Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1317/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.148 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.245
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia del. WSA Rafał Wolnik Protokolant st. asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1000/13 w sprawie ze skargi B. M. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 stycznia

2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1000/13 oddalił skargę B. M. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania.

Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny i prawny sprawy, Sąd wskazał, że w dniu 10 listopada 2005 r. B. M. wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z dnia [...] maja 2003 r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty K. z dnia [...] marca 2003 r. umarzającą postępowanie z wniosku B. M. o zwrot nieruchomości (działki nr [...]) w S., gm. M.. W podaniu o wznowienie postępowania B. M. powołała się na podstawę prawną określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.

Decyzją z dnia 14 lipca 2008 r. Wojewoda [...] odmówił wznowienia postępowania uznając, że wniosek o wznowienie złożono po terminie określonym w art. 148 k.p.a.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. utrzymał w mocy ww. decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 281/10, po rozpoznaniu skargi B. M. uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2009 r. oraz decyzję ją poprzedzającą, wskazując, że nie ustalono, czy wniosek o wznowienie pochodzi od strony postępowania.

W odpowiedzi na wezwanie B. M. nadesłała postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 9 sierpnia 2002 r., sygn. akt I Ns 453/02 o stwierdzeniu nabycia spadku po C.L..

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Wojewoda [...] odmówił wznowienia postępowania, wskazując że podanie o wznowienie postępowania wniesiono po upływie terminu ( art. 148 § 1 k.p.a.).

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. uchylił ww. decyzję, wskazując, że odmowa wznowienia postępowania następuje w formie postanowienia.

Postanowieniem z dnia [...]listopada 2012 r. Wojewoda [...] odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją tego organu z dnia [...] maja 2003 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...]6 lutego 2013 r., po rozpatrzeniu zażalenia B. M., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Minister wskazał, że B. M. we wniosku o wznowienie podała, iż

o nowej okoliczności faktycznej dowiedziała się "w trakcie opracowywania pozwu

o ustalenie, że własność przedmiotowej nieruchomości nabyli J. i C. L.".

W tym czasie odnaleziono teczkę osiedleńczą S. Z. – ojca C.., pozwalającą stwierdzić, iż część nadana S.Z. razem z częścią nadaną J. L. stanowiły całość siedliska przedwojennego obejmującego działkę nr [...], co stanowi nową okoliczność będącą podstawą wznowienia postępowania. Na dowód owej nowej okoliczności przedstawiono pozew z dnia 20 września 2005 r. do Sądu Okręgowego w K. o wydanie nieruchomości, złożony w biurze podawczym Sądu w dniu 31 października 2005 r.

W ocenie organu dnia 20 września 2005 r. tj. w dacie wpisanej na pozwie został on już w całości opracowany, sporządzony i podpisany. Wobec stwierdzenia, że o nowej okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia strona dowiedziała się "w trakcie opracowywania pozwu", należało uznać, że w dniu 20 września 2005 r. strona o tej okoliczności już wiedziała. Miesięczny termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania (art. 148 k.p.a.) upłynął zatem w dniu 21 października 2005 r.

Organ nie zgodził się z zarzutami odwołania, iż opracowywanie pozwu jest wieloetapowe, a etapem kończącym przygotowania pozwu jest jego złożenie w sądzie, co nastąpiło w dniu 31 października 2005 r. - i od tej daty należy liczyć termin do złożenia wniosku z uwagi na urzędowy charakter prezentaty. W ocenie Ministra bieg terminu rozpoczyna się w dacie powzięcia przez stronę wiadomości o istnieniu danego zdarzenia i nie jest konieczne, aby zdarzenie to miało charakter urzędowy.

Skargę na powyższe postanowienie wniosła B. M., zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, poprzez przyjęcie, iż strona złożyła pozew dnia 20 września 2005 r., podczas gdy został on złożony 31 października 2005 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania obowiązkiem organu jest m.in. zbadanie, czy wniosek o wznowienie oparto na przesłankach wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a. oraz czy został wniesiony z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 k.p.a. Przy czym na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, w jakiej dacie dowiedział się o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia postępowania.

Sąd stwierdził, że kwestią sporną przy ocenie zachowania przez skarżącą terminu z art. 148 § 1 k.p.a. było określenie, która z dat widniejąca na załączonym przez skarżącą pozwie jest miarodajna dla ustalenia, kiedy strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia postępowania. Czy tak, jak twierdzi organ jest to data 20 września 2005 r., jaka widnieje w pozwie, czy, jak przyjmuje skarżąca, jest to data złożenia pozwu w sądzie, tj. data 31 października 2005 r.

Sąd podkreślił, że rację ma skarżąca, iż przygotowanie pozwu jest procesem złożonym, obejmującym nie tylko redakcję pisma, ale i analizę prawną zagadnienia oraz gromadzenie dowodów. Niemniej złożenie pozwu, który w tej dacie jest już gotowy i kompletny nie jest etapem kończącym jego przygotowanie, ale czynnością techniczną, która nadaje bieg temu pismu procesowemu. Etap przygotowania pozwu kończy złożenie podpisu pod pozwem, który zamyka ten proces i formalnie potwierdza złożenie oświadczenia o treści zawartej w piśmie. Pozew ma charakter dokumentu prywatnego. Jak stanowi art. 245 k.p.c. dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. W takim właśnie znaczeniu należy ocenić, zdaniem Sądu, opatrzenie pozwu datą 20 września 2005 r. Osoba podpisana pod pozwem oświadczyła, iż w tej właśnie dacie złożyła oświadczenie objęte treścią tego pisma. W braku przeciwdowodu – którym nie jest data złożenia prezentaty sądu – należało uznać, że w tym dniu został zakończony etap przygotowywania pozwu i najpóźniej z tym właśnie dniem skarżąca miała wiedzę o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego – o teczce osiedleńczej S.Z..

Na marginesie Sąd dodał, że pieczęć biura podawczego sądu, potwierdzająca złożenie w danym dniu pisma do sądu, nie ma ani charakteru urzędowego, gdyż nie spełnia warunków wymienionych w art. 244 k.p.c., ani daty pewnej, o której mowa w art. 81 k.c. Potwierdzenie to należy jedynie oceniać jako dowód – podlegający weryfikacji wg ogólnych reguł postępowania dowodowego – na okoliczność daty złożenia pozwu w sądzie.

W świetle przedstawionej argumentacji, Sąd stwierdził, że organy prawidłowo ustaliły, iż wniosek o wznowienie postępowania został złożony z uchybieniem terminu do jego wniesienia, o którym mowa a art. 148 § 1 k.p.a. Skarżąca dowiedziała się bowiem o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia najpóźniej w dniu 20 września 2005 r., zaś wniosek o wznowienie złożyła w dniu 16 listopada 2005 r., czyli po upływie jednego miesiąca (którego koniec przypadał na dzień 20 października 2005 r.). W tej sytuacji należało odmówić wznowienia postępowania zgodnie z art. 149 § 3 w związku z art. 148 § 1 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniesioną przez B. M. oparto na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 148 § 1 k.p.a., przejawiającym się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej uznał, iż skarżąca nie dochowała 1-miesięcznego terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania, albowiem termin ten winien być liczony od daty, którą został opatrzony pozew sporządzony przez skarżącą, a nie od daty jego wpływu do Sądu (data prezentaty).

Mając na uwadze powyższe, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd w sposób zupełnie dowolny przyjął, iż pozew był w dniu 20 września 2005 r. całkowicie sporządzony. Takie stanowisko uznać należy za chybione, albowiem nie znajduje ono potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Przeczy temu przede wszystkim data prezentaty widniejąca na pierwszej stronie pozwu. Wynika z niej bezsprzecznie, że pozew został złożony do Sądu Okręgowego w K. w dniu 31 października

2005 r. i tylko tę datę uznać należy za tę, od której powinien być liczony bieg terminu wskazanego w art. 148 § 1 k.p.a. Prezentata ma bowiem charakter urzędowy, a co za tym idzie potwierdzony nią fakt należy uznać za wiarygodny. Skoro Wojewódzki Sąd Administracyjny uznaje argumentację skarżącej wskazującą, iż sporządzenie pozwu jest procesem złożonym, wieloetapowym to nie może ostać się stanowisko, zgodnie z którym wszystkie załączone do tegoż pisma dowody miałyby być znane od pierwszego dnia jego sporządzania. Wskazane zostało w skardze z dnia 27 marca 2013 r., że teczka osiedleńcza S. Z. odnaleziona została w trakcie opracowywania pozwu, a nie w dniu 20 września 2005 r. Nadto autor skargi kasacyjnej podkreślił, że pozew został złożony do Sądu niezwłocznie po jego sporządzeniu oraz skompletowaniu materiału dowodowego. Tak więc stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jakoby skarżąca o fakcie istnienia teczki osiedleńczej wiedziała już 20 września 2005 r. jest błędne i nie znajduje odzwierciedlenia w rzeczywistym stanie faktycznym.

Końcowo, z daleko idącej ostrożności procesowej wskazano, że niezachowanie terminu nie przesądza o odmowie wznowienia. Jeżeli bowiem organ stwierdzi przyczyny wznowienia, powinien wówczas dokonać wznowienia z urzędu. Wznowienie postępowania z urzędu przez organ jest jego prawem. Oznacza to, że organ nie ma obowiązku wszczynać postępowania w każdej prawomocnie zakończonej sprawie celem sprawdzenia, czy nie zachodzą podstawy do wznowienia. Obowiązek wznowienia ma natomiast miejsce w razie znalezienia przyczyny wznowienia. Taka sytuacja ma miejsce na gruncie niniejszej sprawy, gdzie skarżąca wskazała organowi nowy i istotny dowód.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie wskazać należy, że strona może ze skutkiem prawnym złożyć podanie o wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania ( art.148 §1 k.p.a.). Zachowanie powyższego terminu musi być udowodnione przez stronę, zaś organ administracji swobodnie ocenia dowody w tej mierze. Strona musi więc udowodnić w jakiej dacie dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania.

W rozpoznawanej sprawie w podaniu z dnia 10 listopada 2005 r. o wznowienie postępowania pełnomocnik skarżącej podał, że: " w trakcie opracowywania pozwu o ustalenie, iż własność przedmiotowej nieruchomości nabyli J. i C. L. odnaleziono teczkę osiedleńczą S. Z. ojca C. L. (....). Z przedłożonego przez pełnomocnika skarżącej dokumentu – kserokopii pozwu skierowanego do Sądu Okręgowego w K. wynika, że pozew dotyczy wydania nieruchomości ( nie zaś jak podano w podaniu o wznowienie "ustalenia nabycia własności nieruchomości"), został sporządzony w dniu 20 września 2005 r., zaś złożony w biurze podawczym Sądu Okręgowego w K. w dniu 31 października 2005 r. Trafnie ocenił Sąd pierwszej instancji, że w dacie sporządzenia pozwu strona posiadała wiedzę o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, co wynika z treści uzasadnienia pozwu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego strona najpóźniej w dacie 20 września 2005 r. uzyskała wiedzę o okolicznościach dotyczących dokumentów, z których – jej zdaniem - wynika tytuł własności do przedmiotowej nieruchomości. Mało bowiem prawdopodobnym jest, aby profesjonalny pełnomocnik, który przystąpił do sporządzenia pozwu o wydanie nieruchomości nie dysponował dokumentami wskazującymi na tytuł własności uprawniający do żądania wydania nieruchomości. Jak słusznie też ocenił Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku pozew ma charakter dokumentu prywatnego. Jak stanowi art. 245 k.p.c. dokument prywatny stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. W takim właśnie znaczeniu należy ocenić opatrzenie pozwu datą 20 września 2005 r. Osoba podpisana pod pozwem oświadczyła, iż w tej właśnie dacie złożyła oświadczenie objęte treścią tego pisma.

Okoliczność złożenia pozwu w biurze podawczym sądu w określonej dacie nie oznacza, że strona nie posiadała wcześniej ( w czasie sporządzania pozwu) wiedzy o okolicznościach dających podstawę do wznowienia postępowania. Prezentata biura podawczego dowodzi jedynie, w jakiej dacie pozew został złożony w sądzie.

W tych okolicznościach zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania sądowego i administracyjnego okazały się nieuzasadnione.

Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.