Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 2642/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2022 poz 1191
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirosław Montowski (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Tomasz Janeczko, asesor WSA Aneta Żak, Protokolant: specjalista Monika Gąsińska - Goc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2023 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 12 października 2022 r. znak: WSO-I.621.1.82.2022 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z 12 października 2022 r., znak: WSO-I.621.1.82.2022, Wojewoda Mazowiecki (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000, dalej: "k.p.a.") w związku z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1191, dalej: "u.e.l."), po rozpatrzeniu odwołania S. W. – utrzymał w mocy decyzję Burmistrza W. (dalej także: "organ I instancji") z [...] kwietnia 2022 r., nr [...] o wymeldowaniu S. W. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. M. w W.

Do wydania decyzji Wojewody doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych wskazanych przez ww. organy administracji.

Burmistrz W. wszczął na wniosek Z. W. (dalej także: "wnioskodawca") postępowanie o wymeldowanie S. W. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. M. w W. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji decyzją z [...] kwietnia 2022 r., nr [...] orzekł o wymeldowaniu wymienionej spod ww. adresu. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że S. W. trwale i dobrowolnie opuściła miejsce stałego zameldowania, czym wypełniła przesłankę wymeldowania, wynikającą z art. 35 u.e.l.

S. W. (dalej także: "skarżąca") wniosła – z zachowaniem ustawowego terminu – odwołanie od tej decyzji.

Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda Mazowiecki wskazaną na wstępie decyzją z 12 października 2022 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Burmistrza W. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że właścicielami lokalu nr [...] przy ul. M. w W. są Z. W. i E. W. (księga wieczysta nr [...]). Z. W. wnosząc o wymeldowanie S. W. wyjaśnił, że wymieniona od 10 lat zamieszkuje u córek w domu mieszczącym się przy ul. L. w W. Zawarta z nią umowa najmu lokalu nr [...] przy ul. M. w W. wygasła 31 października 2005 r., co potwierdził sąd w prawomocnym wyroku z [...] stycznia 2018 r. Na potwierdzenie swoich słów Z. W. załączył 30 grudnia 2021 r. do akt sprawy kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w W. I Wydział Cywilny z [...] stycznia 2018 r., sygn. akt I C [...], kopię wyroku Sądu Okręgowego dla [...] w W. IV Wydział Cywilny Odwoławczy z [...] czerwca 2021 r., sygn. akt IV Ca [...] oraz kopię postanowienia ww. Sądu z [...] czerwca 2021 r. Z orzeczeń tych wynika, że S. W. pozostaje w wieloletnim sporze z Z. W. i E. W. W jego konsekwencji nie przeprowadzała w lokalu remontów przez co jego stan techniczny uległ pogorszeniu, pomimo że była do nich zobowiązana na podstawie umowy najmu. Wnioskodawca poinformował także, że zdemontowano licznik energii elektrycznej dla lokalu nr [...] przy ul. M. w W.

Dalej organ odwoławczy nadmienił, że jak wynika z informacji otrzymanej z [...] S.A. wstrzymanie dostaw energii elektrycznej do lokalu nr [...] przy ul. M. w W. nastąpiło 25 stycznia 2021 r. na skutek demontażu licznika (pismo z 21 stycznia 2022 r.).

Wojewoda przywołał ponadto zeznania świadków - sąsiadów lokalu nr [...] przy ul. M. w W. Wskazał, że jak zeznała A. G., S. W. od ok. 20 lat nie mieszka w omawianym lokalu. Ostatni raz widziała wymienioną ok. 5 lat temu podczas jednej z jej wizyt w miejscu zameldowania na pobyt stały. Z kolei J. M. zeznała, że S. W. nie mieszka w lokalu nr [...] przy ul. M. w W. od ok. 10 lat. Zdaniem świadka wymieniona wyprowadziła się na stałe i obecnie mieszka z córkami w innym miejscu w W., a do omawianego lokalu od dłuższego czasu nikt nie wchodzi. Ostatnio widziała S. W. przy ul. M. kilka lat temu na klatce schodowej. Zeznania te potwierdza również B. G. Jej zdaniem S. W. nie mieszka w miejscu zameldowania na pobyt stały od ok. 5 lat. Ostatni raz widziała sąsiadkę wchodzącą do lokalu nr [...] przy ul. M. w W. ok. 3 lata temu. Świadek dowiedziała się od córek wymienionej, że S. W. mieszka u nich i obecnie w ogóle nie wychodzi z domu.

W dniach 28 grudnia 2021 r. i 10 sierpnia 2022 r. organ I instancji podjął próby przeprowadzenia oględzin w przedmiotowym lokalu, jednak nikogo w nim nie zastano, a Z. W. nie udostępnił go do wizji ze względu na brak kluczy. Obecni na miejscu pracownicy organu administracji uznali, że przedmiotowy lokal jest niezamieszkały i nieużytkowany. Potwierdzili także demontaż licznika energii elektrycznej.

W tych okolicznościach organ odwoławczy przytoczył treść przepisów art. 25 ust. 1 i art. 35 u.e.l. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wyjaśnił, że w świetle powyższych regulacji, warunkiem wymeldowania jest wykazanie, że osoba zameldowana w miejscu pobytu opuściła je oraz że nie występuje u niej zamiar fizycznego przebywania już w tym miejscu jako miejscu stałego pobytu, to jest koncentrowania w nim swoich dalszych interesów życiowych. Przez zamiar nie należy rozumieć wyłącznie woli wewnętrznej, ujawnionej np. w oświadczeniach osoby zainteresowanej. Chodzi tu o wolę znajdującą potwierdzenie w zewnętrznych, możliwych do stwierdzenia okolicznościach towarzyszących zamieszkaniu. Przy czym tego rodzaju zamiar wskazywać powinien na cechującą decyzję o opuszczeniu miejsca dotychczasowego przebywania trwałość i dobrowolność.

Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, Wojewoda uznał, że S. W. trwale i dobrowolnie opuściła lokal nr [...] przy ul. M. w W. W ocenie organu odwoławczego, wynika to jednoznacznie z oświadczeń stron postępowania (Z. W. oraz S. W.) oraz zeznań przesłuchanych w sprawie świadków (A. G., B. G. oraz J. M.). Według Wojewody, powyższe wynika również z oświadczeń samej skarżącej. Co prawda S. W. zaznaczyła, że mieszka u córek tylko w miesiącach zimowych ze względu na zły stan techniczny spornego mieszkania, jednak z jej pisma z 9 sierpnia 2022 r. wynika, że stale przebywa pod ich opieką. W piśmie tym tłumaczyła bowiem, że ze względu na zaplanowane przez córki urlopy niemożliwe było udostępnienie lokalu nr [...] przy ul. M. w W. do ponownie wyznaczonych oględzin. Zdaniem Wojewody, fakt niezamieszkiwania S. W. w ww. lokalu potwierdza również zdemontowanie licznika energii elektrycznej, co uniemożliwia w nim codzienną egzystencję. Tym bardziej, że odwołująca w piśmie z 15 marca 2022 r. wskazała, że używała kuchenki elektrycznej w kuchni i elektrycznego grzejnika do ogrzewania mieszkania. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że z załączonych do ww. pisma dokumentów oraz uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w W. I Wydział Cywilny z [...] stycznia 2018 r., sygn. akt IC [...] wynika, że omawiany lokal wymaga przeprowadzenia remontu. Orzeczenie Sądu wskazuje zarazem, że S. W. nie przysługuje od 1 października 2005 r. tytuł prawny do lokalu nr [...] przy ul. M. w W. Reasumując Wojewoda stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż lokal ten przestał być dla wymienionej miejscem koncentracji spraw życiowych.

Wojewoda uwzględnił jako dowody pośrednie zeznania B G z 17 grudnia 2021 r., A G z 27 lipca 2022 r. oraz J M z 12 sierpnia 2022 r., choć przyznał, że zostały one przeprowadzone z naruszeniem art. 79 § 1 k.p.a., zgodnie z którym strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. Uczynił tak uznając je za materiał pomocniczy, ze względu na to, że ich treść pokrywała się z oświadczeniami samej S. W.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej, organ odwoławczy wyjaśnił, że nie przychylił się do wniosku o wyznaczenie kolejnego terminu przeprowadzenia oględzin przedmiotowego lokalu, ponieważ wymieniona dwukrotnie nie udostępniła go do oględzin. Ponadto uznał, że w sprawie zebrany został wystarczający materiał dowodowy pozwalający na wydanie decyzji.

Ustosunkowując się natomiast do uwag S. W. dotyczących okoliczności związanych z zamianą poprzednio zajmowanego przez nią lokalu spółdzielczego na lokal nr [...] przy ul. M. w W., rozliczeń z tytułu poczynionych na ten lokal nakładów oraz przysługującego Z. W. i E. W. tytułu prawnego do niego, Wojewoda uznał, że nie jest organem właściwym do rozstrzygania sporów na tle majątkowym. Kompetentny do tego jest sąd powszechny. Podkreślił, że zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu mają charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Literalne brzmienie art. 35 u.e.l sprowadza się do konieczności wymeldowania każdej osoby, która nie przebywa w miejscu stałego pobytu (choćby posiadała do niego tytuł prawny), a która to czynność ma charakter czynności materialno-technicznej i ma na celu potwierdzenie istniejącego stanu faktycznego. Wyjaśnił, że wymeldowanie w żaden sposób nie dotyczy ani nie niweczy praw rzeczowych bądź obligacyjnych do określonego lokalu. Postępowanie o wymeldowanie ma na celu jedynie doprowadzenie ewidencji do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Zameldowanie nie daje żadnych praw do lokalu, a wymeldowanie, jeśli strona jest w posiadaniu, np. prawa własności czy prawa użytkowania, ich nie pozbawia.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się S. W., wnosząc skargę do tutejszego Sądu.

Skarżąca podnosi, że Z. W., który złożył wniosek do Burmistrza W. o jej wymeldowanie z mieszkania zrobił to bezprawnie. Sprawa własności mieszkania przy ul. M. m. [...] w W znajduje się obecnie w kasacji Sądu Naczelnego w Warszawie i czeka na wyrok. Wyjaśnia, że lokal ten otrzymała wraz z mężem w 1973 r. w wyniku zamiany mieszkania spółdzielczego na mieszkanie kwaterunkowe na podstawie decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w W. z dopłatą kwoty pieniężnej w wysokości 5 700 zł za uzysk dodatkowego metrażu (kopia decyzji PMRN w W. z [...] lutego 1973 r. [...]). Natomiast E. i Z. W. kupili nieruchomość przy ul. M. w W. w sierpniu 1999 r. W akcie notarialnym kupna-sprzedaży w opisie nieruchomości znajduje się na s. 14 następujący zapis: "na opisanej nieruchomości od ulicy znajduje się dom mieszkalny, murowany, piętrowy, wybudowany przed 1939 r. bez centralnego ogrzewania i gazu, zajęty w 10/11 częściach przez lokatorów na podstawie administracyjnych decyzji przydziału, przeznaczony do remontu kapitalnego". Zdaniem skarżącej, lokal mieszkalny nr [...] stanowi właśnie tę 1/11 - brakującą część całości domu, czyli mieszkanie przydzielone skarżącej i jej małżonkowi na podstawie ww. decyzji zamiany mieszkań, o którym nie ma mowy w akcie notarialnym dotyczącym zakupu nieruchomości przez E. i Z. W. (akt notarialny nr [...] z dnia [...] sierpnia 1999 r. s. 14).

Wobec powyższego, skarżąca uznaje, że decyzja organu I instancji została wydana bezprawnie i zawiera nieprawdziwe i nieuzasadnione treści na temat skarżącej. Według przekonania skarżącej, lokal mieszkalny nr [...] przy ul. M. w W. jest nadal jej własnością.

Skarżąca zaprzecza również stwierdzeniom zamieszczonym w ww. decyzji, jakoby trwale i dobrowolnie opuściła miejsce stałego zameldowania. Wskazuje, że w lokalu przy ul. M. m. [...] znajdują się wszystkie potrzebne jej rzeczy: ubrania, obuwie, przedmioty codziennego użytku, z których korzysta i których potrzebuje na co dzień w zależności od sezonu. Tylko ze względu na wiek, wypadek, któremu uległa i zły stan zdrowia, konieczność pomocy i opieki, okresowo przebywa u córki, jednak jest tam gościem i nie ma zamiaru przeniesienia swojego centrum życiowego do domu córek, co te mogą potwierdzić. Fizycznie zamieszka w swoim mieszkaniu przy ul. M. m. [...] jak tylko to będzie możliwe ze względów zdrowotnych. Oświadcza, że w żadnym wypadku nie opuściła trwale swojego miejsca stałego zameldowania pod ww. adresem, a jedynie z powodów zdrowotnych, jak również z powodu zniszczenia, zrujnowania i zdewastowania jej mieszkania przez Z. W. poprzez nielegalny remont domu w 2000 r. Zatem nie wypełniła przesłanki wymeldowania wynikającej z art. 35 ustawy o ewidencji ludności.

Dalej skarżąca podnosi, że nie zawierała z małżonkami W. żadnej umowy najmu, bo cały czas mieszkała i mieszka u siebie. Umowy najmu przejęte przez Z. W. dotyczyły wyłącznie lokatorów z administracyjnych decyzji przydziału. Natomiast bezprawność działań Urzędu Miejskiego w W. spowodowała, że skarżąca po spełnieniu warunków zamiany mieszkań nie mogła wykupić tego lokalu na własność, bo to prawo zostało jej niesłusznie odebrane.

Wyjaśnia, że energia elektryczna w spornym lokalu została odłączona a licznik zdemontowany ze względu na niskie dochody skarżącej i konieczność ponoszenia znacznych wydatków z tym związanych.

Odnosząc się do zeznań świadków złożonych w toku postępowania, skarżąca uważa, że zostały one zmanipulowane. Podczas pierwszego przesłuchania B. G. zeznała, że skarżąca od co najmniej 3 lat nie zamieszkuje w lokalu nr [...]. Tymczasem w decyzji Wojewody zawarto informację, że według B. G. skarżąca nie mieszka tam już 5 lat. Z kolei sąsiadka J. M. podczas pierwszego przesłuchania zeznała, że skarżąca nie zamieszkuje pod ww. adresem od ponad 5 lat, podczas gdy w decyzji Wojewody wskazano, że według zeznań tej sąsiadki, skarżąca nie mieszka tam około 10 lat. Zeznania te są więc zdaniem skarżącej sprzeczne ze sobą, niewiarygodne i nie mogą stanowić dowodu w sprawie, tym bardziej, że zostały przeprowadzone podczas jej nieobecności, z naruszeniem wymagań stawianych w art. 79 § 1 k.p.a.

Zarówno włamanie do lokalu nr [...] przy ul. M. w W., jak i późniejszą listowną groźbę wyrzucenia skarżącej na bruk w dniu 1 grudnia w okresie chronionym dla lokatorów, skarżąca zgłosiła na Policję i do Prokuratury w W.

W ocenie skarżącej, jej niepełnosprawność, podeszły wiek oraz choroby są wystarczającymi argumentami, aby dokonać odmiennej oceny sprawy. Zwraca uwagę, że prawa osób niepełnosprawnych gwarantowane są w Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r., tj. w art. 32 pkt 2, art. 68, art. 69.

Z uwagi na powyższe argumenty, skarżąca uznaje, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem i stanem faktycznym oraz wynikiem bezprawnie przeprowadzonej zamiany mieszkań.

W piśmie procesowym z 18 stycznia 2023 r. (wpływ do tutejszego Sądu - 19 stycznia 2023 r.) skarżąca powtórzyła zasadniczą cześć przywołanych już w skardze argumentów. Ponownie podkreśliła, że wnioskodawca Z. W. w jej ocenie nie legitymuje się tytułem prawnym do lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. M. w W., który to lokal skarżąca uznaje za swoją własność. Szczegółowo opisała przebieg nabycia i korzystania przez nią z prawa do ww. mieszkania oraz motywy, z powodu których wnioskodawcy nie przysługiwało uprawnienie do żądania wymeldowania jej z ww. lokalu. Ponownie wskazała, że sporny lokal stanowi centrum jej spraw życiowych i nie opuściła go dobrowolnie.

Poza tym, w piśmie procesowym z 19 kwietnia 2023 r. (wpływ do tut. Sądu - 21 kwietnia 2023 r.) skarżąca podniosła m.in., że została pozbawiona możliwości korzystania z lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. M. w W. przez właściciela kamienicy, który włamał się do tegoż mieszkania, wymienił zamki i wprowadził nowych lokatorów. Wskazała, że wyczerpała już inne możliwości działań w sprawie, a Policja i Prokuratura nie podejmują wystarczających czynności, które umożliwiłyby jej ponowne zamieszkanie w ww. lokalu. Skarżąca załączyła dokumenty potwierdzające ten stan rzeczy.

Natomiast w załączeniu przy piśmie procesowym z 19 maja 2023 r. (wpływ do tut. Sądu - 25 maja 2023 r.) skarżąca przedłożyła m.in. kopię wyroku Sądu Okręgowego [...] w [...] IV Wydział Cywilny z [...] kwietnia 2023 r. sygn. akt IV Ca [...], którym to rozstrzygnięciem uwzględniono apelację skarżącej od wyroku Sądu Rejonowego w W. z [...] czerwca 2022 r. sygn. akt I C [...], uchylono zaskarżony wyrok, zniesiono postępowanie i przekazano sprawę Sądowi Rejonowemu w W. do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) zadanie Sądu jest ściśle określone: Sąd ma obowiązek przeprowadzić kontrolę zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, czyli prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.

W związku z tym, Sąd ma obowiązek wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, jeśli stwierdzi, że w danej sprawie niewątpliwie doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nakazuje to art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Sąd ma też obowiązek stwierdzić nieważność decyzji lub postanowienia, jeśli akt taki jest dotknięty którąkolwiek z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

Natomiast w przypadku niestwierdzenia wskazanych postaci naruszenia prawa przez organ administracji, skarga podlega oddaleniu. Inaczej mówiąc, jeśli zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, uchylenie jej przez sąd jest niedopuszczalne. Obowiązkiem Sądu jest bowiem kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Jednocześnie należy podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

Sąd oddalił skargę, gdyż uznał, że kwestionowana przez skarżącego decyzja Wojewody Mazowieckiego jest zgodna z prawem. Sąd w pełni podziela bowiem ustalenia i wnioski płynące z wykładni przepisów prawnych przyjętej przez organ odwoławczy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia organu I instancji stanowił przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którym, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Stosownie do art. 25 ust. 1 ww. ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W tym kontekście, wymaganą prawem przesłankę wymeldowania, o której mowa w art. 35 u.e.l. stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu, oznaczające faktyczne nieprzebywanie w lokalu. Chodzi więc o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa już w lokalu, w którym miała poprzednio zorganizowane centrum życiowe. Pobyt stały, zgodnie z art. 25 ust. 1 u.e.l, wiąże się bowiem z przebywaniem i zamiarem przebywania w oznaczonym miejscu (por. np. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 940/22, dostępne na: https://orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej "CBOSA").

Wskazać trzeba, że zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw (por.: wyrok WSA w Poznaniu z 6 czerwca 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 310/13; wyrok NSA z 10 lipca 2012 r. sygn. akt II OSK 824/11; wyrok WSA w Łodzi z 20 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 294/22 - nieprawomocny; wszystkie dostępne na: CBOSA). Zameldowanie nie służy powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa do określonego lokalu, zaś wymeldowanie w żaden sposób tego prawa nie niweczy. Postępowanie w tym przedmiocie nie wkracza w sferę stosunków cywilnoprawnych i nie stanowi formy kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu w określonym miejscu. Celem decyzji o wymeldowaniu jest wyłącznie doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem rejestracji, decyzja ma więc charakter czysto ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji i doprowadzeniu do zgodności pomiędzy faktycznym miejscem zamieszkania, a miejscem zameldowania (por. wyrok WSA w Gliwicach z 13 września 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 542/22). Obowiązek meldunkowy rozumiany jest obecnie jako czynność wyłącznie techniczna, związana z rejestracją ruchu ludności, a zameldowanie w lokalu ma potwierdzać istniejący stan faktyczny. Utrzymanie zameldowania w lokalu, w którym dana osoba faktycznie nie przebywa, stanowiłoby tzw. fikcję meldunkową (zob. wyroki NSA: z 28 września 2016 r., sygn. akt II OSK 439/15; z 7 maja 2013 r. sygn. akt II OSK 2672/11; z 22 lutego 2013 r., sygn. akt II OSK 1996/11, CBOSA), co jest sprzeczne z celami ustawy o ewidencji ludności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest jednocześnie pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu ww. przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. W judykaturze wskazuje się przy tym, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu, to brak podejmowania czynności prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu lub też bezskuteczne podejmowanie takich czynności, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. Na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne. Z kolei przez trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu należy rozumieć przebywanie poza tym miejscem z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym (zob. wyroki NSA: z 14 lipca 2022 r., sygn. akt II OSK 2224/19, z 19 lutego 2021 r., sygn. akt II OSK 2961/20, z 1 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 2915/18, z 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14, z 28 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 863/17, z 1 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 2068/17, wszystkie na: CBOSA).

Podkreślić trzeba, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "opuszczenia" miejsca pobytu stałego, nie precyzując czy winno ono mieć jakiś kwalifikowany charakter, co do jego przyczyn, sposobu, czy też czasu jego trwania. Dlatego każdorazowo pojęcie to należy odnosić do indywidualnej sytuacji strony. Jednocześnie badanie dobrowolności opuszczenia lokalu nie ogranicza organów administracji do badania kwestii mentalnych, przekonania zainteresowanego - osoby podlegającej wymeldowaniu, ale ma także wymiar zobiektywizowany, związany z całokształtem okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych (por. wyrok NSA z 21 grudnia 2021 r., sygn. akt II OSK 147/19, wyrok WSA w Krakowie z 15 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 701/21 oraz wyrok WSA w Olsztynie z 30 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 646/21, CBOSA).

Dodatkowo, powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca zamieszkania z kwestią dobrowolności ma takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Dopiero bezskuteczne wyczerpanie tych środków lub rezygnacja z ich zastosowania stanowi okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 102/19; wyrok WSA w Olsztynie z 30 listopada 2021 r., CBOSA).

Tak sformułowana wykładnia przepisów ma oczywiście charakter wykładni rozszerzającej, jednak jest ona uzasadniana funkcjonalnie, to znaczy potrzebą ochrony interesów obywatela. Co do zasady bowiem, kwestia zameldowania wiąże się z wolnością, o której mowa w art. 52 ust. 1 Konstytucji (Każdemu zapewnia się wolność (...) wyboru miejsca zamieszkania i pobytu). Nie oznacza to wolności nieskrępowanego wyboru miejsca zamieszkania i miejsca pobytu. Z drugiej strony wszakże wymeldowanie z pobytu stałego nie może być uznawane tylko za formalną i etycznie obojętną zmianę wpisów w rejestrach publicznych. Jest to bowiem akt organu władzy publicznej, który rodzi rozmaite i nierzadko znaczące skutki faktyczne dla obywatela, których nie powinno się lekceważyć (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 102/19, CBOSA).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że ustalone w toku postępowania przed organami obu instancji okoliczności faktyczne w pełni uzasadniały zastosowanie wobec skarżącej dyspozycji art. 35 u.e.l.

Z wnioskiem o wymeldowanie S. W. z lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku przy ul. M. w W. wystąpił Z. W. Jak wynika z akt sprawy (zob. wydruk z elektronicznej księgi wieczystej nr [...] wraz z notatką służbową pracownika Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego z 22 października 2022 r.; zob. też uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego w W. I Wydział Cywilny z dnia [...] stycznia 2018 r., sygn. akt I C [...]– w aktach postępowania administracyjnego) wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości położonej przy ul. M. w W. Nieruchomość ta została nabyta przez wnioskodawcę od Gminy W., a w jej skład wchodził lokal mieszkalny nr [...], wskutek czego, Z. W. wstąpił w stosunek najmu tego mieszkania, jaki dotychczas łączył Gminę W. i skarżącą. Z treści wyroków Sądu Rejonowego w W. I Wydział Cywilny z dnia [...] stycznia 2018 r., sygn. akt I C [...] oraz Sądu Okręgowego [...] w [...] IV Wydział Cywilny z [...] czerwca 2021 r. sygn. akt IV Ca [...] wynika ponadto, że pismem datowanym na dzień 1 września 2005 r., właściciel nieruchomości złożył skuteczne oświadczenie o wypowiedzeniu skarżącej najmu lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. M. w W. Umowa ta uległa rozwiązaniu z dniem 31 października 2005 r. Z tym dniem skarżąca utraciła też prawo do ww. mieszkania.

W świetle powyższych ustaleń, wszelkie twierdzenia skarżącej, co do tego, że to Ona pozostaje prawowitym właścicielem spornego lokalu mieszkalnego uznać przyjdzie za bezzasadne. Nie są również zasadne twierdzenia skarżącej, że Z. W. nie był uprawniony do złożenia wniosku o jej wymeldowanie z ww. adresu, skoro ustalenia poczynione w sprawie jednoznacznie wskazują, że jest on współwłaścicielem nieruchomości, w skład której wchodzi przedmiotowy lokal. Wbrew przedstawionym wyżej dowodom z dokumentów, w tym danym ujawnionym w księdze wieczystej nieruchomości, korzystającym z rękojmi wiary publicznej, skarżąca w żaden sposób nie wykazała, ażeby przysługiwał jej jakikolwiek tytuł prawny do ww. mieszkania, ani też by tytuł taki nie przysługiwał wnioskodawcy.

Kluczowe znaczenie w sprawie miało w tej sytuacji ustalenie, czy lokal mieszkalny nr [...] przy ul. M. w W. stanowi dla skarżącej centrum jej spraw życiowych, oraz czy ewentualne opuszczenie tego lokalu przez skarżącą miało charakter dobrowolny, a jeśli nie, to czy skarżąca nie wyczerpała jeszcze środków prawnych przysługujących jej w celu odzyskania naruszonego posiadania.

Ustalenia dokonane w tym zakresie przez organy pozwalają stwierdzić, że po pierwsze skarżąca rzeczywiście nie przebywa od dłuższego czasu w przedmiotowym lokalu mieszkalnym. Nie ulega bowiem wątpliwości, co zresztą przyznaje poniekąd sama skarżąca, że z uwagi na jej podeszły wiek, stan zdrowia i konieczność sprawowania nad nią trwałej opieki (z uwagi na stwierdzony stopień niepełnosprawności skutkujący niezdolnością do samodzielnej egzystencji – zob. orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 16 kwietnia 2021 r. - k. 108 akt sądowych), skarżącą od dłuższego czasu zamieszkuje u jednej z córek. Co prawda skarżąca podnosi, że stan ten ma charakter wyłącznie przejściowy i dotyczy jedynie okresów zimowych, to jednak sama przyznaje, że stan techniczny ww. lokalu przy ul. M. w W. wykluczał jego stałe zamieszkiwanie. Świadczą o tym nie tylko wskazywany przez skarżącą stopień zniszczenia i uszkodzeń stwierdzonych w tym mieszkaniu, ale także np. niesporny fakt odłączenia dostaw energii elektrycznej i demontaż licznika prądu. Poza tym, dwukrotnie podejmowane przez pracowników Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego próby przeprowadzenia dowodu z oględzin spornego lokalu, o których skarżąca była prawidłowo zawiadamiana, okazały się nieskuteczne, właśnie z uwagi na nieprzebywanie w nim skarżącej.

Rację ma skarżąca podnosząc, że uzyskane przez organ I instancji dowody z przesłuchania w charakterze świadków - lokatorów budynku przy ul. M. w W. zostały przeprowadzone z naruszeniem reguł określonych w art. 79 k.p.a. (brak prawidłowego zawiadomienia skarżącej o terminie i miejscu przeprowadzenia ww. dowodów), co uniemożliwiło jej udział w tych czynnościach dowodowych. Jednakże słusznie przyjął w tym względzie Wojewoda, że powyższe nie miało wpływu na końcowe ustalenia w sprawie, skoro fakt, iż skarżąca od dłuższego czasu nie przebywa w lokalu nr [...] w rzeczonym budynku znajdował potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie i został także przyznany przez skarżącą.

W tych okolicznościach nie sposób mówić o przebywaniu skarżącej w przedmiotowym lokalu mieszkalnym z zamiarem stałego pobytu, która to przesłanka ma zasadnicze znaczenie przy ocenie zaistnienia hipotezy przepisu art. 35 u.e.l.

Istotne jest jednocześnie to, że skarżąca nie wykazała, aby podejmowała jeszcze jakiekolwiek inne kroki na drodze prawnej, które miałyby na celu przywrócenie jej możliwości korzystania z lokalu mieszkalnego przy ul. M. m [...] w W. Wręcz przeciwnie, skarżąca przyznała w piśmie procesowym z 19 kwietnia 2023 r., że została pozbawiona możliwości korzystania z tego lokalu przez obecnego właściciela budynku, który dokonał wymiany zamków w drzwiach wejściowych, w lokalu tym zamieszkują obecnie nowi lokatorzy i skarżąca wyczerpała już inne możliwości działania w sprawie.

W tym miejscu należy ponownie podkreślić, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 u.e.l. uznaje się nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do niego bądź też środki te okazały się nieskuteczne (por. wyroki NSA: z 9 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 299/11; z 19 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 771/11, z 30 listopada 2012 r., sygn. akt II OSK 1369/11; z 25 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2283/12). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ochrona prawna, o którą taka osoba powinna zabiegać, aby powstrzymać skutek wymeldowania, realizowana jest chociażby na drodze powództwa posesoryjnego w trybie art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny lub w szczególnych okolicznościach w drodze innych inicjatyw procesowych zmierzających do ochrony posiadania. W judykaturze wskazuje się przy tym, że niekorzystanie ze środków prawnych we właściwym czasie, jak również sytuacja, gdy nie odniosły one zamierzonego skutku powoduje, że zachodzą podstawy do wymeldowania, skoro jego przesłanką jest fakt niezamieszkiwania w lokalu (zob. wyroki NSA z 10 maja 2007 r., sygn. akt II OSK 722/06, z 25 października 2005 r. sygn. akt II OSK 127/05). Tylko takie działanie strony wyklucza możliwość zastosowania dyspozycji art. 35 ustawy o ewidencji ludności.

Pozbawiony znaczenia dla oceny przesłanek wymeldowania skarżącej jest natomiast fakt uchylenia przez Sąd Okręgowy [...] w [...] IV Wydział Cywilny orzeczeniem z [...] kwietnia 2023 r. sygn. akt IV Ca [...] wyroku Sądu Rejonowego w W. z [...] czerwca 2022 r. sygn. akt I C [...] i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Jak bowiem wynika z tego wyroku oraz apelacji skarżącej, orzeczenie powyższe dotyczyło wyłącznie sporu o zapłatę z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego należącego do Z. W. (zaległego czynszu), nie zaś kwestii ustalenia prawa skarżącej do tego lokalu.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, brak jakiegokolwiek tytułu prawnego skarżącej do lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. M. w W., połączony z wyraźnym sprzeciwem właściciela nieruchomości na zamieszkiwanie skarżącej w tym budynku i złożonym wnioskiem o jej wymeldowanie, jednoznacznie wskazuje na brak obiektywnej możliwości na powrót S. W. do ww. lokalu. Powyższe oznacza, że opuszczenie budynku przez skarżącą miało w realiach niniejszej sprawy charakter trwały.

W tym stanie rzeczy, odmowa wymeldowania skarżącej z ww. adresu stanowiłaby utrzymanie stanu fikcyjnego, który nie ma odzwierciedlenia w stanie rzeczywistym, skoro skarżąca faktycznie nie przebywa w spornym lokalu mieszkalnym i nie posiada prawnej możliwości powrotu do niego (por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2015 r. sygn. akt II OSK 2169/13, CBOSA), a jednocześnie wyczerpała bezskutecznie prawne narzędzia, które umożliwiłyby jej przywrócenie posiadania prawa do korzystania z tego lokalu.

W ocenie Sądu przedstawione powyżej okoliczności wprost wskazują, że zostały spełnione przesłanki do wymeldowania skarżącej z pobytu stałego pod wyżej wskazanym adresem na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Organy obu instancji dokonując wymeldowania skarżącej z pobytu stałego nie naruszyły zatem ww. przepisu.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie dostrzegł przy tym w zaskarżonej decyzji takiego naruszenia prawa, które wskazywałoby na konieczność uwzględnienia skargi z urzędu. W szczególności Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., albowiem organy zgromadziły materiał dowodowy wystarczający dla prawidłowego rozpoznania sprawy, a jednocześnie wyczerpująco wyjaśniły motywy zapadłych w sprawie rozstrzygnięć.

Z przedstawionych powodów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi.