Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 90/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 11, art. 26 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2023 poz 103
law: Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2023 r. sprawy ze skargi S. H. (H.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 listopada 2022 r. nr 010070/680/10028158/2022 w przedmiocie świadczenia "Dobry Start" oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 października 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (dalej: "ZUS"), działając na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2021 r., poz. 1092 – dalej: rozporządzenie), na wniosek S. H. (dalej: strona, skarżąca), odmówił jej prawa do ww. świadczenia na dziecko.

W uzasadnieniu podano m. in., że na podstawie danych z rejestru Straży Granicznej ustalone zostało, że strona wyjechała z Polski na okres powyżej 1 miesiąca. Prawo do świadczenia przysługuje obywatelom Ukrainy lub ich małżonkom, przebywającym w Polsce, których pobyt na terytorium Polski jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 103 z późn. zm. – dalej: u.p.o.u.). Zgodnie z art. 11 u.p.o.u. wyjazd obywatela Ukrainy albo jego małżonka z terytorium Polski na okres powyżej 1 miesiąca pozbawia go prawa do legalnego pobytu w Polsce, które uzyskał na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy. Nie zostały zatem spełnione przesłanki do uzyskania świadczenia.

Strona wniosła odwołanie do Prezesa ZUS, w którym nie zgadzała się z rozstrzygnięciem, wskazując, że świadczenie jest należne. Dziecko wraz matką przekroczyło granicę tylko na 1 dzień.

W dniu 21 listopada 2022 r. Prezes ZUS, działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej - k.p.a.) po rozpatrzeniu odwołania, decyzją znak 010070/680/10028158/2022, orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji jw.

W uzasadnieniu podano m. in., że brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ strona nie spełnia warunku legalności pobytu w Polsce na podstawie art. 2 ust. 1 u.p.o.u. Na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że strona utraciła legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem na Ukrainę w dniu [...] maja 2022 r. Osobom, które utraciły status "UKR", w wyniku wyjazdu z Polski, status ten może zostać ponownie nadany po ponownym przybyciu do Polski z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. W celu ponownego uzyskania statusu należy zgłosić się do organu gminy nie później niż w ciągu 90 dni od dnia wjazdu na terytorium Polski.

Strona poprzez pełnomocnika złożyła skargę na decyzję Prezesa ZUS. Zarzucono naruszenie:

1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie w sposób wyczerpujący zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego i na podstawie całokształtu materiału dowodowego dokonania oceny, czy skarżąca utraciła uprawnienie do pobytu na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej na podstawie art. 2 ust. 1 u.p.o.u., tj. zaniechanie wezwania Skarżącej do złożenia wyjaśnień oraz zwrócenia się do Komendanta Głównego Straży Granicznej o wskazanie dat, w jakich skarżąca przekraczała granicę Rzeczpospolitej Polski;

2) art. 80 k.p.a., polegające na braku wszechstronnego rozważenia zgromadzonego materiału dowodowego i pominięciu przy dokonywaniu ustaleń stanu faktycznego przedstawionej przez skarżącą kserokopii paszportu, potwierdzającego, iż opuściła terytorium Rzeczpospolitej Polskiej na okres krótszy niż 24h, a zatem nie utraciła uprawnienia do przebywania na terytorium Rzeczpospolitej Polski na podstawie art. 2 ust. 1 u.p.o.u.

W uzasadnieniu podano m. in., że Straż Graniczna e-mailem odmówiła dokonania sprostowania danych zawartych w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, wskazując, że zarządzanie danymi dotyczącymi specjalnego statusu o zapisie "UKR" nie leży we właściwości Straży Granicznej. W odpowiedzi na skierowaną korespondencję pełnomocnik uzyskała informację od Straży Granicznej, że w urzędzie Gminy Z. (właściwym według miejsca zamieszkania Skarżącej), możliwe jest nadanie ww. statusu Skarżącej z dniem [...] maja 2022 r. Powyższe informacje okazały się być nieprawdziwe. W dniu [...] grudnia 2022 r. pełnomocnik wraz ze Skarżącą udała się do Urzędu Miasta w Z., Wydziału Obywatelskiego i uzyskała informację o możliwości przywrócenia statusu "UKR", ale dopiero z datą [...] grudnia 2022 r., a nie z datą [...] maja 2022 r. Status został Skarżącej przywrócony, niemniej dopiero z datą [...] grudnia 2022 r. Jednocześnie Skarżąca wcześniej nie mogła wystąpić z wnioskiem o przywrócenie statusu, bowiem o jego utracie nie miała wiedzy. Zgodnie z art. 26 ust 1 u.p.o.u., obywatelowi Ukrainy, przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust 1, przysługuje prawo do ww. świadczenia, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem jedynym warunkiem przyznania świadczenia jest posiadanie prawa do legalnego pobytu na podstawie art. 2 ust. 1 u.p.o.u. Status "UKR" jest w tym zakresie irrelewantny. Przedstawienie przez Skarżącą dokumentacji potwierdzającej, że opuściła terytorium Rzeczpospolitej Polskiej na okres poniżej 24 godzin, winno skutkować uznaniem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, iż jest ona uprawniona do otrzymania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie nastąpiła wskazana w art 11 ust. 2 u.p.o.u. przesłanka utraty prawa do pobytu na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 – dalej: "p.u.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi.

W świetle art. 26 ust. 1 pkt 3 u.p.o.u. obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje m. in. prawo do świadczenia "dobry start", jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 1 miesiąca (w obecnym brzmieniu przepisu "30 dni") pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (art. 11 ust. 2 u.p.o.u.).

Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 (art. 3 ust. 3 u.p.o.u.).

Sąd administracyjny, ani Prezes ZUS, nie są właściwi do prowadzenia postępowań w zakresie legalności pobytu na terytorium RP oraz prawidłowości przyjmowanego statusu cudzoziemca. Temu służą odrębne procedury. W niniejszym postępowaniu nie jest również możliwe ewentualne korygowanie wpisów w rejestrach dotyczących cudzoziemców. Skarga opiera się na kwestionowaniu działań innych organów i ich ustaleń w zakresie legalności pobytu skarżącej w konkretnych datach. Weryfikowanie tego rodzaju działań bądź zaniechań ww. organów w niniejszym postępowaniu nie jest możliwe, wykracza bowiem poza granice sprawy.

Sąd administracyjny kontroluje decyzję według stanu faktycznego i prawnego z dnia jej wydania. Przywołana zasada pozostaje w ścisłym związku z zasadą legalizmu, nakazującą organom administracji działanie w granicach i na podstawie prawa (art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a.). To oznacza także konieczność przestrzegania przepisów o właściwości organów administracyjnych.

Decyzja Prezesa ZUS została wydana 21 listopada 2022 r. W skardze tymczasem stwierdza się wprost, że odpowiedni status został Skarżącej przywrócony dopiero z datą [...] grudnia 2022 r. Kontrolowana decyzja odpowiadała zatem prawu.

Odnosząc się z kolei do wniosku ze skargi o dopuszczenie dodatkowych dowodów należy wskazać, że Sąd nie może dokonywać ustaleń za organy, a jedynie ocenia prawidłowość przeprowadzonego dwuinstancyjnego postępowania administracyjnego. "Sprawowanie kontroli" w rozumieniu art. 1 p.u.s.a. oznacza bowiem pewnego rodzaju wtórność działań sądu wobec działań organów administracji. Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania (korygowania) działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, a nie zastępuje go w czynnościach (por. R. Hauser, Założenia reformy sądownictwa administracyjnego, Państwo i Prawo 1999, z. 12, s. 23). Sąd bierze przy tym pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydawania decyzji, a jego możliwości dowodowe są bardzo ograniczone (art. 106 §3 p.p.s.a.).

Nie doszło do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., ani też innych przepisów, w tym wyżej powołanych, w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.

Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.