I – IV jest ona prawidłowa, a zarzuty skargi nie mogą odnieść skutku.

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W niniejszej sprawie wiążące wskazania co do dalszego postępowania zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w prawomocnym wyroku z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 1384/20. Uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oraz zaskarżoną decyzję i pkt 1 decyzji Starosty Chrzanowskiego z 31 stycznia 2019 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził:

"W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z dwoma procedurami dotyczącymi przymusowego odjęcia własności, prowadzonymi w odstępie kilku lat. Nie jest kwestią sporną, że nieruchomości, oznaczone jako parcele katastralne p. gr. [...] i [...] o łącznej pow. 0,0133 ha oraz [...], [...] o łącznej pow. 0,0163 zostały wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Radu Narodowej w Krakowie z 10 marca 1967 r. znak: USW.IV- 60/1/67, z przeznaczeniem na realizację budowy biura [...] (w skrócie: [...]) w Chrzanowie. Natomiast aktem notarialnym Rep. A [...] z 1 grudnia 1970 r. działki nr [...], nr [...] i nr [...] o łącznej pow. 0,0436 ha zostały sprzedane Skarbowi Państwa pod budowę Placu [...] w Chrzanowie. (...) nie może budzić wątpliwości, że cel wywłaszczenia dokonanego w drodze decyzji i aktu notarialnego został określony w sposób precyzyjny. Działki objęte wywłaszczeniem na podstawie orzeczenia z 10 marca 1967 r. zostały przeznaczone na realizację budowy biura [...]. Natomiast działki, które zostały przymusowo sprzedane Skarbowi Państwa 1 grudnia 1970 r., zostały przeznaczone pod budowę Placu [...] w Chrzanowie. Bezsporna w niniejszej sprawie jest także okoliczność, że na terenie przeznaczonym pod budowę placu [...] w został wybudowany budynek administracyjny oraz infrastruktura niezbędna do jego funkcjonowania w postaci ciągów komunikacyjnych oraz parkingu, natomiast na terenie przeznaczonym pod budowę budynku administracyjnego został wybudowany pomnik [...] oraz znajdują się na nim dwie budowle wolnostojące.(...) Nie może budzić żadnych wątpliwości, że obie planowane inwestycje mają znacząco odmienny charakter i w żaden sposób, wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, nie są ze sobą powiązane funkcjonalnie, czy też architektonicznie. Nie można mówić bowiem o funkcjonalnym związku pomiędzy biurowcem (siedzibą przedsiębiorstwa) a placem publicznym, na którym znajduje się pomnik. Wybudowanie budynku biurowego w miejscu zaplanowanym pod budowę Placu [...] w Chrzanowie, a w miejscu zaplanowanym dla Placu [...] budynku biurowca powoduje, że doszło do "zastąpienia" pierwotnie planowanej inwestycji nową (inną) inwestycją, Doszło zatem do zmiany celu wywłaszczenia, a nie jego modyfikacji. (...) Jeżeli zatem działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], odpowiadające obecnie w części działce nr [...] oraz działce wywłaszczonej nr [...], odpowiadającej obecnie w części działce nr [...], zostały wykorzystane w sposób całkowicie sprzeczny z celem, którym uzasadniano odjęcie prawa własności dotychczasowym właścicielom, to na dzień złożenia wniosku o zwrot, tj. w dniu 20 lutego 1997 r. cel wywłaszczenia był niezrealizowany. W konsekwencji, należy orzec o zwrocie nieruchomości oraz o rozliczeniach z tego tytułu".

W powołanym wyroku przede wszystkim zaakceptowano dokonane w trakcie postępowania administracyjnego ustalenia faktyczne – zarówno w zakresie źródeł i celów wywłaszczenia, późniejszych przekształceń nieruchomości, osób uprawnionych do występowania o zwrot, jak również co do sposobu zagospodarowania nieruchomości po wywłaszczeniu. W żadnym zakresie NSA nie stwierdził konieczności uzupełnienia postępowania dowodowego, czy też wyjaśnienia jakichkolwiek okoliczności faktycznych.

Przytoczone wyżej wskazania w sposób jednoznaczny oceniają kwestię zbędności wszystkich objętych postępowaniem nieruchomości na cel wywłaszczenia i kategorycznie nakazują zwrot nieruchomości wywłaszczonych na oba wskazane wyżej cele. W istocie jedyne kwestie, które musiały zostać ustalone w dalszym postępowaniu, to wydzielenie nieruchomości przeznaczonych do zwrotu oraz wyliczenie zwaloryzowanego odszkodowania podlegającemu zwrotowi przez byłych właścicieli.

Przedstawione w skardze argumenty Gminy Chrzanów stanowią polemikę z przytoczonymi wyżej, wiążącymi wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego. Rozpoznając skargę obecnie Wojewódzki Sąd Administracyjny nie miał jednak możliwości rozważenia prawidłowości tych wskazań, nie miał kompetencji do dokonania własnych, odmiennych ocen czy też odmiennej sumbsumpcji ustalonego stanu faktycznego do obowiązujących przepisów prawa. Sąd mógł jedynie ocenić – i ocenił prawidłowość wydzielenia zwracanych nieruchomości oraz wyliczenia zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi. Kwestie te zostały w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięte w sposób właściwy, zgodny z przepisami.

W świetle powyższego należało uznać, że pkt I - IV zaskarżonej decyzji odpowiadają prawu i oddalić skargę Gminy Chrzanów na podstawie art. 151 p.p.s.a.