Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 540/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 36 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), , Sędzia WSA Wojciech Sawczuk, Sędzia WSA Jadwiga Smołucha, Protokolant st. sekr. sąd. Magdalena Banaszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2018 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na rozbiórkę I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżącego S. C. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Sygnatura akt VII SA/Wa 540/18

UZASADNIENIE

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków - Delegatura w [...] decyzją z dnia [...]maja 2017 r., nr [...], na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, g, art. 7 pkt 1, art. 36 ust. 1 pkt 1, art. 89 pkt 2, art. 91 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1446 ze zmianami, w skrócie u.o.z.), po rozpatrzeniu wniosku Gospodarstwa Rolnego S.C. z dnia[...].03.2017 r., o wydanie pozwolenia na rozbiórkę - odmówił udzielenia pozwolenia na rozbiórkę budynku dawnej rządcówki usytuowanej na działce nr ew. [...] w miejscowości [...], gm. [...], na terenie zabytkowego parku wpisanego do rejestru zabytków orzeczeniem [...]z dnia z [...].10.1948 r.

W uzasadnieniu organ podał, że wcześniej (wniosek z [...].06.2016 r.) S.C. wnosił o wykreślenie z ewidencji zabytków budynku dawnej rządcówki usytuowanej na działce nr ew. [...] w [...], gm. [...].

Przedmiotowy budynek znajduje się w gminnej ewidencji zabytków, w wojewódzkiej ewidencji zabytków jako element zespołu folwarcznego, w wykazie zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz zlokalizowany jest na terenie parku wpisanego do rejestru zabytków orzeczeniem [...] z dnia [...].10.1948 r.

Według załączonej do wniosku oceny technicznej budynek nie nadaje się do dalszego użytkowania.

W dniu [...] czerwca 2016 r. przedstawiciele organu przeprowadzili oględziny budynku przy udziale właściciela obiektu i Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...].

W toku oględzin stwierdzono, że budynek jest nieużytkowany, elementy konstrukcyjne - widoczne partie fundamentów, ściany (w tym ściany piwnic), stropy, konstrukcja więźby dachowej znajdują się w stanie dostatecznym i nie posiadają uszkodzeń i zniszczeń kwalifikujących obiekt do rozbiórki.

W związku z tym, organ pismem z dnia [...].07.2016 r. negatywnie zaopiniował wykreślenie budynku z ewidencji i z wykazu zabytków nieruchomych.

S. C. w dniu [...].03.2017 r. ponownie wystąpił z wnioskiem o wykreślenie ww. budynku z ewidencji zabytków dołączając do wniosku: inwentaryzację budynku opracowaną przez mgr inż. M. B., inwentaryzację fotograficzną, ekspertyzę konstrukcyjno - budowlaną stanu technicznego budynku opracowaną przez mgr inż. bud. R. J. i inż. bud. Z. J., ekspertyzę techniczno - konserwatorską dotyczącą funkcjonalności obiektu opracowaną przez mgr inż. arch. J. S. i inż. K. K., oraz opinię rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych opracowaną przez inż. S. N..

Pismem z dnia [...].03.2017 r. Kierownik Delegatury w [...] podtrzymał swoje pierwotne stanowisko negatywnie opiniujące zamiar wyłączenia dawnej rządcówki z ewidencji i z wykazu zabytków nieruchomych uznając, iż w świetle przedłożonej dokumentacji obiekt nie utracił wartości zabytkowych i historycznych.

W odpowiedzi, właściciel obiektu złożył w dniu [...].03.2017 r. wniosek o wydanie pozwolenia na rozbiórkę rządcówki.

W odniesieniu do tego wniosku organ wskazał, że stosownie do art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1446 ze zmianami) prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru, w tym przypadku na terenie parku wpisanego do rejestru zabytków, wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Dostarczona ekspertyza stanu technicznego wskazuje: stan techniczny ścian i stropów piwnicznych jako dostateczny; stan techniczny ścian zewnętrznych i wewnętrznych na pograniczu dostateczny - zły, lokalnie (miejscowo) zły; stan techniczny drewnianych stropów nad parterem i nad poddaszem użytkowym wskazuje na zaawansowaną korozję biologiczną i oceniony jest jako awaryjny (zły); stan techniczny więźby dachowej zróżnicowany: krokwie w stanie dostatecznym, płatwie w stanie dostatecznym; słupki oraz połączenia pomiędzy elementami konstrukcyjnymi w stanie awaryjnym (złym); pokrycie dachowe z płyt falistych eternitowych w złym stanie technicznym.

W wyniku ponownych oględzin stwierdzono, że budynek w dalszym ciągu jest nieużytkowany. Ściany piwniczne od zewnątrz kamienne od wnętrza ceglane są zawilgocone, ściany zewnętrzne oceniono jako dobre z częściowo wypłukanymi spoinami. Stropy nad piwnicami w stanie dostatecznym. Ściany zewnętrzne parteru i szczytowe poddasza w stanie dostatecznym, miejscowo złym. Ceglane ściany wewnętrzne w stanie dostatecznym, natomiast ściany w konstrukcji ryglowej (poddasza) w złym stanie. Stropy nad parterem oraz nad poddaszem drewniane, belkowe z dużą widoczną korozją biologiczną ich stan określa się jako zły. Więźba dachowa w stanie dostatecznym z elementami znajdującymi się w złym stanie. Pokrycie dachowe z płyt eternitowych w złym stanie, kominy ponad połacią dachową z licznymi ubytkami w złym stanie.

Dalej organ wskazał, że budynek rządcówki wybudowany został w roku 1927 w charakterze niewielkiej willi prezentując charakterystyczne dla tego okresu formy architektury. Obiekt posiada zachowaną pierwotną bryłę z dachem naczółkowym i umieszczonymi w jego obu połaciach wystawkami, dwukondygnacyjny ryzalit na osi elewacji wschodniej, częściowo zachowaną oryginalną stolarkę drzwiową i wewnętrzne klatki schodowe oraz fragment posadzki z płytek ceramicznych przy wejściu na parterze od strony drewnianego ganku.

Obiekt reprezentuje formy architektury charakterystyczne dla budownictwa dwudziestolecia międzywojennego i jest jednym z nielicznych tego typu obiektów powstałych na początku XX wieku zachowanych w północnej [...]. Zlokalizowany jest na terenie nieistniejącego już dziś sadu w obszarze zabytkowego parku wpisanego do rejestru zabytków. Ponadto stanowi jeden z nielicznie zachowanych elementów zespołu pałacowo - parkowo - folwarcznego w [...] i jedyne, oprócz dawnego budynku gorzelni, materialne świadectwo historycznej zabudowy tamtejszego folwarku.

Budynek rządcówki pomimo obecnego stanu technicznego nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości zabytkowych - ma wciąż w pełni czytelną bryłę i artykulacje elewacji, nie uległa też zmianie jego rola w zespole pałacowo - parkowo - folwarcznym. Budynek jest oryginalnym elementem krajobrazu kulturowego miejscowości [...] i materialnym dokumentem jej historycznej zabudowy.

Nie zachodzą okoliczności pozwalające na rozbiórkę przedmiotowego budynku.

S. C. wniósł odwołanie od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Skarżonej decyzji zarzucił, że:

1. rozstrzygnięcie wniosku z dnia [...].03.2017 r. o rozbiórkę budynku dawnej rządówki nastąpiło po upływie terminu określonego w art. 67 ust. 4 w związku z art. 67 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane.

2. organ pominął stan techniczny budynku.

Skarżący domagał się uznania swojego wniosku za uzgodniony stosownie do treści art. 67 ust. 4 ustawy Prawo budowlane.

W uzasadnieniu przywołał brzmienie art. 67 ustawy Prawo budowlane. Zdaniem skarżącego budynek jest w złym stanie technicznym. Jego istotne części są w stanie awaryjnym nie nadają się do remontu, odbudowy lub przebudowy.

Podkreślił, że wnioskiem z dnia [...].03.2017 r. zwrócił się z do [...]Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...], o wydanie pozwolenia na rozbiórkę obiektu ze względu na zły stan techniczny, zgodnie z dyspozycją art. 67 ust. 3 ustawy Prawo budowlane.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., po rozpatrzeniu odwołania S.C., od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...].05.2017 r. - na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 1, art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. 2014r., poz. 1446 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, że właściwość rzeczowa organu ochrony zabytków wynika z faktu, że dotyczy budynku rządcówki zlokalizowanego w granicach parku podworskiego w [...], wpisanego do rejestru zabytków orzeczeniem z [...].10.1948 r., należącego do zespołu dworsko-parkowego z folwarkiem w [...] (pałac z ok. 1878 w [...] został wpisany do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...]z [...].09.1996 r.).

Wzniesiony w 1927 roku budynek rządcówki stanowi jeden z nielicznych zachowanych elementów zespołu pałacowo-parkowo-folwarcznego i jedyne oprócz dawnego budynku gorzelni, materialne świadectwo historycznej zabudowy folwarku. Obiekt jest ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków, jako element zespołu folwarcznego w [...].

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 36 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie z którym pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków, wydanego w formie decyzji administracyjnej, wymaga prowadzenie robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków.

Zabytkiem w rozpatrywanej sprawie jest park w [...], stanowiący element zespołu dworsko-parkowego z folwarkiem w [...].

Zgodnie z definicją z art. 3 pkt. 7 Prawa budowlanego roboty budowlane to budowa, a także prace polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego.

Stosownie do przepisu art. 7 pkt 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, jedną z form ochrony zabytków są ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

Zakres ochrony przedmiotowego budynku określają ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, przyjętego uchwałą nr [...] Rady Gminy [...] z [...] grudnia 2003 r.

Budynek jest zlokalizowany na terenie oznaczonym w ww. planie symbolem PU (tereny produkcyjno-usługowe). Zgodnie z § 34 ust. 4. ww. planu w przypadku obiektów objętych ochroną konserwatorską, znajdujących w ewidencji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, zakres prowadzonych prac budowlanych należy każdorazowo uzgadniać z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, który określi dopuszczalność tych prac, ich zakres i zalecaną formę architektoniczną.

Ustalenia planu nie uwzględniają granic parku w [...] określonych w ewidencji parkowej mgr inż. I. W.z maja-listopada 1996 r.

Według przedłożonej przez inwestora ekspertyzy stanu technicznego budynku: stan techniczny ścian i stropów piwnicznych jest dostateczny; stan techniczny ścian zewnętrznych i wewnętrznych na pograniczu dostateczny - zły, lokalnie zły; stan techniczny drewnianych stropów nad parterem i nad poddaszem użytkowym wskazuje na zaawansowaną korozję biologiczną i został oceniony jest jako awaryjny (zły); stan techniczny więźby dachowej jest zróżnicowany.

W ocenie organu odwoławczego nie istnieją zasadnicze rozbieżności między oceną stanu technicznego elementów budynku dokonaną przez organ, a ustaleniami zawartymi w ekspertyzie technicznej dołączonej przez wnioskodawcę.

W ekspertyzie nie wykluczono możliwości przeprowadzenia remontu budynku, wskazano tylko na jego duży koszt i zakres.

W ocenie organu odwoławczego, stan zachowania obiektu wskazuje na możliwość przeprowadzenia prac remontowych, powiązanych z rozbiórką zniszczonych i zdegradowanych techniczne części oraz rekonstrukcją utraconych w wyniku uszkodzeń elementów obiektu. Została zachowana bardzo znacząca część zabytkowej substancji ww. obiektu oraz duża część walorów architektonicznych elewacji budynku, które mogą zostać wyeksponowane w wyniku przeprowadzenia prac remontowych.

Nie ma decydującego znaczenia w przedmiotowym postępowaniu stopień zużycia technicznego obiektu, ekonomiczny aspekt remontu oraz podnoszony brak uzasadnienia dla dalszego trwania budynku z punktu widzenia technicznego i użytkowego.

Zgodnie z art. 5 pkt 2, 3 i 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela polega w szczególności na prowadzeniu prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych, na zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie oraz korzystaniu z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Obecny stan techniczny obiektu wymaga podjęcia pilnych prac nie tylko zabezpieczających, ale także remontowych.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wskazał, iż obiekt ma wciąż czytelną bryłę i artykulację elewacji, nie uległa zmianie także jego rola w zespole pałacowo dworsko-folwarcznym. Budynek jest oryginalnym elementem krajobrazu kulturowego Nietuszkowa i materialnym dokumentem jego historycznej zabudowy. Za najcenniejszą wartość zabytku uznaje się autentyzm, czyli stopień zachowania oryginalnej substancji obiektu, która pozostaje istotnym nośnikiem zabytkowych walorów posiadanych przez dany obiekt.

Budynek rządcówki jako element zespołu folwarcznego [...] podlega dodatkowo ochronie na mocy prawa miejscowego. W ustaleniach planu nie określono formy "uzgadniania" z organem ochrony zabytków zamierzeń w odniesieniu do "obiektów objętych ochroną konserwatorską, znajdujących się z ewidencji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków".

Decydująca jest okoliczność, że budynek jest położony na obszarze wpisanym do rejestru zabytków, prowadzenie robót budowlanych wymaga zatem pozwolenia, o którym mowa w art. 36 ust. 1 pkt. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

S. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2017 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- przepisów postępowania - art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w związku z art. 36 ust. 1 pkt 1 u.o.z., poprzez nienależyte przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i błędne ustalenie, że budynek rządcówki położony jest na terenie zabytkowego parku w sytuacji, gdy budynek rządcówki jest położony na terenie oznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego symbolem PU (tereny produkcyjno - usługowe), który przylega od południowej strony do terenu zabytkowego parku, ale nie jest z nim tożsamy, tj. nie jest częścią tego parku, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

- przepisów postępowania - art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w związku z art. 36 ust. 1 pkt 1 u.o.z., art. 4 pkt 2 i 3)u.o.z. oraz § 3 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego rejestru zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem poprzez nienależyte przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, w wyniku którego organ nie ustalił rzeczywistych wartości chronionych wynikających z wpisu zabytkowego parku podworskiego w [...] do rejestru zabytków, a tym samym nie ustalił granic prawnej ochrony tego zabytku, w konsekwencji nie ustalił, czy planowane przez skarżącego prace budowlane mogą być rzeczywistym zagrożeniem parku.

- przepisów prawa materialnego - art. 7 pkt 4 u.o.z. oraz § 34 ust. 4 miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, przyjętego uchwałą nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. w związku z art. 36 ust. 1 pkt 1 u.o.z. poprzez ich błędne zastosowanie, w sytuacji gdy przedmiotem ochrony jest zabytkowy park wpisany do rejestru zabytków, a nie budynek rządcówki objęty jedynie wpisem do gminnej i wojewódzkiej ewidencji zabytków, co miało wpływ na wynik sprawy.

- przepisu postępowania - art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącego prawa do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem.

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie.

- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego bezpodstawne niezastosowanie.

Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że złożył w dniu [...] marca 2017 r. do organu I instancji wniosek o pozwolenie na rozbiórkę rządcówki.

Organy sprzecznie ze stanem faktycznym ustaliły, iż budynek rządcówki znajduje się na terenie zabytkowego parku, w sytuacji, gdy budynek zlokalizowany jest poza terenem parku, tzn. na terenie oznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego symbolem PU (tereny produkcyjno - usługowe), który przylega do terenu zabytkowego parku od jego południowej strony, ale nie jest z nim tożsamy, tj. nie jest częścią tego parku.

Granice zabytkowego parku w sposób najbardziej czytelny przedstawia wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego stanowiący załącznik nr [...] do uchwały nr [...] Rady Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. ogłoszonej w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] nr [...] poz. [...] z dnia [...] lutego 2004 r.

Zabytkowy park na przedmiotowym wyrysie oznaczony został symbolem ZP, który to w oznaczeniach zdefiniowany został jako ZP - Park Zabytkowy.

Tymczasem sporny budynek rządcówki zlokalizowany jest na terenie oznaczonym symbolem PU, który w oznaczeniach zdefiniowany został jako PU - Tereny Produkcyjno - Usługowe.

Zlokalizowanie budynku na obszarze poza obszarem zabytkowego parku, potwierdza również Dokumentacja Ewidencyjna Historycznych Założeń Ogrodowych obiektu [...] z maja - listopada 1996 r.

Budynek rządcówki zlokalizowany jest na obszarze Folwarku. "Folwark - znajduje się w płd.-zach. części całego zespołu. Od północy graniczy z parkiem, od wschodu z pałacem i podjazdem, od południa z zabudowaniami wsi i od zachodu z drogą dojazdową. Jego teren jest ze wszystkich stron ogrodzony płytami betonowymi lub siatką. Podwórze gospodarcze tworzą budynki stare i współczesne. Obiekty dawne to : gorzelnia , dwie obory i rządcówka."

Rządcówka jest zlokalizowana poza granicami parku i nie ma możliwości, aby zamierzenie budowlane wpłynęło na układ przestrzenny parku, czy też zasięg terytorialny. Prace nie będą wykonywane w granicach parku. Znaczna odległość rządcówki od granic parku nie wpłynie na układ wodny parku.

Organ odwoławczy stwierdzając, że rozbiórka rządcówki wpłynie na autentyczność zabytku jakim jest park, popełnił błąd będący konsekwencją wadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, a to wpłynęło na wadliwe ustalenie okoliczności faktycznych.

Aby ustalić, czy istnieje zagrożenie dla wartości zabytku organ administracyjny zobowiązany jest w pierwszej kolejności ustalić, jakie wartości w zakresie danego zabytku są chronione.

Prace rozbiórkowe prowadzone na obszarze stanowiącym folwark, a nie na obszarze zabytkowego parku nie wpływają na wartości chronione zabytkowego parku.

Wcześniej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w [...] w piśmie z dnia [...] kwietnia 2014 r. zaopiniował pozytywnie wniosek o wykreślenia z gminnej ewidencji zabytków budynku dawnego śpichlerza - magazynu zbożowego oznaczonego nr [...], położonego na działce [...]. Podobnie w piśmie z dnia [...] kwietnia 2014 r. postąpił odnośnie zlokalizowanych na działce [...] zabytkowej obory (owczarnia VI) i owczarni (V).

Wskazał że nie sprzeciwia się pracom rozbiórkowym śpichlerza, obory i owczarni - uznał że zamierzone prace rozbiórkowe śpichlerza, obory i owczarni pozostają bez wpływu na wartości chronione parku.

Przedmiotem ochrony objętej niniejszym postępowaniem jest zabytkowy park wpisany do rejestru zabytków, a nie budynek rządcówki objęty jedynie wpisem do gminnej i wojewódzkiej ewidencji zabytków, co miało wpływ na wynik zapadłego rozstrzygnięcia w sprawie.

Jak wynika z dyspozycji art. 36 ust. 1 pkt. 1 u.o.z. pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga m.in. prowadzenie robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru.

Budynek rządcówki nie jest wpisany do rejestru zabytków, objęty jest wpisem w gminnej ewidencji zabytków oraz w wojewódzkiej ewidencji zabytków jako element zespołu folwarcznego.

Przepis art. 36 ust. 1 pkt 1 u.o.z. nie może mieć zatem zastosowania do budynku rządcówki. Wskazanie na prawną ochronę rządcówki na podstawie wpisów do ewidencji oraz wynikającą z przepisów prawa miejscowego, było błędem i naruszało zakres stosowania art. 36 ust. 1 pkt. 1 u.o.z.

Skarżący podniósł, że gdy uzyska pozwolenie w przedmiotowej sprawie, zobowiązany będzie na podstawie art. 39 ust. 3 i 4 ustawy Prawo budowalne zwrócić się do organu architektoniczno-budowlanego, gdyż w stosunku do obiektów budowlanych niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków (rządcówka), pozwolenie na rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje organ administracji architektoniczno-budowlanej w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Organ odwoławczy naruszył również art. 10 § 1 k.p.a. Poprzez brak zapoznania się ze zgromadzonym materiałem skarżący nie miał możliwości wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów.

W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz.1302 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.".

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych kryteriów, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

[...]Wojewódzki Konserwator Zabytków odmówił skarżącemu S.C. udzielenia pozwolenia na rozbiórkę budynku dawnej rządcówki usytuowanej na działce nr ew. [...] w miejscowości [...], gm. [...], wskazując m.in., że budynek znajduje się w gminnej ewidencji zabytków, w wojewódzkiej ewidencji zabytków jako element zespołu folwarcznego, w wykazie zabytków nieruchomych wyznaczonych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz zlokalizowany jest na terenie parku wpisanego do rejestru zabytków orzeczeniem [...] z dnia [...] października 1948 r.

Należy przypomnieć, że skarżący S. C. dwukrotnie składał wniosek o wykreślenie przedmiotowej rządcówki z ewidencji zabytków. Organ negatywnie zaopiniował zamiar wyłączenia dawnej rządcówki z ewidencji uzasadniając to tym, że obiekt nie utracił wartości zabytkowych.

Analizując złożony przez skarżącego wniosek dotyczący pozwolenia na wykonanie rozbiórki rządcówki (mając wiedzę z uprzednio rozpoznanych wniosków o wyłączenie z ewidencji zabytków), organ I instancji orzekł m.in. na art. 36 § 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i odmówił udzielenia pozwolenie na rozbiórkę.

Organ wojewódzki wskazał, że rządcówka znajduje się na terenie nieistniejącego już sadu w obszarze zabytkowego parku wpisanego do rejestru zabytków. Obiekt pomimo obecnego stanu technicznego nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości zabytkowych - ma wciąż czytelna bryłę i artykulację elewacji, nie uległa też zmianie jego rola w zespole pałacowo - parkowo - folwarcznym.

Organ odwoławczy ustalił natomiast, że budynek rządcówki zlokalizowany jest w granicach parku podworskiego w [...], wpisanego do rejestru zabytków orzeczeniem z dnia [...] października 1948 r., należącego do zespołu dworsko-parkowego z folwarkiem w [...] (pałac z ok. 1878 r. został wpisany do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...].09.1996 r.).

Przychylił się do oceny organu wojewódzkiego, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia jest przepis art. 36 § 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Organ odwoławczy ustalił dodatkowo, że budynek rządcówki objęty jest ochroną wynikającą z ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego przyjętych uchwałą nr [...] Rady Gminy [...] z [...] grudnia 2003 r.

Podzielił ocenę [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków co do negatywnego wpływu rozbiórki budynku rządcówki na wartości chronione parku podworskiego w [...].

Zdaniem Sądu zasadny był zarzut skargi, że w przedmiotowej sprawie doszło do naruszenia przepisów art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w związku z art. 36 ust. 1 pkt. 1 u.o.z.,

Organy ustaliły, iż budynek spornej rządcówki znajduje się na terenie zabytkowego parku, w sytuacji, gdy budynek ten zlokalizowany jest poza terenem parku, tzn. położony jest na terenie oznaczonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego symbolem PU (tereny produkcyjno - usługowe), który przylega do terenu zabytkowego parku od jego południowej strony, ale nie jest z nim tożsamy, nie jest częścią tego parku.

W odniesieniu do wartości zabytku podlegających ochronie, organy powołały wpis do rejestru zabytków parku podworskiego w [...] dokonany decyzją z [...].10.1948 r..

Niewątpliwe jednak granice zabytkowego parku w sposób najbardziej dokładny przedstawia wyrys z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego stanowiący załącznik nr [...] do uchwały nr [...] Rady Gminy [...]z dnia [...] grudnia 2003 r. (Dziennik Urzędowy Województwa [...] nr [...] poz. [...] z dnia [...] lutego 2004 r.)

Zabytkowy park na przedmiotowym wyrysie oznaczony został symbolem ZP, który to w oznaczeniach zdefiniowany został jako ZP - Park Zabytkowy.

Tymczasem sporny budynek rządcówki zlokalizowany jest na terenie oznaczonym symbolem PU, który w oznaczeniach zdefiniowany został jako PU - Tereny Produkcyjno - Usługowe.

Zlokalizowanie budynku poza obszarem zabytkowego parku, potwierdza również Dokumentacja Ewidencyjna Historycznych Założeń Ogrodowych obiektu [...] z maja - listopada 1996 r.

W dokumentacji tej wskazano, że budynek rządcówki zlokalizowany jest na obszarze Folwarku. "Folwark - znajduje się w płd.-zach. części całego zespołu. Od północy graniczy z parkiem, od wschodu z pałacem i podjazdem, od południa z zabudowaniami wsi i od zachodu z drogą dojazdową. Jego teren jest ze wszystkich stron ogrodzony płytami betonowymi lub siatką. Podwórze gospodarcze tworzą budynki stare i współczesne. Obiekty dawne to : gorzelnia, dwie obory i rządcówka."

Przedstawiona dokumentacja ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem decyzja o wpisie parku podworskiego do rejestru zabytków z dnia [...] października 1948 r. nie zawiera załącznika mapowego określającego granice parku ani wyszczególnienia działek geodezyjnych. Z uwagi na brak załącznika graficznego do ww. decyzji w roku 1996 została opracowana dokumentacja ewidencyjna parku, w której wyznaczono granicę ochrony konserwatorskiej zabytkowego układu.

Zatem wskazany błąd w ustaleniach faktycznych organu odwoławczego, miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

Zabytkiem jest bowiem park, a nie rządcówka, ta ostatnia objęta jest jedynie wpisem do gminnej i wojewódzkiej ewidencji zabytków. Rządcówka nie jest wpisana do rejestru zabytków.

W tym kontekście twierdzenia organu odwoławczego, że planowane prace rozbiórkowe rządcówki wpłyną na wartości chronione parku podworskiego nie są adekwatne do stanu sprawy, a zwłaszcza wniosku skarżącego.

Kompetencje organu ochrony zabytków wynikające z art. 36 ust. 1 pkt 1 u.o.z. pozostają w związku z przepisem art. 4 pkt 2 i 3 u.o.z., w świetle których ochrona zabytków polega, w szczególności, na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków oraz udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków.

Aby ustalić, czy istnieje zagrożenie dla wartości zabytku organ musi ustalić, jakie wartości w zakresie danego zabytku są chronione.

Biorąc pod uwagę wskazane relacje przestrzenne i prawne, nie było podstaw do twierdzenia, że planowane przez skarżącego roboty polegające na rozbiórce budynku rządcówki, będą mieć negatywny wpływ na wartości chronione parku podworskiego.

Nie jest kwestionowane, że budynek rządcówki objęty jest ochroną wynikającą z wpisu do gminnej ewidencji zabytków oraz wpisu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, a ponadto znajduje się na obszarze objętym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, zgodnie z którym (§ 34 ust. 4) - w przypadku obiektów objętych ochroną konserwatorską, znajdujących się w ewidencji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków zakres prowadzonych prac budowlanych należy każdorazowo uzgadniać z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, który określi dopuszczalność tych prac.

Podkreślenia wymaga, że akta sprawy nie dają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, jakie postępowanie zainicjował skarżący wnioskiem z dnia [...] marca 2017r. (wpływ do organu wojewódzkiego - [...] marca 2017r.).

W odwołaniu od decyzji organu I instancji, S. C. powoływał się na przepis art. 67 ust. 4 ustawy Prawo budowlane.

W skardze przywołał natomiast przepisy art. 39 ust. 3 i 4 ustawy Prawo budowalne, zgodnie z którymi w stosunku do obiektów budowlanych niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków (rządcówka), pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje organ administracji architektoniczno-budowlanej w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Wojewódzki konserwator zabytków jest obowiązany zająć stanowisko w sprawie wniosku o pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektów budowlanych, o których mowa w ust. 3, w terminie 30 dni od dnia jego doręczenia. Niezajęcie stanowiska w tym terminie uznaje się jako brak zastrzeżeń do przedstawionych we wniosku rozwiązań projektowych.

Skoro Sąd ustalił, że będący podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji przepis art. 36 ust. 1 pkt 1 u.o.z. nie miał zastosowania w niniejszej sprawie, to należało przede wszystkim wyjaśnić tryb postępowania w jakim skarżący zwrócił się do organu ochrony zabytków, a po dokonaniu ustaleń wydać stosowną decyzję.

Przypomnienia wymaga jednak, że zarówno w przypadku trybu z art. 67 ustawy Prawo budowlane jak i trybu z art. 39 tej ustawy, działanie organu ochrony zabytków jest pochodną toczącego się postępowania przed właściwym w sprawach budowlanych organem.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ zobowiązany będzie zobowiązany uwzględnić dokonaną ocenę prawną oraz poczynić wyżej wskazane ustalenia, od których zależeć będzie dalsze postępowanie i stosowne rozstrzygnięcie organu.

Kierując się powyższą argumentacją Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 ww. ustawy. Na koszty postępowania składały się: uiszczony wpis od skargi (200zł), koszty ustanowionego pełnomocnika (480zł) oraz uiszczona opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa (17zł).