Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA 1692/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie NSA Marek Stojanowski WSA Jolanta Zdanowicz Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2004 r. sprawy ze skargi P. Spółka Akcyjna w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] maja 2003 r., nr [...] w przedmiocie nabycia z mocy prawa własności nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2003 r., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu: 3) zasądza od Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej na rzecz skarżącego P. Spółka Akcyjna w W. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzja z dnia [...] marca 2003 r., nr [...], działając na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr. 32, poz. 191 ze zm.) stwierdził, że z dniem 27 maja 1990 r. nieruchomość zabudowana, stanowiąca własność Skarbu Państwa, położona w K. przy ul. [...], oznaczona w operacie ewidencji gruntów miasta K., obręb [...], jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha, opisana w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...], o nie urządzonej księdze wieczystej, stała się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością Gminy K.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] przedstawił następujący stan sprawy:

Burmistrz K. przy piśmie z dnia [...] lutego 2003 r., nr [...] przedłożył komplet niezbędnych dokumentów w celu wydania decyzji stwierdzającej nieodpłatne nabycie z mocy prawa własności wyżej wymienionej nieruchomości.

Spis inwentaryzacyjny mienia państwowego obejmujący nieruchomość opisaną w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości był wyłożony do publicznego wglądu w siedzibie Urzędu Miejskiego w K. przez okres 30 dni tj. od dnia [...] stycznia 2003 r. do dnia [...] lutego 2003 r.

O wyłożeniu spisu inwentaryzacyjnego do publicznego wglądu i możliwości zgłoszenia zastrzeżeń do Komisji Inwentaryzacyjnej zainteresowane jednostki i osoby zostały powiadomione przez ogłoszenie wywieszone na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego w K.

W okresie wyłożenia dokumentów nie wpłynęły zastrzeżenia ze strony osób fizycznych bądź prawnych.

Ustalone zostało, iż w dniu 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu przedsiębiorstwa państwowego "P.", bez tytułu prawnego w formie prawem przewidzianej, a więc zgodnie z przyjętym orzecznictwem należała do terenowego organu administracji państwowej i podlegała komunalizacji z mocy prawa.

Po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Wojewody [...] złożonego przez P. Spółkę Akcyjną w W., Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa decyzją z dnia [...] maja 2003 r. nr [...], umorzyła postępowanie odwoławcze.

W uzasadnieniu decyzji Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa podała, że rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w niniejszej sprawie dotyczy komunalizacji mienia, która nastąpiła z mocy samego prawa i według stanu prawnego istniejącego w dniu 27 maja 1990 r. W postępowaniu komunalizacyjnym toczącym się w takim trybie stronami są przede wszystkim Skarb Państwa i właściwa gmina. Inny podmiot może domagać się dopuszczenia do udziału w sprawie, jeżeli wykażę, iż przysługiwał mu wtedy prawnorzeczowy tytuł do komunalizowanego mienia.

W ocenie organu drugiej instancji prawnorzeczowy tytuł do spornej nieruchomości czy też ustanowienie prawa zarządu sporną nieruchomością nie wynika dla odwołującej się ani z faktycznego nią władania, ani z powołanego przez odwołującą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 1999 r. I SA 1370/98, ani z decyzji Naczelnika Miasta K. z dnia [...] października 1989 r. o ustaleniu opłat za użytkowanie działek nr [...], [...], [...], [...] i [...], ani z powołanej ustawy z dnia 8 września 2000 r.

W okresie przed dniem 27 maja 1990 r., zgodnie z art. 34 kc w brzmieniu wówczas obowiązującym, oraz ustaloną w orzecznictwie komunalizacyjnym zasadą, mieniem należącym wtedy do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego były te prawa majątkowe Skarbu Państwa, które nie znajdowały się wówczas pod zarządem innych niż państwo, państwowych osób prawnych (w tym przedsiębiorstw państwowych takich jak m.in. P.).

W ówczesnym stanie prawnym grunty Skarbu Państwa, państwowe jednostki organizacyjne (w tym przedsiębiorstwa państwowe), uzyskiwały w zarząd w trybie określonym art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, czy wcześniej w użytkowanie, na podstawie ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, które przeszło potem w zarząd.

Z przepisów tych wynika, że zarząd nieruchomości był ustanawiany dla ściśle określonych składników w drodze decyzji terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego albo za zezwoleniem tego organu na podstawie umowy o przekazanie nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowy o nabycie nieruchomości. Istnienia zarządu nie można więc domniemywać np. z decyzji ustalających opłaty za użytkowanie danego mienia.

W konsekwencji powyższego do mienia, które należało wtedy w rozumieniu art. 5 ust. 1 do terenowych organu administracji państwowej stopnia podstawowego i podlegało skomunalizowaniu z mocy prawa na podstawie tegoż art. 5 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 10 maja 1990 r. nie mogą mieć zastosowania przepisy później wydane, w tym przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.), gdyż mienie skomunalizowane w trybie powołanego art. 5 ust. 1, nie jest już od dnia 27 maja 1990 r. mieniem ogólnonarodowym (państwowym), a do przepływu prawa własności na jego podstawie odnoszą się konstytucyjne zasady praw nabytych i nie działania prawa wstecz (art. 2 Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r.)

Data przepływu własności tego rodzaju mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę, powoduje również nieskuteczność domagania się uwłaszczenia tym mieniem przez Wojewodę, bowiem w dniu 5 grudnia 1990 r. było ono już komunalnym.

Podsumowując, ponieważ odwołująca nie udokumentowała ustanowienia jej prawa zarządu spornym mieniem (działką nr [...]) w jednej z wyżej wymienionych form, ani nie wykazała, by miała w dniu 27 maja 1990 r. inny prawnorzeczowy tytuł do spornego mienia – nie przysługuje jej przymiot strony postępowania komunalizacyjnego. Skuteczne pod względem prawnym odwołanie może pochodzić wyłącznie od strony zgodnie z art. 127 § 1 w powiązaniu z art. 28 kpa.

Na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej złożyły skargę P. Spółka Akcyjna, zwane dalej Spółką, która wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem.

Skarżąca Spółka podała, że przedmiotowa nieruchomość nie "należała" ani do rady narodowej ani do terenowych organów administracji państwowej, a była w dyspozycji wyłącznie P., które zarządzały tą nieruchomością, ponosiły z tego tytułu nakłady niezbędne dla jej utrzymania, pozostawała ona i nadal pozostaje w ewidencji środków trwałych pod numerem inwentarzowym [...], jako Dom [...] "[...]" i dlatego nie mogła być skomunalizowana w trybie art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, lecz uwłaszczona na podstawie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa w swojej decyzji z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] postanowiła umorzyć postępowanie odwoławcze, gdyż jej zdaniem stronie skarżącej nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu komunalizacyjnym, ponieważ nie udokumentowała prawa zarządu przedmiotowej działki.

Skarżąca podtrzymuje, że komunalizacja przedmiotowej nieruchomości jest niezgodna z art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", gdyż nieruchomość objęta zaskarżoną decyzją bezsprzecznie znajduje się na gruncie będącym własnością Skarbu Państwa, a posiadanym przez P. w dacie 5 grudnia 1990 r. i nigdy nie "należała" ani do rady narodowej ani do terenowych organów administracji państwowej.

Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z dnia 5 marca 1999 r. sygn. akt I SA 1370/98), ani rady narodowe, ani terenowe organy administracji państwowej nie były właścicielami mienia ogólnonarodowego. Własność w tym przypadku przysługiwała Państwu.

Strona skarżąca nie zgadza się również ze stwierdzeniem, że nie jest stroną w sprawie, ponieważ wykazała, że ma interes prawny w występowaniu w tym charakterze, szczególnie poprzez przedstawienie kserokopii z ewidencji środków trwałych P., wypisu z rejestru gruntów, które na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. Nr. 4, poz. 29) są dowodami na to, że przedmiotowa nieruchomość od czasów powojennych była stale w posiadaniu P., a nie terenowych organów administracji państwowej.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wniosła o jej oddalenie i podtrzymała argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

w pierwszej kolejności podnieść należy, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm.).

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż nie z tych względów, które zostały w niej podniesione. W myśl art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi. Wprawdzie skarżąca Spółka wnosiła o uchylenie tylko zaskarżonej decyzji, lecz sąd uznał, że uchyleniu podlega także decyzja organu pierwszej instancji ze względu na wadliwe przeprowadzenie postępowania dowodowego, co do okoliczności władania mieniem w dniu 27 maja 1990 r.

Decyzja komunalizacyjna Wojewody [...] z dnia [...] marca 2003 r. oparta była na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr. 32, poz. 191 ze zm.). Decyzja ta ma charakter deklaratoryjny i stwierdza stan faktyczny i prawny istniejący w dniu 27 maja 1990 r.

Wszelkie zatem zmiany tak stanu faktycznego jak i prawnego, które nastąpiły po tym dniu nie mogą mieć znaczenia prawnego.

Nie ma więc znaczenia prawnego powołanie się w skardze na art. 34 powołanej ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".

Z akt sprawy wynika, że nieruchomość położona w K. przy ul. [...] pozostawała we władaniu P. stale od okresu powojennego.

W 1945 r. status przedsiębiorstwa P. określony był w przepisach rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 1948 r., Nr. 43, poz. 312). Z mocy art. 6 ust. 1 powołanego rozporządzenia cały majątek, oddany przedsiębiorstwu "P." w użytkowanie i zarząd lub na własność przedsiębiorstwa, wyodrębnia się z ogólnego majątku Skarbu Państwa. Oznacza to, że jeżeli przedmiotowa działka oddana została do eksploatacji P., to z mocy prawa powstał zarząd i użytkowanie tej nieruchomości. Z tego też względu, jak należy przypuszczać, w ewidencji gruntów nieruchomość ta wpisana była jako własność Skarbu Państwa, we władaniu P.

W takim przypadku, gdy przepisy nie przewidywały wydania decyzji stwierdzającej przejęcie tego mienia, a ustanowienie zarządu i użytkowania następowało z mocy prawa, przedsiębiorstwo nie mogło legitymować się dokumentem w tej sprawie.

Organ drugiej instancji bez wyjaśnienia tych okoliczności uznał, że skarżąca Spółka nie ma tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości, a zatem nie przysługuje jej legitymacja strony postępowania. Poglądu tego nie można podzielić. Organ nie wyjaśnił statusu mienia będącego we władaniu skarżącej Spółki poprzez zbadanie od 1945 r. na jakiej podstawie pozostawało ono we władaniu skarżącej aż do dnia 27 maja 1990 r., szczególnie w sytuacji, gdy organem założycielskim (nadzoru) tego przedsiębiorstwa był naczelny organ administracji państwowej, a status tego przedsiębiorstwa regulowany był odrębną ustawą.

Uznać zatem należy, że organ drugiej instancji naruszył przepisy art. 7, 28, 77 § 1 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270) orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 powołanej ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.