Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 264/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 38 ust 1 pkt 2 ust 2 art 89 ust 1,3,6,8,9
journal: Dz.U. 2009 nr 151 poz 1220
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary Sędziowie Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej R.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 1358/14 w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza N. z dnia [...] czerwca 2012 r. znak: [...]; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 1358/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę R. W., zwanego dalej: "skarżącym", na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej.

Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:

Burmistrz N. w decyzji z [...] czerwca 2012 r., orzekł na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 2 , ust. 2 oraz art. 89 ust. 1, 3 ,6 ,8 ,9 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. nr 151, poz. 1220 ze zm.), zwanej dalej: "u.o.p.", w związku z rozporządzeniem Ministra Środowiska z 22 września 2004 r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów (Dz.U. nr 219, poz. 2229), zwanego dalej: "rozporządzeniem w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych" z w zw. z rozporządzeniem Ministra Środowiska z 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. nr 228, poz. 2306), zwanego dalej: "rozporządzeniem w sprawie stawek opłat" w zw. z obwieszczeniem Ministra Środowiska z 13 października 2011 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz stawek kar za zniszczenie zieleni na rok 2012 (M.P. nr 95, poz. 963) oraz na podstawie art. 104 i 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej: "k.p.a.", o wymierzeniu skarżącemu administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 236 714,36 zł za usunięcie 25 sztuk drzew bez wymaganego zezwolenia, z nieruchomości położonej w miejscowości J., gmina N., składającej z działek o nr ewid. [...], [...], [...], [...], których właścicielem jest skarżący oraz orzekł o obowiązku uiszczenia ww. kary.

W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wskazał, że podczas oględzin działek wskazanych w decyzji w dniu [...] kwietnia 2012 r. ustalono, że na działkach o nr ewid. [...], [...], [...], [...], których właścicielem jest skarżący, usunięto drzewa bez zezwolenia. Pobrano wówczas próbki wszystkich drzew, które według wstępnej oceny rzeczoznawcy, przeprowadzonej w warunkach terenowych, miały wiek przekraczający 10 lat. Organ przeprowadził również dowody z zeznań świadków mieszkańców J., którzy wskazali, że wycinka dokonywana była za zgodą i wiedzą skarżącego oraz, że wycinka odbywała się od sierpnia do grudnia 2011 r. Organ wskazał, że opinia biegłego posiadającego stosowną wiedzę z zakresu dendrologii wskazuje, jakie drzewa usunięte z nieruchomości skarżącego są w wieku powyżej 10 lat.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący, zarzucając zaskarżonej decyzji błędne ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie zasad procedury k.p.a., szczególnie art. 79 k.p.a., poprzez niepowiadomienie strony o przeprowadzonych dowodach. W uzasadnieniu odwołujący się wskazał, że nie miał faktycznej możliwości wykonywania ochrony tak dużej nieruchomości rolnej i nie miał wpływu na to kto wchodzi na działkę oraz wycina na niej drzewa.

Decyzją z Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. (dalej: SKO w W., organ II instancji, Kolegium), z [...] kwietnia 2014 r., wydaną na podstawie art. 127 § 2 k.p.a. w związku z art. 17 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji z [...] czerwca 2012 r.

Zdaniem SKO w W., poza wątpliwościami pozostaje fakt, że z nieruchomości stanowiącej własność skarżącego, usunięto 25 sztuk drzew bez uzyskania wymaganego zezwolenia. O fakcie tym świadczą przeprowadzone w sprawie dowody, tj.: oględziny, przesłuchania świadków, opinia dendrologiczna biegłego. Nie zaprzecza tego również skarżący.

Według Kolegium, opinia biegłego wskazuje również ilość drzew, które usunięto bez wymaganego zezwolenia oraz ich wiek. Jest to 13 drzew typu brzoza brodawkowa oraz 3 drzewa typu sosna zwyczajna, 9 drzew typu klon jesionolistny. W ocenie SKO w W., wbrew twierdzeniom odwołującego się, w aktach sprawy znajdują się dowody potwierdzające fakty, że był on należycie informowany o przeprowadzeniu dowodów z przesłuchania świadków oraz o terminie przeprowadzenia tychże dowodów.

Według organu II instancji, okoliczność, że skarżący wiedział i godził się na usunięcie drzew w każdym wieku z jego nieruchomości, została udowodniona w sposób prawidłowy. Zeznania świadków są bowiem w tym zakresie spójne i wskazują, że skarżący wyraził zgodę na wycięcie drzew nie precyzując wieku na jakich usunięcie zezwala. W niniejszej sprawie, w ocenie Kolegium, organ I instancji wykazał, że pan R. W. co najmniej wiedział o usuwaniu drzew i na takie działanie się godził.

W skardze skarżący wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów dołączonych do skargi, na zasadzie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a.

Uzasadnienia dla formułowanych wniosków skargi skarżący upatrywał w:

1. naruszeniu art. 89 ust. 1 w zw. z art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 85 ust. 4 u.o.p.

w zw. rozporządzeniem w sprawie stawek opłat poprzez wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej w oparciu o stawki obowiązujące w 2012 r. w sytuacji, gdy z ustaleń organu administracji wynika, że drzewa zostały usunięte przed 2012 r.

2. naruszeniu § 2 ust. 1 oraz § 2 ust. 1 pkt 4 c i d rozporządzenia w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych w zw. z art. 89 ust. 9 i art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. polegającym na wymierzeniu administracyjnej kary pieniężnej bez przeprowadzenia oględzin zakończonych sporządzeniem protokołu spełniającego wymagania określone w tym rozporządzeniu.

3. obrazie art. 7 Konstytucji, art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez uzależnianie wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego, od opinii innego podmiotu, nie będącego organem administracji publicznej właściwym do prowadzenia postępowania w sprawie.

4. naruszeniu art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez powołanie w charakterze biegłego osoby nie będącej biegłym z zakresu dendrologii (a dokładniej dendrometrii).

5. naruszeniu art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 81 k.p.a. poprzez uznanie przez organy obydwu instancji, że skarżący wyraził zgodę na usunięcie drzew z jego nieruchomości niezależnie od ich wieku lub stanu, podczas gdy skarżący nie wyrażał zgody na usuwanie drzew bez zezwolenia, co potwierdza fakt dokonania przez niego zawiadomienia organów ścigania o popełnieniu przestępstwa kradzieży drzewa i umorzenie postępowania przygotowawczego z powodu niewykrycia sprawców, a nie z powodu braku wystąpienia znamion czynu zabronionego (tudzież zgody skarżącego na usunięcie tychże).

6. naruszeniu art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. i art. 10 § 1 k.p.a. poprzez przesłuchanie przez organ l instancji istotnej liczby świadków bez poinformowania o tych przesłuchaniach skarżącego.

7. naruszeniu art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 79 § 1 i 2 k.p.a. oraz naruszeniu art. 10 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez przeprowadzenie oględzin nieruchomości pod nieobecność skarżącego i w braku zawiadomienia go o tym oraz uniemożliwienie skarżącemu zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy.

8. naruszeniu art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niewłaściwą ocenę interesów zasługujących na ochronę w toku przedmiotowego postępowania, tj. słusznego interesu strony, uosabiającego się w nienakładaniu na skarżącego sankcji administracyjnej przewidującej kilkusettysięczną karę pieniężną z tytułu działań osób trzecich, na które nie wyrażał on zgody.

9. obrazie art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 35 § 1 i 3 k.p.a. poprzez nie rozpoznanie odwołania złożonego przez skarżącego we właściwym ku temu terminie, a rozpoznanie go po prawie dwóch latach od złożenia odwołania.

W odpowiedzi na skargę SKO w W. wniosło o jej oddalenie.

W piśmie skarżącego z 17 października 2014 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2014 r. (sygn. akt SK 6/12) w którym Trybunał orzekł, że "I. art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. II. Przepisy wymienione w części I tracą moc obowiązującą z upływem 18 (osiemnastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem skarżącego, uzasadnieniem dla przywołania powyższego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w niniejszej sprawie jest oparcie decyzji Burmistrza N. z [...] czerwca 2012 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji SKO w W. z [...] kwietnia 2014 r. na przepisach art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 u.o.p.. o których niezgodności z Konstytucją orzekł Trybunał we wskazanym wyżej wyroku.

Oddalając skargę Sąd I instancji, stwierdził, że z ww. nieruchomości będących własnością skarżącego usunięto 25 sztuk drzew bez uzyskania wymaganego zezwolenia. Sąd I instancji stwierdził, że z zeznań świadków A.N. i W. S. wynika, iż skarżący wyraził zgodę na usuwanie drzew z jego nieruchomości, które usuwały mieszkańcy wsi, a podczas rozprawy sądowej w dniu 28 października 2014 skarżący oświadczył, że nie kontrolował i nie nadzorował czynności związanych z usuwaniem drzew na działkach stanowiących jego własność oraz nie podejmował także czynności związanych z inwentaryzacją rosnących drzew na terenie jego nieruchomości przed uzyskaniem wymaganych zezwoleń związanych z realizacją inwestycji.

Dochodzenie w sprawie kradzieży drzewa na szkodę skarżącego w miejscowości J., w okresie od sierpnia 2011 r. do 26 stycznia 2012 r. tj. czyn z art. 278 § 1 k.k. na zasadzie art. 17 § 1 pkt k.p.k., tj. wobec braku znamion czynu zabronionego zostało umorzone. Zdaniem Sądu I instancji, w niniejszej sprawie udowodnione zostało w sposób prawidłowy, że skarżący wiedział i godził się na usunięcie drzew w każdym wieku z jego nieruchomości. Zeznania świadków w tym zakresie, są spójne i wskazują jednoznacznie, że skarżący wyraził zgodę na usunięcie drzew nie precyzując wieku drzew na jakich usunięcie zezwala.

Jak wskazał tenże Sąd, w orzecznictwie sądów administracyjnych obecnie dominuje zasadny pogląd, że karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez zezwolenia - przewidzianą w art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p., można wymierzyć jedynie tym podmiotom, które są uprawnione do uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów z terenu danej nieruchomości, a więc wskazanym w art. 83 ust. 1 u.o.p. Dla oceny odpowiedzialności za delikt administracyjny w niniejszej sprawie nie ma znaczenia czy skarżący, jako podmiot zobowiązany do uzyskania zezwolenia dokonał usunięcia drzew osobiście, czy też dokonała tego osoba trzecia.

W niniejszej sprawie takiego zezwolenia organu administracji nie mogły uzyskać osoby, które wycięły drzewa z terenu nieruchomości należących do skarżącego.

W ocenie Sądu I instancji, do przyjęcia odpowiedzialności za usunięcie drzew bez zezwolenia z terenu działek, których właścicielem jest skarżący wystarczające było wykazanie związku przyczynowego między słowną zgodę na usuwanie wszystkich drzew z powyższego terenu wydaną mieszkańcom przez skarżącego a ich usunięciem. Zwolnienie skarżącego jako właściciela nieruchomości z odpowiedzialności administracyjnej uwarunkowane było wykazaniem przez niego, że nie wiedział on o usunięciu drzewa przez osoby trzecie i jednocześnie nie mógł temu zapobiec. Skarżący w niniejszej sprawie udzielił ustnej zgodny na usunięcie drzew z terenu należących do niego nieruchomości podczas zebrania wiejskiego z mieszkańcami i wiedział, że drzewa te będą usuwane. Ponadto skarżący w żaden sposób nie nadzorował i nie kontrolował procesu usuwania drzew z jego nieruchomości, do czego był zobowiązany jako właściciel nieruchomości. Takiego zachowania skarżącego nie mogą usprawiedliwić wyjaśnienia, że jest właścicielem dużego terenu i z tego powodu nie mógł kontrolować procesu usuwania drzew przez mieszkańców. Skarżący posiadał wiedzę na temat tego, że mieszkańcy J. będą usuwali drzewa z nieruchomości, których jest właścicielem jest skarżący oraz, że działania te nie będą przez nikogo nadzorowane.

Sąd wskazał, że jak wynika z oświadczenia złożonego przez skarżącego w czasie rozprawy sądowej w dniu 28 października 2014 r., po usunięciu drzew przez mieszkańców z terenu nieruchomości, których właścicielem jest skarżący położonych w J., zostały wycięte wszystkie drzewa, a skarżący uzyskał wcześniej wymagane prawem zezwolenia na usunięcie drzew, zlecił podjęcie czynności w tej sprawie specjalistycznej firmie i nadzorował ten proces. Obecnie na terenie nieruchomości skarżącego nie ma żadnych śladów po drzewach, które zostały usunięte nielegalnie. Wynika z tego, że skarżący miał możliwość zapobieżenia usunięciu drzew, na które jest wymagane uzyskanie zezwolenia.

Jak wskazał Sąd I instancji, wykładnia art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. prowadzi do wniosku, iż wymierzenie przewidzianej w tym przepisie kary może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy właściciel nieruchomości, co najmniej wiedział o usuwaniu drzew z jego nieruchomości i na to działanie się godził. W niniejszej sprawie okoliczności te wystąpiły i zostały prawidłowo udowodnione przez organy obu instancji.

Sąd uznał zarzuty zawarte w skardze dotyczące naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego są nieuzasadnione i dlatego. Stąd, jako chybione ocenił wszystkie zarzuty dotyczące niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w szczególności art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. oraz błędnych, zdaniem skarżącego, ustaleń stanu faktycznego dokonane przez właściwe organy w świetle art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 k.p.a. Organy też ustosunkowały się do wszystkich okoliczności sprawy i zarzutów podnoszonych przez skarżącego.

Zdaniem Sądu I instancji, wysokość kary pieniężnej wymierzanej za usunięcie drzew bez zezwolenia powinna być ustalana według stawek kar obowiązujących w dacie orzekania, a nie w dacie wystąpienia deliktu administracyjnego. Jeżeli postępowanie w sprawie zostało wszczęte z urzędu 1 lutego 2012 r., to powinno być ono przeprowadzone przy uwzględnieniu stawek obowiązujących w 2012 r. Zastosowania innych stawek kar za usuwanie drzew w odniesieniu do czynu popełnionego w 2011 r. naruszałoby wynikający z art. 2 Konstytucji zakaz stosowania prawa wstecz.

Sąd ten stwierdził, ze w wyniku prawidłowo przeprowadzonych oględzin działek w dniach: 24 kwietnia 2012 r. oraz 8 maja 2012 r. pobrano próbki pni ściętych drzew. Okoliczności pobierania próbek poprzecznych przekrojów pnia szczegółowo opisano w protokole przeprowadzania oględzin z 8 maja 2012 r. Zdaniem Sądu, treść ww. protokołów odzwierciedla podstawowy zakres danych, o których mowa w § 2 pkt 2 rozporządzenia w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych W ocenie Sądu I instancj,. nie jest uzasadniony zarzut dotyczący wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej bez przeprowadzenia oględzin zakończonych sporządzeniem protokołu spełniającego wymagania określone w ww. rozporządzeniu, albowiem data i przyczyny usunięcia drzew zostały ustalone przez organ na podstawie zeznań świadków. Oględziny nieruchomości są jednym z elementów postępowania dowodowego w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Brak określenia w protokole z oględzin nieruchomości daty i przyczyn usunięcia drzew nie oznacza, że organ nie mógł ustalić tych danych na podstawie innych środków dowodowych przeprowadzonych w ramach procesu dowodzenia. Przepis art. 75 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracji publicznej obowiązek dopuszczenia jako dowodu nie tylko środków dowodowych wymienionych w zdaniu drugim, lecz wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

W ocenie Sądu, organy administracji orzekające w tej sprawie, wbrew zarzutom skargi, nie naruszyły także reguł postępowania wyjaśniającego ustalając istotne dla sprawy okoliczności faktyczne. Kolegium w uzasadnieniu decyzji w sposób wyczerpujący przedstawiło powody nałożenia kary za usunięcie drzew i

Sąd I instancji stwierdził, że w aktach sprawy znajdują się dowody potwierdzające, że skarżący był należycie informowany o przeprowadzeniu dowodów. Organ w sposób prawidłowy wyjaśnił z jakich przyczyn uznał za udowodnione okoliczności faktyczne, w tym wiek drzew. Opinia biegłego pt. "Określenie gatunków drzew z pobranych próbek drzew, określenie wieku drzew, ustalenie obwodu pnia do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej. Próbki drzew pobrane w J. gm. N. na nieruchomościach skarżącego z 16 maja 2012 r. została sporządzona prawidłowo. Zarzuty skarżącego wobec decyzji będącej przedmiotem niniejszego postępowania okazały się niezasadne.

Odnosząc się do pisma skarżącego z dnia 17 października 2014 r. i powołanego w nim wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2014 r. (sygn. akt SK 6/12), Sąd ten stwierdził, że Trybunał, nie zakwestionował całego mechanizmu ochrony przyrody (zadrzewień), na który składają się: obowiązek uzyskania – co do zasady – uprzedniego zezwolenia właściwego organu na usunięcie drzewa lub krzewu, połączony – w określonych ustawą sytuacjach – z uiszczeniem opłaty (w racjonalnej wysokości), oraz kary za niepodporządkowanie się temu obowiązkowi, który wynika z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji. Trybunał nie podważa również przyjętej obecnie koncepcji kary administracyjnej, jako sankcji za samo bezprawne zachowanie naruszające obowiązek administracyjnoprawny, pod warunkiem jednak stworzenia prawnych możliwości uwzględniania w procesie karania indywidualnych okoliczności konkretnego przypadku.

W tym stanie rzeczy skargę, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., Sąd I instancji oddalił.

Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości, domagając się uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie w przypadku uznania, że nie wystąpiły zarzucane naruszenia przepisów postępowania o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na zasadzie art. 188 p.p.s.a., a w wyniku tego - uchylenie zaskarżonych decyzji administracyjnych oraz zasądzenie od SKO w W. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych na zasadzie art. 203 p.p.s.a.

Ponadto wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości na zasadzie art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody poprzez wykonanie zaskarżonej decyzji, przewidującej zapłatę przez niego kilkusettysięcznej kary pieniężnej.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) naruszenie art. 8 ust. 1 i 2, art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. oraz art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez zastosowanie przepisów art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 u.o.p.,, o których niezgodności z Konstytucją Trybunał Konstytucyjny orzekł wyrokiem z 1 lipca 2014 roku (sygn. akt SK 6/12, Dz.U. poz. 926), zatem z tym dniem wskazane przepisy u.o.p. utraciły domniemanie konstytucyjności i z uwagi na zasadę nadrzędności Konstytucji RP nie powinny stanowić podstawy prawnej orzeczenia w niniejszej sprawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

2) naruszenie art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez pominięcie w zaskarżonym wyroku zdecydowanej większości zarzutów skargi, co skutkowało brakiem wyjaśnienia przez Sąd I instancji podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia, a poprzez to - niemożliwością weryfikacji orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

3) naruszenie art. 106 § 3 w zw. z art. 160 p.p.s.a. poprzez pominięcie sformułowanych przez skarżącego w skardze wniosków o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów bez podjęcia jakiegokolwiek rozstrzygnięcia procesowego w tym zakresie, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

4) naruszenie § 2 ust. 1 i 2 oraz § 3 rozporządzenia w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych w zw. z art. 89 ust. 9 u.o.p. poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że postępowanie dowodowe w sprawach dotyczących wymierzenia administracyjnych kar pieniężnych (uregulowane poza przepisami k.p.a. także tymi przepisami szczególnymi) może być prowadzone z pominięciem szczególnej regulacji zawartej w cytowanych wyżej przepisach, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

Zarzucił również, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, tj.

5) art. 2 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji naruszenie wyrażonej w tym przepisie zasady niedziałania prawa wstecz,

6) art. 42 ust. 1 Konstytucji RP poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji naruszenie wyrażonej w tym przepisie zasady odpowiedzialności za czyn popełniony w czasie obowiązywania ustawy i wymierzenie administracyjnej kary pieniężnej na podstawie przepisów nieobowiązujących w chwili popełnienia czynu,

7) art. 15 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku 19 grudnia 1966 roku (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) i art. 7 ust. 1 zd. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) w zw. z art. 9 i 87 ust. 1, 91 ust. 1 i 2 oraz art. 241 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i wymierzenie sankcji nieznanej w momencie popełnienia czynu (wynikającej z nieobowiązującego ówcześnie aktu normatywnego) i jednocześnie surowszej od tej, którą można było wymierzyć w chwili popełnienia czynu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej odnośnie do pierwszego zarzutu stwierdzono, że domniemanie konstytucyjności zakwestionowanych przepisów zostaje bezsprzecznie obalone z chwilą ogłoszenia wyroku Trybunału, niezależnie od możliwości określenia innego terminu utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Uprawnienie to nie modyfikuje jednakże daty wejścia w życie wyroku Trybunału, lecz przesądza jedynie o późniejszym terminie utraty mocy przepisów zakwestionowanych w danym orzeczeniu. Jeżeli zatem Trybunał Konstytucyjny przesądził o niekonstytucyjności przepisów art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 u.o.p., stanowiących materialnoprawną podstawę wymierzenia skarżącemu administracyjnej kary pieniężnej, musi skutkować to uznaniem, że objęte skargą decyzje są wadliwe - zostały bowiem podjęte na niekonstytucyjnej podstawie. Ogłoszenie orzeczenia Trybunału stanowi podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 145a § 1 k.p.a., a która obliguje sądy administracyjne do uchylenia wydanych przez organy decyzji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.

W nawiązaniu do drugiego zarzutu skargi kasacyjnej, stwierdzono, że Sąd I instancji, nie odniósł się do następujących zarzutów zawartych w skardze:

- obrazy art. 7 Konstytucji, art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.,p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez uzależnienie wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego od opinii podmiotu usytuowanego poza aparatem administracji publicznej (zarzut nr 3),

- naruszenia art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez powołanie w charakterze biegłego osoby nie będącej biegłym z zakresu dendrologii (zarzut nr 4),

- naruszenia art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. i art. 10 § 1 k.p.a. poprzez przesłuchanie przez organ I instancji istotnej liczby świadków bez poinformowania o tych przesłuchaniach skarżącego (zarzut nr 6),

- naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. wzw. z art. 79 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 10 § 1 wzw. z art. 7 k.p.a. poprzez przeprowadzenie oględzin nieruchomości pod nieobecność skarżącego i uniemożliwienie zapoznania się z materiałem dowodowym (zarzut nr 7),

- naruszenia art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niewłaściwą ocenę interesów zasługujących na ochronę i brak ustosunkowania się do istotnych twierdzeń i zarzutów skarżącego (zarzut nr 8),

- obrazy art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 35 § 1 i 3 k.p.a. poprzez rozpoznanie odwołania po prawie dwóch latach od jego złożenia (zarzut nr 9).

Rozwijając zarzut trzeci skargi kasacyjnej, wyjaśniono, że składając skargę do WSA w Warszawie skarżący wniósł o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentów dołączonych do skargi (pkt 6 petitum skargi), jak i zobowiązanie Burmistrza N. do przedłożenia dalszego dokumentu w sprawie (pkt 5 petitum skargi), na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a. . W toku postępowania sądowoadministracyjnego, Sąd I instancji w żaden sposób nie odniósł się do sformułowanych wniosków dowodowych i nie podjął jakiejkolwiek decyzji procesowej w tym zakresie, a skarżący jest przekonany, że w takim przypadku nie można domniemywać, że wnioski te zostały oddalone. Za takim stanowiskiem przemawia m.in. norma zawarta w przepisie art. 160 p.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli ustawa nie przewiduje wydania wyroku, sąd wydaje orzeczenie w formie postanowienia.

W odniesieniu do zarzutu czwartego skargi kasacyjnej, przepisy art. 89 ust. 9 u.o.p. i rozporządzenie w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych, mają charakter lex specialis oraz stanowią uzupełnienie ogólnej regulacji k.p.a., wyprzedzając zastosowanie regulacji ogólnych w danym zakresie. W rezultacie, postępowanie w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej z tytułu usunięcia drzewa bez zezwolenia wymaga przeprowadzenia oględzin, z których sporządza się protokół zawierający wszystkie elementy wskazane w rozporządzeniu (§ 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia). Ponadto § 3 rozporządzenia wskazuje, że wydając decyzję o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej, uwzględnia się ustalenia zawarte w protokole. Zastosowanie ustaleń zawartych w protokole jest zatem obligatoryjne i w konsekwencji organ administracji publicznej wymierzający karę nie może zastępować protokołu innymi środkami dowodowymi. Również w przypadku pominięcia określonych obligatoryjnych elementów protokołu, organ administracji nie może skorzystać z innych środków dowodowych w celu sanowania tego braku.

Rozwijając zarzuty piąty, szósty oraz siódmy skargi kasacyjnej, s podniesiono, że kary administracyjne za usunięcie drzew powinny być wyliczane przy użyciu stawek obowiązujących w dacie popełnienia deliktu administracyjnego, za czym przemawiają następące argumenty:

Po pierwsze, zastosowanie stawek z chwili orzekania jest niezgodne z konstytucyjną zasadą lex retro non agit (art. 2 Konstytucji) oraz zasadą ponoszenia odpowiedzialności pod groźbą kary obowiązującej w chwili popełnienia czynu, o której mowa w art. 42 ust. 1 Konstytucji (wskazaną również w cyt. wyżej umowach międzynarodowych).

Po drugie, zgodnie z art. 89 ust. 1 u.o.p., administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości trzykrotnej opłaty za usunięcie drzew. Ta zaś określona jest w rozporządzeniu z 13 października 2004 r., przy czym stawki te - zgodnie z art. 85 ust. 7 i 8 u.o.p. - podlegają corocznie waloryzacji, a wysokość obowiązujących w danym roku stawek jest ogłaszana przez Ministra Środowiska w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". W ten sposób w Monitorze Polskim określane są stawki na poszczególne lata, przy czym określenie stawek na dany rok nie powoduje utraty mocy obowiązującej rozporządzenia lub innego aktu lub stawek obowiązujących w poprzednich latach. Zastosowana przez prawodawcę technika legislacyjna polega na określaniu wysokości stawek w poszczególnych latach. Zastosowanie stawek z 2011 roku przy orzekaniu w 2012 roku nie prowadzi zatem do zastosowania nieobowiązujących przepisów prawa.

Po trzecie, stanowisko Sądu I instancji narusza również zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP) i zasadą demokratycznego państwa prawnego, gdyż za ten sam czyn różne osoby ponosiłyby różną odpowiedzialność, uzależnioną od tego, kiedy zostało wydane orzeczenie w sprawie.

Uzasadniając wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że postanowieniem z 11 lipca 2014 roku WSA w Warszawie uwzględnił wniosek, wstrzymując wykonanie zaskarżonej decyzji, przy czym Sąd ten ocenił, że wykonanie decyzji może rodzić poważne trudności dla skarżącego, wobec czego istnieje duże prawdopodobieństwo spowodowania jego destabilizacji ekonomicznej. Dlatego też ze względu na brak okoliczności, które mogłyby wpłynąć w międzyczasie na zmianę postrzegania tego stanu rzeczy, a jednocześnie wobec upadku postanowienia o wstrzymaniu wykonania po wydaniu wyroku przez Sąd I instancji (art. 61 § 6 p.p.s.a.), podtrzymanie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji do czasu rozpatrzenia sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny jest uzasadnione.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, o czym niewątpliwie przesądziły zarzuty odnoszące się do pominięcia przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca 2014 r. o sygnaturze akt: SK 6/12. Należy wskazać, że w powyższym wyroku, opublikowanym w Dzienniku Ustaw z 2014 r. pod pozycją 926, Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji R P, przepisy art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 u.o.p., a więc przepisy stanowiące podstawę kontrolowanych przez Sąd I instancji decyzji, z uwagi na przewidziany w nich obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu.

Jednocześnie w wyroku tym Trybunał, korzystając z dyspozycji, o której mowa w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP postanowił o odroczeniu utraty mocy obowiązującej przepisów uznanych za niezgodne z ustawą zasadniczą na maksymalny okres 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Artykuł 190 ust. 3 Konstytucji stanowi bowiem, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego i w przypadku ustawy termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy.

Sąd I instancji uznając, że powyżej przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego pozostaje bez wpływu na wynik sprawy stwierdził przede wszystkim, że po pierwsze, Trybunał, nie zakwestionował całego mechanizmu ochrony przyrody (zadrzewień), na który składają się: obowiązek uzyskania – co do zasady – uprzedniego zezwolenia właściwego organu na usunięcie drzewa lub krzewu, połączony – w określonych ustawą sytuacjach – z uiszczeniem opłaty (w racjonalnej wysokości), oraz kary za niepodporządkowanie się temu obowiązkowi, który wynika z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji. Po drugie, Trybunał nie podważa również przyjętej obecnie koncepcji kary administracyjnej, jako sankcji za samo bezprawne zachowanie naruszające obowiązek administracyjnoprawny, pod warunkiem jednak stworzenia prawnych możliwości uwzględniania w procesie karania indywidualnych okoliczności konkretnego przypadku.

Jakkolwiek przytoczona argumentacja Sądu nawiązuje w istocie do motywów rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego, to jednak pomija bardzo ważną jego część, która ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Otóż, jak wynika z uzasadnienia wyroku z 1 lipca 2014 r. sygn. akt SK 6/12, Trybunał rzeczywiście eksponował w nim przede wszystkim konieczność ochrony przyrody. Jak podkreślił, Konstytucja RP niezwykle wysoko sytuuje wartość, jaką stanowi środowisko, umieszczając je wśród najważniejszych zadań państwa (art. 5 w związku z art. 68 ust. 4 i art. 74 Konstytucji RP). Ochrona przyrody, która stanowi element ochrony środowiska, została expressis verbis wymieniona w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP jako wartość, która może uzasadniać ustawowe ograniczenia w korzystaniu z praw konstytucyjnych, w tym z prawa własności nieruchomości i jej poszczególnych składników. Zdaniem jednak Trybunału Konstytucyjnego ograniczenia te, niezależnie od zachowania formy ustawy i motywowania celem ochrony środowiska (oba te wymogi spełnia zakwestionowana ustawa o ochronie przyrody), muszą jednak odpowiadać wymaganiom wynikającym z zasady proporcjonalności (sensu stricto). Trybunał Konstytucyjny, akceptując bowiem wprowadzenie i utrzymywanie mechanizmu ochrony zadrzewień i wynikające z jego stosowania ograniczenia prawa własności, jak również zagrożenie administracyjną karą pieniężną w przypadku naruszenia obowiązku uprzedniego uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu z nieruchomości, uznał, że taka administracyjna kara pieniężna, jak również opłata za usunięcie drzewa za zezwoleniem, może stanowić, w określonych okolicznościach, sankcję nieproporcjonalną do uszczerbku wywołanego w środowisku na skutek usunięcia drzewa lub krzewu. Kwestionowane przepisy nie uwzględniają bowiem w szczególności specyfiki tych sytuacji, w których nastąpiło uszkodzenie drzewa siłami przyrody lub jego chorobą, jak również na skutek wystąpienia stanu wyższej konieczności. Analizowane przepisy przewidują za usunięcie z nieruchomości drzewa lub krzewu bez zezwolenia czysto obiektywną odpowiedzialność administracyjną, oderwaną od indywidualnych okoliczności dokonania tego deliktu. Posiadacz nieruchomości, z której zostało usunięte przez niego lub za jego przyzwoleniem, a bez zezwolenia właściwego organu, drzewo lub krzew nie ma prawnej możliwości zwolnienia się od tej odpowiedzialności prawnej przez wykazanie, że doszło do tego z przyczyn, za które on nie odpowiada. Wysokość administracyjnej kary pieniężnej, określona sztywno, nie pozwala uwzględnić stopnia uszczerbku w przyrodzie (w skrajnym przypadku może nie być żadnego uszczerbku), ciężkości naruszenia obowiązku ustawowego ani sytuacji majątkowej sprawcy deliktu administracyjnego. W niektórych przypadkach obowiązek zapłacenia kilkudziesięciu lub kilkuset tysięcy złotych administracyjnej kary pieniężnej może doprowadzić sprawcę deliktu do znacznego uszczerbku finansowego i odjęcia mu prawa własności. Podsumowując Trybunał Konstytucyjny orzekł, że ograniczenia prawa własności, wynikające z zaskarżonych przepisów, nie spełniają zasady proporcjonalności i tym samym są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Uzasadniając konieczność odroczenia terminu utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów, Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że przeciwne działanie pozbawiłoby właściwe organy samorządu terytorialnego podstaw prawnych do wymierzania administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu rosnącego na tej nieruchomości, co uniemożliwiłoby im realizację części zadań nałożonych przez ustawę. Taki stan rzeczy byłby wysoce niepożądany z uwagi na konieczność zapewniania ochrony przyrody (środowiska).

Z powyższego wynika więc, że rzeczywiście intencją Trybunału Konstytucyjnego było utrzymanie funkcji prewencyjnej i odstraszającej w odniesieniu do podmiotów dopuszczających się usuwania drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Intencję tę należało jednakże odczytać w ten sposób, że Trybunał Konstytucyjny odłożył moment wyeliminowania kontrolowanych w sprawie przepisów z obrotu prawnego z uwagi na konieczność objęcia dalszą ochroną drzew lub krzewów przed zagrożeniem niekontrolowanego ich wycinania. Ponadto Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu analizowanego wyroku orzekł również, że brak obowiązku uzyskania wymaganego zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu z nieruchomości czy też ograniczenie się tylko do obowiązku, bez zagrożenia administracyjną karą pieniężną jego naruszenia, spowodowałoby w istocie, że właściciele (posiadacze) działek, kierując się tylko własnymi, często wyłącznie materialnymi interesami, mogliby niszczyć nawet bardzo wartościowy pod względem przyrodniczym i krajobrazowym krajobraz. Z tych względów wyznaczony osiemnastomiesięczny termin do wprowadzenia stosownych zmian ustawowych należało uznać za adresowany przede wszystkim do ustawodawcy, celem wprowadzenia odpowiedniej nowelizacji ustawy o ochronie przyrody (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2016 r., sygn. akt II OSK 1188/14).

Należy też stwierdzić, że sytuacja, w której skarga kasacyjna mogłaby zostać oddalona przy zastosowaniu dotychczasowych przepisów, stawiałoby pod znakiem zapytania skuteczność kontroli sądowoadministracyjnej, a wręcz powodowałoby jej dysfunkcyjność. Decyzja bowiem i tak, chociaż w dalszej perspektywie, podlegałaby uchyleniu w trybie wznowienia postępowania administracyjnego. Dodatkowo nakładałoby to na stronę obowiązek podjęcia stosownej aktywności - złożenia wniosku o wznowienie postępowania - we właściwym terminie. Prowadziłoby to w efekcie również do kwestionowania skuteczności podstawowych zadań sądownictwa administracyjnego, a więc ochrony praw i wolności obywateli. Funkcja ochrony praw podmiotowych jednostki wynika z przyjętych w polskim systemie sądownictwa administracyjnego założeń weryfikacji działalności administracji publicznej (R. Hauser: Konstytucyjny model polskiego sądownictwa administracyjnego (w:) Polski model sądownictwa administracyjnego, red. J. Stelmasiak, J. Niczyporuk, S. Fundowicz, Lublin 2003, str. 143 i n.).

Z powyższych względów, uznając zasadność zarzutów skargi kasacyjnej odnoszących się do naruszenia powołanych w niej podstaw materialnych, w szczególności art. 190 ust. 1 i ust. 4 Konstytucji oraz art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 u.o.p., Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, a rozpoznając skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił również wydane przez organy obu instancji rozstrzygnięcia. Nadmienić można, że wskazane naruszenia uprawniałyby także do uchylenia zaskarżonego wyroku i rozstrzygnięć organów także wówczas gdyby nie zostały powołane w podstawach skargi kasacyjnej Niekonstytucyjność norm stanowiących podstawę kontrolowanych przez sąd administracyjny rozstrzygnięć organów Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., I OPS 9/09 (ONSAiWSA 2010, nr 2, poz. 16), bierze bowiem pod uwagę z urzędu.

W sprawie nie zachodziła ani konieczność, ani potrzeba oceny pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie i tak do uwzględnienia regulacji prawnych wprowadzonych do ustawy o ochronie przyrody m. in. ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1045) przy uwzględnieniu oczywiście zawartych w tej ustawie przepisów przejściowych. Nowe regulacje materialnoprawne mogą wymagać dodatkowych lub niekiedy odmiennych ustaleń faktycznych. Dodatkowo, ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej, z uwagi na zmianę przepisów prawa, nie miałaby charakteru wiążącego w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. Z tych względów ocena pozostałych zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej okazała się zbędna.

Należy zauważyć, że nowelizacja w zakresie dotyczącym brzmienia art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody weszła w życie z dniem 28 sierpnia 2015 r. Zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w nowym brzmieniu (ustalonym przepisem art. 29 pkt 11 ustawy zmieniającej), administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1–3 ustawy o ochronie przyrody, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, podczas gdy według dotychczasowych przepisów kara administracyjna wynosiła trzykrotność tej opłaty.

Zgodnie z zasadą ogólną praworządności (art. 6 k.p.a.), mającą walor zasady konstytucyjnej (art. 7 Konstytucji RP), organy administracji mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa. To zaś implikuje w szczególności powinność rozpoznawania i rozstrzygania spraw przez organy administracji na gruncie obowiązującego aktualnie (tj. na dzień orzekania przez dany organ) stanu prawnego.

W związku z tym należy wskazać, że zgodnie z art. 53 ust. 3 ustawy zmieniającej, do postępowań w sprawach, o których mowa w art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody, w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie (w omawianym zakresie) ustawy zmieniającej ustawę o ochronie przyrody – tj. przed 28 sierpnia 2015 r. – stosuje się przepisy dotychczasowe, chyba że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy ochronie przyrody, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, byłaby względniejsza.

Stwierdzić należy, że ten ostatni przypadek – "względniejszej" kary wymierzanej według nowych przepisów – zachodzić będzie w rozpoznawanej sprawie, już choćby z uwagi na sygnalizowany wyżej fakt, że zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w nowym brzmieniu, administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1–3 ustawy o ochronie przyrody, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, podczas gdy według dotychczasowych przepisów kara administracyjna wynosiła trzykrotność tej opłaty. W konsekwencji, w rozpoznawanej sprawie znajdą zastosowanie przepisy art. 88 i art. 89 ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu ustalonym przez art. 29 pkt 11 ustawy zmieniającej, co oznacza, że organ pierwszej instancji będzie obowiązany rozważyć, czy w sprawie nie zaszły przesłanki do zastosowania przepisu art. 89 ust. 10 ustawy o ochronie przyrody, w myśl którego nie wszczyna się postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli od końca roku, w którym usunięto lub zniszczono drzewo lub krzew albo uszkodzono drzewo, upłynęło 5 lat.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji będzie miał na względzie uwagi wyżej poczynione. Organ uwzględni nowe brzmienie regulacji w zakresie wymierzania kar za usunięcie drzew bez zezwolenia, a w szczególności mające zastosowanie na dzień orzekania regulacje dotyczące przedawnienia możliwości ich ustalania - w ramach instytucji umorzenia postępowania.

Na mocy art. 206 i art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości, uznając, że zachodzi w tej sprawie uzasadniony przypadek wyrażający się w obowiązku uwzględnienia przez Sąd wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 lipca 2014r., SK 6/12, którego natomiast nie mogły uwzględnić organy obu instancji.

J. Bortkiewicz M. Dałkowska - Szary A. Łuczaj