Postanowienie NSA, sygn. akt I FSK 2331/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono wnioski o wyłączenie sędzięgo
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 19, art. 21 i art. 22 § 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA, Ryszard Pęk, , Sędzia NSA, Sędzia NSA, Sylwester Marciniak(spr.), Janusz Zubrzycki, , po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosków A. sp. z o.o. w Warszawie: 1) o wyłączenie sędziego NSA Małgorzaty Niezgódki-Medek, 2) o wyłączenie sędziego NSA Izabeli Najdy-Ossowskiej, 3) o wyłączenie sędziego NSA Danuty Oleś od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lipca 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 2125/20 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. w Warszawie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2020 r. nr 1401-IOA.4033.141.2020.MU w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za sierpień 2018 r. postanawia oddalić wnioski. Sylwester Marciniak Ryszard Pęk Janusz Zubrzycki Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia NSA


UZASADNIENIE

W dniu 21 lutego 2023 r. prokurent A. sp. z o.o. w W. (dalej: spółka) złożył (poprzez ePUAP) w trzech sprawach, w których spółka jest stroną i w których termin rozprawy został wyznaczony na dzień 22 lutego 2023 r., tj. w sprawach o sygn. akt I FSK 943/21, I FSK 2331/21 i I FSK 1797/22, wnioski o wyłączenie od orzekania w tych sprawach sędziów ze składu orzekającego wyznaczonych do ich rozpoznania, czyli sędzi NSA Małgorzaty Niezgódki - Medek, sędzi NSA Izabely Najdy-Ossowskiej, sędzi NSA Danuty Oleś. W każdym z wniosków spółka wskazała, że ma uzasadnione podejrzenia, że do powołania tych sędziów na stanowisko sędziego doszło na podstawie art. 6 § 1 pkt 7 i art. 6 § 3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267; dalej: p.u.s.a.), gdyż: 1) przez osiem lat sędzia piastował stanowisko prokuratora, prezesa, wiceprezesa lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, 2) przez dziesięć lat pozostawał w instytucjach publicznych na stanowiskach związanych ze stosowaniem lub tworzeniem prawa administracyjnego, co zdaniem spółki może świadczyć o możliwości braku bezstronności, niezawisłości i zachowania wysokich standardów etycznych w ramach postępowania przez wskazanego we wniosku sędziego NSA. Poza zarzutem "prawdopodobnego powołania" sędziego na podstawie art. 6 § 1 pkt 7 i art. 6 § 3 p.u.s.a., spółka zarzuciła:

1) serwilistyczny stosunek do władzy wykonawczej i niestosowanie wykładni wyroków Trybunału Sprawiedliwości,

2) pomijanie w orzecznictwie zasad Karty praw podstawowych Unii Europejskiej,

3) systematyczne i notoryczne faworyzowanie organów władzy wykonawczej w sprawach poprzez: a) nieprzekazywanie spółce za pośrednictwem ePUAP zarządzeń w zakresie wskazania sędziego sprawozdawcy, a przez to uniemożliwienie złożenia ewentualnego wniosku o wyłączenie sędziego sądu II instancji z postępowania na podstawie art. 18 w zw. z art. 19 i art. 20 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.); b) nieprzekazywanie spółce za pośrednictwem ePUAP, jak i operatora pocztowego, zarządzeń w zakresie wyboru całego składu orzekającego, a przez to uniemożliwienie złożenia ewentualnego wniosku o wyłączenie sędziego sądu II instancji z postępowania na podstawie art. 18 w zw. z art. 19 i art. 20 p.p.s.a.; c) kierowanie postępowań do rozstrzygnięcia w trybie uproszczonym mimo stanowczych wniosków spółki w ramach składanych skarg, a tym samym pozbawienie możliwości zastosowania art. 106 i art. 113 p.p.s.a., ale też art. 100 (protokół z rozprawy) i art. 102 p.p.s.a. (utrwalanie czynności za pomocą aparatu dźwiękowego), co w kontekście wysoko prawdopodobnej skargi kasacyjnej jest istotne dla ochrony interesów prawnych spółki; d) nieinformowanie spółki za pośrednictwem ePUAP, jak i operatora pocztowego, o terminie rozprawy wyznaczonej w trybie uproszczonym, tym samym uniemożliwianie składania pism procesowych przed rozstrzygnięciem, przy jednoczesnym świadomym naruszeniu wykładni art. 119 p.p.s.a.; e) świadome pozbawianie spółki dostępu do kompletnych akt sądowoadministracyjnych w PASSA z naruszeniem art. 12a p.p.s.a., tym samym uniemożliwianie weryfikacji kompletności ich stanu, przekazanych przez organ władzy wykonawczej; f) brak weryfikacji umocowania procesowego przedstawicieli organów władzy wykonawczej w ramach prowadzonych postępowań sądowych;

4) systematyczne i notoryczne faworyzowanie organów władzy wykonawczej w sprawach poprzez uchylanie się od weryfikacji treści upoważnień i pełnomocnictw, mimo wielokrotnych wniosków spółki, co nie jest działaniem przypadkowym i bezstronnym;

5) pomijanie w sposób świadomy ważnych dowodów w sprawie, które mogą świadczyć o matactwach procesowych przedstawicieli władzy wykonawczej (braki w dokumentacji administracyjnej, akceptowanie kopii dokumentów mimo kwestionowania ich autentyczności przez spółkę);

6) faworyzowanie strony administracyjnej postępowania względem spółki, tym samym pozbawianie spółki korzystania z przysługujących praw, w efekcie nieustalanie stanu faktycznego w sprawie i legitymizowanie działania osób do to nieupoważnionych.

W związku ze stawianymi zarzutami spółka wniosła o wyłączenie sędzi NSA Małgorzaty Niezgódki - Medek, sędzi NSA Izabeli Najdy-Ossowskiej, sędzi NSA Danuty Oleś, wnosząc o złożenie przez tych sędziów oświadczenia w formie pisemnej o powołaniu lub nie na podstawie art. 6 § 2 pkt 7 i art. 6 § 3 p.p.s.a.

W dniu 22 lutego 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny odroczył rozprawę i nadał bieg wnioskom spółki.

W każdej z trzech spraw sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska i sędzia NSA Danuta Oleś złożyły na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. oświadczenia, że nie są im znane żadne okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności przy rozstrzyganiu sprawy. Nadto oświadczyły, że przepisy art. 6 § 1 pkt 7 i art. 6 § 3 p.u.s.a. nie miały zastosowania przy ich powoływaniu na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że przedmiotem obecnego postępowania wpadkowego jest wyłącznie wniosek o wyłączenie sędziów NSA wyznaczonych do składu orzekającego w sprawie. Ma to o tyle znaczenie, że w obszernych wnioskach (po 60 stron) spółka podnosi szereg zastrzeżeń wobec niesprecyzowanych postępowań sądowych, w żaden sposób nie uprawdopodobniając, że zastrzeżenia te mają cokolwiek wspólnego z sędziami objętymi wnioskami. Brak takiego związku potwierdzają zarzuty wprost wskazujące na zastrzeżenia wobec postępowań toczących się w wojewódzkich sądach administracyjnych (np. nawiązanie do postępowania uproszczonego, których w NSA nie ma, wskazanie na wysokie prawdopodobieństwo złożenia skargi kasacyjnej, itp.). Sądowi z urzędu przy tym wiadomo, że reprezentanci spółki składają podobne wnioski w szeregu postępowań w różnych sądach administracyjnych (czasem w imieniu spółki, czasem innych podmiotów powiązanych osobowo), stąd kwestie podnoszone w badanych wnioskach były już przedmiotem analizy sądów.

W sprawie nie zachodzą przesłanki wyłączenia sędziów od udziału w sprawie z mocy samej ustawy, tj. z art. 18 § 1 p.p.s.a. Spółka nie sugeruje w swych wnioskach wystąpienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w tym przepisie.

Stąd analizy wymaga jedynie to, czy zachodzi podstawa wyłączenia z art. 19 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Regulacja ta dotyczy zatem sytuacji, w której okoliczności przemawiają za tym, że w konkretnej sprawie sędzia może nie zachować bezstronności oraz obiektywizmu. Wniosek o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak, aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości.

Z treści wyjaśnień złożonych do akt sprawy przez sędziów objętych wnioskami o wyłączenie, nie wynika, by w niniejszej sprawie zachodziły okoliczności wymienione w art. 19 p.p.s.a. lub inne, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności. Wymaga podkreślenia, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego czy referendarza sądowego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność takiego oświadczenia (por. np. postanowienia NSA z dnia: 12 marca 2012 r., I FZ 147/12; 9 października 2013 r., II OZ 851/13; 24 września 2014 r., I OZ 754/14).

Ze sformułowania "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności" wynika obowiązek sądu polegający na badaniu, czy ta okoliczność w danej sprawie rzeczywiście występuje. Wobec braku w tym zakresie kryteriów ustawowych sąd musi kierować się zasadami doświadczenia życiowego, mając na uwadze fakt, że zgodnie z art. 21 i art. 22 § 2 p.p.s.a. to przede wszystkim do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie rozpoznać sprawę i wydać orzeczenie. Z tego też względu orzeczenie w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, o którym mowa była wcześniej. Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak, aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Do zastosowania wskazanego przepisu nie wystarcza więc występowanie u strony podejrzenia co do braku bezstronności sędziego, czy jej subiektywne przekonanie co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 15 września 2008 r., II FZ 397/08; 17 sierpnia 2022 r., II OZ 448/22). Samo niezadowolenie strony z prowadzenia sprawy przez danego sędziego, czy też przeświadczenie o wadliwym prowadzeniu postępowania w sprawie lub o wadach systemowych postępowania sądowoadministracyjnego, nie świadczy w żaden sposób o braku bezstronności sędziego. Warto przy tym zauważyć, że w sprawach I FSK 943/21, I FSK 2331/21 i I FSK 1797/22 sędzia NSA Danuta Oleś i sędzia NSA Izabela Najda-Ossowska nie podjęły przed dniem złożenia wniosków o ich wyłączenie żadnych czynności orzeczniczych (jedynie – z uwagi na ich wyznaczenie do składów orzekających – przygotowywały się do rozpoznania sprawy). Z kolei sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek wydała w sprawach kilka zarządzeń koniecznych do nadania sprawom biegu i ich sprawnego procedowania, trudno jednak w takich czynnościach o charakterze głównie organizacyjno-technicznym, jak zarządzenie o wpisaniu sprawy do repertorium, czy zarządzenie o wyznaczeniu terminu posiedzenia i składu orzekającego, upatrywać braku bezstronności sędziego. Wymaga podkreślenia, że również sędzia Niezgódka-Medek nie wydawała w sprawie żadnych orzeczeń przed dniem złożenia niniejszych wniosków przez spółkę.

Z tego powodu argumenty wniosków o serwilistycznym stosunku do władzy wykonawczej, niestosowaniu wykładni wyroków Trybunału Sprawiedliwości, pomijaniu w orzecznictwie zasad Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, czy systematycznym i notorycznym faworyzowaniu organów władzy wykonawczej, czy pomijaniu w sposób świadomy ważnych dowodów, są oderwane od okoliczności sprawy i roli poszczególnych sędziów w jej prowadzeniu i rozpoznaniu. Nadto wymaga podkreślenia, że zarzuty wniosków w tym zakresie nie zostały w żaden sposób powiązane z osobami sędziów, których dotyczą te wnioski. Nie wiadomo w związku z tym, dlaczego zarzuty te miałyby świadczyć o potrzebie wyłączenia sędziów od orzekania w sprawie. Okoliczności te z całą pewnością nie zostały przez spółkę wykazane, a, co więcej, nie mają one znaczenia prawnego z perspektywy art. 19 p.p.s.a. Nie ma w związku z tym potrzeby szerszego odnoszenia się do argumentacji spółki w tym względzie.

Nie ma podstaw do uwzględnienia zastrzeżeń spółki wynikających z przyjętego przez prawodawcę sposobu powoływania sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego, tj. art. 6 § 1 pkt 7 i art. 6 § 3 p.u.s.a. Oprócz tego, że przepisy te nie dotyczą wymogów, które musi spełniać sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 7 p.u.s.a. nie nawiązuje w ogóle do art. 6 § 1 pkt 7 p.p.s.a., mimo że kandydat na sędziego NSA musi spełniać m.in. wymagania określone w art. 6 § 1 pkt 1-4 i 6 p.p.s.a., jak stanowi wprost art. 7 § 1 ustawy), art. 6 § 1 pkt 7 p.p.s.a. nie znajdował zastosowania wobec sędziów, których dotyczą wnioski.

Niezależnie od powyższego wymaga podkreślenia, że skoro ustawodawca uznał wieloletnie zajmowanie stanowisk w organach administracji za jedną z wielu przesłanek, która może upoważniać daną osobę do ubiegania się o powołanie na sędziego wojewódzkiego sądu administracyjnego, ewentualne wystąpienie takiej okoliczności nie mogłoby niejako automatycznie przemawiać za brakiem niezawisłości danego sędziego w każdej sprawie, w której stroną będzie organ władzy państwowej.

Skoro w złożonych wnioskach spółka formułuje swoją argumentację bez jakiegokolwiek odniesienia się do realiów przedmiotowej sprawy i wykazania, że podnoszone zastrzeżenia mają związek z sędziami objętymi tymi wnioskami, a zwłaszcza, bez wykazania konkretnych wątpliwości co do bezstronności sędziów, wnioski te nie mogą zostać uwzględnione. Dla skuteczności wniosku o wyłączenie sędziego konieczne jest, aby strona wykazała przyczyny uzasadniające wyłączenie konkretnego sędziego w konkretnej sprawie. Takiego wykazania w przedmiotowych wnioskach brak.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wnioski.

Sylwester Marciniak Ryszard Pęk Janusz Zubrzycki

Sędzia NSA Sędzia NSA Sędzia NSA