Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 772/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 128, art. 129 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 17 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza B. z dnia 29 marca 2023 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z 29 marca 2023 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104, art. 108 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.") art. 3 pkt 11, art. 17, art. 24 ust. 2a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r." ), Kierownik Sekcji Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działający z upoważnienia Burmistrza B. (zwany dalej: "organem I instancji") odmówił A. N. (zwanej dalej: "stroną" lub "skarżącą") przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o niepełnosprawności, tj. matką J. B. .

Wskazaną decyzję odmowną organ uzasadnił brakiem związku przyczyno - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, gdyż strona pozostaje nieaktywna zawodowo od 4 kwietnia 2018 r. Nadto organ podkreślił, że niepełnosprawna ma troje dzieci więc są też inne osoby zobowiązane do alimentacji wobec osoby wymagającej opieki.

Strona wniosła odwołanie od ww. decyzji organu I instancji, argumentując, że jest dla niej krzywdząca, gdyż jest jedyną opiekunką matki, która posiada znaczny stopień niepełnosprawności i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Nadto strona powołała się na niekonstytucyjność przepisów uzależniających przyznanie świadczenia od kryterium wieku powstania niepełnosprawności.

Decyzją z 17 lipca 2023 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 u.ś.r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie (zwane dalej: "organem II instancji") utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 29 marca 2023 r.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r.

w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Należy zatem uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek strony z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej.

Według organu II instancji, ustalić należało czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) przez opiekuna a sprawowaniem przez niego opieki nad osobą niepełnosprawną, łącznie z ustaleniem rozmiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej, o czym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wskazał, że matka strony jest wdową. Według orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z 18 sierpnia 2022 r., matka strony jest niepełnosprawna w stopniu znacznym od 20 lipca 2022 r. Orzeczenie zostało wydane do 31 sierpnia 2025 r. Osoba wymagająca opieki ma troje dzieci. Syn T. mieszka w Z. i nie jest w stanie sprawować opieki nad matką. Córka M. B., mieszka w B., pracuje zawodowo i też nie jest w stanie zaopiekować się matką. Oświadczyli, że nie są w stanie opłacić opiekunki. Córka A. N. (strona) nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowana

w urzędzie pracy jako bezrobotna od 4 kwietnia 2018 r., bez prawa do zasiłku.

W dalszej kolejności organ II instancji wskazał, że opieka strony polega na pomocy w utrzymaniu higieny osobistej matki, dowożenie posiłków, dowożenie na wizyty lekarskie, podawaniu leków, insuliny, robieniu zakupów, i utrzymywaniu porządku w mieszkaniu, pranie odzieży, zmiana pościeli, domowa rehabilitacja, spacerowanie z mamą.

W ocenie organu II instancji, nie kwestionując tego, że strona wywiązuje się

z czynności opiekuńczych nad matką to nie sposób wywnioskować, by ten fakt decydował o rezygnacji czy niepodejmowaniu przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organu, wymiar sprawowanej opieki nad matką nie uniemożliwia stronie podjęcia zatrudnienia. Z akt sprawy, w tym wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń strony nie wynika bowiem, by rozmiar i zakres opieki wymuszał na niej niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Matka strony nie jest osobą leżącą, może samodzielnie siedzieć, poruszać w obrębie mieszkania, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki, jest samodzielna w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych i higienicznych, nie używa pieluchomajtek. Pomoc strony zasadniczo sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują i nie wiąże się ze świadczeniem bezpośredniej, osobistej i stałej opieki nad matką. Stan faktyczny nie wskazuje na to, że opieka jest na tyle absorbująca i w takim zakresie, że wymusza na opiekunie rezygnację z zatrudnienia lub uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze. Brak jest podstaw do przyjęcia, że niepodejmowanie obecnie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez stronę jest spowodowane wyłącznie koniecznością zapewnienia długotrwałej opieki niepełnosprawnej matce zwłaszcza, że jak zostało to ustalone strona nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji wobec matki, w tym także do zapewnienia jej opieki - pomocy w opiece.

A. R. (poprzednio N. ) wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji z 17 lipca 2023 r., wnosząc o uznanie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji za nieważne z uwagi na rażące naruszenie prawa. Ewentualnie wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji, przekazanie sprawy właściwemu organowi i zobowiązanie go do wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Ponadto skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Do skargi skarżąca dołączyła odpis skrócony aktu małżeństwa, z którego wynika, zmiana nazwiska skarżącej.

Wydanej decyzji skarżąca zarzuciła rażące naruszenie:

1. przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., przez dowolną,

a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, bez zważenia na interes społeczny oraz słuszny interes obywatela, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że skarżąca nie spełnia przesłanek do udzielenia świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku pomiędzy sprawowaną przez nią opieką nad chorą matką, a istniejącym brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia,

2. przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., przez dowolną,

a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, bez zważenia na interes społeczny oraz słuszny interes obywatela, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że opieka skarżącej nad niepełnosprawną matką sprowadza się tylko do "zwykłych czynności dnia codziennego jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym" i w związku z tym pomoc ta nie jest odpowiednio "absorbująca", aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne,

3. przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., przez dowolną,

a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, bez zważenia na interes społeczny oraz słuszny interes obywatela, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że matka skarżącej jest "osobą samodzielną w zakresie załatwiania potrzeb fizjologicznych i zjadania posiłków" co ma sugerować, że świadczona na jej rzecz pomoc jest typowa i nie wiąże się ze znacznym nakładem czasu, kiedy to z przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności jednoznacznie wynika, że matka skarżącej potrzebuje "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji",

4. przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1. u.ś.r., które to miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez jego niezastosowanie z uwagi na rzekomy brak związku przyczynowo - skutkowego między świadczoną przez skarżącą pomocą na rzecz niepełnosprawnej matki a brakiem możliwości podjęcia zatrudnienia, kiedy to stan faktyczny sprawy jednoznacznie wskazuje, że taki związek ma miejsce, co powinno skutkować zastosowaniem w praktyce wskazanego przepisu ustawy.

W uzasadnieniu skargi skarżąca zanegowała twierdzenie organu, że opieka nad niepełnosprawną matką sprowadza się tylko do "zwykłych czynności dnia codziennego jakie wykonuje się w każdym gospodarstwie domowym" i w związku z tym pomoc ta nie jest odpowiednio "absorbująca", aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca wskazała, że musi pomagać matce nie tylko w nietypowych, rzadkich czynnościach, ale również w tych najdrobniejszych, związanych z jej codziennym funkcjonowaniem, co świadczy o tym, że jej matka nie może samodzielnie żyć i potrzebuje stałej pomocy.

Całkowicie niezrozumiałe i nielogiczne jest dla skarżącej, umniejszanie przez organ dolegliwości zdrowotnych jej matki, kiedy to z załączonego do akt sprawy zaświadczenia o niepełnosprawności wynika jasno i wyraźnie, że matka wymaga: "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" i że: naruszona sprawność organizmu matki "uniemożliwia jej zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych".

Skarżąca oświadczyła, iż ma również poczucie, że odmawia się jej świadczenia z uwagi na fakt, że jest osobą bezrobotną, a przecież fakt, iż jest osobą zarejestrowaną w urzędzie pracy nie stanowi przeszkody do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

Według skarżącej, zarzut naruszenia prawa materialnego jest niewątpliwy. Prawidłowo oceniony stan faktyczny sprawy wskazuje, że z uwagi na zakres obowiązków i stopień pomocy, której wymaga matka skarżącej, istnieje bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy między opieką nad matką a rezygnacją przez skarżącą z podjęcia pracy zawodowej. Skarżąca podała, że jest jedyną osobą z rodziny, która może się matką zająć. Skarżąca podniosła, że wykonuje dla mamy wszelkie obowiązki związane z jej codziennym funkcjonowaniem, dba o jej higienę i porządek w mieszkaniu, gotuje dla niej, robi zakupy, podaje leki, pomaga w rehabilitacji, pozostaje w ciągłej gotowości, aby nawet kiedy nie ma skarżącej w mieszkaniu, mogłaby szybko się przy matce pojawić, w razie gdyby matka potrzebowała nagłej pomocy. Jak oświadczyła skarżąca, nie ma możliwości podjęcia pracy zawodowej, bo uniemożliwiłoby to sprawną i odpowiednią opiekę nad jej matką. Sytuacja życiowa zmusiła skarżącą by poświęcić się opiece nad matką.

Według skarżącej, niewątpliwie w sprawie mamy do czynienia z rażącym stopniem naruszenia prawa, gdyż błędy w interpretacji i stosowaniu prawa przez organ są w oczywisty sposób sprzeczne z jego literą i duchem. Co więcej na skutek błędnie wydanych decyzji został jaskrawo naruszony nie tylko interes prawny skarżącej, ale przede wszystkim dobrostan jej niepełnosprawnej matki, której utrudnia się uzyskanie stałej pomocy świadczonej przez osobę, którą zna i ufa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022, poz. 2492 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.") sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Jak wynika z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W myśl art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na podstawie tego przepisu Sąd rozpoznał sprawę na zgodny wniosek stron. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Kontrola sprawy dokonana przez Sąd według wskazanych powyżej kryteriów wykazała zasadność wniesionej skargi.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak wynika z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Odnośnie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r., Sąd uznaje za prawidłową wykładnię przedmiotowego przepisu, przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, skutkował tym, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności (o którym mowa we wskazanym przepisie), jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Organ II instancji uznał, że przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia było niespełnienie wymogu określonego w art. 17 ust. 1

pkt 4 u.ś.r., tj. związku pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ ten stwierdził zarazem, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką, nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej np. w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ponadto organy obu instancji wskazywały w swych ustaleniach, że oprócz skarżącej osoba poddana opiece ma jeszcze dwoje pracujących dzieci, więc są też inne osoby zobowiązane do alimentacji wobec osoby wymagającej opieki. Zdaniem Sądu, przedstawiony pogląd nie jest prawidłowy. Zgodnie z treścią art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: "k.r.o."), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.).

Skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, przedstawiany

w orzecznictwie pogląd, że w sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden z członków rodziny, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia. Jeżeli więc jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 737/21; wyrok WSA w Poznaniu z 22 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 834/21; wyrok WSA w Rzeszowie z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 675/22; wyrok WSA w Gdańsku z 24 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 231/22; wyrok WSA w Lublinie z 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 93/23).

Nie było kwestionowane przez organy, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności

w B. z 18 sierpnia 2022 r. zaliczającym ją do osób o niepełnosprawności

w stopniu znacznym od 20 lipca 2022 r. Bezsporne jest również, że matka skarżącej

nie pozostaje w związku małżeńskim (z akt wynika, że jej mąż zmarł), zaś do grona osób spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu należy jej troje dzieci, w tym skarżąca, która mieszka z matką. Skoro skarżąca należy do osób, które w pierwszej kolejności obciąża obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej w stopniu znacznym matki, o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego decydować winno ustalenie, czy rzeczywiście skarżąca sprawuje opiekę nad matką oraz, czy z powodu tej opieki (w tym jej zakresu) rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a więc ustalenie, czy spełnia ona podstawowe przesłanki uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd uznaje za bezsporne, że organy obu instancji rozpoznające wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, dysponowały kompletnym materiałem dowodowym, koniecznym dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jednakże organy doszły do nieprawidłowych wniosków o braku przesłanek uprawniających skarżącą do przyznania wnioskowanego świadczenia, na podstawie

art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Konieczna jest w tym miejscu uwaga, że na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. sytuacja niepodejmowania zatrudnienia winna być traktowana równorzędnie

z rezygnacją z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Niesporne jest, że skarżąca jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z jej wieku oraz braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności. Zestawiając powyższe, wbrew ocenie organu II instancji, należy przyjąć, że rezygnacja skarżącej czy nie podejmowania przez nią z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mogła mieć związek ze stanem zdrowia jej matki. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko judykatury, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej (wyrok WSA w Szczecinie z 17 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 623/22). Brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 27 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 145/21; wyrok WSA w Szczecinie z 12 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 130/22). Nie może być przy tym przeszkodą w przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego fakt, że jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Należy domniemywać, że osoba rejestrująca się w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna pozostaje w gotowości do podjęcia zatrudnienia. Przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. Skarżąca może bowiem zatrudnienie podjąć w każdym momencie, ale nie podejmuje go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawną matką. Sprawowanie opieki stanowi wówczas ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia. Wymaganie od osoby występującej z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wcześniejszego zatrudnienia i rezygnacji z niego właśnie celem sprawowania opieki, doprowadziłoby do sytuacji, że takie osoby podejmowałyby miesięczne zatrudnienie, tylko po to, aby zaraz wypowiedzieć umowę o pracę z uwagi na niemożność pogodzenia zatrudnienia z koniecznością sprawowania opieki (por. wyrok WSA w Krakowie z 11 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 953/23).

Kierując się powyższym, za całkowicie nietrafną na gruncie sprawy, Sąd uznaje argumentację organu, iż mimo opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem, bowiem skarżąca jest nieaktywna zawodowo od 2018 r.

Sąd nie podziela też dokonanej przez organ II instancji oceny zakresu sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Za stanowiskiem NSA przedstawionym w wyroku z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19, Sąd wyjaśnia, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. W badaniu ww. kwestii uwzględnić należy okoliczności wynikające z zebranego przez organ materiału dowodowego oraz okoliczności podnoszone skargą.

Z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącej wynika, że osoba poddana opiece wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Naruszona sprawność organizmu uniemożliwia matce skarżącej zaspokojenie bez pomocy, podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się samoobsługę, poruszanie się i komunikowanie. Matka skarżącej wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby. Osoba ta wymaga także korzystania z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych.

Istotne jest, że w kontrolowanej sprawie został przeprowadzony wywiad środowiskowy. Skarżąca złożyła stosowne oświadczenia, dotyczące sprawowania opieki nad matką, opisała jej rodzaj i zakres, który – zdaniem Sądu – spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym wskazał, że matka skarżącej porusza się z trudem, przy chodziku, posiada liczne schorzenia, posiada aparat słuchowy, nie jest w stanie samodzielnie umyć głowy. Osoba poddana opiece nie wychodzi samodzielnie na zewnątrz, jedynie przy asyście skarżącej. Matka skarżącej w wywiadzie potwierdziła, że córka sprawuje nad nią opiekę, pomaga w higienie (kąpiel, pielęgnacja, wejście do wanny i wyjście, mycie głowy), pomaga w ubieraniu się i nakładaniu obuwia, zmienia pościel, sprząta w mieszkaniu, kontaktuje się z lekarzami i służbą zdrowia, wykupuje leki, organizuje dojazdy na wizyty do lekarzy i badania, załatwia sprawy urzędowe, przygotowuje posiłki i robi zakupy. Skarżąca w oświadczeniu z 14 marca 2023 r. podała, że sprawowanie ww. opieki obejmuje m.in. codzienną higienę osobistą matki, ale też podawanie leków (w tym zastrzyki z insuliny), mierzenie ciśnienia oraz cukru, a także domową rehabilitację celem zachowania sprawności fizycznej matki, spacery z osobą wymagającą opieki. W skardze skarżąca podniosła, że musi pomagać matce nie tylko w nietypowych rzadkich czynnościach, ale również w tych najdrobniejszych, związanych z jej codziennym funkcjonowaniem. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje w ciągłej gotowości, aby nawet kiedy jej nie ma w mieszkaniu, mogłaby się szybko przy matce pojawić.

W ocenie Sądu, powyższe wskazuje, że skarżąca nie tylko wykonuje zwykłe czynności dnia codziennego, ale także czynności pielęgnacyjne, które wykonywane są przy opiece na osobami obłożnie chorującymi, całkowicie zdanymi na pomoc innych osób. Odmienna ocena organu w tej mierze nie znajduje potwierdzenia we wnioskach, jakie nasuwają się Sądowi z ww. dokumentów. Brak jest podstaw do kwestionowania kompletności przedmiotowego wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. NSA w wyżej powołanym wyroku o sygn. akt I OSK 1854/19 wskazał, że nie można wymagać sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo". Niewątpliwie skarżąca czynności opiekuńcze wobec matki wykonuje codziennie i pozostaje do stałej jej dyspozycji.

Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze strony innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyroki NSA: z 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 i z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). Z uzasadnienia decyzji organu I instancji wprost wynika, że fakt sprawowania opieki przez skarżącą nad matką został potwierdzony w drodze wywiadu środowiskowego z 28 marca 2023 r.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie prowadzi do wniosku, że sprawowana przez skarżącą opieka nie była zgodna z orzeczeniem stwierdzającym niezdolność matki skarżącej do samodzielnej egzystencji. Oczywistą kwestią jest, że w ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną będą współwystępowały czynności opiekuna, które zalicza się do tzw. czynności dnia codziennego, jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów itp., jak i te, które w większym lub mniejszym stopniu służą poprawie egzystencji osoby niepełnosprawnej poddanej opiece, jak np. pomoc w przemieszaniu się czy przy wizytach u lekarza, podawanie leków, pomiary służące ustalaniu stanu zdrowia, ale także typowe czynności pielęgnacyjne wykonywane w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną niezdolną do samodzielnej egzystencji, które powołała skarżąca w swoich oświadczeniach z 14 i 28 marca 2023 r. (k. 11 i 20 akt administracyjnych) i w skardze. Zdaniem Sądu, powyższym informacjom organ II instancji nie przyznał właściwego znaczenia, a wynika z nich, że skarżąca nie jest w stanie godzić opieki nad matką z podejmowaniem pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Stąd zarzuty skargi we wskazanych wyżej kwestiach okazały się zasadne.

Uznając, że w kontrolowanej sprawie organ dokonał wadliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w świetle wymogów stawianych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., Sąd uznał skargę z zasadną. Uwzględniając zakres stwierdzonych wadliwości w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, Sąd uznał za konieczne uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Jednakże, wbrew wywodom skargi, stwierdzone naruszenie norm postępowania, nie przybrało formy rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ponieważ organ dopełnił w postępowaniu czynności nakazanych prawem, a jedynie dokonał wadliwej oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ stosownie do art. 153 p.p.s.a., związany jest wykładnią sądową, przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego uzasadnienia, z której wynika, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Dlatego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z 29 marca 2023 r., o czym orzekł, jak w sentencji wyroku.

Orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.