Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 489/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Asesor sądowy WSA Jacek Rejman Protokolant sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2024 r. sprawy ze skargi N. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia 24 kwietnia 2024r., [...] ( dalej jako SKO lub Kolegium) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. ( t.j. z Dz.U. z 2024 r. poz.572 dalej jako k.p.a ), art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. ( t.j. Dz.U. z 2024 r. poz 323 dalej jako: u.ś.r.) oraz art. 43 pkt 4 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym ( Dz.U. z dnia 2023 r. poz. 1429 dalej jako u.ś.w.). utrzymał w mocy decyzję Burmistrza N. dalej jako: Burmistrz lub organ I instancji) z dnia 16 listopada 2023r. nr [...], o odmowie przyznania N. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej zarobkowej na podstawie art. 17 ust.1 pkt 4 wnioskowanego na B. S..

Pani N. T. ( dalej jako: Skarżąca ) wnioskiem z dnia 26 września 2023 r. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną mamą B. S..

Decyzją z dnia 16 listopada 2023r. znak [...] Burmistrz N. działając przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką B. S.. Wnioskodawczyni odwołała się od powyższej decyzji w dniu 28 listopada 2023 r. zachowując przepisany termin.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po zapoznaniu się z dokumentacją zgromadzoną w aktach sprawy, uznało, że decyzja organu pierwszej instancji winna zostać utrzymana w mocy, mimo błędnego uzasadnienia w zakresie mocy obowiązującej i wykładni przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r. oraz skutku wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt: K 38/13 w pozostałym zakresie była jednak prawidłowa, a nadto Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że jako organ drugiej instancji orzeka na podstawie przepisów obowiązujących w trakcie wydawania decyzji drugiej instancji, chyba że przepisy stanowią inaczej.

SKO podniosło w swojej decyzji, że od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U.2023.1429, ze zm.).

Zgodnie z art. 63 ww. ustawy o świadczeniu wspierającym:

"1. W sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

2. Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego Zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

3. Osoby, o których mowa w ust. 2, zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności."

Kolegium nie stwierdziło, aby przepis przejściowy - art. 63 ustawy z dnia 7 lipca

2023r. o świadczeniu wspierającym - dopuszczał stosowanie w niniejszej sprawie przepisów dotychczasowych, gdyż wnioskodawca nie nabył prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023r, winny zatem do oceny jego wniosku znaleźć zastosowanie przepisy nowe. Ustawodawca bowiem w sytuacjach, gdy przewiduje w sprawach wszczętych i niezakończonych stosowanie przepisów dotychczasowych, zawiera taką regulację w przepisie przejściowym.

Wnioskowane świadczenie zostało uregulowane w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i przez organy administracyjne konsekwentnie traktowane było jako świadczenie przysługujące na dzieci a dalej na dorosłe dzieci.

Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (zwanej dalej ustawą) nadanym ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo- terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego jeżeli sprawuje opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną, możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Analiza tego uregulowania prowadzi do jednoznacznego wniosku, że ustawodawca w obecnym stanie prawnym przewidział, ze świadczenie pielęgnacyjne mogą ubiegać się osoby w nim wymienione z tytułu opieki jedynie nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18 roku życia. Tym samym wyraźnie zawyżono krąg uprawnionych. Wcześniej wiek osoby wymagającej opieki nie warunkował uprawnienia do świadczenia.

W sprawie jak stwierdziło SKO, odwołująca się, domaga się przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym mamą. Nie ulega wątpliwości zatem, że z racji na wiek osoby wymagającej wsparcia ze strony bliskich, świadczenie to nie może być przyznane Wnioskodawcy. Z uwagi na to, że osoba, w związku z opieką, nad którą, złożono wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia - nie spełniono warunk6w do przyznania tego świadczenia.

Niemniej jednak Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego również według stanu prawnego obowiązującego do dnia 31.12.2023 r. celem wyjaśnienia wnioskodawczyni całego stanu prawnego.

SKO wskazało, że w każdej z kolejnych regulacji prawnych, przyjmowano wymóg, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia było to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. W art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprost stwierdzono, ze świadczenie przysługuje osobom, na kt6rych zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny.

Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekunczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o."). Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania srodk6w utrzymania, a w miarę potrzeby także srodków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obowiązek ten obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obowiqzek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2).

Zgodnie z art. 61 § 1 i § 2 k.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną, do której należą rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd. oraz linię zstępną, do której należą dzieci, wnuki, prawnuki itd. Z przepisów k.r.o. wynika, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.).

Przepisy regulujące krąg osób zobowiązanych do alimentacji mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Prawodawca nie dopuszcza modyfikowania tego zbioru podmiotów.

Warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, na podstawie dotychczasowego art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. była więc w opinii SKO przynależność wnioskodawczyni do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepis6w Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a także spełnienie wskazanych juz wyżej warunków z art. 17 ust. 1 a u.ś.r. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem prawnie możliwe, gdy osoba, nawet pomimo braku - przesłanek negatywnych, o których mowa wart. 17 ust. 5 u.s.r., nie spełnia wszystkich z przesłanek wymienionych w.art. 17 ust. 1 pkt 1 - 4 u.ś.r., których spełnienie jest wymagane łącznie, a z taką, w ocenie SKO, sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Natomiast stosownie do art.130 k.r.o. wynika pierwszeństwo obowiązku alimentacyjnego męża. Obowiązek jednego małżonka i o dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka, jeżeli nie upłynęlo 5 lat od rozwiązania małżeństwa.

Nadto w niniejszej sprawie zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...]. sygn. akt [...] punkt II były mqż pani B. S. - pan S. S. jest zobowiązanym do płacenia na rzecz pani B. S. miesięcznych alimentów. Wyrok jest prawomocny z dniem 24 marca 2023r.

,W tej sprawie jest zatem osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszej kolejności i obowiązek alimentacyjny polega w tym przypadku na świadczeniu określonych sum pieniężnych. Ponadto, to w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazano, że w celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie przesłanek "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej'' oraz ,,sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności'', a jednocześnie musi zachodzić związek przyczynowy między niepodejmowanym przez wnioskodawcę zatrudnieniem lub pracą zarobkową a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą, za rezygnacji z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, której wymaga (vide: wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2729/16, pub. CBOSA). Nie budzi wątpliwości, ze przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną''. SKO wskazało, że analogiczne stanowisko zostało wyrażone m.in. przez NSA w wyroku z dnia 7.11.2019 r. I OSK 1549/19 i WSA w Gorzowie Wlkp. z 16.10.2019 r. II SA/Go 521/19. Nadto WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 5.03.2021 r. sygn. akt: II SA/Po 634/20 wskazał wprost, że konieczne jest ustalenie, czy w okolicznościach sprawy istnieje związek przyczynowy między niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia lub pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Podkreślenia wymaga, że samo sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką nie jest wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczne jest bowiem istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem przez stronę opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, który - w ocenie Kolegium - nie występuje w niniejszym przypadku.

Kolegium podniosło, że wnioskodawczyni pracowała zarobkowo w okresie od 12.06.2017 r. do 11.06.2018r. a następnie od 18.03.2019r. do 01.05.2020r., przy czym od 1 października 2019 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. Pani B. S. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności od 14.04.2023r. Wcześniej pani B. S. miała ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności, ale dopiero od daty 21.01.2021r. i według orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie wymagała wówczas stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy a czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych, bowiem miała znacznie ograniczone możliwości samodzielnego poruszania się. Do tej daty od 5.06.2013 r. posiadała lekki stopień niepełnosprawności.

Mając na uwadze ww. okoliczności (ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności od 14.04.2023r. pani B. S. - ustanie zatrudnienia pani N. T. 1.05.2020r.) nie sposób uznać, że p. N. T. zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność podejmowania opieki nad matką, lecz nie podejmowała jej z innych przyczyn. W szeregu orzeczeń wydanych w podobnym stanie faktycznym, Sądy nie miały wątpliwości, że brak jest wyraźnego i bezpośredniego związku między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą wskazaną w ustawie, jeśli wnioskodawca zrezygnował z pracy wiele lat przed uzyskaniem przez niepełnosprawnego członka rodziny stosownego orzeczenia (por. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 12.05.2022 r. sygn. akt: I SA/Po 917/2l, z dnia 31.05.2023 r. sygn. akt: IV SA/Po 301/23).

Mając na uwadze zawartą w art. 3 pkt 22 u.ś.r. definicję ,,zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej'', rezygnacja z zatrudnienia oznacza rezygnację z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej przez osoby zdolne do pracy z uwagi na konieczność sprawowania osobistej i bezpośredniej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok NSA z dnia 7.11.2019 r. sygn. akt: I OSK 1549/19). NSA podkreślił, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a nie innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak podkreśla się w orzecznictwie świadczenie pielęgnacyjne nie może stanowić zastępczego źródła dochodu "w przypadku, gdy choć wnioskodawca wykonuje ciążący na nim obowiązek alimentacyjny, to nie musiał z tego tytułu rezygnować z zatrudnienia (nie był aktywny zawodowo i brak aktywności zawodowej nie jest wynikiem konieczności sprawowania opieki). Celem ustawodawcy nie było i nie jest traktowanie świadczenia pielęgnacyjnego jako źródła dochodu dla osoby, która nie odnajdywała się i nie odnajduje w realiach rynku pracy z różnych przyczyn, lecz zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej niejakiego ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na cel sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku osoby zobowiązanej do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania" (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5.03.2021 r. sygn. akt: II SA/Po 634/20).

W tych okolicznościach, zdaniem Kolegium, w przypadku strony nie została spełniona przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W związku z powyższym zarówno na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 31.12.2023r., jak i tych obowiązujących od dnia 01.01.2024r. nie można przyznać pani N. T. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, B. S. gdyż:

- od dnia 01.01.2024r. osoba, w związku z opieką nad którą, złożono wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego musi być osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia,

- brak jest wyraźnego i bezpośredniego związku między rezygnacją bądź niepodejmowaniem

zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad panią B. S..

W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło by również w dotychczasowym stanie prawnym o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

SKO nadmieniło, że od 1 stycznia 2024 r. na podstawie ustawy o świadczeniach wspierających w stosunku do osób, które ukończyły 18 rok życia funkcjonuje instytucja świadczenia wspierającego kierowanego do osób niepełnosprawnych mających potrzebę wsparcia. Celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Świadczenie wspierające przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 6b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100, 173, 240, 852, 1234 i 1429), zwanej dalej "decyzjq ustalającą poziom potrzeby wsparcia“, w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Od tej decyzji pełnomocnik skarżącej N. T., powołując się na udzielone pełnomocnictwo złożył skargę do tut. Sadu i zaskarżył w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 kwietnia 2024r., [...] utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza N. z dnia 16 listopada 2023r. nr [...], o odmowie przyznania N. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt. 4 wnioskowanego na B. S., zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego tj:

1. art. 32 ust. 1 i art. 190 Konstytucji RP, poprzez zastosowanie w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r.,

2. art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 07.07.2023 o świadczeniu wspierającym poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż przepisy te uniemożliwiają dalsze prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego po dniu wejścia w życie w/w ustawy, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów nakazuje przyjąć, iż wszystkie wszczęte przed końcem 2023 roku sprawy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, w których istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie przed końcem 2023 r., mogą zostać skutecznie zakończone na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023r.

3. naruszenie art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023r., poprzez jego niezastosowanie

4. naruszenie art. 24 ust. 2 i 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych , poprzez ich niezastosowanie

5. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, nierozważenie wszystkich jej okoliczności i w konsekwencji wydanie błędnej decyzji.

Mając na względzie powołane zarzuty wniósł o:

1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania

2. zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Podniesione zarzuty pełnomocnik rozwinął w uzasadnieniu skargi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie skargi .

Wojewódzki Sad Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołując się do aktualnego brzmienia ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.) uznało, iż osoba nad którą sprawowana jest opieka ukończyła 18 rok życia, a więc nie spełniono warunku przyznania tego świadczenia.

W ocenie Sądu na gruncie przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym brak jest podstaw prawnych do formułowania oceny, że po zmianach wprowadzonych tą ustawą do złożonych wniosków przed tą datą należy stosować przepisy nowe, a nie przepisy dotychczasowe.

Analiza treści art. 63 ust. 1-16 ustawy o świadczeniu wspierającym nakazuje przyjmować, że wskazane przepisy normują kwestie związane z przyznawaniem, wypłatą, waloryzacją oraz nienależnym pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego przyznawanego na podstawie przepisów dotychczasowych. Zatem także po wejściu w życie ustawy o świadczeniu wspierającym możliwe jest ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dotychczas obowiązujących zasadach.

SKO błędnie przyjjęło, że do rozstrzygania o zasadności wniosku Skarżącej należało stosować przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2024 r..

Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Nadto stosownie do art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym, osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

Wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych uznać należało, że o możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przesądzi spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 i art. 17 ust 1b o świadczeniach rodzinnych na dzień złożenia wniosku stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r. Jeżeli rozpatrujący ponownie sprawę organ dojdzie do przekonania, że skarżący spełnił przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku będzie to oznaczało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych w oparciu o art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym.

Powyższy wniosek płynie również z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 07 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. Wskazano w nim bowiem, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 01 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego.

Stosownie do art. 24 ust. 2 i 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

W konsekwencji na gruncie art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym przyjmować należy, że o możliwości przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 ustawy na dzień złożenia wniosku, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r..

Z uwagi na fakt, iż materialnoprawną podstawę dla oceny zasadności wniosku Skarżącej winny stanowić przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. oraz przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.).

Zatem zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym po 1 stycznia 2024 r. uznać należy za nieprawidłowe.

Jednakże powyższe uchybienie nie miało wpływu na wynik sprawy, ponieważ Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało oceny wniosku, w ślad za organem I instancji, również na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. uznając, iż Skarżąca nie należy do osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym w pierwszej kolejności zgodnie z przepisami k.r.o. oraz nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z pracy, a opieką nad niepełnosprawnym matką.

Wobec powyższego wskazać należy, iż myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W tym miejscu wskazać należy, że słusznie SKO nie przyjęło w ślad za Burmistrzem, jako podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, okoliczności powstania niepełnosprawności u matki Skarżącej po 18 lub 25 roku życia. Na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W konsekwencji ww. wyroku TK sama okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku, gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyeliminowana została negatywna przesłanka do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazana w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wobec powyższego, w dalszej kolejności ocenie należało poddać stanowisko Kolegium, że w sprawie nie zachodzi przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych będąca warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne.

Na gruncie niniejszej sprawy bezspornym jest, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego jednoznacznie wynika, że na moment złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne skarżąca pełni codzienną i stałą opiekę nad swoją matką.

Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa sądowego ocenie podlega stan sprawy na moment złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia. To w dacie złożenia wniosku musi być spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w powodu konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą bliską, a także zakres wykonywanej opieki wyklucza dalsze zatrudnienie lub podjęcie pracy zarobkowej. Dopiero istnienie takiego związku powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne staje się surogatem wynagrodzenia za pracę, której opiekun nie może podjąć bądź kontynuować (zob. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1575/22, z 14 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1239/22, z 21 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 794/22, CBOSA). Istotą świadczenia jest bowiem zrekompensowanie wynagrodzenia za pracę, z którego osoba opiekująca się musi zrezygnować z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą bliską w taki sposób, że sprawowanie tej opieki uniemożliwia dalsze zatrudnienie lub jego podjęcie chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, zakres opieki sprawowanej nad osobą niepełnosprawną na moment złożenia wniosku spełniał przesłanki do przyznania przedmiotowego świadczenia.

Sąd zatem nie podzielił stanowiska Kolegium odnośnie braku w sprawie wystąpienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki przez skarżącą Bowiem okoliczność niepodejmowania zatrudnienia w okresie poprzedzającym wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić jedynej negatywnej przesłanki decydującej o odmowie przyznania prawa do tego świadczenia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1655/22, dalej jako: CBOSA)

Okoliczność ta jednak na gruncie rozpatrywanej sprawy pozostaje bez znaczenia z uwagi na brak w sprawie ciążącego na Skarżącej obowiązku alimentacyjnego wobec osoby wymagającej opieki.

Jak słusznie zauważyło SKO, że w każdej z kolejnych regulacji prawnych dotyczących świadczeń rodzinnych istniał wymóg, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym.

Ustawodawca uznał, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia było to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił.

W art. 17 ust.1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprost stwierdzono, że świadczenie przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny.

Obowiązek ten jest instytucją prawa alimentacyjnego, uregulowaną w ustawie Kodeks rodzinny i opiekuńczy, a jego źródłem jest stosunek rodzinnoprawny (pokrewieństwo, powinowactwo, małżeństwo, przysposobienie). Wynikający z obowiązku alimentacyjnego stosunek alimentacyjny stanowi rodzaj stosunku cywilnoprawnego, w ramach którego wierzyciel alimentacyjny ma prawo domagać się dostarczania środków utrzymania, a dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zaspokojenia tego żądania. Sprawy dotyczące alimentacji należą do kognicji sądów powszechnych. Zatem ani organy administracji publicznej, ani sądy administracyjne nie mają kompetencji do orzekania w tym zakresie.

Zatem świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny w zależności od tego, kto faktycznie podejmie się opieki nad osobą tego wymagającą, ale w pierwszej kolejności adresowane jest do osoby zobowiązanej do alimentacji według kolejności jaka wynika z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W niniejszej sprawie zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...]. sygn. akt [...] punkt II S. S. jest zobowiązanym do płacenia na rzecz B. S. miesięcznych alimentów. Wyrok jest prawomocny od 24 marca 2023 r.

W tym miejscu wskazać należy na słuszność stanowiska Kolegium w kwestii pozostawania rozwiedzionego małżonka w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Jak wskazał trafnie w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. I OSK 789/13 CBOSA Naczelny Sąd Administracyjny, którego stanowisko skład orzekający w sprawie w pełni podziela "obowiązków alimentacyjnych, przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można sprowadzać wyłącznie do tych z art. 128 i następnych k.r.o., lecz odnosić je należy do wszystkich przepisów k.r.o., które o obowiązkach alimentacyjnych stanowią, nie wyłączając art. 23 i 27 k.r.o. Przy czym, obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych (zob. art. 130 k.r.o.). "Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa (odpowiednio art. 60 § 1-3, art. 21 i 614 § 4 k.r.o.), to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 k.r.o." (zob. M. Andrzejewski, Komentarz do art. 130 k.r.o., uw. 2 (w) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX 2010). To samo wynika też ze stanowiska ustawodawcy, nowelizującego przepisy o świadczeniach rodzinnych, który uznaje, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek (zob. druk sejmowy nr 3393/IV kadencja, s. 16)" (por. także M. Załucki, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz 2023, wyd. 1, C.H. Beck 2023, komentarz do art. 21).

Co więcej "obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w bliższej kolejności wyprzedza obowiązek zobowiązanego w dalszej kolejności i dopóki jest on w stanie spełniać ten obowiązek, to obowiązek zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje" (A. Kawałko, H. Witczak w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Wolters Kluwer 2021, komentarz do art. 129), a zatem obowiązek alimentacyjny osób zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje, skoro z akt sprawy nie wynika aby rozwiedziony małżonek nie był w stanie swojego obowiązku spełnić.

Tym samym stanowisko SKO, uznające, że w okolicznościach tej sprawy obowiązek alimentacyjny nie obciąża skarżącej jest zasadne. Zatem nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uprawniające do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a oddalił skargę w całości

.