Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 501/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1553
law: Ustawa z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw
article: 59 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 107 par. 3 w zw. z art. 126, art. 138 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Kraus /spr./, Sędziowie Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędzia NSA Elżbieta Rischka, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2024 r. sprawy ze skargi P. W. I. O. Ś. w G na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 22 kwietnia 2024 r., nr 2201-IEE.7192.2.75.2024.DK w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2024 r. nr 2201-IEE.7192.2.75.2024.DK, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej, jako: "Dyrektor IAS" lub "organ drugiej instancji"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2, art. 127 § 2, art. 144 oraz art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako "k.p.a."), art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553 ze zm.) a także art. 17 § 1, art. 18 ustawy i art. 59 § 2 - § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm., dalej jako "u.p.e.a."), po rozpatrzeniu zażalenia Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w G. (dalej jako "Skarżący", "Wierzyciel") na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w [...] (dalej jako "Naczelnik US", "organ pierwszej instancji) z dnia 11 marca 2024 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku J.B. (dalej jako ,,Zobowiązany’’) uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie organu pierwszej instancji.

2. Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:

2.1. Naczelnik US jako organ egzekucyjny prowadził na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] na wniosek wierzyciela – Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w G. wobec J.B., jako zobowiązanego, postępowanie egzekucyjne z tytułu administracyjnej kary pieniężnej .

W toku postępowania egzekucyjnego organ podjął szereg działań w celu ujawnienia majątku Strony. Ustalił, że Zobowiązany nie posiada rachunków

z których można byłoby prowadzić egzekucję, ze względu na brak środków pieniężnych. Brak jest wierzytelności pozwalających na zastosowanie środków egzekucyjnych. Zobowiązany nie ma stałego zatrudnienia, nie pobiera zasiłków ani świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest zgłoszony do ubezpieczenia społecznego. Figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców jako właściciel pojazdów mechanicznych tj.: samochodu osobowego [...] rok prod. [...] i samochodu osobowego [...] rok prod. [...]. Jak podał organ, z oświadczeń Skarżącego wynika, że ruchomości te są zabezpieczone przez Prokuraturę Rejonową w [...]. Z kolei, zgodnie z informacjami uzyskanymi z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że zobowiązany jest właścicielem nieruchomości położonej w [...], dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Z analizy treści księgi wieczystej wynika, że nieruchomość ta jest obciążona ograniczonym prawem rzeczowym - służebność na rzecz [...]. Na nieruchomości ustanowiona jest hipoteka przymusowa w wysokości [...] zł na rzecz Prokuratury Okręgowej w [...] tytułem zabezpieczenia wykonania grożącej grzywny środków karnych w postaci ściągnięcia równowartości pieniężnej przepadku korzyści majątkowej, uiszczenia należności publicznoprawnej uszczuplonej czynem zabronionym, kosztów i opłat sądowych. Ponadto, organ ustalił, że zobowiązany na dzień 6 marca 2024 r. figurował jako właściciel innej nieruchomości położonej w [...], dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], w której to księdze w dziale II znajduje się wzmianka z [...] lutego 2024 r. - o wpis własności/współwłasności.

W toku postępowania egzekucyjnego, organ spisał z Zobowiązanym protokół o stanie majątkowym z treści którego dodatkowo wynika, że zobowiązany utrzymuje się z prac dorywczych oraz prowadzi gospodarstwo rolne. W okresie letnim jego dochód miesięczny wynosi od ok [...] zł do [...] zł, natomiast w okresie zimowym zobowiązany nie osiąga dochodu. Dodatkowym źródłem utrzymania jest renta żony i matki zobowiązanego. Ww. zamieszkuje w budynku jednorodzinnym w [...] przy ul. [...], stanowiącym jego własność. Budynek składa się z [...] pokoi, [...] łazienek, [...] kuchni o łącznej powierzchni ok [...] m 2. Wyposażenie mieszkania, sprzęt RTV oraz AGD nie przedstawia wartości handlowej. Zobowiązany oświadczył, że nie posiada praw majątkowych ani majątku, który znajdowałby się we władaniu osób trzecich.

2.2. W dniu 11 marca 2024 r. Naczelnik US wydał postanowienie, w którym umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec J.B. z uwagi na jego bezskuteczność.

2.3. Na wydane postanowienie, wierzyciel złożył zażalenie, w którym zarzucił naruszenie przepisu art. 59 § 2 u.p.e.a. poprzez błędne i pochopne przyjęcie, że egzekucja wobec [...] jest bezskuteczna, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Zdaniem Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, organ egzekucyjny błędnie uznał, że obciążenie nieruchomości położonej w [...] hipoteką przymusową oraz służebnością uzasadnia odstąpienie od jej zajęcia. Hipoteka przymusowa jest wysoka, ale służy zabezpieczeniu grożącej grzywny i środków karnych, których wysokość nie jest znana. Obciążenie hipoteczne, o którym mowa

w postanowieniu, zostało ustanowione postanowieniem Prokuratora z [...] stycznia 2020 r., a zatem ponad 4 lata temu. Naczelnik US nie ustalił, czy ww. postępowanie zostało zakończone oraz z jakim wynikiem. Czy dłużnikowi wymierzono grzywnę i środki karne oraz w jakiej wysokości. Hipoteka na ww. nieruchomości ma bowiem zabezpieczać grzywnę i środki karne, czyli kluczowa jest wysokość tych sankcji oraz to, czy zostały przez Stronę uregulowane. Zdaniem wierzyciela, w zakresie drugiej nieruchomości zobowiązanego, położonej w [...] umorzenie egzekucji również było przedwczesne. W dziale II księgi wieczystej istnieje wzmianka z [...] lutego 2024 roku o wpis własności/współwłasności, co może świadczyć o zmianie właściciela nieruchomości, niemniej nie wiadomo, jaki jest zakres tej zmiany - czy dotyczy ona całej nieruchomości, czy tylko jej udziału. Ponadto, Wierzyciel uzyskał wiedzę, że Skarżący regularnie wpłaca - w formie ustalonych przez siebie rat - środki pieniężne, co świadczy że posiada środki finansowe.

2.4. Dyrektor IAS postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2024 r. Dyrektor IAS uchylił w całości zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji i w całości umorzył postępowanie przed tym organem.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, Dyrektor IAS w pierwszej kolejności podniósł, iż postępowanie egzekucyjne w sprawie zostało wszczęte przed dniem 20 lutego 2021 r., w związku z czym w sprawie zastosowanie znalazł przepis art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z brzmieniem art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Oznacza to, że organ egzekucyjny jest zobowiązany do zastosowania wszelkich środków przewidzianych w ustawie, aby doprowadzić do realizacji celu, którym jest przymusowe wykonanie obowiązku ciążącego na zobowiązanym.

Dyrektor IAS wskazał, iż zastosowanie art. 59 § 2 u.p.e.a wymaga stwierdzenia, że zobowiązany nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone. W świetle postanowień art. 59 § 2 u.p.e.a to organowi egzekucyjnemu pozostawiono swobodę prowadzenia egzekucji lub umorzenia postępowania. Co więcej, to organowi egzekucyjnemu ustawa pozostawiła ocenę "perspektyw" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania egzekucyjnego i wybór: prowadzenie egzekucji lub umorzenie postępowania. Użycie przez ustawodawcę we wskazanym przepisie zwrotu "może być umorzone" oznacza, iż po stronie organu nie istnieje obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego, lecz uprawnienie do jego umorzenia, którego warunkiem jest stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.

Jak wskazał organ, z akt sprawy wynika, że zobowiązany jest właścicielem pojazdów mechanicznych tj. samochodów osobowych marki [...] (rok produkcji [...]) i [...], (rok produkcji [...]), które to ruchomości zabezpieczone zostały przez Prokuraturę Rejonową w [...]. Obecnie jest właścicielem nieruchomości położonej w [...], dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz był właścicielem nieruchomości położonej w [...], dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadził księgę wieczystą nr [...]. Z analizy treści pierwszej księgi wieczystej wynika, że nieruchomość jest obciążona ograniczonym prawem rzeczowym – służebnością na rzecz [...]. Na nieruchomości ustanowiona jest również hipoteka przymusowa w wysokości [...] zł na rzecz Prokuratury Okręgowej w [...]. Natomiast w dziale II drugiej z ksiąg widnieje wzmianka z [...] lutego 2024 r. o wpis własności/współwłasności.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Dyrektor IAS stanął na stanowisku, iż wydane

w sprawie postanowienie było przedwczesne, bowiem organ nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło bowiem bez podjęcia czynności w celu ustalenia aktualności dokonanego przez prokuraturę zabezpieczenia ruchomości. Nie wykazano również niecelowości wszczęcia egzekucji z nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...], której właścicielem jest zobowiązany. Zarówno z postanowienia z dnia 11 marca 2024 r. jak i z akt sprawy nie wynika, aby wniosek o niecelowości przeprowadzenia egzekucji z ww. nieruchomości poprzedzony był ustaleniem aktualności wpisu hipotecznego w Dziale IV wskazanej księgi wieczystej, czy też analizą z uwzględnieniem wieku osoby, na rzecz której ustanowiono w Dziale III tej księgi ograniczone prawo rzeczowe.

Zdaniem Dyrektora IAS, skoro w podanym przypadku wystąpienie z zapytaniem do Prokuratury bądź do Sądu jest możliwe, a przy tym nieskomplikowane i nie generuje znacznych kosztów, a na kwestię braku wyjaśnienia powyższych informacji wskazuje wierzyciel, to niezrealizowanie tej czynności stanowi o tym, że postępowanie wyjaśniające nie było kompletne. Dopiero na tle tak ustalonego stanu faktycznego organ przeprowadzi ocenę istnienia podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.

Organ odwoławczy skonstatował, iż umorzenie postępowania pozostaje zależne od uznania organu egzekucyjnego. Organ ten powinien jednak kierować się dyrektywą celowości postępowania egzekucyjnego. W związku z tym ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to ma chronić wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.). Organ podkreślił jednak, że to wierzyciel domaga się kontynuowania postępowania egzekucyjnego, twierdząc, że umorzenie było przedwczesne.

W tej sytuacji, należało uznać, że na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego wierzyciel nie chce skorzystać z funkcji ochronnej jaką daje mu art. 59 § 2 u.p.e.a. (nie generowania dalszych kosztów egzekucyjnych). Liczy, że wyjaśnienie zamieszczonych wpisów w ww. księgach wieczystych pozwoli na ustalenie składników majątku zobowiązanego i przeprowadzenie skutecznej egzekucji. Jednak mając na uwadze art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz zakres wymaganego do zastosowania tego przepisu postępowania wyjaśniającego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a), w realiach sprawy, wierzycielowi podjęcia takiego ryzyka odmówić nie można.

Końcowo, Dyrektor IAS wypowiedział się, że w kontekście braku kompletności postępowania wyjaśniającego w analizowanym przypadku i przedwczesnym umorzeniu postępowania egzekucyjnego, podziela stanowisko Wierzyciela wyrażone w zażaleniu złożonym dnia 15 marca 2024 r. na postanowienie Naczelnika US w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność. W związku

z powyższym zobowiązany jest oprzeć swoje rozstrzygnięcie o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a stanowiący o uchyleniu zaskarżonego postanowienia w całości i umorzeniu postępowania organu pierwszej instancji w całości.

3. Skarżący, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zaskarżył w całości postanowienie Dyrektora IAS.

Wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Dyrektorowi IAS, Skarżący zarzucił postanowieniu:

1) oczywistą i wewnętrzną sprzeczność sentencji oraz sprzeczność sentencji

z uzasadnieniem – z sentencji wynika bowiem, że organ uchylił postanowienie Naczelnika US z 11 marca 2024 r. umarzające postępowanie egzekucyjne wobec J.B. i jednocześnie sam umorzył postępowanie organu pierwszej instancji, gdy z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że organ podzielił argumenty zażalenia Skarżącego i w jego ocenie postępowanie egzekucyjne winno być kontynuowane,

2) bezpodstawne umorzenie postępowania egzekucyjnego z naruszeniem art. 59 § 2 u.p.e.a. (t.j. Dz. U z 2023 r., poz. 2505 ze zm.).

Skarżący podkreślił, że z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Dyrektor IAS przychylił się do argumentacji Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w G. wskazując, że wydane w sprawie postanowienie było przedwczesne, bowiem organ nie podjął wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Natomiast zarzucił, że rozstrzygnięcie zawarte w sentencji zaskarżonego postanowienia nie odpowiada treści uzasadnienia i wskazuje na umorzenie w całości postępowania egzekucyjnego.

W tych okolicznościach koniecznym stało się złożenie skargi, bo organ zamiast wyłącznie uchylić zaskarżone postanowienie Naczelnika US z 11 marca 2024 r. dodatkowo umorzył postępowanie organu pierwszej instancji w całości, czyli de facto umorzył postępowanie egzekucyjne. Powielił zatem treść postanowienia organu pierwszej instancji, które uchylił.

W związku z tym, w ocenie Skarżącego doszło do bezpodstawnego umorzenia postepowania egzekucyjnego, co narusza art. 59 § 2 u.p.e.a.

4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

5.1. Skarga jest zasadna.

5.2. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy

z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

W świetle art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje służy zażalenie.

W wyniku takiej kontroli, postanowienie podlega uchyleniu jeżeli sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub gdy doszło do takiego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części w myśl art. 151 p.p.s.a.

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Jak stanowi przepis, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, zaś przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji, Sąd stwierdził, że doszło do naruszeń przepisów postępowania, skutkujących koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia.

5.3. W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę, skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS pozostaje w sprzeczności z jego rozstrzygnięciem, co narusza art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a.

Zgodnie z art. 124 § 2 k.p.a. postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie. Z treści art. 107 § 3 k.p.a., mającego zastosowanie w zw. z art. 126 k.p.a., wynika natomiast, że uzasadnienie faktyczne postanowienia powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej postanowienia, z przytoczeniem przepisów prawa.

Uzasadnienie stanowi integralną część rozstrzygnięcia. Z uzasadnienia wynikać powinna ocena faktów, prawa i subsumpcji oraz celów i skutków rozstrzygnięcia. Zatem ocenie Sądu, nie może podlegać sama osnowa orzeczenia, ale orzeczenie jako całość, a więc łącznie z uzasadnieniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w postanowieniu z dnia 15 listopada 2000 r., I SA/Gd 668/98, LEX nr 47109, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako ,,CBOSA’’).

Z kolei obowiązek zawarcia w postanowieniu organu odwoławczego uzasadnienia faktycznego i prawnego stanowi realizację zasady przekonywania zawartej w art. 11 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji (postanowienia) bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Uzasadnienie powinno obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji/postanowienia organu odwoławczego powinno zawierać ponadto odniesienie się do zarzutów przedstawionych przez strony w toku postępowania odwoławczego. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia organu przez sąd.

Zarówno w orzecznictwie jak i piśmiennictwie wskazuje się, że w związku z odesłaniem w art. 126 k.p.a. między innymi do art. 107 § 2–5 k.p.a. uzasadnienie postanowienia powinno spełniać takie same wymagania, jak uzasadnienie decyzji. Organ w uzasadnieniu postanowienia ma obowiązek wskazania faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Uzasadnienie postanowienia musi zatem być spójne z treścią rozstrzygnięcia danej kwestii procesowej zawartego w sentencji tego postanowienia (zob. wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 9/07, dostępny w CBOSA, Przybysz Piotr Marek, Kodeks postepowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany. LEX/el. 2024). Uzasadnienie decyzji (postanowienia) stanowi jej integralną część i należy je odczytywać tak, jak wynika z jej sentencji i uzasadnienia łącznie (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. akt I OSK 716/15, dostępny w CBOSA).

W niniejszej sprawie Skarżący zasadnie zarzuca, że treść uzasadnienia postanowienia pozostaje w sprzeczności z jej rozstrzygnięciem.

Jak wynika z sentencji postanowienia Dyrektora IAS z dnia 22 kwietnia 2024 r., organ uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji w całości. Natomiast w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy w kontekście braku kompletności postępowania wyjaśniającego w analizowanym przypadku i przedwczesnym umorzeniu postępowania egzekucyjnego podzielił stanowisko Wierzyciela wyrażone w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W ocenie Sądu powyższe już świadczy o sprzeczności wydanego rozstrzygnięcia umarzającego postępowania przed organem pierwszej instancji, z uzasadnieniem wskazującym na niezasadność umorzenia postępowania przez organ pierwszej instancji, skutkujące naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wskazać również należy, że Dyrektor IAS rozstrzygnięcie swoje oparł na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a w zw. z art. 105 § 1 k.p.a.

Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. W sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań (art. 144 k.p.a.)

Orzeczenie na podstawie powołanych wyżej przepisów prawa wydawane jest

w razie ustalenia przez organ odwoławczy, że nie ma jednak podstaw uzasadniających nałożenie na stronę obowiązku bądź cofnięcie uprawnień strony. Organ odwoławczy wydaje decyzję w trybie art. 138 § 1 pkt 2 in fine zarówno wtedy, gdy postępowanie przed organem pierwszej instancji było bezprzedmiotowe przed wydaniem zaskarżonego orzeczenia, jak i wtedy, gdy bezprzedmiotowość postępowania nastąpiła już po jego wydaniu przez organ pierwszej instancji.

Wydanie zatem tego typu orzeczenia powoduje, że decyzja/postanowienie organu pierwszej instancji oraz ukształtowana w nich sytuacja prawna ulegają zniesieniu, a postępowanie zostaje zakończone rozstrzygnięciem o charakterze procesowym. Celem takiej decyzji jest uchylenie orzeczenia organu pierwszej instancji i zakończenie czynności postępowania w sprawie w pierwszej instancji z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Z sentencji zaskarżonego postanowienia wynika zatem, że w ocenie Dyrektora IAS, zasadnym było uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, a następnie umorzenie prowadzonego przed organem pierwszej instancji postępowania, w sytuacji procesowej, gdy postępowanie egzekucyjne zostało umorzone przez organ pierwszej instancji na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.

Zgodnie z powołanym art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.

Jednocześnie, w uzasadnieniu organ drugiej instancji wskazał, że wydane przez organ pierwszej instancji postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego było przedwczesne, bowiem organ ten nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, dotyczącej zasadności umorzenia tego postępowania.

Jak podał organ, umorzenie postępowania egzekucyjnego nastąpiło bez podjęcia czynności w celu ustalenia istnienia dokonanych przez Prokuraturę Rejonową zabezpieczeń ruchomości należących do zobowiązanego. Nie wykazano również niecelowości wszczęcia egzekucji z nieruchomości stanowiącej własność J.B., położonej w [...], który powinien zostać poprzedzony ustaleniem aktualności wpisu hipotecznego w dziale IV księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, czy też analizą uwzględniającą wiek osoby, na rzecz której ustanowiono w dziale III tej księgi ograniczone prawo rzeczowe. Dyrektor IAS dodał także, że wystąpienie w z zapytaniem do Prokuratury Rejonowej i Sądu w powyższym zakresie jest możliwe i nie generuje znacznych kosztów zwłaszcza, że na informacje te wskazał wierzyciel. A skoro nie zostały czynności te zrealizowane to postępowanie wyjaśniające nie było kompletne. Dopiero bowiem na tle tak ustalonego stanu faktycznego, organ powinien przeprowadzić ocenę istnienia podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.

W kontekście braku kompletności postępowania wyjaśniającego i przedwczesnym umorzeniu postępowania egzekucyjnego Dyrektor IAS uznał za zasadne stanowisko Wierzyciela wyrażone w zażaleniu, złożonym na postanowienie organu pierwszej instancji.

W tym miejscu należało stwierdzić, że jeżeli zatem organ drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził prawidłowo postępowania, bowiem nie zbadał wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, wymieniając przy tym okoliczności, które należy wziąć pod uwagę, a mogące świadczyć o zasadności dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego, to dostrzeżone przez ten organ uchybienia uzasadniały uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Nie uzasadniały one natomiast uchylenia postanowienia i umorzenia postępowania organu pierwszej instancji. Umorzenie postępowania egzekucyjnego wymagałoby w następstwie zbadania wszelkich okoliczności sprawy, w tym tych wskazanych przez organ odwoławczy - jednoznacznego przesądzenia, że w sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a. Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Dyrektora IAS okoliczność ta natomiast w żaden sposób wprost

nie wynika.

W niniejszej sprawie dochodzi zatem do sprzeczności pomiędzy rozstrzygnięciem zawartym w zaskarżonym postanowieniu a jego uzasadnieniem.

Z rozstrzygnięcia wynika bowiem, że postępowanie w sprawie zostało umorzone, co w konsekwencji oznacza, że niezasadne jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Natomiast z uzasadnienia zaskarżonego aktu wynika, że organ odwoławczy uznał, że postanowienie Naczelnika US o umorzeniu postępowania jest przedwczesne, gdyż organ egzekucyjny nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, który jednoznacznie wskazywałby, że skuteczne przeprowadzenie wobec zobowiązanego egzekucji jest możliwe, bądź że okoliczności sprawy uzasadniają spełnienie przesłanki z art. 59 § 2 u.p.e.a.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, iż powyższa regulacja posługuje się konstrukcją uznania administracyjnego, co oznacza, że organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia. Działanie to leży bowiem w granicach swobody wyboru organu, zakreślonego przesłanką określoną w art. 59 § 2 u.p.e.a. Ważnym jest również, że możliwość działania organu na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez ustawodawcę nakłada na organ szczególny obowiązek dokładnego zbadania i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności w celu dokonania prawidłowego rozstrzygnięcia. Oznacza to, że organ administracji zobowiązany jest w takim postępowaniu do szczególnego działania zmierzającego do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w jego ramach do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny w myśl zasady swobodnej oceny dowodów. Podjęcie przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego - na zasadzie uznania administracyjnego - w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a. wymaga zatem oceny, czy egzekucja należności pieniężnej będzie celowa.

Podkreślenia wymaga, że organ pierwszej instancji w rozpatrywanej sprawie prowadzi postępowanie egzekucyjne, jako organ egzekucyjny. Zatem w związku z dokonanymi ustaleniami skutkującymi uznaniem przez Dyrektora IAS za przedwczesne umorzenie postępowania egzekucyjnego i pomimo tych ustaleń jednoczesne umorzenie w całości postępowania organu pierwszej instancji, stanowi o naruszeniu przepisu art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

5.4. Ponownie zatem rozpatrując sprawę Dyrektor IAS uwzględni ocenę prawną i wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

5.5. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

O kosztach postępowania Sąd orzekł, na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz Skarżącego kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na którą składa się uiszczony wpis od skargi.