Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 379/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1, art. 88 ust. 1, art. 85 ust. 1, 4 i 7
journal: Dz.U. 2009 nr 151 poz 1220
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity
article: art. 88 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 85 ust. 2 i art. 89
journal: Dz.U. 2009 nr 151 poz 1220
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Maria Kwiecińska Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J. K. i J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie kary za usunięcie drzewa bez zezwolenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia (...) Nr (...), II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 23 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Po 54/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] października 2008r. Nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] 2007r. Nr [...]. Decyzją Wójta Gminy D. wymierzono J. K. karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie bez zezwolenia 1 sztuki drzewa o gatunku [...], o obwodzie [...] cm z nieruchomości położonej w [...] i przy ulicy [...], której J. K. jest właścicielem. Uchylając powyższe decyzje Sąd uznał, iż przeprowadzone w sprawie postępowanie obarczone było wadami naruszającymi normy procedury w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Sąd zakwestionował sposób gromadzenia materiału dowodowego, a w szczególności oparcie decyzji na nieprawidłowo przeprowadzonych przesłuchaniach świadków oraz właściciela nieruchomości. W tym zakresie Sąd zakwestionował przesłuchanie świadków bez pouczenia w trybie art. 83 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 90 poz. 1071 ze zm. – dalej w skrócie: kpa), przeprowadzanie równoczesnych (zbiorowych) przesłuchań w charakterze świadków kilku osób, przesłuchiwanie w charakterze świadka osoby posiadającej przymiot strony. Zdaniem Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał nadto na przyjęcie, iż zaistniały podstawy do zastosowania normy z art. 89 ust.1 ustawy Prawo o ochronie przyrody, bowiem w aktach sprawy brak było jakiegokolwiek dowodu na dokonanie pomiarów obwodu pnia na wysokości 130 cm. Sąd wskazał, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego rozważyć należało ustalenie wielkości kary w trybie przepisu art. 89 ust. 3 powołanej ustawy, co wymaga odniesienia się do wielkości najmniejszego promienia pnia.

Po przeprowadzeniu ponownego postępowania w sprawie Wójt Gminy D. decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr [...] wymierzył J. i J. [...] K. karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie bez zezwolenia 1 sztuki drzewa o gatunku [...] z nieruchomości położonej w [...], przy ulicy [...] dz. ewid. nr [...]. W podstawie prawnej decyzji powołano przepisy art. 88 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 89 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (tj. z 2009 r. Dz.U. Nr 151 poz. 1220 ze zm.), rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 22 września 2004r. w sprawie trybu nakładania administracyjnych kar pieniężnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia oraz za zniszczenie terenów zieleni, zadrzewień albo drzew lub krzewów. (Dz.U. Nr 219, poz. 2229), rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (DZ.U. Nr 228 poz. 2306), obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 23 października 2009 r. w sprawie stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów oraz kar za zniszczenie zieleni na rok 2010 (M.P. N6 69 poz. 894) oraz art. 104 kpa. Podano, iż karę naliczono na podstawie pomiaru najmniejszego promienia pnia pomniejszając wyliczony obwód o 10%, w wysokości trzykrotnej opłaty za usunięcie drzewa. Opłata za usunięcie drzewa naliczona została jako iloczyn obwodu pnia ([...] cm), stawki za 1 cm obwodu pnia mierzonego na wysokości 130 cm (81,95), współczynnika różnicującego stawkę w zależności od obwodu pnia (5,55). Tak naliczona opłata stanowi kwotę [...] zł, stąd kara za usunięcie drzewa w wysokości trzykrotnej opłaty stanowi kwotę [...] zł. Osoby, którym karę wymierzono, zobowiązano do jej uiszczenia na wskazany rachunek bankowy Urzędu Gminy w terminie 14 dni, od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podano, iż decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2010 r. Nr SKO[...] uchylono wcześniejszą, wydaną po wyroku sądu administracyjnego, decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] 2010 r. Nr [...] i sprawę przekazano temu organowi do ponownego rozpatrzenia. W konsekwencji, w dniu [...] grudnia 2010 r. wszczęto postępowanie w sprawie i na podstawie art. 75 §1 kpa jako dowód w sprawie przyjęto dokumentację zgromadzoną w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr [...]. Podano, iż dokumentacja ta zawiera protokół z oględzin w terenie, przeprowadzonych w dniu [...] listopada 2010 r., który zawiera elementy wymagane rozporządzeniem z dnia 22 września 2004 r., kopię decyzji Wójta Gminy D. wraz z załącznikiem do niej oraz wnioskiem o jej wydanie, protokół przesłuchania świadka W. W. - przedstawiciela [...], który to zakład na zlecenie Starostwa Powiatowego w S. prowadził wycinkę drzew znajdujących się w pasie drogowym drogi powiatowej [...] od miejscowości G. w kierunku B. do granicy powiatu, protokoły przesłuchań świadków R. K. oraz K. P. Ustalono, że [...] została ścięta przez pracowników firmy świadka W., który stwierdził, że dokonał tego na zlecenie J. K. Świadek R. K. potwierdził, że wycinki drzewa dokonano na prośbę J. K. Wskazano, iż zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, usunięcie drzewa z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia, na wniosek posiadacza nieruchomości. W rozpatrywanym przypadku właściciel nieruchomości nie występował o wydanie takiego zezwolenia, którego tym samym nie posiadał. Zdaniem organu za niewiarygodne uznać należy twierdzenia J. K. odnośnie jego przekonania, ze drzewo może być wycięte przy okazji wycinania innych drzew w pasie drogowym. Wskazano, ze zgodnie z zaleceniami organu II instancji uzupełniono materiał dowodowy o czytelny egzemplarz mapy stanowiącej załącznik do decyzji Wójta Gminy D. z dnia [...] 2004 r. Nr [...], lecz mapa ta wskazuje teren zrekultywowanego wysypiska odpadów w [...], a nie drzew przewidzianych do wycinki. Z oświadczenia Urzędu Gminy wynika, że w jego zasobach takiej decyzji nie znaleziono, a Starostwo Powiatowe w S. takiej mapy nie załączyło do wniosku. Wskazano, iż w 2004 r. obowiązku załączenia do wniosku mapy z oznaczonymi drzewami do wycinki przepisy prawa na wnioskodawcę nie nakładały. W sytuacji, gdy wniosek Starostwa obejmował wycinkę wyłącznie [...] jesionów, nie można więc uznać, iż wniosek ten obejmował również wycinkę lipy rosnącej na nieruchomości Państwa K. Skoro doszło do usunięcia tej lipy bez wymaganego zezwolenia, obowiązkiem organu było nałożenie kary administracyjnej.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie złożyli J. K. i J. K., wnosząc o jej uchylenie. Podnieśli, że decyzja jest bezpodstawna, bowiem po ponownym postępowaniu nadal brak jest podstaw do przyjęcia, że przedmiotowa [...] wycięta została niezgodnie z prawem. Podkreślili, że działali w dobrej wierze, gdyż byli przekonani, że rosnąca na posesji [...] została ujęta w planach ogólnej wycinki drzew w związku z poszerzeniem drogi. Sporne drzewo rosło w czterometrowym pasie od krawędzi jezdni, a firma dokonująca wycinki usunęła wszystkie drzewa rosnące w tym pasie na całej długości poszerzanej drogi. Także [...] rosnąca na ich nieruchomości powinna zostać wycięta i to na mocy ogólnej wycinki drzew. Pracownicy tej firmy są fachowcami, więc musieli znać wszystkie przepisy dotyczące dopuszczalności wycięcia drzewa. Skarżący podnieśli, iż od pracowników tej firmy dowiedzieli się, że na mapach drzewo to zaznaczone jest jako przeznaczone do wycinki, w konsekwencji wyrazili na to zgodę. Pracownikom tej firmy zapłacili [...] zł, lecz nie za wycinkę, ale za pocięcie drzewa na mniejsze kawałki na podwórzu, co było możliwe, ponieważ otrzymali oficjalną zgodę na zabranie drzewa na swój użytek. Podnieśli, że [...] nie była drzewem zdrowym i zagrażała bezpieczeństwu, co można nadal ustalić na podstawie jej pnia, którego nie usunęli. Zarzucili, że wypowiedzi świadków podczas przesłuchań zostały zapisane inaczej aniżeli brzmiała ich rzeczywista wypowiedź. Zdaniem odwołujących w sprawie winien wypowiedzieć się także biegły, czy [...] zgodnie ze sztuką budowlaną winna zostać usunięta przy budowie drogi.

Decyzją z dnia [...] lutego 2011r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji przytoczono stan faktyczny ustalony przez organ I instancji,

podzielając ocenę tego organu co do zgromadzonego materiału dowodowego. Wskazano, iż najistotniejsze znaczenie dla sprawy ma ocena, czy właściciel nieruchomości posiadał zezwolenie na wycinkę [...] [opisanego drzewa]. Skarżący, którzy są właścicielami działki, mogli wystąpić o wydanie takiego zezwolenia, a tym samym są osobami, w stosunku do których można wymierzyć karę za usunięcie drzewa bez zezwolenia. Dla przyjęcia odpowiedzialności z tej podstawy wystarcza samo wykazanie związku przyczynowego pomiędzy działaniem określonego podmiotu, a zniszczeniem drzewa. Zlecenie wycięcia drzewa osobie trzeciej nie zwalnia posiadacza nieruchomości z odpowiedzialności.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, iż stosując się do zaleceń zawartych w wyroku tut. Sądu z dnia 23 lipca 2009 r. organ I instancji słusznie obliczył obwód pnia i wysokość kary. Organ I instancji przedstawił czytelną decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] 2004 r. Nr [...], z której wynika, że decyzja ta dotyczy wycinki jesionów i sporna [...] nie była nią objęta. Nie można zatem na podstawie domniemania przyjąć, że zezwolenie to obejmowało także lipę rosnącą na nieruchomości skarżących. W tych okolicznościach nie ma znaczenia dla sprawy, czy skarżący działali w dobrej wierze, czy nie. Nie ma również znaczenia okoliczność zlecenia wycinki osobie trzeciej. Odnosząc się do zakwestionowanych zeznań świadków Kolegium wyjaśniło, że skarżący zostali powiadomieni o terminach poszczególnych przesłuchań, ale nie skorzystali z możliwości uczestniczenia w tych czynnościach. Postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ I instancji nie wymagało również wiadomości specjalnych i powołania dowodu z opinii biegłego. Zdaniem Kolegium bez znaczenia dla sprawy pozostaje ocena, czy sporna [...] zgodnie ze sztuką budowlana powinna zostać usunięcia przy budowie drogi.

Skargę do tut. Sądu złożyli J. K. iJ. K> , żądając uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. Powtarzając argumentację przytoczoną w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący dodatkowo wywiedli, że wycięcie [...] należy łączyć z wycinaniem [...], bowiem w związku z poszerzaniem drogi wycięto również inne drzewa, jak klon czy jawor. Wskazali, iż wynika to z protokołu przesłuchania świadków z dnia [...] kwietnia 2007 r., a w szczególności z zapisów zawartych na stronie 2 protokołu. Jest tam wyraźne stwierdzenie, że oprócz [...] w pasie drogowym znajdują się również inne gatunki. Tych drzew obecnie nie ma, bowiem zostały wycięte. Do skargi załączyli kopie powołanego protokołu, wskazując na konieczność przesłuchania wskazanych w nim świadków.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację. Odnosząc się do zarzutów skargi Kolegium podniosło, iż nie mają one znaczenia dla sprawy. W szczególności ustalenie gatunków drzew usuniętych w związku z pracami drogowymi nie było przedmiotem niniejszego postępowania. Dla przypisania odpowiedzialności w rozpatrywanym przypadku wystarczało samo wykazanie związku przyczynowego pomiędzy działaniem właścicieli, a zniszczeniem drzewa.

W odpowiedzi na wezwanie Sądu (postanowienie z dnia 13 września 2011 r. oraz zarządzenie z dnia 27 września 2011 r.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wyjaśniło, iż kompletne akta administracyjne sprawy przekazano do Sądu wraz z przedmiotową skargą. Wójt Gminy D. wyjaśnił, iż akta sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] 2009 r. Nr [...] zostały włączone do sprawy nr [...], a pełna dokumentacja została przesłana w dniu 29 kwietnia 2011 r. na pisemne wezwanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 kwietnia 2011 r. Nr [...].

Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 27 stycznia 2012 r. skarżący J. K. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podniósł, iż o tym, że w istotnym dla sprawy okresie dokonano wycinki różnych gatunków drzew, a nie tylko jesionów, o czym świadczą odrosty na pozostawionych pniach drzew. Organ nie przeprowadził w tym zakresie postępowania dowodowego. Organ nie uwzględnił także jego prośby o wyznaczanie terminów czynności procesowych z odpowiednim wyprzedzeniem. Wyjaśnił, iż jego prośba wynikała z faktu wykonywanej pracy w firmie [...], w ramach której jeździ po całej Europie, najczęściej na trasach [...]. Zarzucił, że zeznania świadka K. nie powinny zostać uwzględnione, bowiem o ile jest mu wiadomym, w wymienionym okresie świadek ten [był] leczony [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadna, choć nie wszystkie jej zarzuty są trafne.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm,). Oceniając legalność zaskarżonej decyzji uwzględnić należy także treść art. 153 powołanej ustawy, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działania lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wyznaczona tak określonymi ramami kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wykazała, że rozstrzygnięcia te wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, które miały wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej było postępowanie, które zakończyło się wydaniem decyzji ustalającej karę pieniężną za usunięcie drzewa ([...]) z posesji J. i J. [...] K. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody jako zasadę wprowadza usuwanie drzew lub krzewów po uzyskaniu zezwolenia (art. 83 ust.1 ustawy). Obowiązek uzyskania zezwolenia spoczywa na posiadaczu nieruchomości, z której ma być usunięte drzewo. Zazwyczaj będzie nim właściciel, który jest zarazem posiadaczem samoistnym. Usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia skutkuje nałożeniem obligatoryjnej kary administracyjnej. Zasady wymierzania kary określono w art. 88-90 przedmiotowej ustawy. W myśl tych przepisów wójt, burmistrz, prezydent miasta wymierza administracyjną karę za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia. Do przyjęcia odpowiedzialności za usunięcie drzewa bez wymaganego zezwolenia wystarcza samo wykazanie związku przyczynowego pomiędzy działaniem określonego podmiotu, a zniszczeniem drzewa. Zlecenie przez posiadacza nieruchomości wycięcia drzewa osobie trzeciej nie zwalnia go z odpowiedzialności. Ustalenie powyższych okoliczności winno nastąpić w toku postępowania dowodowego, którego przeprowadzenie jest obowiązkiem organów administracji. Na powyższe wskazał Sąd uchylając wyrokiem z dnia 23 lipca 2009 r. wcześniejsze decyzje wydane w przedmiocie nałożenia na skarżącego kary z tytułu usunięcia drzewa bez wymaganego zezwolenia. W wyroku tym Sąd uznał, iż przeprowadzone wówczas przez organ I instancji postępowanie dowodowe było wadliwe, w konsekwencji czego zgromadzony materiał dowodowy nie mógł stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięć. W tej sytuacji przeprowadzając ponowne postepowanie w sprawie organ I instancji zobowiązany był powtórzyć wszystkie istotne dla sprawy czynności dowodowe.

Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, w oparciu o które dokonuje oceny prawidłowości prowadzonego przez organy administracji postępowania dowodowego. W rozpatrywanej sprawie Sąd dysponował wyłącznie aktami administracyjnymi nadesłanymi wraz ze skargą, które obejmowały czynności podjęte przez organ I instancji po wyroku tut. Sądu z dnia 23 lipca 2009 r. i jednocześnie nie zawierały całości dokumentów postępowania zakończonego decyzją Wójta Gminy D. z dnia [...] 2010 r. Nr [...], uchyloną przez Kolegium decyzją z dnia [...] września 2010 r. Nr [...]. W odpowiedzi na wezwanie Sądu zarówno Wójt Gminy D., jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu nie nadesłały akt postępowania zakończonego wydaniem powyższych decyzji, w tym uchylonych wskazanym wyrokiem z dnia 23 lipca 2009 r. W tych okolicznościach Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę weryfikację przeprowadzonych ponownie czynności dowodowych przeprowadził w oparciu o stan faktyczny ustalony i opisany w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 lipca 2009 r.

W wyroku tym Sąd wskazał na konieczność przeprowadzenia ponownych oględzin terenu, celem dokonania pomiarów umożliwiających ustalenie wysokości kary. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, iż podczas czynności oględzin w dniu [...] 2005 r. stwierdzono wycinkę lipy o obwodzie [...] cm na posesji skarżących. W sporządzonym z tej czynności protokole stwierdzono, że drzewo było zdrowe, nie wydano zgody na jego wycięcie, a do protokołu dołączono zdjęcia obrazujące stan po wycince. Sąd następnie wyjaśnił, iż ponowne oględziny przeprowadzono w dniu [...] 2007r., stwierdzono wówczas, że [...] rosła na posesji J. K. w [...] przy ulicy [...], drzewo było żywe, pień był popękany, w jego środku stwierdzono 5 promienistych pęknięć, na wysokości ok. 30 cm od gruntu zmierzony obwód wynosił ok. [...] cm, wycinka, na którą brak było zezwolenia, nastąpiła w 2005r. Do protokołu dołączono kserokopie zdjęć.

Ponowne oględziny nieruchomości przeprowadzone zostały w dniu 25 listopada 2009 r. i uczestniczyli w nich J. K. – [...] i zarazem współwłaścicielka nieruchomości oraz pracownicy Urzędu Gminy. W protokole z przeprowadzenia tej czynności odnotowano, iż nie można ustalić obwodu pnia z powodu braku kłody oraz, że zmierzono najkrótszy promień pnia drzewa, który wynosi [...] cm. Do akt sprawy tuż za protokołem załączono dokumentację fotograficzną – nieopisane dwa zdjęcia pnia drzewa. Ustalona w ten sposób wartość najkrótszego promienia drzewa stanowiła podstawę obliczenia pieniężnej kary administracyjnej.

Sąd wskazał ponadto na konieczność ponownego przesłuchania świadków oraz właściciela nieruchomości, z terenu której drzewo zostało usunięte. Z uzasadnień wydanych w niniejszej sprawie decyzji wynika, że ustalenie co do zlecenia wycięcia drzewa przez skarżącego J. K. oparto na zeznaniach świadków: W. W., R. K. oraz K. P., podczas gdy w ramach postępowania zakończonego wydaniem decyzji uchylonych wyrokiem z dnia 27 lipca 2009 r. poza tymi trzema osobami przesłuchano również J. S. oraz J. S. Jak wyżej zauważono, przekazane do Sądu akta administracyjne nie zawierają protokołów z tych przesłuchań. Z uzasadnienia wyroku Sądu wynika, że J. S. był kierownikiem budowy [...], a J. S., właścicielem firmy, której zlecono wycinkę. W uzasadnieniach zaskarżonych decyzji nie wyjaśniono z jakich przyczyn odstąpiono od przesłuchania tych osób, choć z racji ciążących na nich obowiązków nie można wykluczyć, że ich zeznania miałyby znaczenie dla sprawy. Słuszność tego twierdzenia znajduje potwierdzenie w treści załączonego do skargi protokołu przesłuchań świadków z dnia [...] kwietnia 2007 r. W tych okolicznościach Sąd nie dysponując pełną dokumentacją z akt sprawy zakończonej decyzją Wójta Gminy D. z dnia [...] 2007 r. Nr [...] nie może ocenić, czy i w jakim zakresie przesłuchania wskazanych dwóch osób miałyby znaczenie dla wyniku sprawy.

Z akt sprawy wynika, że w wycinkę spornego drzewa zaangażowany był wyłącznie skarżący J. K. i w poprzednim postępowaniu kara została nałożona wyłącznie na niego. W orzecznictwie reprezentowany jest pogląd, że karę administracyjną za wycięcie drzew "można wymierzyć tylko temu posiadaczowi nieruchomości, któremu można przypisać zindywidualizowaną, osobistą odpowiedzialność za dokonanie deliktu" (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10.04.2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 97/07). Wskazać należy, iż odpowiedzialność z art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody jest zindywidualizowana i opierać się może tylko na jednej z form winy. Co prawda nieruchomość, z której wycięto drzewo, stanowi przedmiot majątkowej wspólności małżeńskiej, ale okoliczność ta może mieć znaczenie jedynie na etapie egzekucji decyzji administracyjnej, a nie na etapie orzekania przez organy o odpowiedzialności za dokonanie usunięcie drzewa oraz o nałożeniu kary administracyjnej za to usunięcie. Karę tę można bowiem wymierzyć tylko temu posiadaczowi nieruchomości, któremu można przypisać zindywidualizowaną, osobistą odpowiedzialność za dokonanie tego deliktu. Z akt sprawy nie wynika, aby organy administracji kwestę tę rozważały, w tej sytuacji w dalszym postępowaniu konieczne będzie ustalenie przez organ, czy skarżącej J. K. można przypisać jakąkolwiek winę w przedmiotowej sprawie, co w przypadku negatywnego ustalenia skutkować powinno umorzeniem postępowania w tej części.

Skarżąca J. K. nie została przy tym w ramach postępowania przesłuchana w charakterze strony, przez co organ nie ustalił, skąd skarżącej wiadomym jest, że wycinki drzewa dokonano za wiedzą jej męża, jak również, że nie zostało wydane zezwolenie na usunięcie przedmiotowego drzewa.

Odnosząc się do zarzutów skargi kwestionujących ustalenia stanu faktycznego Sąd podziela w całości argumentację organów, iż decyzja Wójta Gminy D. z 2004 r. w sprawie wyrażenia zgody na wycinkę [...] nie obejmowała innych drzew, w tym [...] rosnącej na nieruchomości skarżących. Podnoszona przez skarżących okoliczność równoczesnego wycięcia drzew innych gatunków nie ma znaczenia dla sprawy, bowiem jak wyżej wskazano, decyzja Wójta Gminy z 2004 r. obejmowała wyłącznie wycinkę [...], tak więc również wycięcie drzew innych gatunków, o ile miało miejsce, zostałoby uznane za nielegalne w sytuacji, gdy nie zostały wydane odrębne zezwolenia na ich usunięcie. Zdaniem Sądu nawet wykazanie, iż taka wycinka miała miejsca na etapie przygotowywania terenu do budowy drogi, nie uprawdopodobniałoby tezy skarżącego o zakwalifikowaniu do wycinki wszystkich drzew rosnących w pasie drogowym. W tych okolicznościach prawidłowo organy przyjęły, iż wycięcie [...] [spornego drzewa] przeprowadzono przy braku stosownego zezwolenia. Skoro więc doszło do usunięcia drzewa bez zezwolenia, mamy do czynienia z deliktem administracyjnym podlegającym administracyjnej karze pieniężnej. W tej sytuacji konieczne stało się ustalenie, kogo obciążał obowiązek uzyskania stosownego zezwolenia i kto odpowiada za usunięcie drzewa. W sytuacji, gdy usunięcie drzewa nie było przewidziane w związku z budową drogi, obowiązek uzyskania zezwolenia obciążał skarżących, którzy są właścicielami nieruchomości, na której przedmiotowe drzewo rosło (co potwierdza załączona do akt I instancji informacja z rejestru gruntów). W świetle zeznań świadka W. W. drzewo zostało wycięte przez pracowników jego firmy, na prośbę skarżącego. Skarżący natomiast wywodzi, iż był przekonany, że drzewo było przeznaczone do wycinki w związku z budową drogi, lecz jednocześnie przyznaje, że sam nie sprawdzał, czy faktycznie tak było. Podkreślić należy, iż skarżący jako właściciele nieruchomości na której drzewo rosło i zarazem osoby, na których z tej przyczyny ciąży obowiązek uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa, powinni dochować należytej staranności w tym zakresie i sprawdzić w Urzędzie Gminy, czy w związku z budową drogi drzewo przewidziane jest do wycięcia. W sytuacji, gdy skarżący zlecił wycinkę lub zezwolił na jej dokonanie nie upewniwszy się uprzednio, że stosowana zgoda została wydana, popełnił delikt administracyjny uzasadniający obciążenie go karą pieniężną. Skoro wystąpił określony stan faktyczny, obowiązkiem organu było nałożenie kary pieniężnej, także w sytuacji, gdy do wycinki doszło z winy nieumyślnej skarżącego (niedbalstwa lub lekkomyślności). Zdaniem Sądu na podstawie zeznań świadków W. i K. oraz oświadczeń skarżącego, jak również okoliczności sprawy, z których wynika, że wycięcie drzewa nastąpiło za jego wiedzą, uznać należało, ze istnieje związek przyczynowy między działaniem skarżącego, a usunięciem drzewa, co uzasadniało nałożenie kary pieniężnej. Ponieważ jednak, jak wyżej wskazano, nie można ocenić jaki wpływ na wynik sprawy miałyby zeznania osób, które zostały przesłuchane we wcześniejszym postępowaniu, a których na obecnym etapie nie przesłuchano, Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę uznał za konieczne uzupełnienie w tym zakresie akt sprawy i ewentualnie samego postępowania dowodowego o przesłuchania pozostałych dwóch świadków.

Skarżący wywodzi ponadto, iż usunięte drzewo chorowało i część jego konarów stwarzała niebezpieczeństwo, przez co już kilka lat wcześniej uzyskał zezwolenie na ich usunięcie, którego jednakże nie zachował (protokół rozprawy przeprowadzonej w dniu 27 stycznia 2012 r.). W ocenie Sądu kwestia ta nie ma znaczenia dla sprawy, bowiem również w przypadku obumarcia drzewa lub choroby wymagane było uzyskanie zgody na usunięcie drzewa. W takim przypadku organ właściwy do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa dokonuje oceny, czy zachodzą okoliczności uzasadniające jego wycinkę, a zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 9 ustawy o ochronie przyrody nie pobiera się opłat za usunięcie drzew które obumarły lub nie rokują szans na przeżycie.

W ocenie Sądu powyższe uchybienia narażają organy obu instancji na zarzut naruszenia art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 §3 kpa w stopniu który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji już z tej przyczyny zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy D. powinny zostać uchylone.

Niezależnie od stwierdzonych powyżej naruszeń przepisów postępowania zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, w wersji obowiązującej w czasie zdarzenia, tj. w 2005 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880 ze zm.) zasadą jest, że usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości. Za usunięcie drzew lub krzewów posiadacz nieruchomości, stosownie do art. 84 ust. 1 ustawy, ponosi opłatę. Wysokość administracyjnych kar pieniężnych została uregulowana w art. 89 ustawy.

Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy D. w zakresie wysokości wymierzonej administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew została wydana w oparciu o treść art. 85 ust. 4-6 w związku z art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (według podstawy prawnej wskazanej w decyzjach organy oparły się na tekście jednolitym ustawy opublikowanym w Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. z 2004 r. Nr 228, poz. 2306 ze zm.) wydanego na podstawie art. 85 ust. 4 tej ustawy. Na kwotę wymierzonej kary pieniężnej złożyły się następujące elementy: obwód drzewa (art. 85 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody), stawka zależna od gatunku drzewa - w tym przypadku lipy (poz. 3 tabeli stanowiącej załącznik do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew, zwaloryzowana o prognozowany średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych - art. 85 ust. 7 ustawy - wynosząca w dacie podjęcia postępowania po wyroku tut. Sądu z dnia 23 lipca 2009 r. 81,95 zł za 1 cm obwodu pnia), współczynnik różnicujący wynoszący 5,55 (póz. 3 tabeli stanowiącej załącznik do rozporządzenia Ministra Środowiska). Otrzymane kwoty zostały zwiększone trzykrotnie, stosownie do treści art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, co dało kwotę 392.966,64 zł.

Zgodnie z art. 85 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody opłatę za usunięcie drzew ustala się na podstawie stawki zależnej od obwodu pnia oraz rodzaju i gatunku drzewa. Art. 85 ust. 4 ustawy przewiduje delegację ustawową, w myśl której minister właściwy do spraw środowiska określi, w drodze rozporządzenia: stawki dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew oraz współczynniki różnicujące stawki w zależności od obwodu pnia, kierując się zróżnicowanymi kosztami produkcji poszczególnych rodzajów i gatunków drzew oraz wielkościami przyrostu obwodu pni drzew. Zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody w wersji obowiązującej w czasie zdarzenia, tj. w świetle poczynionych przez organ ustaleń wiosną 2005 r. (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880 ze zm.) administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1, ustalało się, z zastrzeżeniem ust. 5, w wysokości trzykrotnej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów ustalonej na podstawie stawek, o których mowa w art. 85 ust. 4 pkt 1, ust. 5 i 6. Od dnia 15 listopada 2008 r. obowiązuje art. 89 ust. 1 w wersji, w myśl której administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1, ustala się w wysokości trzykrotnej opłaty za usunięcie drzew lub krzewów ustalonej na podstawie stawek, o których mowa w art. 85 ust. 4-6. Różnica w treści tych regulacji polega na tym, że w pierwszej wersji ustawa nakazywała uwzględniać przy obliczaniu kary za usunięcie drzew bez zezwolenia jedynie art. 85 ust. 4 pkt 1 (stawki dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew), natomiast w drugiej wersji, nakazuje uwzględniać m.in. cały art. 85 ust. 4 (stawki dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew oraz współczynnik różnicujący, wynoszący dla dębu 5,5), co powoduje zwiększenie kary o taki właśnie współczynnik. W niniejszej sprawie Wójt Gminy D. wymierzył skarżącym karę uwzględniając mechanizm obliczenia kary według przepisów aktualnie obowiązujących, z uwzględnieniem wysokości stawki opłaty za usuwanie 1 cm obwodu pnia drzewa obowiązującej od dnia 30 października 2009 r. do 26 października 2010 r. (81,95 zł). Podkreślenia wymaga, iż na gruncie wyroków Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2001 r., III RN 131/00 (OSNP 2002 z. 2, poz. 33) oraz z 9 marca 2004 r., III SK 19/04 (M. Prawn. 2005 nr 7, poz. 350) wobec braku w określonym akcie prawnym zaliczanym do szeroko rozumianego prawa publicznego wyraźnie sformułowanej materialnoprawnej normy intertemporalnej do zdarzeń objętych określoną sankcją, zaistniałych przed zmianą stanu prawnego, należy co do zasady stosować przepisy nowe, jednakże gdy przepisy dotychczasowe są względniejsze czy też łagodniejsze, to właśnie im należy przyznać pierwszeństwo zastosowania. W orzecznictwie sądowym wskazuje się również, że w przypadku braku w akcie prawnym przepisów międzyczasowych w grę może wchodzić zastosowanie zasady bezpośredniego działania prawa (nowe prawo od momentu wejścia w życie reguluje wtedy także wszelkie zdarzenia z przeszłości); zasady dalszego obowiązywania dawnego prawa, zgodnie z którą prawo to mimo wejścia w życie nowych regulacji ma zastosowanie do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości; względnie zasady wyboru prawa, zgodnie z którą wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom (por. J. Mikołajewicz, Prawo intertemporalne. Zagadnienia teoretycznoprawne, Poznań 2000, s. 62 oraz m.in. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2005 r. P 9/04 OTK-A 2005/1/9 i uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006r, l OPS 1/06, ONSAiWSA 2006/3/71). W uchwale z dnia 10 kwietnia 2006r. Naczelny Sąd Administracyjny opowiedział się za stosowaniem zasady dalszego obowiązywania dawnego prawa powołując się na zakaz retroakcji, który to pogląd został sformułowany przez NSA na tle porównywalnego stanu faktycznego. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę w całości podziela wyrażony w powołanym wyroku pogląd, iż z uwagi na funkcję pełnioną przez kary administracyjne należy uznać, że dla oceny zachowania się skarżących miarodajne byłyby przepisy obowiązujące w dacie tego zdarzenia, nie zaś decyzji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. Oceniane zachowanie skarżących, mogące stanowić delikt administracyjny, zostało bowiem całkowicie ukształtowane (sfinalizowane) pod rządem przepisów obowiązujących w dacie wycinki drzew (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Go 506/10 - Internetowa Baza orzeczeń NSA).

Wysokość kary w rozpatrywanym przypadku ustalono z uwzględnieniem stawek opłat za usuwanie drzew dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew ustalonych obwieszczeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 października 2009 r. (stawka 81,95 zł za 1 cm obwodu pnia - M.P. z 2009r. Nr 69 poz. 894), co również nie zasługuje na aprobatę. Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie konsekwentnie zastosowanie powinny mieć stawki obowiązujące w dacie wycinki (wiosna 2005 r.), czyli stawka 73 zł za 1 cm obwodu pnia (zgodnie z obwieszczeniem Ministra Środowiska z dnia 28 października 2004 r. – M.P. Nr 44 poz. 779). Tym samym również z tej przyczyny decyzje uznać należy za wadliwe, bowiem w wyniku zastosowania niewłaściwych przepisów doszło w ten sposób do ustalenia kary w nieprawidłowej wysokości. Na marginesie wskazać należy, iż o ile organy uznały, że zastosowanie powinny mieć stawki opłat obowiązujące w dacie wydania decyzji organu I instancji, to stawka ta wynosiła 82,77 zł, a nie przyjęta w decyzjach wartość 81,95 zł (M.P. z 2010 r. Nr 76 poz. 954).

W świetle powyższego Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 88 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 85 ust. 2 oraz art. 89 ustawy o ochronie przyrody w zakresie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew.

Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji w pierwszej kolejności zobowiązany jest do uzupełnienia akt administracyjnych sprawy o dokumenty wykorzystane we wcześniejszych postępowaniach prowadzonych w sprawie wycinki drzewa na posesji skarżących, a następnie do przeprowadzenia postępowania dowodowego uwzględniającego uwagi Sądu w zakresie przesłuchania stron. Konieczne jest ustalenie, czy na skarżącą może zostać nałożona kara z tytułu usunięcia drzewa. Organ powinien także rozważyć konieczność przesłuchania wszystkich osób objętych przesłuchaniami na etapie wcześniej prowadzonego postępowania w sprawie usunięcia przedmiotowego drzewa, mając na uwadze wyżej wskazane uwagi Sądu. W przypadku stwierdzenia braku konieczności dodatkowych przesłuchań w uzasadnieniu przyszłej decyzji należy wyjaśnić, z jakich przyczyn odstąpiono od przesłuchania osób, których zeznania znalazły się w aktach sprawy zakończonej wydaniem decyzji uchylonej następnie przez tut. Sąd. Uzasadnienie przyszłej decyzji powinno przy tym spełniać wymogi określone art. 107 § 3 kpa, także w części odnoszącej się do sposobu ustalenia kary i przyjętych do wyliczeń wartości.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia 30 grudnia 2010 r. Nr RRG.7635-110/10. O wykonalności decyzji orzeczono na mocy art. 152 powołanej ustawy.