Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 465/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6531 Dotacje oraz subwencje z budżetu państwa, w tym dla jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2024 poz 1267
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
article: art. 134 par 1, art. 151, art. 153 i art. 170
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 10
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Surma Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.) Asesor WSA Andrzej Mącznik Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 31 lipca 2024 r. nr SKO.IN-90/2889/56/2024 w przedmiocie zwrotu kwoty dotacji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 31 lipca 2024 r. nr SKO.IN-90/2889/56/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (dalej "kolegium"), po rozpoznaniu odwołania A. D., uchyliło decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Morawica (dalej "burmistrz") z 4 maja 2023 r. nr OS.1711.1.2021.JC, OS.1711.2.2021.JC określającą A. D. prowadzącej N. P. "[...]" z siedzibą w B. przypadającą do zwrotu kwotę dotacji w wysokości [...] zł i orzekło w ten sposób, że określiło A. D. przypadającą do zwrotu kwotę dotacji w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia kolegium podkreśliło, że A. D. prowadzi N. P. "[...]" z siedzibą w B., otrzymując na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych z budżetu gminy M. miesięczną dotację na każdego ucznia w kwocie: w roku 2019 - [...] zł, w roku 2020 - [...] zł, w roku 2021 - [...] zł.

Jak wskazało kolegium, kontrola przeprowadzona w dniach od 10 marca do 30 czerwca 2021 r. przez gminę w tym przedszkolu wykazała brak udokumentowania rzeczywistej liczby uczniów w badanym okresie, tj. za lata 2019 - 2021. Stwierdzono, że skarżąca winna dokonać zwrotu dotacji w łącznej kwocie [...]zł. Odnosząc się do wystąpienia pokontrolnego, skarżąca zażądała od gminy precyzyjnego wskazania dzieci, które nie uczestniczyły w zajęciach oraz wyliczenia dni, w których były nieobecne. Pismem z 15 grudnia 2021 r., na podstawie art. 50 k.p.a., gmina wezwała skarżącą do złożenia na piśmie wyjaśnień oraz dokumentów, w postaci: umów zawartych z rodzicami/opiekunami prawnymi dzieci uczęszczających do ww. przedszkola; umowy zawartej z firmą dostarczającą posiłki dla dzieci; ewidencji wpłat rodziców/prawnych opiekunów za posiłki oraz opłat za czesne pobierane w przedszkolu w kontrolowanym okresie; innych dokumentów potwierdzających faktyczną liczbę dzieci na zajęciach w tym okresie w sytuacji nieprowadzenia list obecności dzieci na zajęciach; historii wyodrębnionego rachunku bankowego w ww. okresie. Żądanych wyjaśnień i dokumentów skarżąca nie złożyła.

W dniu 28 lutego 2022 r. organ dotujący przeprowadził rozprawę z udziałem strony, w trakcie której skarżąca potwierdziła zeznania złożone podczas kontroli. Potwierdziła, że zawierała umowy z rodzicami oraz dysponuje tymi umowami. Wskazała również, że kontrolujący zwrócili się do niej z wnioskiem o wykonanie kopii tych umów, ale odmówiła ich wykonania. Wyjaśniła, że wszystkie dzieci, z których rodzicami zawarła umowy, korzystały z posiłków, które dostarczała firma kateringowa. Sporządzała listy obecności dzieci i kontrolujący mieli do nich dostęp w czasie kontroli. Wskazała, że jest w posiadaniu imiennej listy dzieci uczestniczących w zajęciach. Skarżąca potwierdziła, że umowy zawierała najczęściej na 12 miesięcy, jednak zdarzało się, że dziecko było wypisywane w trakcie roku. Posiada dokumenty potwierdzające ten fakt, ale nie udostępniła ich, ponieważ nie była o to proszona. Wezwana do udostępnienia tych dokumentów, nie okazała ich. Wyznaczono skarżącej termin 7 dni na przedłożenie umów zawartych z rodzicami/opiekunami prawnymi, ewidencji wpłat rodziców/opiekunów prawnych za czesne i posiłki oraz innych dokumentów potwierdzających faktyczną liczbę dzieci, historii wyodrębnionego rachunku bankowego pod rygorem negatywnych skutków procesowych. Wezwanie to okazało się bezskuteczne.

Wobec tego, że skarżąca odmówiła współpracy przy ustalaniu stanu faktycznego, organ zwrócił się do rodziców dzieci o złożenie wyjaśnień na piśmie. Spośród 42 dzieci uczęszczających do przedszkola, które zostały wskazane przez skarżącą, pisma wraz z załączonym wzorem oświadczenia zostały wysłane do rodziców 40 dzieci (do dwojga rodziców nie wysłano pism z powodu śmierci dziecka oraz braku możliwości ustalenia aktualnego adresu). Na podstawie otrzymanych oświadczeń organ dotujący stwierdził, że w przypadku sześciu uczniów wystąpiła różnica w okresach uczęszczania do przedszkola: w przypadku K. B. liczba miesięcy, w jakim nie przysługiwał mu status ucznia to jeden miesiąc; M. K. - siedem miesięcy; A. K. - jeden miesiąc; N. P. - cztery miesiące; A. R. - dwa miesiące; T. S. - jeden miesiąc. W związku z powyższym organ ustalił, że za tych uczniów skarżąca winna zwrócić gminie dotację w łącznej kwocie [...]zł.

Rodzice siedmiorga dzieci nie złożyli wymaganego oświadczenia, w związku z tym burmistrz uznał, że brak jest dowodu potwierdzającego okresy, w których dzieci uczestniczyły w zajęciach. Stwierdził zatem, że tym dzieciom nie przysługiwał status ucznia w przedszkolu w okresie: J. B. - 20 miesięcy; K. B. - 25 miesięcy; K. C. - 25 miesięcy; Z. C. - 5 miesięcy; B. K. - 12 miesięcy; P. K. - 1 miesiąc; O. M. - 4 miesiące. Kwota dotacji do zwrotu z tego tytułu, została przez Gminę ustalona na łączną kwotę [...]zł łącznie. Według burmistrza skarżąca winna zwrócić do budżetu gminy kwotę [...]zł, o czym orzekł decyzją z 19 lipca 2022 r. nr [...], [...] JC.

Kolegium decyzją z 12 grudnia 2022 r. uchyliło powyższą decyzję burmistrza w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało na konieczność: przeprowadzenia dowodu z umów zawieranych z rodzicami uczniów w celu precyzyjnego określenia liczby dzieci uczęszczających do przedszkola na zajęcia w danym miesiącu, a umowy te winna przedłożyć skarżąca; dokonania weryfikacji stanowiska, czy dzieci, których rodzice nie złożyli oświadczeń dotyczących udziału w zajęciach, faktycznie nie brały w nich udziału i poparcia tego stanowiska dowodami. Ponadto kolegium stwierdziło, że niezasadnym było naliczenie odsetek w decyzji orzekającej zwrot dotacji, gdyż obowiązek wyliczenia i zapłaty odsetek w prawidłowej wysokości należy do osoby zobowiązanej do zwrotu dotacji z mocy samego prawa.

W ponownie prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym burmistrz pismem z 21 grudnia 2022 r. wezwał skarżącą do przedłożenia oryginałów umów zawartych z rodzicami/opiekunami prawnymi dzieci uczęszczających do ww. przedszkola w latach 2019, 2020 i styczniu 2021 r. oraz innych dokumentów potwierdzających faktyczną liczbę dzieci uczęszczający do przedszkola i korzystających z usług realizowanych przez tę placówkę, w tym: umowy zawartej z firmą dostarczająca posiłki dla dzieci, ewidencję wpłat rodziców/opiekunów prawnych za posiłki oraz opłat za czesne pobierane w przedszkolu w kontrolowanym okresie, w sytuacji nieprowadzenia list obecności dzieci na zajęciach innych dokumentów potwierdzających faktyczną liczbę dzieci na zajęciach we wskazanym okresie oraz historii wyodrębnionego rachunku. Skarżąca nie przedłożyła wymaganych umów i pozostałych żądanych dokumentów.

Wobec powyższego burmistrz pismem z 14 lutego 2023 r. zwrócił się do rodziców dzieci: J. B., K. B., K. C., Z. C., B. K., P. K. i O. M. o złożenie oświadczeń dotyczących uczestnictwa ich dzieci w zajęciach. Wszyscy rodzice odpowiedzieli na wezwanie i potwierdzili uczestnictwo dzieci w zajęciach w okresach wskazanych przez skarżącą. Organ pierwszej instancji uzyskał także informację, że dziecko A. K. było uczestnikiem zajęć w przedszkolu do 31 lipca 2019 r. Ustalił, że uczniowie: K. B. - 1 miesiąc, M. K. - 7 miesięcy, A. K. - 1 miesiąc, N. P. - 4 miesiące, A. R. - 2 miesiące, T. S. - 1 miesiąc, nie uczestniczyli w zajęciach w ustalonych okresach, a mimo to skarżąca pobrała na te dzieci dotację w kwocie [...]zł.

W wyniku dokonanych ustaleń burmistrz decyzją z 4 maja 2023 r. nr [...], [...] określił skarżącej przypadającą do zwrotu kwotę dotacji w wysokości [...] zł. Decyzję tą utrzymało w mocy kolegium decyzją z 5 października 2023 r. nr [...]

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, po rozpatrzeniu skargi A. D., wyrokiem z 15 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Ke 570/23 uchylił decyzję kolegium nr [...] z 5 października 2023 r. Sąd wskazał, że zarzuty skargi są bezzasadne, natomiast ani organ pierwszej instancji ani kolegium nie wyjaśniło powodów zażądania zwrotu dotacji za T. S. za cały sierpień 2019 roku, gdy dziecko to przebywało w przedszkolu od 5 do 30 sierpnia. Sąd stwierdził, że w świetle przywołanych przepisów prawa, dotacja jest rozliczana z uwzględnieniem ilości dni w danym miesiącu pozostawania uczniem przedszkola niepublicznego. W związku z tym sąd uznał za nieprawidłowe rozstrzygnięcie o zwrocie całości dotacji wypłaconej na rzecz pozostawania uczniem przez T. S. w sierpniu 2019 roku, skoro od 5 do 30 sierpnia dziecko było uczniem tej placówki.

Ponownie rozpoznając odwołanie strony kolegium powołało treść art. 17 ust. 1, art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1, art. 36, art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (t. j. Dz. U. z 2023r., poz. 1400 z późn. zm.), a także art. 252 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1634 ze zm. zwanej dalej "u.f.p."). Organ odwoławczy zaznaczył, że podstawą ustaleń w zakresie liczby dzieci i okresu ich przebywania w kontrolowanym przedszkolu był rejestr uczniów przekazany przez skarżącą w czasie kontroli oraz oświadczenia złożone przez rodziców dzieci na żądanie gminy.

Powołując treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935), dalej: p.p.s.a., organ wskazał, że z ww. wyroku WSA w Kielcach wynika, że sąd nie podzielił zarzutów skargi. Wskazał on, że nie ma racji skarżąca, że organy, zwłaszcza organ pierwszej instancji, nie podjął wystarczającej inicjatywy dowodowej celem ustalenia istotnych dla wyniku sprawy okoliczności faktycznych. Nie mogły okazać się skuteczne zarzuty naruszenia przez organ odwoławczy zasad postępowania dowodowego dotyczące załączonych do odwołania fotokopii dzienników zajęć. Kopie te nie zawierają szczegółowych danych dotyczących pobrania i wykorzystania dotacji przez skarżącą w kontrolowanym okresie. W żadnej mierze sąd nie dopatrzył się także naruszenia art. 10 k.p.a. przez kolegium. Odnośnie braku wskazania w decyzji terminu zwrotu dotacji i zapłacenia należnych od niej odsetek sąd zgodził się z kolegium, że termin ten wynika z przepisów prawa (art. 252 ust. 1 ustawy o finansach publicznych), nie stanowi więc bezwzględnie koniecznego elementu decyzji określającej obowiązek zwrotu, wobec braku którego niezawierająca go decyzja musiałaby zostać wyeliminowana z porządku prawnego. Podobnie, w ocenie sądu, organy nie miały obowiązku określania terminu, od którego liczyć należy odsetki od przypadających do zwrotu należności, jako że wynika to bezpośrednio z przepisów prawa.

WSA w Kielcach wskazał jedynie, że w świetle art. 252 ust. 5 u.f.p. oraz uchwały Rady Miejskiej w M. z 30 października 2019 r. wynika, że dotacja jest rozliczana z uwzględnieniem ilości dni w danym miesiącu pozostawania uczniem przedszkola niepublicznego. W związku z tym sąd uznał za nieprawidłowe rozstrzygnięcie o zwrocie całości dotacji wypłaconej na rzecz pozostawania uczniem przez T. S. w sierpniu 2019 roku, skoro od 5 do 30 sierpnia dziecko było uczniem tej placówki. Kolegium związane w tym zakresie stanowiskiem sądu zreformowało podjęte przez burmistrza rozstrzygnięcie, nie mogąc przy tym uwzględnić wyjaśnień złożonych przez organ pierwszej instancji w dniu 13 marca 2024 r. Miesięczna dotacja na każdego ucznia w roku 2019 wyniosła [...] zł. Stąd dzieląc miesięczną kwotę na każdego ucznia przez liczbę dni w sierpniu i mnożąc przez liczbę dni, w których T. S. uczestniczył w zajęciach, otrzymaną sumę należało odjąć od ustalonej przez burmistrza kwoty dotacji oświatowej przypadającej do zwrotu wynoszącej [...] zł (482,22 zł : 31x26 = [...] zł; [...] zł - [...] zł = [...] zł).

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. D. zaskarżyła powyższą decyzję kolegium w całości, zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie:

1. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia tj.: art. 7 w związku z art. 77 § 1 K.p.a., art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak podjęcia przez organy I i II Instancji czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz do jej załatwienia tj.:

- organy nie przeprowadziły postępowania dowodowego, nie uwzględniły wniosków skarżącej o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej i przeprowadzenie dowodu z przedłożonej dokumentacji pedagogicznej, w tym dzienników zajęć;

- oparły decyzje na niedostatecznym zebraniu materiału dowodowego, jak również niedostatecznym rozważeniu już zebranego w sprawie materiału dowodowego;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny w pływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia, tj.: art. 80 k.p.a. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego w niniejszej sprawie, w szczególności poprzez dowolne i wybiórcze przeanalizowanie dokumentacji, która stanowiła jedyny dowód, jaki organy zgromadziły w toku postępowania administracyjnego,

3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia, tj. art. 10 § 1 K.p.a. poprzez brak zapewnienia skarżącej czynnego udziału w sprawie, zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącej, ponadto nie wyznaczono rozprawy administracyjnej oraz nie poinformowano o zamiarze wydania decyzji przez organ odwoławczy, co uniemożliwiło stronie zajęcie końcowego stanowiska w sprawie oraz złożenie wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków A. K., I. B., M. R., K. K. (rodziców dzieci, na które pobrana dotacja została zakwestionowana);

4. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 252 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych w zw. z art. 34 ust. 1 i 2 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że wypłacona dotacja została pobrana w nadmiernej wysokości, podczas gdy w rzeczywistości została ona pobrana zgodnie z treścią ustawy o finansowaniu zadań oświatowych.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie przedmiotowego postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca zarzuciła, że organy oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, uprzednio rozpoznające sprawę nie zważyły, że skarżąca wielokrotnie składała wnioski dowodowe o jej przesłuchanie oraz o przeprowadzenie oględzin dokumentacji, w tym dokumentacji pedagogicznej oraz wpisów w dziennikach. Organ II Instancji dysponował kserokopiami dzienników lekcyjnych, potwierdzającymi obecność kwestionowanych uczniów. Ponadto wbrew twierdzeniom sądu, skarżąca nie prezentowała biernej postawy, bowiem w trakcie trwania kontroli okazała dzienniki lekcyjne, co zostało odnotowane w protokole kontroli. Skarżąca dołączyła również oświadczenia rodziców, z których jednoznacznie wynika, że dzieci uczęszczały w kwestionowanych okresach do przedszkola prowadzonego przez skarżącą.

W odpowiedzi na skargę kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe wyjaśnienia w sprawie.

W piśmie z 12 listopada 2024 r. skarżąca powtórzyła zarzuty skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Ocena legalności zaskarżonej decyzji wymaga uwzględnienia, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wyrokiem z 15 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Ke 570/23 sąd ten uchylił decyzję kolegium utrzymującą w mocy decyzję burmistrza określającą A. D. przypadającą do zwrotu kwotę dotacji w wysokości [...] zł. Sąd zaakceptował ustalenia organów w zakresie ustalenia, że pięcioro dzieci (K. B., M. K., N. P., A. R. oraz A. K.) nie uczęszczało do placówki we wszystkich zadeklarowanych przez skarżącą okresach. W związku z tym sąd zaakceptował określenie A. D. kwoty do zwrotu obejmującej dotacje wypłacone przez organ na rzecz przedszkola niepublicznego prowadzonego przez skarżącą na ww. uczniów.

Sąd powziął natomiast wątpliwości odnośnie kwoty dotacji przypadającej do zwrotu, dotyczącej ucznia T. S.. Wskazał, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że dziecko uczestniczyło w zajęciach przedszkola "[...]" w sierpniu 2019 r. - od 5 do 30 sierpnia 2019 r. Tymczasem organ orzekł o zwrocie dotacji za cały sierpień 2019 r., czyli kwoty [...]zł. Równocześnie ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie wyjaśniły, z jakiego powodu uznały, że dotacja nie przysługiwała skarżącej za te dni, co do których matka T. S. potwierdziła, że jej syn uczęszczał do przedszkola. Sąd nakazał, aby rozpoznając ponownie sprawę organ wyjaśnił powstałe wątpliwości dotyczące zwrotu dotacji wypłaconej na ucznia T. S..

Skutkiem powyższego było wydanie (obecnie zaskarżonej) decyzji z 31 lipca 2024 r., w której organ odwoławczy uchylił decyzję burmistrza z 4 maja 2023 r. określającą A. D. przypadającą do zwrotu kwotę dotacji w wysokości [...] zł i orzekł w ten sposób, że określił przypadającą do zwrotu kwotę dotacji w wysokości [...] zł. Organ przyjął bowiem, że T. S. uczestniczył w zajęciach w sierpniu 2019 r. przez 26 dni. Uwzględniając, że miesięczna dotacja na każdego ucznia wynosiła w sierpniu 2019 r. [...] zł wyliczył, że na ww. dziecko należało wypłacić kwotę dotacji w wysokości [...] zł. W związku z tym przypadająca do zwrotu kwota dotacji została ustalona w wysokości [...] zł.

Akceptując poprawność powyższych ustaleń należy wskazać, że znajdują one potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Rodzic tego dziecka wskazał, że dziecko chodziło do przedszkola "[...]" w sierpniu 2019 r. - od 5 do 30 sierpnia 2019 r. Skarżąca zadeklarowała natomiast obecność ww. ucznia na zajęciach w przedszkolu w sierpniu 2019 r. W związku z tym należało uznać, jak uczyniło to kolegium, że w dniach od 5 do 30 sierpnia 2019 r. dziecko uczestniczyło w zajęciach przedszkola i przysługiwała za ten okres dotacja. Stanowisko zaprezentowane przez organ zostało prawidłowo uzasadnione, stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., do czego również zobowiązał WSA w Kielcach w wyroku I SA/Ke 570/23.

Aktualnie A. D. zaskarżyła decyzję kolegium w całości, czyli także co do zwrotu kwoty dotacji za 5 dzieci (K. B., M. K., N. P., A. R. oraz A. K.). Oznacza to, że ponownie zakwestionowała te ustalenia organu, których prawidłowość została już przesądzona prawomocnym wyrokiem WSA w Kielcach sygn. akt I SA/Ke 570/23, akceptującym ustalenia organu w niniejszym zakresie.

Podkreślenia wymaga, że zarówno kolegium, wydając decyzję z 31 lipca 2024r., jak i sąd rozpoznając skargę wywiedzioną na tą decyzję, działa w warunkach ścisłego związania uprzednim prawomocnym rozstrzygnięciem sądu. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związani. Ponadto, zgodnie z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Przepis ten dotyczy prawomocności materialnej orzeczenia. Istota mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia sądu wyraża się w tym, że wskazane w powyższym przepisie podmioty muszą brać pod uwagę fakt istnienia i treść prawomocnego orzeczenia sądu. Muszą one przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. W konsekwencji w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być już ona ponownie badana.

Skoro wyrok WSA w Kielcach z 15 lutego 2024 r. sygn. akt I SA/Ke 570/23 stał się prawomocny, to jego ustalenia wiązały zarówno organy orzekające ponownie w sprawie, jak i aktualnie sąd. Tym samym, w niniejszym postępowaniu nie mogą być ponownie badane kwestie przesądzone już w wyroku I SA/Ke 570/23, czyli określenie przypadającej do zwrotu kwoty dotacji za 5 dzieci (K. B., M. K., N. P., A. R., oraz A. K.).

W kontekście zarzutów skargi należy wskazać, że w powołanym wyroku sąd jednoznacznie i bezwarunkowo stwierdził, że ustalenia organów w powyższym zakresie są w pełni poprawne. Sąd wyjaśnił, że nie ma racji skarżąca, że organy, zwłaszcza organ I instancji, nie podjął wystarczającej inicjatywy dowodowej celem ustalenia istotnych dla wyniku sprawy okoliczności faktycznych. Organ wykorzystał bowiem szereg dostępnych środków dowodowych, przy biernej postawie skarżącej. Udostępnione przez nią dokumenty nie były wystarczające do ustalenia, które dokładnie dzieci – z uwzględnieniem ilości dni w każdym miesiącu – pozostawały uczniami przedszkola w kontrolowanym okresie. Skarżąca kontestowała uprawnienia kontrolujących i obowiązki podmiotu kontrolowanego wynikające z uchwały z 2019 r., w której wyraźnie postanowiono, że dokumentacja finansowa dotycząca otrzymanej dotacji powinna być opisana w sposób umożliwiający ustalenie wysokości wydatków sfinansowanych ze środków dotacji oraz w odniesieniu do zakresu wykorzystania dotacji, o których mowa w ustawie o finansowaniu zadań oświatowych (§ 9 ust. 8 uchwały nr [...] Rady Miejskiej w M. z dnia 30 października 2019 r. w sprawie trybu udzielania i rozliczania dotacji dla publicznych i niepublicznych szkół, przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w publicznych szkołach podstawowych i innych form wychowania przedszkolnego, trybu przeprowadzania kontroli prawidłowości ich pobrania i wykorzystania oraz terminu i sposobu rozliczenia wykorzystania dotacji, dalej też jako "uchwała"). Kontrolujący mają prawo dokonywania odpisów i kserokopii kontrolowanej dokumentacji, służące dokumentowaniu stwierdzonych nieprawidłowości; kserokopie służące jako załączniki do protokołu kontroli powinny być poświadczone za zgodność z oryginałem przez osoby reprezentujące kontrolowaną jednostkę oświatową; w razie potrzeby kontrolujący mogą wystąpić do organu prowadzącego kontrolowany podmiot lub jego dyrektora do udzielenia pisemnych lub ustnych wyjaśnień, sporządzenia obliczeń i zestawień w zakresie pobrania i wykorzystania dotacji (§ 9 ust. 9-11 uchwały).

Dalej sąd wskazał, że § 3 ust. 2 uchwały jest przepisem prawa powszechnie obowiązującego na obszarze gminy M.. Uchwała jest aktem prawa miejscowego i jej przepisy obowiązywały także skarżącą, która pobierała dotacje pochodzące ze środków publicznych i powinna wyjaśnić sposób wydatkowania tych środków w stopniu i w sposób wynikający z przepisów prawa, w tym z ww. uchwały, czego dostatecznie nie uczyniła. Jakkolwiek organ ma obowiązek gromadzić materiał dowodowy niezbędny do rozstrzygnięcia sprawy, to nie można pominąć powinności strony do współdziałania z organem – tym bardziej, że to skarżąca korzysta z dotacji. To zatem sama strona jest źródłem niezbędnych informacji w zakresie celowości i sposobu rozdysponowania otrzymanych dotacji. Stąd próba przerzucenia na organ ciężaru dowodu spoczywającego na stronie nie mogła okazać się skuteczna, a wszelkie związane z nią zarzuty – zasadne. Organy oparły swoje ustalenia na oświadczeniach rodziców, co do okresu uczęszczania ich dzieci do przedszkola. Jeżeli skarżąca nie zgadzała się z tymi oświadczeniami, mogła odpowiednimi dowodami wykazywać ich wadliwość. Obowiązkiem podmiotu prowadzącego placówkę dotowaną jest wykazanie prawidłowości wydatkowania dotacji.

Sąd uznał też, że nie mogły okazać się skuteczne zarzuty naruszenia przez organ odwoławczy zasad postępowania dowodowego dotyczące załączonych do odwołania fotokopii dzienników zajęć. Kopie te nie zawierają szczegółowych danych dotyczących pobrania i wykorzystania dotacji przez skarżącą w kontrolowanym okresie.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. 10 k.p.a. przez kolegium. Kontrola, a potem postępowanie administracyjne przed organem I instancji, toczyły się od marca 2021 r. do maja 2023 r., zaś po złożeniu odwołania upłynęło kilka miesięcy do wydania decyzji przez organ II instancji. Dlatego twierdzenie skarżącej, że brak zawiadomienia na podstawie art. 10 k.p.a. wystosowanego przez kolegium przed wydaniem decyzji uniemożliwiło jej zajęcie stanowiska w sprawie, a przez to miało wpływ na wynik sprawy jest nieuprawnione. W każdym razie w skardze takiego wpływu nie wykazała. Również nieuwzględnienie wniosków dowodowych o przesłuchanie skarżącej i przeprowadzenie rozprawy nie spowodowało wadliwości procesowej czyniącej skargę zasadną, skoro w toku kontroli strona miała możliwość złożenia wyjaśnień i dokumentów. Nie wywiązała się ona w pełni z obowiązków spoczywających na podmiocie kontrolowanym określonych w uchwale, które to obowiązki znajdują przecież swoje ustawowe umocowanie w ustawie o finansowaniu zadań oświatowych (art. 36 i art. 38 ust. 1 u.f.z.o.).

Powyższa ocena prawna posiada przymiot obowiązującej i wiążącej sąd również w niniejszej sprawie. Jak już wyżej to odnotowano, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Piśmiennictwo i praktyka sądowa jednolicie przyjmują również, że w świetle treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w niezaskarżonym wyroku sądu pierwszej instancji, uchylającym zaskarżoną decyzję, wiąże nie tylko ten sąd oraz organ, lecz także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną od kolejnego wyroku wydanego w tej sprawie. Ustanowiona w ww. przepisie zasada związania oceną prawną powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak i wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej (zob. T. Woś, Komentarz do art. 153, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, T. Woś, H. Knysiak-Sudyka, M. Romańska. Redakcja naukowa T. Woś, Warszawa 2016, s. 895; zob. też wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 16 maja 2007 r., sygn. akt I FSK 857/06; z 16 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2506/12 - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 i art. 170 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie.

Należy stwierdzić, że kolegium, wydając zaskarżoną decyzję uwzględniło treść powyższych przepisów. Zarzuty podniesione przez stronę skarżącą odnoszą się do kwestii już przesądzonych, co oznacza że nie mogą one odnieść skutku. Dotyczy to wszystkich zarzutów natury procesowej oraz związanych z nimi zarzutów natury materialnej. Jeżeli zatem w konkretnym postępowaniu uczestniczą te same podmioty i znajdują w nim zastosowanie te same przepisy prawa co w sprawie wcześniej zakończonej prawomocnym wyrokiem, obowiązkiem sądu administracyjnego jest uwzględnienie związania wynikającego z treści tego wyroku.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, w której skarżąca powtórzyła zarzuty skargi złożonej w sprawie I SA/Ke 570/23. Należy w tym miejscu zauważyć, że skarżąca nie skorzystała z uprawnienia do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku I SA/Ke 570/23 i nie zakwestionowała go zakresie, w jakim sąd uznał za prawidłowe ustalenia organu. Tymczasem, co należy ponownie podkreślić, prawomocnym wyrokiem zostało już przesądzone, że prawidłowo organ określił przypadającą do zwrotu kwotę dotacji za 5 dzieci (K. B., M. K., N. P., A. R. oraz A. K.). Kwestią podlegającą nowej ocenie jest tylko zwrot kwoty dotacji za ucznia T. S., a jak wyżej podniesiono, tym razem kolegium ustaliło ją prawidłowo, uwzględniając wytyczne sądu. Konsekwencją powyższego było uchylenie przez kolegium decyzji organu I instancji i orzeczenie kwoty zwrotu dotacji w niższej wysokości.

Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.