Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 661/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 5
journal: Dz.U. 2022 poz 2172
law: Rozporządzenie Ministar Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - t.j.
article: art. 151 i art. 119 pkt 3
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 33 § 1 i § 2, art. 34 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 11
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Asesor WSA Maja Pietrasik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi K. M. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 30 sierpnia 2023 r., nr OPE.906.2.86.2023.MR.1 w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2023 r. (nr OPE.906.2.86.2023.MR.1), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2023 r. (nr OPE.9027.12.2022.ZJ.40) o oddaleniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej w związku z uchylaniem się przez K. M. (dalej również jako "strona" lub "skarżąca") od obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W dniu 29 września 2021 r. upoważniony przedstawiciel Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku przeprowadził kontrolę sanitarną z zakresu obowiązkowych szczepień ochronnych w NZOZ P. Sp. z o.o. w G. W wyniku kontroli stwierdzono brak wykonania szczepień ochronnych u dziecka - M. M. (ur. [...] 2016 r.). Podczas kontroli stwierdzono, że w dokumentacji medycznej dziecka znajduje się oświadczenie matki, K. M. z dnia 21 lutego 2017 r. o odmowie wykonania szczepień ochronnych dziecka.

Pismem z dnia 1 czerwca 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku wystąpił z wnioskiem do NZOZ P. Sp. z o.o. w G. o udzielenie informacji, czy rodzice M. M. zgłosili się do przychodni w celu uzupełnienia szczepień ochronnych. W odpowiedzi na wniosek poinformowano, iż rodzice małoletniego nie zgłosili się do przychodni w celu uzupełnienia zaległych szczepień ochronnych dziecka. Następnie pismem z dnia 6 lipca 2022 r. organ wezwał K. M. do dobrowolnego wykonania obowiązku szczepienia dziecka i stawienia się w terminie 21 dni od dnia otrzymania wezwania wraz z dzieckiem w gabinecie szczepień NZOZ P. Sp. z o.o. w G. w celu rozpoczęcia uzupełnienia obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko gruźlicy, WZW typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce lub przedstawienia aktualnego zaświadczenia o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania u dziecka szczepień lub poinformowania o szczepieniach wykonanych w innym gabinecie.

W dniu 21 października 2022 r. upoważnieni przedstawiciele Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku przeprowadzili kolejną kontrolę sanitarną z zakresu obowiązkowych szczepień ochronnych w NZOZ P. Sp. z o.o. w G. W wyniku kontroli stwierdzono dalsze uchylanie się rodziców dziecka od wykonania obowiązku szczepień ochronnych .

W związku z powyższym Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku w dniu 25 października 2022 r. wystawił upomnienie wzywające K. M. do niezwłocznego rozpoczęcia uzupełniania brakujących szczepień ochronnych dziecka przeciwko gruźlicy, WZW typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce. W upomnieniu wskazano, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom wynikający z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1657 ze zm., dalej jako "ustawa") nie został wykonany pomimo upływu terminu jego wykonania. Zaznaczono, ze w razie niewykonania obowiązku wobec strony zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne na postawie art. 15 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj.: Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej jako "u.p.e.a.")

W dniu 7 grudnia 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku otrzymał pismo od K. M., w którym - odnosząc się do upomnienia - wskazała, że niewykonanie szczepień dziecka (ur. w 2016 r.) do tego dnia nie wynika z ignorowania przez nią sprawy, ale z konieczności uzyskania rzetelnej wiedzy o szczepieniach, wobec których ma wiele wątpliwości. W przedmiotowym piśmie K. M. zwróciła się do organu o udzielenie jej odpowiedzi na szereg szczegółowych pytań, w tym m.in. wskazanie jej dlaczego powinna zaszczepić dziecko przeciw gruźlicy, krztuścowi, błonicy, tężcowi, poliomyelitis, odrę, różyczkę, świnkę, WZW typu B. Organ udzielił stronie odpowiedzi w piśmie z dnia 12 grudnia 2022 r.

W dniu 14 kwietnia 2023 r. upoważniony przedstawiciel Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku przeprowadził kolejną kontrolę sanitarną z zakresu obowiązkowych szczepień ochronnych w NZOZ P. Sp. z o.o. w G. W wyniku kontroli stwierdzono dalsze uchylanie się rodziców M. M. od wykonania obowiązku szczepień ochronnych.

W związku ze stwierdzeniem dalszego uchylania się od wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku w dniu 24 kwietnia 2023 r. sporządził wniosek kierowany do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Do wniosku załączono tytuł wykonawczy nr [...] z dnia 24 kwietnia 2023 r. Jako podstawę prawną obowiązku podano art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy. Wskazano, że zobowiązana K. M. nie poddała syna M. M. (ur. 2016 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym, których wykaz znajduje się w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 ze zm., dalej jako "rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r.") oraz Programie Szczepień Ochronnych ogłaszanym w drodze komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. Mając na uwadze powyższe u dziecka należało wykonać takie szczepienia jak:

1/ do 24 godzin po urodzeniu - I dawkę szczepienia przeciwko gruźlicy i I dawkę szczepienia przeciwko wzw typu B,

2/ w 2 miesiącu życia dziecka – I dawkę szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi i II dawkę szczepienia przeciwko wzw typu B,

3/ w 4 miesiącu życia dziecka - I dawkę szczepienia przeciwko poliomyelitis i II dawkę szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi,

4/ w 5-6 miesiącu życia dziecka - II dawkę szczepienia przeciwko poliomyelitis i III dawkę szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi,

5/ w 7 miesiącu życia dziecka - III dawkę szczepienia przeciwko wzw typu B,

6/ w 13-14 miesiącu życia dziecka - I dawkę szczepienia przeciwko odrze, śwince, różyczce.

Postanowieniem z dnia 12 maja 2023 r. Wojewoda Pomorski nałożył na K. M. grzywnę w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym i wezwał stronę do dobrowolnego wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym

W dniu 5 czerwca 2023 r. K. M., wskazując na podstawę z art. 33 u.p.e.a. wniosła zarzut w sprawie prowadzonej egzekucji administracyjnej. Strona wskazała w piśmie na brak wymagalności obowiązku (pkt 1) niewykonalność obowiązku (pkt 2) oraz prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny (pkt 3).

W zakresie braku wymagalności obowiązku poddania syna szczepieniom przeciwko gruźlicy, WZW typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce, strona wskazała, że M. M. nie ukończył jeszcze 7 lat. Natomiast zgodnie z rozporządzeniem z dnia 18 sierpnia 2011 r., zdaniem strony, moment wymagalności dla szczepienia przeciwko gruźlicy wystąpi dopiero w 15 roku życia jej syna, a dla pozostałych szczepień - w 19 roku życia.

Strona wskazała ponadto, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie jest źródłem obowiązującego w Polsce prawa. Informacje zawarte w komunikacie mogą być traktowane jedynie jako wskazówki dotyczące wykonywania sczepień ochronnych, ale nie mogą stanowić określenia obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Strona powołała się w tym zakresie na wyrok z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 11 ustawy w związku z § 5 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2023 r. Wojewoda Pomorski zawiesił postępowanie egzekucyjne i przekazał zgłoszony zarzut do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku w celu zajęcia stanowiska.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku, po rozpatrzeniu zarzutu zgłoszonego przez K. M., postanowieniem z dnia 11 lipca 2023 r. (nr OPE.9027.12.2022.ZJ.40) oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej na podstawie art. 34 § 2 u.p.e.a.

Organ stanął na stanowisku, że zarzut braku wymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym, określonego w tytule wykonawczym nr [...] z dnia 24 kwietnia 2023 r. (tj. obowiązku poddania małoletniego syna K. M. - M. M. obowiązkowym szczepieniom ochronnym) nie zasługuje na uwzględnienie.

Wskazano, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 81/19 w sprawie ogłaszania Programu Szczepień Ochronnych, rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. zostanie znowelizowane. Organ podkreślił, że wyrok nie oznacza zakwestionowania samego obowiązku poddawania się szczepieniom.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zobowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym. W odniesieniu do osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. dzieci), odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę albo opiekun faktyczny (rodzice). Wykaz obowiązkowych szczepień ochronnych i grupy osób obowiązanych do poddania się szczepieniom zostały określone w art. 17 ust. 1 ustawy oraz w rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. Rozporządzenie określa m.in. przedział wieku lub przesłanki epidemiologiczne i kliniczne dla poszczególnych rodzajów szczepień ochronnych, w przypadku których obowiązek szczepień może stać się wymagany. Organ wyjaśnił jednocześnie, że ramy czasowe, określone do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych (0-19 lat), nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Ściśle wyznaczone terminy szczepień przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym oraz dokładnie określone interwały czasowe pomiędzy poszczególnymi szczepieniami zostały wyznaczone w oparciu o szeroko rozumianą aktualną wiedzę medyczną w tym zakresie, tak więc samodzielne przesuwanie terminów szczepień, czy też ich kumulowanie według własnego uznania, jest prawnie możliwe.

Organ poinformował, że obowiązek szczepienia M. M. (ur. [...] 2016 r.) stał się wymagalny odpowiednio: szczepienie przeciwko gruźlicy – w ciągu 24 godzin po urodzeniu; szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B - I dawka - w ciągu 24 godzin po urodzeniu, II dawka - 2 miesiąc życia, III dawka - 7 miesiąc życia; szczepienie przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi - I dawka - 2 miesiąc życia, II dawka - 4 miesiąc życia, III dawka - 5-6 miesiąc życia; szczepienie przeciwko poliomyelitis - I dawka - 4 miesiąc życia, II dawka – 5-6 miesiąc życia; szczepienie przeciwko odrze, śwince, różyczce – 13-14 miesiąc życia.

Z powyższych względów zgłoszony w piśmie z dnia 5 czerwca 2023 r. zarzut w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, dotyczący braku wymagalności obowiązku, w ocenie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku, nie zasługiwał na uwzględnienie i został oddalony.

Organ wskazał ponadto, że w związku z nowelizacją przepisów w 2019 r. zmieniono katalog zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, które może wnieść zobowiązany do wierzyciela za pośrednictwem organu egzekucyjnego. W katalogu tym, określonym przez art. 33 § 2 u.p.e.a., nie mieszczą się zarzuty zawarte w piśmie strony w 2 i 3 (niewykonalność obowiązku, prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny).

K. M. wniosła zażalenie na opisane wyżej postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku, ponawiając zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień. Strona potrzymała stanowisko, że moment wymagalności dla szczepienia przeciwko gruźlicy dla jej dziecka wystąpi, w jej ocenie, dopiero w 15 roku życia a dla pozostałych szczepień - w 19 roku życia. W zażaleniu podtrzymano także argumentację, że o braku wymagalności obowiązku świadczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19. Strona wskazała, że podane przez organ konkretne terminy wykonania poszczególnych szczepień określone zostały w Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Sczepień Ochronnych na dany rok. Argumentacja uzasadnienia postanowienia przedstawiająca wymagalność obowiązku wykonania szczepienia na poszczególne choroby w ściśle określonym okresie życia dziecka nie jest zatem zgodna w ww. wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2023 r. (nr OPE.906.2.86.2023.MR.1), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 11 lipca 2023 r. (nr OPE.9027.12.2022.ZJ.40).

Organ wskazał w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Jednym z elementów realizacji tego zadania są szczepienia ochronne. Przepis art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy wskazuje, że osoby przebywające na terytorium RP są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl art. 5 ust. 2 ustawy odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2023 r. poz. 1545). Wykaz chorób zakaźnych, przeciwko którym istnieje ustawowy obowiązek szczepienia, został określony przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. Zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 338) do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Sposób oraz forma realizacji szczepień, określona została w art. 17 ust. 11 ustawy - "Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu". Jak więc wynika z powyższego, obowiązek respektowania zapisów zawartych w Programie Szczepień Ochronnych ma swoje umocowanie w akcie prawnym w randze ustawy. Program Szczepień Ochronnych precyzuje jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w Programie Szczepień Ochronnych.

Reasumując organ wskazał, że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika wprost z przepisów prawa i jest bezpośrednio wykonalny.

W odniesieniu do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, na który powołała się strona, organ wskazał, że zawiera on tzw. klauzulę odraczającą, zatem dotychczasowe przepisy zachowują moc obowiązującą w okresie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ogłoszono w dniu 12 maja 2023 r.

W skardze kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku K. M. wniosła o uchylenie postanowienia Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 30 sierpnia 2023 r. (nr OPE.906.2.86.2023.MR.1) wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu I instancji i umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W skardze w całości przytoczono argumenty przedstawione uprzednio w zażaleniu.

W ocenie skarżącej obowiązek szczepień w odniesieni do jej syna nie jest wymagalny. W tym zakresie skarżąca wskazuje po pierwsze na treść rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r., z którego, w ocenie skarżącej, wynika, że na wykonanie poszczególnych szczepień zobowiązany ma konkretny okres ograniczony wiekiem dziecka, gdzie dla szczepienia przeciwko gruźlicy wymagalność obowiązku nastąpi dopiero w 15 roku życia, a dla pozostałych szczepień obowiązkowych dziecka - w 19 roku życia. Po drugie, odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, skarżąca podkreśla, że komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego, poprzez które ogłaszany jest Program Sczepień Ochronnych na dany rok, nie są źródłem prawa. Tym samym uwzględniając treść ww. wyroku, w ocenie skarżącej, argumentacja zawarta w uzasadnieniu postanowienia przedstawiająca wymagalność obowiązku wykonania szczepienia ochronnego w terminie określonym w Programie Szczepień Ochronnych, jest niezgodna z Konstytucją RP.

W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie. Podkreślono, że nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie poddała swojego małoletniego dziecka szczepieniom odchodnym w terminach przewidzianych w Programie Szczepień Ochronnych, natomiast obowiązek poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym ma oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Organ wskazał, że znany mu jest powoływany przez stronę wyrok Trybunału Konstytucyjnego i będzie on wywoływał skutki pół roku po jego ogłoszeniu. Zatem w obowiązującym na dzień wydania postanowienia stanie prawnym nadal wiążące były zapisy zawarte w Programie Sczepień Ochronnych. Ponadto podkreślono, że poprzez wskazany wyrok Trybunał Konstytucyjny potwierdził, że sam obowiązek poddania małoletniego dziecka szczepieniom obowiązkowym, jak to przewidują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, jest zgodny z Konstytucją RP. Trybunał Konstytucyjny podważył jedynie możliwość formułowania pewnych obowiązków i zawierania ich w Programie Szczepień Ochronnych i wskazał, że powinno to być uczynione w rozporządzeniu Ministra Zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Z cytowanej ustawy wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.

Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Na podstawie tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli Sądu skarżąca uczyniła postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku oddalające zarzut skarżącej w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w związku z uchylaniem się od obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej jako "u.p.e.a.").

Stosownie do art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zgodnie z art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:

1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;

2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;

3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:

a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,

b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

Skarżąca kwestionuje zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, na mocy których w oparciu o art. 34 § 2 u.p.e.a. oddalono podniesiony przez skarżącą zarzut braku wymagalności obowiązku. Z treści zarzutu, zażalenia oraz skargi wynika, że skarżąca upatruje braku wymagalności obowiązku z innych przyczyn niż określone w 33 § 2 pkt 6 lit a i b u.p.e.a., w szczególności nie powołuje się w tym zakresie na okoliczności odroczenia terminu wykonania obowiązku. W ocenie skarżącej brak wymagalności obowiązku poddania jej syna (ur. 2016 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym takim jak gruźlica, WZW typu B, błonica, tężec, krztusiec, poliomyelitis, odra, świnka i różyczka w istocie wynika wprost z przepisów prawa, to jest z rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. Dodatkowo odwołując się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, skarżąca wskazuje, że z tej przyczyny, iż komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieszczą się w katalogu obowiązujących w Polsce źródeł prawa, nie można było upatrywać wymagalności wykonania obowiązku w terminach ogłaszanych w Programie Szczepień Ochronnych. Stanowisko to nie jest prawidłowe.

Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do kwestionowania wymagalności obowiązku szczepień ochronnych u syna skarżącej. Tym bardziej upatrywać braku tej wymagalności w samym systemie prawa.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że dziecko po urodzeniu (2016 r.) do czasu wydania zaskarżonego postanowienia (2023 r.) nie zostało poddane żadnym obowiązkowym szczepieniom, a skarżąca uchylała się od obowiązku poddania syna sczepieniom, pomimo wezwań z przychodni i ze strony inspekcji sanitarnej, jak też po otrzymaniu upomnienia w tej sprawie. Wbrew przekonaniu skarżącej z obowiązujących w chwili wydania zaskarżonego postanowienia przepisów prawa wynikał obowiązek poddania syna skarżącej szczepieniom ochronnym przeciw gruźlicy, wzw typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce, a skarżącą obowiązywały terminy wykonania tych szczepień wynikające z ogłaszanych corocznie Programów Szczepień Ochronnych. Jak zostanie szczegółowo wykazane poniżej, Sąd przyjmując wskazane stanowisko, uwzględnił jakie znaczenie dla przedmiotowej sprawy ma treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19.

Podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącej obowiązku stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1284, dalej w skrócie jako "ustawa"), zgodnie z którym osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią (...). Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 1 ustawy, osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanymi dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".

Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.

Stosownie zaś do art. 17 ust. 10 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia, m.in. wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2) - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.

Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2172 ze zm., dalej jako "rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r."), w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy (§ 2). W rozporządzeniu tym wskazano również, w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.

Konkludując, ze wskazanych przepisów wynika norma prawna ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. W komunikacie tym wskazuje się, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego jest wydawany celem wykonania obowiązku nakładanego ustawą (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy). Komunikat ten jest w istocie dokumentem technicznym precyzującym obowiązki wynikające z ustawy, w którym zawarte są wiadomości z zakresu medycyny dotyczące sposobu wykonania ustalonych w ustawie obowiązków.

Zdaniem Sądu ocena powyższa pozostaje aktualna również po wydaniu w dniu 9 maja 2023 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym Trybunał orzekł, że: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r., poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu należało uznać, że Program Szczepień Ochronnych zawiera nowość normatywną, w postaci treści nieobecnych ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu. Trybunał wskazał, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, tj. spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji RP. W realiach rozpoznawanej sprawy w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji - termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje Główny Inspektor Sanitarny w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych. Z kolei art. 17 ust. 11 ustawy wskazuje, że komunikat ma uwzględniać przepisy rozporządzenia. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być unormowane wyłącznie rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego wywiera skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka jednak dwutorowość nie jest dopuszczalna na poziomie komunikatu. Mogłaby co najwyżej wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla Głównego Inspektora Sanitarnego do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce.

Zestawienie związkowe przepisów będących przedmiotem kontroli pozwoliło Trybunałowi na taką rekonstrukcję normy, aby wydać wyrok zakresowy, albowiem niekonstytucyjność uwidacznia się dopiero przy łącznym ujęciu tych przepisów. Trybunał zaznaczył, że intensywność ingerencji w prawo podmiotowe musi być kontrolowalna przez obywatela, tj. wynikać z prawa powszechnie obowiązującego. Poddanie jednostki obowiązkowi szczepień ochronnych, czy też - w realiach niniejszej sprawy - ponoszenie odpowiedzialności za jego niezrealizowanie przez osobę, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią, stanowi istotną ingerencję w prawa podmiotowe (art. 47 Konstytucji). Ponieważ niezrealizowanie obowiązku zostało powiązane z poważnymi konsekwencjami dla jednostki, musi ona być w stanie precyzyjnie ustalić treść tego obowiązku. Z tego punktu widzenia sytuacja, w której jego treść jest współkształtowana komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego (a contrario art. 87 Konstytucji), jest niedopuszczalna. Dlatego też, w ocenie Trybunału, art. 17 ust. 11 ustawy w związku z § 5 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji.

Trybunał wskazał, że wydany wyrok powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. W ocenie Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 ustawy, jak i § 5 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r. jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia.

Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności przez zmianę rozporządzenia. Minister właściwy do spraw zdrowia może bowiem rozważyć określenie, w drodze rozporządzenia wydawanego na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy, terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w szczególności czy takie rozwiązanie mieści się w zakresie spraw przekazanych do uregulowania w art. 17 ust. 10 pkt 2 ustawy, to jest określenia wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Powinno to umożliwić osiągnięcie efektu dwutorowej spójności normatywnej. Po pierwsze, w sposób konstytucyjnie dopuszczalny, w drodze rozporządzenia, w pełni sprecyzowany zostałby ustawowy obowiązek szczepień ochronnych ciążący na jednostce, która mogłaby ponosić odpowiedzialność w wypadku braku jego realizacji. Po drugie, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wydawany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, miałby wtedy czysto techniczny charakter. Minister właściwy do spraw zdrowia może rozważyć ponadto sugestię, aby określić termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia. Jeżeli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją jedynie w drodze nowelizacji rozporządzenia nie będzie możliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 lub zmiany innych przepisów ustawy, konieczne będzie również odpowiednie działanie ustawodawcy w tym zakresie.

Trybunał podkreślił, że wyrok ten nie pozbawia Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Jednocześnie Trybunał wskazał, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. W tym zakresie Trybunał wyjaśnił, że skoro wydany wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej jest niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Termin 6 miesięcy, w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian.

Sąd w składzie orzekającym w przedmiotowej sprawie podziela stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, że w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej, akt normatywny wskazany w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 1 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 505/23, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2018 r., sygn. akt I CSK 390/17). Tym niemniej sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny uznał dany przepis za niekonstytucyjny wraz z odroczeniem terminu jego mocy obowiązywania, oznacza wprawdzie jego obowiązywanie, ale jego stosowanie w tym okresie winno być zawsze przedmiotem analizy. Sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok NSA z 2 sierpnia 2018 r. sygn. akt II OSK 87/18, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 lipca 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 227/23).

Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdził, że regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a ty samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień.

Ewentualne przyjęcie przez Sąd, że w niniejszej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez Trybunał Konstytucyjny przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości.

W ocenie Sądu, z treści uzasadnienia wyroku wynika, że Trybunał Konstytucyjny w ww. orzeczeniu nie zakwestionował w żaden sposób wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych, zaś, jako wzorzec kontroli, przyjął przepisy o prawie do ochrony prawnej życia prywatnego (art. 47 Konstytucji RP), o zasadzie proporcjonalności przy ograniczaniu w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) oraz o źródłach powszechnie obowiązującego prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP). W ocenie Sądu wskazana przez Trybunał Konstytucyjny okoliczność konieczności zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. W ocenie Sądu odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.

Reasumując, w świetle powyższych rozważań Sąd nie ma wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie choroby objęte tytułem wykonawczym są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a syn skarżącej - jako osoba małoletnia - podlegał obowiązkowi tych szczepień. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z przepisu prawa, a omówiony wyżej szczegółowo wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, nie wpłynął na kwestie istnienia ani wykonalności tego obowiązku.

W niniejszej sprawie wierzyciel w tytule wykonawczym szczegółowo opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując kogo i czego dotyczy z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych.

Odnosząc się dalej do argumentów strony Sąd podkreśla, że okoliczność, iż wyznaczono maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Należy uwzględnić treść § 5 rozporządzenia z dnia 18 sierpnia 2011 r., który wskazuje, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. Podkreślić należy, że wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r., przy obowiązującej regulacji ustawowej Programu Szczepień Ochronnych, nie pozwala na określenie przez zobowiązanego lub osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. W komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego. Poszczególne terminy określone w tym akcie nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanej prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej, jak to błędnie postrzega skarżąca, jako terminy, których upływ stanowi dopiero o wymagalności tego obowiązku. Niweczyłoby to cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, tj. zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowanie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie.

W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest to, że syn skarżącej, począwszy od 2016 r. nie został zaszczepiony przeciwko 9 chorobom zakaźnym wymienionym w tytule wykonawczym, pomimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji zatem, gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś syn nie został zaszczepiony przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania szczepieniom stał się wymagalny.

W tych okolicznościach działanie organów polegające na oddaleniu zarzutu skarżącej w sprawie egzekucji administracyjnej odpowiada prawu.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).