Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1149/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 148  par. 1  pkt 1  a  i c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2024 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 20 maja 2024 r. nr SKO-NP-4115-70/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 20 maja 2024 r. nr SKO-NP-4115-70/24 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 572) i art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania A. G. (dalej: "skarżący") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Mszana Dolna z 29 stycznia 2024 r., nr ŚR-ŚP-5231-6/23/24 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad ojcem W. G.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 7 czerwca 2023 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Limanowej z 31 maja 2023 r. nr ZO.8321.1.425.2023 zaliczającym do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje stopień niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnoprawności, datuje się od 22 marca 2023 r.

Po rozpoznaniu wniosku, Burmistrz Miasta Mszana Dolna, decyzją z 22 czerwca 2023 r., nr ŚR-ŚP-5231-6/23 odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

W wyniku odwołania od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, decyzją z 8 grudnia 2023 r., uchyliło zaskarżoną decyzje i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Burmistrz Miasta Mszana Dolna, decyzją z 29 stycznia 2024 r. po raz kolejny odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

Organ I instancji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia stwierdził, że nie została spełniona przesłanka przyznania prawa do świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Ponadto osoba wymagająca opieki ma jeszcze dwoje dorosłych dzieci, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto organ I instancji podkreślił, że skarżący w celu sprawowania opieki nad ojcem zaprzestał z dniem 6 czerwca 2023 r. pracy w gospodarstwie rolnym oraz zlikwidował z dniem 15 czerwca 2023 r. prowadzoną działalność gospodarczą.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniósł skarżący. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną interpretację polegającą na zastosowaniu tego przepisu mimo, iż Trybunał Konstytucyjny uznał wskazany przepis za niezgodny z Konstytucją RP. Konsekwencją tego wyroku jest to, że strona może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Nadto skarżący oświadczył, że sprawuje całodobową opiekę nad tatą, który nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i wymaga stałej, nieprzerwanej pomocy drugiej osoby. Nadmienił, że mama J. G. także jest osobą posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnoprawności i również wymaga jego opieki.

W związku z powyższym posiada trudną sytuację osobistą i finansową rodziny. Sam nie jest w stanie zapewnić dochodu, gdyż musi sprawować opiekę nad niepełnosprawnymi rodzicami w takim stopniu, który uniemożliwia mi zadbanie o własne potrzeby, a świadczenie pielęgnacyjne ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej osoby, która sprawuje opiekę nad osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Wobec powyższego skarżący zwrócił się o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie mu wnioskowanego świadczenia w związku z opieką nad ojcem wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym oraz ubezpieczeniem społecznym.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w Nowym Sączu utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium, zwróciło uwagę, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją, zatem w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia przez organ pomocowy art. 17 ust. 1 b u.ś.r.. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. póz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z powyższym w tej sytuacji przepis ten od momentu wejścia w życie ww. wyroku Trybunału, nie może być zatem stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Jeżeli, bowiem Konstytucja dopuszcza wzruszenie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP), to tym bardziej należy opowiedzieć się za niedopuszczalnością wydania orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej w oparciu o przepis, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP.

Dalej SKO wskazało, że z akt sprawy wynika, że skarżący mieszka z żoną i dwójką dzieci oraz niepełnosprawnymi rodzicami w jednorodzinnym domu. Skarżący zrezygnował z prowadzenia działalności gospodarczej z dniem 15 czerwca 2023r. oraz zaprzestał wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym z dniem 6 czerwca 2023r. z powodu konieczności sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem, który jest zdiagnozowany i leczony z powodu; otępienia, demencji, Alzheimera, cukrzycy, nadciśnienia tętniczego. Dodatkowo jest po udarze mózgu, po przebytym zawale serca, cierpi na zwyrodnienie stawów biodrowych i przepuklinę pachwinową. Ponadto jest osobą częściowo leżącą i wymaga pomocy przy wstawaniu. W związku z powyższym, Skarżący nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia ze względu na konieczność zapewnienia ojcu stałej i całodobowej opieki i pomocy.

Z kolei z wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniach 19 czerwca 2023 r. oraz 27 grudnia 2023 r. wynika, że w ramach sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym ojcem, skarżący wykonuje w ciągu dnia szereg czynności opiekuńczych, wymagających stałej dyspozycyjności w zakresie pomocy w utrzymaniu higieniczny osobistej, przygotowywania posiłków i karmienia, prania, robienia zakupów, podawania leków, ubierania, mycia, podejmowania czynności związanych z pampersowaniem, organizowania rehabilitacji i wizyt lekarskich. Ustalenia wywiadu potwierdzają, że sprawowana opieka jest wykonywana należycie i stanowi niezbędny warunek do prawidłowego funkcjonowania niepełnosprawnego ojca. Opiekuje się ojcem od roku 2017, tj. od kiedy doznał udaru, a od czerwca 2023 r. musiał zrezygnować z prowadzenia działalności gospodarczej oraz zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym w związku koniecznością sprawowania stałej i bezpośredniej opieki nad ojcem, który jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jest bardzo słaby i nie jest w stanie samodzielnie przesiąść się z łóżka na wózek inwalidzki. Nadto wymaga stałej opieki z uwagi na pojawiające się stany utraty orientacji miejsca i czasu.

Dalej, Kolegium, zwróciło uwagę, że skarżący posiada pięcioro rodzeństwa tj.:

- A. K., która mieszka w M. i pracuje zawodowo - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką dzieci. Oboje pracują zawodowo. Oświadcza, że nie ma możliwości opieki nad ojcem z uwagi na dużą odległość zamieszkania oraz nie może finansowo pomóc w opiece nad ojcem ponieważ ma na utrzymaniu własną rodzinę oraz zobowiązania,

2) W. S., która mieszka w N. i prowadzi gospodarstwo domowe z mężem oraz dwójką dzieci. Oświadcza, że nie jest w stanie świadczyć stałej i bezpośredniej opieki względem ojca z uwagi na swoją pracę oraz wychowywanie nieletnich dzieci. Jednocześnie oświadczyła, że może być u rodziców raz na dwa tygodnie, a w okresie wakacyjnym częściej oraz wspomóc ich finansowo do 300 zł miesięcznie.

3) M. W., która mieszka na stałe w Stanach Zjednoczonych, nie sprawuje bezpośredniej opieki nad ojcem. Oświadcza, że obecnie zatrudnia pomoc do utrzymania czystości w domu rodzinnym (raz w tygodniu, 3h) i opłaca koszty związane z jej zatrudnieniem. Deklaruje, że dotychczas nie ponosiła innych kosztów związanych z opieką nad rodzicami, ponieważ nie zwrócił się z taką prośbą. Oświadcza, że może partycypować w dodatkowych kosztach, jeżeli zaistnieje taka potrzeba.

4) J. G., który mieszka w M. i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem. Obecnie pracuje za granicą. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzeń za pracę. Obydwoje z żoną mają problemy zdrowotne. Oświadcza, że nie jest w stanie sprawować opieki nad ojcem z uwagi na realizowaną pracę poza granicami kraju oraz, że nie jest w stanie stale partycypować w kosztach związanych z opieką nad ojcem, ale w sytuacjach kryzysowych rodzice zawsze mogą liczyć na jego pomoc.

5) W. G., który mieszka w M. i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką dzieci. Rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej męża i wynagrodzenia żony z pracy na etacie. Oświadczył, że nie uchyla się od pomocy rodzicom, a w sytuacjach kryzysowych zawsze udziela im pomocy. Ma problemy zdrowotne i nie ma możliwości sprawowania bezpośredniej opieki z uwagi na brak możliwości dostępu do rodziców - zakaz wydany przez brata A.

W ocenie Kolegium, ojciec skarżącego wymaga pomocy, a skarżący tej pomocy mu udziela. Niemniej jednak, nie można przyjąć, że zachodzi brak możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy współudziale rodzeństwa, czy też przy uzyskaniu pomocy w opiece nad niepełnosprawnym ojcem poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

Zdaniem Kolegium nie zachodzą obiektywne okoliczności wyłączające obowiązek rodzeństwa skarżącego w zapewnianiu opieki i pomocy niepełnosprawnemu ojcu.

Okoliczności polegającej na tym, iż osoby zobowiązane do opieki mieszkają poza miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki, posiadają własne rodziny, pracują i wykonywane przez nich obowiązki zawodowe w ich ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, czy konflikt pomiędzy braćmi nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej, nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. W ocenie organu odwoławczego przyznanie w tym stanie faktycznym, skarżącemu świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa, ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach W. G. W rezultacie odbywałby się to kosztem rodzin, które rzeczywiście (z racji chociażby tego, że w rodzinie jest jedno dziecko i nie ma innych osób zobowiązanych do alimentacji) muszą rezygnować z zatrudnienia po to aby zrealizować swój obowiązek alimentacyjny wobec rodziców. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich. Zgodnie bowiem z art. 129 § 2 K.r.o., krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Z kolei art. 135 § 1 K.r.o. przewiduje, że zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej, a uchylanie się od wykonywania takiego obowiązku stanowi - w określonych sytuacjach - przestępstwo (por. art. 209 Kodeksu karnego). Z uwagi na to, że to na dzieciach niepełnosprawnego w pierwszej kolejności ciąży obowiązek zapewniania jej pomocy i opieki, a z akt jak i w odwołaniu nie zostały podane okoliczności świadczące o tym, aby w stanie faktycznym istniały obiektywne okoliczności (niepełnosprawność w stopniu znacznym, trudna sytuacja finansowa) uniemożliwiające im wspólne zabezpieczenie opieki - uznać należy, iż na chwilę obecną w sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Na powyższą decyzję skarżący, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżący podniósł, że spełnia warunki określone w w/w przepisie, co potwierdzają załączone dokumenty, w tym orzeczenie o niepełnosprawności i niezdolności do samodzielnej egzystencji ojca skarżącego z dnia 31 maja 2023r. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem SKO, co do wykładni art. 17 ust. 1 w/w ustawy, które wadliwie uznało, że przy ubieganiu się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przez jedno z dzieci osoby wymagającej wsparcia dopuszczalne jest - w ramach badania istnienia określonego w art. 17 ust. 1 w/w ustawy związku przyczynowo-skutkowego - czynienie ustaleń wobec pozostałych dzieci oraz ich możliwości wywiązywania się z obowiązku opieki, a także dokonywania oceny, czy po stronie osób potencjalnie zobowiązanych do alimentacji w równym stopniu co skarżąca istnieją obiektywne przesłanki umożliwiające udzielenia wsparcia. Przy prawidłowej wykładni tego przepisu skarżąca byłaby osobą uprawnioną do uzyskania wnioskowanego świadczenia, sam fakt posiadania rodzeństwa oraz nawet brak z ich strony gotowości lub możliwości wspierania ojca z niepełnosprawnością nie rzutuje na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Według skarżącego pozostaje to bez wpływu na ocenę zaistnienia związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę, a koniecznością sprawowania opieki. Przyczyna ta nie znajduje oparcia w przepisach prawa i nie może skutkować odmową przyznania wnioskowanego świadczenia.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia oraz zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi, skarżący rozwinął powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 czerwca 2024 r. utrzymującej w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Mszana Dolna z 29 stycznia 2024 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem W. G., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić więc art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2 sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko dotyczące możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie w niniejszej sprawie.

W niniejszej sprawie skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, która orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności został zaliczony na stałe do znaczonego stopnia niepełnosprawności. Jako symbol niepełnosprawności wskazano 10-N. W aktach administracyjnych brak jest kart leczenia szpitalnego, czy zaświadczeń lekarskich.

Ojciec skarżącego jest żonaty oraz posiadała jeszcze pięcioro dzieci. Żona ojca skarżącego J. G. ma również orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe. Jako symbol niepełnosprawności wskazano 09-M (choroby układu moczowo-płciowego).

Z wywiadu środowiskowego wynika, że ojciec skarżącego choruje na otępienie, demencję, chorobę Alzhaimera, cukrzycę, nadciśnienie, jest po udarze mózgu, zawale serca, cierpi na zwyrodnienie stawów biodrowych i przepuklinę pachwinową. Ojciec skarżącego jest bardzo słaby, nie ma siły się podnieść na wózek inwalidzki. Ponadto pojawiają się stany utraty orientacji co do miejsca i czasu.

Czynności wykonywane przez skarżącego to pomoc we wstawaniu, zmiana pampersów, mycie, kąpanie, ubieranie, golenie, przygotowywanie osiłków, podawanie posiłków, zakup żywności i leków, dowóz do lekarza, rehabilitacje oraz na zabiegi do szpitala, organizowanie wizyt lekarskich, prace z zakresu gospodarstwa domowego

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ II instancji nastąpiła z powodu posiadania przez skrzącego rodzeństwa.

Należy przy tym podkreślić, że zarówno organ II instancji nie negował konieczności sprawowania przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym ojcem chociaż w aktach brak jakiejkolwiek dokumentacji medycznej, która wskazywałaby na schorzenia występujące u ojca skarżącego, a których wystąpienie umożliwia ocenę, czy konieczna jest stała lub długoterminowa opieka, która uniemożliwia podjęcie przez skarżącego zatrudnienia.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie sposób ocenić spełnienie przez skarżącego tego warunku. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

Należy przy tym wskazać, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącą w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, a więc innymi słowy, udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 27.10.2023 r., I OSK 1957/21, LEX nr 3636233) wskazuje się, że nie każda rezygnacja z zatrudnienia, pracy w gospodarstwie rolnym, stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził jednak charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał, aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (vide: P.Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowana opieka powinna zaś być odpowiednia do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki), rozróżnione i zdefiniowane zostały w art. 3 i art. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2021.573 z późn. zm.)., dalej jako u.r.z.s. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym, a o tym jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności rozstrzyga brzmienie przepisów ww. ustawy (vide: uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.r.z.s. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Skutki naruszenia sprawności organizmu osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności oznaczają całkowitą zależność osoby od otoczenia. Zakres sprawowanej opieki nad taką osobą oznacza pielęgnację dotyczącą higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem (§ 29 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2021.857).

Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, pomimo że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest faktem instytucjonalnym, to jednak nadal nie mamy w tym przypadku do czynienia z automatycznym skutkiem w postaci konieczności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Dla oceny spełnienia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ciągle ustalenie wymiaru opieki, jakiej wymaga osoba niepełnosprawna, w celu zaspokojenia jej potrzeb w aspekcie braku możliwości podjęcia aktywności zawodowej przez jej opiekuna, wynikającej z konieczności sprawowania tej opieki (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego (Wyrok NSA z 7.12.2023 r., I OSK 2035/22, LEX nr 3645555) opieka uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego, jest takim rodzajem opieki, którego skutkiem jest brak możliwości pogodzenia jej wykonywania i jednoczesnego świadczenia czynności zarobkowych. Innymi słowy, to konieczność sprawowania określonej formy opieki stanowi przyczynę rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1096/22). Do cech takiej opieki należy zaliczyć długoterminowość jej sprawowania lub trwały charakter. Opieka ta nie może zatem być świadczona niecodziennie, a jeżeli nawet codziennie, to wyłącznie przez część doby (zob.m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 20223 r., sygn. akt I OSK 1661/22, czy z 26 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 1205/22).

W przedmiotowej sprawie Sąd nie jest w stanie skontrolować, czy skarżący spełnił tę przesłankę, gdyż stan faktyczny nie został ustalony na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego. W aktach sprawy znajdują się tylko wywiady środowiskowe oraz oświadczenia skarżącego.

Odnosząc się do negatywnej przesłanki zastosowanej przez organ I instancji i pośrednio przez organ II instancji – to jest fakt istnienia jeszcze trzech osób obciążonych w tym samy stopniu co skarżący obowiązkiem alimentacyjnym, to zdaniem Sądu ocena dokonana przez organy nie zasługuje na akceptację.

W ostatnich wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (Wyrok NSA z 30 stycznia 2024r., I OSK 781/22, wyrok NSA z 28 grudnia 2023r., I OSK 2083/22) wyraźnie wypowiedziano się w kwestii możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji istnienia kilku osób równolegle obciążonych częściowym obowiązkiem alimentacyjnym. Podkreślono, że zarówno osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne, jak i jej rodzeństwo należą do pierwszej grupy zobowiązanych alimentacyjnie, a jednocześnie uprawnionych do złożenia takiego wniosku. Z kolei art. 17 ust. 1 u.ś.r nie zawiera wskazania, która z takich osób powinna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ani też jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. Powyższe wskazuje, że brak jest podstaw uzasadniania odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego normami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, określającymi obowiązek alimentacyjny, obciążający krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo osoby podlegającej opiece. Decyzję która z nich złoży wniosek o przyznanie świadczenia, pozostawić trzeba tym właśnie osobom. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy lub nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa jedynie z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, a nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W niniejszej sprawie rodzeństwo skarżącego pracują, a część mieszka daleko od miejsca zamieszkania ojca skarżącego. Ponadto należy podkreślić, że skarżący również opiekuje się swoją matką, która również jest niepełnosprawna w stopniu znacznym (09-M), co jest dodatkowym obowiązkiem spoczywającym na skarżącym, a który to również należy uwzględnić przy rozstrzyganiu kwestii przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Rodzeństwo skarżącego wraz z nim, a także jego niepełnosprawni rodzice mieli więc prawo ustalić między sobą, że to właśnie on będzie opiekować się niepełnosprawnym ojcem i matką i z tego tytułu wystąpi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stąd nieprawidłowo organ zastosował przesłankę negatywna odmawiając skarżącemu tegoż świadczenia tylko z powodu istnienia rodzeństwa.

Należy zauważyć, że organ nie ustalił poprawnie stanu faktycznego. Jak już było wskazywane w aktach brak jest dokumentacji medycznej ojca skarżącego, stąd nie sposób ocenić, czy rezygnacja z pracy przez skarżącego była konieczna celem umożliwienia mu sprawowania opieki nad ojcem. Również z wywiadu środowiskowego, który jest dokumentem urzędowym, nie wynika jaki jest stan ojca skarżącego, a więc czy jest osobą leżącą, czy osoba przeprowadzająca wywiad umiała się z nim komunikować, jak również brak własnych obserwacji osoby przeprowadzającej wywiad.

Organ ponownie rozpoznając sprawę wezwie skarżącego do dostarczenia dokumentacji medycznej swojego ojca, jego ocenę w skali Barthela, czy ocenę stanu psychicznego w ramach testu mini mental celem zweryfikowania, czy schorzenia wskazywane przez skarżącego wymagają stałej lub długoterminowej opieki związanej z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 §1 pkt 1a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.) w sprawie opłat za czynności adwokackie, na które składa się kwota w wysokości 480 zł. z tytułu postępowania przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.


ZDANIE ODRĘBNE

Uzasadnienie zdania odrębnego od uzasadnienia wyroku

W niniejszej sprawie podzielam poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż "nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że (...) posiada oprócz skarżącej, jeszcze dwoje dorosłych dzieci, a zatem, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawną matką, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy (...) skarżąca nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad matką, na co słusznie wskazywano w niniejszej sprawie. Ponadto należy zaznaczyć, że w ramach systemu pomocy społecznej istnieją różne formy wsparcia osób w opiece nad ich bliskimi umożliwiające opiekunom zachowanie aktywności zawodowej, w tym pomoc w formie usług opiekuńczych" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2023 r., sygn. I OSK 2322/22, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), "jak prawidłowo wskazał to Sąd pierwszej instancji, opieka sprawowana przez skarżącą może być wspomagana przez dwóch braci skarżącej, przy czym wsparcie to nie musi przybierać postaci świadczeń osobistych. Sprawowany wymiar opieki, w tym w związku z uwzględnieniem możliwości wsparcia ze strony rodzeństwa, nie charakteryzuje się zatem związkiem przyczynowo-skutkowym wymaganym do przyznania wnioskowanego świadczenia" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. I OSK 128/23, opubl. w CBOSA), "w okolicznościach niniejszej sprawy nie można pominąć również faktu, że w niedalekiej odległości od matki skarżącej ( w sąsiedniej miejscowości) mieszka jej druga córka, która - jak sama podała – sprawuje czasami opiekę nad matką. Okoliczność ta nie ma co prawda decydującego znaczenia przy ocenie istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego, jednak nie pozostaje bez wpływu na tę ocenę, bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. I OSK 229/23, podobnie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lutego 2024 r., sygn. I OSK 158/23, opubl. w CBOSA).

Zatem jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje w nieznacznej odległości od tej osoby, to realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, również realizując obowiązek alimentacyjny, w zakresie je obciążającym, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża, co należy podkreślić, w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może, ale nie musi, polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają co najmniej pośrednie znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie (zob. np. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 699/22, z dnia 12 września 2022 r., sygn. III SA/Kr 335/22 czy z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 1104/22, opubl. w CBOSA).

Możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem, jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód, aby takie zatrudnienie podjął. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony – uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo miałoby płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony – dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców, a mimo to ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica, naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego "limitowanie" dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica, nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Przepisy regulujące pomoc społeczną nie cechują się autonomią od innych gałęzi prawa (w tym wypadku prawa rodzinnego) jaką cechuje się prawo podatkowe. Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 czerwca 2023 r., sygn. III SA/Kr 375/23, z dnia 24 października 2022 r., sygn. III SA/Kr 669/22 i z dnia 5 grudnia 2022 r., sygn. III SA/Kr 918/22, opubl. w CBOSA).

Z powyższych przyczyn nie podzielam stanowiska Sądu wyrażonego w uzasadnieniu wyroku Sądu z dnia 12 września 2024 r. w tym zakresie.

W niniejszej sprawie niespornym jest, że skarżący ma rodzeństwo. Natomiast skarżący i jego rodzeństwo mają również matkę o znacznym stopniu niepełnosprawności, co nie zostało w dostatecznym stopniu uwzględnione przy ocenie stanu faktycznego niniejszej sprawy. W tej sytuacji organy winny były przeprowadzić wyczerpujące postępowanie dowodowe w celu ustalenia w jakim zakresie rodzeństwo skarżącego jest w stanie wypełniać obciążającą je część obowiązku alimentacyjnego wobec ojca, nie został bowiem ustalony zakres, w jakim rodzeństwo może ten obowiązek wypełnić zarówno wobec ojca, jak i wobec matki (nie chodzi wszak o przejęcie przez którekolwiek z rodzeństwa, obowiązku alimentacyjnego wobec ojca w całości), i czy zakres, w jakim rodzeństwo jest w stanie wypełnić obowiązek alimentacyjny wobec ojca, jest wystarczający do podjęcia pracy przez skarżącego; czy wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne skarżący wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niezdolnemu do samodzielnej egzystencji ojcu, biorąc pod uwagę charakter jego schorzenia.