Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 928/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Protokolant Referent Magdalena Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2024 r. sprawy ze skargi D. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 marca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/246/2023/2232 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 22 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO, Kolegium, organ II instancji), znak SKO.PSS/41.5/246/2023/2232, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm.) oraz art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018, poz. 570 z późn. zm) i § 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 roku w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198 z 2003 roku, poz. 1925 ze zm.), w wyniku rozpoznania odwołania z dnia 12 stycznia 2023 r. D. O. (dalej: skarżąca, strona, wnioskodawca), utrzymało decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. (dalej: organ I instancji), z dnia 16 grudnia 2022 r., nr: [...] odmawiającą przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawną matką R. G.

Z akt administracyjnych wynika następujący stan faktyczny sprawy.

Wnioskiem z dnia 13 czerwca 2022 r. skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W związku z powyższym organ I instancji wszczął postępowanie, w wyniku którego decyzją z dnia 16 grudnia 2022 r., nr: [...] odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji m.in., opisał stan faktyczny sprawy i przywołał obowiązujące przepisy prawa i wskazał, że matka skarżącej na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 26 maja 2022 r., numer: [...] została zakwalifikowana do znacznego stopnia niepełnosprawności, a jej niepełnosprawność datuje się od 25 kwietnia 2022 r., i ww. orzeczenie zostało wydane na stałe.

W ocenie organu, strona nie spełnia warunków, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2021r., poz. 615, dalej: u.ś.r.), według których świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w ocenie organu w ustalonej sytuacji faktycznej strona jest w stanie podejmować zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy i jednocześnie sprawować odpowiednią opiekę nad matką.

Organ wskazał też, że po opuszczeniu szpitala u matki skarżącej pojawiła się zakrzepica lewej nogi i trudności z przemieszczaniem się, a lekarz zdecydował, że większość dnia ma leżeć. Matka skarżącej nie korzysta z usług pielęgniarki środowiskowej ani opiekunki, gdyż czuje się lepiej, gdy opiekuje się nią córka. Według matki skarżącej jej córka musiała zrezygnować z ostatniego zatrudnienia, gdyż porusza się mało i tylko wyłącznie o balkoniku.

Z kolei z oświadczenia skarżącej z dnia 21 października 2022 r. wynika, iż mama nie jest samodzielna, nie wychodzi sama z domu, ponieważ ma poważne problemy ze wzrokiem i strona musi mamie czytać na co dzień. Gdyby nie sprawowana opieka nad matką, to byłaby ona "uwięziona" w domu. Ponadto strona podjęłaby pracę, gdyby nie musiała zajmować się mamą. Czynności, które skarżąca wykonuje przy mamie nie są zwykłymi czynnościami dnia codziennego, które mogłaby wykonywać przed czy po pracy, albowiem mama strony potrzebuje pomocy i opieki w ciągu dnia. Ponadto w miesiącu wrześniu 2022 r. mama strony przeszła udar, po którym stan zdrowia się jeszcze pogorszył. Mama aktualnie jest osobą głównie leżącą, ma problemy z poruszaniem się.

Od powyższej decyzji, z zachowaniem terminu, odwołanie wniosła strona, wyrażając niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Strona w odwołaniu podała, iż zakres sprawowanej opieki nad matką uniemożliwia jej wykonywanie zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy. W konsekwencji wniosła o przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

SKO zaskarżoną decyzją, z dnia 22 marca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającej skarżącą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad matka.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO m.in. wskazało, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

SKO podkreśliło, iż skarżąca nie mieszka na co dzień z matką. Z oświadczenia matki z dnia 5 lipca 2022 r. wynika, iż córka przychodzi do niej 4 razy dziennie, zaczynając od godz.7 rano. Natomiast syn i wnuczek matkę skarżącej odwiedzają w weekendy, ponieważ na co dzień pracują zawodowo.

Kolegium uznało, iż skoro strona nie jest do dyspozycji matki przez 24 godziny na dobę poprzez udzielanie pomocy oraz wykazywanie ciągłej gotowości jej niesienia, to w takiej sytuacji brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy całkowitą rezygnacją z zatrudnienia, aktywności zawodowej strony a zakresem sprawowania opieki nad matką.

Dodatkowo na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ II instancji w oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 16 listopada 2022 r., ustalił, iż matka skarżącej (ur. [...] 1946 r.). jest wdową od wielu lat, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Na co dzień skarżąca prowadzi całe gospodarstwo domowe u mamy tj. przygotowuje i podaje posiłki, robi zakupy, sprząta, pierze, podaje i dawkuje leki, pomaga mamie w utrzymaniu toalety osobistej oraz przy zmianie pieluchomajtek. W związku z opieką nad mamą strona zrezygnowała z pracy zawodowej. Nie jest w stanie podjąć zatrudnienia, gdyż opieka nad mamą zajmuje jej większą część dnia. Druga córka B. S. mieszka daleko i jest aktywna zawodowo. Natomiast syn A. G. mieszka w S. ale leczy się psychiatrycznie, a jego żona jest osobą czynną zawodowo. Po ostatnim pobycie w szpitalu matka skarżącej ma zakrzepicę lewej nogi, w związku z tym lekarz zdecydował, iż większą część dnia ma leżeć w łóżku. W mieszkaniu porusza się przy pomocy chodzika i skarżącej. Matka skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymaga codziennej opieki osób drugich w czynnościach opiekuńczo-pielęgnacyjnych oraz domowych. Jedyną czynnością, którą wykonuje samodzielnie jest spożywanie posiłku przygotowanego przez córkę. Nie korzysta z pomocy pielęgniarki środowiskowej oraz opiekunki, gdyż komfortowo czuje się tylko w towarzystwie skarżącej.

W końcowej części wywiadu zawarte zostały wnioski pracownika socjalnego, w których wynika, iż matka skarżącej z uwagi na niepełnosprawność, jak również problemy zdrowotne objawiające się trudnościami w samodzielnym poruszaniu się i wykonywaniu codziennych czynności samoobsługowych, porządków domowych, wymaga pomocy i opieki w codziennej egzystencji. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności tj. stan zdrowia matki, aktywność zawodową drugiej córki i chorobę syna, opieka spoczywa na skarżącej, która zajmuje się całym gospodarstwem domowym. Jest jedyną osobą w rodzinie, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką.

Organ wskazał, że w aktach sprawy znajduje się również oświadczenie matki skarżącej z dnia 15 listopada 2022 r., z którego wynika, iż skarżąca sprawuje nad nią opiekę w formie: przygotowania posiłków, higieny osobistej, zmiany pieluchomajtek, pomocy przy ubieraniu się, dawkowaniu leków i podawaniu leków, robieniu zakupów, sprzątania, prania. Córka prowadzi całe gospodarstwo domowe. W związku z opieką nad matką córka nie jest w stanie podjąć pracy, oprócz krótkich przerw sprawuje nad matką opiekę praktycznie całodobowo.

Nadto Kolegium stwierdziło analizując akta sprawy, w tym treść odwołania oraz treść ustaleń wywiadu środowiskowego, że zakres wykonywanych przez stronę czynności oraz czas sprawowania opieki przez stronę, nie wyklucza podjęcia przez nią pracy, w tym w niepełnym wymiarze czasu pracy. SKO uznało, że z uwagi na samodzielność niepełnosprawnej ponieważ mieszka sama. W związku z tym wykonywanie podstawowych oraz niezbędnych czynności we własnym zakresie przez matkę skarżącej, nie wyklucza, iż sprawowana opieka przez stronę uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Jak również nie wymaga rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia.

Zdaniem SKO, świadczona przez stronę opieka względem matki nie nosi znamion opieki ciągłej i stałej i nie ma przełożenia na rezygnację czy niepodejmowanie zatrudnienia. W przypadku strony nie istnieje bowiem związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki, bowiem sprawowana opieka nad matką nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy - strona czynności opiekuńcze względem matki może wykonywać rano - przed wyjazdem do pracy bądź po południu - po powrocie z pracy, bowiem jak wynika z okoliczności sprawy - zajmują one kilka godzin i nie jest konieczne stałe towarzyszenie matce w ciągu dnia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 marca 2023 r. sygn. akt SKO.PSŚ/41.5/246/2023/2232 strona zaskarżyła ww. decyzję w całości.

Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła:

1. naruszenie przez organ przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą mogą być pogodzone z pracą zarobkową, a pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną nie zachodzi związek przyczynowy.

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. naruszenie art. 7 k.p.a., 8 §1 k.p.a., 77 k.p.a., 78§1 k.p.a., 80 k.p.a, 107 §3 k.p.a., 108 k.p.a poprzez:

- brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego;

- przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy;

- poprzez niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący;

- nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji;

Z uwagi na powyższe strona wniosła o:

1. Uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 22 marca 2023 r. i decyzji jej poprzedzającej;

2. Zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych;

3. Wydanie orzeczenia na posiedzeniu niejawnym.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała m.in., że uzasadnienie zaskarżonej decyzji organu II instancji jest wewnętrznie sprzeczne, ponieważ organ wskazał, że skarżąca wykonuje opiekę nad matką (w tym czynności opiekuńczo-pielęgnacyjne oraz domowe), a jedyną czynnością jaką wykonuje matka skarżącej samodzielnie jest spożywanie posiłku. Z drugiej zaś strony organ stwierdził, że skoro matka wnioskodawczyni pozostaje sama w domu, to wykonuje niezbędne czynności samodzielnie, wiec opieka nad nią sprawowana nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia skarżącej.

W ocenie strony skarżącej ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością opieki nad matką istnieje związek przyczynowy. W związku ze wskazaniem przez organ art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jako podstawy prawnej odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego strona wskazała, że posiadanie przez skarżącą rodzeństwa, na którym również ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnej matki, jako negatywnej przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego - w ocenie skarżącej jest nieprawidłowa.

Zdaniem skarżącej fakt, że jej matka może pozostać na niedługi czas sama w domu nie oznacza, że nie ma związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawczynię a koniecznością opieki nad matką. Wbrew twierdzeniom organów, ustawa nie wskazuje, że opieka ma być wykonywana 24 h/dobę, lecz w takim zakresie, by uniemożliwiała podjęcie zatrudnienia. Wnioskodawczyni spędza u mamy niemal cały dzień, od pobudki do zaśnięcia mamy. Matka wnioskodawczyni nie jest w stanie wykonać innych czynności przy sobie niż jedynie zjedzenie podanego jej posiłku. Wnioskodawczyni wykonuje przy niej wszelkie czynności higieniczne, podaje leki, mierzy ciśnienie, wykonuje zastrzyk ze sterydów. Matka wnioskodawczyni ma reumatoidalne zapalenie stawów, ma niesprawne ręce, ponadto ma problemy z kręgosłupem po przebytym złamaniu kręgosłupa. Z uwagi na przebytą zakrzepicę przez większość dnia musi leżeć, nie może wstawać. Ma bardzo duże problemy ze wzrokiem, nie widzi. Nadto skarżąca wskazała, że opieka wykonywana przez nią zapewnia godność ludzką jej matce.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Ponadto Kolegium uznało, iż skoro strona nie jest do dyspozycji matki przez 24 godziny na dobę poprzez udzielanie pomocy oraz wykazywanie ciągłej gotowości jej niesienia, to w takiej sytuacji brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy całkowitą rezygnacją z zatrudnienia, aktywności zawodowej strony a zakresem sprawowania opieki nad matką.

Kolegium stwierdziło, w oparciu o treść ustaleń wywiadu środowiskowego, że zakres wykonywanych przez skarżącą czynności oraz czas sprawowania przez nią opieki nie wyklucza podjęcia pracy, w tym w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium uznało, iż sprawowana opieka przez stronę nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a tym samym sprawowana opieka przez skarżącą nie wymaga rezygnacji z pracy lub niepodejmowania zatrudnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 – określanej dalej jako p.p.s.a.. Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.

Po zbadaniu sprawy w przedstawionych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna, a wydane decyzje są zgodne z prawem.

Przedmiotem kontroli były decyzje odmowne wydane w postępowaniu wszczętym na wniosek skarżącej dotyczący przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1u.ś.r., obowiązującą w chwili rozstrzygania przez organy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zauważyć należy, iż wykładnia językowa tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie wchodzą osoby, na których nie ciąży obowiązek alimentacyjny (jedyny wyjątek przewidziano w przypadku opiekuna faktycznego dziecka - które to określenie w rozumieniu definicji ustawowej zawartej w art. 3 pkt 14 u.ś.r. - oznacza osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka; z tym zastrzeżeniem, że przysposobienie powoduje powstanie obowiązku alimentacyjnego).

W związku z powyższym Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Innymi słowy, brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.

Skarżąca zatem wchodzi do określonego przepisami o charakterze bezwzględnie obowiązującym, kręgu osób zobowiązanych do alimentacji.

W sprawie niesporne jest, że skarżąca ubiegała się o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania się opieki nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Osią sporu w badanej sprawie pozostaje, czy dopuszczalne jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz skarżącej której opieka nad matką musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki. Z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika natomiast, że opieka ta musi być stała, lub długoterminowa. Te określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, opubl. w internetowej bazie – orzeczenia.nsa.gov.pl). Ze wspomnianego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, opubl. w internetowej bazie – orzeczenia.nsa.gov.pl). Na równi z rezygnacją z zatrudnienia traktuje się niepodejmowanie zatrudnienia.

Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela poglądy judykatury wskazujące, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, opubl. w internetowej bazie – orzeczenia.nsa.gov.p). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyroki NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16; z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1361/19; z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1544/19; z dnia 23 października 2021 r., sygn. akt I OSK 1148/20, opublikowane w internetowej bazie – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Opieka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę w wykonywaniu pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

Sąd zauważył, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych, które jest wyznacznikiem standardów orzekania dla organów administracyjnych wyraźnie od 2021 roku zaznacza się stanowisko zakładające, iż system świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Zatem wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia.

W ocenie Sądu zakres opieki jakiej wymaga matka strony nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy ponieważ poszczególne czynności wykonywane przez nią nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Ograniczają się one bowiem w głównej mierze do wspomagania matki w czynnościach życia codziennego w szczególności takich jak: przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, pomoc w ubieraniu się, podawanie lekarstw, asysta przy wizytach lekarskich - a to zgodnie z wywiadem środowiskowym przeprowadzonym w dniu 16 listopada 2022 r. oraz korelującym z wywiadem oświadczeniem strony.

Sąd podziela stanowisko SKO, że strona nie musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jego stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one bowiem realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej.

Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń organu, matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od 26 maja 2022 r.

Ponadto z wywiadu środowiskowego i wyjaśnień skarżącej wynika, że zakres opieki sprawowanej przez stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez skarżącą nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia.

W ocenie Sądu, tak określony zakres opieki nad matką skarżącej nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Nie sposób bowiem uznać, że opieka sprawowana jest w rozumieniu wyżej opisanym, a więc że jest to opieka, której rozmiar uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W konsekwencji za prawidłowe należy uznać stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Podsumowując, w ocenie Sądu organ dokonał prawidłowej wykładni przepisów ustawy – u.ś.r. i właściwie je zastosował przy ustalonym niespornie stanie faktycznym sprawy, co prowadzi do uznania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd podzielił stanowisko organu, że opieka nad matką strony nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia.

W konsekwencji stwierdzić należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dotyczyło ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia wniosku skarżącej inicjującego postępowanie administracyjne, tj. art. 7 k.p.a., art. 8 § 1 k.p.a., art. 77 k.p.a. ., 78§1 k.p.a., 80 k.p.a, 107 §3 k.p.a., 108 k.p.a.

W świetle powyższego Sąd nie stwierdził żadnych przedstawionych w art. 145 § 1 p.p.s.a. podstaw do uwzględnienia skargi. Wszystkie niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały przez organy ustalone.

W decyzjach klarownie przedstawiono okoliczności, które wykluczały przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w zaskarżonych decyzjach nie stwierdził naruszenia prawa procesowego i materialnego. Dlatego Sąd oddalił skargę na odstawie art. 151p.p.s.a.