Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 197/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 6 pkt 3, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, ust. 2, ust. 2e, ust. 2f, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: Art. 132, art. 144(1)
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Dnia 23 czerwca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Asesor WSA Marcin Olejniczak Protokolant Specjalista Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2023 roku sprawy ze skargi R. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 20 grudnia 2022 r. nr SKO.4140.67.22 w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. /a.tp.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.), zwanej k.p.a., oraz art. 61 ust. 2e ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.), zwanej u.p.s., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia 18 października 2022 r. ustalającą R.B. opłatę za pobyt babki – J.P. w Domu Pomocy Społecznej w S., w wysokości 2016,83 zł, za okres od 6 lipca 2020 r. do 16 kwietnia 2021 r.

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że decyzją z dnia 7 kwietnia 2020 r. nr [...] została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w S. Przebywała w tej placówce od dnia 6 lipca 2020 r. do dnia 16 kwietnia 2021 r. Jednocześnie organ zwrócił uwagę, że ośrodek pomocy społecznej miał obowiązek przeprowadzić wywiady środowiskowe u osób zobowiązanych do wnoszenia opłat celem sprawdzenia możliwości ich partycypacji w kosztach pobytu J.P. w domu pomocy społecznej. R.B. pismem z dnia 7 października 2021 r. została zawiadomiona o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia opłat. Tego samego dnia wystąpiono do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. o przeprowadzenie z nią wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi ośrodek ten poinformował (w piśmie z dnia 27 października 2021 r.), że R.B. nie stawiła się do siedziby GOPS w S. oraz nie nawiązała kontaktu telefonicznego z pracownikami. Organ I instancji kolejny raz zwrócił się o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w dniu 16 grudnia 2021 r. Strona ponownie nie nawiązała kontaktu z jednostką pomocy społecznej. W tej sytuacji organ I instancji jeszcze raz poinformował skarżącą (w piśmie z dnia 28 grudnia 2021 r.) o konieczności skontaktowania się z Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w S.. W piśmie tym wskazano na przepisy dotyczące zasad wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej i poinformowano o konsekwencjach braku współpracy w zakresie ustalenia sytuacji finansowej. Działania strony zakwalifikowano jako niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i przesłano jej umowę w sprawie ponoszenia opłat, w której zawarto kwotę wynikającą z faktu niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Uprzedzono stronę, że w przypadku odmowy zawarcia umowy odpłatność zostanie ustalona w drodze decyzji administracyjnej. Wobec faktu, że strona nie podpisała umowy ani nie nawiązała w tej sprawie żadnego kontaktu z organem I instancji stwierdzono, że odmówiła ona zawarcia umowy.

Analizując sprawę organ odwoławczy stwierdził, że podejmowano próby przeprowadzenia u skarżącej wywiadu środowiskowego, a w kierowanych do niej pismach przekazywano informacje o zasadach ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w S. informował w pismach z dnia 27 października 2021 r. i 3 stycznia 2022 r., że R.B. nie stawiła się w wyznaczonych terminach, nie nawiązała również kontaktu telefonicznego. Organ I instancji przedstawiał jej regulacje prawne mające zastosowanie w tego rodzaju sprawach w pismach z dnia 28 grudnia 2021 r. i 29 września 2022 r., drugie z wymienionych pism zawierało także propozycję zawarcia umowy określającej wysokość opłat. Wszystkie te pisma były skutecznie doręczane.

Zdaniem zatem organu odwoławczego, w tych okolicznościach zachodziły podstawy do zakwalifikowania postawy strony jako równoznacznej z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i odmową zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. Spełnione zostały zatem przesłanki do zastosowania przewidzianej na wypadek wystąpienia takiej sytuacji regulacji zawartej w art. 61 ust. 2e u.p.s. - ustalenia opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2. Przy czym stosownie do treści art. 61 ust. 2f u.p.s. wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

Mając na uwadze powyższe Kolegium wyjaśniło, że w piśmie z dnia 13 grudnia 2022 r. organ I instancji wskazał, że J.P. przebywała w Domu Pomocy Społecznej w S. w okresie od dnia 6 lipca 2020 r. do dnia 16 kwietnia 2021 r. Całkowity koszt pobytu wyniósł 38 428,66 zł. Sama mieszkanka ze swojej emerytury uiściła 13 021,24 zł. Odpłatność ustalona dzieciom J.P. wyniosła 15 531,72 zł. Tak więc po wniesieniu opłat przez mieszkankę domu pomocy społecznej i jej dzieci pozostała do zapłaty kwota 9 875,70 zł. J.P. posiadała czternaścioro wnuków, w tym trzynaścioro pełnoletnich posiadających własne dochody. Części z nich nie ustalono opłaty z uwagi na zbyt niskie dochody, pozostali dokonali opłat w wysokości 3 825,20 zł. Nadal zatem pozostaje nie uregulowana kwota 6050,50 zł. Kwota ta zdaniem organu I instancji powinna zostać podzielona proporcjonalnie, tj. po 2016,83 zł, pomiędzy troje wnuków, którzy odmówili zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. oraz nie wyrazili zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego: Ł. S., T. S. i R.B.

W ocenie organu odwoławczego, wnioski organu I instancji znajdują oparcie w odnoszącym się do przedmiotu postępowania orzecznictwie. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2021 r. (sygn. akt I OSK 574/21, publ. cbosa) wskazano, że rodzinny wywiad środowiskowy stanowi podstawowy i obligatoryjny dowód przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dowodowego. Z jego przeprowadzeniem ustawodawca wiąże określone konsekwencje, które w zależności od okoliczności danej sprawy mogą być szczególnie korzystne dla zobowiązanego. W dalszych wywodach sąd pokreślił, że ten kto uchyla się od kontaktu z organem pomocowym i uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu rodzinnego, sam pozbawia się możliwości przedstawienia tych okoliczności, a tym samym i wpływu na wysokość ustalonej opłaty. Ustawodawca, na wypadek braku współdziałania zobowiązanego do ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, w tym odmowy sporządzenia wywiadu środowiskowego czy odmowy podpisania umowy lub nie zareagowania na doręczoną umowę, przewidział w art. 61 ust. 2e ustawy szczególne zasady ustalania opłaty.

Kolegium w pełni podzieliło zaprezentowane stanowisko. Jednocześnie organ odwoławczy dodał, że w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją organ I instancji w sposób jasny i wyczerpujący informował skarżącą o podstawach prawnych ustalania opłaty, a wynika to z treści pism kierowanych do skarżącej.

Organ odwoławczy ocenił, że zarzuty formułowane w odwołaniu strony są nietrafne i zaznaczył, iż śmierć osoby, która była mieszkanką domu pomocy społecznej nie uzasadnia umorzenia postępowania w sprawie ustalenia opłat obciążających osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt. 2 u.p.s. W tym przypadku nie chodzi o zobowiązania osoby zmarłej, ale o określenie opłat nakładanych na członka jej rodziny. Nie ma podstaw do uznania bezprzedmiotowości prowadzenia takiego postępowania. Nadto Kolegium podkreśliło, że decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. obowiązek, którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Od momentu przyjęcia do domu pomocy rozpoczyna się pobyt w nim, który zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. jest odpłatny. Na poparcie powyższego Kolegium odwołało się do orzecznictwa.

Końcowo organ II instancji zauważył, że strona skutecznie skorzystała z przysługującego jej uprawnienia do wniesienia odwołania, a kwestia możliwości wnoszenia środków zaskarżenia w postaci elektronicznej na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej nie wpłynęła na możliwość merytorycznego rozstrzygania w tej sprawie.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła R.B., zarzucając błędną interpretację prawa w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt jej babki J.P. w domu pomocy społecznej. W ocenie skarżącej, w tej sprawie popełniono też wiele błędów proceduralnych.

Skarżąca wniosła o wnikliwe zbadanie postępowania w sprawie J.P. i dodała, że w sprawie składane było szereg wniosków, które w ogóle nie zostały uwzględnione. Począwszy od tych, że J.P. była osobą represjonowaną, posiadała legitymację kombatancką (dowód załączony do akt sprawy) i w ocenie skarżącej, z uwagi na sam fakt powinna być w tym szczególnym czasie zwolniona z opłat za dom pomocy społecznej.

Motywując skargę skarżąca wskazała, że GOPS we W. zawarł kilka ugód w sprawie odpłatności za pobyt w dps J.P.. Nadto dodał, że w jej ocenie Kierownik był bardzo wyrozumiały, jeżeli chodzi o syna S. P., zważywszy na to jakie przedstawił dochody (blisko 1 min zł obrotu rocznie). S.P. jest synem, czyli osobą zobowiązaną do alimentacji, dlatego też zważywszy na jego dochody zawarta z nim ugoda była na szkodę urzędu, a Kierownik wyraziła na to zgodę.

Zdaniem skarżącej, obciążenie jej, tj. wnuczki jest niezgodne z prawem, gdyż w pierwszej linii zobowiązane do opłat są dzieci, których J.P. miała [...] i to one powinny być obciążone tymi opłatami. J.P. nie była pozbawiona władzy rodzicielskiej ani nie miała jej ograniczonej.

Skarżąca wyjaśniła również, że w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej dzieci, wobec których rodzic był pozbawiony władzy rodzicielskiej są zwolnione z opłat za pobyt rodzica w dps. Analizując bardziej wnikliwie ten przepis można, na zasadzie analogii wywnioskować, że wnuki zobowiązane są do alimentacji wobec dziadków tylko wtedy, kiedy to one z różnych względów pobierały alimenty od dziadków.

W dalszej kolejności skarżąca podniosła, że J.P. była jej babką i nie przysługiwała jej władza rodzicielska wobec skarżącej. Babka jej nie alimentowała, dlatego też skarżąca nie czuje się zobowiązana do zapłaty za jej pobyt w domu pomocy społecznej, dlatego też nie poddała się wywiadowi, o którym mowa w ustawie.

Nadto skarżąca dodała, że babka J.P. przekazała gospodarstwo, miała wypowiedzianą służebność osobistą u syna M. P. (w aktach znajdują się stosowne dokumenty) i nikt w ogóle nie wziął tego pod uwagę.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259) z późn. zm.), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.) dalej jako: u.p.s.

Stosownie do art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Według art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Z art. 61 ust.2. u.p.s. wynika, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Wysokość odpłatności może zostać ustalona w drodze umowy zawartej na podstawie art.103 ust. 2 u.p.s., bądź na podstawie decyzji administracyjnej, w przypadkach, o których mowa w art. 61 ust. 2d i 2e u.p.s.

Stosownie do art.61 ust. 2e u.p.s., w przypadku odmowy przez małżonka, zstępnego bądź wstępnego zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Stosownie zaś do art. 61 ust. 2f u.p.s. wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika, że ustawodawca przewidział określoną kolejność osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy 70% jej dochodu nie jest wystarczające dla pokrycia tych kosztów w pełnym zakresie, co ma miejsce w przedmiotowej sprawie.

W takiej sytuacji zachodzi konieczność partycypacji w kosztach jej pobytu innych podmiotów wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 i 3 u.p.s. Rzeczą organu jest wówczas ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, stanowiącą nie więcej niż 70% jego dochodów. Następnie organ winien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty.

Zasada kolejności przyjęta w art. 61 u.p.s. oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust.1., obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Przepis art. 61 ust. 2 u.p.s. określa sytuacje, w jakich osoby w nim wymienione będą zobowiązane do partycypowania w kosztach utrzymania osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej. Określa też gwarancje dla osoby zobowiązanej, że dochód pozostający na osobę w rodzinie po ustaleniu jej zobowiązania na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej nie będzie niższy, niż 300% kryterium dochodowego. W sytuacji, kiedy dochody mieszkańca domu pomocy nie są wystarczające do pokrycia całości kosztów pobytu, należy obciążyć dalsze osoby zobowiązane. Prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 u.p.s., to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Wynik powyższego działania matematycznego (o ile stanowi liczbę dodatnią) stanowić będzie górną granicę opłaty, jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną (por. np. wyrok NSA w Warszawie z dnia 10 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 2820/16, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 68/23; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II SA/Po 884/12, Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach www.orzeczenia.nsa.gov.pl , dalej CBOSA).

W postępowaniu dotyczącym ustalenia opłaty za pobyt mieszkańca organ ma obowiązek ustalić zarówno aktualny koszt utrzymania osoby przebywającej w domu opieki społecznej, wysokość opłat ponoszonych przez osobę umieszczoną w domu pomocy społecznej oraz aktualną jej sytuację dochodową oraz osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., na których ciąży obowiązek partycypowania w kosztach pobytu pensjonariusza w placówce. Obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić. Organ nie ma podstaw, aby spośród osób zobowiązanych traktować wybiórczo tylko niektóre a nich. Co do zasady konkretyzacja taka powinna nastąpić w drodze decyzji wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w u.p.s. oraz ustalenie przypadających na nich kwot opłaty (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z 23 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1510/21, wyrok WSA w Kielcach z 11 stycznia 2022 r. II SA/Ke 761/21, CBOSA). W przypadku, gdy liczba zstępnych jest większa niż jeden, wówczas każdy z nich ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, różnicowany jedynie z uwagi na kryterium dochodowe. Bez znaczenia pozostaje stopień pokrewieństwa.

Wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. W orzecznictwie wskazuje się, że to ustawodawca zdecydował, iż powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku, pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej (por. wyroki NSA z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt I OSK 1952/18; z dnia 23 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 76/20, CBOSA).

Przenosząc te ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy zwrócenia uwagi wymaga, że jak ustalił organ odwoławczy ustalił koszt pobytu wyniósł 38 428,66 zł, przy czym J.P. ze swojej emerytury uiściła 13 021,24 zł. Osobami mogącymi ponosić koszty pobytu w DPS oprócz samej strony są dzieci i pozostałe pełnoletnie wnuki mieszkanki domu pomocy społecznej, łącznie 17 osób. W niniejszej sprawie organ ustalił wysokość opłaty dla każdego z dzieci i pełnoletnich wnuków J.P. w następujących wysokościach:

1) S.P. – opłata w wysokości 14.526,56 zł,

2) J. P. – opłata w wysokości 498, 12 zł,

3) K. B. – opłata w wysokości 1.874,40 zł,

4) A. W. – opłata w wysokości 1.405,84 zł,

5) A.P. – opłata w wysokości 333,42 zł,

6) P.S. – opłata w wysokości 211,54 zł.

Dla osób wymienionych powyżej opłata została określona w umowie zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. Dla J. S. opłata w wysokości 487,13 zł została ustalona decyzją administracyjną. W odniesieniu do 7 osób opłata nie została ustalona ze względu na nieosiągnięcie dochodu przekraczającego 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Spośród zobowiązanych na mocy art. 61 ust.1 pkt 2 u.p.s. trzy osoby odmówiły zawarcia umowy oraz nie wyraziły zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Jedną z nich była skarżąca. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca nie wyraziła zgody na zawarcie umowy oraz na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i rodzinnego.

Należało zatem wziąć pod uwagę treść art. 61 ust. 2e u.p.s., wskazującego na reguły ustalania opłaty w odniesieniu do zobowiązanych, którzy nie tylko odmawiają zawarcia umowy, ale jednocześnie nie wyrażają zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W ich przypadku wysokość opłaty również ustalana jest w drodze decyzji, przy czym opłata ma stanowić różnicę między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, bez wzięcia pod uwagę "ograniczeń" zobowiązanego. Ustawodawca bowiem bardziej restrykcyjnie potraktował postawę osób bliskich mieszkańca, którzy odmówią zawarcia umowy i nie wyraża zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ratio legis tych unormowań sprowadza się do założenia, że skoro osoby te nie chcą ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że są w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze. W przypadku gdy więcej niż jedna osoba zobowiązana do ponoszenia odpłatności odmawia podpisania umowy oraz przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, pozostała opłata stanowiąca dopełnienie średniego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej obciąża te osoby proporcjonalne, a więc w równych częściach. Należy wskazać, że opłat nie dzieli się po równo na wszystkich zobowiązanych, lecz tylko na osoby do których zastosowanie ma przepis art. 61 ust. 2e u.p.s.

Skarżąca wskazuje, iż jako wnuczka nie jest zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt babci w domu pomocy społecznej bowiem zobowiązanymi w pierwszej kolejności są dzieci J.P., która nie została pozbawiona władzy rodzicielskiej i nie miała jej ograniczonej oraz, że wnuki zobowiązane są tylko wtedy gdy z różnych względów pobierały alimenty od dziadków. Zarzuty te nie są uzasadnione wobec brzmienia art. 61 ust. 1 u.p.s. oraz ukształtowanej linii orzeczniczej. W judykaturze podkreśla się, że przepis art. 61 ust. 1 u.p.z.p. zawiera krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność, w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt. Jednak o regule kolejności nie ma mowy w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Ustawa nie różnicuje bowiem zstępnych na dalszych i bliższych, a więc każdy ze zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki) ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 427/22, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 29 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Go 615/21; wyrok WSA w Opolu z 31 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Op 20/22, CBOSA).

Wypada także zaznaczyć, iż obowiązek zstępnego ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej powstaje z mocy art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. i nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, uregulowanym w przepisach k.r.i.o. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w sprawie opłaty nie ma zastosowania zasada wyrażona w art. 132 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359), zgodnie z którą obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Nie dotyczy go także norma z art. 1441 zdanie pierwsze Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do d.p.s. (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 1145/19, CBOSA).

W świetle powyższego za niezasadny należało uznać podnoszony przez skarżącą zarzut naruszenia przepisów ustawy, polegającego na tym, że (jak chce tego skarżąca) opłatą winny zostać obciążone wyłącznie dzieci J.P., jako zobowiązane w pierwszej kolejności przed wnukami.

Na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa także osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca domu pomocy społecznej. Nawet brak jakichkolwiek relacji między tymi osobami nie ma znaczenia w perspektywie powstania obowiązku wnoszenia opłaty. Ustawodawca oparł zobowiązanie członków rodziny wyłącznie na więzach pokrewieństwa, a nie na faktycznym związku zobowiązanego do opłaty oraz korzystającego z usług domu pomocy społecznej.

Dla ustalenia przedmiotowej opłaty nie ma znaczenia okoliczność oddziedziczenia czy też otrzymania w darowiźnie określonych przedmiotów majątkowych. Przepisy u.p.s. nie uzależniają bowiem pokrywania wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej od uzyskania korzyści majątkowej od mieszkańca domu. Jeżeli osoba ubiegająca się o umieszczenie w placówce lub w niej przebywająca dokonuje rozporządzeń swoim mieniem na rzecz innej osoby, to po stronie obdarowanego lub przyszłego spadkobiercy nie powstają zobowiązania związane z opłatami za dom pomocy społecznej. Kwestię odpłatności ustawa uzależnia tylko i wyłącznie od dochodów każdej z osób wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., nie wprowadzając w tym zakresie kryteriów słusznościowych lub zasad współżycia społecznego.

W konsekwencji za nieuzasadniony należało uznać zarzut nieuwzględnienia przez organ okoliczności związanych z tym, że J.P. przekazała gospodarstwo rolne synowi M. P. zaś ustanowiona na jej rzecz służebność osobista została wypowiedziana. Również zarzut związany z pominięciem przez organ faktu, że skarżąca nie jest zobowiązana do alimentacji na rzecz J.P. ani też nie otrzymywała od niej alimentów, w świetle obowiązujących przepisów nie znajduje podstaw, bowiem okoliczności te nie zostały przez ustawodawcę zaliczone do okoliczności mających znaczenie dla ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Sąd podziela stanowisko organu co do tego, że w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją organ I instancji w sposób jasny i wyczerpujący informował skarżącą o podstawach prawnych ustalania opłaty. Znajduje ono uzasadnienie w aktach postępowania administracyjnego, w szczególności w treści pism kierowanych do skarżącej. Trafnie również wskazuje organ, że śmierć osoby, która była mieszkanką domu pomocy społecznej nie uzasadnia umorzenia postępowania w sprawie ustalenia opłat obciążających osoby wymienione w art. 61 ust. 1 pkt. 2 u.p.s., bowiem w takim przypadku nie chodzi o zobowiązania osoby zmarłej, ale o określenie opłat nakładanych na członka jej rodziny za okres, w którym przebywała w domu pomocy społecznej.

Podsumowując Sąd doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, ani też innego naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z przebiegu postępowania przed organami orzekającymi w sprawie wynika jednoznaczny wniosek dla Sądu, że skarżąca nie współpracowała z nimi w celu ustalenia jej sytuacji dochodowej, co skutkować musiało zastosowaniem art. 61 ust. 2e u.p.s. Sąd uznał, że zarzuty skarżącej podniesione w skardze nie znajdują uzasadnienia wobec treści przywołanych powyżej przepisów ustawy o pomocy społecznej.

W tym stanie sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego jest zgodna z prawem, powinna pozostać w obiegu prawnym i dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.