Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1131/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 30 ust. 9
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : SWSA Janusz Kasprzycki ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 marca 2023 r. sprawy ze skargi G. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 maja 2022 r. znak SKO.ŚR/4111/12/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 6 maja 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/12/2022, działając na podstawie art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 753), po rozpatrzeniu odwołania G. C. od decyzji Nr [...] Burmistrza Miasta C. z dnia 1 grudnia 2021 r. orzekającej o odmowie umorzenia G. C. nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 01.08.2015 r. do 31.01.2019 r. w łącznej wysokości 57.779,00 zł – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 1 grudnia 2021 r., nr [...], Burmistrz Miasta C., po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek kasacyjnego orzeczenia organu odwoławczego, orzekł o odmowie umorzenia G. C. nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 01.08.2015 r. do 31.01.2019 r. w łącznej wysokości 57.779,00 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji omówił dotychczasowy przebieg postępowania w tej sprawie, wskazując zakresie m.in. na wydaną własną decyzję z dnia 23 czerwca 2021 r. o odmowie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, która wszak została uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji przez Samorządowego Kolegom Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 16 września 2021 r., znak: SKO.ŚR/4111/1077/2021. Omówiono czynności podjęte w toku ponownego rozpoznania sprawy wskazując, że w oparciu o przeprowadzone postępowanie wyjaśniające ustalono sytuację bytową, rodzinną i dochodową strony. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Mieszka w 2-pokojowym mieszkaniu, którego kosztów wynajmu nie ponosi. Strona choruje przewlekle i wymaga stałego specjalistycznego i farmakologicznego leczenia. Jej dochód stanowi emerytura w kwocie ok. 1.000,00 zł (po dokonaniu egzekucji komorniczej w kwocie 421,34 zł miesięcznie). Organ pierwszej instancji ustalił miesięczne wydatki G. C. związane z opłatą za czynsz, wodę i kanalizację, energię elektryczną, opłatą za telefon, opłatą za gaz, kosztami ubezpieczenia, kosztami zabiegów rehabilitacyjnych, spłatą kredytu oraz wydatkami związanymi z zaspokojeniem podstawowych potrzeb tj. zakup żywności i leków. Zgodnie z oświadczeniem strony otrzymuje ona pomoc finansową od córki na kwotę ok. 500,00 zł miesięcznie oraz pomoc w formie zakupu suplementów i zapłaty ubezpieczenia na kwotę ok. 130,00 zł miesięcznie. Dalej organ I instancji przywołał przepis art. 30 pkt 1 i 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz jego rozumienie na gruncie orzecznictwa sądów administracyjnych – i ocenił, że sytuacja G. C. nie jest szczególna na tle innych osób. Strona nie ma oszczędności ani innych składników majątkowych, lecz posiada stałe źródło dochodu. Na podstawie analizy całokształtu okoliczności i dokumentacji zgromadzonej w sprawie organ pierwszej instancji ustalił, że zgłaszane przez stronę trudności finansowe wynikające głównie z konieczności ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem w obecnych warunkach funkcjonowania zarówno osób samotnie gospodarujących, jak i rodzin nie mogą stanowić podstawy do uznania sytuacji G. C. za uzasadniającą umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Regulowanie opłat i należności związanych z utrzymaniem mieszkania jest obowiązkiem, a nie szczególną okolicznością uzasadniającą umorzenie przedmiotowych należności. Podobnie ponoszenie kosztów związanych z zaspakajaniem niezbędnych potrzeb bytowych nie czyni sytuacji rodziny wyjątkową na tle sytuacji innych osób i rodzin, które także muszą ponosić koszty związane z zaspakajaniem niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazane przez stronę wydatki ponoszone w związku z codziennym utrzymaniem wpływają na obniżenie standardu życia rodziny. Nie są to jednak wydatki ponadprzeciętne i nie mogą być traktowane jako okoliczność mająca wpływ na pogorszenie sytuacji dochodowej. Sytuacja materialna wnioskodawczyni jest trudna, lecz samo to ustalenie nie tworzy podstaw do umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Istnieje możliwość złożenia wniosku o rozłożenie spłaty całości zaległości na raty lub odroczenia terminu płatności zaległości.

Na skutek odwołania G. C. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 6 maja 2022 r., którą utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta C. z dnia 1 grudnia 2021 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, w tym wyniki uzupełniającego postępowania wyjaśniającego; następnie przytoczył art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także wskazał na jego wykładnię sądową; zaakcentował też uznaniowy charakter rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy wyjaśnił przy tym, że "szczególnie uzasadnione okoliczności", o których mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r., powinny obiektywnie zaistnieć, mieć cechę niezwykłych, czyli różniących się od powszechnie istniejących, o szczególnej wadze i jednocześnie słusznych i usprawiedliwionych racjach w kontekście istniejącej sytuacji rodziny, a także oceniane przez ich wpływ na układ interesów osoby. Przeprowadzenie tej oceny należy już do organu orzekającego w ramach uznania administracyjnego. Zdaniem organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie takie szczególne okoliczności nie wystąpiły.

Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, wskazując na przebieg postępowania w sprawie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego wypłaconego G. C. zaznaczyło, że argumenty wskazujące na powody, dla których powstało przedmiotowe zadłużenie, nawiązujące do braku wiedzy strony o stopniu niepełnoprawności męża jej córki – jako zmierzające do podważenia decyzji o ustaleniu świadczenia za nienależnie pobrane i nie związane z przedmiotem obecnej sprawy administracyjnej – nie mają wpływu na sposób rozpatrzenia niniejszej sprawy. Dalej organ odwoławczy zauważył, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ I instancji pozyskał oświadczenia G. C. z dnia 19 października 2021 r. i z dnia 7 listopada 2021 r. obejmujące informację o wydatkach strony związanych z utrzymaniem w miesiącu wrześniu 2021 r., do akt został też załączony wyrok Sądu Rejonowego w C. I Wydział Cywilny z dnia 23 marca 2021 r., sygn. [...], w sprawie z powództwa S. S.A. we W. przeciwko G. C. o zapłatę oraz wyrok Sądu Okręgowego w K. II Wydział Cywilny - Odwoławczy z dnia 3 stycznia 2020 r., sygn. [...], z powództwa S. S.A. we W. przeciwko G. C. o zapłatę. Na podstawie analizy wszystkich zgromadzonych w aktach sprawy dowodów organ I instancji ustalił, że G. C. mieszka w mieszkaniu dwupokojowym stanowiącym własność rodziny, nie ponosząc kosztów z tytułu jego wynajmu. Jej dochód stanowi emerytura w kwocie ok. 1.000,00 zł (po dokonaniu egzekucji komorniczej w kwocie 421,34 zł miesięcznie). Organ ustalił miesięczne wydatki G. C. związane z opłatą za czynsz, wodę i kanalizację w wysokości 486,37 zł (przy czym strona otrzymuje dodatek mieszkaniowy w wysokości 187,98 zł miesięcznie), energię elektryczną w wysokości ok. 100,00 zł miesięcznie, opłatą za telefon w kwocie 30,00 zł miesięcznie, opłatą za gaz w kwocie ok. 100,00 zł miesięcznie, kosztami zabiegów rehabilitacyjnych w wysokości ok. 150,00 zł miesięcznie, spłatą kredytów w wysokości 200,00 zł miesięcznie (kredyty w kwocie 18.000,00 zł i 9.000,00 zł wyrokiem sądowym zostały rozłożone na raty po 100,00 zł miesięcznie). Nadto zgodnie z oświadczeniem strony, ponosi ona wydatki związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb tj. zakup żywności, leków, środków czystości i artykułów higienicznych w wysokości ok. 590 zł miesięcznie. G. C. oświadczyła też, że otrzymuje pomoc finansową od córki na kwotę ok. 500,00 zł miesięcznie oraz pomoc w formie zapłaty ubezpieczenia na kwotę ok. 130,00 zł miesięcznie i zakupu suplementów.

Organ odwoławczy podkreślił, że celem weryfikacji aktualności ustaleń organu I instancji pismem z dnia 18 lutego 2022 r. wezwał G. C. do złożenia oświadczenia o aktualnej sytuacji mieszkaniowej, dochodowej i wysokości wydatków (a) wydatków i ich wysokości związanych z: utrzymaniem mieszkania (czynszu, energii, gazu, wod.-kan., c.o., telefonu, ew. innych), kosztów związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych (zakup żywności, lekarstw, środków czystości i higienicznych rehabilitacji); zobowiązaniami (zajęcia komornicze i inne, kredyty); b) dochodów i ich wysokości ze wszystkich źródeł (w tym też dodatek mieszkaniowy, pomoc od rodziny), a także wezwał stronę o wskazanie aktualnego jej stanu zdrowia i podanie, czy strona posiada ustalony stopień niepełnosprawności, a jeśli nie to czy starała się o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy wezwał również o przekazanie do akt sprawy dowodów potwierdzających stan zdrowia strony, np. zaświadczeń lekarskich potwierdzających występowanie wszystkich opisanych przez stronę w aktach sprawy schorzeń tudzież kart informacyjnych pobytów szpitalnych oraz złożenie do akt dowodów: ponoszonych miesięcznie kosztów rehabilitacji, ponoszonych miesięcznie kosztów zakupu lekarstw, miesięcznych potrąceń komorniczych. Organ odwoławczy poinformował stronę, że brak udzielenia żądanych wyjaśnień i dowodów je potwierdzających będzie skutkował uznaniem, że strona nie wykazała, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej. W odpowiedzi z dnia 11 marca 2022 r. G. C. oświadczyła, że jej dochód stanowi miesięczna emerytura w kwocie ok. 1.100,00 zł (według wydruku z rachunku bankowego dokładnie 1.112,27 zł – po dokonaniu egzekucji komorniczej w kwocie podanej przez Stronę ok. 430 zł miesięcznie). Miesięczne wydatki podane przez G. C. związane z opłatą za czynsz, wodę i kanalizację wynoszą ok. 550,00 zł (przy czym strona podała, że nie otrzymuje już dodatku mieszkaniowego, a dokładnie nie zna danych czynszowych, bo nie dostała pisma od wspólnoty), energią elektryczną w wysokości 89,69 zł miesięcznie, opłatą za telefon w kwocie 29,00 zł miesięcznie, opłatą za gaz w kwocie 35,97 zł miesięcznie, kosztami zabiegów rehabilitacyjnych w wysokości 100,00 zł miesięcznie, spłatą kredytów w wysokości 200,00 zł miesięcznie (kredyty w kwocie 18.000,00 zł i 9.000,00 zł wyrokiem sądowym zostały rozłożone na raty po 100,00 zł miesięcznie). Nadto zgodnie z oświadczeniem strony, ponosi ona wydatki miesięczne związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb, tj. zakup żywności – ok. 450,00 zł, leków – ok. 120,00 zł, środków czystości i artykułów higienicznych w wysokości ok. 30 zł miesięcznie. G. C. oświadczyła również, że otrzymuje pomoc finansową od rodziny w kwocie miesięcznej 500,00 zł. Do pisma została załączona karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 5 marca 2019 r. wskazująca na następujące choroby strony: wodonercze z przeszkodą w połączeniu moczowodowo - miedniczkowym, cukrzyca insulinoniezależna (bez powikłań) typu II, samoistne nadciśnienie, otyłość; wydruk z rachunku bankowego za okres 18.01.2022 - 17.02.2022 oraz zestawienie stanu zadłużenia komorniczego na dzień 10 marca 2022 r. (bez podpisu komornika). Strona wyjaśniła, że poprzednio złożone przez nią oświadczenia co do stanu zdrowia są aktualne, nie ma poprawy – nadal ma zabiegi w Poradni Okulistycznej w K. udokumentowane zaświadczeniem złożonym w OPS, nie składała wniosku o stopień niepełnosprawności, lecz planuje to zrobić; nie ma rachunków za leki, gdyż nie zbiera paragonów. Z kolei w odpowiedzi na pismo organu odwoławczego z dnia 28 marca 2022 r. (art. 79a k.p.a.) G. C. złożyła pismo z dnia 27 kwietnia 2022 r., w którym wskazała, że jej dochód stanowi miesięczna emerytura w kwocie ok. 1.190,13 zł. Miesięczne wydatki związane z opłatą za czynsz, wodę i kanalizację oraz nieczystości wynoszą od 01.2022 r. kwotę 535,52 zł (przy czym strona podała, że nie otrzymuje już dodatku mieszkaniowego, a dokładnie nie zna danych czynszowych, bo nie dostała pisma od Wspólnoty), energię elektryczną w wysokości 89,64 zł miesięcznie, opłatą za telefon w kwocie 29,90 zł miesięcznie, opłatą za gaz w kwocie 35,44 zł miesięcznie, kosztami zabiegów rehabilitacyjnych w wysokości 100,00 zł miesięcznie, spłatą kredytów w wysokości 200,00 zł miesięcznie (kredyty w kwocie 18.000,00 zł i 9.000,00 zł wyrokiem sądowym zostały rozłożone na raty po 100,00 zł miesięcznie). Nadto zgodnie z oświadczeniem strony, ponosi ona wydatki miesięczne związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb tj. zakup żywności - ok. 400,00-500,00 zł (dieta cukrzycowa), leków – ok. 120,00 zł, środków czystości i artykułów higienicznych w wysokości ok. 50 zł miesięcznie, koszt ubezpieczenia na życie 124,46 zł miesięcznie. G. C. oświadczyła również, że otrzymuje pomoc finansową od rodziny. Nadto strona wyjaśniła, że utraciła dodatek mieszkaniowy od 03.2022 r., ponieważ osoba wynajmująca jej mieszkanie nie przedłużyła z nią umowy, strona mieszka tam, lecz płaci cały czynsz za mieszkanie. Dalej strona zsumowała koszty miesięcznego utrzymania, które wynoszą ok. 1.800,00 zł i dodała, że nadal jeździ na zabiegi okulistyczne do K., co generuje koszt ok. 90 zł; podała też, że nie ma rachunków za leki, gdyż nie zbiera paragonów. Do pisma nie zostały załączone żadne załączniki.

Dokonując oceny całokształtu materiału dowodowego zebranego w aktach sprawy, organ odwoławczy stwierdził, że nie została spełniona przesłanka z art. 30 ust. 9 u.ś.p. umożliwiająca udzielenie stronie ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń pielęgnacyjnych. Organ odwoławczy podkreślił, że ze złożonych w postępowaniu odwoławczym oświadczeń wynika, iż G. C. ponosi obecnie wydatki miesięczne wynoszące ok. 1774,96 - 1874,96 zł przy dochodach z emerytury (1.190,13 zł miesięcznie po potrąceniach komorniczych) i pomocy od rodziny (500 zł miesięcznie) na poziomie ok. 1.690,13 zł miesięcznie. Pomimo stosowanego wezwania i informacji ujętej w piśmie z dnia 28 marca 2022 r. opartej o art. 79a k.p.a. strona nie przedstawiła dowodów potwierdzających złożone oświadczenia, w szczególności nie sposób zweryfikować twierdzeń strony co do ponoszonych wydatków na leki, media, rehabilitację, żywność czy środki czystości. Tymczasem to strona zobowiązana była wykazać swoją szczególną sytuację, która uzasadniałaby udzielenie jej wnioskowanej ulgi. Organ natomiast dokonuje oceny i ewentualnej weryfikacji okoliczności wskazanych przez wnioskodawcę. Organy obu instancji zbadały sytuację dochodową, bytową i zdrowotną G. C. i ustaliły, że nie legitymuje się ona orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności ani orzeczeniem o niezdolności do wykonywania pracy. Z akt wynika, że strona choruje na wodonercze, cukrzycę typu II, samoistne nadciśnienie, otyłość i ma problemy okulistyczne, ale nie są to schorzenia wskazujące na szczególną sytuację strony. G. C. nie udowodniła, że konieczna jest rehabilitacja ani powodów, dla których nie może jej odbywać w ramach świadczeń NFZ. W sytuacji strony nie wykazano takich okoliczności, które mają charakter szczególny ze względu na orzeczony obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Tego rodzaju świadczenia co do zasady podlegają zwrotowi i ich umorzenie może mieć miejsce w przypadkach, które odbiegają od sytuacji standardowych, przeciętnych. Na pewno nie uzasadnia umorzenia należności niski stan dochodów. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin. Zdaniem organu odwoławczego, sytuacja materialno-bytowa strony jest trudna, jednakże jest stabilna, albowiem strona otrzymuje emeryturę i stałą pomoc od rodziny. Nadto, w przyszłości sytuacja strony może ulec zmianie i tym samym brak jest podstaw dla umorzenia ciążących na niej zobowiązań. Organ odwoławczy dodał, że strona może ubiegać się o zastosowanie innych ulg w spłacie należnych zobowiązań – a zatem rozłożenia na raty oraz odroczenia spłaty. Wysokość kwoty podlegającej zwrotowi przy np. rozłożeniu jej na odpowiednią ilość rat jest możliwa do spłaty przy odpowiednim wykorzystaniu własnych zasobów.

Pismem z dnia 12 lipca 2022 r. G. C. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. Zarzuty skargi zostały sprecyzowane w piśmie jej pełnomocnika z dnia 25 stycznia 2023 r. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy i nieprzeprowadzenie wszechstronnego postępowania dowodowego, w szczególności poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego poprzez nieprecyzyjne określenie w wezwaniu skierowanym do skarżącej dowodów, które SKO zamierzało zgromadzić; b) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niewzbudzający zaufania skarżącej do władzy publicznej i niekierowanie się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania co doprowadziło do utraty zaufania skarżącej wobec organu wydającego decyzję w przedmiotowej sprawie; c) art. 9 k.p.a. poprzez nienależyte i niewyczerpujące informowanie skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania co sprawiło, że skarżąca w sposób niepełny przedstawiła materiał dowodowy w postępowaniu przed SKO, podczas gdy to właśnie organ powinien czuwać nad tym, aby skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielać jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w sposób jasny, precyzyjny i zrozumiały; d) art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny prawidłowości wydania decyzji przez Burmistrza Miasta C.; e) art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 126 k.p.a. oraz art. 11 k.p.a. poprzez skonstruowanie pisemnego uzasadnienia zaskarżonej decyzji w taki sposób, że jego konstrukcja i treść wskazują na niedołożenie należytej staranności przy podejmowaniu skarżonego rozstrzygnięcia, a w szczególności uzasadnienia w zakresie oceny materiału dowodowego w sposób sprzeczny, a w konsekwencji nieuwzględnienie odwołania skarżącej, podczas gdy organ powinien wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i jednoczesne przekroczenie granic uznania administracyjnego i przyjęcie, iż w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności, co nie uzasadnia umorzenia nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji. W skardze oraz w piśmie z dnia 25 stycznia 2023 r. przedstawiona została argumentacja na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 30 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. obecnie Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei art. 30 ust. 9 powołanej ustawy stanowi, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Organ odwoławczy prawidłowo zidentyfikował tę podstawę decyzji i dokonał prawidłowej wykładni przepisów wchodzących w jej skład, akcentując wyjątkowy charakter ewentualnego umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a także uznaniowy charakter rozstrzygnięcia. Tenże uznaniowy charakter rozstrzygnięcia ma też zasadnicze znaczenie w toku sądowej, a zatem legalnościowej, kontroli decyzji. Wybór konsekwencji prawnych stwierdzonego stanu faktycznego należy tu zasadniczo do organu administracji, bowiem z woli ustawodawcy to on jest beneficjentem uznania. Sąd władny jest zweryfikować pod kątem zgodności z prawem aspekty proceduralne czynności jurysdykcyjnych (w tym prawidłowość ustalenia stanu faktycznego), a gdy idzie o treść rozstrzygnięcia – rozważyć, czy nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego, z uwzględnieniem zasad ogólnych, w szczególności zasady wyrażonej w art. 7 k.p.a.

W ocenie Sądu, w toku postępowania administracyjnego stan faktyczny w niniejszej sprawie został ustalony w sposób prawidłowy i wyczerpujący – na tyle, na ile było to możliwe przy uwzględnieniu postawy skarżącej w toku postępowania wyjaśniającego. Organ odwoławczy skrupulatnie przeprowadził również uzupełniające postępowanie wyjaśniające – czyniąc zadość wymogom wynikającym z zasady aktualności. Najistotniejsze okoliczności wyeksponował organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji w swego rodzaju podsumowaniu poczynionych ustaleń. Organ odwoławczy w szczególności trafnie zauważył, że G. C. deklaruje wydatki miesięczne wynoszące ok. 1774,96 - 1874,96 zł przy dochodach z emerytury (1.190,13 zł miesięcznie po potrąceniach komorniczych) i pomocy od rodziny (500 zł miesięcznie) na poziomie ok. 1.690,13 zł miesięcznie. Mimo precyzyjnych – co już w tym miejscu warto podkreślić – wezwań skarżąca nie przedstawiła dowodów potwierdzających złożone oświadczenia, w szczególności co do wydatków na leki, media, rehabilitację, żywność czy środki czystości. Z dokumentacji złożonej do akt wynika wprawdzie, że G. C. choruje na wodonercze, cukrzycę typu II, samoistne nadciśnienie, otyłość i ma problemy okulistyczne, ale – jak zauważył organ odwoławczy – nie są to schorzenia wskazujące na szczególną sytuację skarżącej. Skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności ani orzeczeniem o niezdolności do wykonywania pracy. G. C. nie wykazała też, że konieczna jest rehabilitacja ani powodów, dla których nie może jej odbywać w ramach świadczeń NFZ. Mając na uwadze te okoliczności – oraz pozostałe okoliczności przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wyżej zreferowane – organ odwoławczy miał podstawy do oceny, że nie zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" w rozumieniu art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy zasadnie zauważył też, że w przyszłości sytuacja skarżącej może ulec zmianie, a ponadto skarżąca może ubiegać się o zastosowanie innych ulg w spłacie zobowiązań, tj. o odroczenie terminu płatności albo o rozłożenie na raty.

Zważywszy na ogół okoliczności sprawy, stwierdzić należy, że odmowa udzielenia skarżącej ulgi w postaci umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych została przekonująco uzasadniona i nie można w niej upatrywać przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Zarzuty skargi w ocenie Sądu są bezzasadne i nie zasługują na uwzględnienie – organ zapewnił stronie możliwość udziału w postępowaniu (art. 10 k.p.a.), prowadził postępowanie z uwzględnieniem zasady budzenia zaufania jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.), należycie wywiązał się z obowiązków informacyjnych wobec strony (art. 9 k.p.a.), prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające (art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy prawa materialnego (przede wszystkim art. 30 ust. 9 ustawy oświadczeniach rodzinnych) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego po hipotezę normy prawnej. W szczególności zaś nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji – zarówno prawne, jak i faktyczne – w pełni odpowiada wymogom prawa procesowego; jest przy tym wyczerpujące i przekonujące (art. 107 § 3 k.p.a.).

Nawiązując do argumentacji sformułowanej na poparcie skargi, wypada dodatkowo podkreślić, że wezwania kierowane do strony przez organ odwoławczy – zdaniem Sądu – były jednoznaczne, precyzyjne i nie mogły budzić żadnych wątpliwości. Gdy chodzi o wspomnianą argumentację, jest też rzeczą znamienną, że ogólne zarzuty dotyczące naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej nie zostały połączone z konkretnym wskazaniem jakichkolwiek relewantnych faktów czy dowodów, które – w ocenie strony skarżącej – miałyby być pominięte przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Tym samym argumentacja ta w ogóle nie naprowadza na choćby potencjalny wpływ suponowanych uchybień na wynik sprawy.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.