Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 344/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: Par. 3  ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

|Sygn. akt III SA/Kr 344/24 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 lipca 2024 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski, Asesor WSA Magdalena Gawlikowska, , Protokolant: Starszy Referent Monika Kostecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2024 r., ze skargi Z. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 grudnia 2023 roku, nr 2449/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Z. P. (dalej "skarżący") jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr 2449/2023 z 11 grudnia 2023 r. (znak 180000/71/549651/2023) odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek.

Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

1. W dniu 23.10.2023 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu skałek. We wniosku tym skarżący podał, że jego "przedsiębiorstwo P., a następnie D. posiada zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy", a na dzień wniosku skarżący nie był w stanie określić wysokości tych należności. Wyjaśnił, że firma P. funkcjonowała od 23.01.2002 r. do 2.04.2014 r., zaś D. od 2.04.2014 r. do 11.03.2021 r.

Skarżący podał, że brak płatności składek był następstwem występujących od lat poważnych problemów zdrowotnych, które zagrażały jego życiu. Wskazał, że długoletnie leczenie, pobyty w szpitalu, konieczność wykonywania badań lekarskich powodowały duże wydatki i niemożność pełnego angażowania się w działalność gospodarczą. Ostatecznie firma została wykreślona, na co wpływ miała też pandemia COVID-19.

Skarżący akcentował, że przeszedł ciężkie załamanie nerwowe w 2011 r., kiedy to podczas katastrofy [...] zginął jego brat (katastrofa [...] miała miejsce w 2010 r. – przyp. Sądu). Wydarzenie to na tyle wstrząsnęło skarżącym, że od tamtego czasu jest pod stałą kontrolą lekarza. Jak podał, w tamtym okresie nie mógł poradzić sobie z emocjami, towarzyszył mu obniżony nastrój i brak chęci do życia. Niejednokrotnie doznawał ataków paniki. Taki stan uniemożliwiał prowadzenie działalności gospodarczej. Skarżący wskazał też na chorobę niedokrwienną serca oraz nadciśnienie tętnicze podając, że w 2008 r. przeszedł zawał serca. Jak akcentował, z uwagi na troskę o swoje zdrowie winien prowadzić spokojny tryb życia i ograniczyć stres, a jego obecny stan zdrowia wymaga ponoszenia znacznych kosztów, które obciążają budżet domowy.

W zakresie sytuacji finansowej skarżący podał, że jest na utrzymaniu żony, a między małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa. Wskazał, że zamieszkuje na zasadzie użyczenia w mieszkaniu żony, a sam nie ma nieruchomości. Podał, że ma 14-letnią córkę, która jest też na utrzymaniu żony skarżącego, a która ponosi wszelkie koszty utrzymania rodziny. Ponadto wskazał, że sprawuje opiekę nad swoją 84-letnią matką, która ma problemy z krążeniem i jest po udarze. Stan w jakim się ona znajduje powoduje, że potrzebuje wsparcia przy podstawowych czynnościach. Osoba ta ma trudności z podnoszeniem się i poruszaniem, funkcjonuje głównie w pozycji leżącej.

Kolejno skarżący akcentował, że niepowodzenia w działalności gospodarczej, pandemia, jego stan zdrowia oraz matki – spowodowały, że stracił wiarę w powrót do normalnego funkcjonowania. Nie uzyskuje dochodów bo nie jest w stanie podjąć pracy. Uniemożliwiają to poważne jego schorzenia, w tym zaburzenia psychiczne. Podał, że już nigdy nie będzie miał możliwości spłaty zadłużenia z tytułu składek, a powstanie tej zaległości było niezawinione. Końcowo wskazał, że z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną, opłacenie nawet ratalne zaległych składek pozbawiłoby jego oraz rodzinę podstawowych środków utrzymania.

2. W toku postępowania skarżący przedłożył oświadczenie z 14.11.2023 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz dokumentację medyczną z lat 2008-2022 r. (karty informacyjne leczenia szpitalnego, skierowanie do poradni specjalistycznej, badanie echokardiologiczne, zalecenia dotyczące leczenia). Organ działając z urzędu pozyskał informacje z: Centralnej Bazy Ksiąg Wieczystych, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, informację o zabezpieczeniach na majątku, o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, dokument tabelarycznie przedstawiający stan należności skarżącego z tytułu składek z rozbiciem na poszczególne rodzaje należności (ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, fundusz pracy), okresy zalegania, wysokość składki za poszczególne okresy oraz odsetki naliczone od nieopłaconych składek, jak też koszty egzekucyjne. Opisywany dokument zawiera także dane o braku przedawnienia należności składkowych, ze wskazaniem dat zawieszenia biegu terminów przedawnienia i odpowiadających im czynności.

3. Decyzją z 11 grudnia 2023 r. Prezes ZUS orzekł:

w punkcie 1., w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2023 r., poz. 1230; dalej "u.s.u.s.") o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 120 379,46 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 82 571,74 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 07/2015-03/2021 – 53 132,74 zł,

- odsetek liczonych na 23 października 2023 r. od ww. składek - 29 172 zł, odsetek za okres 07/2015-06/2016 w kwocie 267,00 zł liczonych na 23 października 2023 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych,

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 32 215,21 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 08/2015-03/2021 – 21 034,21 zł,

- odsetek liczonych na 23 października 2023r. od ww. składek – 11 082 zł,

- odsetek za okres 11/2015-06/2016 w kwocie 99 zł liczonych na 23 października 2023r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 5 592,51 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 08/2015-03/2021– 4 271,51 zł,

- odsetek liczonych na 23 października 2023r. od ww. składek – 1 321 zł.

w punkcie 2. w oparciu o art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej "rozporządzenie") o odmowie umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 119 093,34 zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres 07/2015-03/2021 w łącznej kwocie 81 473,98 zł z tytułu:

- składek – 52 655,98 zł,

- odsetek liczonych na 23 października 2023r – 28 818 zł,

b) ubezpieczenia zdrowotne - za okres 08/2015-03/2021 w łącznej kwocie 32 116,21 zł z tytułu:

- składek – 21 034,21 zł,

- odsetek liczonych na 23 października 2023 r. – 11 082,00 zł,

c) Fundusz Pracy – za okres 08/2015-03/2021 w łącznej kwocie 5 503,15 zł z tytułu:

- składek – 4 218,15 zł,

- odsetek liczonych na 23 października 2023 r. – 1 285,00 zł.

W uzasadnieniu tej decyzji organ podał, że według oświadczenia skarżącego, pozostaje on bez pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie ma żadnych dochodów, jak też nie korzysta z innych form pomocy ze strony państwa. Z ustaleń własnych ZUS wynika, że od czasu zakończenia działalności gospodarczej skarżący nie posiadał tytułu do ubezpieczeń w ZUS. Zgodnie z oświadczeniem, skarżący pozostaje w separacji z żoną M. (49 lat), z którą prowadzi gospodarstwo domowe, a której dochody netto wynoszą 4 000 zł. Nadto, w skład rodziny wchodzi córka A. (15 lat). Wewnętrzne ustalenia Zakładu wykazały, że żona skarżącego jest zarejestrowana jako osoba wykonująca umowę agencyjną/zlecenie w firmie G. sp. z o.o. Jej podstawa wymiaru składek za okres 08-10/2023 wynosiła 1 384,46 zł brutto. Ponadto żona skarżącego prowadzi działalność gospodarczą w zakresie restauracji i innych stałych placówek gastronomicznych, która to działalność od 31.01.2023 r. jest zawieszona. Organ zwrócił uwagę, że w toku postępowania podkreślał skarżący, że aktualnie jest na utrzymaniu żony, z którą ma rozdzielność majątkową. Z ustaleń Zakładu wynika, że rodzina skarżącego pobiera świadczenie wychowawcze na dziecko (500 zł).

ZUS wskazał, że według oświadczenia skarżącego ponosi on stałe wydatki w łącznej kwocie 3 300 zł. Na kwotę tę składają się: opłaty eksploatacyjne (energia, gaz, woda) - 500 zł, koszty związane z leczeniem - 2 000 zł, inne koszty (np. wynajem mieszkania, czesne za szkołę lub przedszkole, alimenty) - 800 zł. Oprócz należności w ZUS, skarżący nie wykazał innych zobowiązań.

Odnośnie sytuacji zdrowotnej skarżącego organ podał, że zmaga sią on z chorobą niedokrwienną serca (przeszedł zawał w 2008 r.), z nadciśnieniem tętniczym oraz zaburzeniami psychicznymi. Do prowadzonego postępowania została przedłożona dokumentacja medyczna skarżącego. Ponadto organ przytoczył deklarację skarżącego, iż sprawuje opiekę nad 84-letnią matką.

W zakresie sytuacji majątkowej, ZUS przywołał oświadczenie skarżącego, iż nie ma on nieruchomości, ani środków transportu.

Dalej organ wskazał, że należności skarżącego z tytułu składek figurujące na jego koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Organ wskazał, że bieg terminu przedawnienia został zawieszony na skutek następujących czynności:

* dla należności za okres od 07/2015 do 09/2017 - od 29 listopada 2017 (doręczenie

zawiadomienia przedegzekucyjnego) do 12 marca 2018 r. (data uprawomocnienia decyzji) oraz od 8 lutego 2018 (wszczęcie postępowania egzekucyjnego) do nadal (czynna egzekucja);

* dla należności za okres od 10/2017 do 04/2018 - od 26 czerwca 2018 (doręczenie

zawiadomienia przedegzekucyjnego) do 10 października 2018 (data uprawomocnienia decyzji) oraz od 10 września 2018 r. (wszczęcie postępowania egzekucyjnego) do nadal (czynna egzekucja);

* dla należności za okres 05/2018 do 09/2018 - od 23 października 2018 (doręczenie

zawiadomienia przedegzekucyjnego) do 13 maja 2019 (data uprawomocnienia decyzji) oraz od 12 kwietnia 2019 (wszczęcie postępowania egzekucyjnego) do nadal (czynna egzekucja);

* dla należności za okres 10/2018 do 04/2019 - 7 czerwca 2019 (doręczenie zawiadomienia przedegzekucyjnego) do 27 stycznia 2020 (data uprawomocnienia decyzji) oraz od 27 grudnia 2019 (wszczęcie postępowania egzekucyjnego) do nadal (czynna egzekucja);

* dla należności za okres 05/2019-01/2020 - od 4 marca 2020 r. (doręczenie zawiadomienia przedegzekucyjnego) do 4 stycznia 2021 r. (data uprawomocnienia decyzji);

- dla należności za okres 02/2020-10/2020 - od 3 grudnia 2020 r. (doręczenie zawiadomienia przedegzekucyjnego) do 4 maja 2021 r. (data uprawomocnienia decyzji);

- dla należności za okres 11/2020-03/2021 - od 8 lipca 2021 r. (doręczenie zawiadomienia przedegzekucyjnego) do 2 marca 2022 r. (data uprawomocnienia decyzji).

Organ podkreślił, że obecnie całość zadłużenia skarżącego objęta jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS w Krakowie oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków-Krowodrza. Podał również, że zgodnie z art. 24 ust. 5f ustawy, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 5b. u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Organ przywołał art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. – przepis określający, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, który to stan ma miejsce w przypadkach wskazanych w punktach 1-6 tego przepisu. W ocenie organu, analiza materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów.

Organ wskazał, że w stosunku do skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2,4,4b i 4c, nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Wysokość zobowiązań o umorzenie których się skarżący się ubiega przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również w nie ma zastosowania. Organ zwrócił uwagę na wyrok WSA w Warszawie z 19.05.2009 r. (sygn. V SA/Wa 40/09), z którego wynika, że informacje o braku zatrudnienia, czy też o braku majątku nieruchomego nie pozwalają na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ocena, odnośnie braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne. Organ zaakcentował, że wobec skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w Krakowie. Nie nastąpiło zatem stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak było więc podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na powyższe wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy. W tym aspekcie ZUS przytoczył tezę wyroku WSA w Warszawie z 15.12.2009 r. (sygn. V SA/Wa 969/09), w której wskazano, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Przedstawione powyżej okoliczności dowodzą – w ocenie organu – że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stąd brak podstaw do umorzenia należności na tej podstawie.

Następnie organ przywołał art. 28 ust. 3a u.s.u.s., wg którego, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS wskazał, że ocenił sytuację skarżącego przez pryzmat przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) i uznał, że także brak jest przesłanek do umorzenia należności na tej podstawie. Nie zachodzą – wg organu – okoliczności o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności). Organ podał, że z treści wniosku wynika, że skarżący zmaga sią z chorobą niedokrwienną serca, nadciśnieniem tętniczym oraz zaburzeniami psychicznymi. W 2008 r. przeszedł zawał serca. Do prowadzonego postępowania została przedłożona dokumentacja medyczna. ZUS nie kwestionował sytuacji zdrowotnej skarżącego, wykazywane problemy uznał za udokumentowane i podchodzi do nich ze zrozumieniem. Podkreślił jednak, że przewlekła choroba zobowiązanego może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek tylko wówczas, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. Z akt wynika, że skarżący ma problemy zdrowotne, które są zapewne utrudnieniem w codziennym funkcjonowaniu, jednocześnie ZUS podkreślił, że skarżący nie przedstawił dokumentacji stwierdzającej trwałą i całkowitą niezdolność do pracy. Organ akcentował, że skarżący jest w wieku aktywności zawodowej. Zatem nie można wykluczyć, że w przyszłości będzie mógł wrócić do aktywnego zarobkowania. Według organu, brak było podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia pozyskanie przez skarżącego środków finansowych na spłatę należności.

Dalej ZUS podał, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania ponieważ skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej.

ZUS wykluczył też możliwość umorzenia należności ze względu na trudną sytuację finansową skarżącego, gdy konieczność opłacenia zadłużenia pozbawiłaby jego lub rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia). Podkreślił organ, że oceny występowania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dokonuje się w oparciu o wszelkie dostępne dowody, które pozwalają stwierdzić, czy wnioskujący o umorzenie "rokuje" spłatę w przyszłości swoich zobowiązań czy też nie, mając na uwadze konieczność ochrony interesu publicznego w tego rodzaju sprawach (por. wyrok NSA z dnia 2 września 2016 r., sygn. akt II GSK 553/15).

Organ podkreślił, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że skarżący nie pracuje, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, ani nie posiada dochodów z innych źródeł. Nie ma on też aktualnego tytułu do ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z oświadczeniem, jest on w separacji z żoną M. (49 lata), z którą jednak prowadzi gospodarstwo domowe, a w skład tego gospodarstwa wchodzi też córka A. (15 lat). Dochody żony wynosić mają netto 4 000 zł. Jest ona zarejestrowana jako osoba wykonująca umowę agencyjną/zlecenie w firmie G. Sp. z o.o. i podstawa wymiaru jej składek za okres 08-10/2023 wynosiła 1 384,46 zł brutto. W toku postępowania podkreślał skarżący, że aktualnie jest na utrzymaniu żony, z którą ma rozdzielność majątkową. Z uwagi na powyższe organ wskazał, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 k.r.o. małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o., małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej (wyrok NSA z 28 lutego 2017 r., II GSK 4831/16.).

ZUS zwrócił też uwagę, że stałe miesięczne wydatki skarżącego związane z utrzymaniem zostały oszacowane na łączną kwotę 3 300 zł. Organ podał, że podstawowymi wskaźnikami służącymi do oceny sytuacji materialnej osoby zobowiązanej są kwoty określające minimum socjalne i minimum egzystencji. Według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za II kwartał 2023 r.) minimum socjalne dla 3-osobowego gospodarstwa wynosi 4 686,06 zł (tj. 1 562,02 zł na osobę). ZUS uznał, że dochód rodziny skarżącego stanowi kwotę niższą niż minimum socjalne, jednocześnie wyższą niż minimum egzystencji, które w 2022 r. określono na kwotę 2 713,38 zł (678,35 zł na osobę).

Organ odwołał się do wyroku WSA w Łodzi z 23 marca 2018 r. (syg. akt III SA/Łd 1014/17), w którym przyjęto, że dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym mają wpływ na ogólną sytuację materialną rodziny i nawet jeżeli osiągane dochody nie są wysokie, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia należności. Ponadto dochód rodziny skarżącego jest zwiększony o pobierane świadczenie wychowawcze, tj. o 500 zł. W tym zakresie organ odwołał się do wyroku NSA z 26 lutego 2020 r. (sygn. akt l GSK 1359/19), gdzie wskazano, że nie ma podstaw, ażeby oceniając sytuację materialną rodziny nie uwzględniać świadczenia wychowawczego i zasiłku rodzinnego.

Organ wskazał, że podane przez skarżącego okoliczności powstania zobowiązania (sytuacja zdrowotna, pandemia) nie mogły zostać uwzględnione. W sprawach o umorzenie należności ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy w kontekście przesłanek umorzenia (wyrok WSA w Rzeszowie z 24.10.2017 r. l SA/Rz 592/17).

ZUS wskazał również, iż analiza konta skarżącego wskazuje, że jego zadłużenie powstawało od lipca 2015 roku - przez kilka kolejnych lat, aż do zakończenia działalności gospodarczej w 2021 r. Podkreślił organ, że prowadzenie działalności gospodarczej pociąga za sobą ustawowe obowiązki opłacania składek. Równocześnie z chwilą, gdy stwierdził skarżący, że dochody uzyskiwane z działalności nie są wystarczające na opłacenie należności składkowych, mógł podjąć kroki mające na celu zmniejszenie długu. Jedną z możliwości jest likwidacja lub czasowe zawieszenie działalności gospodarczej przynoszącej straty, co skutkuje brakiem powiększania zobowiązań. Każda osoba, która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej i podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek na te ubezpieczenia i wykazywać staranność w prowadzeniu firmy, gdyż to na płatniku ciąży ustawowy obowiązek regulowania składek w obowiązującym terminie jak i wysokości. Przedsiębiorca bierze na siebie ryzyko związane z jej prowadzeniem działalności i jej opłacalnością. Jeżeli pomimo trudności decyduje się na dalsze jej prowadzenie, nie opłacając obowiązkowych należności publicznoprawnych, to musi liczyć się z tym, że powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały i będą przymusowo dochodzone.

Dalej organ podał, że rozpatrując wniosek o umorzenie bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Musi bowiem uwzględniać publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz cele, na które są składki przeznaczane oraz fakt, że organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi (teza 2. wyroku WSA w Warszawie z 22 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2426/06). Akcentował organ, że instytucja umorzenia zaległości służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 11 sierpnia 2016 r., l SA/Rz 522/16).

Podkreślał, że analizując możliwość umorzenia należności należy mieć na uwadze to, czy trudności finansowe mają charakter przejściowy, czy stały i pogłębiający się. Organ podkreślił, że skarżący jest w wieku aktywności zawodowej. Ponadto nie przedstawił dokumentacji świadczącej o braku możliwości zarobkowania, np. ze względu na trwałe ograniczenia zdrowotne. Sytuacja materialna skarżącego jest spowodowana aktualnym brakiem pracy. Jest to okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej.

Podkreślił organ również, iż umorzenie należności i jest uzasadnione tylko wówczas, gdy nie ma szans na ich odzyskanie, a trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Trzeba mieć w takim przypadku na uwadze całokształt okoliczności faktycznych dotyczących sytuacji materialnej i zdrowotnej ubiegającego się o umorzenie zaległych należności. Aktualnie trudna sytuacja osoby zobowiązanej nie wyklucza bowiem możliwości jej poprawy w przyszłości, natomiast umorzenie należności zwalnia ostatecznie osobę zobowiązaną z obowiązku spłaty zadłużenia. Uwzględnienie wniosku o umorzenie należności w zasadzie powinno być możliwe dopiero wówczas, gdy polepszenie sytuacji umożliwiające spłatę nawet części zobowiązań będzie mało prawdopodobne (wyrok WSA w Łodzi z 14 listopada 2018 r. III SA/Łd 813/18).

Organ podał, że należności skarżącego są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS, zatem podjęcie decyzji o ich umorzeniu na obecnym etapie byłoby przedwczesne. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego egzekwowania należności w okresie możliwości ich dochodzenia. Organ zwrócił też uwagę na ratalną możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącego.

Zaakcentował, że decyzja o umorzeniu należności składkowej przysługuje organowi, który w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych może ale nie musi umorzyć zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy ZUS nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. W przypadku natomiast braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej, ZUS ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia należności.

4.

W skardze podniesiono zarzuty dotyczące m.in. naruszenia:

- art. 28 § 1 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie i odmowę umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobą prowadzącą działalność gospodarczą w sytuacji, gdy skarżący nie dysponuje majątkiem, z którego może być egzekwowana należność, a ZUS nie może odmówić umorzenia należności z tytułu składek tylko z uwagi na fakt, że wobec płatnika jest prowadzone postępowanie egzekucyjne i jest zobowiązany ustalić przebieg postępowania egzekucyjnego, jego skuteczność zwracając się z zapytaniem do organu prowadzącego egzekucje, co w konsekwencji spowodowało nieuzasadniona odmowę umorzenia składek;

- § 3 ust. 1 rozporządzenia przez nieumorzenie należności z tytułu składek mimo ustalenia, że stan majątkowy i sytuacja rodzinna nie pozwalają skarżącemu na opłacenie należności na rzecz ZUS, co powoduje ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny przez pozbawienie skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i brak uwzględnienie ciężkiego stanu zdrowia skarżącego;

- art. 7 k.p.a., 10 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. oraz 80 k.p.a. polegające na tym, że ZUS nie ustalił w sposób prawidłowy stanu faktycznego, a także nie zebrał oraz nie rozpoznał wyczerpująco przedstawionego przez stronę materiału dowodowego, w szczególności poprzez brak przesłuchania zobowiązanego oraz brak zwrócenia się do organu egzekucyjnego w celu ustalenia skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Skarga domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zasądzenia kosztów postępowania. Na podstawie art. 106 ust. 3 p.p.s.a. żądano przeprowadzenia przed sądem administracyjnym dowodu w postaci przesłuchania skarżącego oraz zobowiązania przez Sąd - Dyrektora ZUS oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego - do przedłożenia informacji o stanie postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem skarżącego.

W uzasadnieniu skargi podano okoliczności wskazane wcześniej we wniosku o umorzenie należności (pozostawanie skarżącego na utrzymaniu żony, wychowywanie córki wspólnie z żoną, opieka nad matką, brak pracy, chorobę serca i problemy psychiczne, jak też tryb życia wymagający spokoju).

W skardze podano m.in., że skarżący nigdy nie będzie miał możliwości spłaty zadłużenia z tytułu składek, a zadłużenie to powstało w sposób niezawiniony. Wskazano, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zwrócono uwagę, że w orzecznictwie wskazuje się, że nie wystarczy odmówić umorzenia należności z tytułu składek tylko z tej przyczyny, że egzekucja jest w toku. Obowiązkiem organu jest wszechstronne wyjaśnienie sprawy i z tego względu powinien on zwrócić się z zapytaniem do organu egzekucyjnego o przebieg postępowania egzekucyjnego i jego skuteczność. Takie zapytanie może przyspieszyć działania organu egzekucyjnego, który być może ma wiedze na temat skuteczności egzekucji, a jedynie z rożnych powodów nie powiadomił o tym wierzyciela. W świetle art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nieuprawnione jest stanowisko, iż o bezskuteczności egzekucji można mówić tylko wówczas, gdy potwierdzi ją w sposób formalny urząd skarbowy. Dalej podano, że całkowita nieściągalność zachodzi wówczas, gdy brak majątku stwierdzi jeden z organów uprawnionych do prowadzenia egzekucji - naczelnik urzędu skarbowego, albo komornik sądowy (zob. wyrok WSA w Warszawie z 6.11.2006 r., III SA/Wa 1973/06). W skardze wskazano, że informacje o braku zatrudnienia, czy też o braku majątku nieruchomego nie pozwalają na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ocena odnośnie do braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne (zob. wyrok WSA w Warszawie z 19.5.2009 r., V SA/WA 40/09). Brak majątku przy jednoczesnym zaprzestaniu prowadzenia działalności są sytuacjami, które dają podstawę do umorzenia, lecz dopiero wtedy, gdy mają charakter trwały (zob. wyrok WSA w Warszawie z 18.5.2009 r. V SA/Wa 231/09).

W skardze akcentowano też, że organ zaniechał ustalenia skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz terminu jego zakończenia. ZUS ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że obecnie całość zadłużenia jest objęta postępowaniem egzekucyjnym. Powyższe, zdaniem skargi, pozostaje w sprzeczności z koniecznością dokładnego ustalenia etapu na jakim jest prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz jego skuteczności. W świetle powyższego, nieuprawnione jest twierdzenie, w którym organ wskazuje, że sytuacja płatnika może w każdej chwili ulec zmianie przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej.

Dalej skarga podkreślała, że skarżący jest po zawale, co znacząco ogranicza możliwość podjęcia pracy, bo musi prowadzić oszczędny stylu życia i stale zażywać leki oraz pozostaje pod kontrolą kardiologa. Odwołując się do orzecznictwie zwrócono uwagę, że przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie zaległych składek organ ma obowiązek rozważyć aktualna sytuację majątkowa wnioskodawcy, a nie snuć przypuszczenia na przyszłość, i tylko taki stan faktyczny powinien być brany pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności (zob. wyrok WSA w Lublinie z 14.5.2009 r., III SA/LU 71/09). Badając stan faktyczny w celu rozpoznania wniosku o umorzenie należności, organy administracji publicznej obowiązane są uwzględniać przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy. Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ na orzeczenie, ale wtedy powinny zostać uprawdopodobnione, zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego (wyrok WSA w Warszawie z 18.12.2006 r, III SA/Wa 2937/06). Ocena istnienia okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinna być dokonana według stanu z chwili rozstrzygania, a nie odnosić się do przewidywań odnośnie do przyszłości (wyrok WSA w Warszawie z 30.11.2006 r., III SA/WA 2365/06).

W zakresie naruszenia § 3 ust. 1 rozporządzenia skarżący wskazał, że niewątpliwym jest że nie jest w stanie spłacić ciążącego na nim zobowiązania bez dokonania uszczerbku na zdrowiu. Choroby serca ale również leczenie psychiatryczne generują wysokie koszty w postaci wizyt lekarskich, regularnej diagnostyki oraz konieczności zażywania lekarstw. Skarga akcentowała, że skarżący pomimo ciężkiej sytuacji opiekuje się rownież chorą, 84-letnią mamą, która wymaga stałej pomocy. W ocenie skarżącego, ZUS nie zebrał i nie rozpoznał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego w szczególności pism składanych w toku sprawy.

5.

Na rozprawie w dniu 2 lipca 2024 r. skarżący podtrzymał skargę akcentując m.in., że ZUS jedynie hipotetycznie rozważył możliwość zmiany jego sytuacji zarobkowej, a takie założenie nie może być podstawą do odmowy umorzenia należności.

Na rozprawie Sąd odmówił dopuszczenia dowodów zgłoszonych w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Stosownie do art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2024 r., poz. 497; dalej "u.s.u.s." lub "ustawa") należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: nastąpiła śmierć dłużnika i brak jest następców prawnych (pkt 1), oddalony został wniosek o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestano prowadzenia działalności przy braku majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3), brak jest środków po zakończeniu postępowania likwidacyjnego (pkt 4), ma miejsce znikoma wysokość nieopłaconej składki (pkt 4a), organ egzekucyjny stwierdził brak majątku z którego można prowadzić egzekucję (pkt 5), jak też oczywiste jest, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6).

Przewidziane w cytowanych wyżej przepisach art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy jednak ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. W odniesieniu zaś do tych ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek, ustawa przewiduje możliwość umorzenia należności z tytuł składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Z kolei w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym uprawnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Przesłanki, którymi powinien się kierować organ podejmujący decyzję w takim przypadku, wskazane zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W par. 3 ust. 1 tego rozporządzenia przewidziano, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest on w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) lub, że ze względu na poniesione w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia straty materialne opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (pkt 2), jak też istnieje przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczne jest sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3).

Z uwagi na zaprezentowane regulacje stwierdzić należy, że prawidłowo w sentencji zaskarżonej decyzji organ administracji dokonał rozróżnienia na obciążające skarżącego należności (składki i odsetki od nich) za zatrudnionych przez niego pracowników (pkt 1), jak też należności obciążające skarżącego z tytułu jego własnego ubezpieczenia (pkt 2), przyjmując różne podstawy prawne tych rozstrzygnięć.

Podkreślić zarazem trzeba, że decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek, zarówno w odniesieniu do sytuacji przewidzianych w art. 28 ust. 3, jak i ust. 3a u.s.u.s., jest decyzją uznaniową. Powyższe oznacza, że wystąpienie którejkolwiek z przywołanych przesłanek całkowitej nieściągalności lub przesłanek umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności, daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia powstałych należności składkowych. Samo bowiem wystąpienie przesłanek umorzenia należności, nie skutkuje jeszcze powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ (ZUS), lecz dopiero otwiera (daje organowi) taką możliwość. Zatem, nawet w razie stwierdzenia wystąpienia tych przesłanek, organ może także podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Jednak w takim przypadku, z uwagi na uznaniowy charakter podejmowanej decyzji, powinien przyjmowane rozstrzygnięcie uzasadnić w sposób niebudzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu (por. wyrok WSA w Krakowie z 11.08.2023 r., I SA/Kr 462/23). Skoro bowiem prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2018 r., s. 417). Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, wymaga więc zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz, czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności.

Ocenę kontrolowanej decyzji rozpocząć należy od stwierdzenia, że Prezes ZUS opierając się na poczynionych w toku postępowania ustaleniach, zaprezentował konkretne daty i odpowiadające im zdarzenia (czynności) – powodujące przerwanie biegu przedawnienia należności skarżącego z tytułu składek. W oparciu o te ustalenia organ wywiódł (k. 5-6 decyzji), że należności składkowe skarżącego są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Stwierdzić przy tym należy, że skarżący, reprezentowany w postępowaniu administracyjnym oraz sądowoadministracyjnym przez zawodowego pełnomocnika – na żadnym etapie tej sprawy nie kwestionował ustaleń i stwierdzeń organu prezentowanych i przyjętych w powyższym względzie. Nakazywało to w konsekwencji uznać, że zagadnienie braku przedawnienia należności składkowych obciążających skarżącego nie budziło między stronami żadnych kontrowersji i było bezsporne. Sąd, oceniając wskazany aspekt sprawy, nie stwierdził wadliwości stanowiska przyjętego przez organ.

Według Sądu, organ administracji w kontrolowanej decyzji zasadnie uznał, że brak było podstaw do umorzenia obciążających skarżącego należności składkowych, a podjęte rozstrzygnięcie, nie zostało wydane z przekroczeniem granic uznania administracyjnego.

W sprawie nie ulegało wątpliwości, że nie zachodziły przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4b, 4c ustawy. Stwierdzić bowiem trzeba, że skarżący żyje, nie toczyło się względem niego postępowanie upadłościowe lub likwidacyjne, a wielotysięczna wysokość należności składkowych znacznie przekracza koszty upomnienia. Organ też słusznie uznał, że nie zachodziła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. W sprawie nie było sporu co do tego, że całość należności składkowych obciążających skarżącego objęta została aktualnie trwającym postępowaniem egzekucyjnym (druk ZUU-2 z 25.10.2023 r., brak numeracji kart, druk ZUU-11, brak numeracji kart). W tych warunkach należało podzielić stanowisko ZUS, że postępowanie egzekucyjne, które jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. W orzecznictwie wskazuje się bowiem, że dopóki postępowanie egzekucyjne jest w toku, dopóty nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczność egzekucji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2009 r., V SA/Wa 969/09). Jak wyjaśnił przy tym Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 lipca 2017 r. (sygn. akt II GSK 1489/17), przepis art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., nie daje sądowi administracyjnemu, ani organowi orzekającemu w przedmiocie umorzenia należności, prawa do dokonania oceny czy w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez organ egzekucyjny ma miejsce bezskuteczność egzekucji. Zgodnie z tym przepisem, całkowita nieściągalność będzie miała miejsce wtedy, kiedy to naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Uwzględniając powyższe stanowisko uznać konsekwentnie należało za nietrafne zarzuty skargi akcentujące to, że ZUS miał w tej sprawie obowiązek weryfikacji przebiegu postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do skarżącego przez organ egzekucyjny oraz ustalenia skuteczności tego postępowania i – jak się wydaje – także oceny tego, czy występują podstawy do stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Brzmienie cytowanego przepisu, jak wyjaśnił NSA (por. wyżej) - nie uprawnia do wywodzenia wskazanej powinności organu administracji. Niezależnie jednak od powyższego, w odniesieniu do przywołanego wyżej zarzutu skargi (zaniechania organu ustalenia przebiegu postępowania egzekucyjnego) – wskazać również trzeba, że skoro skarżący upatrywał korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia sprawy w ustaleniu powyższej okoliczności, to działając w postępowaniu administracyjnym przez zawodowego pełnomocnika, tym bardziej mógł przejawiać inicjatywę celem ustalenia i wykazania sygnalizowanej kwestii. Choć w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, obligująca organ do zebrania materiału dowodowego, to nie może ona jednak zastąpić aktywności dowodowej samego wnioskodawcy, dodatkowo działającego przez profesjonalnego pełnomocnika. W postępowaniu o udzielenie ulgi w płatności należności składkowych, to właśnie podmiot zainteresowany powinien dążyć do wykazania wszelkich okoliczności, w których upatruje umorzenia ciążących na nim zobowiązań. W sygnalizowanym wyżej zakresie, skarżący nie przejawiał inicjatywy dowodowej przed ZUS-em. Nadto, wbrew regulacji art. 106 par. 3 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935; dalej "p.p.s.a.") bezpodstawnie oczekiwał skarżący wyręczenia go przez Sąd administracyjny w zwróceniu się do organu egzekucyjnego o ustalenie aktualnego stanu postępowania egzekucyjnego, które go dotyczy oraz ustalenia terminu jego zakończenia (k. 3-4 skargi).

W sprawie nie zaszła również przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Nie można bowiem, na aktualnym etapie postępowania jednoznacznie przesądzić i definitywnie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Podkreślić trzeba, iż trafnie akcentuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z 21 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 14/99).

W zakresie przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. (zakończenie działalności gospodarczej i jednoczesny brak majątku), organ administracji stwierdził, że przesłanka ta nie występuje z uwagi na prowadzone względem skarżącego postępowanie egzekucyjne. Stwierdzić należy, że trafnie przywołano w skardze (k. 7 skargi) orzecznictwo sądowoadministracyjne, w którym akcentowano, że "brak majątku przy jednoczesnym zaprzestaniu prowadzenia działalności są sytuacjami, które dają podstawę do umorzenia, lecz dopiero wtedy, gdy mają charakter trwały" (por. cytowany w skardze wyrok WSA w Warszawie z 15.05.2009 r., sygn. akt V SA/Wa 231/09). Z tej perspektywy uwzględnić należy to, że w treści zaskarżonej decyzji Prezes ZUS słusznie zaprezentował rozważania odnośnie braku wystąpienia w przypadku skarżącego trwałej niemożliwości jego zarobkowania, a więc wystąpienia nieodwracalnego stanu nieściągalności należności składkowych. Mając to na uwadze i odwołując się do przywołanych na wstępie niniejszego uzasadnienia rozważań podkreślić ponownie należy, że nawet zaistnienie którejkolwiek z przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 ustawy, nie daje jeszcze wnioskodawcy skutecznego roszczenia o umorzenie należności składkowych. Organ administracji winien bowiem ocenić realne możliwości spłaty zadłużenia obciążającego wnioskodawcę również w kontekście takiej możliwości występującej w przyszłości. W tym aspekcie podkreślić bowiem należy, że przesłanka nieściągalności, ze swej istoty musi mieć charakter trwały, gdyż podobnie trwały charakter ma podejmowana decyzja o umorzeniu należności składkowych, która przecież oznacza definitywną rezygnację z ich dochodzenia w przyszłości (tak trafnie wyrok WSA w Krakowie z 26.02.2019 r., sygn. akt I SA/Kr 1206/18). W kontrolowanej decyzji organ administracji zaprezentował argumenty przemawiające za brakiem występowania trwałych ograniczeń zdrowotnych skarżącego wykluczających go z zarobkowania (z rynku pracy), które nie pozwalały podjąć pozytywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia o umorzeniu obciążających go należności. W ocenie Sądu, wywiedzionemu przez organ wnioskowi, nie można przypisać cechy dowolności mogącej świadczyć o przekroczeniu granic uznania administracyjnego.

Jak wynikało bowiem z twierdzeń skarżącego zawartych w piśmie inicjującym kontrolowane postępowanie, braku możliwości spłaty należności upatrywał on zasadniczo w problemach zdrowotnych o charakterze kardiologicznym i psychiatrycznym. Stwierdzić jednak trzeba, że w oparciu o dokumentację zaoferowaną przez skarżącego organowi administracji brak jednak było podstaw do stwierdzenia, że stan jego zdrowia uniemożliwia mu jakąkolwiek aktywność zarobkową, wykluczając w sposób nieodwracany możliwość pozyskania środków finansowych na spłatę powstałej należności składkowej.

Co do kwestii obciążeń kardiologicznych skarżącego należy zwrócić uwagę, że doznał on zawału w 2008 r. Z przedłożonych kart medycznych znajdujących się w aktach sprawy, datowanych na styczeń i kwiecień 2008 r. wynika, że "okres hospitalizacji był niepowikłany, chory wydolny krążeniowo, bez nawrotów niedokrwienia, hormony tarczy w normie. Pacjent w stanie ogólnym dobrym, wypisany do domu." Dostrzec przy tym trzeba, że po zawale (tj. po 2008 roku), skarżący dalej prowadził działalność gospodarczą. Zatem, stan zdrowia skarżącego jaki występował po doznanym zawale serca, nie stał jednak na przeszkodzie kontynuowaniu działalności zarobkowej. Inaczej mówiąc, przez 13 lat następujących po zawale (działalność gospodarczą zakończył skarżący w 2021 r.) był skarżący jednak zdolny do prowadzenia aktywności zarobkowej na własny rachunek, która to działalność - poza ocenianymi w tej sprawie składkami - nie wygenerowała żadnych innych długów. Nowsza dokumentacja kardiologiczna zaoferowana przez skarżącego organowi (tj. dokumentacja powstała po 2008 r.), nie naprowadza przy tym na szczególnie ciężkie obciążenia chorobowe skarżącego w ocenianym względzie. Przeciwnie, zauważyć trzeba, że karta medyczna z czerwca 2022 r. wskazuje, że kurczliwość powiększonej lewej komory jest zachowana, morfologia i funkcja zastawek - bez istotnych patologii, skrzeplin nie uwidoczniono, a osierdzie jest wolne. W oparciu o ten dokument (najnowszy z przedłożonych w postępowaniu) nie sposób absolutnie wyciągnąć wniosku, że obciążenia kardiologiczne skarżącego stoją na przeszkodzie podjęciu przez niego jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tj., że trwale pozbawiają one skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu celem opłacenia należności składkowych. Wniosku o obciążeniach kardiologicznych wykluczających podjęcie zatrudnienia przez skarżącego – nie sposób też wywieźć z zaleceń medycznych z 7.06.2022 r. Choć z zaleceń tych wynika potrzeba zażywania przez skarżącego kilku leków na ciśnienie, to jednak poza pomiarem ciśnienia i tętna oraz potrzebą wykonania testu obciążenia glukozą – w dokumencie tym nie ma treści naprowadzających na wyjątkowo ciężki stan zdrowia skarżącego eliminujący go w sposób zupełny i definitywny z rynku pracy. Doświadczenie życiowe wskazuje przy tym, że osoby po przebytym zawale serca częstokroć skutecznie wracają do aktywności zawodowej i zawał, który miał miejsce wiele lat wcześniej, a któremu nie towarzyszyły trwałe zmiany w organizmie, nie wykluczył ich z dalszego życia zawodowego. Z uwagi na zaprezentowane oceny uznać należało, że te dokumenty, które przedłożył skarżący w postępowaniu, nie dawały podstaw do wniosku o trwałej niemożności jego zarobkowania.

Z kolei dokumentom w postaci: skierowania skarżącego do poradni rehabilitacyjnej z listopada 2007 r., jak też karty leczenia przepukliny z 2016 r. – przypisać można jedynie walor dokumentów historycznie obrazujących stan zdrowia skarżącego, a w oparciu o dokumenty o takiej cesze, nie sposób w ogóle czynić miarodajnych ustaleń i odniesień do aktualnej kondycji zdrowotnej skarżącego. Odległość czasu w jakim sporządzone zostały te dokumenty względem daty złożenia wniosku o umorzenie należności składkowych (17 lat i 7 lat), nie pozwalała uznać, że wykazany został taki - aktualny na chwilę orzekania przez Prezesa ZUS - stan zdrowia skarżącego, który uprawniałby do twierdzenia, że jest to stan zdrowia, który wypełniałby przesłankę trwałej nieściągalności należności, uprawniającą do umorzenia należności z tytułu składek.

Także walor historyczny przypisać należało zaoferowanemu przez skarżącego dokumentowi karty konsultacyjnej z poradni zdrowia psychicznego ze Skały, datowanej na 29 listopad 2016 r. Z dokumentu tego wynika, że skarżący, od czasu katastrofy w [...] (2010 r.), w której zginął jego brat, nie radzi sobie z emocjami i pomimo upływu czasu, nie czuje ulgi, ma zaburzenia snu, uczucie bezsilności i lęku niespełniającego kryterium napadu paniki, brak ma pewności siebie. Jak podał skarżący lekarzowi, przy telefonie odczuwa dolegliwości somatyczne, które nasilają się po informacjach o [...]. Dostrzec jednakże należy, że opisany wyżej dokument z wizyty lekarskiej odbytej przez skarżącego w 2016 r., jest jedynym dokumentem zaoferowanym na okoliczność zobrazowania stanu mentalnego skarżącego. Dokument ten pochodzi sprzed 7 lat poprzedzających złożenie wniosku uruchamiającego kontrolowane postępowanie, a więc nie obrazuje bieżącej kondycji zdrowotnej skarżącego. Nie przedstawił skarżący organowi administracji dokumentów (dowodów) pozwalających miarodajnie stwierdzić, że jego aktualny stan zdrowia psychicznego trwale (nieodwracalnie) nie daje szans na podjęcie zatrudnienia, a przez to wyklucza ściągnięcie należności składkowych. Nadto, brak aktualnej dokumentacji medycznej z obszaru zdrowia psychicznego skarżącego naprowadzać może bardziej na wniosek, że taką dokumentacją skarżący nie dysponuje, co z kolei nakazuje przyjąć, że wdrożone 29 listopada 2016 r. leczenie skarżącego (porada lekarska i przepisane leki) przyniosły jednak pozytywne skutki i po tej dacie, skarżący nie korzystał już ze wsparcia psychiatry, bo wsparcia takiego nie potrzebował. Abstrahując nawet od sygnalizowanej wyżej odległości czasowej sporządzenia przedmiotowego dokumentu i braku przesłanek do czynienia na jego podstawie rzetelnych ocen stanu zdrowia skarżącego, zwrócić należy uwagę, że dokument ten prezentuje w istocie jedynie tylko relację skarżącego spisaną przez lekarza w ramach wizyty. Jednorazowa wizyta lekarska odbyta wiele lat temu, której nie towarzyszyły kolejne wizyty, tudzież pogłębione badania i obserwacje – dodatkowo nie pozwalały przypisać powoływanej przez skarżącego sferze jego zaburzeń mentalnych istotnego waloru na poparcie podnoszonych twierdzeń o trwałym braku możliwości zarobkowych. W takich realiach nie była więc wadliwa konstatacja organu, że zaoferowana przez skarżącego dokumentacja medyczna nie obrazuje tego, iż jest on osobą wykluczoną z rynku pracy i zachodzi nieodwracalny brak możliwości zarobkowania i spłaty należności. Przy ocenie spełnienia kryterium pozwalającego na podjęcie przez organ decyzji o umorzeniu należności składkowych pamiętać zarazem należy, iż instytucja umorzenia należności służyć ma wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje możliwości spłaty zadłużenia. Umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym (por. wyrok WSA w Olsztynie z 17 kwietnia 2024 r., sygn. akt I SA/Ol 90/24). Dokumenty natomiast przedstawione przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym, w którym wydana została kontrolowana decyzja, nie pozwalały uznać zaistnienia opisanego wyżej stanu rzeczy pozwalającego uwzględnić zgłoszony przez niego wniosek.

Przywołane wyżej oceny świadczą także o niewystąpieniu przesłanki z par. 3 pkt 1 rozporządzenia w zakresie, w którym przepis ten traktuje o przewlekłej chorobie zobowiązanego pozbawiającej go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z kolei w odniesieniu do twierdzenia skarżącego o opiece nad matką stwierdzić należy, iż skarżący – poza samym tym twierdzeniem – nie zaoferował orzekającemu organowi administracji niczego, co mogłoby takie twierdzenia wykazać. Samo jedynie twierdzenie skarżącego o objęciu matki opieką ocenić należało jedynie w kategorii całkowicie nieudowodnionej deklaracji. Podkreślić przy tym trzeba – o czym była już nowa wyżej – że w toku postępowania o umorzenie należności składkowych, to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o przeszkodach w spłacie zadłużenia (por. wyroki NSA: z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13; z dnia 13 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2132/11, z 20.02.2018 r., sygn. akt II GSK 1513/16).

W realiach ocenianej sprawy nie sposób też było uznać, że spełniona została przesłanka z par. 3 pkt 1 rozporządzenia, tj. sytuacja, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dostrzec należy, iż z akt wynika, że skarżący, choć pozostawać ma z żoną w separacji faktycznej, to jednak razem z żoną mieszka w jej mieszkaniu na W. w K. Nadto, małżonkowie razem wychowują nastoletnią córkę, która także z nimi mieszka. W toku postępowania skarżący prezentował stanowisko, że już od lat pozostaje na wyłącznym utrzymaniu żony. Także od wielu lat w rodzinie skarżącego istnieje taki stan, że wszelkie potrzeby tej trzyosobowej rodziny, mają być zaspokajane właśnie z dochodów uzyskiwanych wyłączne przez żonę skarżącego. Zauważyć przy tym należy, iż z dochodów rodziny, nieobjętych wspólnością majątkową małżeńską, nie są spłacane jakiekolwiek należności składkowe skarżącego. Skoro więc dochody żony skarżącego są w stanie zaspokoić wszelkie potrzeby rodziny, to w tych uwarunkowaniach nie sposób jest zasadnie przyjmować, że podjęcie przez skarżącego pracy (wobec niewykazania przeciwwskazań w tym względzie – por. wyżej) i uzyskanie jakiegoś dochodu z którego części spłacana będzie należność składkowa, może realizować przesłankę z cytowanego wyżej par. 3 pkt 1 rozporządzenia. Uzyskanie przez skarżącego źródła dochodu, z części którego będzie mógł także spłacać (np. ratalnie) należności składkowe, wpłynie tylko korzystnie na budżet domowy i absolutnie nie spowoduje, że niezbędne potrzeby życiowe rodziny pozostaną niezaspokojone, szczególnie w sytuacji, gdy potrzeby te w całości pokrywa już dochód uzyskiwany przez żonę skarżącego.

Uwzględniając zatem ogół okoliczności kontrolowanego przypadku stwierdzić należało, że Prezes ZUS odmawiając skarżącemu umorzenia należności składkowych, nie naruszył prawa. Trafnie zarazem wyeksponował organ w zaskarżonej decyzji, że biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. np. wyrok WSA w Rzeszowie z 24.09.2019 r., I SA/Rz 447/19).

Końcowo należy stwierdzić, że przepis art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. umożliwia sądowi administracyjnemu pozbawienie mocy wiążącej kontrolowanej decyzji jedynie w razie stwierdzenia takiego naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Jakiegokolwiek naruszenia mogącego mieć przywołany charakter, Sąd w tej sprawie się nie dopatrzył. Z uwagi zaś na to, że zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów postępowania (art. 7, 77 par. 1, art. 80 k.p.a.) – stanowił jedynie odmiennie ujęcie zarzutu naruszenia prawa materialnego, którego Sąd nie podzielił, brak też było podstaw do przyjmowania choćby potencjalnego wpływu naruszenia wskazanych przepisów na wynik tej sprawy, czego – do uchylenia decyzji – wymaga art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Sąd skargę oddalił, za podstawę przyjmując art. 151 p.p.s.a.