Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1140/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Wojciech Wycichowski (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 maja 2023 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 15 listopada 2022 r., nr SKO Gd/3670/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z 9 lutego 2022 r. T. K. (dalej: "Wnioskodawczyni", "Strona", "Skarżąca") wystąpiła do Burmistrza Miasta Redy (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji") o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem H. K..

Decyzją z 31 maja 2022 r. Burmistrz, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615) - dalej: "u.ś.r.", odmówił Stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podał, że Wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad mężem poprzez takie czynności jak: codzienne zakupy, przygotowywanie posiłków, podawanie lekarstw, pomoc w ubieraniu się, przebieraniu, wizyty lekarskie, krótkie spacery, pomoc w chodzeniu po schodach. Burmistrz zaznaczył, że H. K. samodzielnie korzysta z toalety, samodzielnie spożywa posiłki i lekarstwa po wcześniejszym przygotowaniu, porusza się samodzielnie przy pomocy balkonika. Wskazano, że Strona jest z wykształcenia krawcem, a od 2019 r. pobiera emeryturę.

Mając powyższe na uwadze organ pierwszej instancji ocenił, że Wnioskodawczyni wykonuje przy mężu czynności higieniczne, nie pielęgnacyjne, nie wymagające ciągłej obecności. Podkreślono, że mąż Strony nie wymaga leczenia odleżyn, ran, nie wymaga pielęgnacji przetok czy stomi. Ponadto nie wymaga karmienia przez sondę, nie jest używany cewnik, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych w ciągu dnia oraz nie używa pampersów czy pielucho-majtek. Pomoc Wnioskodawczyni sprowadza się zatem do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie się wykonuje

w każdym gospodarstwie domowym.

Zdaniem Burmistrza za czynności związane z opieką nad osobą niepełnosprawną nie można uznać wykonywanych na co dzień prac domowych takich jak zakupy, umawianie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, które i tak muszą być wykonywane bez względu na to, czy w rodzinie jest osoba niepełnosprawna wymagająca stałej opieki, czy nie. Organ pierwszej instancji przyznał, że Wnioskodawczyni pomaga mężowi w codziennym funkcjonowaniu, jednak wykazanych czynnościach, wykonywanych w ramach sprawowanej opieki nad nim, nie można uznać za sprawowanie opieki stałej,

a raczej za wspomaganie osoby niepełnosprawnej w jej funkcjonowaniu. Czas i zakres sprawowaniem opieki nad mężem z całą pewnością nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia co najmniej w niepełnym wymiarze, mimo pobierania emerytury od 2019 r. Oznacza to, że w niniejszej sprawie nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu, a koniecznością sprawowania opieki.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 15 listopada

2022 r. utrzymało ją w mocy.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że zakres opieki sprawowanej przez Stronę jest raczej pomocą świadczona mężowi w codziennym funkcjonowaniu, a nie opieką. Wskazano, że wśród czynności wymienionych przez Wnioskodawczynię, jakie wykonuje w ramach opieki nad mężem, dominują czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jakie są wykonywane niezależnie od tego, czy jest w nim osoba niepełnosprawna czy też nie (sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, gotowanie i podawanie posiłków, załatwianie spraw urzędowych, wykupowanie recept, umawianie wizyt lekarskich). Bez wątpienia czynności te Strona wykonuje również we własnym interesie. Zdaniem Kolegium do czynności opiekuńczych związanych z chrobrą męża można ewentualnie zaliczyć przygotowywanie leków, ich podawanie i pilnowanie godzin ich zażywania oraz pomoc w dojściu do toalety w nocy, choć H. K. samodzielnie porusza się przy pomocy balkonika i w tym zakresie w dzień nie ma problemów z korzystaniem z toalety. Z racji niepełnosprawności ma raczej problemy ze wstawaniem z łóżka, niż z dojściem do toalety. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że mąż Strony nie jest osobą leżącą, wychodzi na spacery (przy pomocy żony chodzi po schodach), samodzielnie spożywa posiłki. Z racji tego, że nie jest osobą leżącą i sam może dojść do toalety, wymaga jedynie pomocy przy czynnościach higienicznych, pomocy w ubieraniu się. Wnioskodawczyni w związku z tym osobiście nie musi dbać w całości o higienę osobistą męża, karmić go, zmieniać mu pielucho-majtek, podawać leków w sposób szczególny, tj. w postaci wlewów czy zastrzyków, zmieniać opatrunków, przeciwdziałać odleżynom itp.

Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane z racji sprawowania opieki, czy też udzielania pomocy osobie niepełnosprawnej, lecz z powodu braku możliwości wykonywania pracy zarobkowej spowodowanej tą opieką, która jest na tyle czasochłonna, że nie można jej pogodzić z pracą zarobkową. Poza tym, opieka nad chorym (niepełnosprawnym) członkiem najbliższej rodziny jest prawnym obowiązkiem, wynikającym z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a niezależnie od niego jest obowiązkiem moralnym. Wnioskodawczyni opiekowałaby się mężem z pewnością nawet

w sytuacji, gdyby nie legitymował się on orzeczeniem o niepełnosprawności.

Organ odwoławczy wskazał następnie, że niepełnosprawność męża Strony datuje się od 4 stycznia 2019 r. Wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem, lecz z uwagi na to, że osiągnęła wiek emerytalny i przeszła na emeryturę. Mimo że jest emerytką mogłaby podjąć zatrudnienie

w niewielkim wymiarze czasu pracy. Przyznała jednak, że ma problemy z kręgosłupem i to jest też, obok sprawowania opieki (pomocy mężowi), powód, dla którego dodatkowego zatrudnienia nie podjęła (umiarkowany stopień niepełnosprawności, a niepełnosprawność powstała w 2014 r.). Później jednak Strona wyjaśniła, że dojazdy do pracy (zakładu pracy chronionej) są zbyt czasochłonne. Nie wzięła jednak pod uwagę, że wykorzystując swoje umiejętności zawodowe mogłaby pracować chałupniczo przy dostosowaniu stanowiska pracy do jej potrzeb. Praca w warunkach chronionych polega bowiem na tym,

że pracodawca ma obowiązek dostosować stanowisko pracy do osoby wykonującej czynności w ramach stosunku pracy, przy zapewnieniu jej 7 godzinnego dnia pracy

(35 godzin tygodniowo) i przerw w tejże pracy związanej z odpoczynkiem i rehabilitacją. Takie warunki można stworzyć w domu, a przy tym pracownicy wykonujący pracę nakładczą (chałupniczą) są poszukiwani na rynku pracy.

Kolegium zwróciło również uwagę na rozbieżności pomiędzy wykazami czynności przedstawionymi przez Stronę. W wywiadzie i złożonym organowi pierwszej instancji wyjaśnieniu Wnioskodawczyni nie podawała, że mąż wymaga przeciwdziałania odleżynom i przewracania na inny bok. Wyjaśniała, że mąż jest osobą samodzielnie poruszającą się, co oznacza, że nie jest leżący i z tego względu wymagającym takich działań. Nie podawała również, aby mąż w razie potrzeby korzystał z pielucho-majtek, a Strona mu je zmieniała.

Organ odwoławczy podniósł, że analizując sytuację Wnioskodawczyni wziął pod uwagę nie tylko zakres czynności, ale również ich czasochłonność. Wprawdzie Strona przedstawiła czynności, jakie uznała za opiekę nad mężem w chronologii czasowej, ale przy dobrze zagospodarowanym czasie i wykluczeniu czynności związanych

z prowadzeniem gospodarstwa domowego, które można wykonywać co kilka dni (gotowanie obiadów, zakupy), lub raz w miesiącu (czynności urzędowe, wykupienie recept), pozostałe czynności, jakie Wnioskodawczyni wykonuje przy mężu zajmują niewiele czasu. Strona wprawdzie wskazała, że podaje mężowi leki siedem razy dziennie

i trzy posiłki, ale te kwestie można rozwiązać, skoro mąż Wnioskodawczyni samodzielnie spożywa przygotowane posiłki i samodzielnie przyjmuje leki. Można zatem przygotować mu je wcześniej i ewentualnie monitorować czas zażycia leków.

Podsumowując Kolegium podzieliło stanowisko Burmistrza, że gdyby Strona faktycznie chciała i zdrowie na to by jej pozwalało mogłaby podjąć zatrudnienie. Wnioskodawczyni nie spełnia tym samym przesłanek uprawniających ją do świadczenia pielęgnacyjnego. Pomiędzy rezygnacją z pracy i niepodejmowaniem jej lub innego zatrudnienia a opieką sprawowaną nad mężem nie ma związku przyczynowego wskazanego w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W skardze na decyzję organu odwoławczego T. K., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie

w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Stawiając ten zarzut wniesiono o uchylenie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniesiono również o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa

w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. W ocenie strony skarżącej nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez Skarżącą mężowi nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej

i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zaznaczono, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności (schorowania) nie jest w stanie sobie sama zapewnić.

Kolegium w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ustalił i zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności

z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia,

że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c P.p.s.a.).

Z przepisu art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika z kolei, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został

w skardze podniesiony.

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 15 listopada 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta Redy z 31 maja 2022 r. odmawiającą T. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem H. K..

Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji są przepisy u.ś.r., która

w art. 17 szczegółowo określa przesłanki, od których spełnienia uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne w związku

z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wtedy, gdy osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym zatem wymogiem uzyskania omawianego świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Należy zwrócić uwagę, że u.ś.r. nie zawiera definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie,

a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Należy również wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację

z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r.

sygn. akt I OSK 1148/20, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy

w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W niniejszej sprawie organy odmówiły przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem (niespełnienie przesłanki

z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.).

W sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez H. K. orzeczenia o niepełnosprawności wydanego 28 stycznia 2019 r. przez Miejski Zespół

ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Rudzie Śląskiej. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej

i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 100 ze zm.) - dalej: "ustawa o rehabilitacji", z którego to orzeczenia wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność zapewnienia mężowi Skarżącej stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7). W orzeczeniu tym potwierdzono również konieczność zaopatrzenia

w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie (pkt 5) oraz uzasadnioną potrzebę korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki (pkt 6).

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku

z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca. Rolą tych organów było natomiast ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do jego przyznania i czy faktycznie sprawuje nad niepełnosprawnym opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu

o niepełnosprawności.

Przenosząc przytoczone wyżej regulacje i poczynione uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd jako prawidłowe ocenia stanowisko organów, że w sprawie nie wystąpił związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Należy powtórzyć, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego

z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Zdaniem Sądu stan faktyczny sprawy ustalony przez organy m.in. na podstawie wywiadu środowiskowego z 15 marca 2022 r. nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące zarówno stanu zdrowia H. K., jak i zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą nad mężem są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez orzekające w sprawie organy.

Z wywiadu środowiskowego wynika m.in., że T. K. (ur. w 1959 r.) mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem H. (ur. w 1958 r.). Mąż Skarżącej zmaga się z chorobą Parkinsona, ma problemy z prostatą i nerkami, jest pod opieką neurologa. Podczas wywiadu Skarżąca oświadczyła, że umawia męża na wizyty lekarskie, w których wraz z mężem uczestniczy, nadzoruje spożywanie przez męża przepisanych leków. Strona pomaga również mężowi w utrzymywaniu higieny osobistej, sprząta, pierze, przygotowuje posiłki. Przeprowadzający wywiad środowiskowy pracownik socjalny zaznaczył, że H. K. samodzielnie porusza się po mieszkaniu (wspomagając się balkonikiem). Okoliczność tę potwierdziła Skarżąca w załączonym do wywiadu środowiskowego oświadczeniu, wskazując dodatkowo, że mąż samodzielnie spożywa posiłki i lekarstwa (wcześniej przez nią przygotowane).

Dla rozpoznawanej sprawy bardzo istotna jest okoliczność wynikająca z wywiadu środowiskowego, podczas którego Skarżąca oświadczyła, że legitymuje się orzeczeniem

o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z powodu choroby kręgosłupa i to jej choroba jest głównym powodem, dla którego nie może podjąć dodatkowego zatrudnienia, powodem tym jest również konieczność sprawowania opieki nad mężem.

Biorąc pod uwagę wskazane powyżej dokumenty i okoliczności z nich wynikające Sąd podziela stanowisko organów, że pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem nie zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W judykaturze podkreśla się, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd właśnie w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyroki NSA: z 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21, z 7 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1549/19, z 14 września 2017 r. sygn. akt

I OSK 695/17, czy z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15).

Należy również zauważyć, że pomimo znacznej niepełnosprawności oraz chorób mających wpływ na obecny stan zdrowia mąż Skarżącej wykazuje się samodzielnością - nie jest osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki, po mieszkaniu porusza się samodzielnie (wspomagając się balkonikiem), co do zasady sam zaspokaja potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa przygotowane wcześniej posiłki i przyjmuje lekarstwa. Już z tego powodu należy uznać, że zakres i częstotliwość czynności wykonywanych przez Skarżącą w ramach opieki nie jest na tyle intensywny i absorbujący, aby stanowił obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym.

Nie można również tracić z pola widzenia okoliczności, że ze złożonego przez Stronę formularza czynności wykonywanych podczas opieki wynika, iż część z nich H. K. wykonuje samodzielnie, a część nie jest wykonywanych w ogóle. Natomiast część z tych czynności składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego (robienie zakupów, realizacja recept, podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie itp.) i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności Strony, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (zob. wyrok NSA z 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 351/21).

W judykaturze wskazuje się, że czynności polegające na podawaniu leków, czy umawianiu wizyt lekarskich nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu (wyrok NSA z 16 kwietnia 2021 r. sygn. akt I OSK 2859/20). Wskazane przez Skarżącą czynności, które wykonuje jako czynności związane

z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przy właściwej organizacji dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasowym (zob. wyrok NSA z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 858/21).

Sąd nie kwestionuje złego stanu zdrowia męża Skarżącej i konieczności jego wsparcia, do czego Strona jest zobowiązana zgodnie z regulacjami ustawy z dnia

25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm.), jednakże sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Takiej podstawy nie stanowi również deklarowana gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych.

Podsumowując należy wskazać, że Skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec męża godząc je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową (o ile stan zdrowia jej na to pozwoli), chociażby w minimalnym wymiarze. Doświadczenie życiowe uczy, że część czynności, które wykonuje Strona, można wykonywać przed pracą lub po pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego mogą być wykonywane również poza godzinami zatrudnienia, tak jak to się odbywa w szeregu gospodarstw domowych, w których pod opieką pracujących pozostają chociażby małoletnie dzieci lub osoby starsze.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżąca - z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje względem męża - ma potencjalną możliwość, na tle okoliczności stwierdzonych

w wywiadzie środowiskowym, wykonywania pracy. Zdaniem Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na ustalenie istotnych okoliczności sprawy, tj. zakresu

i rozmiaru sprawowanej przez Skarżącą opieki nad mężem.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 P.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za nieuzasadnioną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, korzystając z przepisu art. 119 pkt 2 P.p.s.a., bowiem wniosek w tej sprawie złożyła strona skarżąca w skardze (k. 2v akt sądowych), a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.[pic]