Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 1063/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono sprzeciw
Powołane przepisy: article: art. 39
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 21 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu T. W. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2023 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala sprzeciw; II. przyznaje radcy prawnemu M. K. R. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych czterdzieści groszy) należnego podatku od towarów i usług.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 30 października 2023 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania T. W. (dalej także jako "skarżąca" lub "strona") od decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 12 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na zakup opału, na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 8, art. 39, art. 41 i art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej jako "u.p.s."), uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W uzasadnieniu powyższej decyzji kasacyjnej organ odwoławczy przedstawił następująco okoliczności faktyczne i prawne sprawy:

W dniu 5 października 2022 r. T. W. złożyła wniosek o przyznanie "świadczenia na zakup niezbędnego opału w ilości 4000 kg w sezonie grzewczym 2022/2023".

Organ pomocowy decyzją z dnia 7 listopada 2022 r. odmówił przyznania skarżącej specjalnego zasiłku celowego na zakup opału.

Na skutek odwołania T. W., Samorządowego Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia 14 grudnia 2022 r. uchyliło ww. decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Kolegium wskazało między innymi na konieczność wezwania skarżącej do doprecyzowania wniosku, a także uzupełnienia przez organ I instancji materiału dowodowego w zakresie, który umożliwi ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości, jaka jest sytuacja osobista, zdrowotna oraz finansowa strony.

Od decyzji Kolegium z dnia 14 grudnia 2022 r. skarżąca wniosła sprzeciw, który został oddalony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 8 marca 2023 r., sygn. akt: II SA/Lu 16/23.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji decyzją z dnia 12 września 2023 r. odmówił przyznania T. W. świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego na zakup opału.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w obiekcie mieszkalnym zamieszkiwanym przez T. W. zamieszkuje także jej małżonek prowadzący odrębne, jednoosobowe gospodarstwo domowe. W obiekcie tym znajduje się jeden wspólny piec centralnego ogrzewania. Z informacji z Zakładu Gospodarki Komunalnej w [...] wynika, że stronie wypłacono w grudniu 2023 r. dodatek węglowy w wysokości 3.000,00 zł. Ponadto dodatek węglowy został wypłacony także jej mężowi Z. W.. Wskazano nadto, że T. W. miała możliwość preferencyjnego zakupu węgla i z tej możliwości skorzystała, nabywając 1.5 tony węgla za kwotę 2.850.00 zł. Małżonek skarżącej nie skorzystał z możliwości zakupu paliwa stałego (węgla) na preferencyjnych warunkach. Pismem z dnia 16 sierpnia 2023 r. strona została poinformowana o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania. Podjęta w dniu 30 sierpnia 2023 r. próba przeprowadzenia wywiadu nie przyniosła oczekiwanych rezultatów, gdyż strona ani jej małżonek nie otworzyli drzwi przybyłym na miejsce pracownikom organu pomocowego oraz funkcjonariuszom Policji. Do dnia wydania decyzji strona nie złożyła żadnych dokumentów, w tym dotyczących jej aktualnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i dochodowej.

W odwołaniu od powyższej decyzji T. W. zarzuciła organowi I instancji "rażące bezprawie". Wskazała, że nie było podstaw do najścia na jej dom celem przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, bowiem "wszystko było znane organowi pomocowemu". Jednocześnie skarżąca zarzuciła, że organ I instancji nie ustalił jej stanu zdrowia. Strona powołała się na trudne relacje ze swoim małżonkiem oraz wskazała na brak podstaw prawnych do zmuszenia jej małżonka do regulowania jej potrzeb życiowych. Ponadto skarżąca wytknęła, że pismo Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 16 sierpnia 2023 r. nie dotyczy sprawy z wniosku z 2022 r.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołaną na wstępie decyzją z dnia 30 października 2023 r. (zaskarżoną do Sądu) uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z dnia 12 września 2023 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ.

Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji nie zastosował się do wskazań zawartych w decyzji z dnia 14 grudnia 2022 r. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że we wniosku z dnia 5 października 2022 r. T. W. zwróciła się "o świadczenie na zakup niezbędnego opału (węgla do kotła c.o. rok produkcji 1972) w ilości 4000 kg w sezonie grzewczym 2022/2023". Kolegium już w poprzedniej decyzji kasacyjnej zwróciło uwagę, iż z tak sformułowanego wniosku nie wynika jasno i precyzyjnie, jaka jest treść żądania. Powołując się na przepis art. 63 § 2 k.p.a. organ odwoławczy podniósł, że określenie żądania jest obowiązkiem strony, która zwraca się do organu o podjęcie działania. Uprawnienie do określenia żądania, czy też jego doprecyzowania, w razie wątpliwości, posiada tylko strona, a zatem organ nie może w tym zakresie wyręczyć strony i zdecydować za nią - jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie - w jakim przedmiocie będzie toczyć się postępowanie zainicjowane jej podaniem. Dlatego też w decyzji z dnia 14 grudnia 2022 r. zalecono organowi I instancji, aby stosownie do art. 64 § 2 k.p.a. wezwać stronę do doprecyzowania treści żądania wyrażonego we wniosku z dnia 5 października 2022 r. W aktach sprawy brak jest jednak takiego wezwania.

Organ odwoławczy wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę, gdyby okazało się, że T. W. faktycznie wnosi o przyznanie zasiłku celowego na zakup węgla, organ I instancji powinien uzupełnić materiał dowodowy w zakresie, na podstawie którego w sposób niebudzący wątpliwości będzie mógł ustalić, jaka jest sytuacja osobista, zdrowotna oraz finansowa strony. Dla uzyskania zasiłku celowego wnioskodawca musi bowiem spełniać kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Z kolei pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego może być przyznana w szczególnie uzasadnionym przypadku. Decyzja organu winna przy tym wynikać z wszechstronnego i dogłębnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Ten warunek, w ocenie Kolegium, nie został w niniejszej sprawie zachowany, bowiem organ I instancji nie dokonał ustalenia stanu faktycznego stosownie do dyspozycji normy prawnej zawartej w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organ drugiej instancji przyznał, że wprawdzie w aktach sprawy znajduje się pismo z dnia 16 sierpnia 2023 r. ustalające termin wywiadu środowiskowego, jednakże - jak słusznie podniosła w odwołaniu strona – zawiadomienie to dotyczy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sprawie innego wniosku strony, tj. wniosku z dnia 9 sierpnia 2023 r. o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych, nie zaś wniosku złożonego w dniu 5 października 2022 r. Zdaniem Kolegium, organ l instancji powinien przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia sytuacji osobistej, majątkowej i zdrowotnej strony, gdyby okazało się. że strona wnosi o zasiłek celowy. Jednocześnie powinien mieć na uwadze, że stosownie doart. 107 ust. 4a u.p.s., niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

T. W. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie sprzeciw od opisanej wyżej decyzji kasacyjnej organu odwoławczego. W treści sprzeciwu podniosła, że "bezprawie z zagrożeniem życia trwa od 07.10.2022". Skarżąca zarzuciła, że organ odwoławczy, wskazując na konieczność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie określił dokładnie podstawy prawnej, zaś wizyta pracowników socjalnych i policji "nie jest potrzeba do aktualizacji wywiadu". W ocenie skarżącej "decyzję winno wydać SKO L. na podstawie rozumu i prawa".

W odpowiedzi na sprzeciw Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 20 lutego 2024 r. radca prawny M. K. R., ustanowiona pełnomocnikiem skarżącej w ramach prawa pomocy, poparła sprzeciw. Ponadto wniosła o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Oświadczyła przy tym, że opłaty z tytułu pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości lub w części oraz, że pomoc prawną świadczy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

Uzupełniając sprzeciw pełnomocnik skarżącego zarzucił, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nieprawidłowo zastosowało art. 138 § 2 k.p.a. i uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 12 września 2023 r. oraz przekazało sprawę do ponownego rozpoznania temu organowi. Z treści uzasadnienia decyzji organ I instancji wynika bowiem, że po dokonaniu ustaleń w zakresie wysokości dochodów skarżącej organ ten prawidłowo uznał, że jej dochody przekraczają kryterium dochodowe. Zatem w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 39 ust. 1 u.p.s. Wobec przekroczenia przez skarżącą kryterium dochodowego organ I instancji prawidłowo rozpoznał wniosek skarżącej na podstawie art. 41 u.p.s. W tej sytuacji brak sprecyzowania żądania przez skarżącą nie miał wpływu na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprzeciw przysługuje od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., to jest od decyzji organu odwoławczego uchylającej w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazującej sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Zgodnie z art. 64b § 1 p.p.s.a. do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Szczególną cechą odróżniającą sprzeciw od skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ograniczony zakres kontroli sądu dotyczący decyzji objętej sprzeciwem. Zgodnie bowiem z art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., nie zaś - jak w przypadku skarg – rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Kontrola zgodności z prawem decyzji objętej sprzeciwem oznacza zatem konieczność dokonania przez sąd oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ odwoławczy w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Innymi słowy, rolą sądu w postępowaniu objętym sprzeciwem jest weryfikacja stanowiska organu odwoławczego w zakresie, w jakim uznał on decyzję organu pierwszej instancji za obarczoną wadami proceduralnymi w stopniu uzasadniającym jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W orzecznictwie nie budzi jednak wątpliwości, że ocena ta nie może całkowicie abstrahować od oceny materialnoprawnej sprawy. Przeciwnie, musi być każdorazowo dokonywana w świetle przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w danej sprawie. Jakkolwiek bowiem zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. jest uwarunkowane przesłankami procesowymi, to jednak nie sposób nie zauważyć, że wykazanie ich zaistnienia następuje na określonej podstawie materialnoprawnej (por. wyroki NSA: z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt I OSK 2606/20, LEX nr 3119466; z dnia 23 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 512/21, LEX nr 3159748; z dnia 31 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1401/19, LEX nr 2678424).

Rozpoznając sprzeciw T. W. według powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że jest on niezasadny. Poprzedzająca zaskarżoną decyzję decyzja Wójta Gminy [...] z dnia 12 września 2023 r. została bowiem wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, który uzasadniał jej uchylenie w toku postępowania odwoławczego w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Z treści przytoczonego unormowania wynika, że podstawy do wydania przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej zachodzą wówczas, gdy spełnione są dwie określone, w tym przepisie przesłanki, a mianowicie: 1) stwierdzenie przez organ odwoławczy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania; 2) uznanie przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo uznał, że przesłanki te wystąpiły.

Podkreślenia wymaga, że kontrolowana decyzja jest drugą decyzją kasacyjną wydaną przez organ odwoławczy w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem T. W. z dnia 5 października 2022 r. Pierwsza decyzja organu I instancji wydana w wyniku rozpatrzenia tego wniosku (tj. decyzja z dnia 7 listopada 2022 r. o odmowie przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup opału), została uchylona przez Kolegium decyzją z dnia 14 grudnia 2022 r., na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Sprzeciw T. W. od tego rozstrzygnięcia został natomiast oddalony prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 16/23.

Już w poprzedniej decyzji Kolegium wytknęło organowi I instancji brak precyzyjnego ustalenia przedmiotu żądania skarżącej, a także brak dokonania przez organ i instancji niezbędnych ustaleń odnośnie do aktualnej sytuacji dochodowej i zdrowotnej strony. Zasadność tych zastrzeżeń, jak też i zasadność przyjęcia ich za podstawę do wydania decyzji przewidzianej w art. 138 § 2 k.p.a., potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, oddalając sprzeciw skarżącej od decyzji Kolegium.

Dokonując kontroli aktualnie zaskarżonej decyzji kasacyjnej z dnia 30 października 2023 r. Sąd podziela wyrażone w tej decyzji stanowisko, iż powyższe wytyczne pozostają aktualne, albowiem nie zostały zrealizowane przez organ I instancji w ponownie prowadzonym postępowaniu.

W ocenie Sądu, zasadne jest stanowisko organu odwoławczego dotyczące konieczności precyzyjnego ustalenia przedmiotu żądania skarżącej wyrażonego we wniosku z dnia 5 października 2022 r. Przy czym nie chodzi w tym wypadku o potrzebę ustalenia, jakiego dokładnie rodzaju świadczenia z pomocy społecznej domaga się skarżąca. To w gestii organu pomocy społecznej pozostaje bowiem kwalifikacja zgłoszonej przez wnioskodawcę potrzeby oraz dobranie do niej odpowiedniego rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia przewidzianego w u.p.s. (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Treść wniosku czyni jednak koniecznym wyjaśnienie, czy w ogóle dotyczy on wsparcia przewidzianego w tej ustawie.

Zauważyć bowiem należy, że skarżąca w przedmiotowym wniosku zwróciła się o "świadczenie na zakup opału", przy czym w żaden sposób nie wskazała, że chodzi o świadczenie z pomocy społecznej, nie powołała przepisów u.p.s. jako podstawy swojego żądania, ani też nie użyła w treści wniosku określenia formy świadczenia odpowiadającej świadczeniom przewidzianym w u.p.s. (np. zasiłek celowy). Jednocześnie w treści wniosku skarżąca zawarła sformułowanie: "Dotacja rządu RP = 3000 zł".

Tak sformułowany wniosek, zdaniem Sądu, nie daje podstaw do stwierdzenia z całkowitą pewnością, że jego przedmiotem jest świadczenie z pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego – jak to przyjął organ I instancji. Wskazane we wniosku przeznaczenie żądanego świadczenia ("na zakup niezbędnego opału (węgla do kotła CO...)") w zestawieniu z przytoczonym wyżej sformułowaniem, nie pozwala bowiem wykluczyć, że przedmiotem tego żądania jest przyznanie dodatku węglowego na podstawie przepisów ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1630). Należy bowiem zauważyć, że dodatek taki jest przyznawany właśnie w kwocie 3.000 zł (art. 2 ust. 8 ww. ustawy), zaś organem, do którego skarżąca musiałaby wystąpić o przyznanie takiego dodatku, jest również Wójt Gminy [...].

Wprawdzie na etapie ponownego rozpatrywania sprawy przez organ I instancji ustalono, że skarżącej w grudniu 2022 r. wypłacono dodatek węglowy. Okoliczność ta nie przesądza jednak o tym, że przedmiotem wniosku z dnia 5 października 2022 r. nie był właśnie ten rodzaj świadczenia, skoro wniosek ten został złożony na 2 miesiące przed wypłatą skarżącej dodatku węglowego.

Należy powtórzyć za Kolegium, że w myśl art. 63 § 2 k.p.a. jednym z wymogów formalnych podania, warunkujących nadanie mu dalszego biegu, jest wskazanie w jego treści żądania. W sytuacji, gdy żądanie zawarte w podaniu jest sformułowane w sposób niejasny i nieprofesjonalny, organ administracji publicznej nie jest uprawniony do samodzielnego precyzowania treści żądania (mogłoby to bowiem prowadzić do niedopuszczalnej zmiany kwalifikacji prawnej żądania, wbrew intencjom osoby wnoszącej), lecz winien ustalić rzeczywistą treść żądania poprzez wezwanie strony do jego doprecyzowania w trybie art. 64 § 1 k.p.a., udzielając przy tym wnioskodawcy niezbędnych wskazówek i wyjaśnień, zgodnie z zasada informowania określoną w art. 9 k.p.a. Niedopuszczalne jest wszakże, by to organ administracji samodzielnie rozstrzygał wątpliwości dotyczące treści żądania strony.

Brak ustalenia we wskazanym wyżej trybie przedmiotu żądania skarżącej objętego wnioskiem z dnia 5 października 2022 r., miał decydujący wpływ na konieczność ponownego zastosowania w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a. Niemniej jednak słuszne jest również stanowisko Kolegium, iż w przypadku ustalenia, że wniosek skarżącej dotyczy świadczenia z pomocy społecznej (a w takim wypadku jako adekwatne do zgłoszonej potrzeby należałoby uznać świadczenie w formie zasiłku celowego), konieczne jest również uzupełnienie materiału dowodowego w zakresie ustaleń co do aktualnej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącej. W przypadku bowiem takiej kwalifikacji wniosku skarżącej, dla jego rozpatrzenia nie jest wystarczające ustalenie, że dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 u.p.s. Ustalenie to przesądzałoby wprawdzie o odmowie przyznania pomocy w formie "zwykłego" zasiłku celowego, tj. na podstawie art. 39 u.p.s., jednak w takiej sytuacji organ zobowiązany byłby ocenić, czy skarżąca spełnia warunki do przyznania specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 u.p.s., które to świadczenie nie jest zależne od zachowania kryterium dochodowego, natomiast o jego przyznaniu decyduje ocena sytuacji strony pod kątem możliwości zakwalifikowania jej jako szczególnie uzasadniony przypadek.

Kolegium słusznie przy tym wskazało, że z obowiązku poczynienia powyższych ustaleń nie może zwolnić organu pierwszej instancji postawa skarżącej podczas prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego opisanych w dołączonych do akt notatkach urzędowych z dnia 24 sierpnia 2023 r. (k. 34 akt adm. I inst.) i z dnia 30 sierpnia 2023 r. (k. 35 akt adm. I inst.). Jak bowiem trafnie zauważył organ odwoławczy, czynności te były realizowane w związku z innymi wnioskami skarżącej, dotyczącymi przyznania usług opiekuńczych oraz zmiany wymiaru i zakresu specjalistycznych usług opiekuńczych. Uniemożliwianie przez skarżącą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na potrzeby rozpatrzenia ww. wniosków nie może zatem przesądzić o negatywnym rozstrzygnięciu wniosku z dnia 5 października 2022 r., dotyczącego innego świadczenia.

Rozpatrzenie wniosku, który wszczął postepowanie w niniejszej sprawie (w przypadku potwierdzenia, że dotyczy on świadczenia z pomocy społecznej) może wprawdzie bazować na ustaleniach powziętych w wyniku przeprowadzenia ze skarżącą wywiadu środowiskowego w innej sprawie wszczętej jej wnioskiem, skoro skarżąca jest osobą korzystającą ze stałych form pomocy przyznawanej jej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w [...]. Taką możliwość dopuszcza art. 107 ust. 4 u.p.s. Warunkiem tego jest jednak dysponowanie przez ww. Ośrodek aktualizacją wywiadu środowiskowego dokonaną nie wcześniej, niż 6 miesięcy przed rozpatrzeniem wniosku z dnia 5 października 2022 r.

Zatem w przypadku potwierdzenia, że żądanie zawarte w tym wniosku podlega rozpatrzeniu na gruncie przepisów u.p.s., organ I instancji winien ustalić, czy dysponuje aktualnym – w świetle art. 107 ust. 4 u.p.s. – wywiadem środowiskowym pozwalającym na ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej skarżącej, zaś w razie jego braku winien podjąć próbę aktualizacji wywiadu środowiskowego na potrzeby rozpatrzenia wniosku z dnia 5 października 2022 r. Dopiero w przypadku podjęcia takiej próby, ewentualna obstrukcyjna postawa skarżącej skutkująca uniemożliwieniem aktualizacji wywiadu środowiskowego, może stać się podstawą do zastosowania w niniejszej sprawie art. 107 ust. 4a u.p.s.

Podkreślenia wymaga, że konieczność precyzyjnego ustalenia przedmiotu żądania skarżącej, jak też i ewentualna konieczność uzupełnienia materiału dowodowego we wskazanym wyżej zakresie w przypadku potwierdzenia, że wniosek ten dotyczy świadczenia z pomocy społecznej (zasiłku celowego), ma w okolicznościach niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie dla sposobu rozpatrzenia wniosku z dnia 5 października 2022 r. Jest to zatem konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy mający istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, uzasadniający zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. Nie można przy tym uznać, że ustalenia te mogły zostać uzupełnione przez organ odwoławczy w trybie art. 136 § 1 k.p.a. Wynikające z tego przepisu uprawnienie organu odwoławczego do uzupełninia dowodów i materiałów w sprawie ma bowiem charakter tylko uzupełniający i nie może sanować uchybień organu pierwszej instancji, jak też nie może stanowić instrumentu mającego uzupełniać materiał dowodowy z naruszeniem zasady dwuinstancyjności (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 8 września 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1279/23, LEX nr 3623984).

W niniejszej sprawie spełnione zostały zatem przesłanki do zastosowania przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a. poprzez uchylenie na jego podstawie wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, celem ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten organ.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., oddalił sprzeciw.

Jednocześnie Sąd orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Uzasadniając to rozstrzygnięcie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. wynagrodzenie radcy prawnego ustalane jest na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 68, dalej jako "rozporządzenie z 3 października 2016 r."). Stosownie zaś do § 2 pkt 1 i 2 tego rozporządzenia, koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami niniejszego rozporządzenia (pkt 1) oraz niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu (pkt 2). Stosownie zaś do § 4 ust. 1 rozporządzenia z 3 października 2016 r., opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4 (...), zaś zgodnie z § 21 ust. 1 lit. "c" rozporządzenia, opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi "w innej sprawie" (do takich należy niniejsza sprawa) wynoszą 240 zł.

Należy jednak odnotować, że wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2023r. (sygn. akt SK 53/22) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż: "§ 4 ust. 1 rozporządzenia z 3 października 2016 r. w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej, niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm., dalej jako "rozporządzenie z 22 października 2015 r."), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

Powyższy wyrok wszedł w życie z dniem ogłoszenia, czyli 4 maja 2023 r. Jego konsekwencją jest przyznawanie radcom prawnym ustanowionym w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia w minimalnej wysokości przewidzianej dla tego samego rodzaju spraw dla radców prawnych ustanowionych z wyboru (we własnym zakresie), a więc na podstawie rozporządzenia z 22 października 2015 r. Zgodnie zaś z § 14 ust. 1 lit. "c" tego rozporządzenia – stawka minimalna dla radcy prawnego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w I instancji "w innej sprawie" wynosi 480 zł. Kwota ta, powiększona – zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia z 3 października 2016 r. – o stawkę należnego podatku od towarów i usług (23%), wynosi 590,40 zł.

Z tych wszystkich względów orzeczono, jak w sentencji wyroku.