Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 338/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 33 § 1 pkt 3 i 6, art. 33 § 1, art. 26 § 1, art. 29 § 1, art. 27 § 1 pkt 9
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 134 § 1, art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 174 pkt 2, art. 176, art. 183 § 1, art. 141 § 4, art. 184
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 8, art. 77 § 1.
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Protokolant Ewelina Wołosiak, po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. [...] sp. z o.o. z siedzibą we W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Wr 611/20 w sprawie ze skargi L. [...] sp. z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 26 sierpnia 2020 r. nr 0201-IEE1.711.194.2020.8.KM w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od L. [...] sp. z o.o. z siedzibą we W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Wr 611/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA) oddalił skargę L. [...] sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej: Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 26 sierpnia 2020 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

Skargę kasacyjną wniosła Skarżąca. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1, art 135 oraz art. 131 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 26 § 1 oraz art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez ich niezastosowanie i oddalenie skargi w całości, w sytuacji gdy:

- skierowany do egzekucji tytuł wykonawczy pochodził od nieuprawnionego wierzyciela,

- obowiązek sprawdzenia dopuszczalności egzekucji administracyjnej oraz wymogów zgodnego z prawem wystawienia tytułu wykonawczego spoczywa z urzędu na organie co w konsekwencji warunkowało konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia najpierw przez organ drugiej instancji, a następnie w toku postępowania sądowego przez WSA;

2) art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.) poprzez zaniechanie wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego co do podstawy i zasadności prowadzonego postępowania egzekucyjnego w administracji, w wyniku czego oddalono żądanie uchylenia zaskarżonego postanowienia - w sytuacji, w której postępowanie egzekucyjne w administracji prowadzone było przez nieuprawniony podmiot, który podawał się za wierzyciela jednocześnie nie będąc wierzycielem, co świadczy o tym, że przedmiotowe postępowanie prowadzone jest w oparciu o wadliwy tytuł wykonawczy;

3) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu wyroku:

- jednoznacznego wskazania jaki stan faktyczny WSA przyjął za ustalony i przyjęcie stanowiska organu administracyjnego za własne, tj. o zakończeniu prowadzenia egzekucji, podczas gdy postępowanie egzekucyjne nadal jest prowadzone, bowiem przedmiotowa zaległość nie wygasła w wyniku dokonania przez Skarżącą wpłaty dnia 12 lutego 2019 r., gdzie Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców stwierdził potencjalne naruszenie praw przedsiębiorców uzasadniające interwencję w przedmiotowej sprawie,

- odniesienia się do podnoszonych zarzutów zawartych w skardze w zakresie stawianych przez organ wymagań, aby skarżąca konkretyzowała podnoszone zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zakresie braku właściwości wierzyciela do wystawienia tytułu wykonawczego, gdzie to organ egzekucyjny z urzędu (na mocy art. 29 § 1 u.p.e.a.) powinien zbadać dopuszczalność wszczęcia i prowadzenia egzekucji administracyjnej, w tym zweryfikować wystawienie tytułu wykonawczego przez uprawniony podmiot

w wyniku czego doszło do braku uwzględnienia w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia wszystkich istotnych przesłanek, którymi kierował się Sąd przy wydawaniu wyroku, co uniemożliwia jego kontrolę instancyjną.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, zwrotu kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Skarżąca zawnioskowała o przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. z pisma Rzecznika z dnia 25 marca 2021 r., na stwierdzenie faktu, że w postępowaniu mogło dojść do naruszenia praw przedsiębiorców uzasadniającą interwencję Rzecznika.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz oddalenie wniosku dowodowego Skarżącej.

Sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), w brzmieniu obowiązującym od 15 kwietnia 2023 r., z uwagi na brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy stacjonarnej, a także na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Do Sądu pierwszej instancji zaskarżone zostało postanowienie w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, wniesionych przez Skarżącą na podstawie art. 33 § 1 pkt 3 i 6 u.p.e.a. Postanowienie to wyznaczyło przedmiot sprawy i tym samym zakres kontroli sądu administracyjnego (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Zatem wyłącznie poprzez pryzmat regulacji zawartych w art. 33 § 1 pkt 3 i 6 u.p.e.a. sprawa mogła być badana przez WSA i Naczelny Sąd Administracyjny. Tymczasem w skardze kasacyjnej nie zarzucono naruszenia art. 33 § 1 u.p.e.a. i konkretnej jednostki redakcyjnej tego paragrafu, co jest konieczne, gdyż każda z nich zawiera odrębną podstawę prawną zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym.

Mając na uwadze, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, co oznacza, iż zakres kontroli tego Sądu określa wnoszący skargę kasacyjną, poprzez wskazanie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, stwierdzić należy, iż wobec braku zarzutu naruszenia art. 33 § 1 u.p.e.a. (ze wskazaniem konkretnej jednostki redakcyjnej) nie jest możliwa ocena prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji wyrażonego na bazie tego przepisu ustawy egzekucyjnej. Dodać należy, że w ramach środka zaskarżenia jakim są zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej możliwe jest wskazanie wyłącznie tych wad postępowania egzekucyjnego, które wypełniają przesłanki wyspecyfikowane w art. 33 § 1 u.p.e.a. i tylko poprzez pryzmat tych przesłanek może być rozpatrywany zarzut naruszenia innych przepisów postępowania. Tak więc, w sytuacji zarzucenia naruszenia art. 26 § 1 w związku z art. 29 § 1 u.p.e.a., jak uczyniła to Skarżąca w skardze kasacyjnej, konieczne jest wykazanie, że naruszenie tych przepisów wypełnia znamiona którejś przesłanki określonej w art. 33 § 1 tej ustawy. Ponieważ Skarżąca nie dopełniła tego obowiązku, zarzuty naruszenia art. 26 § 1 w związku z art. 29 § 1 u.p.e.a. i pozostałymi wskazanym w tym zarzucie przepisami uchylają się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Niezależnie od powyższego zauważyć trzeba, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżąca skupiła się na problemie, którego nie podniosła w terminie wyznaczonym do wniesienia zarzutów, tj. braku właściwości Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego. Wyjaśnienia więc wymaga, iż zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zarzuty mogą być wniesione w terminie 7 dnia od dnia doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że po upływie terminu do wniesienia zarzutów nie jest dopuszczalne zgłaszanie nowych zarzutów lub uzupełnianie zarzutów już wniesionych o nowe podstawy faktyczne lub prawne. Zarzuty wniesione po terminie nie podlegają rozpatrzeniu (wyroki NSA: z 1 września 2011 r., II FSK 407/10; z 27 stycznia 2015 r., II FSK 3081/12; z 2 lutego 2016 r., II FSK 3259/13; z 1 marca 2018 r., II FSK 411/16; z 12 sierpnia 2020 r., II FSK 1188/18; z 25 marca 2021 r., III FSK 2889/21; z 8 marca 2022 r., III FSK 4669/21; z 28 października 2022 r., III FSK 796/22; z 23 czerwca 2023 r., I GSK 1409/19 - publ. orzeczenia.nsa.gov.pl - CBOSA).

W terminie do wniesienia zarzutów Skarżąca powołując się na art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. twierdziła, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed doręczeniem tytułu egzekucyjnego i zawiadomienia o zajęciu wierzytelności oraz że zastosowano niedopuszczalny środek egzekucyjny. W oparciu o art. 33 § 1 pkt 3 u.p.e.a. zarzuciła wszczęcie egzekucji administracyjnej w zakresie nieistniejącej wysokości zobowiązania dotyczącego odsetek i niewydanie decyzji określającej wysokość i wymagalność tego zobowiązania. Dopiero w zażaleniu podniosła zarzut braku właściwości organu. Słusznie zatem Dyrektor IAS uznał, że zarzut ten nie podlega merytorycznemu rozpatrzeniu. W konsekwencji nie podlega rozpoznaniu przez Sąd.

Odnotować też można, chociaż w świetle powyższego wywodu pozostaje to bez wpływu na wynik sprawy, że Skarżąca nie podała żadnego przepisu prawa, z którego wywodzi swoje stanowisko odnośnie do braku właściwości organu. Nawet nie wskazała okoliczności faktycznych je uzasadniających. Przywołany w petitum skargi kasacyjnej art. 26 § 1 u.p.e.a. nie określa który organ może być organem egzekucyjnym ani który konkretnie podmiot uprawniony jest do zainicjonowana postępowania egzekucyjnego. Przepis ten posługuje się pojęciami "organ egzekucyjny", "wierzyciel", ale o tym który podmiot spełnia kryteria pozostawania takim organem lub wierzycielem decydują regulacje zawarte w innych przepisach. Zatem nawet, gdyby zarzut naruszenia art. 26 § 1 u.p.e.a. mógł być rozpoznany, to i tak Skarżąca nie osiągnęłaby oczekiwanego skutku.

Reasumując, stwierdzić należy, że na uwzględnienie nie zasługuje zarzut kasacyjny z pkt 1 petitum. Tak też Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzut z pkt 2 petitum, w ramach którego zarzucono naruszenie art. 151, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 K.p.a. Uzasadniając ten zarzut Skarżąca podniosła argumenty dotyczące naruszenia właściwości organu, a jak już wyjaśniono, ta kwestia nie może być rozpoznawana. Poza tym omawiany zarzut nie został uzasadniony zgodnie z wymogami art. 174 pkt 2 w związku z art. 176 i art. 183 § 1 P.p.s.a. Przypomnieć należy, iż w przypadku wniesienia zarzutu na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. konieczne jest wykazanie, że zarzucane uchybienie przepisom postępowania mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dla spełnienia tego wymogu nie wystarczy przytoczenie formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. O skuteczności zarzutów, postawionych w oparciu o podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 P.p.s.a., nie decyduje bowiem każde stwierdzone uchybienie przepisom postępowania, lecz tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z art. 176 P.p.s.a. wynika, że wnoszący skargę kasacyjną ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej i szczegółowo je uzasadnić. Zatem autor skargi kasacyjnej nie może ograniczyć się tylko do powołania przepisów prawa, które w jego ocenie zostały naruszone, lecz ma obowiązek uzasadnić w czym upatruje uchybienia tym przepisom. Mocą art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, o czym już była mowa.

Niezasadny jest zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Z naruszeniem tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie zapewnia możliwości kontroli instancyjnej orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Fakt nieodniesienia się przez sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi nie przesądza a priori, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Zauważyć bowiem wypada, że w świetle treści art. 184 P.p.s.a. in fine skarga kasacyjna jest bezzasadna także wówczas, gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie. Dotyczy to również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części. Uwzględnienie zatem zarzutu naruszenia komentowanego przepisu może mieć miejsce wówczas, gdy wskazywana wada uzasadnienia jest na tyle poważna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt I FSK 1741/15; publ. CBOSA). Nadto, poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać ani prawidłowości przyjętego stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Wbrew sformułowanemu w skardze kasacyjnej zarzutowi zaskarżony wyrok nie narusza regulacji art. 141 § 4 P.p.s.a. w stopniu stanowiącym - w świetle powyższych uwag - podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - spełnia wymogi i standardy, o których stanowi art. 141 § 4 P.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną oddalenia skargi. Sąd pierwszej instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia i co istotne, wyrok poddaje się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Żadnej wartości dowodowej nie ma załączone do skargi kasacyjnej pismo Rzecznika z dnia 25 marca 2021 r. celem przeprowadzenia z niego dowodu "na stwierdzenie faktu, że w postępowaniu mogło dojść do naruszenia praw przedsiębiorców uzasadniającą interwencję Rzecznika MiŚP". Pismem tym Rzecznik poinformował Skarżącą o stwierdzeniu przez niego potencjalnego naruszenia praw przedsiębiorców, skierowaniu pisma do Naczelnika i rozważeniu podjęcia dalszych kroków. W piśmie tym są same ogólniku, nawet nie wynika z niego w czym konkretnie Rzecznik dopatrzył się "potencjalnego" naruszenia prawa. Jednak najistotniejsze jest, że to Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje oceny, czy doszło do naruszenia przepisów prawa, oczywiście w takim zakresie, w jakim umożliwia jej przeprowadzenie skarga kasacyjna. Stanowisko Rzecznika odnośnie do naruszenia prawa pozostaje bez wpływu na wynik tej oceny.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono stosownie do art. 204 pkt 1 P.p.s.a.

sędzia J. Pruszyński sędzia J. Sokołowska sędzia B. Dauter