Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 135/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch WSA Ewa Michna Protokolant starszy referent Monika Kostecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 14 listopada 2022 r., nr SKO.NP/4115/361/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę; II. oddala wniosek skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania; III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego M. Z. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności.


UZASADNIENIE

W dniu 16 sierpnia 2022 r. skarżący P. M. złożył do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem Z. M. We wniosku zaznaczył, że ojciec jest wdowcem, dołączył orzeczenia o umiarkowanym (z dnia 20 marca 2013 r.) i znacznym (z dnia 23 lutego 2022 r.). stopniu niepełnosprawności ojca. Skarżący oświadczył, że nie pracuje ani nie jest zarejestrowany w PUP, mieszka z ojcem, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia z powodu opieki nad ojcem, który od czasu przebytego w maju 2022 r. udaru wymaga całodobowej pomocy przy podstawowych czynnościach. W opinii skarżącego zakres sprawowanej opieki uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Prezydent Miasta T. decyzją z dnia 15 września 2022 r. znak: [...] odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność ojca skarżącego nie powstała w okresach wymienionych w tym przepisie. Ponadto organ stwierdził, że w sprawie nie zachodzi także związek przyczynowo skutkowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a rezygnacją przez opiekuna z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Skarżący przed złożeniem wniosku o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem pozostawał bowiem osobą długotrwale bezrobotną, a całodobowa opieka nad ojcem sprawowana jest od maja 2022 r. i w związku z powyższym, zdaniem organu, nie można w tym przypadku mówić o rezygnacji z aktywności zawodowej celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W odwołaniu skarżący podniósł, że nie pracuje, ponieważ od dawna opiekuje się ojcem. Wskazał, że robi zakupy, zawozi ojca do lekarzy oraz pomaga mu przy poruszaniu się. Ojciec w maju 2022 r. doznał udaru mózgu w wyniku czego jest sparaliżowany lewostronnie łącznie z przełykiem. Jest osobą leżącą, samodzielnie nie usiądzie i nie wstanie na nogi.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 14 listopada 2022 r. nr SKO.NP/4115/361/2022 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

SKO uznało, że co prawda, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną norm prawną, ale mimo tego decyzja odpowiada prawu, ponieważ w sprawie brak jest związku przyczynowo skutkowego między rezygnacją przez skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem od marca 2011 r. a koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem.

Organ wskazał, że z dokumentów znajdujących w aktach sprawy wynika, że ojciec skarżącego na podstawie orzeczenia z dnia 20 marca 2013 r. został zaliczony do osób z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności (data powstania niepełnosprawności 8 lipca 2004 r.). Z kolei znaczny stopień niepełnosprawności ustalony orzeczeniem Miejskiego Zespołu DS. Orzekania o niepełnosprawności w T. z dnia 23 lutego 2022 r. datuje się od 10 stycznia 2022 r. Skarżący podkreślił natomiast, że jego ojciec wymaga całkowitej opieki od 1 maja 2022 r., tj. od dnia, w którym doznał udaru mózgu. Biorąc pod uwagę, że skarżący pozostawał w zatrudnieniu do dnia 28 lutego 2011 r. to, zdaniem organu, nie istnieje bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia a koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które - jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nie ma natomiast stanowić zastępczego źródła dochodu w przypadku, gdy wnioskodawca wykonuje ciążący na nim na mocy art. 87 Kodeksu opiekuńczego i rodzinnego obowiązek opieki nad rodzicem, na który składa się m. in. szczególna troska w razie choroby. Zdaniem organu, jest to o tyle istotne w nin. sprawie, jeśli zwróci się także uwagę, że skarżący utrzymuje się z emerytury ojca.

SKO podniosło, że ojciec skarżącego niewątpliwie jest osobą wymagającą stałej opieki i pielęgnacji, jednakże powyższe nie jest jeszcze wystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ równie ważną przesłanką jest wykazanie przez osobę ubiegającą się o takie świadczenie bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, co w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Ponadto organ zwrócił uwagę, że osoba wymagająca opieki oprócz syna posiada jeszcze córkę, która chociaż przebywa za granicą, to jednak jest w równym stopniu co brat zobowiązana alimentacyjnie względem ojca.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie decyzji zarówno I, jak i II instancji, zarzucając:

- naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie przez niego pracy nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

- błąd w ustaleniach faktycznych organów przez wadliwe ustalenie, iż zaprzestanie przez niego aktywności zawodowej, jak i niepodejmowanie zatrudnienia, nie ma związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.

W uzasadnieniu skarżący wyjaśnił, że nieprawdą jest, iż nie podejmował zatrudnienia od 2011 r. Kolejno był zatrudniony w charakterze pomocy magazynowej, wykonywał prace rolnicze oraz świadczył w latach 2011-2021 pomoc w gospodarstwie domowym siostry, gdzie realizował obowiązki związane z opieką nad dziećmi oraz prowadzeniem domu. Ww. podkreślił, że ojciec wymagał wzmożonej opieki już w latach 2012-2022. Opieka polegała wówczas na sporządzaniu posiłków, przewożeniu do lekarza, apteki. Skarżący na poparcie swoich tez dołączył do skargi trzy dokumenty – umowę o pracę tymczasową, zaświadczenie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz zaświadczenie M. W. (siostry).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z dnia 10 maja 2023 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że osoba wymagająca opieki zmarła w dniu 10 marca 2023 r. w hospicjum do którego była skierowana w dniu 12 marca 2023 r. na skutek znacznego pogorszenia stanu zdrowia. Ponadto uzupełniając skargę podkreślił, że w sprawie organ niewątpliwie dopuścił się naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznając, że osoba długotrwałe bezrobotna nie może zostać uznana za spełniającą przesłankę niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny oraz że znaczenie dla oceny tej przesłanki mają również okoliczności i historia zatrudnienia wnioskodawcy sprzed wielu lat poprzedzających złożenie wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, a w konsekwencji również odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że w ocenie organu brak jest związku przyczynowo - skutkować pomiędzy brakiem zatrudnienia skarżącego a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Pełnomocnik zarzucił także naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a., gdyż mimo, iż z przeprowadzonych w postępowaniu zarówno I, jak i II instancji dowodów logicznie i bez wątpliwości wynikało, że aktualny brak zatrudnienia skarżącego wywołany jest wyłącznie kompleksową i całodobową opieką nad niepełnosprawnym ojcem, który był niezdolny do samodzielnej egzystencji i w pełni uzależniony od pomocy skarżącego i który tym samym nie miał obiektywnie żadnej realnej możliwości podjęcia jakichkolwiek innych zajęć związanych z wykonywaniem pracy zarobkowej, organ przyjął, że jednak aktualne niepodejmowanie zatrudnienia przez w pełni zdolnego do tego skarżącego nie jest wywołane wyłącznie ww. okolicznością.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie ww. ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja SKO w Tarnowie utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Materialnoprawną podstawą wydania ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny uznał ww. art. 17 ust. 1b ustawy za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutki tego wyroku mają znaczenie w okolicznościach niniejszej sprawy. Wyrok Trybunału wiąże wszystkich – w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę̨ interpretacyjną. Co więcej, przepis uznany przez sąd konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją nie może nadal stanowić podstawy rozstrzygnięć́. Skoro zatem Trybunał Konstytucyjny kategorycznie przyjął, że art. 17 ust. 1b ustawy narusza prawa opiekunów osób, których niepełnosprawność́ powstała odpowiednio po ukończeniu 18 oraz 25 roku życia, to nie sposób uznać, iż orzeczenie to nie ma żadnego wpływu na sytuację prawną skarżącego. Wręcz przeciwnie - data ustalenia niepełnosprawności ojca skarżącego nie mogła być negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji rozstrzygając w zakresie przedmiotowego wniosku miał obowiązek procedować́ zatem w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem niekonstytucyjnej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, na co trafnie zwróciło uwagę SKO w zaskarżonej decyzji.

Organ odwoławczy prawidłowo przyjął także, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie istnienia bezpośredniego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniu przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Mając na uwadze ww. art. 17 ust. 1 ustawy, wyjaśnić bowiem należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Dlatego w każdej sprawie organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nad osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. m.in. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, czy wyrok NSA z dnia 18.maja 2021 r. I OSK 275/21).

Ze względu na zarzuty skargi dotyczące naruszenia art., 7, 77 kpa, podkreślić należy w tym miejscu, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym, a w szczególności ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08).

W przedmiotowej sprawie skarżący nie wykazał bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy rezygnacją przez niego z zatrudnienia, jak również jego niepodejmowaniem, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem, na co trafnie zwróciło uwagę Kolegium, jak również organ I instancji. Mając bowiem na uwadze historię zatrudnienia skarżącego (umowa o pracę na czas określony w latach 2009-2011, umowa o pracę tymczasową: 24 lutego 2011 r. – 28 lutego 2011 r.) trudno dać wiarę, że to w istocie sprawowana przez niego opieka nad ojcem stanowiła już w 2011 roku rzeczywistą przyczynę rezygnacji przez niego z zatrudnienia, czy też innej pracy zarobkowej. Tym bardziej, że dopiero w 2013 r. ojciec skarżącego został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Wiarygodność oświadczenia skarżącego, że nie pracował i nie mógł podjąć pracy gdyż od dawna opiekuje się ojcem podważają także sprzeczne wyjaśnienia skarżącego złożone do akt sprawy, w których z jednej strony wskazuje, że od dawna opiekuje się ojcem, "który bardzo dawno już był inwalidą I gr. nie zgłoszony" (odwołanie k. 2 a.a.), "ojciec wymagał wzmożonej opieki już w latach 2012-2022" (skarga k. 4 a.s.), po czym przedkłada do akt sądowych zaświadczenie sporządzone przez jego siostrę i wyjaśnia, że w latach 2011- 2021 pomagał siostrze w jej gospodarstwie domowym w N. "gdzie realizował obowiązki związane z opieką nad dziećmi oraz prowadzeniem domu" (k. 4 i 7 a.s.). Składając wniosek o świadczenie pielęgnacyjne skarżący nie przedłożył żadnych dowodów na okoliczność zmiany okoliczności po roku 2021, w wyniku których był gotowy podjąć zatrudnienie w Polsce ale uniemożliwiła mu to choroba ojca, który w maju 2022 r. przeszedł udar.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej przez wnioskodawcę (opiekuna), na co trafnie zwrócił uwagę pełnomocnik skarżącego. Tak więc okoliczność, że wnioskodawca (opiekun) nie był aktywny zawodowo przed okresem, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie wyklucza jeszcze możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki. W orzecznictwie sądowym trafnie wskazuje się bowiem, że osoba bierna zawodowo w poprzednich latach (tj. przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) może wykazać, że wskutek zmiany okoliczności nastąpił stan jej gotowości do zatrudnienia, a ona odstąpiła od podejmowania zatrudnienia właśnie z uwagi na konieczność opieki nad bliską osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Gdańsku z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 87/22, wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr III SA/Kr 1049/22).

W okolicznościach przedmiotowej sprawy skarżący jednak nie wykazał wspomnianej wyżej "gotowości" do podjęcia zatrudnienia. Brak w aktach jakichkolwiek dokumentów, czy chociażby oświadczeń skarżącego w tym względzie. Wprost przeciwnie na etapie całego postępowania administracyjnego nie wspomniał, że pomimo podejmowanych prób podjęcia zatrudnienia jednak nie podjął pracy z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Trudno zatem uznać, że gdyby nie udar ojca skarżący podjąłby zatrudnienie, a skoro tego nie uczynił to należy mu się rekompensata za utracony dochód w postaci świadczenia pielęgnacyjnego.

Podkreślić należy w tym miejscu, że definicję pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca zamieścił w art. 3 pkt 22 powołanej ustawy. Pod pojęciem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy zatem rozumieć rezygnację z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Chodzi więc o to, że osoby zdolne do pracy z uwagi na konieczność sprawowania osobistej i bezpośredniej opieki zmuszone są zaprzestać swej aktywności zawodowej przez rezygnację albo niepodejmowanie takiego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy jednoznacznie wskazuje, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna, czy też niemożność jej podjęcia musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby które z konieczności podejmują się sprawowania opieki pozbawiają się bowiem możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową. Dlatego w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, gdyż świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) będący wyborem życiowym danej osoby nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z zatrudnienia bądź niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak słusznie wskazał NSA w wyroku z dnia 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 275/21 prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy obejmuje również konieczność poszukiwania związku – także czasowego – pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną (vide: wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2023 r. I OSK 1575/22).

Zdaniem Sądu, nie jest wystarczające - do przyjęcia bezpośredniego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - jedynie samo oświadczenie opiekuna, że był zdolny do podjęcia pracy i podjąłby ją gdyby nie stan zdrowia osoby niepełnosprawnej - w sytuacji gdy opiekun ten nigdy lub od dłuższego czasu nie był aktywny zawodowo i nie wykazał jakiejkolwiek okoliczności świadczącej o jego gotowości do podjęcia zatrudnienia.

W świetle powyższego Sąd uznał, że rezygnacja z zatrudnienia przez skarżącego w 2011 r. niewątpliwie nie była spowodowana koniecznością opieki nad ojcem. Z kolei składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący nie wykazał, że był w stanie gotowości do podjęcia zatrudnienia, którego jednak nie podjął ze względu na konieczność opieki nad ojcem. Skarżący nie wykazał, aby przed doznaniem udaru przez ojca rozważał podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu. Należy zwrócić, w tym miejscu uwagę na stosunkowo młody wiek skarżącego i mieszkanie w mieście, co ułatwia i znalezienie pracy i szybsze do niej dotarcie i powrót do domu.

Ponadto, zdaniem Sądu, ocena, czy istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, wymaga również ustalenia, czy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu, co osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku bowiem osób zobowiązanych w różnym stopniu, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została jednoznacznie określona w art. 17 ust. 4 u.ś.r. i potwierdzona uchwałą NSA z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22, CBOSA).

Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z obowiązku ustalenia przez organ faktu "konieczności" rezygnacji z zatrudnienia lub "niemożliwości" jego podjęcia, a po drugie z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a zatem ich przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka (rodzina) nie może poradzić sobie sama. Równocześnie, interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). NSA w ww. uchwale z 14 listopada 2022 r. wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób, to ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone m.in. w u.ś.r.

W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przepisów o obowiązku alimentacyjnym przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia przez skarżącego, prowadziłoby do naruszenia przepisów k.r.o. i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia siostry skarżącego z obowiązków alimentacyjnych względem ojca.

Zdaniem Sądu, nie może budzić również wątpliwości, że w zakresie nieuregulowanym w u.ś.r. zastosowanie znajdują inne przepisy prawa, w tym w szczególności przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o."). NSA w ww. uchwale z 14 listopada 2022 r. wskazał, że uregulowania u.ś.r. mają charakter lex specialis, w stosunku do k.r.o. W zakresie jednak obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodziców w u.ś.r. brak jest regulacji, a zatem odwołać się należy do przepisów k.r.o. Trzeba bowiem podzielić pogląd, że zastosowanie modelu derywacyjnego wykładni wymaga odwołania się do wszystkich argumentów interpretacyjnych - językowych, systemowych oraz celowościowych (por. uchwała NSA z dnia 14 listopada 2022 r. I OPS 2/22). Wykładnia systemowa zakłada natomiast odwołanie się do kontekstu węższego (czyli miejsca przepisu w danym akcie prawnym) oraz szerszego (całego systemu prawa). Dokonując zatem interpretacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest uwzględnienie zarówno miejsca przepisu w ustawie o świadczeniach rodzinnych, jak w całym systemie prawa, tj. w szczególności uwzględnienia postanowień Konstytucji RP (przede wszystkim zasad subsydiarności oraz pomocy rodzinie), a także przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., w skrócie: "k.r.o.") W związku z powyższym należy uwzględnić sytuację rodziny jako całości.

W nin. sprawie należy zwrócić uwagę, że skarżący ma siostrę, a zatem mogli i powinni oni wspólnie realizować obciążający ich z mocy prawa obowiązek alimentacyjny. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Sąd podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, iż wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki czy zamieszkiwanie w innej miejscowości nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021 r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, czy stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności, który nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki, jednakże okoliczności takie tego nie uniemożliwiają, tym bardziej że wykonanie obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych.

W aktach brak jakiegokolwiek dowodu aby skarżący, czy też jego ojciec próbowali wyegzekwować spełnienie ww. obowiązku od siostry (córki). W konsekwencji, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie zostały wykazane jakiekolwiek obiektywne przeszkody w wywiązywaniu się przez siostrę skarżącego z obowiązku alimentacyjnego względem ojca.

Pomoc Państwa ma, jak już wyżej wskazano, charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Jest zatem możliwa jedynie wówczas gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w nin. sprawie - pomocy rodzeństwa, skorzystanie z usług opiekuńczych, czy opiekuna), a pomimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, z posiadanych przez nią schorzeń) istnieje konieczność rezygnacji przez niego z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.

Podsumowując, zdaniem Sądu, w sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją z) zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji. Nie chodzi przy tym o jakakolwiek ingerencję w decyzje rodziny, kto faktycznie stale będzie opiekować się osobą niepełnosprawną, ale o ocenę, czy zachodzi konieczność rezygnacji z zatrudnienia/niepodejmowania zatrudnienia – w przypadku realizacji obowiązku alimentacyjnego przez wszystkie dzieci wobec rodzica.

Zdaniem Sądu, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców a mimo to, ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.i.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego uzależnienie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego od konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując opiekę nad rodzicem, wykaże, że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa lub też nawet z pomocą rodzeństwa jest zmuszony zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć (vide: wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 października 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 669/22, czy z 5 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 918/22).

W tym miejscu podkreślić należy, że Sądowi znane jest odmienne stanowisko prezentowane w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych zgodnie z którym w sytuacji "gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego" (zob. wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r. I OSK 925/21).

W ocenie Sądu orzekającego w nin. sprawie, przedstawione wyżej stanowisko nie uwzględnia subsydiarnego charakteru udzielanej pomocy w ramach świadczeń z ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz konieczności badania nie tylko przesłanki faktycznego sprawowania opieki ale również konieczności rezygnacji z zatrudnienia/ jego niepodejmowania z powodu sprawowania tej opieki. W sytuacji bowiem, gdy żyje rodzeństwo osoby, która podejmuje się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i są oni wszyscy w równym stopniu zobowiązani alimentacyjnie, to może okazać się, że nie ma konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Zauważyć należy, że w przypadku, gdy na rodzeństwie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego rodzica, to mogą oni tak podzielić zakres wykonywanych czynności, że żadne z nich nie będzie zmuszone do rezygnacji z pracy zarobkowej, a w związku z tym nie zostanie spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Jeszcze raz przypomnieć należy, że opieka nie musi przybrać formy jedynie osobistego świadczenia, co wiązałoby się z potrzebą przebywania w pobliżu osoby potrzebującej stałej lub długotrwałej opieki przez każde dziecko, gdyż może być to także wsparcie finansowe. Takie rozwiązanie pozwoliłoby na zapewnienie opieki także przez osobę trzecią, co również niwelowałoby potrzebę rezygnacji z zatrudnienia przez osoby ubiegające się o świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem Sądu, słuszne jest stanowisko WSA w Krakowie wyrażone w wyroku z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt. III SA/Kr 598/23 zgodnie z którym ". W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma częściowy obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba [...]".

Wykonując ustawę o świadczeniach rodzinnych organ ma obowiązek zbadać, zgodnie z wymogami k.p.a., spełnienie zarówno pozytywnych, jak i negatywnych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uwzględnienie innych osób zobowiązanych alimentacyjnie w równym stopniu co skarżący w stosunku do niepełnosprawnego ojca nie jest zatem nową przesłanką niewymaganą ww. ustawą ale okolicznością istotną dla oceny podstawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (na równi z jego niepodejmowaniem) z powodu konieczności opieki. Skoro bowiem opieka może być sprawowana bądź zapewniona przez dwie (bądź więcej osób) nie ma konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia przez kogokolwiek. Sąd podziela pogląd NSA zawarty w wyroku z dnia 24 sierpnia 2023 r. I OSK 1575/22, że "zarówno konieczność trwałej i nieprzerwanej opieki nad niepełnosprawnym łącząca się ze stałą obecnością w domu czy kontakt z innymi dziećmi, które mogą przynajmniej częściowo uczestniczyć w sprawowaniu opieki, mogą być okolicznościami pozwalającymi na prawidłową ocenę wystąpienia zależności pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym a możliwością podjęcia czy kontynuowania pracy zarobkowej".

Oprócz zatem niewykazania przez skarżącego gotowości do podjęcia zatrudnienia, a przez to związku sprawowanej opieki z niepodejmowaniem zatrudnienia, to w przedmiotowej sprawie stwierdzić należy, że wykonanie obowiązku alimentacyjnego przez siostrę skarżącego (córkę niepełnosprawnego) w jakiejkolwiek wybranej przez nią formie pozwoliłoby skarżącemu podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu, bez szkody dla niepełnosprawnego. Skarżący z niewiadomych względów nie zwrócił się jednak do siostry o wykonanie jej prawnego obowiązku względem ojca (choć sam przez 10 lat pomagał jej w prowadzeniu gospodarstwa domowego).

W konsekwencji powyższych rozważań, prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem. Podkreślić należy, że pomimo niekwestionowanego złego stanu zdrowia ojca skarżącego i konieczności pomocy przez syna, samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na względzie, Kolegium w zaskarżonej decyzji, a wbrew zarzutom skargi, w sposób prawidłowy dokonało wykładni art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.