Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 555/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 108 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 182
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec Sędziowie WSA Tadeusz Wołek WSA Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2013 r. sprawy ze skarg G. P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 lutego 2013 r. nr [....] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia 27 lutego 2013 r. nr [....] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia 27 lutego 2013 r. nr [....] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia 27 lutego 2013 r. nr [....] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia 27 lutego 2013 r. nr [....] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia 13 marca 2013 r. nr [....] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia 13 marca 2013 r. nr [....] w przedmiocie zasiłku okresowego z dnia 13 marca 2013 r. nr [....] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia 13 marca 2013 r. nr [....] w przedmiocie zasiłku celowego z dnia 13 marca 2013 r. nr [....] w przedmiocie zasiłku celowego I. skargi oddala, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata A. Ż. Kancelaria Adwokacka ul. [....] kwotę 2400,00 (słownie: dwa tysiące czterysta) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.


UZASADNIENIE

I. Prezydent Miasta, rozpatrując wnioski skarżącego G. P. o przyznanie zasiłków celowych, decyzjami z dnia 21 stycznia 2013 r.:

1) nr [...] orzekł o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku na 10 dni w miesiącu lipcu 2011r w kwocie 50zł,

2) nr [...] orzekł o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku na 8 dni w miesiącu sierpniu 2011r w kwocie 40zł,

3) nr [...] orzekł o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel,

4) nr [...] orzekł o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel,

5) nr [...] orzekł o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup środków czystości.

II. Prezydent Miasta, rozpatrując wnioski skarżącego G. P. o przyznanie zasiłków celowych, decyzjami z 31 stycznia 2013 r.

1) nr [...] orzekł o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na uregulowanie opłat za hotel,

2) nr [...] orzekł o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup leków,

3) nr [...] orzekł o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup środków czystości,

4) nr [...] orzekł o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego na zakup żywności w styczniu 2013r.,

5) nr [...] orzekł o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku okresowego od dnia 1 stycznia 2013r.,

Jako podstawę prawną wyżej wymienionych decyzji organ wskazał art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz.1071 ze zm. zwany dalej K.p.a.) oraz art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 4, art. 8, art. 11, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, art. 102, art. 104, art. 106, art. 108, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm. zwanej dalej u.p.s.) oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 127, poz. 1055).

Na wstępie należy wskazać, że z uwagi na fakt, iż 10 zaskarżonych decyzji dotyczy wniosków o zasiłki celowe z dwóch różnych lat. Sąd przedstawi je w dwóch grupach szczególnie, że rozpoznane wnioski z lipca i sierpnia 2011r. opisane pod pkt I w uzasadnieniu były już przedmiotem skarg do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Sąd wyrokiem z dnia 12 lipca 2012r. sygn. akt III SA/Kr 1517/11 uchylił decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzające je decyzje organu I instancji, w związku z czym ponowne decyzje w tym przedmiocie zostaną przedstawione w pierwszej kolejności, jako chronologicznie wcześniejsze.

Organ I instancji w tych decyzjach (ad. I) ustalił następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Prezydent Miasta rozpoznając po raz pierwszy wnioski skarżącego z lipca i sierpnia 2011r.:

1) decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] przyznał skarżącemu zasiłek celowy na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie w kwocie 50 zł na miesiąc lipiec 2011r.,

2) decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] odmówił skarżącemu zasiłku celowego na uregulowanie należności za hotel,

3) decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] przyznał skarżącemu zasiłek celowy na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie w kwocie 40 zł na miesiąc sierpień 2011r.,

4) decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] odmówił skarżącemu zasiłku celowego na uregulowanie należności za hotel

5) decyzją z dnia [...] 2011 r. nr [...] odmówił skarżącemu zasiłku celowego na zakup środków czystości.

Organ wskazał, że na podstawie art. 39 u.p.s. zasiłki celowe mogą być przyznawane osobom, które spełniają kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Odmowa przyznania skarżącemu zasiłków celowych wynika nie z faktu niespełniania kryterium dochodowego, które to kryterium jest spełnione, ale z faktu braku współpracy G. P. z ośrodkiem pomocy społecznej. W oparciu o art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2005 r. Nr 267, poz. 2259 z późn. zm.), pomoc w zakresie zasiłku celowego na zakup żywności może być przyznana, jeżeli dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust 1 u.p.s. Prezydent Miasta decyzjami z dnia [...] 2011 r. nr [...] i z dnia [...] 2011r nr [...] przyznał skarżącemu zasiłek celowy na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie w kwocie 50 zł w miesiącu lipcu 2011 r. i w kwocie 40 zł w miesiącu sierpniu 2011 r. Posiłki przyznano w Ośrodku Wsparcia od poniedziałku do piątku, koszt jednego posiłku wynosił 5 zł.

Organ I instancji nie znalazł podstaw do przyznania zasiłków celowych na uregulowanie opłat za hotel i na zakup środków czystości, odmawiając skarżącemu zasiłków celowych na te cele. Wskazano, że decyzja przyznająca zasiłek celowy wydawana jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że zasiłek celowy nie musi być przyznany nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek. Odmowa przyznania świadczenia lub ograniczenie przyznania świadczeń następuje np. w sytuacji braku współdziałania tej osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Należy podkreślić, że w myśl art. 4 u.p.s. osoby korzystające z pomocy zobowiązane są do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Począwszy od maja 2010 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wielokrotnie zapraszał skarżącego do podjęcia negocjacji dotyczących wykorzystania między innymi swoich zasobów mieszkaniowych. Mając na względzie trudną sytuację zdrowotną skarżącego, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej deklarował, że dostosuje termin podjęcia negocjacji do potrzeb i możliwości skarżącego, bowiem zawarcie kontraktu nie jest działaniem jednostronnym, wymaga wspólnego określenia sposobu współdziałania w rozwiązaniu problemów osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej. Ośrodek nie narzucał swojego kształtu kontraktu, wzywał natomiast do podjęcia współpracy. W ocenie organu, skarżący nie podjął współpracy z organem w celu rozwiązania swojej trudnej sytuacji życiowej.

Powyższe decyzje Prezydenta Miasta nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] zostały zaskarżone przez G. P. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zwanego dalej SKO.

Skarżący w odwołaniach zakwestionował zaliczenie do jego dochodu kwoty 60 zł płaconej przez M. B. Zdaniem odwołującego się, organ l instancji błędnie uznał, iż wpłacanie na fundusz remontowy należy do obowiązków właściciela lokalu. Stwierdził, że ustawa o własności lokali w art. 6 nie przewiduje obowiązku członków wspólnoty mieszkaniowej tworzenia funduszu remontowego, a zatem opłaty na ten cel nie mieszczą się również w ustawowym obowiązku właściciela lokalu. Wskazał, że wspólnota mieszkaniowa budynku w L przy ul. Ł nie podejmowała żadnych decyzji o utworzeniu funduszu remontowego, zatem nie istnieje żaden prawny obowiązek wpłat na fundusz remontowy.

Ponadto odwołujący się podniósł, iż proponowane przez MOPS warunki odnośnie rozwiązania jego sytuacji życiowej są nie do zaakceptowania, skoro jedynym wyjściem dla organu jest sprzedaż nieruchomości w L. Wyjaśnił, że sprzedaż lokalu w L jest niemożliwa z uwagi na istniejący dług alimentacyjny wobec synów w kwocie 95.000 zł. Kwota uzyskana ze sprzedaży nieruchomości nie pokryłaby w całości zadłużenia alimentacyjnego, a odwołujący się byłby pozbawiony jedynego stałego dochodu, z którego uiszczane są zobowiązania alimentacyjne.

SKO po rozpatrzeniu odwołań skarżącego od decyzji Prezydenta Miasta, decyzjami z dnia [...] 2011r. znak: [...]; znak: [...]; znak: [...]; i decyzjami z dnia [...] 2011r. znak: [...], znak: [...]; utrzymało zaskarżone decyzje w mocy.

W uzasadnieniach decyzji SKO wskazało, że skarżący ma 58 lat, jest rozwiedziony i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z synami posiada ograniczony kontakt, zaś na rzecz młodszego nadal jest zobowiązany z tytułu alimentów w kwocie 300 zł miesięcznie. Starszy brat odwołującego się jest ciężko chory i mieszka w L, a młodszy brat mieszka w G. Natomiast skarżący mieszka w K w hotelu pracowniczym na os. Z. Organ odwoławczy powołał się na wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 8 sierpnia 2011 r., na podstawie którego ustalono, że dochód skarżącego nie przekraczał kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej określony w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Na dochód ten składał się zasiłek stały, a także wpłata na fundusz remontowy dokonana przez najemcę lokalu M. B. (60 zł).

SKO wyjaśniło, że opłaty dokonane przez M. B., jako najemcę lokalu stanowiącego własność strony, z przeznaczeniem na remont tego lokalu stanowią wykonanie zobowiązania, które obciąża właściciela nieruchomości zgodnie z ustawą o własności lokali. Kolegium powołało się na przepisy art. 12 ust. 2 i 3 oraz art. 14 i 15 ustawy z dnia 24 czerwca 1994r. o własności lokali. Zdaniem SKO, skoro wspólnota mieszkaniowa utworzyła fundusz remontowy, to właściciel lokalu jest zobowiązany do dokonywania ustalonych wpłat. Dlatego organ l instancji, ustalając wysokość dochodu skarżącego, postąpił prawidłowo, ponieważ osoba trzecia uiszcza dług obciążający właściciela lokalu, tj. odwołującego się. Zwolnienie zaś odwołującego się ze zobowiązania, a także opłacanie jego zobowiązań jest de facto darowizną, którą należy doliczyć do dochodu.

Ponadto SKO wskazało, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, zaś w przedmiotowej sprawie strona nie podjęła kroków w celu zawarcia kontraktu socjalnego, co należy potraktować, jako brak współdziałania. Skarżący był wielokrotnie (od maja 2010 r.) zapraszany do podjęcia negocjacji w sprawie zawarcia kontraktu socjalnego, jednak konsekwentnie odmawiał podjęcia rozmów. W związku z powyższym organ odwoławczy utrzymał zaskarżone decyzje w mocy.

G. P. wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzje SKO z dnia [...] i [...] 2011 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skarg wyrokiem z dnia 12 lipca 2012 sygn. akt III SA/Kr 1517/11 uchylił powyższe decyzje SKO i poprzedzające je decyzje organu I instancji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na naruszenie zasad ustalania dochodu z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu nie udowodniono, że skarżący zobowiązany jest do ponoszenia opłat z tytułu funduszu remontowego. Sąd wskazał na brak w umowie najmu lokalu w L stosownego postanowienia, że najemca wpłaca kwotę 60 zł na fundusz remontowy i na nieudokumentowanie podjęcia przez wspólnotę mieszkaniową decyzji o utworzeniu funduszu remontowego. Ponadto Sąd uznał za nieuzasadnione powoływanie się przez organy na odmowę zawarcia kontraktu socjalnego w sytuacji, gdy nie został przedstawiony projekt takiego kontraktu.

Zdaniem Sądu wyprowadzenie negatywnej przesłanki dla przyznania świadczenia z ustawy o pomocy społecznej, jaką jest odmowa zawarcia kontraktu socjalnego możliwe jest tylko w sytuacji, gdy taki projekt zostanie sporządzony przez pracownika socjalnego w ramach postępowania o przyznanie świadczenia, według wzoru ustalonego w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie wzoru kontraktu socjalnego. Nie jest wystarczającym ani przywołanie przez organ negatywnego stanowiska zajętego przez osobę ubiegającą się o świadczenie ani też przesłanie niewypełnionego druku kontraktu.

Rozpoznając po raz drugi wnioski skarżącego o przyznanie przedmiotowych zasiłków celowych Prezydent Miasta działając na podstawie art. 52 K.p.a., realizując wytyczne Sądu wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o przesłuchanie świadka M. B. oraz B. K., na okoliczność utworzenia funduszu remontowego dla nieruchomości przy ul. Ł i wpłat dokonywanych na ten fundusz przez M. B.

B. K. zeznała, że fundusz remontowy utworzyła wspólnie z Panią K. Wpłat na ten cel dokonują tylko niektóre osoby zamieszkujące we wskazanym budynku, na wspólne konto bankowe. Wskazała również, iż skarżący nie uczestniczył w założeniu funduszu remontowego. M. B. odmówiła złożenia zeznań.

W rezultacie powyższych ustaleń, odnośnie funduszu remontowego, organ I instancji uznał, że brak jest dowodów, aby dochodem skarżącego oprócz zasiłku stałego była kwota 60 zł wpłacana przez lokatorkę. Zatem dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku stanowił jedynie zasiłek stały. Organ dalej stwierdził, że skarżący spełnia kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty kryterium dochodowego. Organ I instancji sporządził także kontrakt socjalny, ale w związku z nieprzystąpieniem skarżącego do negocjacji w dniu 14 listopada 2012 r. wysłano do niego kontrakt listem poleconym z prośbą o podpisanie i zwrócenie w wyznaczonym terminie do MOPS. Wskazany termin upływał w dniu 27 listopada 2012r. Następnie wpłynęło pismo skarżącego z informacją, że ustosunkuje się do propozycji kontraktu do 4 grudnia 2012r - po konsultacji z prawnikiem. W dniu 5 grudnia 2012r skarżący złożył pismo, w którym z kolei zarzucił ośrodkowi, że kontrakt nie jest zgodny z obowiązującym prawem, gdyż nie został poprzedzony negocjacjami i został narzucony poprzez wysłanie wypełnionego druku. W dniu 14 stycznia 2013 r., w związku z wystosowanym do niego pismem, skarżący zwrócił niepodpisany kontrakt socjalny sporządzony przez MOPS dołączając swoją wersję kontraktu, w którym nie aprobuje proponowanych przez MOPS działań i celów.

Organ wskazał, że zgodnie z zasadą wynikająca z art. 11 ust 2 ustawy o pomocy społecznej "brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej".

Strona winna wykazać aktywność w rozwiązywaniu własnych problemów oraz gotowość współdziałania z organami udzielającymi pomocy społecznej. Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców został zaakcentowany w art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o uzyskanie pomocy należy rozumieć m. in. gotowość skorzystania z uzasadnionych propozycji pracownika socjalnego, pomagającego beneficjentowi przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Na miano uzasadnionej propozycji, zdaniem organu, zasługuje wskazanie możliwości wykorzystania posiadanej przez skarżącego nieruchomości w L.

Organ powołał się na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wyrażone w wyroku z dnia 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt. III SA/Kr 1003/09 oddalającym skargę G. P. na decyzję SKO z dnia [...] 2009 r. w przedmiocie zasiłku celowego, w którym potwierdzono, że skarżący posiada 3 lokale mieszkalne w L, dzięki którym byłby w stanie przezwyciężyć swoje trudności życiowe, oraz że działania MOPS idące w kierunku wykorzystania nieruchomości w L nie mogą być uznane za niekorzystne rozwiązanie, a wykorzystanie własnego lokalu nie jest równoznaczne ze wskazaniem, że winien opuścić Gminę. Na terenie Gminy znajduje się zarówno noclegownia, jak i przytuliska dla mężczyzn. Istnieje również możliwość najmu lokalu na wolnym rynku przy wykorzystaniu środków pozyskanych dzięki posiadanym zasobom w L. Natomiast zgodnie z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności skarżący jest zdolny do pracy w warunkach chronionych, ale nie poszukuje pracy podając, że nie pozwala mu na to wiek i stan zdrowia. Jednocześnie ustalono, że od 2007 r. pełni funkcję Prezesa Stowarzyszenia [...]. Organ powołał się również na wyrok Sądu Okręgowego z dnia 19 maja 2009 r., którym oddalono odwołanie skarżącego od decyzji ZUS odmawiającej przyznania renty. Sąd wskazał, że skarżący "posiadając wyższe wykształcenie techniczne, wykonywał pracę asystenta projektanta, trenera, pracownika naukowego (...). Po przeanalizowaniu opinii biegłych skarżący został uznany za osobę zdolną do pracy zgodnie z wykształceniem". Organ dodatkowo podkreślił, że pomimo braku współpracy skarżący nie był pozbawiony w całości świadczeń z pomocy społecznej, a jedynie jej wymiar został ograniczony od kwietnia 2011 r.

Skarżący w dniu 28 stycznia 2013r. od powyższych decyzji wniósł odwołanie do SKO. Decyzjom tym zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz art. 3 ust.1, art.8 ust. 1 i 3 oraz art. 39 ust.1 i 2 u.p.s. Podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 12 lipca 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 1517/11 uchylił decyzje organu I i II instancji,. Ponadto Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej wydał od maja 2009 r. do lipca 2012 r. około 100 decyzji niezgodnych z prawem a niektóre decyzje z rażącym naruszeniem prawa. Wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił 24 decyzje MOPS i SKO. Natomiast 65 decyzji MOPS uchyliło SKO, a dalsze 13 decyzji MOPS uchylił po jego odwołaniu do SKO. Wskazał, że jest osobą niepełnosprawną, ma 60 lat, choruje na choroby przewlekłe i leczy się u kilku specjalistów w związku z wypadkiem, jakiego doznał pracując w USA w 1990 r. Rentę otrzymywał tylko przebywając na terenie USA. Od 2004 r. legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności przyznanym na stałe. Na tej podstawie przyznano mu w 2004 r. zasiłek stały. W kraju przepracował 23 lata w tym 8 lat w związkach zawodowych, jako czołowy działacz podziemnej "Solidarności". Jest zarejestrowany w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Mając dietę cukrzyka powinien wydawać na żywność około 300 do 400 zł. Przyznane zasiłki celowe na żywność w lipcu i sierpniu 2011 r. są niewystarczające, gdyż opłata za hotel wynosi około 620 zł. Decyzją z dnia [...] 2012 r. MOPS wyrównał mu zasiłek stały od 2009 r. do dnia 30 września 2012 r. z kwoty 417 zł do 444 zł miesięcznie. Otrzymał kilkanaście zasiłków okresowych zaniżonych, w wysokości 30 zł miesięcznie. Decyzje o przyznaniu zasiłków okresowych nie są przedmiotem decyzji opisanych pod ad. I.

Zdaniem skarżącego decyzje odmawiające przyznania zasiłku celowego na częściowe uregulowanie opłaty za hotel w miesiącu lipcu i sierpniu 2011 r. oraz odnośnie pozostałych zasiłków celowych nie są zgodne z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2012 r., który wskazał, "że obowiązkiem organu pomocy społecznej orzekającego w sprawie przyznania osobie zasiłku celowego czy też zasiłku okresowego jest dokonanie ustalenia rzeczywistej sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o przyznanie tego rodzaju świadczenia. Zasada prawdy obiektywnej wymaga, bowiem od organu, aby ten ustalił dochód osoby ubiegającej się o zasiłek i dokonał jego zestawienia z kryterium dochodowym, wskazanym w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nadto organ zobowiązany jest sprawdzić istnienie pozostałych przesłanek przyznania danego zasiłku. Zatem wadliwie ustalony dochód ma istotne znaczenie dla możliwości dokonania prawidłowej oceny sytuacji wnioskodawcy. Ponadto Sąd stwierdził, że w aktach sprawy brak jest dokumentu, który byłby projektem kontraktu socjalnego".

Skarżący zaznaczył, że powoływanie się przez MOPS w zaskarżonych decyzjach z dnia [...] 2013 r. na negocjacje dotyczące kontraktu socjalnego w okresie stycznia 2013 r. jest niezgodne z obowiązującym prawem, bowiem prawo nie może działać wstecz. Stąd też wywiódł wniosek o konieczności przyznania mu wszystkich zasiłków ze wskazanego okresu. Organ nie przyznając mu zasiłków celowych przekroczył granice uznania administracyjnego i naruszył przepis art. 39 ust 1 ust 2 ustawy o pomocy społecznej.

SKO decyzjami z 27 lutego 2013 znak [...], znak [...], znak [...], znak [...], znak [...] po rozpatrzeniu odwołania skarżącego obejmującego decyzje z dnia [...] 2013 r. Prezydenta Miasta, 1) nr [...], 2) nr [...], 3) nr [...], 4) nr [...], 5) nr [...]; na podstawie art. 4, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 39 i art. 108 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało zaskarżone decyzje w mocy.

SKO w uzasadnieniu tych decyzji wskazało, że dochód skarżącego z miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosków stanowi zasiłek stały w wysokości 444 zł. Strona spełnia, więc kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Organ odwoławczy podzielił w całości stanowisko organu I instancji w zakresie ustalenia stanu faktycznego jak i subsumpcji prawa. SKO wskazało, że dwoma zaskarżonymi decyzjami organ I instancji orzekł o przyznaniu skarżącemu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności w miesiącu lipcu i sierpniu 2011 r. Organ odwoławczy odnośnie pozostałych zasiłków celowych podkreślił, że zasiłek celowy przyznawany jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że zasiłek nie musi być przyznany, nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek. Wskazał, że skarżący nie współdziałał z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej.

SKO powtórzyło argumentacje organu I instancji, że od maja 2010 r. organ ten wielokrotnie zapraszał skarżącego do podjęcia negocjacji dotyczących między innymi wykorzystania swoich zasobów mieszkaniowych. Strona nie przystąpiła jednak do negocjacji i nie przyjęła proponowanego sposobu wykorzystania posiadanej nieruchomości w L. Nadto organ odwoławczy ustalił, że od 2007r. skarżący jest Prezesem Stowarzyszenia [...] i aktywnie uczestniczy w działalności Stowarzyszenia Członków [...]. W tej sytuacji powinien wykorzystać swój potencjał intelektualny do uzyskania odpowiedniego zatrudnienia. Organ z uwagi na ograniczenia finansowe nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Wbrew twierdzeniu skarżącego, organ I instancji w przedmiotowej sprawie nie przekroczył granic uznania administracyjnego, natomiast wpływ na decyzje miała postawa skarżącego, który nie współdziałał z pracownikiem socjalnym i organem I instancji w rozwiązaniu swojej trudnej sytuacji życiowej (odwołujący się odmówił podpisania kontraktu socjalnego). W kontrakcie socjalnym z dnia 14 listopada 2012 r. wskazano, iż odwołujący posiada możliwości rozwiązania trudnej sytuacji życiowej. Jest aktywny społecznie, posiada wyższe wykształcenie techniczne (wykonywał prace asystenta projektanta, trenera, pracownika naukowego), jest osobą komunikatywną, posiada umiejętności posługiwania się komputerem i potrafi korzystać z internetu. Celem głównym kontraktu jest poprawa funkcjonowania społecznego i zawodowego do 31 grudnia 2013 r., natomiast celami szczególnymi są: przygotowanie do aktywności zawodowej, uregulowanie sytuacji mieszkaniowej (zawarcie korzystnej umowy najmu mieszkania w L lub sprzedaż mieszkania), zapewnienie środków finansowych na utrzymanie i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a także podjęcie przez stronę pracy w warunkach chronionych.

Powyższe decyzje SKO z dnia 27 lutego 2013r. znak [...], znak [...], znak [...], znak [...], znak [...] zostały zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

W skardze obejmującej 5 przedmiotowych decyzji skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 3 ust. 3 i art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 7 i art. 77 K.p.a. W uzasadnieniu skargi przedstawił swoją złą sytuację materialną i zdrowotną. Podniósł, że bez żadnych podstaw prawnych MOPS wstrzymał mu od dnia 1 października 2012 r. zasiłek okresowy oraz odmówił mu przyznania zasiłków. Podał, że jest zarejestrowany w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Jako kombatantowi od 60 roku życia należy mu się emerytura kombatancka i wszelkie ulgi z tego powodu. Zarzucił, że MOPS w decyzjach dotyczących zasiłku celowego błędnie oblicza jego dochód wliczając do dochodu kwotę 60 zł uiszczaną z tytułu funduszu remontowego. Skarżący podniósł, że wspólnota mieszkaniowa nieruchomości w L nie ustaliła funduszu remontowego i nie ma tej opłaty w umowie najmu lokalu. Zakwestionował stanowisko organu jakoby nie podejmował działań celem uzyskania korzyści z posiadanej nieruchomości w L. Chciał tę nieruchomość przepisać dzieciom w zamian za umorzenie należności alimentacyjnych. Ma 120 000 zł długu. MOPS, zdaniem skarżącego, proponuje mu bardzo niekorzystne rozwiązanie sprzedaży nieruchomości, na które nie jest w stanie się zgodzić, gdyż cały czynsz od lokatorów komornik przekazuje dzieciom. Lokale są w starej kamienicy z 1900 r., nieremontowanej, w bardzo złym stanie. Natomiast czynsze w L są o wiele niższe niż w K. W jednym lokalu nie da się mieszkać, gdyż nie ma kanalizacji i jest zrujnowany, zagrzybiony, w drugim lokalu mieszka starsza osoba z kwaterunku, w trzecim lokalu mieszkają lokatorzy, którzy za remont lokalu i ciągłe naprawy mają obniżony czynsz. Skarżący nie zgodził się ze stwierdzeniem, że odmawia współpracy z MOPS i że nie był zainteresowany prowadzeniem negocjacji w sprawie kontraktu. Stwierdził, że jest nękany kontraktem socjalnym od dwóch lat. We wrześniu 2009r. zaproponowano mu wyjazd do L. W dniu 24 maja 2011 r. nie przedstawiono mu nawet w zarysie kontraktu socjalnego. Złożył wniosek, żeby pracownicy socjalni skontaktowali się z jego dorosłymi synami J. i P. i zaproponowali im własność lokalu w L w zamian za umorzenie długu alimentacyjnego. Pracownicy socjalni, zdaniem skarżącego, mówią nieprawdę i nie uwzględniają jego postulatów. W dniu 28 sierpnia 2012 r. nie stawił się do organu, ponieważ złożył prośbę o zawieszenie postępowania zgodnie z art. 97 K.p.a. i wyznaczenie nowego terminu do momentu wyznaczenia dla niego nowej filii MOPS. Odnośnie przysłanego pocztą kontraktu socjalnego stwierdził, że jest niezgodny z obowiązującym prawem, ponieważ został mu narzucony bez żadnych negocjacji. Poza tym stwierdził, że nie należy zawierać kontraktu socjalnego z osobami, które nie posiadają możliwości podjęcia działań w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji np. osoby przewlekle chore, wiek itd. On właśnie jest w wieku przedemerytalnym, osobą niepełnosprawną i choruje na przewlekłe choroby.

Skarżący nadto wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokami uchylił 24 decyzje MOPS i SKO. Natomiast SKO uchyliło 71 decyzji MOPS. Podniósł, że przedmiotowe decyzje rażąco naruszyły przepisy prawa nieuwzględniając jego potrzeb oraz sytuacji materialnej i zdrowotnej. Zwrócił uwagę, że prawo nie może działać wstecz. Powoływanie się przez organ w przedmiotowych decyzjach dotyczących miesiąca lipca i sierpnia 2011r na bieżące negocjacje odnośnie projektu kontraktu socjalnego narusza prawo. Stwierdził, iż organy nie zastosowały się do wskazań zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 1517/11. Argumentacja wskazana w uzasadnieniach organów I i II instancji jest sprzeczna z zasadami dotyczącymi wolności i praw ekonomicznych, socjalnych i kulturalnych określonymi m.in. w art. 67 i art. 69 Konstytucji RP. Ponadto pomija się fakt, że jest kombatantem, który walczył 10 lat o wolną Polskę, jako czołowy działacz podziemnych struktur Solidarności.

W konkluzji tych skarg wniósł o uchylenie decyzji SKO odmawiających przyznania mu zasiłków celowych na zakup żywności, częściowej opłaty za hotel, na zakup środków czystości w miesiącu lipcu i sierpniu 2011 r.

Ad II. W decyzjach opisanych pod tym punktem, Prezydent Miasta, decyzjami z dnia [...] 2013r.1) nr [...]; 2) nr [...]; 3) nr: [...]; 4) nr. [...]; 5) nr [...] - odmówił przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego 1) na uregulowanie opłat za hotel; 2) na zakup leków 3) na zakup środków czystości; 4) na zakup żywności na przygotowanie jednego posiłku dziennie na 9 dni stycznia 2013r. oraz 5) zasiłku okresowego od dnia 1 stycznia 2013r. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 104, art. 107 K.p.a., art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 7, art. 8, art. 11, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 4 i pkt 5, art. 36 pkt 1 lit. b, art. 38 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, art. 39, art. 101, art. 104, art.106, art. 107, art. 108, art. 109 u.p.s., oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012 r., poz. 823).

W uzasadnieniach decyzji organ podniósł, że skarżący złożył wnioski o przyznanie pomocy finansowej w dniu 17 stycznia 2013r. w formie zasiłku okresowego oraz zasiłków celowych na zakup żywności, leków, środków czystości i uregulowanie opłat za hotel. Na podstawie wywiadu środowiskowego i zebranej dokumentacji dotyczącej aktualnej sytuacji materialnej i rodzinnej organ stwierdził, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, na stałe. Ustalono, że dochód skarżącego w miesiącu grudniu 2012 r. to zasiłek stały w wysokości 529 zł. W ramach skierowania MOPS skarżący nadal uczęszcza na zajęcia i posiłki w Ośrodku Wsparcia, od poniedziałku do piątku.

Organ wskazał, że skarżący posiada część kamienicy w L, od szeregu lat wynajmuje pokój w hotelu pracowniczym w K, za który obecnie płaci 620 zł miesięcznie. Jest właścicielem nieruchomości w L przy ul. Ł o powierzchni ponad 100 m stanowiącej trzy odrębne lokale mieszkalne. Obecnie dwa lokale są wynajęte (na zasadzie umowy najmu do stycznia 2013 r. jeden i przydziału kwaterunkowego drugi), natomiast trzecie mieszkanie jest puste. Umowa najmu jednego z lokali została zawarta przez skarżącego w marcu 2008 r. (tj. w okresie, kiedy korzystał z pomocy MOPS) na okres 5 lat z określeniem kwoty czynszu na 100 zł miesięcznie. Opłaty za wynajem są zajęte przez komornika w związku z zaległościami alimentacyjnymi.

Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 (tj. m.in. niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby). Na podstawie art. 39 u.p.s. zasiłki celowe mogą być przyznawane osobom, które spełniają powyższe kryteria, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Decyzja przyznająca zasiłek celowy wydawana jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że zasiłek celowy nie musi być przyznany nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek. Z kolei stosownie do art. 38 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 pkt 1 u.p.s. zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, przy czym kwota zasiłku nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Odmowa przyznania świadczenia następuje np. w sytuacji braku współdziałania tej osoby w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Organ podkreślił, że w myśl art. 4 u.p.s. osoby korzystające z pomocy zobowiązane są do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Od maja 2010 r. MOPS wielokrotnie zapraszał wnioskodawcę do podjęcia negocjacji dotyczących wykorzystania m.in. swoich zasobów mieszkaniowych. Był zapraszany do podjęcia negocjacji w sprawie zawarcia kontraktu, konieczne wydawało się bowiem wspólne szukanie rozwiązań, które pozwolą na zmianę i polepszenie sytuacji życiowej. Mając na względzie trudną sytuację zdrowotną wnioskodawcy, MOPS deklarował, że dostosuje termin podjęcia negocjacji do jego potrzeb i możliwości. W dniu 19 kwietnia 2011 r. po raz kolejny zaproszono skarżącego do zgłoszenia się w dniu 6 maja 2011 r. lub w dniu 9 maja 2011 r., celem uzgodnienia zasad współdziałania w sprawie zawarcia kontraktu socjalnego. Pismem z dnia 29 kwietnia 2011 r. skarżący zwrócił się o przesunięcie terminu spotkania po dniu 11 maja 2011 r. Ponowne zaproszenie na 24 maja 2011 r., uwzględniające sugestie, co do terminu spotkania, pracownik socjalny wręczył w dniu 10 maja 2011 r. W dniu 24 maja 2011 r. skarżący zgłosił się do MOPS. Nie był jednak zainteresowany prowadzeniem negocjacji w sprawie kontraktu. Podczas wygłoszonego oświadczenia skarżący poruszył kwestie opisywane we wcześniejszych pismach i skargach (21 marzec 2011 r.,1 kwietnia 2011 r., 29 kwietnia 2011 r., 5 maja 2011 r.), na które otrzymał odpowiedzi. Zarzucał pracownikom nękanie i popełnianie przestępstw, nie dopuszczał do głosu, kiedy usiłowali podjąć negocjacje. Jednocześnie przyznał, że zna konstrukcję kontraktu, gdyż przedstawił opis swojej sytuacji na schemacie druku kontraktu. Nie przyjmował do wiadomości faktu, iż zawarcie kontraktu nie jest działaniem jednostronnym, wymaga wspólnego określenia sposobu współdziałania w rozwiązaniu problemów osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej.

Organ podał, że do dnia wydania decyzji w trakcie spotkań z pracownikami socjalnymi nie podjął negocjacji w tej sprawie, mimo, że był informowany, że brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w sprawie kontraktu ma wpływ na przyznanie pomocy finansowej. Także SKO w decyzji z dnia [...] 2011r. [...], uchylającej decyzję MOPS z dnia [...] 2011 r. oraz w decyzji z dnia [...] 2011r. [...], zobowiązało skarżącego do niezwłocznego podjęcia rozmów w sprawie zawarcia kontraktu socjalnego z pracownikiem socjalnym.

W dniu 21 września 2011 r. wystosowano do skarżącego wezwanie do stawienia się w dniu 5 października 2011 r. w sprawie zawarcia kontraktu socjalnego pouczając, że niezastosowanie do wezwania stanowić będzie podstawę do odmowy przyznania lub wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej. Wezwanie zostało odebrane w dniu 23 września 2011 r. Skarżący nie stawił się na wezwanie, a podczas wywiadu oświadczył, że nie zgłosił się z powodu grypy, (mimo, że w tych dniach uczęszczał na obiady w Centrum Kultury [...], które znajduje się w osiedlu, gdzie mieści się siedziba Ośrodka). Natomiast w dniu 5 października 2011 r. wpłynęło do MOPS pismo w sprawie wezwania, złożone osobiście w dniu 4 października 2011 r.

W dniu 20 lipca 2012 r. MOPS wystosował do skarżącego ostateczne wezwanie, wyznaczając termin spotkania na 28 sierpnia 2012 r. Nie stawił się na spotkanie i nie podjął rozmów, natomiast złożył wniosek o zawieszenie postępowania dotyczącego kontraktu socjalnego, powołując się na art. 97 K.p.a. Jednakże działania podejmowane w ramach kontraktu socjalnego nie są postępowaniem administracyjnym, a zatem art. 97 K.p.a. nie ma zastosowania. Udział w planowanym spotkaniu był szczególnie ważny, gdyż w dniu 1 stycznia 2013 r. wygasa umowa najmu jednego z lokali w L, zatem od 2 stycznia 2013r. skarżący mógł dysponować wyremontowanym, nadającym się do wykorzystania mieszkaniem. Kwestia wykorzystania posiadanych zasobów mieszkaniowych jest w ocenie MOPS kluczowa.

Z roboczym projektem kontraktu skarżący zapoznał się w SKO w dniu 3 czerwca 2011 r., jak to przyznaje w odwołaniach od decyzji MOPS z dnia [...] 2011 nr [...] i decyzji z dnia [...] 2012 r. nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 20 czerwca 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 727/11 zarzucił MOPS, że nie sporządził i nie przedstawił skarżącemu projektu kontraktu socjalnego - stwierdził "umowa zawarta z osobą ubiegającą się o pomoc, określana "kontraktem socjalnym", nie przewiduje równości kontrahentów, w tym także w określaniu jej treści. Ostateczny kształt kontraktu socjalnego co do jego treści należy do organu pomocy społecznej, co wynika także z przepisów wykonawczych. Mając na uwadze te wskazania Sądu, sporządzono kontrakt socjalny.

W związku z nieprzystąpieniem wnioskodawcy do negocjacji w sprawie kontraktu socjalnego, jednostronnie określono cele i działania skarżącego oraz MOPS. W dniu 14 listopada 2012 r. kontrakt wysłano listem poleconym z prośbą o podpisanie i zwrócenie w wyznaczonym terminie do MOPS. Wskazany termin upływał w dniu 27 listopada 2012 r. W dniu 23 listopada 2012 r. do MOPS wpłynęło pismo skarżącego z informacją, że ustosunkuje się do propozycji kontraktu do dnia 4 grudnia 2012 r. - po konsultacji z prawnikiem. W dniu 5 grudnia 2012 r. złożył w MOPS pismo, w którym zarzuca, że kontrakt nie jest zgodny z obowiązującym prawem, gdyż nie został poprzedzony negocjacjami i został narzucony przez wysłanie wypełnionego druku.

Organ zwrócił uwagę, że działania MOPS wynikają z zastosowania się do zaleceń WSA. Nadto od otrzymania propozycji kontraktu w dniu 16 listopada 2012 r. skarżący zarzucał w skargach i odwołaniach, że nikt kontraktu nie przedstawił i odmawiał podjęcia negocjacji. Po otrzymaniu kontraktu zarzucił natomiast niepodjęcie przez MOPS negocjacji w sprawie kontraktu. Treść złożonego w dniu 5 grudnia 2012 r. pisma wskazuje, że nie zamierza podejmować działań w celu zawarcia kontraktu socjalnego. Neguje sposób przedstawienia kształtu kontraktu socjalnego zarzucając, że został narzucony bez uprzednich negocjacji, oraz uważa, że kontrakt socjalny nie powinien być zawierany z osobami niemającymi możliwości podjęcia działań w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji, a on do takich osób się zalicza. Podnosi, że art. 108 u.p.s. nie mówi, w jakich przypadkach należy zawierać kontrakt socjalny oraz zarzuca, że z treści kontraktu socjalnego nie wynika czy jest to umowa cywilna czy administracyjna i jakie roszczenia są dopuszczalne w przypadku niewykonania postanowień kontraktu przez pracownika socjalnego.

Organ przywołał z cytowanego wyżej wyroku WSA z dnia 20 czerwca 2012 r. stanowisko dotyczące zdefiniowania kontraktu socjalnego i braku współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Podstawowym celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Oznacza to, że pomoc ze środków pomocy społecznej ma charakter doraźny i ma umożliwić wyjście z trudnej sytuacji, a nie powinna stanowić stałego i wyłącznego źródła utrzymania dla osób i rodzin posiadających własne zasoby i możliwości, choćby były one umiarkowane i ograniczone. Strona winna wykazać aktywność w rozwiązywaniu własnych problemów oraz gotowość współdziałania z organami udzielającymi pomocy społecznej. Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców został zaakcentowany w art. 4 u.p.s. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o uzyskanie pomocy należy rozumieć między innymi gotowość skorzystania z uzasadnionych propozycji pracownika socjalnego, pomagającego beneficjentowi przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Na miano uzasadnionej propozycji bezsprzecznie zasługuje wskazanie możliwości wykorzystania posiadanej nieruchomości w L. Organ także przytoczył stanowisko WSA w Krakowie wyrażone w wyroku z dnia 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt. III SA/Kr 1003/09 oddalającym skargę na decyzję SKO z dnia [...] 2009 r. w przedmiocie zasiłku celowego. Organ odwoławczy wskazał, że skarżący posiada 3 lokale mieszkalne w L, dzięki którym byłby w stanie przezwyciężyć swoje trudności życiowe. Zdaniem Kolegium trafna jest ocena organu I instancji, że skarżący nie podejmuje żadnych działań, które mogłyby się przyczynić do poprawy jego sytuacji materialnej. Działania MOPS idące w kierunku wykorzystania nieruchomości w L nie mogą być uznane za niekorzystne rozwiązanie, a wykorzystanie własnego lokalu nie jest równoznaczne ze wskazaniem, że winien opuścić Gminę. Na terenie Gminy znajduje się zarówno noclegownia, jak i przytuliska dla mężczyzn. Istnieje również możliwość najmu lokalu na wolnym rynku - przy wykorzystaniu środków pozyskanych dzięki posiadanym zasobom w L.

Organ pomocy społecznej wydając decyzję bierze pod uwagę okoliczności przemawiające za przyznaniem pomocy. Ocenia sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia oraz jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Zgodnie z orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności jest zdolny do pracy w warunkach chronionych. Nie poszukuje pracy podając, że nie pozwala na to wiek i stan zdrowia. Jednocześnie - jak ustalono - od 2007 r. pełni funkcję Prezesa Stowarzyszenia [...]. Aktywnie uczestniczy w działalności Stowarzyszenia Członków [...]. W tej sytuacji zasadnym wydaje się być stwierdzenie, że winien wykorzystać swój potencjał intelektualny również dla uzyskania odpowiedniego zatrudnienia i uzyskiwania dochodu. Organ powołał wyrok Sądu Okręgowego z dnia 19 maja 2009 r w którym stwierdzono, że wnioskodawca "posiadając wyższe wykształcenie techniczne, wykonywał pracę asystenta projektanta, trenera, pracownika naukowego (...). Po przeanalizowaniu opinii biegłych został uznany za osobę zdolną do pracy zgodnie z wykształceniem". Zatem nie ma przeciwwskazań do poszukiwania pracy i podjęcia zatrudnienia zgodnie z orzecznictwem. Bierne oczekiwanie na świadczenie z pomocy społecznej, bez wykazania aktywności w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, w tym poszukiwania źródeł dochodu, nie uprawnia do świadczenia z pomocy społecznej. Pomimo braku współpracy nie był pozbawiony w całości świadczeń z pomocy społecznej, a jedynie począwszy od kwietnia 2011 r. jej wymiar był ograniczany. Organ stwierdził, że faktem jest, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, niemniej jednak jest zdolny do pracy w warunkach chronionych. Od wielu lat nie zmienia swojej postawy, nie podejmuje działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej, a jedynie żąda zabezpieczenia swoich potrzeb finansowych. W tej sytuacji ośrodek uznał, że brak jest podstaw do dalszego udzielania pomocy.

G. P. wniósł od powyższych decyzji odwołania zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 K.p.a. przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz art. 3 ust 1 art. 8 ust. 3, art. 38 ust. 1 ust. 2, art. 39 ust. 1, ust. 2 u.p.s. W obszernym uzasadnieniu wskazał, iż decyzje nie uwzględniają wyroków WSA dotyczących zasiłków okresowych i celowych uchylających decyzje SKO i organu I instancji. Podniósł, że jest osobą niepełnosprawną, choruje na różne choroby przewlekłe i leczy się u kilku specjalistów w związku z wypadkiem przy pracy, jakiemu uległ w USA w 1990 r. Od 2004 r. legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Cierpi na liczne schorzenia, w tym na cukrzycę, w związku, z czym powinien utrzymać dietę cukrzycową i powinien na żywność wydatkować 300-400 zł miesięcznie. Obecnie mieszka w hotelu robotniczym, gdzie musi regularnie opłacać opłaty, pod rygorem eksmisji. Według skarżącego organ I instancji podaje szereg nieprawdziwych faktów lub pomija milczeniem ważne fakty. Podniósł, że ma przepracowane 23 lata w kraju, w tym 8 w związkach zawodowych, jako czołowy działacz podziemnej "Solidarności'' i jest zarejestrowany w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Ma dług alimentacyjny wobec synów sięgający kwoty 120.000 zł, którego ze sprzedaży lokalu mieszkalnego w L nie jest w stanie spłacić. Podejmuje liczne starania by poprawić swoją sytuację materialną i bytową, m.in. podejmował działania by zmniejszyć zadłużenie z tytułu zaległości alimentacyjnych o 50.000 zł, które Sąd Okręgowy umorzył, Sąd zwolnił skarżącego z łożenia alimentów w wysokości po 400 zł i 300 zł miesięcznie na dorosłych już synów. Wystąpił do dzieci o umorzenie długu alimentacyjnego w wysokości 120 tys. zł w zamian za własność lokali mieszkalnych w L. Cały czas leczy się u kilku specjalistów i chodzi na zabiegi rehabilitacyjne.

Argumentacja wskazana przez organ I instancji jest sprzeczna z zasadami dotyczącymi wolności i praw ekonomicznych, socjalnych i kulturalnych określonymi m. in. art. 67, art. 69 Konstytucji RP oraz art. 3 ust 1 u.p.s. oraz z celem pomocy społecznej i jako taka nie może być uznana za właściwą. G. P. oświadczył, że MOPS błędnie uznał, że skarżący nie był zainteresowany prowadzeniem negocjacji w sprawie kontraktu, gdyż na spotkaniu 24 maja 2011 r. nawet w zarysie nie przedstawiono kontraktu socjalnego w czasie dwugodzinnej rozmowy, nie pozwolono mu się wypowiedzieć i co chwilę przerywano, chociaż mówił na temat. Poinformował też, że pełnomocnik skarżącego się rozchorował (72 lata) i bez pełnomocnika nie może podjąć wiążących decyzji. Nękanie kontraktem socjalnym trwa od dwóch lat.

Podczas wywiadu środowiskowego w dniu 7 czerwca 2011 r. oraz 7 lipca 2011 r. i następnych wywiadów nie podjął negocjacji na temat kontraktu socjalnego, ponieważ wcześniej nie był poinformowany, że mają być podjęte takie rozmowy. Poinformował pracowników MOPS, że bez obecności pełnomocnika takich rozmów nie będzie podejmował w obliczu nadużyć MOPS dotyczących kontraktu socjalnego. W dniu 28 sierpnia 2012 r. nie stawił się do MOPS, ponieważ złożył prośbę o zawieszenie postępowania i wyznaczenie nowego terminu do momentu wskazania nowej filii.

W decyzjach MOPS ani w aktach nie ma żadnych dowodów, że nie współpracuje oraz, że nie podpisał kontraktu socjalnego itd. bo takich dowodów nie może być, bo zawsze wszystkie informacje i dokumenty MOPS otrzymywał i do dnia dzisiejszego nawet w zarysie nie przedstawił projektu kontraktu socjalnego. W dniu 4 grudnia 2012 r. napisał pismo do MOPS Filia nr [...]odnośnie przysłanego pocztą kontraktu socjalnego wyjaśniając, że kontrakt jest niezgodny z obowiązującym prawem: "W związku z pismem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filii nr [...] [...] K z dnia 14 listopada 2012 r. dotyczącego kontraktu socjalnego, który został sporządzony przez pracownika socjalnego i podpisany przez niego w dwóch egzemplarzach informuje:

1. Sporządzony kontrakt socjalny jest nie zgodny z obowiązującym prawem, ponieważ pracownik socjalny nie rozmawiał ze mną o tym kontrakcie został mi narzucony bez żadnych negocjacji przysłany drogą pocztową już wypełniony należy zaznaczyć, że nigdy z pracownikiem socjalnym na ten temat nie rozmawiałem gdyż nigdy mi nie przedstawiono kontraktu socjalnego.

2. Działania w kontrakcie powinny być podejmowane wspólnie - pracownik socjalny z klientem – przy omawianiu kontraktu są dwa etapy: etap bezpośredni i pośredni. Etap bezpośredni podejmowany jest przez pracownika socjalnego w obecności klienta.

3. Nie należy zawierać kontraktu socjalnego z osobami, które nie posiadają możliwości podjęcia działań w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji np. osoby przewlekle chore, wiek itd. informuje, że jestem w wieku przede emerytalnym, osobą niepełnosprawną i choruje na przewlekłe choroby, całkowicie pomija się, że jestem kombatantem, który walczył 10 lat o wolną Polskę z komunizmem, jako czołowy działacz podziemnych struktur Solidarności, za co byłem prześladowany i szykanowany i dlatego straciłem zdrowie i całe życie.

5. Kontrakt socjalny nie zawiera się z osobą, której oświadczenie woli jest wadliwe – oświadczam, że wstrzymanie mi całkowitej pomocy sierpniu, wrześniu i październiku oraz listopadzie 2012 r. przed podpisaniem kontraktu jest zwykłym szantażem, dlatego w takim przypadku nie zawiera się kontraktu, ponieważ oświadczenie woli jest wadliwe.

6. Informuje, że wypełniony kontrakt przez pracownika socjalnego jest całkowicie nie zgodny z obowiązującym prawem jest to kolejne nadużycie MOPS.

7. Informuje, że Filia nr [...] MOPS jest stroną gdyż wydała 63 decyzji nie zgodnych z prawem nie dosyć tego od 4 lat wstrzymuje mi pomoc a ostatnie 3 miesiące całkowicie mi wstrzymała pomoc, pomimo że SKO uchyliło decyzję MOPS a WSA wydał 24 wyroki uchylające decyzję MOPS nie dosyć tego Filia nr [...] tendencyjnie nie wydaje nowych decyzji uchylonych przez WSA i SKO żeby pozbawić mnie środków do życia, ponieważ w dniu 28.11.2012 r. WSA w Krakowie uchylił kolejne 8 decyzji MOPS i SKO złożyłem wniosek o przeniesienie mnie do innej Filii, ponieważ Filia nr [...] jest stroną, dlatego należy wstrzymać pertraktacje dotyczące kontraktu socjalnego.

8. Art. 108 u.p.s. nie mówi, w jakich przypadkach należy zawierać kontrakt socjalny.

9. Z treści kontraktu socjalnego nie wynika czy to jest umowa cywilna, czy administracyjna i dopuszczalność ewentualnych roszczeń w przypadku jego nie wykonania przez pracownika socjalnego".

Stwierdził, że MOPS nigdy nie rozmawiał ze skarżącym na temat własności w L, ale podniósł, że MOPS w decyzjach notorycznie proponuje sprzedaż lokalu w L, co spowodowałoby, że dzieci skarżącego nie miałyby stałego dochodu z czynszu. MOPS jednocześnie zapomniał, że ma dług alimentacyjny wobec synów, który sięga 120 tys. zł. Ze sprzedaży lokalu nie jest w stanie spłacić tego długu a co dopiero pozostawić jakieś środki na życie. Lokal ten nie nadaje się do zamieszkania, ponieważ ściany są zagrzybione, jest zdewastowany i należało go wyremontować. Nie nadaje się do zamieszkania gdyż nie można podłączyć kanalizacji i założyć nawet skromnej łazienki. MOPS proponuje bardzo niekorzystne rozwiązanie, na które żaden rozsądny i trzeźwo myślący człowiek nie jest w stanie się zgodzić. Cały czynsz od lokatorów komornik przekazuje dzieciom w związku z obowiązkiem alimentacyjnym a dzieciom zaproponował, że zapisze im tę własność w zamian za umorzenie długu alimentacyjnego.

Podał, że od wyroku Sądu Okręgowego Wydziału Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 marca 2007 r. sygn. akt [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych złożył apelację do Sądu Apelacyjnego argumentując, że rzekomo nie wykorzystuje własności w L. Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 4 marca 2008 r. sygn. akt [...] odrzucił tę argumentację i oddalił apelację, a w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 marca 2007 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy Wydział Ubezpieczeń Społecznych napisał "Po dokładnym rozważeniu okoliczności sprawy Sąd uznał, iż sytuacja zdrowotna i rodzinna G. P. uzasadnia umorzenie w połowie zaległych należności alimentacyjnych na podstawie przytoczonego wyżej art. 68 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. cytowanej wyżej. Postępowanie sądowe wykazało, bowiem, że G. P. obecnie nie ma stałych dochodów z tytułu zatrudnienia, nie prowadzi też żadnej działalności gospodarczej. Utrzymuje się głównie dzięki pomocy materialnej otrzymywanej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Otrzymuje też pomoc z Caritasu i Arcybractwa Miłosierdzia. Kwota pobieranych przez niego zasiłków jest nieduża i nie wystarczy nawet na pokrycie podstawowych kosztów utrzymania tj. opłacenie czynszu za pokój w hotelu, kupno niezbędnych leków, tym bardziej, iż świadczenia te w znacznej części są zajęte przez komornika w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. W celu zaspokojenia potrzeb żywnościowych odwołujący się korzystał z tanich obiadów w Kuchni Społecznej [...] w K. W chwili obecnej z uwagi na dolegliwości związane z chorobą gotuje sobie sam jedzenie dietetyczne. Ma bardzo ograniczone możliwości polepszenia swojej sytuacji materialnej, na tyle, aby umożliwiała mu spłatę zaległych wobec funduszu należności. Jest osobą chorą, został, bowiem zaliczony do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i może pracować jedynie w warunkach pracy chronionej. Wynagrodzenie za pracę, jaką potencjalnie mógłby podjąć, najpewniej byłoby niewielkie a i obecnie z uwagi na stan zdrowia nie jest on zdolny do pracy. Nie może liczyć na pomoc materialną ze strony rodziny. Kamienica z 1900 r. jaką posiada jest w złym stanie, wymaga bowiem generalnego remontu, na który G. P. nie stać. W takiej sytuacji sprzedaż tego udziału w kamienicy nie jest sprawą prostą i nie wiadomo czy znalazłby się kupiec chętny do zakupu w sytuacji, gdy mieszkają tam lokatorzy. Niezależnie od powyższych okoliczności wierzytelności z tytułu czynszu, jaki uzyskuje odwołujący się z tytułu najmu lokali jest zajęta przez komornika". MOPS wie, że ma na stałe przyznaną niepełnosprawność, choruje na przewlekłe choroby i jest niezdolny do pracy. Sugerowanie, że gdzieś pracuje jest nieprawdą - nie pracuje w żadnych stowarzyszeniach. Z ZUS nie należy mu się renta, ponieważ 12 lat był poza krajem.

MOPS pomija ustawę o zatrudnieniu i zapobieganiu bezrobociu i dobrze wie, że jako osoba niepełnosprawna o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności otrzymująca stały zasiłek nie jest, w myśl tej ustawy, osobą niepełnosprawną bezrobotną - dotyczy to osób z lekkim stopniem niepełnosprawności - dlatego żeby otrzymać zasiłek musiałaby się wyrejestrować z urzędu do spraw zatrudnienia.

Podejmował i podejmuje szereg działań żeby zmienić swoją sytuację materialną i bytową. Podejmował działania w celu zmniejszenia zadłużenia z tytułu zaległości alimentacyjnych: Sąd Okręgowy umorzył 50 tys. zł z tytułu zaległości alimentacyjnych (cały dług z funduszu alimentacyjnego). Sąd zwolnił skarżącego z łożenia alimentów w wysokości 400 zł i 300 zł na dorosłych dwóch synów, wcześniej obniżył wielkość alimentów. Wystąpił do dzieci o umorzenie długu alimentacyjnego w wysokości 120 tys. zł w zamian za własność w L. Miał sprawę w WSA w Krakowie o mieszkanie socjalne, a także starał się o rentę specjalną od Premiera RP oraz podejmował wiele innych działań żeby poprawić swoją sytuację m.in. zameldowano go na pobyt stały w Domu [...]. Powyższe działania świadczą o aktywnym poszukiwaniu przez skarżącego wyjścia z trudnej sytuacji - z nieznanych przyczyn organ nie uznaje ww. działań za celowe i zmierzające do poprawy bytu.

W sierpniu 2012 r. złożył wniosek do komornika o umorzenie postępowania egzekucyjnego, co do zaległych alimentów, a w dniu 22 października 2012 r. złożył skargę na komornika do Sądu Rejonowego o odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego, co do alimentów zaległych. Trwa też postępowanie o współposiadanie majątku małżeńskiego, a prawnik przygotowuje pozew o podział majątku małżeńskiego.

W związku z powyższym spełnia wszystkie przesłanki dla otrzymania zasiłku okresowego oraz zasiłków celowych. Nie przyznanie zasiłków należy uznać nie tylko za przekroczenie granic uznania administracyjnego, ale przede wszystkich, jako naruszenie art. 38 ust. 1, ust. 2 u.p.s., 39 u.p.s.

Nadto ponownie MOPS nie zebrał i nie rozpatrzył całościowo materiału dowodowego traktując go wybiórczo. Świadczy o tym brak wskazania, jakimi środkami dysponuje MOPS, co stoi w sprzeczności z art. 7 i art. 77 K.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzjami z dnia 13 marca 2013r. 1) nr [...], 2) nr [...], 3) nr [...], 4) nr [...], 5) nr [...], na podstawie art. 4, art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 11 ust. 2, art. 38, art. 39, art. 102, art. 104, art. 106, art. 108, art. 109 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało decyzje organu I instancji w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zaskarżone decyzje są zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, w związku z czym należało je utrzymać w mocy. Organ opisał sytuację majątkową, osobistą i zdrowotną skarżącego. Przywołał art. 39 ust. 1 i 2, art. 38 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1, art. 4, art. 2 i art. 11 ust. 2 u.p.s., oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8.12.2009 r., sygn. I SA/Wa 1537/09.

Ponadto organ odwoławczy wskazał, że do dnia wydania decyzji, mimo spotkań z pracownikami socjalnymi skarżący nie podjął negocjacji. Pouczano skarżącego w kolejnych wezwaniach, że niezastosowanie się do wezwania stanowić będzie podstawę odmowy przyznania w przyszłości lub wstrzymania już przyznanych świadczeń z pomocy społecznej. W celu zawarcia kontraktu socjalnego konieczna jest współpraca obu stron, tj. skarżącego i pracownika socjalnego, którzy podpiszą kontrakt, a do tego potrzebne są wspólne uzgodnienia i wzajemny kompromis. Natomiast z akt sprawy wynika w sposób jednoznaczny, iż skarżący odrzucał przedstawione przez MOPS propozycje.

Ostateczną próbę organ I instancji podjął w dniu 14 listopada 2012 r., kiedy na podstawie wiążącego organ prawomocnego wyroku WSA w Krakowie z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 727/11, skierował do skarżącego gotowy projekt kontraktu socjalnego. Jednakże skarżący pismem z dnia 4 grudnia 2012 r. odmówił podpisania gotowego kontraktu kwestionując kompetencje organu I instancji do jednostronnego formułowania treści porozumienia.

Ponadto Kolegium zwróciło uwagę na fakt, że wyznacznikami przyznania i ustalania rodzaju pomocy jest nie tylko sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, któremu ta pomoc ma służyć, lecz także możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Oznacza to, że nie wszystkie potrzeby finansowe mogą zostać zaspokojone. W sprawie organ przeprowadzając postępowanie wyjaśniające, badał ogólną sytuację wnioskodawcy zgodnie z zasadą określoną w art. 3 u.p.s., która stwierdza, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Skarżący pozostaje niewątpliwie w trudnej sytuacji finansowej, jednak w związku z istnieniem coraz większych grup społeczeństwa wymagających pomocy i skromnymi środkami finansowych przeznaczonymi na pomoc społeczną nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb we wnioskowanym zakresie i powoduje to konieczność wnikliwej weryfikacji wniosków. Ośrodki pomocy społecznej nie dysponują nieograniczoną ilością środków pieniężnych, aby pokryć wszystkie zgłoszone potrzeby wnioskodawców, często o wygórowanych wymaganiach.

Co istotne, z akt sprawy wynika, że strona zasadniczo składa wnioski o pomoc finansową co miesiąc. Z przepisów ustawy nie wynika, że pomoc w formie zasiłków celowych udziela się raz na miesiąc. Strona w każdym momencie, kiedy znajduje się w potrzebie, jest uprawniona do składania odpowiedniego wniosku, a organ ma obowiązek taki wniosek rozpatrzyć. Jednakże warunkiem jej otrzymania jest między innymi spełnienie przesłanki współpracy z organem w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji.

G. P. wniósł skargę na powyższe 5 decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając naruszenie art. 3 ust. 1 art. 8 ust. 3, art. 38 ust. 1, ust. 2 i art. 39 u.p.s. oraz art. 7, art. 77 K.p.a. przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Podniósł, że decyzje rażąco naruszyły przepisy prawa polskiego nie uwzględniając potrzeb skarżącego i jego sytuacji materialnej i zdrowotnej. W uzasadnieniu skarg powtórzył obszerną argumentację z odwołań. Podniósł, że organ odwoławczy ma obowiązek ustosunkować się do zarzutów odwołania, który to obowiązek w niniejszej sprawie nie został w pełni zrealizowany.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedziach na skargi wniosło o ich oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skarg Kolegium wyjaśniło, że do dnia dzisiejszego, mimo spotkań z pracownikami socjalnymi w dniu 7 czerwca 2011 r., 7 lipca 2011 r. i 8 sierpnia 2011 r. skarżący nie podjął negocjacji w sprawie kontraktu. Dodatkowo jeszcze w dniu 21 września 2011 r. wystosowano do skarżącego wezwanie (skutecznie odebrane w dniu 23 września 2011 r.) do stawienia się w dniu 5 października 2011 r. w sprawie zawarcia kontraktu socjalnego pouczając, że niezastosowanie się do wezwania stanowić będzie podstawę do odmowy przyznania w przyszłości lub wstrzymania już przyznanych świadczeń z pomocy społecznej. W celu zawarcia kontraktu socjalnego konieczna jest współpraca obu stron, tj. G. P. i pracownika socjalnego, którzy podpiszą kontrakt, a do tego potrzebne są wspólne uzgodnienia i wzajemny kompromis. Natomiast z akt sprawy wynika w sposób jednoznaczny, że skarżący odrzucał przedstawione przez MOPS propozycje zawarcia kontraktu socjalnego. Dlatego organ pierwszej instancji słusznie zastosował art. 11 ust. 2 u.p.s. i odmówił przyznania wnioskowanej pomocy społecznej. W projekcie tym określono przyczyny trudnej sytuacji życiowej, możliwości pozwalające na rozwiązanie trudnej sytuacji życiowej oraz ograniczenia lub bariery w środowisku powodujące utrudnienia w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Jako cel główny wskazano poprawę funkcjonowania społecznego i zawodowego, z czasem do realizacji wyznaczonym na 31 grudnia 2013 r. Jako cele szczegółowe wskazano:

A. przygotowanie do aktywności zawodowej, przez korzystanie ze wsparcia indywidualnego i grupowego w Klubie Integracji Społecznej os. [...], z porad specjalistów w KIS, poznanie metod poruszania się na rynku pracy;

B. uregulowanie sytuacji mieszkaniowej przez zawarcie korzystnej umowy najmu nieruchomości w L lub podjęcie decyzji o sprzedaży mieszkania za korzystną cenę i uregulowanie zadłużenia alimentacyjnego;

C. zapewnienie środków finansowych na utrzymanie, zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych przez posiadanie środków ze sprzedaży nieruchomości w L, uregulowanie zaległości alimentacyjnych, wystąpienie do komornika o korzystną ugodę;

D. podjęcie pracy w warunkach chronionych przez podpisanie umowy o pracę, zlecenie lub dzieło. Szczegółowo opisano role i poszczególne działania skarżącego i pracowników socjalnych w realizacji powyższych celów, wyznaczając terminy ich dokonania.

Z urządzeń ewidencyjnych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wynika, że zarejestrowano następujące sprawy z pomocy społecznej o symbolu 6320 ze skarg G. P.: III SA/Kr 902/09, III SA/Kr 1003/09, III SA/Kr 1004/09, III SA/Kr 216/11, III SA/Kr 424/11, III SA/Kr 469/11, III SA/Kr 537/11, III SA/Kr 727/11, III SA/Kr 1024/11, III SA/Kr 1338/11, III SA/Kr 1339/11, III SA/Kr 1340/11, III SA/Kr 1341/11, III SA/Kr 1517/11, III SA/Kr 1518/11, III SA/Kr 1519/11, III SA/Kr 1520/11, III SA/Kr 1521/11, III SA/Kr 1522/11, III SA/Kr 1523/11, III SA/Kr 1524/11, III SA/Kr 1525/11, III SA/Kr 1526/11, III SA/Kr 1527/11, III SA/Kr 1528/11, III SA/Kr 1529/11, III SA/Kr 1530/11, III SA/Kr 1531/11, III SA/Kr 715/12, III SA/Kr 716/12, III SA/Kr 717/12, III SA/Kr 718/12, III SA/Kr 719/12, III SA/Kr 720/12, III SA/Kr 721/12, III SA/Kr 722/12, III SA/Kr 723/12, III SA/Kr 724/12, III SA/Kr 725/12, III SA/Kr 813/12, III SA/Kr 814/12, III SA/Kr 815/12, III SA/Kr 816/12, III SA/Kr 817/12, III SA/Kr 818/12, III SA/Kr 1167/12, III SA/Kr 1168/12, III SA/Kr 1169/12, III SA/Kr 1170/12, III SA/Kr 1171/12, III SA/Kr 1172/12, III SA/Kr 1644/12, III SA/Kr 1645/12, III SA/Kr 1646/12, III SA/Kr 1821/12, III SA/Kr 12/13, III SA/Kr 13/13, III SA/Kr 57/13, III SA/Kr 58/13, III SA/Kr 59/13, III SA/Kr 60/13, III SA/Kr 61/13, III SA/Kr 424/13, III SA/Kr 425/13, III SA/Kr 426/13, III SA/Kr 427/13, III SA/Kr 428/13, III SA/Kr 429/13, III SA/Kr 430/13, III SA/Kr 431/13, III SA/Kr 432/13, III SA/Kr 433/13, III SA/Kr 434/13, III SA/Kr 555/13, III SA/Kr 556/13, III SA/Kr 557/13, III SA/Kr 558/13, III SA/Kr 559/13, III SA/Kr 560/13, III SA/Kr 561/13, III SA/Kr 562/13, III SA/Kr 563/13, III SA/Kr 564/13, III SA/Kr 893/13, III SA/Kr 894/13, III SA/Kr 895/13, III SA/Kr 896/13, III SA/Kr 897/13, III SA/Kr 1000/13, III SA/Kr 1001/13, III SA/Kr 1002/13, III SA/Kr 1003/13, III SA/Kr 1004/13, III SA/Kr 1005/13, III SA/Kr 1006/13, III SA/Kr 1007/13, III SA/Kr 1008/13, III SA/Kr 1009/13, III SA/Kr 1010/13, III SA/Kr 1011/13, III SA/Kr 1012/13, III SA/Kr 1013/13, III SA/Kr 1014/13, III SA/Kr 1015/13, III SA/Kr 1016/13, III SA/Kr 1017/13, III SA/Kr 1018/13, III SA/Kr 1019/13, III SA/Kr 1020/13, III SA/Kr 1021/13, III SA/Kr 1370/13, III SA/Kr 1395/13, III SA/Kr 1396/13, III SA/Kr 1397/13, III SA/Kr 1398/13, III SA/Kr 1399/13, III SA/Kr 1400/13, III SA/Kr 1401/13, III SA/Kr 1402/13, III SA/Kr 1403/13, III SA/Kr 1404/13, III SA/Kr 1405/13, III SA/Kr 1406/13.

Sprawy ze skarg G. P. na ww. decyzje SKO zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. akt III SA/Kr 555/13.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada, zatem, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) pozostaje zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz normami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W toku kontroli sądowoadministracyjnej, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.; dalej, jako: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto, mając na względzie regulację art. 135 p.p.s.a. sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na wstępie wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Ocena zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w powołanej ustawie, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w przepisie art. 2 ust. 1 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma jedynie na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wskazać w tym miejscu również należy, że pomoc społeczna spełnia jedynie funkcję subsydiarną, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta udzielanej pomocy.

Zarówno rodzaj, jak i zakres świadczenia, o które wnioskował skarżący, nie jest kwestią najistotniejszą dla rozwiązania sporu powstałego na tle kontrolowanych decyzji, bowiem istnienie potrzeby przyznania jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie bowiem szczegółowych przesłanek warunkujących przyznanie poszczególnych świadczeń pomocowych nie jest wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją uzyskania przez wnioskodawcę świadczenia. Uwaga ta odnosi się w pierwszej kolejności do świadczeń fakultatywnie przyznawanych, a więc takich, które organ może, ale nie ma prawnego obowiązku przyznać, pomimo spełnienia przez wnioskodawcę szczegółowo przedstawionych w ustawie kryteriów (art. 3 ust. 4 u.p.s.). Co więcej ustawodawca sformułował dodatkowy obowiązek polegający na współdziałaniu osoby wnioskującej o przyznanie pomocy ze środków publicznych w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w której się znalazła (art. 4 u.p.s.).

Zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 u.p.s. Uznanie takie, uzależnione jest od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz od liczby osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy i ubiegających się o nią.

Zaskarżone decyzje, wbrew stanowisku skarżącego, odpowiadają prawu.

Ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Podkreślić należy, że pomoc przyznawana na gruncie omawianej ustawy - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie.

Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 u.p.s.

Powyższy przepis statuuje po stronie organów obowiązek wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną pod kątem istnienia po jego stronie woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 674), lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie wbrew stanowisku skarżącego stwierdził, że organ odwoławczy nie naruszył art. 3 ust. 1 art. 8 oraz art. 39 ust.1 i 2 u.p.s. Organy administracji obu instancji zgromadziły materiał dowodowy świadczący o tym, że skarżący odmówił pozytywnego współdziałania z organem pomocy socjalnej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej.

Prawidłowo odmówiły przyznania skarżącemu zasiłków celowych. W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji w sposób szczegółowy wskazano wysokość i strukturę osiąganych przez skarżącego dochodów, a także aktualne koszty związane z zakwaterowaniem go w jednoosobowym pokoju w hotelu pracowniczym. Przy czym, w okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym jest, że skarżący jest właścicielem 3 lokali mieszkalnych w L. Sąd zaaprobował prawidłowe stanowisko organów o braku współdziałania skarżącego, ale zauważył także, że nie wystąpił brak zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej skarżącego, który uzasadniałby przyznanie mu zasiłków celowych na dofinansowanie opłat za hotel. Fakt, iż skarżący jest osobą chorą na cukrzycę i o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności oraz był działaczem Solidarności nie miał znaczenia w tych sprawach. Subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej, o którym była mowa na wstępie przesądza, bowiem, iż w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie zasiłku celowego nie współdziała z organami w zakresie rozwiązywania własnych problemów życiowych, a także ma własne możliwość zaspokojenia potrzeby mieszkaniowej (legitymuje się, bowiem prawem własności do lokalu mieszkalnego), jest w stanie pokonać trudności życiowe wykorzystując własne zasoby oraz zdolności i możliwości, więc nie może korzystać z pomocy społecznej.

Skargi G. P. odnośnie decyzji z ad. I nie odnoszą się w części do realnych rozstrzygnięć organów. Przede wszystkim skarżący w przedmiotowych sprawach domaga się przyznania zasiłków na zakup żywności w lipcu i sierpniu 2011r. w sytuacji, gdy zasiłek ten został mu przyznany tymi zaskarżonymi decyzjami. Wnosi również o skorygowanie kwoty zasiłków okresowych, których to zaskarżone decyzje nie dotyczą, nadto błędnie podnosi, iż organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły mu dochód w zaskarżonych decyzjach zaliczając do tego dochodu 60 zł wpłacane przez lokatorkę na fundusz remontowy kamienicy w L. W rzeczywistości organy obu instancji rozpoznając po raz drugi wnioski skarżącego o zasiłki celowe w miesiącach lipcu, sierpniu 2011r. w oparciu o wskazania wyroku WSA w Krakowie z 12 lipca 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 1517/11 skorygowały ten dochód, stwierdziły, że wyżej wskazana wpłata 60 zł dokonana przez lokatorkę nie wchodzi w skład dochodu skarżącego. Dochód skarżącego stanowił wyłącznie zasiłek stały w kwocie 444 zł. Zarzuty te są, więc oczywiście chybione, gdyż nie dotyczą zaskarżonych decyzji bądź dotyczą wyimaginowanych ustaleń organów obu instancji.

Skarżący, zdaniem Sądu, wyprowadził błędny pogląd z wyroku WSA w Krakowie z 12 lipca 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 1517/11 uznając, iż skoro poprzednio wydane decyzje zostały uchylone i że wówczas Sąd uznał, że nie doszło do zawarcia kontraktu socjalnego, to organ musiał wydać wyłącznie pozytywne dla niego decyzje w zakresie przyznania zasiłków celowych, gdyż nie można było sanować okoliczności zawarcia kontraktu socjalnego, a wówczas nie doszło do zawarcia kontraktu socjalnego, co było faktem. W tym zakresie skarżący ma rację gdyż w istocie Sąd, - wbrew stanowisku organów, które w tych sprawach powołują się aktualnie na okoliczności zawierania kontraktu - nie zobowiązał ich do podejmowania działań w zakresie zawarcia kontraktu socjalnego, tym bardziej, że te ustalenia miałyby mieć wpływ na rozstrzygnięcia wniosków z lipca i sierpnia 2011r. Organy błędnie zrozumiały wytyczne, stan faktyczny sprawy jest oceniany na czas sprzed wydawania decyzji a więc sprzed złożenia wniosków z lipca i sierpnia 2011r. Zatem rozważania organów obu instancji, co zmieniło się w stanie faktycznym po wydaniu decyzji następnie uchylonych w zakresie działań odnośnie zawarcia kontraktu socjalnego nie mogło mieć znaczenia dla sprawy.

Ocena współdziałania skarżącego z pracownikami socjalnymi w zakresie rozwiązywania jego problemów życiowych mogła dotyczyć wyłącznie okresu z daty złożenia wniosków i okresu sprzed tej daty. Z tym, że w ocenie Sądu, organy brak współdziałania skarżącego z pracownikami socjalnymi w tym czasie ustaliły prawidłowo, co stanowiło podstawę odmowy przyznania zasiłków celowych.

Reasumując powoływanie się na okoliczności faktyczne zaistniałe po wydaniu decyzji przez Prezydenta Miasta z dnia [...] i [...] 2011r. nie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia spraw (ad. I), bowiem w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej współdziałanie wnioskodawcy z pracownikami socjalnymi ma szerszy zakres działań niż tylko zawarcie kontraktu socjalnego. Współdziałanie dotyczy także pomocy pracowników w bieżącym rozwiązywaniu problemów wnioskodawcy, a niewątpliwie od 2010r. pracownicy takie działania podejmowali, natomiast skarżący traktował je, jako "nękanie" i nie przyjmował ich do wiadomości.

Należy wskazać, odnośnie decyzji ad. I i ad. II, iż nie można zgodzić się ze skarżącym w kwestii niewyjaśnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. W zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia zasadności wniosków organy poczyniły ustalenia wskazujące, zarówno na spełnienie przez skarżącego kryteriów do przyznania wnioskowanego świadczenia, jak i okoliczności, które na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy mogły usprawiedliwiać odmowę przyznania świadczenia. Okoliczności te wynikają z przeprowadzonego postępowania dowodowego stanowiącego źródło informacji w niniejszej sprawie. Skarżący w pismach do organów i w skargach do WSA w Krakowie jednoznacznie wskazywał, iż wie, jakiej aktywności z jego strony wymagają organy odnośnie podjęcia współdziałania w zakresie rozwiązywania jego trudnej sytuacji życiowej, w tym także odnośnie zawarcia kontraktu socjalnego.

Niewątpliwie od 2010 r. MOPS dążył do zaktywizowania skarżącego w pokonywaniu życiowych trudności i wskazywał mu możliwości samodzielnego radzenia sobie z problemami. Należy zauważyć, że obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc (lub korzystającej z niej) należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego, pomagających osobie lub rodzinie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Obowiązek współdziałania przedstawia się różnie w zależności od formy pomocy. Jedną tylko z tych form jest kontrakt socjalny. Brak należytego współdziałania osoby zainteresowanej z pracownikami pomocy społecznej wystąpi m.in. wtedy, gdy zainteresowany zajmuje wobec organu pomocy społecznej postawę roszczeniową, odnosi się krytycznie do wszystkich, czy też do większości działań organu, poddaje w wątpliwość ich sensowność, żąda wyręczenia go w rozwiązaniu jego problemów. Takie okoliczności mogą powodować odmowę przyznania świadczenia lub wstrzymanie wypłaty świadczeń pieniężnych.

Należy dodatkowo podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny słusznie zauważa, że ustawa o pomocy społecznej jest ukierunkowana na udzielanie wsparcia osobom rzeczywiście go potrzebującym. Nie dopuszcza wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, nie czynią tego jednak z własnej woli i wyboru.

Odnosząc się w tych realiach, do skargi należy mieć na uwadze fakt, że G. P. jest właścicielem 3 lokali mieszkalnych i przynajmniej w jednym z nich mógłby zamieszkać. W tych warunkach nie może być mowy o niezaspokojeniu jego potrzeb mieszkaniowych. Sąd w niniejszym składzie w pełni aprobuje i przyjmuje za własne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaprezentowane w wyroku z dnia 14 stycznia 2011 r. sygn. I OSK 1498/10 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Krakowie z dnia 14 kwietnia 2010 r. sygn. III SA/Kr 1003/09 w sprawie analogicznej jak przedmiotowa, ale dotyczącej innego okresu czasu. Organy orzekające w niniejszej sprawie wykazały zasadność odmowy przyznania skarżącemu zasiłków celowych na dofinansowanie opłat za hotel. W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji wskazano wysokość i strukturę osiąganych przez skarżącego dochodów, a także aktualne koszty związane z zakwaterowaniem go w hotelu pracowniczym. W okolicznościach niniejszej sprawy bezspornym jest, jak wyżej wskazano, że skarżący jest właścicielem 3 lokali mieszkalnych w L. Należy zaaprobować stanowisko organów, że w sprawie nie wystąpił brak zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej skarżącego, który uzasadniałby przyznanie mu zasiłku celowego na dofinansowanie do opłaty za hotel. Subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej, o którym była mowa na wstępie przesądza, bowiem, iż w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie potrzeby mieszkaniowej, legitymuje się prawem własności do lokalu mieszkalnego, to jest ona w stanie pokonać dotyczące tej kwestii trudności życiowe wykorzystując własne zasoby i możliwości.

Kontrolując, więc orzeczenia organów obu instancji w tej sprawie, Sąd stwierdził, że przy ich wydawaniu nie doszło do przekroczenia ram uznania administracyjnego. Istotą zasiłku celowego z art. 39 ustawy o pomocy społecznej jest zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej. Organy ustaliły bezsprzecznie, że skarżący jest właścicielem 3 lokali mieszkalnych w kamienicy w L. Zatem ma potencjalną możliwość zamieszkania w nich. Skarżący podnosi okoliczność, iż budynek w L jest zdewastowany i nie nadaje się do zamieszkania, ale ten argument jest nieprzekonywujący skoro w budynku tym niewątpliwie mieszkają lokatorzy. Wykładnia przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej nie pozostawia, bowiem żadnych wątpliwości, że to w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznane świadczenia w formie zasiłku celowego. W świetle powyższego rozstrzygnięcia w sprawie zasiłku celowego z przeznaczeniem na opłaty za hotel nie ma znaczenia czy skarżący współdziałał z pracownikami i czy chciał, czy nie chciał skorzystać z kontraktu socjalnego.

Odnośnie zaskarżonych decyzji ad. I i ad. II należy podzielić stanowisko organów, że ustawodawca wielką wagę przywiązuje do współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. Stosownie do art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych.

Wśród negatywnych zachowań świadczeniobiorców ustawodawca na pierwszym miejscu wymienia brak współdziałania w rozwiązywaniu trudności materialnych. Za szczególny przypadek braku współdziałania należy uznać odmowę zawarcia kontraktu socjalnego.

Wskazany w art. 11 ust. 2 u.p.s. brak współdziałania osoby może prowadzić do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych. Jest to więc tylko możliwość wydania takiego rozstrzygnięcia, co powinno być rozpatrywane indywidualnie w każdym przypadku. Ocenę istnienia lub nieistnienia przesłanek przyznania świadczenia należy oprzeć na podstawie materiału dowodowego, jaki w sprawie zebrano i jaki można było zebrać (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28.06.2011 r., sygn. III SA/Kr 965/10, LEX nr 994671).

W przedłożonych wraz z odpowiedziami na skargi aktach postępowania administracyjnego zawarto przesłany skarżącemu projekt kontraktu socjalnego i odpowiedzią skarżącego, co wskazuje, że organy dopełniły swoich obowiązków umożliwiając jednocześnie Sądowi kontrolę poprawności merytorycznej zaskarżonych rozstrzygnięć.

Niewątpliwie w sprawach osób od wielu lat korzystających z pomocy społecznej należy mieć na uwadze, że pozbawienie właśnie takich osób świadczeń może prowadzić do pogłębienia ich trudnej sytuacji, wbrew celom pomocy społecznej, na co Sąd zwracał uwagę w poprzednich orzeczeniach w sprawach skarżącego.

Nawet, gdy brak współdziałania jest ewidentny, to za przyznaniem pomocy społecznej mogą przemawiać jej cele. Brak możliwości przyznania pomocy musi być wykazany, nie może być to gołosłowny argument, mający uzasadniać niechęć udzielenia pomocy z uwagi na trudności występujące w relacjach z osobą jej potrzebującą. Obowiązek współdziałania musi być interpretowany z uwzględnieniem zasad i celów pomocy społecznej, z dostosowaniem do konkretnej sytuacji i osoby. Stąd też z dużą ostrożnością należy oceniać brak efektywnej współpracy z niektórymi świadczeniobiorcami, zwłaszcza osobami niepełnosprawnymi, dotkniętymi chorobą, nawet, jeżeli wykazują postawę roszczeniową wiążącą się z obiektywnie istniejącą ich trudną sytuacją życiową (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 24 września 2008 r., sygn. III SA/Kr 39/08, LEX nr 535005).

Z drugiej strony egzekwowanie od świadczeniobiorcy obowiązku współdziałania jest niezwykle ważne, w przeciwnym, bowiem wypadku pomoc ograniczać się będzie do prostego rozdawnictwa świadczeń i braku eliminacji źródeł problemów społecznych.

Powyższe wskazuje, że bierna (czy negatywna) postawa wnioskodawcy czy świadczeniobiorcy nie zwalnia jednakże organu od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie może stanowić podstawy do instrumentalnego zastosowania art. 11 ust. 2 u.p.s. Oznacza to, że organ powinien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 7, 77 § 1 K.p.a.).

Analizując dokumentację zawartą w przedłożonych z odpowiedziami na skargi aktach postępowania zdaniem Sądu, organy wystarczająco wskazały przywoływane w uzasadnieniach wszystkich zaskarżonych decyzji okoliczności o braku współpracy skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyrokach wielokrotnie zwracał skarżącemu uwagę na obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu swojej sytuacji. Obowiązek współdziałania w każdym przypadku należy indywidualizować w odniesieniu do osoby wnioskującej czy korzystającej z pomocy społecznej i sytuacji, w jakiej się znajduje.

Zdaniem Sądu, organy mogły domagać się takiego współdziałania od skarżącego od wielu lat korzystającego z tych świadczeń zwłaszcza, że skarżący jest osobą z wyższym wykształceniem i nie jest osobą nieporadną, o czym świadczą podejmowane przez skarżącego działania. Dlatego wyznaczając spotkania w celu zawarcia kontraktu, przesyłając skarżącemu opracowany projekt kontraktu, czy też chociażby podejmując próby omówienia projektu kontraktu podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, organy mogły, a nawet powinny oczekiwać aktywnej współpracy ze strony skarżącego w wypracowaniu takich działań, które doprowadzą skarżącego do zmiany sytuacji, w której się znajduje.

Jak już wskazano wyżej przepis art. 4 u.p.s. nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności, wyrażonej w art. 2 ust. 1 u.p.s., gdzie postanowiono, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Organy pomocy społecznej są zobowiązane do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych. Brak aktywności ze strony zainteresowanego pomocą uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Stosownie, bowiem do treści art. 11 ust. 2 u.p.s., w zakresie znajdującym zastosowanie w sprawie, brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej.

Nie można też nie zauważyć, że jeżeli skarżący podjął takie działania zmierzające do zmniejszenia zaległości alimentacyjnej, do zniesienia obowiązku alimentacyjnego, do uzyskania alimentów od swoich jak się okazało pracujących synów, czy też trwa postępowanie o współposiadanie majątku małżeńskiego, a prawnik przygotowuje pozew o podział majątku małżeńskiego – nic nie stało na przeszkodzie do wpisania tych działań do treści kontraktu socjalnego.

Wykazywana przez skarżącego aktywność w pozyskiwaniu świadczeń z pomocy społecznej, przez jak twierdzą organy, comiesięczne wnioski o przyznanie świadczeń, winna być przez skarżącego wykorzystana przede wszystkim w rozwiązywaniu swoje trudnej sytuacji, której organy nie kwestionują.

Organy twierdzą, że sytuacja materialna skarżącego jest zła, podobnie jak stan zdrowia, ale są w pełni uprawnione do domagania się współpracy, a brak współpracy zasadnie, zdaniem Sądu, potraktowały, jako podstawę odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń.

Zgodnie z art. 108 ust. 1 u.p.s. w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej pracownik socjalny zatrudniony w ośrodku pomocy społecznej lub w powiatowym centrum pomocy rodzinie może zawrzeć kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną, w celu wzmocnienia aktywności i samodzielności życiowej, zawodowej lub przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu.

Nie mogła przynieść zamierzonego skutku argumentacja skarżącego, że organ jednostronnie przygotował i przesłał skarżącemu projekt kontraktu socjalnego i narzucił skarżącemu niekorzystne propozycje rozwiązywania sytuacji, w jakiej się znajduje.

Sąd w sprawie w pełni podziela dotychczasowe stanowisko orzecznictwa w tej kwestii. Kontrakt socjalny, którego celem jest wzmocnienie osoby ubiegającej się o pomoc w zakresie aktywności i samodzielności życiowej i zawodowej lub przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, musi uwzględniać zasady wynikające z u.p.s. oraz warunki, na jakich ustala się poszczególne świadczenia. Przepisy u.p.s. nie odsyłają do uregulowań k.c. i nie przewidują równości kontrahentów, w tym także w określaniu jego treści (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22.09.2011 r., sygn. I OSK 674/11, LEX nr 1149416, z dnia 22.11.2011 r., sygn. I OSK 673/11, LEX nr 1149415). Ostateczny kształt kontraktu socjalnego co do jego treści należy do organu pomocy społecznej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22.09.2011 r., sygn. I OSK 675/11, LEX nr 1068526). Zatem, aby ten ostateczny kształt kontraktu uwzględniający konkretną sytuację osoby wnioskującej o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej wypracować, niezbędne jest współdziałanie tej osoby z organem pomocy społecznej, którego to obowiązku wynikającego z treści art. 4 u.p.s. jak trafnie zdaniem Sądu organy przyjęły, skarżący nie spełnił.

Z samej argumentacji skarżącego wynika, że nie podejmuje współdziałania uznając, że nie należy zawierać kontraktu socjalnego z osobami, które nie posiadają możliwości podjęcia działań w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji np. z uwagi na zły stan zdrowia, wiek. Ta argumentacja, co do własnych możliwości w przezwyciężaniu trudnej sytuacji pozostaje przede wszystkim w sprzeczności ze wskazanymi powyżej, a podjętymi przez skarżącego działaniami, które przyniosły zamierzony przez skarżącego skutek, w tym także uzyskanie zameldowania na pobyt stały w Domu Pracownika (w zakładzie hotelarskim jak wynika z treści uzasadnienia nieprawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18.09.2012 r., sygn. III SA/Kr 1380/11). Wprawdzie nie zawsze te działania, jak wskazuje skarżący, były skuteczne (chociażby w kwestii uzyskania "mieszkania socjalnego" czy też starań się o "rentę specjalną od Premiera RP"), to nie można uznać, że skarżący jest osobą, która nie posiada możliwości podjęcia działań w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji.

Na marginesie należy zwrócić uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie prawomocnym postanowieniem z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 807/11 odrzucił skargę G. P. na akt Prezydenta Miasta z dnia [...] 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawarcia umowy najmu uznając, że skarżący nie poprzedził skargi wezwaniem organu do usunięcia naruszenia prawa, jak wymaga tego art. 52 § 3 p.p.s.a. W sprawie tej pismem z dnia 8 lipca 2009r. nr [...] Prezydent Miasta poinformował skarżącego, iż brak jest podstaw prawnych do pozytywnego rozpatrzenia jego wniosku o przyznanie lokalu mieszkalnego z zasobu mieszkaniowego Gminy, gdyż jest współwłaścicielem budynku mieszkalnego w L.

Powiązana z powyższą pozostaje argumentacja skarżącego, że MOPS pomija ustawę o zatrudnieniu i zapobieganiu bezrobociu i dobrze wie, że jako osoba niepełnosprawna o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności otrzymująca stały zasiłek nie jest w myśl tej ustawy osobą niepełnosprawną bezrobotną (dotyczy to osób z lekkim stopniem niepełnosprawności), dlatego żeby otrzymać zasiłek musiał się wyrejestrować z urzędu do spraw zatrudnienia.

Należy, zatem podnieść, że ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy zawiera ustawową definicję bezrobotnego, od którego to statusu uzależnia możliwość korzystania z instytucji w tej ustawie przewidzianych. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. i tej ustawy: ilekroć w ustawie jest mowa o: bezrobotnym - oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 i 2 lit. a-g lub lit. i, j, l, lub cudzoziemca - członka rodziny obywatela polskiego, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej, albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem uczącej się w szkole dla dorosłych lub przystępującej do egzaminu eksternistycznego z zakresu tej szkoły lub w szkole wyższej gdzie studiuje w formie studiów niestacjonarnych, zarejestrowaną we właściwym dla miejsca zameldowania stałego lub czasowego powiatowym urzędzie pracy oraz poszukującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jeżeli nie pobiera na podstawie przepisów o pomocy społecznej zasiłku stałego.

Zdaniem Sądu jeżeli, zatem skarżący uznał, że będzie pobierał zasiłek stały z pomocy społecznej, co uniemożliwia uzyskanie statusu osoby bezrobotnej, to okoliczność ta przy braku orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, posiadanym wykształceniu wyższym wskazuje, że skarżący nie zamierza rozwiązać swojej trudnej sytuacji przez podjęcie zatrudnienia, przy jednoczesnym braku współdziałania z organami pomocowymi w tym zakresie. Zasadniczym, bowiem warunkiem, który powinna spełniać osoba uznana za bezrobotną jest jej zdolność i gotowość do podjęcia proponowanego jej zatrudnienia, co nie zachodzi w odniesieniu do osoby całkowicie niezdolnej do pracy.

Nie jest też możliwa do zaakceptowania z punktu widzenia zasad pomocy społecznej wynikających z art. 3 u.p.s. sytuacja, w której wieloletni beneficjent pomocy społecznej zauważa potrzebę zabezpieczenia przyszłych dochodów osób bliskich z posiadanej nieruchomości, natomiast nie chce wykonując obowiązek współdziałania, wykorzystać tej nieruchomości w rozwiązaniu swojej obecnej trudnej sytuacji. Taką postawę zajmuje skarżący, o czym świadczy argumentacja, że MOPS w decyzjach notorycznie proponuje sprzedaż lokalu w L, co spowodowałoby, że dzieci by nie miały stałego dochodu z czynszu. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednakże zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Celem pomocy społecznej nie jest całkowite utrzymanie podopiecznego, lecz wspieranie go w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej przy jego aktywnym współudziale. Odmowa podpisania kontraktu socjalnego, którego celem jest rozwiązanie trudnej sytuacji, w jakiej się znajduje, oznacza brak respektowania przez niego tych warunków, a co za tym idzie, uzasadnia wydanie decyzji odmownej w przedmiocie wnioskowanych świadczeń.

Należy podkreślić, że przywoływane przez skarżącego przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 67, 69) nie mogą i nie stanowią samodzielnej podstawy do przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Przepisy art. 67, 69 Konstytucji RP stanowią jedynie pewien wzorzec określający w sposób ogólny ramy zabezpieczenia społecznego, kierunki polityki państwa i są adresowane głównie do organów prawodawczych. Przepisy te stanowią, zatem źródło gwarancji, a nie praw podmiotowych obywatela dla zabezpieczenia społecznego, które dopiero konkretyzują się w ustawach zwykłych, w tym przypadku u.p.s.

Odnośnie podnoszonych przez skarżącego okoliczności i zdarzeń, które w ocenie skarżącego stanowiły przyczynę trudnej sytuacji, w jakiej się znajduje należy podkreślić, że świadczenia z pomocy społecznej nie mają charakteru odszkodowania czy rekompensaty w powszechnym tego słowa znaczeniu. Przesłanki przyznania świadczeń określa ustawa o pomocy społecznej, a organy pomoc społeczną świadczące są uprawnione i jednocześnie zobowiązane do ich stosowania zgodnie z zasadą praworządności wyrażoną w art. 6 K.p.a. Przyznanie świadczeń w oparciu o przesłanki pozaustawowe stanowiłoby naruszenie prawa.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że zaskarżone decyzje są zgodne z prawem, gdyż ani argumentacja skarg, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, dlatego Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Podstawą prawną wynagrodzenia adwokata wyznaczonego dla skarżącego jest art. 250 p.p.s.a. w związku z art. 29 ust.1 ustawy z dnia z dnia 26 maja 1982 r. –Prawo o adwokaturze ( Dz.U. z 2009 r., nr 146, poz. 1188 ze zm.), określając ich wysokość na podstawie §19 pkt 1 i §18 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461).