Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 6716/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Sławomir Pauter Protokolant: starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 stycznia 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 995/20 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 26 lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 stycznia 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 995/20, oddalił skargę B. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 26 lutego 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Jak wskazał Sąd pierwszej instancji wnioskiem z dnia 17 sierpnia 2017 r. B. K. zwrócił się do Prezesa IPN o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 690) - dalej: "ustawa o działaczach opozycji". W wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono określone dokumenty dotyczące wnioskodawcy.

Po rozpatrzeniu wniosku Prezes IPN wydał decyzję z dnia 21 lutego 2018 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia, że B. K. (dalej: "skarżący") spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Skarżący wystąpił do Prezesa IPN o ponowne rozpatrzenie sprawy i uchylenie zaskarżonej decyzji, a w jego wyniku organ wydał decyzję z dnia 29 maja 2018 r., nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję własną nr [...].

Strona wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1862/18, uchylił tę decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 21 lutego 2018 r.

W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku Prezes IPN wydał decyzję z dnia 14 grudnia 2019 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia, że skarżący, spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

Skarżący wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, kilkukrotnie go uzupełniając.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes IPN ustalił, że zmianie uległa treść art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Dodany przepis art. 4 ust. 2 tej ustawy doprecyzował pojęcie dokumentu wytworzonego przy udziale osoby w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, przez które rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.

Organ powtórzył, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono wskazane zapisy ewidencyjne, z których wynika, że B. K. był rejestrowany jako kontakt operacyjny, następnie przekwalifikowany na kandydata na tajnego współpracownika i w końcu rejestrowany jako tajny współpracownik pod pseudonimem "[...]" w okresie 1981-1989, lecz dotyczące go materiały komisyjnie zniszczono i brak protokołu brakowania, a składały się one z teczki personalnej i teczki pracy.

W skardze na powyższą decyzję B. K., zaskarżył ją w całości.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności Sąd ten wskazał, że nie znalazł podstaw do zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, co do zgodności art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji z Konstytucją RP. Zdaniem Sądu meriti, kwestionowany przez skarżącego przepis stanowi w istocie sprecyzowanie pojęcia: "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby" ubiegającej się o status działacza opozycji antykomunistycznej. Przez cały czas istnieje jednak możliwość poddania się osoby, której dotyczy ten problem, postępowaniu lustracyjnemu, które może wpłynąć na kwestię uznania jej za takiego działacza.

Dalej Sąd Wojewódzki wskazał, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono niżej wymienione zapisy ewidencyjne:

1. kartę [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej b. Biura "[...]" MSW, z treści której wynika, że B. K. był rejestrowany do nr [...] przez W [...] WUSW K.; w okresie 1981-1989 tajny współpracownik ps. "[...]"; nn. 24 stycznia 1989 r. mat. zakończono z powodu braku możliwości operacyjnych; dn. 2 lutego 1989 r. mat. złożono i sfilmowano w b. Wydz. "[...]" WUSW K.;

2. kartę [...] z kartoteki odtworzeniowej, z treści której wynika, że B. K. rejestrowany do nr [...] przez Wydz. [...] [...] WUSW K. dnia 7 stycznia 1981 r. kontakt operacyjny; dnia 29 maja 1981 r. przekwalifikowano na kandydat na TW; pozyskano dnia 19 czerwca 1981 r. TW "[...]"; dnia 2 lutego 1989 r. materiały złożono w arch. Wydz. "[...]" WUSW K. do nr [...], które dnia 21 grudnia 1989 r. komisyjnie zniszczono, brak protokołu brakowania;

3. kartę [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej b. WUSW K., z treści której wynika, że B. K. rej. dn. 7 maja 1981 r. przez Wydz. [...] A WUSW K. – KO (Kontakt Operacyjny); dn. 29 maja 1981 r. kandydat na TW; dn. 19 czerwca 1981 r. TW "[...]"; dn. 2 lutego 1989 r. mat. złożono do arch. do nr [...]; dopisek mat. zniszczono 21 grudnia 1989 r.;

4. kartę z kartoteki odtworzeniowej pseudonimów WUSW K., w której pod pseudonimem "[...]" figurują dane osobowe B. K. wraz z datami dotyczącymi rejestracji go w charakterze KO, kandydata na TW oraz TW;

5. kartę [...] z kartoteki ogólnoinformacyjnej b. Wydz. "[...]" WUSW w K./ T./N. z informacjami o rej. 7 maja 1981 r. przez Wydz. [...] [...] WUSW K. w charakterze KO, dn. 29 maja 1981 r. kandydat na TW; dn. 10 czerwca 1981 r. TW "[...]"; dn. 2 lutego 1989 r. mat. złożono w arch. do nr [...], mat. zniszczono 21 grudnia 1989 r.;

6. kartę [...] skierowaną do Wydziału [...] Biura "[...]" MSW po wybrakowaniu w dniu 21 grudnia 1989 r. mat. archiwalnych dot. B. K.; z treści karty wynika, że B. K. był rejestrowany do nr [...] przez Wydz. [...] WUSW K.; w okresie 1981-1989 tajny współpracownik ps. "[...]"; dn. 24 stycznia 1989 r. mat. zakończono z powody braku możliwości operacyjnych; dn. 2 lutego 1989 r. mat. złożono i sfilmowano w Wydz. "[...]" WUSW K. do nr [...];

7. zapis w dzienniku rejestracyjnym b. KWMO/WUSW w K. do nr rej. [...], sygn. akt IPN [...] dotyczące B. K., którego wynika, że wnioskodawca został zarejestrowany 7 maja 1981 r. przez Wydział [...] do nr [...] jako kontakt operacyjny (KO), następnie w dniu 29 maja 1981 r. został przekwalifikowany na kandydata na TW, a w dniu 19 czerwca 1981 r. został pozyskany jako TW pseudonim "[...]", zdjęty z ewidencji w dniu 2 lutego 1989 r., materiały archiwalne otrzymały numer [...];

8. zapis z dziennika archiwalnego b. Wydz. "[...]" KWMO/WUSW w K., dział [...], sygn. akt IPN [...], z którego wynika, że akta archiwalne nr [...] przekazane do archiwum przez Wydział [...] WUSW w dniu 1 lutego 1989 r., dotyczące B. K., ps. "[...]" składały się z teczki personalnej i teczki pracy.

Sąd pierwszej instancji wskazał również, że w sprawie z wniosku skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał wyrok w dniu 8 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 1862/18, uchylający decyzję z dnia 29 maja 2018 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 21 lutego 2018 r. W sprawie tej, nie kwestionując istnienia dokumentów potwierdzających rejestrację skarżącego w charakterze kontaktu operacyjnego, a następnie tajnego współpracownika – Sąd uznał przede wszystkim, że nie pozwalają one domniemywać, iż skarżący brał czynny udział w tej rejestracji i po jej dokonaniu wykonywał jakiekolwiek czynności jako tajny informator lub pomocnik przy zdobywaniu informacji. Jednakże ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania tracą moc wiążącą w wypadku zmiany stanu prawnego, jeżeli to spowoduje, że pogląd sądu stanie się nieaktualny i do takiej właśnie sytuacji doszło w okolicznościach niniejszej sprawy.

Na kanwie aktualnego stanu prawnego w judykaturze wskazuje się, że dokumenty stanowiące zapisy ewidencyjne odnoszące się do danej osoby, z treści których wynika, że była ona zarejestrowana jako tajny współpracownik byłej SB, stanowią dokumenty, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Ponadto wskazuje się, że w aktualnym stanie prawnym ustawodawca nie pozostawia wątpliwości, że tego rodzaju dokumenty, odnalezione w archiwum IPN, są dokumentami wyczerpującymi przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 2, co stanowi przeszkodę do wydania decyzji potwierdzającej status wnioskodawcy jako działacza opozycji antykomunistycznej. Inaczej mówiąc, ustawodawca zdecydował, że zachowanie się w archiwum IPN dokumentów o charakterze ewidencyjnym, z których wynika fakt rejestracji danej osoby, jako tajnego współpracownika organów bezpieczeństwa państwa – jest już wystarczające, aby uznawać te dokumenty ewidencyjne za wytworzone przy udziale wnioskodawcy, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 września 2019 r., II OSK 3835/18, LEX nr 2748824 i z dnia 2 kwietnia 2019 r., II OSK 671/19, LEX nr 2751880).

Odnosząc się do przedstawionych w skardze zarzutów, Sąd Wojewódzki powtórzył za organem, że z obowiązujących przepisów prawa wynika jednoznacznie, że Prezes IPN ma ustalić w toku postępowania administracyjnego w pierwszej kolejności okoliczności wskazane w art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji, po drugie zaś czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 4 ust. 2 tej ustawy. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach, czy dana osoba faktycznie podjęła współpracę i czy w tamtej rzeczywistości jej działania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa państwa. Prezes IPN nie może uwzględnić w postępowaniu materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez stronę oraz informacji wynikających z przekazanych przez nią dokumentów. W postępowaniu dotyczącym wydania decyzji administracyjnej w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji, przedmiotem postępowania nie jest bowiem ocena faktów opisanych w dokumentach organów bezpieczeństwa państwa, a jedynie stwierdzenie, że w zasobach IPN istnieją określone dokumenty spełniające konkretne cechy. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów. Postępowanie prowadzone w związku z art. 4 ustawy o działaczach opozycji służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest wiec postępowaniem prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających, bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Oznacza to, że ustawodawca nie upoważnił Prezesa Instytutu Pamięci IPN do badania czy doszło do współpracy w rozumieniu art. 3a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 2141).

W przedmiotowej sprawie decyzja wydawana przez Prezesa IPN na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji ma charakter decyzji deklaratoryjnej, jest więc aktem prawnym, który potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata lub adresatów. Decyzje deklaratoryjne potwierdzają jedynie skutki prawne, które wynikają wprost z ustawy. Skutek w postaci przyznania jednostce owych praw wynika więc nie z mocy decyzji, lecz z mocy samych norm ustawowych. Organ wydając ten rodzaj decyzji administracyjnej potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w cytowanych wyżej przepisach. W przedmiotowym postępowaniu do organu nie należała ocena, czy zastosowane przez ustawodawcę kryteria nie są zbyt surowe lub czy nie eliminują z kręgu beneficjentów ustawy mniej lub bardziej licznego grona osób, których postawa i odwaga może budzić podziw i zasługiwać na najwyższy szacunek. Ustawodawca nie pozostawił w tym przypadku miejsca na uznanie administracyjne, zaś organ ma obowiązek działania tylko i wyłącznie na podstawie i w granicach prawa.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.", Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł B. K. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucił naruszenie:

1) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c oraz art. 134 § 1 P.p.s.a., w związku z art. 7 i 80 K.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi w zakresie wniosku o uchylenie zaskarżonych decyzji, mimo naruszenia przepisów postępowania przez organy w toku postępowania administracyjnego, a mianowicie poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny, czy udowodniono okoliczność, że dokumenty zebrane w zasobach IPN potwierdzają fakt rejestracji B. K. w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa;

2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a oraz art. 134 § 1 P.p.s.a., w związku z art. 4 ust. 1 i art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji, w zw. z art. 7 K.p.a., w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie skargi w zakresie wniosku o uchylenie zaskarżonych decyzji, mimo naruszenia norm prawa materialnego przez organy w toku postępowania administracyjnego, a mianowicie poprzez zastosowanie w/w przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych w przedmiotowej stanie faktycznym pomimo złamania w ten sposób nadrzędnych zasad sprawiedliwości społecznej oraz prawdy obiektywnej wyrażonych w art. 7 K.p.a., oraz art. 2 Konstytucji RP.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który je wydał oraz zasądzenie od Prezesa IPN na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podniósł m.in., że mając przedstawione konkretne dowody IPN winien był stwierdzić, że dokumenty jakie posiada zostały wytworzone w innym celu niż realne zarejestrowanie skarżącego w charakterze tajnego współpracownika, a zatem nie mogą być one uznane za wytworzone przy jego udziale, zgodnie z obowiązującym obecnie art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Prezes IPN jako organ administracji publicznej nie wykazuje w jaki sposób dokumenty przez niego zgromadzone zostały rzekomo wytworzone przy udziale skarżącego. Uznanie skarżącego za zarejestrowanego jako tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa na podstawie dokumentów ewidencyjnych i w oparciu o normę prawną zawartą w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji , jest w ocenie autora skargi kasacyjnej sprzeczne z interesem społecznym i słusznym interesem obywateli, a także z zasadą sprawiedliwości społecznej wskazaną w art. 2 Konstytucji.

Pismami z dnia 22 marca 2023 r. oraz 22 maja 2023 r. skarżący podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, dodatkowo umotywował.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skargach zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.

Podstawy, na które można się powołać w skardze kasacyjnej, zostały sprecyzowane w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych formach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.

Przechodząc do rozpoznania podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów natury procesowej, wskazać należy, że w przypadku oddalenia skargi można zarzucić Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. tylko wówczas, gdy Sąd ten stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mimo to nie spełni dyspozycji tej normy prawnej i nie uchyli zaskarżonego postanowienia. Natomiast, jeśli z zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd nie dopatrzył się naruszenia takich przepisów, to Naczelny Sąd Administracyjny nie może zarzucić oddalającemu skargę Sądowi pierwszej instancji naruszenia omawianych unormowań, gdyż rozstrzygnięcie jest zgodne z dyspozycją, stosowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, normy prawnej.

W rozpoznanej sprawie Sąd Wojewódzki nie stosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. P.p.s.a. Podstawą prawną zaskarżonego wyroku był przepis art. 151 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie nieuwzględniania skargi sąd skargę oddala. Okoliczność oddalenia skargi nie mogła, więc stanowić bezpośrednio argumentu mającego świadczyć o naruszeniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Przy tym podobnie, jak przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., również przepis art. 151 tej ustawy stanowi jedynie wynik kontroli przez sąd zaskarżonego aktu. Warunkiem ich zastosowania jest spełnienie hipotezy w postaci odpowiednio stwierdzenia, czy niestwierdzenia przez sąd naruszeń prawa przez organ administracji publicznej. Naruszenie tych przepisów - powoływanych odrębnie, jak i wspólnie - jest zawsze następstwem złamania innych przepisów.

W świetle okoliczności wynikających z wniosku skarżącego, składanych przez niego oświadczeń i przedłożonych dokumentów, jak również przedstawionego w sprawie stanowiska IPN, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zasadnie uznał, że nie powalają one na pozytywne rozpatrzenie zgłoszonego przez stronę żądania. Powyższe stwierdzenie organu poprzedzone zostało rzetelnym i wyczerpującym postępowaniem administracyjnym, zmierzającym do zweryfikowania istnienia przesłanek koniecznych do potwierdzenia wnioskowanego przez stronę statusu działacza politycznego lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zarówno w oparciu o materiały przedstawione przez wnioskodawczynię, jak i podjęte w ramach swoich kompetencji czynności zmierzające do wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności i zebrania niezbędnego materiału dowodowego (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.).

W tym miejscu wskazać należy, że u podstaw obowiązujących unormowań ustawowych dotyczących uhonorowania i zadośćuczynienia działaczom opozycji antykomunistycznej oraz osobom represjonowanym z przyczyn politycznych w latach 1956-1989, legła dezaprobata dla totalitarnych metod i praktyk działania komunistycznego aparatu bezpieczeństwa. Analiza celów i założeń ustawy o działaczach opozycji pozwala przyjąć, że ustawodawca dąży do stanu, w którym osoby świadomie i tajnie współpracujące z organami bezpieczeństwa totalitarnego państwa nie będą miały statusu działacza opozycji antykomunistycznej, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych (por. wyrok TK z dnia 28 kwietnia 1999 r., sygn. akt K 3/99, OTK 1999, nr 4, poz. 73).

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa IPN, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy. Zgodnie zaś z art. 4 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, i co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Decyzja Prezesa IPN-u ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, że jego rola w ramach postępowania sprowadza się do sprawdzenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się dokumenty o określonych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy cechach. Tym samym zawężony został zakres prowadzonego postępowania wyjaśniającego przez Prezesa IPN. Taki pogląd prezentowany jest w orzecznictwie sądowym (por. wyroki NSA: z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. III OSK 893/21, LEX nr 3304288; z dnia 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt III OSK 115/21, LEX nr 3192796; z dnia 19 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 232/18, LEX nr 2761308) i skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni go akceptuje.

Nie powinno budzić wątpliwości, że dokonując wykładni pojęcia "dokumentu" użytego w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji, należy sięgnąć do postanowień art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 1565 z późn. zm.), z treści którego wynika, że dokumentami, w rozumieniu tej ustawy, są m.in. wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności: akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji (art. 7 pkt 1 ww. ustawy). W związku z tym, że postępowanie w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych prowadzi Prezes IPN na podstawie dokumentów - jak wprost wynika z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji - znajdujących się w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej, to nie mógł Prezes IPN kwestionować, jako dokumentu, określonych zapisów ewidencyjnych byłej Służby Bezpieczeństwa.

Mając na uwadze treść odnalezionych w archiwum dokumentów, Prezes IPN zasadnie uznał, że wypełniają one dyspozycję art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. W aktualnym stanie prawnym tego rodzaju dokumenty jak zgromadzone w tej sprawie, nie pozostawiają wątpliwości, że osoba, której one dotyczą nie spełnia warunków do uzyskania pozytywnej decyzji o uznaniu za osobę represjonowaną z powodów politycznych lub działacza opozycji antykomunistycznej. Wprost znajduje to potwierdzenie w brzmieniu art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Mimo tego, że przepis ten, na podstawie art. 3 w związku z art. 6 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 992), wszedł w życie z dniem 12 czerwca 2019 r., to tę nowelizację ustawy o działaczach opozycji należy w istocie uznać za doprecyzowanie pojęcia: "dokumentu wytworzonego przy udziale osoby", o którym mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy, a nie za "nowość normatywną" (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2019 r. sygn. akt II OSK 3835/18, LEX nr 2748824).

Tym samym nie można podzielić argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej, jakoby organ w trakcie prowadzonego w tej sprawie postępowania miał obowiązek ustalać zakres działalności skarżącego jako działacza opozycji lub osoby represjonowanej oraz analizować sposób i zakres funkcjonowania skarżącego w strukturach służby bezpieczeństwo. Postępowanie objęte art. 4 i art. 5 ustawy o działaczach opozycji ma za swój przedmiot w pierwszej kolejności ustalenie, czy dana osoba spełnia lub nie spełnia przesłanek wynikających z art. 4 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy. Dopiero ustalenie, że dana osoba nie podlega wyłączeniu spod przesłanek objętych ww. przepisem pozwala organowi na ustalanie, czy jest to osoba represjonowana z powodów politycznych w rozumieniu art. 3 ustawy o działaczach opozycji, lub czy jest działaczem opozycji antydemokratycznej w rozumieniu art. 2 tej ustawy. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 820/18, (LEX nr 2632855), obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny, czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa państwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty, lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalanie, czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Organ prowadzący postępowanie nie jest uprawniony do oceny w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach, czy skarżący wywiązywał się ze swego zobowiązania, czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów. Wbrew zatem stanowisku skarżącego kasacyjnie, odnalezione w archiwum IPN dokumenty stanowiły dokumenty, o których mowa w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji. Taki kształt unormowań ustawy o działaczach opozycji nakazuje uznać, że jakiekolwiek odstąpienie przez organ od ustawowych zasad i kryteriów ustalania statusu działacza opozycji, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych i podjęcie rozstrzygnięcia dowolnego, w oparciu o inne kryteria mające charakter dyskryminacyjny bądź faworyzujący, stanowiłoby naruszenie zasady równości wobec prawa, jak również zasady praworządności (art. 7 Konstytucji RP) i zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP). Ustawodawca bowiem w sposób jednoznaczny za cechę relewantną uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, przyjął brak w archiwum IPN dokumentów bezpośrednio świadczących o współpracy zainteresowanego z aparatem bezpieczeństwa. W odniesieniu do skarżącego, istnienie tych dokumentów zostało prawidłowo ocenione przez organ administracji i Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie została oparta na uzasadnionych podstawach, orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a.