Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 538/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6480
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 145 par 1 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art 3 ust 1
journal: Dz.U. 2001 nr 112 poz 1198
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Łoboz ASR WSA Anna Kopeć Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2023 r. sprawy ze skargi Fundacji [...] z siedzibą w W. na decyzję Rektora Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie z dnia 28 lutego 2023 r. nr IOD.0152.5.2023 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie na rzecz strony skarżącej Fundacji [...] z siedzibą w W. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 23 stycznia 2023 roku Fundacja [...] zwróciła się z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w następującym zakresie (za ostatnie 5 lat):

1. Ile substancji było testowanych na zwierzętach w ośrodku Użytkownika?

2. Ile substancji testowanych na zwierzętach w ośrodku Użytkownika trafiło do fazy klinicznej w ciągu ostatnich 5 lat, a ile w ciągu 10 ostatnich lat?

3. Ile substancji opracowanych w ośrodku Użytkownika i testowanych w fazie laboratoryjnej przez Użytkownika zostało dopuszczonych do obrotu (w ostatnich 15 latach)?

4. Ile substancji testowanych na zwierzętach w ośrodku Użytkownika opatentowano?

5. Ile zwierząt poszczególnych gatunków wykorzystano do badań w fazie laboratoryjnej (z podziałem na gatunki)?

6. Ile środków wydano na badania na zwierzętach w ośrodku Użytkownika?

7. Ile środków wydano na badania in vitro w ośrodku Użytkownika?

8. Ile środków wydano na badania in silico w ośrodku Użytkownika?

9. Ile wykonano doświadczeń na zwierzętach na które uzyskano zgodę Lokalnej Komisji Etycznej?

10. Ile powstało publikacji w czasopismach punktowanych na podstawie doświadczeń na zwierzętach w ośrodku Użytkownika?

11. Ile prac magisterskich, doktoranckich oraz habilitacyjnych oparto o wyniki doświadczeń prowadzonych w jednostce Użytkownika?

12. Ile doświadczeń na zwierzętach nie przyniosło (z różnych przyczyn) spodziewanych wyników?

13. Ile doświadczeń (wyników) nie zostało opublikowanych w czasopismach punktowanych?

14. Ile doświadczeń, na które uzyskano zgodę Lokalnej Komisji Etycznej, nie zostało przeprowadzonych?

15. Ile zwierząt po przeprowadzonym doświadczeniu w ośrodku Użytkownika oddano do adopcji? Czy Użytkownik zaangażował się w pomoc Organom/Fundacjom, które przyjęły zwierzęta do adopcji? Jeśli tak, to jaka była to forma pomocy?

16. Ilu lekarzy weterynarii przeprowadza zabiegi i operacje chirurgiczne na zwierzętach w trakcie doświadczeń?

17. Ile środków wydano na wyposażenie laboratoriów do testów na zwierzętach?

18. Ile środków wydano na zakup wzbogaceń środowiska dla zwierząt?

19. Ile zwierząt umarło przedwcześnie w doświadczeniach w ośrodku Użytkownika i ile poddano wczesnemu humanitarnemu zakończeniu procedury?

20. Ile zwierząt do doświadczeń zakupiono i jakich gatunków (w tym z własnej hodowli)?

21. Ile zwierząt wykorzystano w procedurach łagodnych, umiarkowanych, dotkliwych oraz terminalnych w ośrodku Użytkownika?

22. Ile badań na zwierzętach wykonano w ośrodku Użytkownika na zlecenie/we współpracy z podmiotami zewnętrznymi (w tym firmami farmaceutycznymi)?

23. Na ile doświadczeń na zwierzętach, prowadzonych w ośrodku Użytkownika (i na jaką kwotę) pozyskano finansowanie ze środków publicznych, a na ile z prywatnych (w tym koncernów farmaceutycznych)?

24. Ile kontroli w laboratorium Użytkownika przeprowadził zespół ds dobrostanu i z jakim rezultatem?

25. Ile dobrych praktyk ośrodek Użytkownika otrzymał od Krajowej Komisji Etycznej i czego te wytyczne dotyczyły?

26. Ile zwierząt i w ilu doświadczeniach zostało wykorzystanych w ośrodku Użytkownika do przeprowadzenia doświadczeń z wykorzystaniem: a. testu wymuszonego pływania, b. testu zawieszenia za ogon, c. klatek metabolicznych.

Pismem z dnia 2 lutego 2023 roku znak IOD.0152.5.2023 wezwano wnioskodawcę do wykazania, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, że udostępnienie informacji publicznej jest szczególnie istotne dla interesu publicznego, pod rygorem wydania decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej w trybie art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. W uzasadnieniu do wezwania wskazano, że Uczelnia nie prowadzi zestawień umożliwiających natychmiastowe i niewymagające nakładu pracy wielu osób udzielenie odpowiedzi na zadane we wniosku pytania. Dane, których żąda wnioskodawca wymagałyby wielu działań organizacyjnych i zaangażowania środków osobowych, które zakłóciłyby normalny tok działania Uczelni.

W dniu 7 lutego 2023 roku Fundacja przesłała odpowiedź na wezwanie. Jako uzasadnienie żądania udostępnienia przetworzonych informacji publicznych wskazanych we wniosku Fundacja wskazała istotny interes publiczny, jakim jest zdrowie publiczne (zbiorowy interes pacjentów oczekujących na nowe skuteczne terapie) oraz finanse publiczne w zakresie wydatków na doświadczenia wykonywane na zwierzętach i rozwój alternatywnych metod badawczych, a także ochronę zwierząt, wykorzystywanych do celów naukowych i edukacyjnych.

Decyzją nr IOD.0152.5.2023 z dnia 28 lutego 2023 r. na podstawie art. 16 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 2176 ze zm.) - dalej u.d.i.p. oraz art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) Rektor Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie odmówił udostępnienia informacji publicznej w zakresie określonym w powyższym wniosku.

Uzasadniając to rozstrzygnięcie wskazano, że jako objętą "szczególnie istotnym interesem publicznym" orzecznictwo sądowe rozumie informację, której uzyskanie będzie służyło uniwersalnemu dobru powszechnemu związanemu z prawidłowym funkcjonowaniem struktur państwowych i publicznych. Chodzi zatem o informację, która byłaby istotna dla dużego kręgu potencjalnych odbiorców, co do której wnioskodawca jest w stanie wykazać w chwili składania wniosku swoje indywidulane, realne i konkretnie możliwości wykorzystania informacji dla dobra ogółu i to w taki sposób, który nie jest dostępny dla każdego posiadacza informacji publicznej. A zatem na ocenę istnienia szczególnie istotnego interesu publicznego ma wpływ realna możliwość wykorzystania uzyskanej informacji dla dobra ogółu, a nie wyłącznie indywidualne przekonanie wnioskodawcy co do istnienia takiej możliwości. Celem uzyskania informacji publicznej przetworzonej nie jest zaspakajanie indywidualnych potrzeb handlowych, edukacyjnych, zawodowych czy innych (zob. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 marca 2018 r. II SA/Bk 823/17 LEX nr 2466487).

W ocenie Uczelni wskazana przez Fundację argumentacja nie spełnia przesłanek szczególnie istotnego interesu publicznego. Stanowi ważny interes faktyczny grupy pacjentów, ale samo przygotowanie raportu nie stanowi konkretnej możliwości wykorzystania informacji dla dobra ogółu. Nie ma też żadnej podstawy do wykazania, że informacja ta posłuży do poprawy funkcjonowania struktur państwowych czy publicznych we wskazanym zakresie.

Opisaną wyżej decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Krakowie Fundacja [...] z siedzibą w W., zarzucając jej:

- naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego;

- naruszenie art. 8, art. 11 i art. 107 § 1 k.p.a. poprzez nienależyte, niepełne uzasadnienie decyzji, w tym pominięcie istotnych kwestii podnoszonych przez Fundację;

- naruszenie przepisów prawa materialnego art. 1 ust. 1, art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 6.09.2001r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U.2022.902 t.j. z dnia 2022.04.27) (dalej: Ustawa) poprzez odmowę udostępnienia informacji publicznej oraz przyjęcie błędnej oceny, iż:

a) - Skarżąca nie wykazała szczególnego interesu publicznego, który uzasadnia żądanie udostępnienia informacji publicznej oraz

b) - Skarżąca nie dysponuje możliwością praktycznego wykorzystania wnioskowanych danych, a także

c) - że wnioskowane przez Skarżącą dane stanowią informacje przetworzone;

Na podstawie tych zarzutów strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; o obowiązanie organu do udostępnienia informacji publicznych w zakresie wniosku skarżącej, a także o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz Skarżącej według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi zakwestionowano stanowisko, że żądana informacja ma charakter informacji przetworzonej. Skarżąca utrzymuje, że konieczność przekształcenia informacji w przedmiotowej sprawie nie zachodzi, bo Fundacja poprosiła o dane statystyczne, a nie np. kopie dokumentów papierowych na nośniku cyfrowym.

Ponadto organ posługując się ogólnym twierdzeniem, iż "dane, których żąda wnioskodawca wymagałyby wielu działań organizacyjnych i zaangażowania środków osobowych, które zakłóciłyby normalny tok działania Uczelni" - jednocześnie nie precyzuje o jakich działaniach i jakich środkach mowa. Trudno zatem zweryfikować rzetelność takich twierdzeń.

Nadto, z ostrożności, Skarżąca podniosła, iż wnioskowane dane nie naruszają interesu Organu, bo Skarżąca nie domaga się udostępnienia danych chronionych prawem, w tym danych handlowych, tajemnicy przedsiębiorstwa, własności intelektualnej, nazw i składów testowanych na zwierzętach preparatów, schematów doświadczeń i ich jednostkowych wyników. Wnioskowane dane obejmują tylko i wyłącznie dane statystyczne. Co więcej - dane te są danymi, które powinny być przez Organ gromadzone i analizowane corocznie, w ramach wewnętrznej sprawozdawczości i kontroli nad wykonywanymi doświadczeniami na zwierzętach, w tym ich skuteczności i wydatkowania środków, efektywności naukowej, etc.

Dalej podkreślono, że Fundacja wykazała w dostatecznym stopniu, iż jej żądanie uzasadnia szczególnie istotny interes publiczny oraz wykazała, że posiada realne możliwości wykorzystania objętych wnioskiem informacji dla dobra ogółu, a więc w interesie publicznym. W interesie pacjentów, oczekujących na nowe, skuteczne terapie, jest poszukiwanie nowych leków metodami najbardziej skutecznymi, szybkimi i niecechującymi się przypadkowością wyników. Wadliwie zaplanowane doświadczenia z wykorzystaniem zwierząt nie tylko nie służą ludziom, ale wręcz opóźniają odkrycia naukowe w zakresie ochrony zdrowia ludzi poprzez zużywanie środków publicznych na nieskuteczne poszukiwanie nowych terapii. Fundacja podkreśliła zarazem, że jej celem statutowym jest między innymi ochrona i promocja ludzkiego zdrowia. A zatem - prowadzenie na zwierzętach tylko badań dobrze zaplanowanych, z użyciem wiarygodnych metod, ograniczenie badań na zwierzętach tylko do takich, które mają szansę osiągnąć zaplanowany cel - pozostaje nie tylko w interesie cierpiących w doświadczeniach zwierząt, ale również w interesie ludzi i zdrowia publicznego, ponieważ niskiej jakości doświadczenia opóźniają opracowanie skutecznych terapii, w wyniku czego chorujący pacjenci pozostają bez możliwości podjęcia skutecznego i efektywnego leczenia. Równocześnie przeznaczanie finansów publicznych na nieskuteczne badania na zwierzętach zamiast na poszukiwanie nowych metod badawczych albo na badania alternatywne również pozostaje wbrew interesowi publicznemu. W USA ponad 95% nowych terapii, które okazują się bezpieczne i efektywne w testach na zwierzętach, nie przechodzą pozytywnie testów klinicznych, co w dużym stopniu wynika z niskiej jakości i dyscypliny metodologicznej prowadzonych na zwierzętach badań przedklinicznych. Stąd wynika potrzeba wnikliwej oceny, czy projektowane w polskich laboratoriach doświadczenia, finansowane głównie ze środków publicznych, spełniają wszystkie normy i mają szansę osiągnąć założone cele medyczne oraz spodziewane zyski płynące z ich przeprowadzenia. Pierwszym krokiem do takiej oceny jest pozyskanie danych statystycznych, dotyczących tego, jak polskie badania na zwierzętach przekładają się na odkrywanie skutecznych terapii, fazę kliniczną badania nowych substancji leczniczych, a także - ostatecznie - na dopuszczenie tych substancji do obrotu.

Dane takie są powszechnie dostępne w USA. W Polsce żaden organ państwowy nie monitoruje skuteczności badań na zwierzętach w kontekście ich efektywności i skuteczności. Fundacja, jako organizacja pożytku publicznego, chce zebrać takie dane od wszystkich zarejestrowanych przez Ministerstwo Nauki Użytkowników i sporządzić kompleksowe opracowanie statystyczne, dotyczące tego zagadnienia, na wzór tych publikowanych w USA.

W 2019 roku w polskich laboratoriach do doświadczeń wykorzystano 143 103 zwierząt w tym aż 74 714 myszy oraz 23 334 szczurów. Nie wiadomo jednak, z jakim skutkiem doświadczenia te były prowadzone, ile z nich zakończyło się sukcesem, tj. trafiło do fazy klinicznej, a następnie - na rynek. Dane te są o tyle istotne, że wiele badań wykazało, że testy na zwierzętach często nie przekładają się na fazę kliniczną, a ich zdolność do przewidywania skutków dla ludzi wynosi zaledwie 37-50%, co oznacza że nie jest lepsza niż rzut monetą.

Mając zatem na uwadze interes publiczny w postaci zdrowia publicznego oraz wydatków publicznych i ochrony zwierząt, wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych - Fundacja podejmuje działania w kierunku usystematyzowania danych statystycznych pozyskanych od podmiotów wykonujących w Polsce doświadczenia na zwierzętach oraz doświadczenia metodami alternatywnymi.

W wyniku zebrania przez Fundację wskazanych we wniosku informacji o charakterze publicznym, powstanie kompleksowy raport, z którego społeczeństwo będzie miało szansę dowiedzieć się między innymi:

- czy finansowanie polskiej nauki jest wystarczające w zakresie wykorzystywania metod alternatywnych;

- czy finansowanie badań nad nowymi terapiami dla pacjentów finansowane jest głównie ze środków publicznych, czy też prywatnych;

- - czy badania prowadzone na zwierzętach można ocenić jako dobrze zaplanowane i prowadzone zgodnie z zasadami 3R (publikacje wyników tych badań; ile testowanych substancji opatentowano; ile dotarło do fazy klinicznej);

- czy w trakcie doświadczeń przestrzegane są normy i przepisy dotyczące dobrostanu zwierząt.

Skarżąca jest jedną z największych i najprężniej działających organizacji społecznych w Polsce. W związku z tym Fundacja posiada realne i konkretne możliwości wykorzystania żądanych informacji publicznych dla dobra ogółu, ochrony interesu publicznego i poprawy funkcjonowania organów administracji publicznej, w tym - finansowania badań naukowych. Dziś takie kompleksowe dane, dotyczące skuteczności badań laboratoryjnych na zwierzętach w Polsce nie są dostępne dla obywatelek i obywateli, a społeczeństwo - z powodu znacznych zmian w zakresie postrzegania praw zwierząt - chce móc zapoznać się z takimi danymi i dokonać samodzielnej oceny zasadności wykonywania testów na zwierzętach.

Wbrew twierdzeniom Organu, Skarżąca posiada realne możliwości wprowadzania zmian w funkcjonowaniu instytucji publicznych, poprzez stałą obecność w przestrzeni publicznej, uczestnictwo w międzynarodowej koalicji Cruelty Free Europe, aktywny udział w konsultacjach społecznych poprzedzających zmiany w regulacjach prawnych, w tym w konsultacjach do nowelizacji ustawy o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych. Fundacja ma realną możliwość przekazywania informacji i wniosków dziennikarzom, Parlamentarzystom, Ministrowi Nauki i organom finansującym badania naukowe w Polsce.

Publikacja danych statystycznych, opracowanych przez Fundację na podstawie informacji od wszystkich zarejestrowanych w Polsce Użytkowników umożliwi organom państwowym odpowiednie lokowanie publicznych pieniędzy na poszukiwanie nowych, skutecznych terapii, w związku ze skutecznością prowadzonych w Polsce badań na zwierzętach, wynikającą z danych statystycznych.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu Rolniczego im. H. Kołłątaja w Krakowie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W rozpoznawanej sprawie informacja, której domaga się skarżący, nie istnieje u organu w żądanej treści i postaci. Organ co prawda posiada dokumenty, które mogą stanowić źródło odpowiedzi na zadane we wniosku pytania, jednak przygotowanie żądanej informacji wymagałoby podjęcia dodatkowych czynności - przede wszystkim przeprowadzenia selekcji właściwych dokumentów z określonego okresu oraz ich zestawienia. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że informacją przetworzoną jest informacja publiczna opracowana przez podmiot zobowiązany przy użyciu dodatkowych sił i środków, na podstawie posiadanych przez niego danych, w związku z żądaniem wnioskodawcy i na podstawie kryteriów przez niego wskazanych, czyli innymi słowy informacja, która zostanie przygotowana "specjalnie" dla wnioskodawcy wedle wskazanych przez niego kryteriów. Będzie to zatem taka informacja, co do której podmiot zobowiązany do jej udzielania nie dysponuje taką "gotową" informacją na dzień złożenia wniosku, ale jej udostępnienie wymaga podjęcia dodatkowych czynności. Informacja przetworzona to taka informacja, której wytworzenie wymaga intelektualnego zaangażowania podmiotu zobowiązanego.

Pomimo, iż Rektor wezwał Skarżącą do wykazania w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania o wykazanie, że żądane informacje są szczególnie istotne dla interesu publicznego, to odpowiedź skierowana do Uczelni przez Skarżącą nie dała podstawy do uznania, że przesłanka szczególnie istotnego interesu publicznego zaistniała

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" - "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. ) - dalej określanej jako "p.p.s.a." - kontrola sądowa działalności administracji publicznej sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji lub postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego, jak i przepisami proceduralnymi. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Dokonana według tak określonych kryteriów kontrola sądowa zaskarżonej decyzji wykazała, że jest ona wadliwa.

Prawo do informacji publicznej ma w polskim porządku prawnym rangę konstytucyjną. Zgodnie z art. 61 ust. 1 Konstytucji RP obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. W myśl ust. 3 art. 61 Konstytucji ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa.

Uszczegółowienie zasad i trybu dostępu do informacji publicznej nastąpiło w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 902) – dalej jako "ustawa". Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. W art. 6 ust. 1 ustawy wymieniono w sposób przykładowy jakie rodzaje informacji stanowią informację publiczną i podlegają udostępnieniu w trybie ustawy, z kolei w art. 4 wskazano na różne kategorie podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej.

Nie jest sporne w niniejszej sprawie i nie budzi wątpliwości Sądu, że objęte wnioskiem z dnia 23 stycznia 2023 roku dane mają charakter informacji publicznej i mieszczą się w zakresie uregulowanym wskazaną ustawą o dostępie do informacji publicznej, a Rektor Uniwersytetu Rolniczego im. Hugona Kołłątaja w Krakowie jako podmiot reprezentujący państwową osobę prawną jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej na mocy art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy prawo do informacji publicznej obejmuje uprawnienia do uzyskania informacji publicznej, w tym uzyskania informacji przetworzonej w takim zakresie, w jakim jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego.

Ustawa o dostępie do informacji publicznej nie zawiera definicji "informacji przetworzonej", niemniej jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto pewne wytyczne pozwalające na wyodrębnienie tego rodzaju informacji. W wyroku z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. III OSK 298/21 (LEX nr 3243460) wyjaśniono, że przez informację przetworzoną należy rozumieć jakościowo nową informację, która nie istnieje w przyjętej treści i postaci, chociaż jej źródłem są materiały znajdujące się w posiadaniu podmiotu zobowiązanego. Przetworzenie informacji wymaga zazwyczaj dokonania stosownych działań analitycznych, zebrania lub zsumowania pojedynczych informacji na podstawie różnych kryteriów wynikających z treści wniosku. Stworzenie informacji przetworzonej wiąże się z czynnościami, które wykraczają poza zwykłą działalność podmiotu zobowiązanego do jej udostępnienia. Z kolei w wyroku z dnia 16 marca 2021 r., sygn. III OSK 247/21 (LEX nr 3190617) Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że przetworzenie może polegać np. na wydobyciu poszczególnych informacji cząstkowych z posiadanych przez organ zbiorów dokumentów (które to zbiory mogą być prowadzone w sposób uniemożliwiający proste udostępnienie gromadzonych w nich danych) i odpowiednim ich przygotowaniu na potrzeby wnioskodawcy. Wreszcie w wyroku z 3 grudnia 2021 r., sygn. III OSK 442/21 (LEX nr 3325957) wskazano że przy ocenie, czy informacja ma cechy informacji przetworzonej należy m.in. uwzględnić ilość żądanej informacji (a więc decydujące znaczenie może mieć szeroki zakres wniosku), bądź łatwość jej wydzielenia ze zbioru posiadanych przez organ informacji.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy trzeba zauważyć, że Rektor UR nie uzasadnił w sposób szczegółowy, dlaczego żądana przez stronę skarżącą informacja stanowi informację przetworzoną, w jaki sposób ma nastąpić przetworzenie informacji posiadanej przez podmiot, jakich szczególnych środków i nakładów wymaga załatwienie wniosku. Stwierdzono jedynie, że "Uczelnia nie prowadzi zestawień umożliwiających natychmiastowe i niewymagające nakładu pracy wielu osób udzielenie odpowiedzi na zadane we wniosku pytania" (wezwanie z 2 lutego 2023 r.). Z kolei w zaskarżonej decyzji wskazano, że "dane, których żąda wnioskodawca wymagałyby wielu działań organizacyjnych i zaangażowania środków osobowych, które zakłóciłyby normalny tok funkcjonowania uczelni".

Rację ma skarżąca zarzucając, że wskazano jakie konkretne czynności muszą zostać podjęte dla udzielenia żądanej informacji publicznej, ani choćby w przybliżeniu nie wskazano ile czasu może zająć przetworzenie żądanych informacji.

Ponownie rozpoznając sprawę Rektor oceni, które z objętych wnioskiem informacji mają charakter informacji przetworzonej oraz uzasadni swoje stanowisko w sposób poddający się weryfikacji. Jeżeli okaże się, że niektóre informacje mają charakter informacji publicznej prostej – organ udostępni je we właściwym trybie.

W tym miejscu warto zwrócić uwagę na wskazany przez skarżącą Fundację podczas rozprawy fakt, że z analogicznym wnioskiem wystąpiła do 130 podmiotów i tylko Rektor Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie w całości odmówił udostępnienia informacji.

Trzeba jednak zwrócić uwagę, że żądana przez stronę skarżącą informacja publiczna obejmuje 26 pytań z zakresu prowadzonych przez Uniwersytet Rolniczy w Krakowie badań laboratoryjnych w okresie ostatnich 5 lat. Nawet jeśli, jak twierdzi strona skarżąca, część pytań ma charakter jedynie danych statystycznych, to jednak z uwagi na znaczą szczegółowość pytań przynajmniej część z żądanych informacji ma charakter informacji przetworzonej.

Z tego względu należy uznać, że adresat wniosku o udostępnienie informacji publicznej był uprawniony do wezwania wnioskodawcy, że uzyskanie żądanej przez niego informacji jest szczególnie istotne dla interesu publicznego.

W tym miejscu warto przywołać orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym z brzmienia art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. wynika, że nie wystarczy, aby uzyskanie informacji przetworzonej było istotne dla interesu publicznego, lecz ma być szczególnie istotne, co stanowi dodatkowy kwalifikator, przy ocenie, czy dany wnioskodawca ma prawo do jej uzyskania. Działanie wnioskodawcy nie tylko w interesie indywidualnym, lecz w interesie "ponadindywidualnym" nie jest samoistnie wystarczające dla przyjęcia "szczególnej istotności dla interesu publicznego" takiego działania (wyrok z dnia 24 marca 2023 r., sygn. III OSK 1167/22, LEX nr 3511089 ).

Z kolei w wyroku z dnia 8 grudnia 2022 r., sygn. III OSK 5040/21 (LEX nr 3477512) NSA wskazał, że wnioskodawca powinien posiadać obiektywne i autentyczne, a nie tylko potencjalne, możliwości posłużenia się informacją przetworzoną do podjęcia działań dla poprawy sytuacji określonej grupy społecznej lub naprawy instytucji publicznych.

Wreszcie w uzasadnieniu wyroku z 26 stycznia 2022 r., sygn. III OSK 1069/21 (LEX nr 3328396) podkreślono, że pozyskanie informacji publicznej przetworzonej musi być nie tylko istotne dla interesu publicznego, ale istotność ta musi mieć również charakter szczególny. Żądane dane mogą być istotne dla interesu publicznego, jednakże w wyniku np. zestawienia kosztów ich wytworzenia, a przede wszystkim potrzeby ich pozyskania, nie będą miały szczególnie istotnej wartości dla wskazanego interesu publicznego. Przetworzenie ich i poniesiony w związku z tym trud nie przełoży się bowiem na wskazywane przez ustawodawcę ulepszenia działania organu. W konsekwencji charakter, czy też pozycja podmiotu, który występuje z żądaniem udzielenia informacji publicznej przetworzonej, a zwłaszcza realne możliwości przyszłego wykorzystania uzyskanych danych, ma wpływ na ocenę istnienia szczególnie istotnego interesu publicznego uzasadniającego udzielenie żądanych informacji.

Już z przytoczonych wyżej fragmentów uzasadnień wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że przesłanka udostępnienia informacji przetworzonej ma być traktowana w sposób niejako wyjątkowy. Wnioskodawca nie tylko musi wskazać na interes publiczny przemawiający za udostępnieniem mu informacji przetworzonej, ale interes ten musi być szczególnie istotny. Wnioskodawca musi mieć możliwość realnej zmiany i ulepszenia życia społecznego. Dopiero takie okoliczności niejako usprawiedliwiają konieczność poświęcenia dodatkowych sił i środków przez organ celem udostępnienia żądanej przez wnioskodawcę informacji publicznej.

Trzeba jednocześnie pamiętać, że wykładnia omawianego przepisu nie może prowadzić do sytuacji, w której praktycznie nigdy nie miałby on zastosowania. Skoro bowiem ustawodawca sformułował przesłanki udostępnienia informacji przetworzonej, to znaczy, że nawet wąskie ich rozumienie musi zakładać, że w pewnych sytuacjach faktycznych przesłanki te należy będzie uznać za spełnione. Innymi słowy nie można interpretować wspomnianego przepisu w taki sposób, który całkowicie zamknie uczestnikom życia społecznego dostęp do informacji przetworzonej. Jak już wspomniano wcześniej – dostęp do informacji publicznej jest wartością konstytucyjną w polskim porządku prawnym. Celem przepisów o dostępie do informacji publicznej jest zapewnienie transparentności działań w sprawach publicznych i w konsekwencji zwiększenie społecznej kontroli np. nad wydatkami publicznymi. Muszą więc istnieć sytuacje, w których przesłanka szczególnie istotnego interesu publicznego zostanie spełniona.

W ocenie Sądu taka właśnie sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Słusznie wskazywano – zarówno w skardze, jak i na etapie wezwania przez organ o wykazanie omawianej przesłanki – że wnioskodawca jest jedną z największych i najprężniej działających organizacji społecznych w Polsce i posiada realne i konkretne możliwości wykorzystania żądanych informacji publicznych dla dobra ogółu, ochrony interesu publicznego i poprawy funkcjonowania organów administracji publicznej, w tym - finansowania badań naukowych. Strona skarżąca twierdzi, że zebranie kompleksowych danych na temat badań laboratoryjnych na zwierzętach ma posłużyć do sporządzenia raportu, z którego społeczeństwo będzie miało szansę dowiedzieć się między innymi:

- czy finansowanie polskiej nauki jest wystarczające w zakresie wykorzystywania metod alternatywnych;

- czy finansowanie badań nad nowymi terapiami dla pacjentów finansowane jest głównie ze środków publicznych, czy też prywatnych;

- czy badania prowadzone na zwierzętach można ocenić jako dobrze zaplanowane i prowadzone zgodnie z zasadami 3R (publikacje wyników tych badań; ile testowanych substancji opatentowano; ile dotarło do fazy klinicznej);

- czy w trakcie doświadczeń przestrzegane są normy i przepisy dotyczące dobrostanu zwierząt.

Brak jest podstaw do zakwestionowania takiej motywacji. Niewątpliwie sporządzenie takiego raportu może mieć znaczenie dla takich wartości, jak zdrowie publiczne, finanse publiczne, ochrona zwierząt. Myli się Rektor UR twierdząc, że istnieje tu jedynie "ważny interes faktyczny grupy pacjentów" czy też "nie ma żadnej podstawy do wykazania, że informacja ta posłuży do poprawy funkcjonowania struktur państwowych czy publicznych we wskazanym zakresie". Trudno wręcz wyobrazić sobie stan faktyczny, w którym "szczególnie istotny interes publiczny" występowałby w większym stopniu niż w niniejszej sprawie. Jeżeli organizacja społeczna zastępuje państwo, analizując metodologię i skuteczność badań naukowych, to owo państwo – w tym przypadku reprezentowane przez Rektora Uniwersytetu Rolniczego – winno z tą organizacją jak najszerzej współpracować, a nie szukać pretekstów do odmowy udostępnienia informacji publicznej.

Reasumując: w zaskarżonej decyzji błędnie uznano, że strona skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanki "szczególnie istotnego interesu publicznego" i na tej podstawie odmówiono jej udostępnienia informacji publicznej przetworzonej.

Zaskarżona decyzja podlegała więc uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. z powodu naruszenia przepisu prawa materialnego tj. art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na zasądzone koszty w wysokości 697 zł składa się: kwota 200 zł tytułem uiszczonego przez skarżącą wpisu; kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia radcy prawnego reprezentującego skarżącą, ustalona jako stawka minimalna na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.) oraz kwota 17 zł tytułem uiszczonej przez pełnomocnika opłaty skarbowej za złożony dokument pełnomocnictwa (art. 1 ust. 1 pkt. 2 w związku z cz. I.IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej, t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1044 z późn. zm)

.