Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1427/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Skarżony organ: Minister Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), sędzia WSA Jakub Linkowski, Protokolant Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2005 r. sprawy ze skargi Le. D., G. D., M. M. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu w sprawie przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r.; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz - G. D. kwotę 272 /słownie dwieście siedemdziesiąt dwa/ złote; - L. D.kwotę 272 /słownie dwieście siedemdziesiąt dwa/ złote; - M. M. kwotę 200 /słownie dwieście/ złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] maja 2005 r. Minister Gospodarki i Pracy utrzymał w mocy, na zasadzie art. 138 §. 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., swoją decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r., którą to decyzją odmówił wznowienia postępowania zakończonego prawomocną decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. Decyzją z 2003 roku utrzymano w mocy decyzję, którą odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 roku (określonej wówczas mianem zarządzenia) w sprawie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstw, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "S." [...]. Przejecie przedsiębiorstwa decyzją z 1948 nastąpiło w myśl art. 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1046 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki i Pracy wskazano, iż przyczyną odmowy wznowienia postępowania było naruszenie, przez wnioskujących, terminu określonego w art. 148 § 1 K.p.a. Wnioskodawcy - L. D., G. D. oraz M. M. (w której imieniu występowała G. D.) - wystąpili z wnioskiem o wznowienie postępowania nadanym w dniu 21 czerwca 2004 r. We wniosku tym powoływali się na szereg okoliczności, które w ich ocenie, należy uznać, jako nowe w sprawie w kontekście ustalenia czy F. D. miał obywatelstwo polskie. Kwestia obywatelstwa odgrywa natomiast istotne znaczenie dla oceny legalności decyzji z 1948 roku dokonanej w postępowaniu zakończonym decyzją z 2003 roku. Wśród nowych okoliczności wskazano m.in. pisma z instytucji niemieckich, przesłane do jednego z wnioskodawców (L. D.) w związku z kierowanymi przez niego zapytaniami. Oceniając kwestię dochowania terminu organ wskazał, iż ostanie z otrzymanych pism dotarło do adresata w dniu 10 kwietnia 2004 r a więc termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania minął 10 maja 2004 r. Ponieważ podanie o wznowienie wnioskodawcy wnieśli wspólnie termin ten musi być liczony dla nich analogicznie od tej samej daty. Ponadto organ wyraził pogląd, iż uzyskane w wyniku kwerendy archiwów niemieckich informacje nie mogą stanowić nowej okoliczności w sprawie, a pisma z instytucji niemieckich jedynie potwierdzają termin dowiedzenia się o okolicznościach sprawy. Odnośnie pozostałych kwestii podnoszonych przez wnioskodawców, jako podstawy do wznowienia postępowania, organ wyraził pogląd, że wnioskodawcy nie uprawdopodobnili aby termin do złożenia wniosku został dochowany. Informacje o faktach i zdarzeniach na których potwierdzenie przedstawili dokumenty były znane M. M. (jednej z wnioskodawców) od czasu wystąpienia zdarzeń. Ostatnie z nich - spór sądowy - miało miejsce w latach 50 tych poprzedniego wieku. Organ nie uznał aby pozostali wnioskodawcy, których M. M. jest ciotką, uprawdopodobnili aby o tych faktach dowiedzieli się dopiero w terminie miesiąca przed złożeniem wniosku o wznowienie postępowania. Organ ocenił także, iż niektóre z przedłożonych dowodów, w tym dostarczonych przez L. D. po wpłynięciu wniosku o wznowienie postępowania, nie można uznać za nowe w sprawie.

Decyzja Ministra Gospodarki i Pracy została zaskarżona przez L. D., G. D. oraz M. M., w imieniu której skargę wniosła G. D.

W skardze L. D. zarzucono, iż organ orzekający przyjmuje wygodną dla niego interpretację faktów tak, aby uniemożliwić Skarżącemu dochodzenie roszczeń. W jego ocenie, wniosek o wznowienie postępowania został złożony w terminie oraz jest uzasadniony. Jego przedstawione dokumenty w nowym świetle ukazują okoliczności sprawy przejęcia przedsiębiorstwa "S.", współwłaścicielem majątku którego był F. D. (dziadek S.).

W skardze G. D. (wniesionej także w imieniu M. M.) podniesiono, iż organ administracji błędnie przyjął, jakoby wniosek o wznowienie postępowania został złożony z naruszeniem art. 148 § 1 K.p.a. G. D. podtrzymała stanowisko reprezentowane w toku sprawy, iż o fakcie otrzymania informacji z archiwów niemieckich dowiedziała się dopiero na początku czerwca 2004 roku, kiedy to przyjechała do L. po dłuższej nieobecności. O ich treści mogła się dowiedzieć dopiero po dniu 7 czerwca, kiedy to dokonano tłumaczenia pism przez tłumacza przysięgłego. Wskazała także, iż M. M. dowiedziała się o fakcie otrzymania pism z instytucji niemieckich dopiero w czerwcu. Podtrzymała także stanowisko, iż o okolicznościach związanych z faktami i wydarzeniami, które miały miejsce do lat 50 ubiegłego wieku dowiedziała się od M. M. dopiero w trakcie rozmowy w czerwcu 2004 r. W tej sytuacji w ocenie Skarżącej, mylnie organ przyjął przekroczenie terminu do złożenia wniosku.

W późniejszych pismach procesowych (k.53 i 58) Skarżący wnieśli o zwrot kosztów postępowania przedstawiając ich zestawienia.

W odpowiedzi na skargi Minister Gospodarki i Pracy wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Możliwość wznowienia postępowania stanowi jedną z wyjątkowych instytucji procesowych, które mogą służyć zmianie lub wyeliminowaniu z obrotu ostatecznych decyzji administracyjnych. Instytucja ta stanowi więc wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w 16 § 1 K.p.a. Jako statuujące wyjątek od reguły, przesłanki wznowienia postępowania zarówno formalne jak i materialne nie mogą być traktowane rozszerzająco, a ich wystąpienie musi być przez organ administracji badany szczególnie wnikliwie. Wskazane zasady obejmują także ustalenie spełnienia przesłanki pozytywnej wznowienia postępowania, gdy z odnośnym wnioskiem występuje strona, jaką jest zachowanie terminu określonego w art. 148 §. 1 K.p.a. Co do zasady więc trafnie organ administracji w rozpoznawanej sprawie prowadził wnikliwe postępowanie służące wyjaśnieniu, czy przesłanka zachowania terminu została spełniona. Trafnie też uznał, iż przedstawiane przez wnioskodawców okoliczności, mające uprawdopodobnić dotrzymanie terminu, podlegają ocenie organów oraz mogą być kwestionowane, w sytuacji gdy np. w określonych uwarunkowaniach, doświadczenie życiowe może przemawiać przeciw przyjęciu określonych okoliczności za prawdopodobne. W tym kontekście organ administracji oceniając wniosek Skarżących o wznowienie postępowania, a także późniejsze pisma odnoszące się do faktów i okoliczności, które wystąpiły przed wydaniem decyzji z 2003 r., a miały miejsce w połowie poprzedniego wieku, słusznie przyjęły, iż nie można uznać za wystarczająco uprawdopodobnione, iż skarżący L. i G. D. dowiedzieli się o nich dopiero w czerwcu 2004 r. Organ dokonując takiej oceny organ uwzględnił, iż okoliczności te były znane jednej ze skarżących - M. M. - która była traktowana jako strona w sprawie zakończonej decyzją z 2003 r., a jednocześnie jest ciotką pozostałych wnioskodawców o wznowienie postępowania, Nie można co prawda wykluczyć, iż dokumenty zostały okazane lub ujawnione w dacie wskazywanej przez wnioskodawców L. i G. D. Jednak potwierdzają one wyłącznie okoliczności i fakty, co do których trudno domniemywać aby były całkowicie nieznane Skarżącym w kontekście łączących ich więzów rodzinnych. Oceniając zachowanie terminu organ orzekający mógł także uznać, jako nie wystarczająco uprawdopodobnione, twierdzenie, iż o treści korespondencji kierowanej do L. D., dowiedział się sam adresat pism dopiero w czerwcu, skoro zlecił ich przekład tłumaczowi przysięgłemu. Brak było także szczególnych przesłanek do przyjęcia, iż o korespondencji dopiero w czerwcu dowiedziała się jego ciotka M. M. Dokonana w powyższym zakresie ocena okoliczności mieściła się w zakresie przysługującego organowi prawa swobodnej oceny dowodów. Ustalenia zostały logicznie wywiedzione z przywołanych w rozstrzygnięciu faktów i okoliczności faktycznych oraz oparte na doświadczeniu życiowym.

Jednak oceniając dochowanie terminu przez wnioskodawców organ pominął istotny aspekt oceny wniosku o wznowienie postępowania, w zakresie w jakim pochodził on do Skarżącej G. D., w kontekście dokumentów, otrzymanych po wydaniu decyzji z 2003 r. przez jej brata - L. D. W świetle zgromadzonego w sprawie przez organ administracji materiału dowodowego należało uznać, w ocenie Sądu, iż Skarżąca skutecznie uprawdopodobniła brak wiedzy o korespondencji L. D. powołując się na niekwestionowany przez organ administracji fakt długiej nieobecności w L., będącej stałym miejscem jego zamieszkania. Otrzymane przez jej brata dokumenty zostały przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego 7 czerwca 2004 r. i, jak podnosiła Skarżąca, dopiero wówczas została ona powiadomiona o prowadzonej przez brata korespondencji oraz o treści otrzymanych pism. Z ich treści wynika, iż w archiwach niemieckich brak jest dokumentów, które potwierdzałyby obywatelstwo niemieckie F. D. Skarżący uznali, iż brak danych w archiwach niemiecki na temat obywatelstwa F. D., jest nową okolicznością w sprawie nie znaną organowi, który wydawał rozstrzygniecie w 2003 r. Zdaniem Skarżących, okoliczność ta mogła mieć znaczenie dla oceny decyzji z 1948 roku, skoro przejecie przedsiębiorstwa "S." dokonano na podstawie ustawy z 1946 r., jako mienia poniemieckiego. We wniosku więc wskazano, iż, zdaniem wnioskodawców, zachodzą przesłanki wznowienia postępowania (w rozumieniu art. 145 §. 1 pkt 5 K.p.a.). Pomimo, iż wniosek został złożony równocześnie przez trzech wnioskodawców, oceniając zachowanie terminu określonego w art. 148 §. 1 K.p.a. organ administracji powinien odrębnie obliczać zachowanie terminu przez każdą z wnioskujących stron. Stanowisko organu, iż w przypadku wspólnego wniosku, podlega ocenie zachowanie terminu przez wszystkich wnioskodawców łącznie jest błędne i nie znajduje uzasadnienia w świetle przepisów procesowych. Prawo wnoszenia o wznowienie postępowania, z zachowaniem terminu wynikającego z art. 148 § 1 K.p.a., przysługuje bowiem każdej stronie odrębnie. Uprawnienia w tym zakresie nie mogą być faktycznie ograniczone wyłącznie z uwagi na sposób złożenia wniosku (w rozpatrywanym przypadku łącznie z innymi osobami). W rozpatrywanym przypadku nastąpiłoby takie ograniczenie, gdyby uznać, iż w razie złożenia wspólnego wniosku, terminy wniesienia podania o wznowienie podlegają dla niektórych stron w istocie ograniczeniu, z uwagi na upływ terminów biegnących dla innych stron.

W rozpatrywanym przypadku organ bezpodstawnie więc przyjął, iż wniosek złożony także przez G. D. został wniesiony z uchybienie terminu, skoro wysłano go w dniu 21 czerwca 2004 r. a Skarżąca uprawdopodobniła dochowanie terminu, powołując się na swoją długa nieobecność w L. Błędne ustalenia w zakresie przekroczenia terminu do wniesienia wniosku prowadziło do wydania niezasadnej decyzji w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania jak i decyzji utrzymującej tą decyzję w mocy. Odmowa rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania z naruszaniem art. 148 § 1 K.p.a., stanowi naruszenie prawa procesowego i mogła mieć wpływ na wynik sprawy, skoro skutkowała nie rozważeniem zasadności wniosku, co powinno w rozpatrywanym przypadku nastąpić. Stwierdzenie przez Sąd wskazanego naruszenia prowadzi do uchylenia przez Sąd zarówno zaskarżonej decyzji jak i decyzji utrzymanej nią w mocy.

Przesądzenie przez organ administracji kwestii, czy wskazane we wniosku G. D. przesłanki można uznać za nowe, tzn. czy organowi administracji istotnie nie była znana okoliczność, iż w archiwach niemieckich brak jest dowodów potwierdzających obywatelstwo niemieckie S. D., a następnie rozstrzygniecie, czy okoliczność ta jest, jak to podnoszą Skarżący, istotna dla sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., może nastąpić, w świetle art. 151 § 1 K.p.a., dopiero po wszczęciu postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania, w myśl art. 149 § 1 K.p.a. W tym kontekście wyrażanie w zaskarżonej decyzji wstępnych poglądów w zakresie oceny wartości dowodowej przedłożonych dokumentów było przedwczesne.

W rozpatrywanej sprawie wznowienie postępowania z wniosku G. D. odniesie skutki procesowe także dla pozostałych Skarżących, jako stron tego postępowania, niezależnie od okoliczności dopuszczalności złożonego przez nich wniosku w kontekście dochowania wymaganych terminów. Prowadząc postępowanie w wyniku jego wznowienia organ odniesie się także do innych dokumentów i okoliczności podnoszonych przez Skarżących, a traktowanych przez nich jako nowe okoliczności lub dowody istniejące w dniu wydania decyzji z 2003 r. a nie znane organowi wydającemu tą decyzję. Bowiem określony w art. 148 §. 1 K.p.a. termin ogranicza wyłącznie możliwość żądania wznowienia postępowania. Nie ogranicza natomiast możliwości podnoszenia nowych okoliczności w sytuacji, gdy zostanie ono wznowione.

Poza oceną Sądu pozostaje kwestia, czy podnoszone przez Skarżących okoliczności mogą mieć faktycznie istotne znaczenie dla sprawy, której przedmiotem było stwierdzenie nieważności decyzji z 1948 roku, zważywszy, iż podstawą prowadzenia postępowania zakończonego decyzją z 2003 r. było ustalenie, czy decyzja nacjonalizacyjna nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a więc, w świetle poglądów utrwalonych w doktrynie i judykaturze, wykazane naruszenie prawa przy wydawaniu decyzji musiałoby mieć charakter oczywisty.

Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z uwagi na treść tego przepisu nie uwzględniono wniosku Skarżących w zakresie, w jakim wnosili oni o zwrot kosztów wykraczających ponad normatywnie określone, jako niezbędne do dochodzenia roszczeń, jakimi są koszty opłat sądowych i przejazdu (art. 205 § 1 wskazanej ustawy).

Rozpatrując ponownie sprawę Minister Gospodarki, uwzględni wskazówki zawarte w niniejszym wyroku.