Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 762/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

|Sygn. akt I SA/Kr 762/23 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 września 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo, Sędziowie: WSA Inga Gołowska (spr.), WSA Grzegorz Klimek, Protokolant: Sekretarz sądowy Maksymilian Krzanowski, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2023 r., sprawy ze skargi M.J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie z dnia 28 lipca 2023 r. nr 1663/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tyt. składek na ubezpieczenia zdrowotne za 2022 r. skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 28 lipca 2023r. nr 1663/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Łodzi, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023r. poz. 1230 - dalej u.s.u.s.) oraz §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365 – rozporządzeniem), odmówił M.J. umorzenia należności w kwocie 270,90 zł wynikającej z rocznego rozliczenia składek na ubezpieczenie zdrowotne za 2022r.

Decyzję wydano w następującym stanie sprawy:

W dniu 20 czerwca 2023r. za pomocą Platformy Usług Elektronicznych skarżący zwrócił się z wnioskiem o umorzenie należności w kwocie 270,90 zł z tytułu składki zdrowotnej. We wniosku poinformował, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, oraz że posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnoprawności. Skarżący zaznaczył, że prowadził jednoosobową działalność gospodarczą przez 3 lata. Wykazał, że suma faktycznie opłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za 2022r. wynosi 1.083,60 zł, natomiast wg DRA rocznej za okres 01/2022-05/2022 to kwota 1.083,60 zł. Skarżący wskazał, że po rocznym rozliczeniu składki zdrowotnej powstała niedopłata w wysokości 270,90 zł. Podkreślił, że z przyczyn finansowych nie ma możliwości spłaty zobowiązania, ponieważ jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Skarżący nadmienił, że ze względów zdrowotnych poszukuje pracy odpowiedniej dla siebie, zgodnej z obowiązującym prawem dla osób niepełnosprawnych.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ustaleń jakie poczynił wynika, że skarżący zawiesił działalność gospodarczą 1 lipca 2022r. W okresie prowadzenia działalności gospodarczej nie wywiązał się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. W ten sposób został dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zakład jako wierzyciel w przedmiotowej sprawie ma obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie, które jest wymagalne, zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 ustawy u.s.u.s. Zakład ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. W świetle powołanego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna.

Organ ustalił także, że skarżący jest zarejestrowany w Grodzkim Urzędzie Pracy w Krakowie jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Pobiera zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł. W oświadczeniu skarżący wykazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką, która uzyskuje dochód w kwocie 1.603,22 zł netto (świadczenie emerytalne) oraz partnerem matki, który osiąga dochód w wysokości 2.721,98 zł netto.

Skarżący wskazał, że ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat za czynsz na kwotę 914,25 zł, opłat eksploatacyjnych w wysokości 395,20 zł, koszty leczenia na kwotę 220,00 zł oraz inne wydatki w kwocie 200,00 zł. Skarżący oświadczył, że poza przedmiotowym zadłużeniem nie ma innych zobowiązań pieniężnych. Podał, że ma zgromadzone na rachunku bankowym środki pieniężne w wysokości 50,00 zł. Zgodnie z Centralną Ewidencją Pojazdów i Kierowców jest właścicielem samochodu osobowego marki [...] model [...] z 2008r. o wartości wystarczającej do dokonania zastawu.

Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s należności z tytułu składek mogą być umorzone przez Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s.

Przechodząc do omówienia poszczególnych przesłanek organ zaznaczył, że w stosunku do działalności skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., nie zachodzą w stosunku do ww. zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s.

Zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również w przypadku skarżącego nie ma zastosowania.

Następnie wskazano, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Wobec skarżącego nie zostało jeszcze wdrożone postępowanie egzekucyjne, jednakże nie wyczerpano możliwości przymusowego dochodzenia należności. Nie można zatem stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s. w tym przypadku zaistniały. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

W związku z powyższym organ stwierdził, że brak jest podstaw do uznania należności za całkowicie nieściągalne i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Z kolei umorzenie składek od należności z tytułu składek osób ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Organ wyjaśnił, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym okresie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubranie itp.), czy trudności płatnicze mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ciężar udowodnienia, że nie ma żadnej możliwości spłaty zadłużenia ciąży na osobie zobowiązanej.

Odnosząc się do powyższego organ wskazał, że aktualnie skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Ponadto pobiera zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z matką, która uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego w kwocie 1.603,22 zł netto oraz partnerem matki, który osiąga dochód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 2.721,98 zł netto. Organ zaznaczył, że na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym.

Rodzina ponosi stałe miesięczne wydatki z tytułu opłat za czynsz, opłat eksploatacyjnych, koszty leczenia oraz inne wydatki, łącznie na kwotę 1.729,45 zł.

Zdaniem organu nie można uznać, że opłaty za energię, gaz czy wodę, są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki. Zaznaczono, że skarżący nie wskazał, że posiada zaległości z tego tytułu. Nie wykazał też, że nie ma środków finansowych na pokrycie kosztów leczenia. Zakład nie może odstępować od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem oraz leczeniem.

Skarżący oświadczył, że poza przedmiotowym zadłużeniem nie ma zobowiązań pieniężnych wobec innych wierzycieli, a zatem spłata zadłużenia wobec ZUS nie będzie kolidować ze spłatą innych zobowiązań.

Organ stwierdził, że każdy przejściowo może wykazać, że ma trudną sytuację lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.

Zdaniem organu na podstawie posiadanej dokumentacji nie można stwierdzić, że sytuacja finansowa skarżącego nosi znamiona trwałego ubóstwa. Rodzina posiada dochody w łącznej wysokości 4.541,04 zł.

Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący miał trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych (żywność i środki czystości). Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Nie udowodnił też, że w związku z trudną sytuacją, na którą obecnie się powołuje, zostały podjęte działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego jakim dysponują powołane do tego instytucje socjalne. Nie wykazał także korzystania z zasiłków stałych, okresowych, czy celowych dedykowanych osobom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup opału, opłat za media czy zakup posiłków lub żywności).

Organ podkreślił, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Obowiązkiem wnioskodawcy jest bowiem przedstawienie pełnej i rzetelnej informacji o swojej sytuacji finansowej i majątkowej.

Ograniczone możliwości płatnicze podnoszone przez skarżącego jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. Zdaniem organu w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodzi.

Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych. Nie każda bowiem potrzeba, to potrzeba niezbędna.

W ocenie organu sytuacja materialna skarżącego spowodowana jest aktualnym brakiem zatrudnienia. Jest to okoliczność, która w każdej chwili może ulec poprawie. W aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających przeciwskazania do podjęcia przez skarżącego aktywności zawodowej. Fakt, że skarżący jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna świadczy o tym, że wykazuje gotowość do podjęcia zatrudnienia, a obecna trudna sytuacja ma charakter przejściowy. Ponadto wiek skarżącego daje pozytywne prognozy spłaty zadłużenia w przyszłości.

Umorzenie należności w omawianej sprawie byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności. Fakt opłacania składek nie jest okolicznością nadzwyczajną, a spełnieniem obowiązku wynikającego z przepisów prawa, natomiast umorzenie zaległości nie może być traktowane jako kredytowanie zobowiązanego. Umorzenie należności jest definitywną rezygnacją z możliwości ich wyegzekwowania, w związku z tym taka decyzja musi być podejmowana bardzo rozważnie.

W ocenie Zakładu skarżący nie przedstawił okoliczności potwierdzających istnienie przesłanki zdefiniowanej w §3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia (opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych). W aktach sprawy nie ma potwierdzenia, że z uwagi na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny skarżący nie może osiągać dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia. Z przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność skarżącego określona została na poziomie umiarkowanym. Jako wskazania dotyczące odpowiedniego zatrudnienia podano praca w warunkach chronionych. Organ podkreślił, że skarżący jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, a jednym z warunków zarejestrowania się jako osoba bezrobotna jest brak przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy zarobkowej. Ponadto rejestrując się w Urzędzie Pracy skarżący wyraził chęć i gotowość do podjęcia zatrudnienia.

W świetle powyższego Zakład nie mógł uznać, że wystąpiły okoliczności potwierdzające istnienie przesłanki zdefiniowanej w §3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności).

Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują również na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Mając powyższe na uwadze organ nie mógł uznać, że wystąpiły okoliczności potwierdzające istnienie przesłanki zdefiniowanej w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Instytucja umorzenia zaległości jest ściśle uregulowana prawnie. Jej zastosowanie w odniesieniu do zaległości skarżącego jest możliwe tylko w oparciu o przesłanki wynikające z art. 28 u.s.u.s.

Odnosząc się do argumentu, że suma faktycznie opłaconych przez skarżącego składek na ubezpieczenie zdrowotne za 2022r. wynosi 1.503,52 zł, natomiast wg DRA rocznej za okres 01/2022-05/2022 to kwota 1.083,60 zł, organ wyjaśnił, że od stycznia 2022r. podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne ustalana jest w zależności od tego, jaki rodzaj pozarolniczej działalności prowadzi płatnik składek oraz od tego, jaką formę opodatkowania stosuje do przychodów z tej działalności. Każda osoba prowadząca pozarolniczą działalność, która opłaca składki na własne ubezpieczenia, po raz pierwszy w 2023r. ma obowiązek złożyć roczne rozliczenie składki na ubezpieczenie zdrowotne. Służy ono temu aby ustalić składkę na ubezpieczenie zdrowotne za dany rok składkowy lub kalendarzowy na podstawie przychodów/dochodów w nim osiągniętych. Składkę na ubezpieczenie zdrowotne za 2022r. przedsiębiorcy muszą rozliczyć w 2023r. na formularzu DRA za 04/2023r.

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie jest postępowaniem w przedmiocie ustalenia istnienia i określenia wysokości wskazanego obowiązku, jak również postępowaniem w przedmiocie ustalenia przebiegu ubezpieczenia, okresów prowadzenia pozarolniczej działalności, w której powstał dochodzony obowiązek. Nie jest to postępowanie w sprawie rozliczenia wpłat na koncie płatnika składek. Są to bowiem postępowania odrębne z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, podlegające kontroli sądu powszechnego, a organ nie ma kompetencji do badania istnienia należności z tytułu składek w tym postępowaniu, tj. dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek.

Wydana decyzja nie ustala obowiązku ubezpieczenia bądź wyłączenia z ubezpieczeń, a także stanu należności z tytułu składek w zakresie kształtowania obowiązku ich opłacenia przez właściwe podmioty, na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Materialnoprawnym zakresem postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek jest ustalenia przesłanek zawartych w art. 28 ustawy i rozważenie umorzenia wobec dłużników będących osobami zobowiązanymi zgłoszonymi i zaewidencjonowanymi wraz z wymagalnym stanem zaległości ujawnionym na koncie płatnika prowadzonym przez Zakład.

Organ podkreślił, że podejmując decyzję w sprawie umorzenia bierze pod uwagę nie tylko ważny interes skarżącego, lecz również ważny interes ogólnospołeczny. Ponadto w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Podsumowując organ stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje przesłanek do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił błędne ustalenia organu, w szczególności skarżący podniósł, że zamknął, a nie zawiesił działalność gospodarczą, i że nastąpiło to w dniu 17 maja 2022r., a nie 1 lipca 2022r. Skarżący podniósł, że wszystkie wpłaty wykonywał w terminie, zgodnie z obowiązującym prawem i nie jest dłużnikiem ZUS, wbrew termu, jak nazywa go organ. Zarzucił, że ZUS naliczył składkę zdrowotną w wysokości 270,90 zł, pomimo, że wpłacił wyższą kwotę, tj. 1 503,52 zł. Zgodnie z informacjami uzyskanymi w oddziale ZUS w maju 2022r. skarżący nie miał żadnych zaległości w płatnościach. Roczny raport otrzymany w marcu 2023r. również nie wykazywał zaległości w stosunku do ZUS za 2022r. Skarżący zarzucił, że organ wiedząc o tym, iż jego sytuacja finansowa jest tragiczna, przyjął, że dochód rodziny pokryje nienależnie naliczoną składkę zdrowotną. Tymczasem jedyny dochód skarżącego to 215,84 zł zasiłku z Urzędu Miasta, co nie pokrywa w całości naliczonej składki. Reszta dochodu należy do rodziny skarżącego. Skarżący zwrócił uwagę, że wydatki rodziny to nie tylko czynsz i media, ale również potrzeby żywieniowe, medyczne oraz transportowe skarżącego i jego rodziców. Spłata zadłużenie spowoduje, że skarżący i jego rodzina nie będą dysponowali środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych. Natomiast fakt, że rodzina nie jest zarejestrowana w MOPS jest sprawą tylko i wyłącznie jej zaradności i oszczędności. W związku z powyższymi zarzutami skarżący domaga się anulowania niesłusznie naliczonej składki zdrowotnej.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Łodzi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1§1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz.2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi-tekst jedn. Dz. U. z 2023r. poz. 1634 ze zm. dalej-p.p.s.a.). Ponadto, Sąd może stwierdzić nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli została wydana: z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej, z rażącym naruszeniem prawa, dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa, w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą (art. 145§1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 247§1 O.p.). Nadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134§1 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie oceniając pod tym kątem zaskarżoną przez stronę skarżącą decyzję organu odwoławczego, Sąd nie dopatrzył się wskazanych wyżej uchybień, a tym samym podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Skarga nie zasługiwała zatem na uwzględnienie.

Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy wskazać należy, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w §3 ust. 1 Rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. z 2017r. poz. 2344 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Według §3 ust. 1 Rozporządzenia z 31 lipca 2003r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. W pierwszym etapie organ administracji winien jednoznacznie ustalić, czy istnieje któraś z ww. przesłanek umorzeniowych albo jednoznacznie wykluczyć jej istnienie. Dopiero po ustaleniu, że którakolwiek z przesłanek umorzeniowych istnieje organ administracji proceduje na etapie drugim, czyli na etapie uznania administracyjnego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, iż kontroli sądu nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2002r. sygn. akt: III SA 830/00, wszystkie przywołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznaniowy charakter decyzji umorzeniowych nie może bowiem oznaczać dowolności działania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materię będącą podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym.

Decyzje "związane" podlegają ocenie Sądu na zasadach ogólnych. Badana jest zgodność z prawem procesu stosowania prawa i wydanego w jego wyniku rozstrzygnięcia, zarówno w aspekcie znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego, jak i procesowego.

Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy K.p.a., a w szczególności przepisy art. 7, art. 77§1 i art. 80 K.p.a. Stosownie do art. 7 K.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77§1 K.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 K.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Wskazać bowiem należy, że Skarżący jest osobą młodą i ma szanse znalezienia pracy nawet przy orzeczonym umiarkowanym stopniu niepełnosprawności bowiem pracodawcy są zainteresowani zatrudnieniem osób z niepełnosprawnościami z uwagi na ulgi i preferencje, jakie dla nich z tego wynikają.

Przesłanki i granice dopuszczalności umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostały unormowane przede wszystkim w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wyliczenie zawarte w tym przepisie, a odnoszące się do tzw. "całkowitej nieściągalności" należności składkowych, jest wyczerpujące i stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (por. wyrok NSA z 28 marca 2012r. sygn. akt: II GSK 266/11). Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Rynek pracy, przy całej swojej złożoności oferuje osobom z niepełnosprawnościami duże możliwości i zasadnie organ wskazał na konieczność poszukiwania pracy na dedykowanych portalach internetowych.

W ocenie Sądu w składzie orzekającym, ZUS wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył również przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z §3 Rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Skarżący nie wykazał, aby wobec podnoszonej przez niego ciężkiej sytuacji finansowej ubiegał się o korzystanie z innych źródeł pomocy, takich jak np. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej.

Skarżącego nie dotknęła również strata materialna spowodowana klęską żywiołową lub innym nadzwyczajnym wydarzeniem, zaś zadłużenie nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Skarżący nie wykazał także zaistnienia pozostałych przesłanek z §3 ust. 1 Rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Sąd nie znalazł podstaw by kwestionować poczynione przez ZUS ustalenia i wyciągnięte na ich podstawie wnioski. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, organ dokonał szczegółowej oceny jego sytuacji. Wnioski organu są tym bardziej zasadne, że – jak wykazano to powyżej, wbrew twierdzeniom Skarżącego – istnieje możliwość poprawy jego sytuacji materialnej w określonej perspektywie czasowej.

Wymaga przy tym zaakcentowania, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. W ramach prowadzonej kontroli zaskarżonej decyzji, sąd administracyjny władny jest jedynie do badania legalności wydanego rozstrzygnięcia w zakresie przeprowadzonego postępowania, dokonanych ustaleń faktycznych sprawy i oceny prawidłowości zastosowanych do nich norm prawnych.

Zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie odmowa udzielenia ulgi nie ma charakteru dowolnego. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. W kwestii tej wypowiadał się wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który akcentował, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. Przykładowo, w wyroku z 28 stycznia 2011r., sygn. akt: II GSK 181/10, NSA stwierdził, że: "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych".

W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie organ nie naruszył przepisów postępowania w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1- 3 u.s.u.s. oraz §3 Rozporządzenia z 31 lipca 2003r. ZUS prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie cały materiał dowodowy. Wydanie decyzji poprzedzone zostało, zgodnie z art. 77§1 K.p.a., postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji Skarżącego, zaś ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów, jak i prawa materialnego. Organ wywiązał się też z nałożonego nań obowiązku poszanowania art. 11 K.p.a., wyjaśniając stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy. Nie doszło zatem do naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego.

Podsumowując Sąd uznał, że ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a ocena przeprowadzonego postępowania nie ujawniła wad, o których mowa w art. 145 p.p.s.a., dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Zaskarżona decyzja nie zamyka Skarżącemu drogi do złożenia nowego wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w przypadku zmiany okoliczności faktycznych (np. niemożności wykonywania pracy, stwierdzenia konieczności stałej opieki nad członkiem rodziny, okoliczności dotyczące stanu zdrowia ujawnione w dokumentacji medycznej).

Co ważne i co wymaga szczególnego podkreślenia, Skarżący zakwestionował w skardze konieczność uiszczenia składki w wysokości 279,00 zł a zatem ta właśnie kwestia powinna być wyjaśniona w pierwszej kolejności tzn. czy rzeczywiście istnieje obowiązek jej uiszczenia czy też nie. Jeśli jest zasadna to dopiero wtedy można wnioskować o ewentualne umorzenie tej kwoty. Jeśli jest niezasadne do to nie można umarzać kwot, które nie są wymagalne. Zagadnienie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, ich wysokości, poprawność wyliczenia kwoty powinno być przeprowadzone w odrębnym postępowaniu przed organem ZUS.

Mając na uwadze wszystkie powyższe ustalenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.