Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 1831/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: 184
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Beata Jezielska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 2847/21 w sprawie ze skargi A.A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 czerwca 2021 r. nr 010000/620/24916/2021/CSW w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 14 lutego 2022 r. (sygn. akt II SA/Wa 2847/21) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 17 czerwca 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku podniesiono, że zaskarżoną decyzją Prezes ZUS, działając na podstawie przepisu art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm., dalej jako: u.o.e.r.), odmówił przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu swojej decyzji organ wskazał, że skarżący stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 55 lat, zaś na przestrzeni 56 lat życia udokumentował 26 lat i 3 miesiące łącznych okresów ubezpieczenia, jednakże w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, jak i w 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, skarżący udokumentował jedynie 1 rok, 6 miesięcy i 23 dni okresów składkowych. Zatem okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Prezes ZUS zauważył także, że nie bez znaczenia jest okoliczność, że w latach 2008-2009 oraz 2013-2019 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez skarżącego zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, gdyż w sprawach świadczeń przyznawanych w drodze wyjątku ważne są powody, dla których ubezpieczony nie mógł nabyć uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Prezes ZUS stwierdził, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające skarżącemu przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionym wyżej okresie (przerwach w ubezpieczeniu) wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u skarżącego ustalona dopiero od 21 kwietnia 2020 r., orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z 18 listopada 2020 r., zaś skarżący nie wykazał, aby do tego dnia zachodziły jakieś inne szczególne okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miał on wpływu, uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ rentowy podał, że przy rozpatrywaniu wniosku ocenie podlegała również sytuacja materialna skarżącego, lecz nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

W skardze na powyższą decyzję skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 83 u.o.e.r. i przepisów k.p.a. oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Oddalając skargę WSA stwierdził, że organ prawidłowo przyjął, że skarżący nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 83 u.o.e.r., które dawałyby podstawę do pozytywnego załatwienia jego wniosku. Podniesiono, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko w przypadku, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie spełnia on wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne. Wskazano, że powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia przez organ było stwierdzenie, że skarżący nie wykazał, aby niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty w trybie zwykłym było spowodowane szczególnymi okolicznościami, gdyż nie przedstawił jednoznacznych dowodów, które potwierdzałyby, że np. to stan zdrowia uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia w okresach, w których nie wykonywał pracy podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne. WSA stwierdził, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, a zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej nawet, gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę skarżącą o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz o inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. WSA podniósł, że skarżący, jako osoba od 2007 r. obarczona pewnymi problemami zdrowotnymi, nie miał ułatwionego zadania w znalezieniu pracy, ale Sąd nie mógł tej okoliczności traktować jako nadzwyczajnej i usprawiedliwiającej brak objęcia przez długi okres skarżącego ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi. W tej sytuacji, Sąd I instancji uznał, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające stronie skarżącej przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, albowiem w okresach przerw w zatrudnieniu wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia. Całkowitą niezdolność do pracy ustalono dopiero orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z 18 listopada 2020 r., ustalając ją od 21 kwietnia 2020 r. Skoro zatem skarżący nie wykazał innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miał wpływu, to sama trudna sytuacja materialna, choć brana pod uwagę przy podejmowaniu spornej decyzji, a także obecny niezaprzeczalnie zły stan zdrowia (całkowita niezdolność do pracy), nie mogły stanowić wystarczających przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. W związku z tym WSA podniósł, że zaskarżona decyzja mieści się w ramach uznania administracyjnego, a granice tego uznania nie zostały przez organ przekroczone.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł A.A., wnosząc o jego uchylenie w całości i zarzucając naruszenie:

- art. 83 u.o.e.r. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą niezasadnym przyjęciem, że ocena niespełniania przesłanek do nabycia prawa do renty w drodze wyjątku, wyrażona w decyzji Prezesa ZUS z 17 czerwca 2021 r., była oceną pełną i zasadną, podczas gdy w ocenie tej wyeksponowany został wyłącznie jeden element w postaci przerwy w podleganiu przez skarżącego ubezpieczeniom społecznym i okoliczności tej nadano decydujące znaczenie z równoczesnym, niedostatecznym uwzględnieniem pozostałych istotnych okoliczności sprawy, jak ogólny staż ubezpieczeniowy skarżącego oraz jego aktualny, nieodwracalnie zły stan zdrowia, skutkujący całkowitą niezdolnością do pracy,

- art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U, z 2018 r. poz. 2107 ze zm., dalej jako: P.u.s.a.) w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji co skutkowało niedostrzeżeniem powierzchowności oceny sytuacji skarżącego dokonanej przez Prezesa ZUS w uzasadnieniu decyzji z 17 czerwca 2021 r.

W piśmie z 5 lipca 2022 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że skarżący jest osobą całkowicie niezdolną do pracy oraz nie posiada niezbędnych środków utrzymania pozwalających mu zrealizować najbardziej podstawowe potrzeby egzystencjalne, a stan taki jest wynikiem złego stanu zdrowia. Podniesiono, że WSA uznał okoliczność istnienia przerw w zatrudnieniu skarżącego za przesądzającą mimo, że w odwołaniu zawarty został dokładny opis historii problemów zdrowotnych skarżącego, w tym jego ubieganie się o prawo do renty już od 2014 r. i istniejąca już wtedy częściowa niezdolność do pracy. Wskazano, że z racji stanu zdrowia i realnej niemożności wykonywania pracy skarżący nie był w stanie nabyć wymaganego pięcioletniego okresu ubezpieczeniowego przed datą doznania udaru mózgu, co jego zdaniem determinuje konieczność dokonania pogłębionej oceny postępowania skarżącego, a nie oparcie jej wyłącznie na zestawieniu lat niewykonywania przez skarżącego pracy lub prowadzenia działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W ocenie skarżącego kasacyjnie ogólny staż ubezpieczeniowy skarżącego, wynoszący 26 lat i 3 miesiące, potwierdza, że przez długi czas skarżący odprowadzał składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe i gdyby nie stan zdrowia, to skarżący zapewne byłby w stanie wypracować okres ubezpieczeniowy wymagany do przyznania renty. Podniesiono, że u.o.e.r. nie precyzuje, jak należy rozumieć "szczególne okoliczności", zaistnienie których może usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, a zatem dokonując wykładni tego pojęcia należy mieć na względzie cel, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku, którym jest to, żeby w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczeń na zasadach ogólnych ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. Wskazano, że problemy zdrowotne skarżącego rozpoczęły się od 2007 r., co skutkowało uznaniem go już w tamtym czasie za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. W kolejnych latach u skarżącego pojawiły się dodatkowe schorzenia. Wskazano, że w 2014 r. skarżący kasacyjnie złożył po raz pierwszy wniosek o przyznanie mu renty, lecz pomimo stwierdzenia, że jest osobą częściowo niezdolną do pracy nie przyznano mu prawa do świadczenia, gdyż zabrakło mu trzech dni do wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego uprawniającego do otrzymania świadczenia. Skarżący kasacyjnie podał, że składał odwołania od decyzji ZUS, ale przyznaniu wnioskodawcy prawa do renty przeszkodził brak wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego w wymiarze 5 lat w ostatnim dziesięcioleciu przed złożeniem wniosku. Chcąc zatem uzupełnić brakujący okres składkowy i nieskładkowy, pomimo swojego stanu zdrowia, w kwietniu 2019 r. skarżący podjął pracę, jednakże w kwietniu 2020 r. doznał udaru mózgu. W czerwcu 2020 r. po raz kolejny zwrócił się do ZUS o przyznanie mu renty i po przeprowadzonym postępowaniu uznano go za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Jednakże odmówiono mu prawa do świadczenia z powodu braku wymaganego pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego w ostatnim dziesięcioleciu przed złożeniem wniosku. Zdaniem skarżącego kasacyjnie poważne dolegliwości zdrowotne osoby ubezpieczonej mogą usprawiedliwiać jej ograniczoną aktywność na rynku pracy i w całokształcie zaistniałych okoliczności stanowić okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 u.o.e.r. Przy czym zdaniem skarżącego kasacyjnie ocena stanu zdrowia z tego punktu widzenia nie musi być stwierdzona w orzeczeniu o całkowitej niezdolności do pracy wydanym przez lekarza orzecznika ZUS, gdyż jest to niezależna przesłanka przyznania świadczenia w drodze wyjątku, która musi zaistnieć w dacie rozstrzygania o przyznaniu tego świadczenia. Zarzucił, że wykładnia dokonana przez WSA, jako powierzchowna i nieodnosząca się dokładnie do sytuacji skarżącego, winna zostać uznana za niewłaściwą. Ponadto skarżący kasacyjnie podniósł, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego pomija słuszny interes skarżącego, ciężko chorego człowieka pozostającego bez środków do życia, jak i interes społeczny, bowiem w interesie społeczeństwa jest to, aby jego poszczególni członkowie, w przypadkach losowych, mogli liczyć na niezbędną pomoc ze strony państwa, zwłaszcza w sytuacji, gdy przez wiele lat odprowadzali składki pozwalające wypłacać świadczenia innym osobom.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

W piśmie z 27 grudnia 2022 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentacji medycznej na okoliczność pogarszającego się stanu zdrowia skarżącego kasacyjnie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw.

Przede wszystkim należy podnieść, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym. W związku z tym przy jej sporządzaniu wprowadzono tzw. przymus adwokacko-radcowski, aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 4 sierpnia 2010 r. sygn. akt I FSK 1353/09; 30 marca 2010 r. sygn. akt II FSK 1961/08; 29 stycznia 2010 r. sygn. akt I FSK 2048/08). Postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym jest bowiem oparte na zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, tak jak ma to miejsce w postępowaniu przed Sądem I instancji. Zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego kasacyjnie zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej.

Podnieść należy, że art. 176 p.p.s.a. reguluje elementy składowe skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. obligatoryjnym elementem skargi kasacyjnej jest przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. W myśl zaś art. 174 skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazać przy tym należy, że przez przytoczenie podstawy kasacyjnej należy rozumieć dokładne wskazanie takiej podstawy oraz określenie tych przepisów prawa, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez sąd wydający zaskarżone orzeczenie, zaś uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie na czym naruszenie polegało i – w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym – wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podnieść przy tym należy, że wprawdzie nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych w sytuacji, gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 p.p.s.a. (por. uchwała NSA z 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09), jednakże Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, ani uściślać bądź w inny sposób ich korygować (por. wyrok NSA z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2140/13, wyrok NSA z 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1420/14), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (por. wyrok NSA z 22 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1679/11).

Uwagi powyższe są niezbędne, gdyż skarga kasacyjna nie spełnia powyższych wymogów. Wprawdzie jej autor powołał przepisy, które w jego ocenie zostały naruszone przez Sąd I instancji, ale nie wskazał, na podstawie której z podstaw kasacyjnych oparł swoje zarzuty. Należy przy tym zauważyć, że ze sposobu sformułowania zarówno zarzutu naruszenia art. 83 u.e.i.r., jak i naruszenia art. 1 § 2 P.u.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. wynika, że skarżący kasacyjnie upatruje ich naruszenia w błędnej wykładni, jak i niewłaściwym zastosowaniu, co sugerowałoby że zarzuty te mieszczą się w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a, czyli naruszenia prawa materialnego. Z kolei z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że zarzut naruszenia przepisów P.u.s.a. i k.p.a. odnosi się raczej do naruszenia przepisów postępowania, a zatem podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Wskazać ponadto należy, że precyzyjne przytoczenie podstawy kasacyjnej dotyczy także dokładnego wskazania naruszonego przepisu, co oznacza że w przypadku przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z paragrafów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, należy wskazać konkretny przepis naruszony przez sąd I instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu, gdyż tylko tak sprecyzowany zarzut pozwala ustalić granice zaskarżenia (por. wyroki NSA z 29 stycznia 2008 r., sygn. I OSK 2034/06, z 10 maja 2011 r., sygn. II OSK 2520/10). Należy w związku z tym zauważyć, że art. 83 u.o.e.r. składa się z ustępów, zaś autor skargi kasacyjnej nie wskazał, którego z nich zarzut skargi kasacyjnej dotyczy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny może się odnieść do zarzutów skargi kasacyjnej tylko w takim zakresie, w jakim udało się je zrekonstruować z treści skargi.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 83 u.o.e.r. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą niepełną, zdaniem skarżącego kasacyjnie, oceną niespełniania przesłanek do nabycia prawa do renty w drodze wyjątku.

Podnieść należy, że art. 83 ust. 1 u.o.e.i.r., który określa warunki nabycia prawa do świadczenia w drodze wyjątku, formułuje trzy przesłanki, których kumulatywne spełnienie warunkuje przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Zatem brak spełnienia chociażby jednej z nich uniemożliwia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: 1/ brak spełnienia warunków do uzyskania emerytury lub renty spowodowany szczególnymi okolicznościami, 2/ niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, 3/ brak niezbędnych środków utrzymania. Z przepisu tego wnika zatem jednoznacznie, że świadczenie w drodze wyjątku przysługuje tylko wtedy, gdy ubezpieczony nie nabył prawa do świadczeń w trybie zwykłym na skutek szczególnych okoliczności, czyli na skutek niemożliwych do przezwyciężenia przeszkód nie mógł wypracować odpowiednio długiego okresu ubezpieczenia, a jednocześnie całkowita niezdolność do pracy uniemożliwia mu podjęcie pracy. Wprawdzie obydwie te przesłanki muszą wystąpić łącznie, ale nie są one tożsame. Z niezakwestionowanych skutecznie ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku wynika, że całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u skarżącego ustalona orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z 18 listopada 2020 r. dopiero od 21 kwietnia 2020 r. Natomiast na przestrzeni 56 lat życia skarżący udokumentował 26 lat i 3 miesiące łącznych okresów ubezpieczenia, przy czym w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, jak i w 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, skarżący udokumentował 1 rok, 6 miesięcy i 23 dni okresów składkowych. Wprawdzie skarżący kasacyjnie podnosi, że brak wypracowania odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego wynika z jego problemów zdrowotnych, z którymi boryka się od 2007 r., podnosząc przy tym, że już w 2014 r. uzyskał orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy. Jednakże należy zauważyć, że okresy, w których występowały przerwy w zatrudnieniu skarżącego to lata 2008 – 2009 oraz lata 2013 – 2019, a zatem także takie, w których nie legitymował się orzeczeniem o braku zdolności do pracy. Ponadto nawet orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy nie wyczerpuje przesłanki określonej w art. 83 ust. 1 u.o.e.r., czyli braku możliwości nabycia prawa do świadczeń w trybie zwykłym na skutek szczególnych okoliczności. Wskazywane przez skarżącego problemy zdrowotne mogły bowiem jedynie ograniczać, ale nie wyłączać możliwość podjęcia zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Także obecny stan zdrowia skarżącego, czyli jego całkowita niezdolność do pracy, czy też trudna sytuacja materialna nie stanowią przesłanek do uzyskania świadczenia w trybie wyjątku. Świadczenie w drodze wyjątku nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną lub zdrowotną wnioskodawcy, gdyż takie świadczenia są przyznawane w ramach pomocy społecznej. Natomiast przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe jedynie w przypadku, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie spełnia on wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Jak wskazano zaś wyżej podnoszone przez skarżącego problemy zdrowotne mogły jedynie ograniczać, ale nie wykluczać możliwość wypracowania stażu ubezpieczeniowego w trybie zwykłym.

W tych okolicznościach za nieskuteczny należało uznać także zarzut naruszenia art. 1 § 2 P.u.s.a w zw. z art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez zaniechanie przez Sąd I instancji wnikliwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji i niedostrzeżenie powierzchowności oceny sytuacji skarżącego dokonanej przez organ. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organ podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 u.o.e.i.r., a także dokonał prawidłowej oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wskazał, z jakich powodów odmówił przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Przy czym wbrew twierdzeniom zawartym, w skardze kasacyjnej organ nie pominął okoliczności odnoszącej się do ogólnego stażu ubezpieczeniowego skarżącego, lecz uznał, że nie była ona wystarczającą do stwierdzenia, że zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 u.o.e.r. Organ musiał bowiem ustalić, czy brak wypracowania stażu ubezpieczeniowego w trybie zwykłym był wynikiem szczególnych okoliczności. Biorąc zaś pod uwagę wykładnię powołanego przepisu, przyjętą przez Sąd I instancji, a która z wyżej podanych względów nie została skutecznie zakwestionowana, organ dokonał prawidłowych ustaleń w tym zakresie.

Natomiast odnosząc się do wniosku dowodowego skarżącego, złożonego w piśmie z 27 grudnia 2022 r., a zatem już w toku postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, przede wszystkim należy wyjaśnić, że dotyczy on aktualnego stanu zdrowia skarżącego, co w ogóle nie jest w sprawie kwestionowane. Ponadto w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, co do zasady, wyłączone jest stosowanie art. 106 § 3 p.p.s.a. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 grudnia 2021 r. (sygn. akt II GSK 1385/21) wprawdzie w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 193 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, jednak nie znaczy to, że do tego postępowania stosuje się art. 106 § 3 p.p.s.a. "Odpowiednie" stosowanie przepisów może wszak polegać na zastosowaniu przepisu (lub jego części) wprost, z modyfikacją lub nawet na odmowie zastosowania (por. uchwała SN z 18 grudnia 2001 r. sygn. III ZP 25/01). Stąd też wniosek skarżącego kasacyjnie nie mógł zostać uwzględniony.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.