Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 73/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Kurator Oświaty
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35 ust. 1 i 2, art. 68 ust. 1-3, art. 69 ust. 1, ust.3 i 3a, ust. 4-5, art. 70, ust. 1 pkt 5, art. 98 ust. 1 pkt 17 i 19
journal: Dz.U. 2023 poz 900
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
article: 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 61 par. 4, art. 73 par. 1 art. 79 par. 2,, art. 136 par. 1-3, art. 138 par. 2,
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Asesor WSA Maja Pietrasik Protokolant: Asystent sędziego Joanna Karpińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Pomorskiego Kuratora Oświaty z dnia 18 grudnia 2023 r. nr 339/2023 w przedmiocie skreślenia z listy uczniów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 18 grudnia 2023 r., Pomorski Kurator Oświaty (sprostowaną postanowieniem z dnia 8 lutego 2024 r. w ten sposób, że w sentencji zastąpiono przepis "art. 138 § 2" przepisem "art. 138 § 1 pkt 1"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775; dalej: "k.p.a."), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora V Liceum Ogólnokształcącego im. Zbigniewa Herberta w Słupsku o skreśleniu B. P. z listy uczniów, wydaną na podstawie art. 68 ust.2 ustawy Prawo oświatowe oraz § 46 ust. 4 pkt 1 Statutu tej szkoły..

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym:

Dnia 16 stycznia 2023 r. rodzice ucznia I. S. zawiadomili Dyrektora V Liceum Ogólnokształcącego im. Zbigniewa Herberta w Słupsku (dalej: "Dyrektor LO", "organ I instancji") o stosowaniu przez B. P. (dalej: "skarżący") wobec ich syna przemocy fizycznej i psychicznej na lekcjach i podczas przerw oraz wezwali do podjęcia stosownych działań w celu zapobieżenia eskalacji niepożądanych działań. Do zawiadomienia dołączyli wydruki zrzutów ekranowych z telefonu syna, z komunikatora oraz filmiki.

Dyrektor LO zawiadomił stronę skarżącą o wszczęciu z urzędu, na podstawie art. 61 § 1 i 4 k.p.a. oraz art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900 ze zm., dalej: "Prawo oświatowe"), postępowania w sprawie skreślenia skarżącego z listy uczniów.

Dnia 7 marca 2023 r. Rada Pedagogiczna LO podjęła uchwałę nr [...] w sprawie skreślenia skarżącego z listy uczniów. W zebraniu wzięło udział 29 nauczycieli, za skreśleniem skarżącego z listy uczniów liceum, w głosowaniu tajnym, opowiedziało się 25, 3 wstrzymało się od głosu, 1 głos oddano nieważny. Realizację uchwały powierzono dyrektorowi szkoły. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że skarżący dopuszczał się wcześniej aktów przemocy wobec uczniów – za swoje zachowanie otrzymał karę nagany Dyrektora LO. Skarżący podpisał kontrakt, w którym zobowiązał się do bezwzględnego przestrzegania zasady niestosowania przemocy psychicznej względem innych uczniów, przestrzegania obowiązków ucznia zawartych w statucie, uczestnictwa w spotkaniach monitorujących realizację kontraktu oraz do udziału w zajęciach doskonalących umiejętności społeczne prowadzonych przez pedagoga szkolnego. Skarżący złamał postanowienia kontraktu, w tym zasady: odnoszenia się z szacunkiem do innych uczniów (używał wulgaryzmów przy komentowaniu zachowania kolegi z klasy), dbania o bezpieczeństwo i zdrowie własne i innych osób (stosował przemoc fizyczną wobec kolegi). Stwierdzono również, że dalsza obecność skarżącego zagraża bezpieczeństwu innych uczniów.

Następnie Dyrektor LO zwrócił się do Samorządu Uczniowskiego LO o wydanie opinii w sprawie skreślenia skarżącego z listy uczniów, który w dniu 15 marca 2023 r. wydał pozytywną opinię. Zgodnie z ust. 3 lit. b) rozdziału II Regulaminu Działalności Samorządu Uczniowskiego została ona podpisana przez przewodniczącego Samorządu Uczniowskiego.

Dyrektor LO pismami z dnia 21 marca 2023 r. powiadomił stronę skarżącą o zakończeniu postępowania w sprawie skreślenia skarżącego z listy uczniów oraz o możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów i materiałów, a także zapoznania się z aktami sprawy.

W piśmie z dnia 31 marca 2023 r., sporządzonym przez pełnomocnika, który przedłożył pełnomocnictwo do reprezentowania skarżącego w postępowaniu administracyjnym dotyczącym skreślenia go z listy uczniów, skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron – skarżącego i jego rodziców oraz z zeznań świadków: rodziców ucznia I. S., W. D., D. K. (psychologa szkolnego). Skarżący nie stawił się na przesłuchanie (w dniu 31 maja 2023 r. wycofano wniosek o przeprowadzenie tego dowodu). Pozostałe osoby zostały przesłuchane w dniu 24 maja 2023 r. Następnie strona wniosła o przesłuchanie w charakterze świadków W. G. (wychowawcę klasy), J. E. ( przewodniczącej Samorządu Uczniowskiego), J. M. na okoliczność istnienia lub braku istnienia podstaw do skreślenia skarżącego z listy uczniów. J. E. nie stawiła się na przesłuchanie (matka uczennicy nie wyraziła zgody na przesłuchanie córki). Pozostałe osoby przesłuchano w dniu 7 lipca 2023 r. Protokoły przesłuchań doręczono rodzicom skarżącego na ich wniosek.

Dyrektor LO ponownie zawiadomił stronę skarżącą o zakończeniu postępowania oraz o możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów i materiałów. Strona z prawa tego skorzystała , przedstawiając swoje stanowisko w piśmie z dnia 28 lipca 2023 r.

Decyzją z dnia 29 września 2023 r. Dyrektor LO skreślił skarżącego z listy uczniów.

Pomorski Kurator Oświaty (dalej: "Kurator", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną decyzją z dnia 18 grudnia 2023 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone zgodnie z art. 68 ust. 2 Prawa oświatowego oraz przepisów k.p.a. Przywołał postanowienia § 42 ust. 1 oraz § 46 ust. 1-2 i ust. 4 Statutu V Liceum Ogólnokształcącego im. Zbigniewa Herberta w Słupsku (dalej: "statut szkoły"), w których odpowiednio określono obowiązki ucznia oraz przewidziano kary za nieprzestrzeganie postanowień statutu szkoły i przesłanki warunkujące skreślenie z listy uczniów.

W ocenie Kuratora organ I instancji ustalił stan faktyczny dokonał jego oceny w sposób prawidłowy, uznając, że zachodzą okoliczności uzasadniające skreślenie skarżącego z listy uczniów. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza wielokrotne naruszanie przez skarżącego obowiązków określonych w statucie szkoły.

Dyrektor LO udzielił skarżącemu nagany za naruszanie obowiązków ucznia w zakresie odnoszenia się z szacunkiem do innych uczniów (wyśmiewanie uczniów, poniżające komentowanie działań uczniów, dbanie o bezpieczeństwo i zdrowie innych uczniów (wielokrotne, poniżające komentarze, wywołujące u uczniów wysoki poziom stresu i trudności w realizowaniu zadań szkolnych), respektowania zasad współżycia społecznego (agresywne wyrażanie niezadowolenia). Skarżący i jego rodzice podpisali kontrakt – skarżący zobowiązał się do bezwzględnego przestrzegania zasady niestosowania przemocy psychicznej względem innych uczniów, przestrzegania obowiązków ucznia zawartych w statucie, uczestnictwa w spotkaniach monitorujących realizację kontraktu oraz do udziału w zajęciach doskonalących umiejętności społeczne prowadzonych przez pedagoga szkolnego. W kontrakcie zastrzeżono, że wszelkie sytuacje związane z niedopełnieniem lub łamaniem jego postanowień wiążą się z uruchomieniem procedury skreślenia z listy uczniów. Skarżący w okresie od 12 października 2022 r do 10 marca 2023 r. uczestniczył w "Treningu kontroli emocji" (30 godzin lekcyjnych) oraz w okresie od 18 października 2022 r. do 14 marca 2023 r. realizował spotkania monitorujące (8 spotkań), w których uczestniczyli wychowawca klasy i psycholog szkolny. Rodzice ucznia I. S. przedłożyli materiały wizualne, na których zidentyfikowano z imienia i nazwiska uczniów w nich występujących oraz nick, którym posługiwał się skarżący w konwersacjach grupy na komunikatorze internetowym Messenger oraz członków tej grupy. Ustalono, że członkowie grupy, w tym skarżący, upubliczniali wewnątrz grupy zdjęcia I. S. (opatrując je komentarzami), które zostały zrobione w szkole, również w trakcie zajęć lekcyjnych. Organ odwoławczy przywołał obszerne fragmenty tych konwersacji z udziałem skarżącego, jak również opisał zamieszczone zdjęcia i filmiki. W jego ocenie świadczą one o tym, że członkowie grupy bardzo źle traktowali I. S., a skarżący odegrał znaczącą rolę w stosowaniu wobec I. S. przemocy psychicznej, fizycznej i cyberprzemocy. Zdaniem organu odwoławczego zachowanie skarżącego naruszało godność osobistą chłopca i poniżało go w oczach innych uczniów. Jednocześnie stwierdzono, że ten ostatni był członkiem grupy ze względu na chęć bycia zaakceptowanym. Zdaniem organu odwoławczego powyższe okoliczności wskazują, że skarżący wobec I. S. stosował przemoc fizyczną, psychiczną oraz cyberprzemoc. Organ odwoławczy nadmienił, że zebrany w sprawie materiał (filmiki) wskazuje, że skarżący znęcał się również nad koleżanką z klasy.

Organ powołał się na wyniki przeprowadzonej w lutym 2023 r. przez psychologa szkolnego wśród uczniów z klasy skarżącego anonimowej ankiety na temat przejawów przemocy w klasie. Wynikało z niej , że w ciągu ostatnich czterech miesięcy osobą stosującą przemoc wobec pozostałych uczniów był skarżący. Uczniowie wskazywali, że skarżący stosował przemoc wobec uczniów klasy oraz że sami doświadczyli takiej przemocy.

W tym stanie sprawy organ odwoławczy stwierdził, że Dyrektor LO był zobowiązany podjąć zdecydowane działania chroniące uczniów przed przemocą rówieśniczą.

Kurator nie znalazł podstaw do uwzględnienia podniesionych w odwołaniu zarzutów naruszenia przez organ I instancji przepisów postępowania administracyjnego, odnosząc się do nich szczegółowo w zaskarżonej decyzji.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, żądając uchylenia decyzji organów obu instancji. Zarzucił naruszenie przepisów:

- art. 138 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez sprzeczność wskazanej podstawy prawnej zaskarżonej decyzji z wydanym rozstrzygnięciem , tj. utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wskazano art. 138 § 2 k.p.a., który dotyczy uchylenia decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji w okolicznościach w nim wskazanych, co świadczy o rażącym naruszeniu prawa przez organ odwoławczy i nieznajomości stosowanych przepisów;

- art. 107 § 1 pkt 9 k.p.a., poprzez błędne pouczenie strony o przysługującym sprzeciwie, a nie skardze do sądu administracyjnego, co wskazuje na rażące naruszenie prawa przez organ II instancji i nieznajomość stosowanych przepisów;

- art. 136 k.p.a., poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego uzupełniającego przed organem odwoławczym wbrew treści tego przepisu, w zakresie pism z dnia 21 listopada 2023 r. organu odwoławczego i organu I instancji o przesłanie potwierdzonego za zgodność z oryginałem kopii protokołu zebrania Samorządu Uczniowskiego LO, podczas gdy kopia ww. dokumentu nie znajdowała się w aktach postępowania prowadzonego przed organem I instancji i nie była częścią materiału dowodowego. W tej sytuacji organ odwoławczy winien stosować się do wymogów z art. 136 k.p.a. Skarżący nie wnosił o uzupełnienie postępowania dowodowego o powyższy dokument, zatem jego kopia nie może być częścią materiału dowodowego sprawy. Organ odwoławczy nie jest uprawniony do samodzielnego przeprowadzenia postępowania dowodowego. Uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż protokół zebrania Samorządu Uczniowskiego LO został uznany przez organ odwoławczy za istotny dowód w sprawie;

- art. 136 k.p.a., poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego uzupełniającego przed organem odwoławczym wbrew treści tego przepisu, w zakresie protokołu ze spotkania z dnia 21 listopada 2023 r. z Dyrektorem LO, z którego treści wynika, że między Dyrektorem LO a organu odwoławczym odbyło się bliżej nieokreślone, nieformalne spotkanie, w trakcie którego dokonywano bliżej nieokreślonej analizy wydruków zrzutów ekranowych z komunikatora internetowego, z telefonu, filmików. Przepisy k.p.a. nie dopuszczają możliwości jakichkolwiek spotkań między organem I instancji a organem odwoławczym w celu oceny materiału dowodowego sprawy – wszystkie czynności organu odwoławczego, zwłaszcza dowodowe, powinny odbywać się w ramach sformalizowanych form przewidzianych przez k.p.a. Skoro celem tej czynności była analiza (odtwarzanie materiału dowodowego sprawy), to skarżący winien zostać o niej zawiadomiony. Działanie organu odwoławczego miało wpływ na wynik sprawy, gdyż na podstawie bliżej nieokreślonych wskazań organu I instancji Kurator dokonał oceny materiału dowodowego;

- art. 61 § 4 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy przed organem I instancji nastąpił brak zawiadomienia przedstawicieli ustawowych skarżącego (rodziców) o wszczęciu z urzędu postępowania oraz o jego zakończeniu – zawiadomienia z dnia 24 lutego 2023 r. i 21 marca 2023 r. o wszczęciu postępowania zostało wysłane do pełnomocnika, który przystąpił do sprawy w dniu 29 marca 2023 r. na podstawie udzielonego pełnomocnictwa z dnia 27 marca 2023 r. Natomiast wcześniejsze pełnomocnictwo z dnia 19 grudnia 2022 r. nie obejmowało postępowania w sprawie skreślenia z listy uczniów i zostało udzielone w związku z innymi sprawami dotyczącymi szkoły. Uchybienia organu skutkowały pozbawieniem strony możliwości pełnego udziału w postępowaniu, w tym niemożnością wzięcia udziału przez skarżącego i jego przedstawicieli ustawowych w posiedzeniu Rady Pedagogicznej w dniu 7 marca 2023 r. i uniemożliwieniu ustosunkowania się do informacji przedstawionych przez Dyrektora LO, a w konsekwencji wydanie opinii na podstawie przekazów Dyrektora LO, co dodatkowo wskazuje na naruszenie art. 9 w zw. z art. 79 § 2 k.p.a. w zw. z art. 69 ust. 3a i ust. 4 Prawa oświatowego (ten sam zarzut został podniesiony w odniesieniu do pozbawienia skarżącego i jego rodziców możliwości udziału w posiedzeniu Samorządu Uczniowskiego LO);

- art. 61 § 4 k.p.a., poprzez doręczenie informacji o wszczęciu postępowania z urzędu pełnomocnikowi, a nie stronom;

- art. 9, art. 10 i art. 73 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na braku pouczenia strony o prawie czynnego udziału w postępowaniu i wglądu w akta sprawy w związku z brakiem prawidłowego zawiadomienia o wszczęciu postępowania, co miało wpływ na wynik sprawy;

- art. 6 w zw. z art. 79 § 2 k.p.a., poprzez wskazanie, iż przy ocenie zarzutów wskazanych pkt 3 i 4 w odwołaniu od decyzji organu I instancji, niezasadne jest powoływanie się na art. 79 § 2 k.p.a., gdyż przepis taki w ustawie nie występuje (str. 21 zaskarżonej decyzji), co wskazuje na rażącą nieznajomość przepisów prawa przez organ odwoławczy i miało wpływ na wynik sprawy;

- naruszenie art. 6 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 68 ust. 2 Prawa oświatowego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na wydaniu rozstrzygnięcia na podstawie uchwały Rady Pedagogicznej z dnia 7 marca 2023 r., która została podjęta przed zgromadzeniem w sprawie pełnego materiału dowodowego, w szczególności przed przeprowadzeniem dowodu z zeznań świadków (ten sam zarzut został podniesiony w odniesieniu do pisma przewodniczącej Samorządu Uczniowskiego LO z dnia 15 marca 2023 r);

- art. 68 ust. 2 Prawa oświatowego, polegającym na niewłaściwej kolejności działań, tj. powzięciu przez Radę Pedagogiczną uchwały z dnia 7 marca 2023 r., a następnie uzyskanie od przewodniczącej Samorządu Uczniowskiego pisma z dnia 15 marca 2023 r., podczas gdy literalne brzmienie ww. przepisu wskazuje, że skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego;

- art. 6 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 68 ust. 2 Prawa oświatowego, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy wystąpił brak prawidłowej opinii samorządu uczniowskiego – pismo podpisane przez przewodniczącą Samorządu Uczniowskiego J. E. nie jest opinią Samorządu Uczniowskiego w rozumieniu art. 68 ust. 2 Prawa oświatowego, a jedynie odpowiedzią przewodniczącej na wniosek Dyrektora LO z dnia 13 marca 2023 r. W aktach sprawy brak jest dowodu potwierdzającego, że Samorząd Uczniowski, jako ciało kolegialne wyrażał w przedmiotowej sprawie opinię, która powinna mieć formę uchwały lub innego kolegialnego rozstrzygnięcia;

- art. 73 § 1 k.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy nastąpiło naruszenie zasady jawności postępowania i prawa strony dostępu do akt postępowania, co nastąpiło poprzez wydanie stronie pismami z dnia 20 kwietnia 2023 r. zanonimizowanych akt postępowania, podczas gdy akta sprawy dla stron postępowania są jawne i nie podlegają anonimizacji – dane osobowe osób, które nie są stroną powinny być znane stronom postępowania z uwagi na prawo do składania wniosków dowodowych z przesłuchania świadków;

- art. 68 ust. 2 Prawa oświatowego w zw. z § 46 ust. 4 pkt 1 Statutu LO, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, bowiem nie zaszły przewidywane w nich przesłanki psychicznego lub fizycznego znęcania się na innymi uczniami;

- art. 8 k.p.a., polegające na pominięciu faktu, iż pisemna nagana Dyrektora LO z dnia 10 października 2022 r. jest bezprawna i nieuprawniona, zatem nie jest uprawnione twierdzenie organów, iż wcześniej stosowane wobec skarżącego środki wychowawczo-dyscyplinujące nie przyniosły żadnego efektu;

- art. 7 i art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego. W aktach brak jest jakiegokolwiek dowodu wprost wskazującego, jakoby skarżący stosował przemoc fizyczną i psychiczną wobec I. S., w szczególności żaden ze świadków nie był naocznym świadkiem rzekomego stosowania przemocy i nie potwierdził zarzucanych skarżącemu negatywnych zachowań. Tego rodzaju dowodami nie mogą być przyjęte przez organy zeznania rodziców I. S., którzy swoją wiedzę opierają jedynie na ustnych przekazach syna (który nie był w sprawie ani bezpośrednio ani pośrednio słuchany, co również powinno mieć wpływ na ocenę materiału sprawy), jak również przedłożone nagrania, gdyż na podstawie których nie sposób stwierdzić, że sprawcą przemocy jest skarżący i dokonać ustaleń o stosowaniu przemocy (podejmowaniu przez niego konkretnych działań) przez skarżącego. Świadek W. G. zeznał, że wydaje mu się, że na zdjęciach jest skarżący , wobec czego nie wskazał, że to skarżący dusi I. S. Zdaniem skarżącego dokonana przez organy ocena zeznań świadków jest błędna, dowolna i wybiórcza, opiera się jedynie na wypowiedziach pojedynczych i wyrwanych z kontekstu. Dowodem potwierdzającym stosowanie przemocy przez skarżącego nie może być także anonimowa ankieta przeprowadzona wśród uczniów z jego klasy, która dotyczyła ogólnie zjawiska przemocy w klasie i której wiarygodności nie można zweryfikować ze względu na anonimowość. Nie została ona także udostępniona stronom. Organy pominęły i nie odniosły się do pisemnego oświadczenia skarżącego z dnia 24 maja 2023 r., w którym zaprzecza on zarzutom stosowania przemocy, wskazuje na bardzo zły stan psychiczny, a także brak należytej pomocy ze strony szkoły i nauczycieli (w grudniu 2022 r. skarżący zwrócił się o pomoc do psychologa szkolnego, której nie otrzymał);

- art. 7 i art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że matka skarżącego w dniu 14 marca 2023 r. zrezygnowała ze spotkań monitorujących z udziałem wychowawcy klasy, skarżącego i psychologa szkolnego, podczas gdy ze złożonych przez nią zeznań oraz z zeznań psychologa szkolnego wynika, że spotkania te albo się nie odbywały z przyczyn dotyczących szkoły, albo nie stawiała się na nie psycholog szkolna, a spotkania tylko z udziałem wychowawcy klasy były niecelowe, gdyż nie miał on zastrzeżeń do skarżącego;

- art. 7 i art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania oraz subiektywną i dowolną ocenę materiału dowodowego , skutkującą wybiórczym i niezgodnym z zasadami logiki i doświadczenia życiowego rozpatrzeniem materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko i nie podzielając zarzutów skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Pomorskiego Kuratora Oświaty, utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora LO o skreśleniu skarżącego z listy uczniów szkoły.

Konieczne jest zatem przytoczenie istotnych w sprawie przepisów Prawa oświatowego, normujących tę kwestię.

Przepisy tej ustawy stanowią:

Art. 68

1. Dyrektor szkoły lub placówki w szczególności:

4) realizuje uchwały rady szkoły lub placówki oraz rady pedagogicznej, podjęte w ramach ich kompetencji stanowiących;

2. Dyrektor szkoły lub placówki może, w drodze decyzji, skreślić ucznia z listy uczniów w przypadkach określonych w statucie szkoły lub placówki. Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego.

3. Przepis ust. 2 nie dotyczy ucznia objętego obowiązkiem szkolnym. W uzasadnionych przypadkach uczeń ten, na wniosek dyrektora szkoły, może zostać przeniesiony przez kuratora oświaty do innej szkoły.

Art. 35.

1. Nauka jest obowiązkowa do ukończenia 18. roku życia.

2. Obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, oraz trwa do ukończenia szkoły podstawowej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18. roku życia.

Art. 69.

1. W szkole lub placówce zatrudniającej co najmniej 3 nauczycieli działa rada pedagogiczna, która jest kolegialnym organem szkoły lub placówki w zakresie realizacji jej statutowych zadań dotyczących kształcenia, wychowania i opieki.

3. W skład rady pedagogicznej wchodzą: dyrektor szkoły lub placówki i wszyscy nauczyciele zatrudnieni w szkole lub placówce oraz pracownicy innych zakładów pracy pełniący funkcję instruktorów praktycznej nauki zawodu lub prowadzący pracę wychowawczą z młodocianymi pracownikami w placówkach zbiorowego zakwaterowania, dla których praca dydaktyczna i wychowawcza stanowi podstawowe zajęcie.

3a. W zebraniach rady pedagogicznej mogą również brać udział, z głosem doradczym, osoby zapraszane przez jej przewodniczącego za zgodą lub na wniosek rady pedagogicznej, w tym przedstawiciele stowarzyszeń i innych organizacji, w szczególności organizacji harcerskich, których celem statutowym jest działalność wychowawcza lub rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkoły lub placówki, a w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe - również przedstawiciele pracodawców, organizacji pracodawców, samorządu gospodarczego lub innych organizacji gospodarczych, stowarzyszeń lub samorządów zawodowych oraz sektorowych rad do spraw kompetencji.

4. Przewodniczącym rady pedagogicznej jest dyrektor szkoły lub placówki.

5. Zebrania rady pedagogicznej są organizowane przed rozpoczęciem roku szkolnego, w każdym okresie (semestrze) w związku z klasyfikowaniem i promowaniem uczniów, po zakończeniu rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych oraz w miarę bieżących potrzeb. Zebrania mogą być organizowane na wniosek organu sprawującego nadzór pedagogiczny, z inicjatywy dyrektora szkoły lub placówki, rady szkoły lub placówki, organu prowadzącego szkołę lub placówkę albo co najmniej 1/3 członków rady pedagogicznej.

Art. 70

1. Do kompetencji stanowiących rady pedagogicznej należy:

5) podejmowanie uchwał w sprawach skreślenia z listy uczniów.

Art. 98.

1. Statut szkoły zawiera w szczególności:

17) prawa i obowiązki uczniów, w tym przypadki, w których uczeń może zostać skreślony z listy uczniów szkoły, a także tryb składania skarg w przypadku naruszenia praw ucznia;

19) rodzaje kar stosowanych wobec uczniów oraz tryb odwoływania się od kary.

Statut V Liceum Ogólnokształcącego im. Zbigniewa Herberta w Słupsku stanowi m.in.:

§ 8

1. Do kompetencji Dyrektora należy w szczególności:

5) przewodniczenie Radzie Pedagogicznej,

7) realizacja uchwał Rady Pedagogicznej, podjętych w ramach ich kompetencji

stanowiących,

13) skreślanie ucznia z listy uczniów.

§12

1. Do kompetencji stanowiących rady pedagogicznej należy:

5) podejmowanie uchwał w sprawach skreślenia z listy uczniów,

§ 42

1. Uczeń ma obowiązek:

1) przestrzegać postanowień zawartych w Statucie i innych dokumentach szkoły,

4) respektować zasady współżycia społecznego i normy etyczne,

5) odnosić się z szacunkiem do nauczycieli, pracowników szkoły oraz innych uczniów,

6) dbać o kulturę słowa i kulturę zachowania,

7) dbać o bezpieczeństwo i zdrowie własne i innych osób,

8) dbać o ład i porządek oraz mienie szkolne, własne i innych,

12) wyłączać i nie korzystać z telefonu komórkowego i innych urządzeń elektronicznych podczas zajęć lekcyjnych i uroczystości szkolnych,

13) stosować się do postanowień zawartych w regulaminach wewnętrznych szkoły oraz do zarządzeń dyrekcji szkoły,

§ 46

1. Za nieprzestrzeganie postanowień statutu szkoły, a w szczególności uchybianie

wymienionym w statucie obowiązkom, uczeń może zostać ukarany. O udzielonej uczniowi karze wychowawca informuje jego rodziców.

2. Uczeń może otrzymać następujące kary:

1) upomnienie wychowawcy klasy,

2) upomnienie na forum klasy,

3) nagana dyrektora szkoły z wpisaniem do dokumentacji ucznia,

4) skreślenie ucznia z listy uczniów bez zachowania gradacji kar w przypadkach

określonych w § 46 punkt 4.

4. Skreślenie ucznia z listy uczniów może nastąpić w przypadkach gdy uczeń:

1) fizycznie lub psychicznie znęca się nad innymi uczniami, pracownikami szkoły,

2) przebywa pod wpływem środków psychoaktywnych, posiada lub rozprowadza środki psychoaktywne na terenie szkoły i poza nią lub w czasie imprez organizowanych

przez szkołę;

3) posiada lub spożywa napoje alkoholowe na terenie szkoły i poza nią w czasie imprez organizowanych przez szkołę;

4) pali papierosy/e-papierosy na terenie szkoły i fakt ten zostanie mu udowodniony trzykrotnie

5) demoralizuje innych uczniów,

6) dokonuje kradzieży,

7) niszczy mienie szkolne,

8) fałszuje dokumentację szkolną,

9) w trakcie trwania cyklu kształcenia po raz drugi nie uzyskuje promocji do klasy

programowo wyższej;

10) w ciągu semestru roku szkolnego ma więcej niż 100 godzin nieusprawiedliwionych nieobecności na zajęciach lekcyjnych.

11) w sposób szczególnie rażący narusza postanowienia niniejszego statutu, a uprzednio zastosowane środki wychowawczo-dyscyplinujące nie przyniosły pożądanego skutku,

12) wyczerpał środki zaradcze stosowane wobec niego przez szkołę,

13) zostaje uznany przez sąd winnym przestępstwa lub wykroczenia.

5. Od kary udzielonej przez wychowawcę uczeń ma prawo odwołać się na piśmie do dyrektora w terminie 7 dni od daty jej udzielenia. Od kary nałożonej przez dyrektora (poza skreśleniem z listy) przysługuje pisemny wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 7 dni od daty jej udzielenia. Dyrektor przed podjęciem rozstrzygnięcia może zasięgnąć opinii rady pedagogicznej. Odwołanie jest rozpatrywane w terminie 14 dni od daty jego wpływu.

6. Skreślenia z listy uczniów dokonuje dyrektor poprzez wydanie decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie do Pomorskiego Kuratora Oświaty w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji, poprzez dyrektora, który wydał decyzję.

Skarżący był uczniem Liceum Ogólnokształcącego, a pełnoletność uzyskał w dniu 27 kwietnia 2024 r. Reprezentowany był przez przedstawicieli ustawowych – rodziców oraz pełnomocnika – radcę prawnego, któremu rodzice udzielili pełnomocnictwa. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego skarżący , po uzyskaniu pełnoletności, sam udzielił pełnomocnictwa temu pełnomocnikowi.

Z przywołanych przepisów wynika, że skreślenie skarżącego z listy uczniów było – co do zasady – możliwe, bowiem nie był on już objęty obowiązkiem szkolnym, który trwa do ukończenia szkoły podstawowej ( art. 68 ust.2 i 3 w zw. z art. 35 ust. 2 Prawa oświatowego).

Jak wynika z akt administracyjnych , Dyrektor LO w dniu 6 października 2022 r., która została doręczona stronie skarżącej 10 października 2022 r. , udzielił skarżącemu pisemnej nagany za niespełnianie obowiązków ucznia w zakresie: odnoszenia się z szacunkiem do innych uczniów (wyśmiewanie uczniów, poniżające komentowanie działań uczniów §42 pkt 1.5 , dbania o bezpieczeństwo i zdrowie innych uczniów (wielokrotne, poniżające komentarze, wywołujące u uczniów wysoki poziom stresu i trudności w realizowaniu zadań szkolnych § 42 pkt 1.7 ), respektowania zasad współżycia społecznego (agresywne wyrażanie niezadowolenia § 42 pkt 1.4 ).

Podniesiony w skardze zarzut , że nagana ta była bezprawna, a zatem nieuprawnione jest twierdzenie organów, że wcześniej stosowane wobec skarżącego środki wychowawczo-dyscyplinujące nie przyniosły żadnego efektu, jest bezzasadny.

Udzielona skarżącemu nagana poprzedzona została zdarzeniami udokumentowanymi w postaci notatek nauczycieli z dnia 1 czerwca 2022 r., dnia 15, 22 i 24 września 2022 r., dotyczącymi zachowania i postępowania skarżącego, a także posiedzeniem Zespołu Wychowawczego z dnia 27 września 2022 r., dotyczącym problemu przemocy ze strony skarżącego. Przebieg tego posiedzenia utrwalono w postaci protokołu. Wynika z niego, że z uwagi na zachowania agresywne i działania przemocowe ze strony skarżącego zespół wystąpił z wnioskiem do Dyrektora LO o wymierzeniu skarżącemu kary nagany. Dyrektor LO wymierzył skarżącemu karę nagany, która została doręczona w dniu 10 października 2022 r. , w którym to dniu odbyło się spotkanie ze skarżącym i jego rodzicami w sprawie konsekwencji powtarzających się zachowań agresywnych i przemocowych ze strony skarżącego. Z notatki służbowej z tego spotkania wynika, że skarżący i jego rodzice przyjęli naganę i zgodzili się na warunki kontraktu, dotyczącego zaniechania zachowań przemocowych. Kontrakt ten, zawarty w dniu 10 października 2022 r między Dyrektorem LO a skarżącym., podpisany został przez Dyrektora LO, skarżącego oraz jego rodziców. Z punktu 5. kontraktu wynika, że wszelkie sytuacje związane z niedopełnianiem lub łamaniem punktów kontraktu wiążą się z uruchomieniem procedury skreślenia z listy uczniów.

Strona skarżąca zarzuca, że wymierzona kara nagany jest bezprawna, ponieważ wobec skarżącego doszło do sprzecznego z postanowieniami statutu kumulacji kar, nie zachowano zasady ich gradacji, kara nie została prawidłowo uzasadniona. Zauważyć zatem należy, że zgodnie z § 46 ust.5 Statutu od nałożonej przez dyrektora szkoły tego rodzaju kary przysługuje środek odwoławczy - wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strona skarżąca, korzystając z prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej kary nagany, złożyła taki wniosek. Dyrektor LO, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał karę nagany.

Podkreślić należy, że w kognicji sądu administracyjnego nie leży kontrola tego typu rozstrzygnięć, a tym bardziej kontrola rozstrzygnięcia wydanego przez organ w pierwszej instancji. Prawo oświatowe przewiduje natomiast w art. 98 ust. 1 pkt 17, że statut szkoły zawiera w szczególności tryb składania skarg w przypadku naruszenia praw ucznia. W statucie szkoły, do której uczęszczał skarżący, zawarto taki zapis w § 41 pkt 23. Określono w nim, że uczeń ma prawo złożenia na piśmie skargi do dyrektora w przypadku naruszenia praw ucznia. Dyrektor w ciągu 14 dni rozpatruje zasadność skargi i informuje zainteresowanego o sposobie jej załatwienia. Od decyzji dyrektora uczeń może odwołać się do organu prowadzącego szkołę lub sprawującego nadzór pedagogiczny w zależności od rodzaju sprawy.

O ile strona skarżąca uważała, że wymierzona kara narusza prawa skarżącego jako ucznia, mogła , czy też wręcz powinna w swoim interesie skorzystać z tej drogi weryfikacji działania Dyrektora LO. Takie działanie nie zastało podjęte. Obecnie strona skarżąca kwestionuje zasadność i prawidłowość nałożenia kary nagany oraz twierdzi, że została niejako przymuszona do podpisania kontraktu, przy czym twierdzą tak przede wszystkim rodzice skarżącego. W ocenie Sądu rodzic uważający, że jego dziecko nie zachowywało się w sposób mu zarzucany , nie podpisałby tego rodzaju kontraktu.

W świetle powyższego nie można podzielić zarzutów skarżącego. Kara nagany została wymierzona, a podstawy jej wymierzenia wynikają ze znajdującego się w aktach administracyjnych materiału dowodowego.

Skarżący w okresie od 12 października 2022 r. do 10 marca 2023 r. uczestniczył w "Treningu kontroli emocji" (30 godzin lekcyjnych) oraz w okresie od 18 października 2022 r. do 14 marca 2023 r. realizował spotkania monitorujące (8 spotkań), w których uczestniczyli wychowawca klasy i psycholog szkolny. Zatem skarżącemu udzielana była pomoc psychologiczna.

W dniu 16 stycznia 2023 r. rodzice ucznia I. S. zawiadomili Dyrektora LO o stosowaniu przez skarżącego wobec ich syna przemocy fizycznej i psychicznej na lekcjach i podczas przerw oraz wezwali do podjęcia stosownych działań w celu zapobieżenia eskalacji niepożądanych działań. Do zawiadomienia dołączyli wydruki zrzutów ekranowych z telefonu syna, z komunikatora oraz filmiki.

Z akt administracyjnych wynika także, że Dyrektor LO zawiadomił Komendę Miejską Policji w S. Wydział Prewencji Zespół Nieletnich i Patologii o dokonaniu przez skarżącego przestępstwa na szkodę I. S. Na rozprawie w dniu 13 czerwca 2024 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że sprawa skarżącego została przekazana przez Sąd Rejonowy w S. ( III Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [...]) do Sądu Rejonowego w C. i nie została zakończona. Nadmienić w tym miejscu należy, że w decyzji o skreśleniu skarżącego z listy uczniów powołano się na § 46 ust.4 pkt 1 Statutu LO, a możliwość skreślenia z listy uczniów za uznanie ucznia przez sąd winnym przestępstwa lub wykroczenia przewiduje inny przepis statutu - § 4 ust.4 pkt 13.

Dnia 7 marca 2023 r. Rada Pedagogiczna LO podjęła uchwałę nr [...] w sprawie skreślenia skarżącego z listy uczniów. W zebraniu wzięło udział 29 nauczycieli, za skreśleniem skarżącego z listy uczniów liceum, w głosowaniu tajnym, opowiedziało się 25, 3 wstrzymało się od głosu, 1 głos oddano nieważny. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że skarżący dopuszczał się wcześniej aktów przemocy wobec uczniów – za swoje zachowanie otrzymał karę nagany Dyrektora LO. Wskazano, że skarżący podpisał kontrakt, w którym zobowiązał się do bezwzględnego przestrzegania zasady niestosowania przemocy psychicznej względem innych uczniów, przestrzegania obowiązków ucznia zawartych w statucie, uczestnictwa w spotkaniach monitorujących realizację kontraktu oraz do udziału w zajęciach doskonalących umiejętności społeczne prowadzonych przez pedagoga szkolnego. Skarżący złamał postanowienia kontraktu, w tym zasady: odnoszenia się z szacunkiem do innych uczniów (używał wulgaryzmów przy komentowaniu zachowania kolegi z klasy), dbania o bezpieczeństwo i zdrowie własne i innych osób (stosował przemoc fizyczną wobec kolegi). Stwierdzono również, że dalsza obecność skarżącego zagraża bezpieczeństwu innych uczniów.

Następnie zapadły kwestionowane w sprawie niniejszej decyzje.

W ocenie Sądu organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego oceny zasadnie uznając, że zachodzą okoliczności uzasadniające skreślenie skarżącego z listy uczniów. Zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza naruszanie przez skarżącego obowiązków określonych w statucie szkoły. Z materiału tego wynika , że skarżący - poza zdarzeniem zgłoszonym przez rodziców ucznia I. S. - wcześniej także naruszał zasady statutu, a jego działania skierowane były najpierw wobec koleżanki z klasy A. D. Kolejne zachowania agresywne i działania przemocowe skarżącego spowodowały wymierzenie mu przez Dyrektora LO kary nagany.

W podpisanym przez skarżącego i jego rodziców kontrakcie, zawartym w dniu 10 października 2022 r. z Dyrektorem LO znalazły się zapisy, z których wynika, że wszelkie sytuacje związane z niedopełnianiem lub łamaniem punktów kontraktu wiążą się z uruchomieniem procedury skreślenia z listy uczniów.

Zdarzeniem, które bezpośrednio zainicjowało wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia skarżącego z listy uczniów LO, było zawiadomienie Dyrektora LO przez rodziców ucznia I. S. o nagannych zachowaniach skarżącego wobec ich syna. W prowadzonym postępowaniu zidentyfikowano uczniów występujących w materiałach wizualnych, przedłożonych przez rodziców I. S. Nie było sporu co do tego , jakim nickiem posługiwał się skarżący w konwersacjach grupy, do której należał m.in. on, a także I. S. Nickiem tym skarżący posługiwał się na komunikatorze internetowym Messenger. Skarżący oraz inni członkowie członkowie grupy upubliczniali wewnątrz grupy zdjęcia I. S., opatrując je komentarzami, które to zdjęcia zostały zrobione w szkole, także podczas lekcji. Wobec I. S. skarżący kierował wyzwiska , także wulgarne, naśmiewał się z niego na lekcjach wychowania fizycznego.

Zachowania te zostały utrwalone w materiałach , przedłożonych przez rodziców I. S. i potwierdzone ich zeznaniami. Zaznaczyć trzeba, że opis tych materiałów wraz z wnioskami z ich treści został obszernie przedstawiony w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu nie można podzielić zarzutów skargi, że materiały te oraz zeznania świadków - rodziców I. S. nie mogą być podstawą uznania, że skarżący stosował przemoc wobec kolegi. To, że rodzice I. S. nie byli naocznymi świadkami negatywnych zachowań skarżącego wobec ich syna nie oznacza, że ich zeznania nie mogą stanowić podstawy ustaleń dokonanych w sprawie. Organy dokonują ustaleń stanu faktycznego i ich oceny na podstawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. Organy dokonały takiej oceny poprzez analizę zeznań świadków, materiałów z filmików czy rozmów internetowych. Strona skarżąca , odnosząc się do dokonanej przez organ oceny zeznań świadka W. G. wskazuje, że stwierdził on, że "wydaje mu się" że na zdjęciach i filmach jest skarżący, jednak pomija dalszą część zeznania tego świadka, w której zeznał, że na nagraniu widział , jak skarżący popycha I. S. oraz niewłaściwie się wobec niego zachowuje.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem skarżącego, że na podstawie wyrazu twarzy skarżącego i I. S., którzy widnieją na jednym ze zdjęć , nie można wyciągnąć wniosków, który z nich jest agresorem, a który obiektem agresji. Także wyniki anonimowej ankiety nie mogą być podstawą oceny zachowania skarżącego. Organy obu instancji nie opierały się jednak przy wydaniu kwestionowanych rozstrzygnięć tylko na opisanym powyżej zdjęciu czy ankiecie - zebrany i opisany materiał dowodowy dotyczył szeregu nagannych zachowań skarżącego wobec I. S.

Chybiony jest zarzut o braku dokonania oceny pisemnego oświadczenia skarżącego z dnia 24 maja 2023 r. W zaskarżonej decyzji organ odniósł się do tego oświadczenia, uznając twierdzenia skarżącego za niewiarygodne z uwagi na treść materiału dowodowego , wskazującego na stosowanie przez skarżącego przemocy wobec I. S.

Należy też podkreślić, że z zeznań matki I. S. A. S. wynika, że to nie sam I. S. przekazał rodzicom ( szkole) informacje dotyczące postępowania skarżącego i innych uczniów wobec niego. To A. S. przypadkowo, bowiem syn się nie wylogował, zapoznała się z zapisami na komunikatorze Messeger, na podstawie których – jak zeznała - zaczęła rozumieć, z jakiej przyczyny syn ostatnio nie chciał do szkoły, skąd miał siniaki i otarcia. Dopiero po tym fakcie I. S. przyznał przed rodzicami, że skarżący go bił, zabierał mu telefon.

Choć skarżący zarzuca, że I. S. nie został przesłuchany w charakterze świadka, nie złożył wniosku o przeprowadzenie takiego dowodu w toku toczącego się postępowania.

Zważyć też trzeba na materię , która była przedmiotem ustaleń organów. Przemoc, szczególnie cyberprzemoc czy przemoc psychiczna , nie zawsze przejawia się w sposób dosłowny, oczywisty. To często jest nękanie, wyśmiewanie, wysyłanie lekceważących, poniżających wiadomości czy filmików. Przemoc taka może dotyczyć osoby funkcjonującej w jakiejś grupie , jak i poza nią. W wieku, w którym był i skarżący, i I. S., więź między uczniami , pozycja w grupie jest szczególnie istotna.

Zdaniem Sądu organy, dokonując oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie uczyniły tego w sposób błędny, dowolny i wybiórczy , opierając się na pojedynczych i wyrwanych z kontekstu wypowiedziach świadków , jak zarzucono w skardze.

Przeciwnie – organy dokonały oceny zeznań świadków i pozostałego zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób rzetelny, a dokonane przez nie ustalenia wykazują, że skarżący stosował wobec współucznia niedopuszczalną przemoc i wykazywał zachowania sprzeczne z postanowieniami statutu. Ocena zachowania skarżącego jest też zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Organy uwzględniły też – przy wyborze rodzaju kary- dotychczasowe działania i zachowania skarżącego.

Organy zasadnie uznały, że skarżący odegrał znaczącą rolę w stosowaniu przemocy psychicznej, fizycznej i cyberprzemocy wobec I. S. Zachowanie skarżącego naruszało godność osobistą tego ucznia i poniżało go w oczach innych uczniów.

Uprawniało to organ pierwszej instancji do skreślenia skarżącego z listy uczniów oraz organ odwoławczy do utrzymania tej decyzji w mocy. Organy właściwie zastosowały w niniejszej sprawie przepisy prawa materialnego.

Przed odniesieniem się do pozostałych zarzutów skargi zauważyć należy, że zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Wynika z powyższego, że nie każde naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania skutkuje uwzględnieniem skargi i uchyleniem decyzji lub stwierdzeniem jej nieważności.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 138 § 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez sprzeczność wskazanej podstawy prawnej zaskarżonej decyzji z wydanym rozstrzygnięciem, tj. utrzymaniem w mocy decyzji organu I instancji, mimo że w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji wskazano art. 138 § 2 k.p.a., który dotyczy uchylenia decyzji w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji stwierdzić trzeba, że organ odwoławczy postanowieniem z dnia 8 lutego 2024 r. sprostował oczywistą omyłkę w wydanej przez siebie decyzji poprzez wpisanie w jej sentencji w miejsce §2 - §1 pkt 1. Organ II instancji – Minister Edukacji - zaskarżone przez skarżącego postanowienie utrzymał w mocy postanowieniem z dnia 27 marca 2024 r. Skarżący nie wniósł na to postanowienie skargi do WSA w Warszawie. Zatem zaskarżona decyzja, na skutek sprostowania, zawiera właściwą podstawę prawną jej wydania.

Choć organ odwoławczy faktycznie błędnie pouczył skarżącego o przysługującym od wydanej decyzji sprzeciwie, a nie skardze do sądu administracyjnego, naruszenie to nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy, bowiem skarżący w przewidzianym prawem terminie wniósł środek odwoławczy od kwestionowanej decyzji, który został merytorycznie rozpoznany przez Sąd.

Formułując zarzut naruszenia art. 136 k.p.a. skarżący wskazał na dwie sytuacje, które świadczą, w jego ocenie, o takim naruszeniu.

Pierwszą z nich była kwestia związana z zażądaniem przez organ odwoławczy przedłożenia mu kopii protokołu zebrania Samorządu Uczniowskiego LO.

Z uwagi na treść art. 68 ust. 2 Prawa oświatowego Dyrektor LO przed skreśleniem skarżącego z listy uczniów miał obowiązek zasięgnięcia opinii samorządu uczniowskiego.

W odpowiedzi na wniosek Dyrektora LO w tym przedmiocie Przewodnicząca Samorządu Uczniowskiego nadesłała pismo z dnia 15 marca 2023 r. , informujące Dyrektora LO o pozytywnym stanowisku samorządu w sprawie skreślenia skarżącego z listy uczniów. Doszło zatem do spełnienia obowiązku zasięgnięcia opinii. Obowiązku tego nie można utożsamiać, jak czyni to skarżący, z dokumentem , w którym opinię tę zawarto. Chybione jest stanowisko skarżącego, że Dyrektor LO wydał kwestionowaną decyzję nie dysponując wymaganą opinią, a pismem przewodniczącej. Z przepisu art. 68 ust.2 Prawa oświatowego wynika jedynie obowiązek zasięgnięcia opinii przez organ, natomiast forma przedstawienia tej opinii organowi nie została unormowana. Przedstawienie organowi odwoławczemu dokumentu - protokołu z posiedzenia, potwierdzającego informację zawartą w piśmie przewodniczącej z dnia 15 marca 2023 r., pozwoliło temu organowi na rozpatrzenie podniesionego w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji zarzutu skarżącego dotyczącego braku spełnienia przez organ omawianego obowiązku. Sytuacji tej nie można uznać za przekroczenie przez organ odwoławczy kompetencji w zakresie prowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Nie ma też racji skarżący wskazując, że organ odwoławczy nie mógł przeprowadzić tego rodzaju dowodu na etapie postępowania odwoławczego. Przepis art. 136 k.p.a. , wbrew stanowisku skarżącego , nie zawiera takiego zapisu , na jaki się on powołuje, tzn. zapisu, że organ odwoławczy może prowadzić postępowanie dowodowe jedynie z inicjatywy strony odwołującej się. Przepis art. 136 § 1 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Zatem organ odwoławczy - co wprost wynika z cytowanego przepisu – może nie tylko na wniosek , ale także z urzędu uzupełnić materiały i dowody. Postanowienia art. 136 § 2 i 3 k.p.a., dotyczące możliwości przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organ odwoławczy na zgodny wniosek stron, czy też na wniosek jednej ze stron , na który pozostałe wyraziły zgodę, nie niweczą postanowień przepisu art. 136 §1 k.p.a.

Wbrew przekonaniu skarżącego nie doszło do naruszenia art. 136 k.p.a. poprzez przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego przed organem odwoławczym wbrew treści tego przepisu.

Organ pierwszej instancji oparł swoje ustalenia na dokumencie, zawierającym informację Przewodniczącej Samorządu o treści opinii samorządu w kwestii skreślenia skarżącego z listy uczniów, natomiast przedłożony w toku postępowania odwoławczego dokument zawierał treść opinii, o której treści poinformowano organ pierwszej instancji. Nie można zatem podzielić zarzutu, że organ pierwszej instancji wydał decyzję mimo braku opinii samorządu uczniowskiego. Udzielenie przez przewodniczącego samorządu informacji o treści wydanej opinii nie oznacza, że opinia ta nie istniała. Na żądanie organu odwoławczego przedłożono dokument zawierający treść tej opinii , która w pełni odpowiada informacji udzielonej przez przewodniczącą samorządu.

Sąd co do zasady podziela pogląd skarżącego, że między organami obu instancji nie powinny mieć miejsca spotkania dotyczące zgromadzonego przez organ pierwszej instancji materiału dowodowego. Zauważyć jednak trzeba, że – wbrew zarzutom skargi-

nie było to "bliżej nieokreślone, nieformalne spotkanie, w trakcie którego dokonywano bliżej nieokreślonej analizy wydruków zrzutów ekranowych z komunikatora internetowego, z telefonu, filmików". Nie ukrywano, że spotkanie się odbyło i sporządzono z niego protokół. Wynika z niego, że Dyrektor LO na wydrukach zrzutów ekranowych z komunikatora internetowego , z telefonu i filmików jedynie zidentyfikował uczniów - skarżącego, I. S. i A. D., a także podał nick , którym posługiwał się skarżący podczas rozmów w grupie [...]. Materiał ten jest częścią materiału dowodowego niniejszej sprawy.

Nie można podzielić zarzutu, że działanie to miało wpływ na wynik sprawy, bowiem "na podstawie bliżej nieokreślonych wskazań organu I instancji Kurator dokonał oceny materiału dowodowego". Oczywiście wyjaśnienie, kto znajduje się na wydrukach oraz kto posługuje się określonym nickiem powinno przybrać inną formę, choćby pisemną. Z akt sprawy nie wynika jednak, by zidentyfikowane, a wskazane powyżej osoby nie były faktycznie osobami znajdującymi się na omawianych wydrukach, jak również by przedmiotowy nick nie należał do skarżącego.

Odnosząc się do kolejnych zarzutów skargi wskazać trzeba, że w niniejszej sprawie w dniu 24 lutego 2023 r. zostało wystosowane do r.pr. L. K., jako do pełnomocnika skarżącego, zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego. Następnie w dniu 7 marca 2023 r. odbyło się posiedzenie Rady Pedagogicznej LO. Wniosek do samorządu uczniowskiego o wydanie opinii w sprawie skreślenia z listy uczniów organ wystosował w dniu 13 marca 2023 r., uzyskując odpowiedź informującą o treści opinii pismem z dnia 15 marca 2023 r.

Pismem z dnia 21 marca 2023 r. skierowanym do r.pr. L. K. jako do pełnomocnika skarżącego organ powiadomił o zakończeniu postępowania oraz w trybie art. 10 §1 i 73 §1 k.p.a. poinformował o możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów i materiałów, a także zapoznania się z aktami sprawy w terminie 14 dni.

W dniu 31 marca 2023 r. do Dyrektora LO wpłynęło pismo skarżącego, reprezentowanego przez r.pr. L. K., do którego dołączono pełnomocnictwo do reprezentowania skarżącego w sprawie skreślenia go z listy uczniów LO. W piśmie zwrócono się o sporządzenie i doręczenie uwierzytelnionych odpisów wszystkich dokumentów zgromadzonych w aktach i złożono wnioski o przesłuchanie świadków i stron. Wnioskowane dowody zostały przez organ przeprowadzone poza przesłuchaniem skarżącego , który złożył pisemne oświadczenie oraz przesłuchaniem przewodniczącej samorządu uczniowskiego, której matka nie wyraziła zgody na przesłuchanie niepełnoletniej córki w charakterze świadka.

Organ odmówił stronie wydania uwierzytelnionych kopii i odpisów z akt postępowania stwierdzając, że nie można mówić o ważnym interesie strony w ich uzyskaniu, przy czym zwrócił uwagę na treść art. 73§1 k.p.a. z którego wynika, że strona ma prawo wglądu w akta sprawy , sporządzania notatek, kopii lub odpisów, które to czynności dokonywane są w lokalu organu w obecności pracownika organu. Zatem strona skarżąca miała możliwość zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym w trybie przywołanego przepisu.

Przystąpienie w dniu 29 marca 2023 r. do sprawy pełnomocnika strony skarżącej (na podstawie pełnomocnictwa z dnia 27 marca 2023 r. ) , który złożył wniosku dowodowe, skutkowało przeprowadzeniem dowodów zawnioskowanych przez stronę skarżącą. Strona skarżąca miała możliwość czynnego udziału w postępowaniu i wglądu w akta sprawy.

Nie można też uznać, że doszło do naruszenia przepisów postępowania poprzez dokonanie czynności w sprawie w następującej kolejności : uchwała rady pedagogicznej, zasięgnięcie opinii samorządu uczniowskiego, zeznania świadków. Ze sformułowania "Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego" nie można wyprowadzać, że opinia samorządu uczniowskiego musi poprzedzać uchwałę rady; odczytując treść tego przepisu tak, jak czyni to strona skarżąca należałoby przyjąć, że w sprawie skreślenia z listy uczniów niedopuszczalne jest przeprowadzanie dowodów z zeznań świadków, bowiem zapis ustawowy nie przewiduje przeprowadzenia takich dowodów.

Z przepisów prawa , w tym z art. 68 ust. 2 Prawa oświatowego nie wynika , by w sprawie dotyczącej skreślenia z listy uczniów organy zobowiązane były do dokonywania czynności w prowadzonym postępowaniu według ściśle określonej kolejności- tj. że uchwała Rady Pedagogicznej powinna być podjęta po przeprowadzeniu dowodów z zeznań świadków oraz po uzyskaniu opinii samorządu uczniowskiego.

Strona skarżąca w zarzutach skargi położyła szczególny nacisk na naruszenie art. 61 § 4 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia skarżącego ( reprezentowanego przez rodziców) o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie skreślenia go z listy uczniów, bowiem zawiadomienie takie skierowano do osoby nie będącej stroną - r.pr. L. K., która posiadała jedynie umocowanie do reprezentowania skarżącego w innych sprawach dotyczących szkoły, a które nie obejmowało postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia skarżącego z listy uczniów. Strona wskazywała , że pełnomocnik zgłosił swój udział w postępowaniu administracyjnym dopiero na podstawie pełnomocnictwa udzielonego 27 marca 2023 r. W ocenie skarżącego naruszenie to pociągnęło za sobą kolejne naruszenia przepisów postępowania.

Odnosząc się do tej grupy zarzutów należy zauważyć, że - jak wynika z akt sprawy – skarżący jeszcze przed wszczęciem postępowania administracyjnego był reprezentowany przez pełnomocnika – r.pr. L. K. we wszystkich sprawach dotyczących szkoły. Choć w pełnomocnictwie wskazano, że w ramach pełnomocnictwa pełnomocnik jest uprawniony do występowania przed sądami powszechnymi, organami ścigania i wszelkimi innymi podmiotami i instytucjami , w tym w postępowaniach cywilnych i w postępowaniach karnych , niewątpliwie było to pełnomocnictwo do reprezentowania skarżącego przed organami szkoły, czyli przed Dyrektorem LO. Pełnomocnictwo to, udzielone w dniu 19 grudnia 2022 r. , zostało złożone przez pełnomocnika przy piśmie z dnia 1 lutego 2023 r., skierowanym do Liceum Ogólnokształcącego, czyli w istocie do Dyrektora LO.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że brak było podstaw do uznania, że przedłożone przy piśmie z dnia 1 lutego 2023 r. pełnomocnictwo z dnia 19 grudnia 2022 r. nie dotyczyło także postępowania w sprawie skreślenia skarżącego z listy uczniów LO, skoro skreślenie z listy uczniów należy niewątpliwie do "spraw dotyczących szkoły".

Mimo to Sąd uznał za konieczne odniesienie się do treści omawianych zarzutów przy dokonaniu hipotetycznego założenia , że skarżący był prawidłowo reprezentowany w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym dopiero od zgłoszenia się pełnomocnika, dysponującego pełnomocnictwem, w którym wyraźnie wskazano na kwestię skreślenia skarżącego z listy uczniów LO. Pozwoli to na wyjaśnienie skarżącemu, że podniesione przez niego zarzuty nie mogłyby doprowadzić do uwzględnienia skargi.

Wystosowanie do radcy prawnego, a nie do strony zawiadomienia o wszczęciu postępowania czy też o jego zakończeniu nie mogło mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. Wbrew stanowisku skarżącego nie mógł on bowiem skutecznie domagać się dopuszczenia do udziału w posiedzeniu Rady Pedagogicznej w dniu 7 marca 2023 r. w celu ustosunkowania się do informacji przedstawionych Radzie przez Dyrektora LO, co w konsekwencji miałoby mieć – zdaniem skarżącego - wpływ na treść uchwały wydanej przez Radę. Możliwość taka nie wynika z przepisów prawa.

Zgodnie z art. 69 ust.3a Prawa oświatowego w zebraniach rady pedagogicznej ( poza osobami wymienionymi w art. 69 ust.3 ) mogą brać również udział, z głosem doradczym, osoby zapraszane przez jej przewodniczącego za zgodą lub na wniosek rady pedagogicznej, w tym przedstawiciele stowarzyszeń i innych organizacji, a w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe – także przedstawiciele podmiotów, mogących oferować zatrudnienie lub zajmujących się działalnością gospodarczą. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że osoby zapraszane na posiedzenia Rady mają doradzać jej w sprawach dotyczących działalności wychowawczej, dydaktycznej czy też opiekuńczej szkoły. Tymczasem uczestnictwo skarżącego ( jego rodziców) w przedmiotowym posiedzeniu Rady nie miałoby charakteru "głosu doradczego" w tego rodzaju sprawach. Uczestnictwo skarżącego ( jego przedstawicieli ustawowych) w posiedzeniu Rady miało polegać ( zgodnie z treścią zarzutów skargi) na ustosunkowaniu się do informacji przedstawionych Radzie przez Dyrektora LO, czyli na udziale w posiedzeniu Rady w charakterze strony postępowania administracyjnego.

Stwierdzenia organu, że w posiedzeniach Rady mogą brać udział inne osoby nie można utożsamiać z obowiązkiem zaproszenia skarżącego i jego rodziców na takie posiedzenie lub traktować braku takiego zaproszenia jako wadliwości postępowania administracyjnego dotyczącego skreślenia z listy uczniów. Podkreślić trzeba, że - wbrew stanowisku skarżącego zaprezentowanego na rozprawie - posiedzenie Rady Pedagogicznej poprzedzające podjęcie uchwały w sprawie skreślenia z listy uczniów nie jest częścią postępowania dowodowego. Przepisy prawa nie przewidują konieczności czy możliwości wysłuchania ucznia czy jego rodziców przed podjęciem uchwały w sprawie skreślenia z listy uczniów, wobec czego stawiane w tym zakresie zarzuty są całkowicie bezpodstawne. Uchwała Rady nie ma charakteru "dowodu" w rozumieniu przepisów k.p.a., a aktu, który powinien być podjęty przed wydaniem rozstrzygnięcia w postępowaniu w sprawie skreślenia z listy uczniów .

Podobnie rzecz się ma z zarzutem dotyczącym uniemożliwienia stronie skarżącej wzięcia udziału w posiedzeniu samorządu uczniowskiego, na którym wydano opinię w sprawie skreślenia skarżącego z listy uczniów. Z przepisów prawa nie wynika możliwość udziału strony postępowania administracyjnego, które dotyczy skreślenia tej osoby z listy uczniów, w posiedzeniu samorządu, na którym podejmowana jest opinia w trybie art. 68 ust. 2 ustawy Prawo oświatowe, która to opinia nie jest również, jak uchwała Rady, "dowodem" w rozumieniu k.p.a. , lecz wymaganym do podjęcia decyzji o skreśleniu aktem.

W tej sytuacji chybiona jest teza skarżącego, że nie miał on możliwości brania pełnego udziału w postępowaniu dowodowym, przez co naruszony został art. 10 k.p.a., jak też że doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób mający czy też mogący mieć wpływ na wynik sprawy.

Należy natomiast podzielić zarzut , że organ odwoławczy w treści decyzji wadliwie stwierdził, że przepis art. 79 § 2 k.p.a. nie występuje w ustawie. Nie można jednak podzielić stanowiska skarżącego, że to wadliwe stwierdzenie miało wpływ na wynik sprawy. Organ wypowiedział się tak, odnosząc się do zarzutów odwołania, zawartych w jego punktach 3. i 4., dotyczących braku zawiadomienia strony o terminach posiedzenia Rady Pedagogicznej , na której podjęto uchwałę w sprawie skarżącego oraz posiedzenia samorządu uczniowskiego, na którym podjęto opinię w tej sprawie. Przepis art. 79 § 2 k.p.a. stanowi, że strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. Przepis ten jednak nie ma zastosowania do posiedzeń Rady czy posiedzeń samorządu uczniowskiego, odbywających się w celu podjęcia uchwały czy też opinii w sprawie skreślenia z listy uczniów. Nie są to ani dowody z zeznań świadków , ani opinie biegłych, ani oględziny. Uchwały Rady i opinie samorządu uczniowskiego są stanowiskiem określonych organów. Dowodami mogą być co najwyżej dokumenty, na których utrwalono treść tych uchwał czy opinii.

Zarzut dotyczący wadliwego wskazania przez organ przyczyn rezygnacji matki skarżącego w dniu 14 marca 2023 r. ze spotkań monitorujących jest o tyle chybiony, że ustalenia takie - prawidłowe, czy nie – nie miały w niniejszej sprawie znaczenia. Nie dotyczyły one bowiem zachowań samego skarżącego, a zdarzenie miało miejsce w połowie marca 2023 r. , czyli już po zgłoszeniu przez rodziców I. S. nagannego postępowania skarżącego.

Niezasadny jest też zarzut o niewłaściwym zastosowaniu art. 68 ust. 2 Prawa oświatowego w zw. z § 46 ust. 4 pkt 1 Statutu LO. Z § 46 ust. 4 pkt 1 Statutu LO wynika wprost , że skreślenie ucznia z listy uczniów może nastąpić w przypadkach gdy uczeń fizycznie lub psychicznie znęca się nad innymi uczniami. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

Zarzutu naruszenia zasady jawności postępowania i prawa dostępu do akt postępowania, poprzez wydanie zanonimizowanych dokumentów z akt nie można uznać za zasadny i mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zanonimizowaniu podlegały dane adresowe, a także część danych personalnych. Skarżący nie podnosił natomiast ani w toku postępowania, ani też w skardze, by udostępnione w takim kształcie dokumenty uniemożliwiły przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka czy świadków ( wskazanych np. poprzez przywołanie treści ich wypowiedzi) z tego względu, że organ odmówił ich przeprowadzenia z uwagi na niewskazanie danych świadka czy adresu.

Sąd nie podziela też zarzutów naruszenia art. 7 i art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., przez brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego. Zdaniem Sądu dokonana przez organy ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego była prawidłowa i nie nosi cech dowolności.

Mając na uwadze powyższe Sąd , nie podzielając co do zasady zarzutów skargi i nie stwierdzając naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.