Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1255/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 17 maja 2023 r. nr SKO-NP-4115-88/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 maja 2023 r. nr SKO-NP-4115-88/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Starego Sącza z dnia 25 stycznia 2023 r. nr OPS.5231-ŚP-656/2022 o odmowie przyznania L. K. (dalej jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowanego na matkę S. S.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 25 stycznia 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wnioskowanego na matkę na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 marca 2023 r. W uzasadnieniu decyzji organ powołał treść art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie wskazał, że w dniu 15 listopada 2022 r. wpłynął wniosek skarżącej o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związku z opieką nad matką, która legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 16 marca 2021 r., z którego wynika, że jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji do 31 marca 2023 r., a niezdolność tą datuje się od dnia 1 marca 2020 r. Matka skarżącej jest wdową, utrzymuje się z renty rodzinnej po zmarłym mężu, cierpi na chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, nadciśnienie i ma podniesiony poziom cholesterolu, porusza się z trudem głównie w obrębie własnego domu i podwórka, mieszka w domu jednorodzinnym wraz z synem M. S. i jego rodziną, ma do dyspozycji własny pokój. Opiekę nad matką sprawuje mieszkająca w tej samej miejscowości skarżąca, która jest ubezpieczona w KRUS i nie ma prawa renty lub emerytury. Skarżąca od 2003 r. nie podejmowała zatrudnienia, więc rezygnacja z zatrudnienia nie była spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad matką. Podczas wywiadu skarżąca stwierdziła, iż nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej nawet w ograniczonej formie z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką. Skarżąca zadeklarowała, że jest u matki codziennie, od rana do godzin wieczornych, z krótkimi przerwami na wizyty we własnym domu. Skarżąca pozostaje do dyspozycji matki całodobowo, a także w godzinach nocnych, kiedy nie przebywa razem z matką, jest z nią w kontakcie telefonicznym. Organ podkreślił, że osobami zobowiązanymi do alimentacji względem matki oprócz skarżącej są: syn A. S. (obecnie przebywa w W.) oraz syn M. S. (mieszka wraz z matką, jednak jak twierdzi nie może sprawować opieki nad matką poneważ jest kierowcą tira i prawie cały czas jest nieobecny w domu).

W ocenie Burmistrza Starego Sącza, w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, a mianowicie niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała później niż do ukończenia 25 roku życia – matka skarżącej została zaliczona do osób niepełnosprawnych w wieku 74 lat. Ponadto organ uznał, że zakres opieki nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał skarżącą do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy lub zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ponadto z akt sprawy wynika, że oprócz skarżącej są jeszcze dwie osoby - jej rodzeństwo - zobowiązane w równym stopniu do alimentacji na rzecz niepełnosprawnej matki. Organ podkreślił, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczyć się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Zdaniem organu skarżąca nie spełnia wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i z tego powodu odmówił jej prawa do wnioskowanego świadczenia.

W odwołaniu od powyższej decyzji Burmistrza Starego Sącza skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

1) prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

2) prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę,

3) prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnie i uznanie, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo do świadczenie pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną z uwagi na własny stan zdrowia i inne obowiązki oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu

Decyzją z dnia 17 maja 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoją decyzję Kolegium powołało treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz stwierdziło, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu I instancji, że skarżąca nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zdaniem organu odwoławczego, nieprawidłowość stanowiska organu I instancji wynika z błędnie przeprowadzonej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym w szczególności art. 17 ust. 1b tej ustawy. Kolegium wskazało, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ww. ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Dlatego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny. W związku z powyższym Kolegium uznało, że okoliczność, iż niepełnosprawność u matki skarżącej istnieje od 74 - tego roku życia, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jednak pomimo spełnienia przez skarżącą warunku wynikającego z treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, zdaniem Kolegium, brak jest podstaw do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy stwierdził, że matka skarżącej jest wdową, utrzymuje się z renty rodzinnej po zmarłym mężu, jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji, cierpi na chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa, nadciśnienie i ma podniesiony poziom cholesterolu, porusza się z trudem głównie w obrębie własnego domu i podwórka, mieszka z synem M. i jego rodziną, gdzie ma do dyspozycji własny pokój. Opiekę nad matką sprawuje skarżąca, która mieszka w tej samej miejscowości co matka. Skarżąca jest ubezpieczona w KRUS i nie ma prawa do renty czy emerytury. Od 2003 r. nie podejmowała zatrudnienia, zatem rezygnacja z zatrudnienia nie była spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad matką. Złożyła oświadczenie, że z dniem 10 listopada 2022 r. zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym, ponieważ jak oświadczyła, nie jest w stanie podjąć żadnej aktywności zawodowej nawet w ograniczonej formie z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką. Skarżąca zadeklarowała, że jest u matki codziennie, od rana do wieczora, z krótkimi przerwami na wizyty we własnym domu. Pomaga matce w utrzymaniu higieny osobistej, podczas kąpieli, smaruje ją maściami przeciwbólowymi, pomaga jej się ubrać, mierzy ciśnienie, sprząta pokój, układa do snu, zaprowadza do toalety, podaje leki i posiłków 3 razy dziennie. Ponadto skarżąca kilka razy w tygodniu robi pranie, prasuje, wykonuje z matką zalecone przez rehabilitanta ćwiczenia ruchowe, robi zakupy, umawia matkę na wizyty lekarskie, opłaca rachunki, pomaga w załatwianiu spraw urzędowych, zapewnia dowóz do miejsc leczenia, chodzi z matką na spacery, czyta, rozmawia z matką, dotrzymuje jej towarzystwa i pomaga zrozumieć pisma urzędowe. Skarżąca pozostaje do dyspozycji matki całodobowo, także w godzinach nocnych. Gdy przebywa razem z matką jest z nią w kontakcie telefonicznym. Osobami zobowiązanymi do alimentacji względem matki (oprócz skarżącej) jest syn A., który obecnie mieszka w W. oraz syn M., który mieszka z matką ale, jak twierdzi, nie może sprawować opieki nad matką, bo jest kierowcą tira i prawie cały czas jest nieobecny w domu.

W ocenie Kolegium, w rozpoznawanej sprawie faktyczny zakres opieki jaki wykonuje skarżąca względem matki, nie uniemożliwia jej podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym, czy też dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego. Na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie sposób przyjąć, że skarżąca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką i nie jest to opieka trwała. Zdaniem Kolegium, czynności takie jak: przygotowywanie posiłku, sprzątanie, robienie prania, załatwianie spraw urzędowych, zapewnianie kontaktów z lekarzem, robienie zakupów, mierzenie ciśnienia, chodzenie na spacery, rozmowy z matką i dotrzymywanie jest towarzystwa, masowanie, smarowanie maściami przeciwbólowymi - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką np. nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo, czy prowadzący gospodarstwo rolne. Część z w/w czynności nie ma bowiem charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. Wykonywanie tych czynności z pewnością nie zajmuje skarżącej całego dnia i nie uniemożliwia wykonywania praca we własnym gospodarstwie rolnym.

Kolegium podkreśliło również, że z akt sprawy nie wynika aby S. S. była osobą obłożnie chorą (leżącą) i w związku z tym wymagała całodobowej, permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że matka skarżącej jest osobą częściowo sprawną ruchowo i nie jest pampersowana. Okoliczności te wskazują, że może ona sama funkcjonować przez cześć dnia, a skarżąca ze względu na charakter pracy w gospodarstwie rolnym może dostosować godziny pracy do konieczności wykonywania czynności opiekuńczych. Organ odwoławczy uznał zatem, że w niniejszej sprawie nie występuje związek przyczynowo skutkowy między nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem. Kolegium podkreśliło także, że skarżąca ostatnią aktywność zawodową podejmowała w 2003 r., a rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym nastąpiła z dniem 10 listopada 2022 r. i od tego czasu nie pracuje. Z kolei jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności matka skarżącej - w/w jest niezdolna do samodzielnego egzystencji od marca 2020 r., a więc rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącą niewątpliwie nie była spowodowana koniecznością objęcia matki opieką.

Ponadto Kolegium wskazało, że matka skarżącej pod nieobecność skarżącej nie pozostaje sama w domu, gdyż mieszka z rodziną syna. Nie można również przyjąć, że skarżąca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawną matką, a tym samym uznać należy, iż nie wyczerpuje ona zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która jak już wcześniej wspomniano ma być trwała.

Dodatkowo organ odwoławczy wskazał krąg osób zobowiązanych do alimentacji względem matki skarżącej i podkreślił, że wobec żadnej z osób zobowiązanych do alimentacji matki, nie ma przeszkód - które świadczyłyby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego - mających charakter obiektywny, niezależny od woli tych osób. W rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieką nad rodzicami aby sprawowanie takiej opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie. Poza tym obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Dlatego, jeżeli bracia skarżącej z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w w/w sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowała np. skarżąca zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez nią z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci (w ramach ciążącego obowiązku alimentacyjnego), które w takim samym stopniu, co skarżąca są zobowiązane do alimentacji względem matki. Kolegium uznało zatem, że ustalony stan faktyczny nie dawał podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą.

2) prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt. że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

Uzasadniając podniesione zarzuty skarżąca stwierdziła, że organ nie wziął pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samą skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącej, wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jej matka potrzebuje codziennej, stałej opieki. Zdaniem skarżonej matka nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, która została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ uznający ją jako osobę ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Nadto jest przewlekle chora. W wywiadzie szczegółowo opisano codzienne czynności wykonywane w ramach stałej, całodobowej opieki przez skarżącą nad matką. Czynności te składają się na kompleksową opiekę i pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego dla osoby, która jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

W ocenie skarżącej, Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Wszystkie te czynności są bowiem konieczne, aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności.

Zdaniem skarżącej, Kolegium nie zdołało podważyć wynikającej ze zgromadzonego przez organ I instancji materiału dowodowego potrzeby sprawowania przez nią całodobowej i kompleksowej opieki nad matką niepełnosprawną w stopniu znacznym, niezdolnej do samodzielnej egzystencji. Kolegium nie przedsięwzięło bowiem jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej w celu wykazania zbędności podejmowania określonych czynności w ramach opieki i pomocy nad matką, uzasadniających konieczność rezygnacji z zatrudnienia (niepodejmowania zatrudnienia).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390). Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, na wstępie uznać należy za słuszne stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b cyt. ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygnatura akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Prawidłowo zatem Kolegium uznało, że fakt, że niepełnosprawność u matki skarżącej istnieje od 74 - tego roku życia, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to jednak jedyna okoliczność, którą należy spełnić aby otrzymać wnioskowane świadczenie.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżąca opiekuje się matką niepełnosprawną w stopniu znacznym. Nie jest również sporny zakres opieki skarżącej nad matką, a także stan zdrowia jej matki, którego organy nie kwestionują. Sporne jest natomiast, czy zakres opieki sprawowanej nad matką, uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia oraz czy okoliczność, że poza skarżącą, niepełnosprawna matka ma jeszcze dwóch braci, w stosunku do których nie zachodzą obiektywne przeszkody w realizacji ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, ma znaczenie przy ocenie spełnienia przez skarżącą przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić należy, że ani organy, ani Sąd nie kwestionują, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczoną przez lekarza orzecznika ZUS 16 marca 2021 r. Niezdolność do samodzielnej egzystencji została orzeczona do 31 marca 2023 r., a datuje się ona od 1 marca 2020 r.

Matka skarżącej jest wdową oraz oprócz skarżącej ma jeszcze dwóch pracujących synów. Syn A. obecnie mieszka i pracuje w W., natomiast drugi syn M. razem ze swoją rodzina mieszka z matką, pracuje jako kierowcą tira.

Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

W przedmiotowej sprawie organy odmówiły skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego m.in. z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką, a rezygnacją z zatrudnienia.

Skarżąca ostatnią aktywność zawodową podejmowała w 2003 r., a rezygnacja z pracy w gospodarstwie rolnym nastąpiła z dniem 10 listopada 2022 r. i od tego czasu nie pracuje. Tymczasem jej matka ma orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji z dnia 16 marca 2021 r. Niezdolność do samodzielnej egzystencji została orzeczona do 31 marca 2023 r., a jej początek datuje się ona od 1 marca 2020 r. Zatem z całą pewnością nie można stwierdzić, że skarżąca zrezygnowała z pracy lub inne działalności zarobkowej aby opiekować się matką, ponieważ od 2003 r. nie pracowała, a niezdolność matki do samodzielnej egzystencji powstała dopiero w 2020 r. Nawet jak lekarz orzecznik ZUS w marcu 2022 orzekł niezdolność matki do samodzielnej egzystencji, to nie stanowiło to podstawy do rezygnacji przez skarżącą z pracy w gospodarstwie, ponieważ oświadczenie takie złożyła dopiero 7 miesięcy później i złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego na matkę jedynie od dnia 1 listopada 2022 r. do 31 marca 2023 r.

Zdaniem Sądu, organy prawidłowo wskazały, nie ma bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką, a jej rezygnacją z zatrudnienia bądź nawet rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym.

Ponadto skarżąca nie jest jedynym dzieckiem zobowiązanym do alimentacji i opieki nad niepełnosprawną matką. Pracujący bracia skarżącej nie są zwolnieni z ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Co prawda jeden z nich mieszka i pracuje w W., a drugi pracuje jako zawodowy kierowca, jednak żaden z nich nie wykazał, że nie może udzielić skarżącej wsparcia w opiece nad matką.

Sąd w składzie orzekającym, podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, że wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki, czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości, nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być, np. przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną.

Nadto wskazać należy, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać, np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, stwierdził, że: "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania". Z kolei w doktrynie wskazuje się, że "W art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019).

W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa skarżącej w wywiązywaniu się przez jej braci z obowiązków alimentacyjnych wobec matki.

Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy wynika w pierwszej kolejności z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a zatem ich przyznanie, powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama.

W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, gdyż to zasadniczo na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o tę pomoc wykaże, w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki (bytu) osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, ewentualnie wynikające z możliwości zatrudnienia opiekuna, czy skorzystania z usług opiekuńczych), a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb i stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, bądź sytuacja ta uniemożliwia jego podjęcie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1048/22, CBOSA).

Równocześnie, interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu, pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22) wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób. To ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone, m.in. w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się od zatrudnienia przez skarżącą przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłby do naruszenia przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki. (wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1389/22 CBOSA). W konsekwencji Kolegium, prawidłowo uzasadniło odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Sąd, podobnie jak organy, nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności pomocy matce przez skarżącą (do czego jest ona, jako córka, zobowiązana zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), jednak samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu, w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku, w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodzi konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia w celu opieki nad matką. Podkreślić należy, że bracia skarżącej pracują i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ani też nie wykazali obiektywnych przeszkód w sprawowaniu opieki nad matką. Dzieci niepełnosprawnej matki są w równym stopniu zobowiązane do sprawowania opieki nad nią. Kolegium prawidłowo wskazało, że obowiązek alimentacyjny przejawia się nie tylko w wykonywaniu osobistej opieki, lecz również może być realizowany w formie zapewnienia środków, pozwalających na zabezpieczenie takiej opieki.

Sprzeczna z prawem, w tym normami konstytucyjnymi (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) nakazującymi pomoc Państwa rodzinom w trudnej sytuacji oraz ww. ustawami, a także nie do pogodzenia z interesem społecznym (art. 7 k.p.a.), byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa, obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców. W takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny zobowiązanych do alimentacji. Doprowadziłoby to też do - z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając (w tym przypadku braci skarżącej) faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki matce), a - z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. W konsekwencji, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica, naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP); (wyrok WSA z dnia 19 października 2022 r., III SA/Kr 589/22, CBOSA)

Zdaniem Sądu, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o zobiektywizowane kryterium – konieczność wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia, wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców.

W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do braci skarżącej w wywiązywaniu się przez niego ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwią wynajęcie opiekuna, bądź będą wynagrodzeniem dla skarżącej z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych wobec matki.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy, uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione.

Reasumując, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione przez organy ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.