Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 576/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2012-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, ar. 8 ust. 3, art. 11 ust. 2, art. 1, art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 106 ust. 1 i 5, art. 109 art. 110 ust. 7 i 8
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 108 i art. 163 Kpa
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 134 par. 1 P.p.s.a, , art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 138 par. 1 pkt Kpa, art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa, art. 108 Kpa, art. 105 par. 1 Kpa
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 P.p.s.a.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 września 2012 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] przyznany został E.J. zasiłek stały na okres od do[...] w wysokości[...] oraz na okres od [...] w wysokości [...]zł.

Kierownik Ośrodka Pomocy Rodzinie , działając z upoważnienia Prezydenta Miasta decyzją z dnia [...] uchylił wyżej wskazaną decyzję z dnia[...] w przedmiocie zasiłku stałego.

Jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia wskazano w decyzji art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 3, art. 11 ust. 2, art. 1, art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 106 ust. 1 i 5, art. 109, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn.zm.), art. 108 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn.zm.) rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2007 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 127, poz. 1055).

W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik przytoczył treść art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej oraz nadmienił, że w każdej decyzji administracyjnej znajduje się pouczenie o treści art. 109 ustawy o pomocy społecznej.

Według organu w sprawie zaistniał przypadek wypełniający obligatoryjną przesłankę z art. 106 ust. 5 uchylenia decyzji przyznającej świadczenia z pomocy społecznej, bowiem nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej strony spowodowana uzyskaniem dochodu w postaci otrzymywania pomocy finansowej od osób drugich, a także uzyskiwaniem dochodu ze sprzedaży sprzętów domowych, skutkująca utratę prawa do zasiłku stałego. Następnie Kierownik wyjaśnił, że zasiłek stały (art. 37 ustawy) przysługuje między innymi osobom pełnoletnim samotnie gospodarującym, niezdolnym do pracy z tytułu wieku lub całkowicie niezdolnym do pracy. Przyznanie prawa do zasiłku stałego wymaga spełnienia kryterium dochodowego. Osoba samotnie gospodarująca musi wykazać dochód niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, tj[...] zł.

Według art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej : "za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony , bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób." Ustawodawca jasno wskazuje, że dochód to suma miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. A zatem otrzymywana pomoc finansowa od osób drugich, stanowi w myśl cytowanej ustawy dochody strony. Jednakże w trakcie pobierania świadczeń z pomocy społecznej E. J. składał oświadczenia, że jego źródło dochodu to zasiłki z pomocy społecznej, nie wykazywał pomocy innych osób, choć był zainteresowany informowany o konieczności zgłaszania każdej zmiany sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Wynika stąd, że podawał nieprawdziwe informacje, nie zgłaszał podczas wywiadów żadnych zmian w swojej sytuacji.

Organ stwierdził, że Ośrodek otrzymał pisma- w dniu [...] , a w dniu[...] ze Spółdzielni Mieszkaniowej z których wynika, że wpłaty własne strony na poczet paliwa gazowego i czynszu mieszkaniowego przewyższały deklarowane dochody. W tym czasie E. J. pobierał zasiłek stały w kwocie [...] zł, oświadczał, że nie posiada żadnych własnych dochodów, nie informował Ośrodka o zmianie sytuacji dochodowej, pomimo że w każdej decyzji administracyjnej strona jest pouczona o konieczności informowania o każdej zmianie jej sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń.

W okresie od [...] E. J. składał kilkakrotnie oświadczenia na okoliczność ustalenia wysokości uzyskiwanych dochodów, źródła ich pochodzenia oraz czasu ich uzyskiwania. W dniu [...] złożył oświadczenie, że w okresie [...] utrzymywał się z pomocy MOPR, nie chciał odpowiadać na zadawane przez pracownika socjalnego pytania, czy miał dodatkowe źródło dochodu. W dniu [...] poprosił pracownika socjalnego o wypełnienie oświadczenia w jego imieniu, że oddał znajomemu swój sprzęt domowy, który to znajomy zabrał ww. sprzęt na giełdę, a w zamian za to wpłacił na konto gazowni zadłużenie za gaz. Nie zgodził się na podanie danych kolegi. Kolejne oświadczenie złożył w dniu [...] nie wyraził zgody na podanie informacji "osoby, która pomogła w trudnej sytuacji", stwierdził, że nadal podtrzymuje, że utrzymuje się tylko z pomocy MOPR. W dniu [...] został poproszony o wyjaśnienie kwestii związanych z zaistniałą rozbieżnością pomiędzy wnoszonymi opłatami, a deklarowanym dochodem. Na wyjaśnienie ww. kwestii E. J. podał pracownikowi w trakcie rozmowy, że pomocy finansowej udzielali mu rodzice, rodzeństwo, koledzy z klubu AA, którzy opłacali czynsz mieszkaniowy oraz kolega, który opłacał rachunki za gaz w zamian za uzyskane od niego przedmioty gospodarstwa domowego. Ponadto podał, że nie pamięta dokładnie wszystkiego. Dodatkowo złożył pisemne oświadczenie, w którym wskazał, że: nie uzyskiwał dochodów, znalazły się "przychylne osoby" (podając m.in. rodziców), które pozwoliły wyjść z "krytycznej sytuacji". Ponadto oświadczył, że nie potrafi sobie przypomnieć kiedy i kto mu pomagał, osoby te nie chcą, aby podawać ich dane personalne. Ponowne oświadczenie złożył w dniu [...] oznajmiając oraz [...] otrzymał pomoc finansową od mamy M. K.

W ocenie organu, we wszystkich składanych oświadczeniach E. J. nie podał miesięcznych kwot dochodu uzyskiwanego ze sprzedaży sprzętów domowych oraz kwot pomocy finansowej od rodziny, przyjaciół, znajomych, a także nie wskazał w sposób jednoznaczny czasu, od kiedy pomoc ta istnieje.

Wskazując na treść cytowanych art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, Kierownik wywiódł, że składane przez stronę oświadczenia wskazują, że nie współdziała z pracownikiem socjalnym w celu wyjaśnienia sytuacji.

Z zebranego materiału wynika, że E. J. posiada dochody, których kwot nie ujawnia, nie ujawnia także źródeł dochodu, co wiąże się z brakiem współpracy w celu wyjaśnienia i określenia rzeczywistej sytuacji dochodowej, mającej wpływ na ustalenie uprawnień do zasiłku stałego.

Z samych wpłat tylko na poczet paliwa gazowego i czynszu wynika, że wyżej wymieniony dysponował dochodami przekraczającymi kryterium kwalifikujące do korzystania ze świadczeń finansowych z pomocy społecznej. Z dokonywanych przez stronę wpłat wynika, że na poczet paliwa gazowego i czynszu dokonał łącznych wpłat: na kwotę [...] na kwotę[...]; w [...] we na kwotę[...]; w na kwotę[...] , w na kwotę[...] , w na kwotę[...]. W dniu[...]. w trakcie wykonywania czynności służbowych pracownik socjalny ustalił, że E. J. dokonał w[...] wpłaty własnej na poczet paliwa gazowego i czynszu w łącznej kwocie[...].

W ocenie organu wątpliwe jest zatem, iż gospodaruje i utrzymuje się jedynie z zadeklarowanego dochodu, który znacznie przewyższa wpłaty na poczet paliwa gazowego oraz czynszu mieszkaniowego. Wątpliwości organu budzi fakt, że wysokość opłat regulowanych przez stronę jest wyższa niż otrzymywana pomoc ze strony Ośrodka, która uniemożliwia dokonywanie opłat mieszkaniowych w ww. wysokościach. E. J. posiada zatem dochody, które pozwalają mu nie tylko na zaspokojenie bieżących potrzeb w zakresie utrzymania, ale i na regularne dokonywanie opłat mieszkaniowych, czego nie ujawniał. Ze złożonych przez stronę oświadczeń wynika, że otrzymuje pomoc finansową od przyjaciół i rodziny, a więc posiada dochody, których nie zgłaszał, jednocześnie pobierał zasiłek stały, którego przyznanie uzależnione jest od posiadanych dochodów.

Pomiędzy deklarowanym dochodem, a ustalonymi przez organ wydatkami zachodzi dysproporcja. W złożonym w dniu [...] oświadczeniu o stanie majątkowym zainteresowany nie zadeklarował posiadania zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych, nie wskazał także innych, dodatkowych informacji o stanie majątkowym. Zgodnie z art. 12 ustawy o pomocy społecznej " w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby, wskazującą, że osoba ta jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych(...), można odmówić przyznania świadczenia". Zachodzi zatem prawdopodobieństwo posiadania niezadeklarowanych środków finansowych, z których strona ma możliwość zaspokojenia bieżących potrzeb. Kierownik nadmienił, że E. J. jest zobowiązany do niezwłocznego informowania organu o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej (art. 109 ustawy o pomocy społecznej).

Przytaczając treść art. 3 pkt 4 i art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, organ podkreślił, że pomoc społeczna wkracza w sytuację osób i rodzin wtedy, gdy nie są one w stanie pokonać trudności życiowych własnym działaniem. Jednak w pierwszej kolejności osoby i rodziny powinny skorzystać z własnych zasobów majątkowych (pieniężnych i niepieniężnych) oraz z własnych możliwości działania. Zaspokajanie potrzeb ze środków pomocy społecznej powinno być ukierunkowane w pierwszej kolejności na te osoby, które ze względu na całkowity brak dochodów lub ich nieznaczną wysokość bez udzielenia im pomocy nie byłyby w stanie egzystować ( Wyrok NSA z dn. 24.09.1996 r., S.A./Gd. 3281/95LEX nr 44077). W pierwszej kolejności osoby powinny zaspokajać bieżące potrzeby z posiadanego dochodu, jakim dysponują. Z akt sprawy wynika, że strona zamieszkuje w bardzo dużym mieszkaniu własnościowym. Ma zatem możliwości wykorzystania własnych uprawnień np. do wynajęcia części mieszkania, sprzedaży mieszkania i nabycia innego tańszego w utrzymaniu, bądź zamiany na mniejsze i tańsze w utrzymaniu. Pracownik socjalny w trakcie przeprowadzania rodzinnych wywiadów środowiskowych podejmował z zainteresowanym rozmowy na temat konieczności zamiany mieszkania na mniejsze, a przede wszystkim na tańsze w eksploatacji. Prawo do świadczeń z pomocy społecznej uwarunkowane jest wykazaniem się własną aktywnością w zakresie zaspokajania swych potrzeb życiowych (Wyrok NSA Prawo Pracy 1997/11/41).

Dalej organ poinformował stronę, że wraz z uchyleniem niniejszej decyzji traci prawo do ubezpieczenia zdrowotnego oraz wyjaśnią, że rygor natychmiastowej wykonalności organ nałożył na podstawie art. 108 k.p.a. ze względu na wyjątkowo ważny interes społeczny w postaci właściwego rozdysponowania środków publicznych oraz w szczególności na fakt, iż środki przeznaczone w budżecie MOPR na wypłatę zasiłków stałych są ograniczone i nie wystarczają na pokrycie wszystkich potrzeb w tym zakresie.

E. J. nie zgadzając się z powyższą decyzją wniósł odwołanie podając, iż zasiłek stały był jego jedynym źródłem utrzymania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks Postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn.zm.) w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 i art. 37 ust. 1 pkt 1 i art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 z późn.zm.) oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 127, poz. 1055), po rozpatrzeniu odwołania utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Na wstępie uzasadnienia swej decyzji organ odwoławczy opisał ustalenie zawarte w decyzji organu I instancji.

Następnie Kolegium wskazało, że przepis art. 106 ust. 4 o pomocy społecznej stanowi, iż decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad ten przeprowadzany jest m.in. w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób o których mowa w art. 103 (art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy. Zatem z treści powyższych przepisów wynika, iż nieodzownym elementem postępowania w sprawie o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest rodzinny wywiad środowiskowy. Taki wywiad przeprowadzony został z E. J. w dniu [...] (aktualizacja wywiadu).

Organ wyjaśnił, że podstawą udzielania pomocy materialnej osobom i rodzinom jest ustawa o pomocy społecznej, ustalająca krąg osób, do których pomoc może być kierowana oraz kryteria udzielania tej pomocy. Przy tym zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Jednocześnie organ zauważył, iż w myśl art. 12 ustawy (przywołanego w podstawie prawnej wydanej decyzji), w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Pomoc ta nie powinna być udzielana, jeżeli osoba lub rodzina jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć trudną sytuację życiową. Możliwość samodzielnego pokonania sytuacji kryzysowych zależy zwykle od posiadania odpowiednich środków finansowych, a ich brak skłania do zwracania się o pomoc do instytucji publicznych. Przyznanie pomocy społecznej w zdecydowanej większości przypadków uzależnione jest od sytuacji majątkowej potencjalnego świadczeniobiorcy, w szczególności zaś od jego dochodów. Zdarza się jednak, że osoby ubiegające się o świadczenie przedstawiają nieprawdziwe dane, na skutek omyłki lub celowego wprowadzenia w błąd. Dlatego też pracownicy prowadzący postępowanie w sprawie przyznania świadczeń mają uprawnienia do sprawdzania i weryfikowania takich informacji. Konsekwencją przedstawiania nieprawdziwych danych może być odmowa przyznania pomocy, bądź - jak w niniejszym przypadku - uchylenie decyzji pomoc taką przyznającą. Takie działania osób starających się o świadczenie mogą sprowadzać się również do oddzielania sytuacji dochodowej od majątkowej. Dokumentowane przez nie dochody w rzeczywistości mogą być niskie, jednakże nie muszą się one przekładać na sytuację majątkową. Osoby takie mogą np. otrzymywać wsparcie od rodziny lub nie ujawniać korzyści osiąganych z czynności prawnych (spadków darowizn, umów, itp.). Mając na względzie możliwość wystąpienia dysproporcji pomiędzy deklarowanymi dochodami a rzeczywistą sytuacją majątkową ustawodawca zastrzega prawo odmowy pomocy. Nie wskazuje przy tym, co należy rozumieć pod pojęciem "dysproporcji" pozostawiając to ocenie podmiotu zajmującego się przyznawaniem wsparcia.

Zdaniem Kolegium, organ I instancji w niniejszej sprawie dokonał wnikliwej analizy stanu finansowego i majątkowego strony, wskazując na rozbieżności w składanych przez Wnioskodawcę oświadczeniach o stanie majątkowym oraz ustalając w przeprowadzanym wywiadzie środowiskowym stan faktyczny, co następnie znalazło swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. W ocenie Kolegium przy wydawaniu zaskarżonej decyzji wzięto pod uwagę sytuację rzeczywistą, zebrano wszelkie materiały dowodowe w sprawie, przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy, porównano oświadczenia majątkowe złożone przez osobę ubiegającą się o świadczenie, przeprowadzono wywiad w środowisku. W oparciu o powyższe stwierdzić należało, że zachodzi dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu (zasiłek stały) a sytuacją majątkową strony, wskazującą że strona jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową wykorzystując własne zasoby majątkowe.

Kolegium uznało, że okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia sprawy jest to, że beneficjent jest właścicielem lokalu o powierzchni [...] metrów kwadratowych, co jednocześnie uniemożliwia mu korzystanie z dodatku mieszkaniowego; standard mieszkania jest bardzo wysoki, jest wyposażone w niezbędne sprzęty gospodarstwa domowego AGD, RTV, również sprzęt komputerowy (komputer, drukarka), mieszkanie jest odnowione, w [...] przeprowadzony został remont kuchni. E.J. jest kawalerem, w wieku aktywności zawodowej (ur. [...] Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, dochody strony w relacji do wydatków są niewspółmierne. Z akt sprawy wynika, że wpłaty własne E.J. na poczet paliwa gazowego i czynszu mieszkaniowego przewyższały deklarowane dochody, w tym czasie bowiem E.J. pobierał zasiłek stały w wysokości[...] , oświadczając, że nie uzyskuje żadnych dochodów. Tymczasem z notatki służbowej pracownika socjalnego wynika, że w [...] dokonał wydatków w łącznej wysokości [...] przy dochodzie [...] w [...]zł przy dochodzie [...] w [...] zł przy dochodzie [...] przy dochodzie [...] zł przy dochodzie [...] w [...] przy dochodzie [...]. Przy powyższych wpłatach własnych nie uwzględniono wpłat E. J. związanych z wykupem energii elektrycznej (licznik przedpłatowy) oraz z zaspokajaniem innych, podstawowych potrzeb życiowych. Jak wynika z akt postępowania - czego prawidłowość kwestionuje E. J. - do Jego dochodu doliczone zostały kwoty otrzymywane od osób drugich - określanych jako "przychylne osoby", kolega, znajomi, rodzice (oświadczenie M. K. - karta nr oświadczenie strony -karta ). Ponadto, z oświadczenia E. J. z dnia[...] wynika, że uzyskał także środki pieniężne ze sprzedaży sprzętu domowego - szafa, mikrofalówka, rower, lustro.

Stosownie do treści art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (...). Ustawodawca sprecyzował nadto katalog wydatków zmniejszających uzyskiwany przez wnioskodawcę dochód, a także katalog przychodów, których nie traktuje się jako dochód w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej (art. 8 ust. 4 ustawy). Oba te katalogi mają charakter zamknięty, co nie dopuszcza możliwości wykładni rozszerzającej. Wśród wpływów, które nie są z woli ustawodawcy traktowane jako dochód, nie zamieszczono kwot otrzymywanych (choćby sporadycznie) od osób trzecich w formie bezzwrotnej czy też w postaci pożyczki, a zatem należy przyjąć, iż przychody te stanowią z punktu widzenia ustawy o pomocy społecznej dochód podlegający wliczeniu do dochodu. Ponadto w sytuacji, gdy osoba korzystająca z pomocy społecznej samodzielnie stworzyła sobie możliwość zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych poprzez dysponowanie niezbędnymi do utrzymania środkami finansowymi pochodzącymi od znajomych/rodziny, czy też ze sprzedaży własnego sprzętu domowego, pomoc społeczna zwolniona jest od konieczności jego wspierania, jako że działa wyłącznie subsydiarnie. W przedmiotowej sprawie, strona nie zaprzecza jakoby uzyskiwała dochód z takiego właśnie źródła. Wobec zmiany sytuacji dochodowej organ I instancji uprawniony był zastosować art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej i uchylić swą wcześniejszą decyzję administracyjną.

W konkluzji swych wywodów organ odwoławczy stwierdził, że zakwestionowana decyzja została wydana po wszczęciu i przeprowadzeniu odrębnego postępowania (zawiadomienie z dnia[...], doręczonego stronie dnia w wyniku czego organ stwierdził, iż w sprawie istnieją przesłanki zawarte w art. 106 ust. 5 ustawy zobowiązujące organ do zmiany dotychczasowej decyzji. W uzasadnieniu omawianej decyzji uchylającej wskazano także, iż E. J. nie poinformował organu pomocy społecznej o zmianie sytuacji dochodowej mającej wpływ na dotychczas otrzymywane świadczenie.

E. J. zaskarżył powyższą decyzję ostateczną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc, że jest osobą niepełnosprawną, korzysta ze świadczeń z MOPR od wielu lat i jest w konflikcie z pracownikami Ośrodka. Celowo wcześniej wprowadzono go w błąd, by później korzystać to przeciwko niemu. Chciałby mieć możliwość wyjaśnienia swojej trudnej sytuacji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w swej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1270) Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawę prawną, co oznacza że obowiązkiem Sądu jest uwzględnienie wszystkich naruszeń prawa jakimi dotknięty jest zaskarżony akt administracyjny niezależnie od tego czy naruszenia te były przedmiotem zarzutów skargi.

Wyjaśnić też trzeba, że Sąd kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej decyzji do czego zobowiązany jest przez art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) nie jest kolejną instancją administracyjną, nie rozstrzyga po raz kolejny merytorycznie sprawy administracyjnej, gdyż to należy do kompetencji organów administracji publicznej obu instancji.

Sąd orzeka na podstawie akt administracyjnych, w odniesieniu do stanu faktycznego ustalonego w decyzji i według stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania decyzji ostatecznej.

Tak więc zawarta w skardze deklaracja skarżącego, że chciałby "mieć możliwość wyjaśnienia swej trudnej sytuacji" dla wyniku niniejszej sprawy jest bezprzedmiotowa. Skarżący miał taką możliwość na etapie postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ I instancji, zwłaszcza podczas wywiadu środowiskowego, który został przeprowadzony przez pracownika Ośrodka zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej.

Niezależnie od powyższego, Sąd uwzględnił skargę, jednakże z innych przyczyn niż zostały w niej podniesione.

Organy obu instancji orzekające w sprawie przeoczyły znaczenie konstytucyjnego charakteru decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, choć taki właśnie charakter tej decyzji jest powszechnie przyjmowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (vide wyroki NSA z dnia 11.08.2010 r., I OSK 654/10, LEX nr 737506, z dnia 20.09.2011 r., I OSK 655/11 LEX nr 1068524). Tego typu decyzja wywołuje jedynie skutek na przyszłość (vide wyrok WSA z dnia 17.11.2010 r., II SA/Sz 673/10. LEX nr 754889, WSA we z dnia 16.11.2010 r., IV SA/Wr 423/10, LEX nr 759157, WSA z dnia 28.09.2010 r., II SA/Bd 773/10. LEX nr 752170, WSA I SA/Wa 1209/10 LEX nr 750605, z dnia 22.09.2010 r.), a zatem wywiera skutek dopiero z chwilą uzyskania przez nią statusu decyzji ostatecznej.

Kwestię tę jednoznacznie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 września 2011 r. sygn.akt I OSK 655/11, LEX 1068524, wyjaśniając, że : "w przypadku stwierdzenia, że zachodzą przesłanki przewidziane w art. 106 ust. 5 u.p.s. organ wydaje decyzję uchylającą lub zmieniającą pierwotne rozstrzygnięcie ze skutkiem ex nunc, a co za tym idzie kształtuje nowy zakres uprawnień strony, istniejący dopiero od momentu wydania nowe decyzji, orzekającej o utracie prawa lub o zmianie wysokości dotychczas pobieranego świadczenia".

Konsekwencją wyżej przedstawionego charakteru prawnego decyzji opartej o przepis art. 106 ust. 5 u.p.s. jest bezprzedmiotowość jej wydania w sytuacji, gdy upłynął okres na jaki świadczenie z pomocy społecznej zostało przyznane. Tak więc nawet wówczas, gdy obiektywnie rzecz ujmując, dowody zebrane w toku postępowania wyjaśniającego i ujawnione w wyniku ich bezbłędnej oceny okoliczności – tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie – wskazują na zaistnienie przesłanek uchylenia decyzji ostatecznej przyznającej świadczenie z pomocy społecznej na podstawie art. 106 ust. 5 u.p.s., to wydanie takiej decyzji jest bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., gdyż zachodzi bezprzedmiotowość z przyczyn przedmiotowych, skoro upłynął okres na jaki świadczenie zostało przyznane.

Przenosząc powyższe rozważania teoretyczne na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że wprawdzie nie można dopatrzeć się podstaw do zakwestionowania prawidłowości dokonanych z zaskarżonej decyzji ustaleń faktycznych oraz do podważenia oceny, że ustalenia te wyczerpują hipotezę art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, to jednak przepis ten nie mógł być zastosowany z uwagi na to, że z dniem [...] kończył się okres na jaki świadczenie zostało przyznane. W stosunku do tej daty już decyzja organu I instancji była bezprzedmiotowa, skoro wydana została [...] a zatem najwcześniej mogła uzyskać walor ostateczności po upływie 14 dni od jej doręczenia skarżącemu, a nie w [...] kiedy już świadczenie nie przysługiwało. Wprawdzie organ I instancji w podstawie prawnej swojej decyzji powołał art. 108 k.p.a. i w uzasadnieniu wskazał przyczynę nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności jednakże zapomniał w rozstrzygnięciu decyzji orzec w przedmiocie tego rygoru.

Natomiast decyzja organu odwoławczego wydana została [...] a zatem niewątpliwie była decyzją bezprzedmiotową.

W tym stanie sprawy organ odwoławczy orzekł z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. skoro powinien był wydać decyzję opartą o przepis art. 138 § 1 pkt 2 zdanie in fine, co powinien ten organ wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Z tych względów należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję.