Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 386/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1 pkt 1, 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 27 listopada 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant: st. sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2024 roku sprawy ze skargi B. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 21 grudnia 2023 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. wpłynął wniosek B. B. (dalej także jako skarżący) o umorzenie należności z tytułu składek.

Decyzją z 23 lutego 2024 r. nr [...] (znak sprawy [...]) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wskazując na art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230, dalej także jako u.s.u.s.), § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. nr 141 poz. 1365, zwanego dalej Rozporządzeniem) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, w łącznej kwocie 19 216,76 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 2-11/2023 w kwocie 12 285,53 zł, w tym z tytułu składek: 11 652,53 zł, odsetek za zwłokę: 601 zł, kosztów upomnień: 32 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 12/2022-11/2023 w kwocie 6 001,94 zł, w tym z tytułu składek: 5 558,94 zł, odsetek: 395 zł, kosztów upomnień: 48 zł;

c) Fundusz Pracy - za okres 3-11/2023 w kwocie 929,29 zł, w tym z tytułu składek: 897,29 zł, kosztów upomnień: 32 zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący napisał, że sytuacja w firmie nie uległa poprawie, na razie nie ma co liczyć na zmianę stawek. Spółka jest w likwidacji i odmrożone są jedynie środki na wypłaty etatowców. Pojawiły się w pracy dodatkowe komplikacje związane ze stanem zdrowia skarżącego i problemami ze skupieniem po przyjmowanych lekach. Skarżący za luty wystawił fakturę w kwocie 3 000 zł. Stara się złożyć jak najwięcej dokumentów bo to nie jest tak, że skarżący wymyślił sobie niecny plan jak oszukać system, tylko zawaliło się życie i ma problemy ze wstaniem z łóżka każdego dnia i podjęciem najprostszych czynności. Rozumie, że w ocenie ZUS wszystkie dolegliwości nie są niczym strasznym ani przeszkadzającym w pracy, jednak ani lekarz prowadzący ani skarżący tego nie wymyślili. I nikomu nie poleca ani nie życzy znaleźć się w takiej sytuacji.

Przykładowy miesiąc wygląda tak, że przychodów jest niecałe 4 000 zł a wydatków: 1 600 zł na mieszkanie, 240 zł na księgową, 40 zł na telefon, 1 700 zł na ZUS, 300 zł skarbówka, 420 zł rata, 700 zł rata, 250 zł debet, oraz jeszcze jakaś spłata skarbówce. Do tego koszty wyżywienia. Dlatego skarżący nie zgodził się z oceną, że przy obecnych dochodach jest w stanie spłacić zaległości. Skarżący nie wierzy, że upadek psychiczny na zdrowiu nie jest przesłanką, która jest nadzwyczajnym zdarzeniem i jednocześnie przesłanką powodującą czasową niezdolność do pełnego wykonywania obowiązków i że skończyć się to musi zamknięciem działalności i pozbawieniem się dochodów albo zaświadczeniami o niezdolności do pracy. Depresja, nawet wśród osób po części aktywnych zawodowo jest chorobą przewlekłą i nie jest ani wymysłem ani kaprysem, jest to znaczące pogorszenie stanu zdrowia. Skarżący na depresję leczy się kilka lat, podkreślił brak złych intencji zasugerowanych przez ZUS w stwierdzeniu, że skarżący przedkłada wykonywanie zobowiązań cywilnoprawnych nad publicznoprawnymi.

Decyzją nr [...] z 13 maja 2024 r. (znak [...]) ZUS Oddział w [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, zwanej dalej K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W toku postępowania organ ustalił, że skarżący jest kawalerem, nie posiada majątku nieruchomego, nie jest właścicielem czy współwłaścicielem pojazdów. Prowadzi działalność gospodarczą, jest mikro-przedsiębiorcą. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości z 11 grudnia 2023 r. (data wypełnienia) wynika, że skarżący uzyskał:

. w roku 2021 - przychód 97 155,50 zł, koszty 10 648,23 zł, zaliczkę na podatek dochodowy 8 357 zł, dochód 86 507,27 zł, zobowiązania prywatne wynosiły około 40 000 zł,

. w roku 2022 - przychód 98 280 zł, koszty 18 510,58 zł, zaliczkę na podatek dochodowy 5 972 zł, dochód 79 769,42 zł, zobowiązania prywatne wynosiły około 30 000 zł,

. w roku 2023 - przychód 39 272 zł, koszty 8 232,69 zł, dochód 31 039,31 zł, zobowiązania prywatne wynosiły około 50 000 zł, firmowe 15 000 zł - w ZUS oraz 5 000 zł - w US.

Wszyscy lub prawie wszyscy (>80%) klientów realizuje płatności w terminie, firma ma kilku klientów oraz kilku kluczowych dostawców (80% obrotu realizowana przez mniej niż 5 odbiorców i dostawców), nie była w strukturze grupy kapitałowej, nie otrzymywała grantów lub dotacji. Skarżący nie pracuje zarobkowo, nie pobiera renty ani emerytury, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie zaznaczył czy posiada dochód z innych źródeł, korzysta z nieregularnej pomocy rodziny: 1 000-2 000 zł miesięcznie.

Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponosi wydatki z tytułu miesięcznych opłat - czynsz w wysokości 468 zł, opłaty eksploatacyjne w wysokości około 180 zł, koszty leczenia w wysokości 200 - 300 zł, inne w wysokości 1 000 zł.

Zobowiązania finansowe z tytułu podatków za okres 2021/2022 w kwocie około 4.000 zł spłacane są w formie dobrowolnych wpłat w wysokości 200 – 1 000 zł miesięcznie. Zobowiązania w bankach za okres 2019-2023 są spłacane w układzie ratalnym w wysokości 1 440,37 zł miesięcznie.

ZUS wskazał, że w świetle art. 24 ustawy o u.s.u.s. należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu.

Rozważając istnienie przesłanek całkowitej nieściągalności należności z art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s. organ uznał, że:

- przesłanka wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (zobowiązany nie żyje) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, bowiem nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że (i) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe, (ii) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, (iii) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, (iv) ogłoszono upadłość,

- przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem działalność gospodarcza jest prowadzona,

- przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s nie zachodzi, gdyż wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności z tytułu składek,

- przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., nie zachodzi, bowiem nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Rozważając istnienie przesłanek do umorzenia z art. 28 ust. 3a w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia organ ocenił, że zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych (§ 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia). Odnosząc się do twierdzenia skarżącego, że upadek psychiczny na zdrowiu jest nadzwyczajnym zdarzeniem organ zaznaczył, że powyższa przesłanka ma zastosowanie jedynie w sytuacji, w której bezwzględna konieczność uregulowania ciążących zobowiązań doprowadziłaby do likwidacji przedsiębiorstwa, a co za tym idzie jedynego źródła zarobkowania, albo do ubóstwa. Zdaniem organu przez "zdarzenie nadzwyczajne" należy rozumieć zdarzenie trudne do przewidzenia, leżące poza prowadzoną działalnością gospodarczą i niezwiązane z ogólnym ryzykiem jej prowadzenia.

Odnośnie przesłanki do umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny organ zaznaczył, że wystąpienie tej przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.

Skarżący oświadczył w toku postępowania, że cierpi na depresję, nerwicę natręctw, ADHD, nieokreślone zaburzenia osobowości, ataki paniki, stany lękowe, ma przepuklinę pachwinową. Oczekuje na zbadanie guzów na kościach oraz ponowne badanie powiększonych węzłów chłonnych. Ma problem ze skupieniem się w pracy w związku z przyjmowanymi lekami, ze wstaniem z łóżka każdego dnia i podjęciem najprostszych czynności. ZUS ocenił, że w aktach sprawy brak jest dowodu na trwałe wykluczenie skarżącego z rynku pracy ze względu na stan zdrowia, nie ma informacji o konieczności sprawowania przez skarżącego opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Skarżący jest aktywny zawodowo - prowadzi działalność gospodarczą.

ZUS wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową, która w przypadku spłaty zadłużenia pozbawiłaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt. 1 Rozporządzenia). Przesłanka ta oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny, nie odnosi się do kłopotów finansowych.

W obszernej skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. B. opisał stan swojego zdrowia, w tym zmianę leków na mocniejsze. Opisał także problemy w pracy związane z mobbingiem. Podkreślił nierealność 7-dniowego terminu na zapoznanie się z aktami sprawy przed wydaniem decyzji, skoro sprawę prowadzi oddział położony 500 km od miejsca zamieszkania skarżącego i jest to zbyt krótki termin na przesłanie akt sprawy do oddziału najbliższej skarżącego. Ocenił, że czuje się zaszczuty, musząc zdanie po zdaniu odpowiadać na pisma ZUS, bo w co drugim zdaniu czy akapicie może czaić się kolejna nieścisłość, pominięcie, nieprawda albo wręcz zaprzeczenie samemu sobie. Zdaniem skarżącego ZUS go poniża, pouczając jak uczniaka że powinien zawiesić działalność gospodarczą, podczas gdy skarżący tłumaczył, że wiązałoby się to z zerwaniem relacji ze spółką, gdzie skarżący pracuje większość życia, więc czekał na lepsze czasy. Postawę ZUS skarżący ocenił jako prześmiewczą i protekcjonalną, pozbawioną empatii. Nikt w życiu nie zatrudnił skarżącego na umowę o pracę, całe życie był spychany na umowy śmieciowe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie skarżący podał, że w ostatnim czasie dostaje więcej zleceń w pracy. Po powrocie do pracy dochody kształtują się na poziomie 7-8 tys. złotych brutto. ZUS wszczął postępowanie egzekucyjne zajmując konto. Z uwagi na to bank wypowiedział umowę kredytu odnawialnego, który zaciągnął na początku 2023 r. w kwocie 20 tys. zł. Tym samym w październiku skarżący nie otrzymał żadnego wynagrodzenia za wrzesień, bo ZUS zajął kwotę możliwą do zajęcia egzekucji, a resztę wziął bank. Skarżącemu pomaga mama, emerytka. Skarżący nie może przeprowadzić się do mamy, bo zawalił się dach i nie ma miejsca. Urząd skarbowy i bank rozłożyły należność na raty. W ubiegłym tygodniu skarżący zawarł układ ratalny z ZUS.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną; ma obowiązek dokonać oceny legalności działania organów administracji również z urzędu.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że oba rozstrzygnięcia są zgodne z prawem, przez co skarga nie mogła zostać uwzględniona. Do wad uzasadnienia decyzji Sąd odniesie się w dalszej części uzasadnienia tego wyroku.

Przedmiot kontroli Sądu stanowiła decyzja ZUS Oddział w [...] z 13 maja 2024 r., którą została utrzymana w mocy decyzja ZUS Oddział w [...] z 23 lutego 2024 r. o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek.

Kwestie umorzenia należności z tytułu składek są uregulowane w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej także jak u.s.u.s.) oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141 poz. 1365, dalej także jako Rozporządzenie).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V Prawa upadłościowego;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Sąd podkreśla, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie zezwala ale nie nakazuje umorzyć należności, daje możliwość umorzenia tych należności ("mogą być umarzane"). Nadto wyliczenie to jest wyczerpujące, stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sprecyzowano w § 3 Rozporządzenia, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany (tutaj: skarżący) wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dopuszczenie w obu podanych regulacjach: art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z przepisami Rozporządzenia, możliwości umorzenia należności przez ZUS wskazuje na uznaniowy charakter wydawanych w tym przedmiocie decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia.

Taka konstrukcja prawnej instytucji umorzenia należności z tytułu składek świadczy o determinacji ustawodawcy w dochodzeniu zaległych składek. Co za tym idzie, organ ma obowiązek interpretować przepisy pamiętając o wyjątkowym charakterze umarzania należności z tytułu składek.

Rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach nie mogą mieć jednak charakteru dowolnego, lecz muszą być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Ze względu na powyższe regulacje sądowej kontroli podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola dotyczy tak wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz ocenę materiału dowodowego. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru. O tym, czy składki powinny być umorzone czy też nie powinny być umorzone, rozstrzyga organ administracji publicznej. Sąd podkreśla, że negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być szczególnie przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

Przechodząc do istoty sprawy wskazać trzeba, że Sąd podziela ustalenia faktyczne poczynione przez organ co do sytuacji finansowej skarżącego. Nie są one zresztą sporne, spór dotyczy interpretacji sytuacji zdrowotno-finansowej skarżącego w świetle przesłanek umorzenia należności z tytułu składek.

Sąd stwierdza, że organ zgodnie z prawem stwierdził, że wobec skarżącego nie spełniła się żadna z przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, wymienionych przez ustawodawcę w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i zacytowanych powyżej. Można tylko powtórzyć w ślad za uzasadnieniem zaskarżonej decyzji, że:

- przesłanka wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (zobowiązany nie żyje) nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,

- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, bowiem nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że (i) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe, (ii) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, (iii) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, (iv) ogłoszono upadłość,

- przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem skarżący w dacie wydania decyzji nadal prowadził działalność gospodarczą,

- przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s nie zachodzi, gdyż wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należności z tytułu składek,

- przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., nie zachodzi, bowiem mając na uwadze posiadany przez skarżącego majątek nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Podsumowując tą część rozważań organ trafnie ocenił, że w sprawie nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Sąd zaznacza, że skarżący w obszernej skardze nie próbował wykazać spełnienia którejkolwiek z ww. przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Dalej Sąd stwierdza, że skarżący nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla skarżącego (§ 3 ust. 1 Rozporządzenia).

Trzeba pamiętać, że ustawodawca nakazał branie pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b u.s.u.s.), a więc ich ważenie, osobno w realiach każdej sprawy.

Odnosząc się do sytuacji przykładowo wymienionych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia ("w szczególności w przypadku...") Sąd stwierdza, że przez pozbawienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1) nie można rozumieć kłopotów finansowych, a to właśnie ich zaistnienie wykazał skarżący w kontrolowanej sprawie. Skarżący według zestawienia przychodów i kosztów za rok 2023 r. (k. 64 akt adm.) wygenerował przychód w wysokości 63.848,00 zł, koszty na kwotę 16.203,97 zł, dochód w wysokości 47.644,03 zł zaś średniomiesięczny dochód wyniósł 3.970,33 zł. Skarżący prowadzi przy tym jednoosobowe gospodarstwo domowe i przed niespełna 40-letnim skarżącym pozostaje 25 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego. Organ słusznie przyjął na dzień rozpoznawania wniosku, że skarżący będzie aktywny zawodowo i będzie osiągał dochody, bowiem organ nie miał udokumentowanej w aktach sprawy podstawy do odmiennego założenia.

Kłopoty finansowe wskazane przez skarżącego uzasadniają możliwość odroczenia płatności składek czy też rozłożenia należności na raty. Co zresztą skarżący podał do protokołu rozprawy, że tydzień przed rozprawą zawarł umowę z ZUS o rozłożenie należności na raty (k. 47 akt sąd.).

Dalej Sąd ocenia, że skarżący nie wykazał poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§1 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia). Klęską żywiołową jest np. powódź, pożar. Nadzwyczajnym zdarzeniem jest zdarzenie wywołane przez czynniki zewnętrzne, trudne do przewidzenia a przez to trudne lub niemożliwe do zapobieżenia. Nadzwyczajnym zdarzeniem nie jest pogorszenie stanu zdrowia z uwagi na systematykę ustępu 1 Rozporządzenia, skoro osobna przesłanka dotyczy przewlekłej choroby.

Zgodnie z §1 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie opłacić tych należności ze względu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Sąd podziela stanowisko ZUS, że warunkiem spełnienia tej przesłanki jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutek przewlekłej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności, trudny stan majątkowy, sytuacja, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Skarżący pomimo obiektywnie złego stanu zdrowia nie udokumentował wykluczenia z rynku pracy, uzyskiwał dochody i uzyskuje dochody (protokół rozprawy, k. 47). Co bardziej istotne wobec brzmienia tego przepisu, skarżący nawet nie próbował wykazać, że ze względu na przewlekłą chorobę, czy to własną czy członka rodziny, nie będzie w stanie uzyskiwać dochodu. Także w innej formie zatrudnienia bądź w innym miejscu wykonywania pracy niż dotąd stosowane.

Sąd podkreśla, że dla dłużników którzy nie są w stanie spłacić zadłużenia ustawodawca przewidział prawną możliwość odroczenia płatności składek czy rozłożenie należności na raty (art. 29 u.s.u.s.). Są to instytucje, których celowość zastosowania musi być rozważona wobec ubiegającego się o umorzenie należności. Chcąc skorzystać z dobrodziejstwa umorzenia należności z tytułu składek skarżący musiałby wykazać, czego nie uczynił, że odroczenie płatności składek czy też rozłożenie należności na raty jest niecelowe z uwagi na stan majątkowy, sytuację rodzinną i zdrowotną skarżącego, jego wiek.

Na zakończenie należy zwrócić uwagę, krytycznie, na styl w którym zostało napisane uzasadnienie zaskarżonej decyzji - w części dotyczącej przesłanek umorzenia na podstawie przepisów Rozporządzenia (s. 9 i nast. decyzji). Merytoryczne argumenty organu, które Sąd podziela w realiach sprawy, przeplatają się ze stwierdzeniami które są oczywiste, Sąd ich nie neguje, ale które nic nie wnoszą do sprawy. Czemu skarżący słusznie dał wyraz w swojej skardze. Nadto organ powoływał się wyłącznie na orzeczenia sądów wydane kilkanaście lat wcześniej i to bez wykazania, że stany faktyczne w których te wyroki zostały wydane są podobne do sprawy z wniosku skarżącego, względnie bez wykazania doniosłości prawnej akurat tych wyroków, które zostały wymienione w uzasadnieniu decyzji.

Sąd podziela także ten argument skargi, że 7-dniowy termin na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, zakreślony przez organ w realizacji obowiązku z art. 10 K.p.a., jest trudny do wykonania o ile w ogóle możliwy, skoro siedziba organu znajduje się kilkaset kilometrów od miejsca zamieszkania strony postępowania. Scentralizowanie rozpatrywania wniosków o umorzenie zaległych składek niewątpliwie ujednolica podejmowane rozstrzygnięcia przez ZUS. Zaznaczyć należy jednak konieczność realnego stosowania przez organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, przy czym ustawodawca w przepisach art. 10 K.p.a. położył nacisk na umożliwienie wypowiedzenia się przez strony co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, nie wymieniając ilości dni.

W okolicznościach kontrolowanej sprawy skarżący nie wykazał jednak, że obiektywnie krótki termin na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, zakreślony przez organ, uniemożliwił dokonania takiej czynności procesowej, która mogła mieć wpływ na wynik sprawy. Z tego powodu analizowany zarzut nie mógł zostać uznany za skuteczny.

Podsumowując, obie decyzje wydane w sprawie są zgodne z prawem, przez co skarga podlega oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.