Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1906/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 1 i 4, art. 128 ust. 1 i ust. 1a, art. 130 ust. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 463
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 463 z późn. zm.).
article: art. 16a ust. 1, art. 16b ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1506
law: Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Joanna Zdrzałka Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 9 października 2023 r. nr O-III.6231.7.2023 w przedmiocie odmowy udostępnienia ksiąg wieczystych I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia 30 sierpnia 2023 r. nr USC.5364.4.2023; II. zasądza od Wojewody Podkarpackiego na rzecz skarżącego K. M. kwotę 717 zł /słownie: siedemset siedemnaście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi K.M. (dalej: "skarżący") jest decyzja Wojewody Podkarpackiego z 9 października 2023 r. nr O-III.6231.7.2023 wydana w przedmiocie odmowy udostępnienia ksiąg stanu cywilnego.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 11 ust. 2, art. 2 ust. 6, art. 130 ust. 3, ust. 4, ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 1378 ze zm. - dalej: "P.a.s.c.").

Jak wynika z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy 10 maja

2023 r. K.M. zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] o udostępnienie ksiąg stanu cywilnego znajdujących się w zasobach USC w [...] w celu sfotografowania aktów stanu cywilnego dla których minęły okresy przechowywania określone w art. 128 ust. 1 i ust. 1a P.a.s.c., tj. 100 lat dla aktów urodzeń i 80 lat dla aktów małżeństw i zgonów.

Kierownik USC w [...] decyzją z 30 sierpnia 2023 r. nr USC.5364.4.2023 odmówił udostępnienia ksiąg metrykalnych w celu skanowania/sfotografowania aktów stanu cywilnego znajdujących się w tych księgach. Wyjaśnił, że w zasobach USC w [...] przechowywane są księgi metrykalne wyznania rzymsko-katolickiego dla miejscowości G., T., S., W., M., Z., w których zawarte są akty urodzeń małżeństw i zgonów z lat 1841-1945. Wszystkie księgi dla wyżej wymienionych miejscowości są księgami łączonymi. W każdej z ksiąg stanu cywilnego prowadzona jest więcej niż jedna księga stanu cywilnego. Termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze. W przypadku gdy nie upłynął okres przechowywania księgi w usc to nie może ona być udostępniona na zasadach archiwalnych. Ponadto wnioskodawca nie jest osobą uprawnioną o której mowa w art. 130 ust. 5 P.a.s.c. Organ wskazał także na ochronę dóbr osobistych i danych osobowych osób żyjących, będących zstępnymi osób, których akta miałyby być udostępnione.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 16a ust. 1, art. 16b ust. 2 pkt 1 oraz art. 16d ust. 1 pkt 1 ustawy o z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz.U. z 2020 r., poz. 164 ze zm.) w zw. z art. 130 ust. 4 P.a.s.c. Wywiódł, że nie zachodzi żadna okoliczność ograniczająca dostęp do tych materiałów. Takiej okoliczności nie może stanowić powoływanie się na ochronę danych osobowych zawartych w rocznikach akt stanu cywilnego nieobjętych wnioskiem, tj. młodszych niż 80 (dla zgonów i małżeństw) lub 100 lat (dla urodzeń), które znajdują się w księdze zbiorczej z aktami będącymi przedmiotem wniosku. Odwołujący podkreślił, że celem wniosku jest sfotografowanie/zdigitalizowanie przedmiotowych akt stanu cywilnego, w celu ich późniejszy indeksacji. Indeksy z tych akt są udostępniane bezpłatnie, bez ograniczeń wszystkim zainteresowanym osobom w bazie danych Geneteka, prowadzonej przez Polskie Towarzystwo Genealogiczne, dostępnej na stronie geneteka.genealodzy.pl i służą tysiącom osób, głównie na potrzeby poszukiwań genealogicznych.

Wskazaną na wstępie decyzją z 9 października 2023 r. Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Na wstępie Wojewoda zaznaczył, że odwołanie zostało złożone w ustawowym terminie, co ustalił na podstawie dowodu nadania drogą elektroniczną odwołania na adres elektroniczny organu pierwszej instancji.

Organ wyjaśnił, że kwestia zasad dostępu do ksiąg stanu cywilnego sporządzonych przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego i sporządzonych w nich aktów stanu cywilnego oraz rodzaju wydawanych dokumentów, uzależniona jest od daty zamknięcia danej księgi. Na gruncie obowiązujących przepisów kierownik urzędu stanu cywilnego przekazuje do właściwych archiwów państwowych księgi stanu cywilnego prowadzone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy wraz z aktami zbiorowymi rejestracji stanu cywilnego oraz skorowidzami alfabetycznymi po upływie 100 lat od zamknięcia księgi urodzeń, a po upływie 80 lat od zamknięcia księgi małżeństw i księgi zgonów, o czym stanowi art. 128 ust. 1 P.a.s.c. Jeżeli w księdze stanu cywilnego była prowadzona więcej niż jedna księga stanu cywilnego, to termin jej przechowywania jest liczony od daty zamknięcia ostatniej księgi stanu cywilnego prowadzonej w danej księdze. Udostępnianie aktów stanu cywilnego znajdujący się w takiej księdze dla której nie upłynął jeszcze okres jej przechowywania w urzędzie stanu cywilnego podlega przepisom ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.

Wojewoda wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że maksymalne okresy przechowywania ksiąg stanu cywilnego w USC w [...] jeszcze nie upłynęły, księgi nie zostały zamknięte. Muszą być przechowywane w urzędzie co najmniej do 2045 r., a zatem nie powstał obowiązek ich przekazania do właściwego archiwum państwowego, przez co nie stały się materiałami archiwalnymi. Wobec powyższego Kierownik USC w [...] nie dysponuje księgami stanu cywilnego podlegającymi przekazaniu do archiwum państwowego, nie może ich udostępniać na zasadach archiwalnych.

Wojewoda wskazał także, że wnioskodawca nie wykazał, że mieści się w kręgu osób uprawnionych do uzyskania odpisu aktu stanu cywilnego wskazanych w art. 45 P.a.s.c. Żądanie udostępnienia ksiąg celem ich digitalizacji w sytuacji gdy księgi te nie stanowią jeszcze materiału archiwalnego jest bezzasadne.

Reasumując organ stwierdził, że wszystkie księgi znajdujące się w USC w [...], których udostępnienia żąda K.M. nie są materiałem archiwalnym, zatem nie mogą być udostępnione przez kierownika na zasadach wynikających z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na wyżej opisaną decyzję Wojewody złożył K.M., wnioskując o uwzględnienie skargi i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

- niewłaściwe zastosowanie art. 128 ust. 1 P.a.s.c. poprzez przyjęcie, że normy tam zawarte regulują zasady udostępniania opisanych tam akt stanu cywilnego osobom trzecim a przez to, że stanowią one podstawę do odmowy udostępnienia takich akt skarżącemu celem ich digitalizacji, podczas gdy przepisy te regulują zasady przekazywania ksiąg stanu cywilnego z urzędu stanu cywilnego do archiwum a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej do odmowy udostępnienia ksiąg do digitalizacji;

- niezastosowanie art. 16a ust. 1 oraz art. 16d ust. 1 pkt 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach w zw. z art. 130 ust. 4 P.a.s.c., w sytuacji gdy art. 130 ust. 4 zd. drugie P.a.s.c. jasno stanowi, że akta stanu cywilnego sporządzone przed wejściem w życie ustawy P.a.s.c, po upływie 80 lat (dla ksiąg małżeństw i zgonów) i 100 lat (księgi urodzeń) od zamknięcia księgi, tak długo jak nie zostały przekazane do archiwum, są udostępniane przez kierownika urzędu stanu cywilnego na zasadach określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, a zgodnie z art. 16a ust. 1 wymienionej ustawy każdemu przysługuje prawo dostępu do materiałów archiwalnych. Natomiast zgodnie z art. 16d ust. 1 pkt 1 lit. a tej ustawy podmioty zobowiązane udostępniają zainteresowanym materiały archiwalne przez umożliwienie osobistego utrwalenia ich treści w postaci między innymi odwzorowań cyfrowych;

- niewłaściwe zastosowanie art. 130 ust. 5 P.a.s.c poprzez przyjęcie, że ma on zastosowanie w niniejszej sprawie do skarżącego, podczas gdy przepis ten stosuje się wyłącznie do osób uprawnionych do otrzymania odpisu aktu stanu cywilnego, a bezspornym jest, że takie uprawnienie skarżącemu nie przysługuje i na tej podstawie nie żądał udostępnienia akt.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podkarpacki wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej i podtrzymał dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Skarga okazała się zasadna z przyczyn w nie niej wywiedzionych, co doprowadziło do jej uwzględnienia.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 269; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu uczyniono decyzję Wojewody wydaną w przedmiocie odmowa udostępnienia ksiąg metrykalnych w celu wykonania fotografii. Należy też przypomnieć, iż według Organu odwoławczego wszystkie księgi znajdujące się w Urzędzie Stanu Cywilnego w [...], których zażądała Skarżąca strona, nie są materiałem archiwalnym, zatem nie mogą być udostępnione przez Kierownika na zasadach wynikających z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

Z przekazanych do Sądu akt administracyjnych wynika, że we wniosku z dnia 10 maja 2023 r. Skarżący zwrócił się do Organu I instancji z prośbą o wyrażenie zgody na sfotografowanie ksiąg metrykalnych znajdujących się w zasobach Urzędu Stanu Cywilnego w [...] w zakresie aktów urodzenia do roku 1922 włącznie oraz do roku 1942 włącznie w zakresie aktów stwierdzający zawarcie małżeństwa i zgon. Wnioskodawca powołał się na treść art. 130 P.a.s.c.

Sąd po przeanalizowaniu przywołanych w skardze orzeczeń, przyznał rację Skarżącemu, że okoliczności sprawy, w których występuje są analogiczne do tych, w jakich orzekał NSA w wyroku z dnia 1 marca 2023 r., sygn. II OSK 192/22, CBOSA. Stwierdzono w nim przekonująco, iż nieprawidłowa jest taka ich interpretacja, która kwestię udostępniania wnioskowanych przez skarżącego materiałów utożsamia z okresem ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego. Podkreślono, że z art. 130 ust. 4 p.a.s.c. wynika jednoznaczny obowiązek kierownika urzędu stanu cywilnego udostępniania materiałów archiwalnych w postaci aktów stanu cywilnego lub aktów zbiorowych stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych po upływie okresów wskazanych w art. 128 ust. 1 i 1a p.a.s.c. W tym ostatnim przepisie mowa jest jedynie o ich przechowywaniu, co pozwala przyjąć, że przepis ten reguluje zasady udostępnienia materiałów o tyle, że wskazuje na podmiot odpowiedzialny za ich udostępnienie. Wyraźnie podkreślono w tym judykacie: Nie stanowi jednak podstawy do uznania, że brak upływu okresu przechowywania aktów stanu cywilnego ze względu chociażby na prowadzenie więcej niż jednej księgi stanu cywilnego w danej księdze stanu cywilnego, uniemożliwia udostępnienie tych ksiąg, dla których upłynął okres 100 lat w przypadku księgi urodzeń i 80 lat w przypadku księgi małżeństw lub zgonów. Wykładnia art. 130 ust. 4 p.a.s.c. w związku z art. 128 ust. 1 i 1a p.a.s.c. musi odbywać się w świetle ogólnej zasady powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych określonej w art. 16a ust. 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. W art. 16b ust. 2 pkt 1 ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach mowa jest, że materiały archiwalne podlegają udostępnianiu nie wcześniej niż w przypadku:

1) aktów stanu cywilnego lub ksiąg stanu cywilnego, od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi, dotyczących:

a) urodzeń - po 100 latach,

b) małżeństw i zgonów - po 80 latach.

Przepisy tej ostatniej ustawy stanowią według NSA lex specialis względem unormowań p.a.s.c. w zakresie, w jakim określają one co jest materiałem archiwalnym, oraz na jakich zasadach i w jakich formach odbywa się udostępnianie takich materiałów. Za prezentowanym w uzasadnieniu rozumieniem omawianych przepisów przemawia również kontekst historyczny prowadzenia ksiąg stanu cywilnego w latach, które obejmują księgi metrykalne

W istocie analogiczny sposób zinterpretowano i zastosowano przepisy P.a.s.c. w wyroku tutejszego Sądu z dnia 9 lutego 2022 r., o sygn. akt II SA/Rz 1540/22, LEX., WSA w przywołanym orzeczeniu w pełni podzielił stanowisko, wyrażone m.in. w wyroku WSA w Krakowie z 5 listopada 2019 r. sygn. III SA/Kr 925/19, w wyroku NSA z 22 stycznia 2019 r., sygn. II OSK 417/17 oraz w wyroku WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2019 r. IV SA/Wa 538/19, iż brak jest podstaw do uznania, że trudności techniczne w udostępnieniu materiałów archiwalnych (w szczególności w sytuacji, gdy objęte okresem ochronnym akty urodzenia znajdują się w tej samej księdze co akty małżeństwa i zgonu - stanowiące zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 2 materiał archiwalny) mogą wprowadzać ograniczenia w obowiązującej zasadzie powszechnego dostępu.

Analogiczne stanowisko wypowiedział też WSA w Rzeszowie w wyroku z 19 października 2022 r., sygn. II SA/Rz 578/22, CBOSA, i stanowisko to sąd orzekający w tej sprawie w całości podziela i uznaje za własne. Zasadnie podkreśla się w tym orzeczeniu, że z przepisu art. 130 ust. 4 p.a.s.c. wynika jednoznaczny obowiązek kierownika urzędu stanu cywilnego udostępniania materiałów archiwalnych w postaci aktów stanu cywilnego lub ksiąg stanu cywilnego w oparciu o reguły wynikające z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Obowiązek ten powstaje każdorazowo w odniesieniu do aktów stanu cywilnego sporządzonych w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed dniem wejścia w życie p.a.s.c., a więc przed 1 marca 2015 r., w sytuacji gdy księga stanu cywilnego nie została jeszcze przekazana do archiwum państwowego, a upłynęły okresy, o których mowa w art. 128 ust. 1 i ust. 1a p.a.s.c. Podkreślenia wymaga, że istota tej regulacji polega na wskazaniu podmiotu odpowiedzialnego za udostępnienie wskazanych nią materiałów w okresie przejściowym, tj. do czasu ich przekazania właściwemu archiwum, a nie terminów otwierających lub zamykających możliwość takiego udostępnienia.

Zdaniem Sądu, w odniesieniu do księgi stanu cywilnego, w stosunku do której nie upłynął jeszcze okres jej przechowywania w urzędzie stanu cywilnego, choćby z uwagi na łączne prowadzenie w księdze zarówno księgi małżeństw, jak i urodzeń oraz zgonów, lecz jest ona księgą zamkniętą, co do zasady, również nie stosuje się przepisów p.a.s.c., gdy chodzi o udostępnianie zgromadzonych w niej zasobów, ponieważ wraz z zamknięciem tej księgi stanowi ona materiał archiwalny. Kwestię udostępniania materiałów archiwalnych reguluje zaś ustawa o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.

Wobec powyższego Sąd stwierdził, że błędna jest interpretacja organów administracji, które kwestię udostępniania wnioskowanych przez skarżącego materiałów z ksiąg stanu cywilnego wiązały z okresem ich przechowywania w urzędzie stanu cywilnego. Trzeba zauważyć, że art. 128 ust. 1 i ust. 1a p.a.s.c. nie reguluje zasad udostępniania zawartości ksiąg stanu cywilnego, lecz normuje obowiązki kierownika urzędu stanu cywilnego związane z przekazaniem tych ksiąg do właściwych archiwów państwowych po upływie oznaczonych w tym przepisie terminów. Taka konstrukcja sama w sobie nie ustanawia zatem żadnych reguł dotyczących udostępniania ww. materiałów, a więc nie można było wywodzić z niej podstawy prawnej do odmowy ich udostępnienia. Jednocześnie z art. 130 ust. 4 p.a.s.c. oraz wcześniej powołanych przepisów nie można wywnioskować więcej niż to, że po upływie okresów wskazanych w art. 128 ust. 1 i ust. 1a p.a.s.c. akty stanu cywilnego sporządzone w księgach stanu cywilnego prowadzonych przed 1 marca 2015 r. (przed dniem wejścia w życie p.a.s.c.) z jednej stronny nie podlegają przeniesieniu do rejestru stanu cywilnego, z drugiej zaś podlegają przekazaniu do właściwego archiwum państwowego, co jednak nie oznacza, że upływ okresów przekazania determinuje kwestię udostępnienia takich materiałów, w tym akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego lub skorowidzów alfabetycznych przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Przepisy te stanowią bowiem o przechowywaniu a nie udostępnianiu ww. materiałów. Innymi słowy, art. 128 ust. 1, w szczególności zd. 2 oraz ust. 1a p.a.s.c. nie wprowadzają zmian w odniesieniu do zasad udostępniania aktów stanu cywilnego, bo okres przechowywania ksiąg nie oznacza, że wspólny jest także okres ich udostępniania.

Zestawienie treści powyższych regulacji prowadzi do wniosku, że przepisy ustawy o narodowym zasobie archiwalnym należy traktować jako lex specialis względem unormowań p.a.s.c. w zakresie, w jakim określają one co jest materiałem archiwalnym, oraz na jakich zasadach i w jakich formach odbywa się udostępnianie takich materiałów. Dlatego właśnie wykładnia przywołanego art. 130 ust. 4 p.a.s.c. oraz wcześniejszych unormowań musi odbywać się w ścisłym powiązaniu przede wszystkim z art. 16a i 16b ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, gdyż w innym przypadku niweczyłoby to przewidziane w art. 16a ust. 1 ww. ustawy powszechne prawo dostępu każdego do materiałów archiwalnych. Stanowiska tego nie niweczy też zdanie 2 w art. 130 ust. 4 p.a.s.c., że udostępnianie ww. materiałów przed przekazaniem księgi stanu cywilnego do właściwego archiwum odbywa się na zasadach określonych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, co mogłoby sugerować związek między upływem terminu przechowywania księgi w urzędzie stanu cywilnego a jej udostępnianiem.

Z art. 16b ust. 2 pkt 1 u.n.z.a. jasno wynika, że materiały archiwalne w postaci aktów stanu cywilnego podlegają udostępnieniu nie wcześniej niż od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło odpowiednio sporządzenie aktu lub zamknięcie księgi, dotyczących:

a) urodzeń - po 100 latach;

b) małżeństw i zgonów - po 80 latach.

Skoro więc ustawodawca sprecyzował, kiedy wspomniany zasób archiwalny podlega udostępnieniu na zasadach przedmiotowej ustawy, to nie można wywodzić z przepisów o przechowywaniu ksiąg stanu cywilnego zawartych w p.a.s.c. skutków przeciwstawnych w stosunku do unormowania zawartego w art. 16a ust. 1 oraz art. 16b ust. 2 pkt 1 lit. a i "b" u.n.z.a.

W orzecznictwie Sądów administracyjnych jednolicie wyraża się pogląd, iż podstaw do uznania, że trudności techniczne w udostępnianiu materiałów archiwalnych, w szczególności w sytuacji, gdy objęte okresem ochronnym akty urodzenia znajdują się w tej samej księdze co akty małżeństwa i akt akty zgonu stanowiące materiał archiwalny, mogą wprowadzać ograniczenia w obowiązującej zasadzie powszechnego dostępu (zob. wyrok NSA z 22 stycznia 2019 r. , sygn. II OSK 417/17, wyrok WSA w Krakowie z 5 listopada 2019 r., sygn.. III SA/Kr 925/19; wyrok WSA w Warszawie z 4 kwietnia 2019 r., sygn. IV SA/Wa 538/19; wyrok WSA w Rzeszowie z 9 lutego 2022 r., sygn. II SA/Rz 1540/21; wyrok WSA w Łodzi z 14 lipca 2022 r., sygn. III SA/Łd 252/22 (opubl. w CBOSA). Sposób prowadzenia ksiąg nie może bowiem ograniczać zasady powszechnego dostępu wynikającej z art. 16 ust. 1 u.n.z.a. Oceny tej nie podważa zmiana stanu prawnego w zakresie art. 28 ust. 4 p.a.s.c., choćby z tego powodu, że przedmiotem niniejszej sprawy była kwestia udostępnienia aktów stanu cywilnego sporządzonych przed dniem wejścia w życie aktualnie obowiązującego Prawa o aktach stanu cywilnego, a więc do tych aktów art. 28 ust. 4 p.a.s.c. nie znajduje zastosowania. Jedynymi adekwatnymi unormowaniami w tym zakresie są art. 16a-16b oraz 22c ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, przy czym ostatni z wymienionych wprowadza zabezpieczenia wolności i praw osób, których dotyczą dane zawarte w materiałach archiwalnych, np. w formie anonimizacji, w zw. z art. 130 ust. 4 zd. 2 p.a.s.c. (tak słusznie WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 29 listopada 2023 r., II SA/Rz 1009/23).

Zdaniem Sądu, organy dokonały nieprawidłowej wykładni i nieprawidłowo zastosowały wobec skarżącego art. 128 ust. 1 oraz art. 130 ust. 4 p.a.s.c., co miało wpływ na wynik sprawy w postaci odmowy dostępu do żądanych ksiąg. Ponownie rozpoznając sprawę konieczne będzie uwzględnienie przez organ administracji ustaleń Sądu w zakresie przedstawionej w niniejszym wyroku oceny prawnej, a następnie rozpoznanie wniosku Skarżącego przy uwzględnieniu reguł wskazanych w ustawie o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Procedując w sprawie, organ powinien przy tym ocenić, czy nie zachodzą przesłanki uzasadniające ograniczenie powszechnego dostępu do materiałów archiwalnych w zakresie i na zasadach wynikających z art. 16b ust. 1 ww. ustawy, stosując przy tym ewentualnie instrumenty wskazane w art. 22c ust. 1 – 3 u.n.z.a.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I wyroku.

Natomiast o kosztach postępowania przed WSA orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. obejmując nimi koszty pokrytego wpisu sądowego w kwocie 200 zł, opłatę skarbową należną od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz 500 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika strony skarżącej przy uwzględnieniu włożonego w wyjaśnienie tej sprawy nakładu pracy radcy prawnego - § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 15 ust. 3 pkt 1-4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).