Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 737/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2024 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia 12 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję w całości; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz strony skarżącej kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Rektor Uniwersytetu im. [...] w P. (dalej: Rektor Uniwersytetu; Rektor), po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek T. R. z dnia 10 maja 2023 r., decyzją z dnia 12 września 2023 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prodziekana Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa (dalej: Prodziekan WNPiD; Prodziekan) z dnia 21 kwietnia 2023 r. nr [...] w sprawie skreślenia T. R. (dalej również: student; skarżący; strona) z listy studentów.

Decyzja Rektora Uniwersytetu zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.

Prodziekan WNPiD, działając z upoważnienia Rektora Uniwersytetu, decyzją z dnia 21 kwietnia 2023 r. nr [...] [...] skreślił T. R. z listy studentów Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu im. [...] w P. (dalej również: WNPiD Uniwersytetu) kierunku Bezpieczeństwo narodowe [I rok studiów stacjonarnych 3-letnich pierwszego stopnia].

W uzasadnieniu Prodziekan WNPiD Uniwersytetu stwierdził, że student zalicza semestr i rok studiów w terminach określonych przez rektora na dany rok akademicki; zaliczenie semestru i roku studiów dziekan potwierdza w karcie okresowych osiągnięć studenta będącej wydrukiem z systemu USOS; zgodnie z określonymi przez rektora terminami rozpoczęcia i zakończenia sesji egzaminacyjnej zaliczenie semestru należało uzyskać do dnia 30 września 2022 r. Na podstawie dokumentacji przebiegu studiów stwierdzono, że student nie uzyskał zaliczenia w wyznaczonym terminie. Następnie organ stwierdził, że zgodnie z art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2022 r., poz. 574 ze zm.) - dalej: p.s.w.n. oraz § 52 pkt 3 w zw. z § 53 ust. 1-2 Regulaminu studiów Uniwersytetu (tekst ujednolicony na podstawie uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu z dnia 29 kwietnia 2019 r., uchwały nr [...]/2019 Senatu Uniwersytetu z dnia 29 czerwca 2019 r. oraz uchwały nr [...]/2022 Senatu Uniwersytetu z dnia 25 kwietnia 2022 r.) student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru albo roku w określonym terminie.

Prodziekan wyjaśnił, że na podstawie dokumentacji przebiegu studiów stwierdzono, że pismem z dnia 6 marca 2023 r., doręczonym pocztą dnia 13 marca 2023 r., student otrzymał zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów w związku z brakiem zaliczenia semestru na kierunku Bezpieczeństwo narodowe, a pismem z dnia 28 marca 2023 r., doręczonym w dniu 14 kwietnia 2023 r., został zawiadomiony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, lecz nie skorzystał z tego prawa. Końcowo Prodziekan stwierdził, że "wobec powyższego należało orzec, jak na wstępie".

Rektor Uniwersytetu decyzją z dnia 12 września 2023 r. – wydaną na podstawie art. 108 ust. 3 i art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.n. oraz § 52 pkt 3 w zw. z § 53 ust. 1 i 2 Regulaminu studiów Uniwersytetu i § 55 Statutu Uniwersytetu im. A. M. w P. (załącznik do uchwały nr [...]/2019 Senatu Uniwersytetu z dnia 17 kwietnia 2019 r.) i § 1 zarządzenia nr [...]/2021 Rektora Uniwersytetu z dnia 1 września 2020 r. w zakresie zakresu obowiązków prorektorów – utrzymał w mocy decyzję Prodziekana WNPiD z dnia 21 kwietnia 2023 r. "w sprawie skreślenia (...) [T. R.] z listy studentów studiów stacjonarnych 3L pierwszego stopnia na kierunku bezpieczeństwo narodowe".

W "uzasadnieniu faktycznym" Rektor wyjaśnił, że w roku akad. [...] skarżący "rozpoczął studia stacjonarne 3L pierwszego stopnia na kierunku stosunki międzynarodowe" i nie uzyskał zaliczenia semestru w wyznaczonym terminie. Decyzja [Prodziekana WNPiD] o skreśleniu została wysłana na adres podany przez skarżącego na Wydziale Nauk Politycznych i Dziennikarstwa i odebrana dnia 26 kwietnia 2023 r. Od dnia jej doręczenia przysługiwało stronie prawo do złożenia w terminie 14 dni wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Rektora Uniwersytetu lub w terminie 30 dni skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu za pośrednictwem Rektora Uniwersytetu. Skarżący nie skorzystał z tego prawa, a "decyzja uprawomocniła się" z dniem 11 maja 2023 r. Organ stwierdził, że "wobec powyższego, po zapoznaniu się z opinią Prodziekana Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa, postanowiono jak w sentencji"

W następnej kolejności, w "uzasadnieniu prawnym" organ wskazał na Regulamin studiów Uniwersytetu - § 52. Student może być skreślony z listy studentów w przypadku: 1) stwierdzenia braku udziału w obowiązkowych zajęciach; 2) stwierdzenia braku postępów w nauce; 3) nieuzyskania zaliczenia semestru albo roku w określonym terminie; 4) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów.

W skardze na decyzję Rektora T. R. decyzji tej zarzucił naruszenia w postaci: 1) braku zawiadomienia o przyjęciu przez organ I instancji wniosku o ponowne z rozpoznanie sprawy z dnia 10 maja 2023 r.; 2) braku zawiadomienia o terminie załatwienia postępowania wywołanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 10 maja 2023 r.; 3) zaniechania odniesienia się w treści zaskarżonej decyzji do okoliczności podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 10 maja 2023 r., w tym w szczególności wadliwości doręczenia decyzji z dnia 21 kwietnia 2023 r.; 4) poczynienia wadliwych ustaleń faktycznych stanowiących podstawę decyzji organu II instancji, polegających na wadliwym uznaniu, że: a) w roku akademickim [...] rozpoczął studia stacjonarne pierwszego stopnia na kierunku stosunki międzynarodowe, podczas gdy rozpoczął studia na kierunku bezpieczeństwo narodowe, b) od decyzji z dnia 21 kwietnia 2023 r. nie złożył wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Rektora Uniwersytetu, podczas gdy wniosek w tym zakresie złożył w zakreślonym terminie, c) decyzja z dnia 21 kwietnia 2023 r. uprawomocniła się z dniem 11 maja 2023 r., podczas gdy w zakreślonym terminie złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do Rektora Uniwersytetu, brak było więc podstaw do stwierdzenia prawomocności decyzji; 5) przywołania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji opinii Prodziekana WNPiD, która to opinia nie została mu udostępniona w jakiejkolwiek formie, a co za tym idzie - nie powinna stanowić podstawy dla rozpoznania sprawy przez organ II instancji.

Przy takich zarzutach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji II instancji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W uzasadnieniu strona podniosła, że w piśmie z dnia 10 maja 2023 r. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, przedstawiając w jego treści swoje stanowisko w sprawie, w tym również w zakresie braku doręczenia decyzji organu I instancji i niemożności dokonania jej kontroli; pismo to skierował do Rektora Uniwersytetu oraz Prodziekana ds. Studenckich WNPiD Uniwersytetu, a organ w żaden sposób nie ustosunkował się do tego pisma; nie powiadomiono go również o przyjęciu tego pisma do rozpoznania i terminie zakończenia sprawy. Dopiero w następstwie jego aktywności, w dniu 18 września 2023 r. doręczono stronie zaskarżoną decyzję Prorektora ds. studenckich i kształcenia Uniwersytetu z dnia 12 września 2023 r. Wskazując na okoliczności i wady postępowania, wcześniej przywołane w zarzutach, stwierdził, że w powyższym stanie rzeczy koniecznym było wystąpienia ze skargą, bowiem przy braku podjęcia działania w tym zakresie przez organ jego zastrzeżenia nadal nie zostały wyjaśnione.

W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu, reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, wniósł o oddalenie skargi.

Przedstawiając stan sprawy, Rektor wyjaśnił, co następuje:

- decyzją z dnia 21 kwietnia 2023 r. nr [...] (doręczoną w dniu 26 kwietnia 2023 r.) skarżący został skreślony z listy studentów WNPiD Uniwersytetu, kierunek bezpieczeństwo narodowe (I rok studiów stacjonarnych 3-letnich pierwszego stopnia) z powodu nie uzyskania zaliczenia semestru w wyznaczonym terminie na tym kierunku;

- pismem z dnia 10 maja 2023 r. (nadanym w dniu 10 maja 2023 r., doręczonym w dniu 12 maja 2023 r.) skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z listy studentów WNPiD Uniwersytetu, kierunek bezpieczeństwo narodowe (I rok studiów stacjonarnych 3-letnich pierwszego stopnia), zarejestrowanej pod znakiem [...]; w uzasadnieniu skarżący stwierdził, że choć został zawiadomiony o wszczęciu postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów w związku z brakiem zaliczenia semestru na kierunku bezpieczeństwo narodowe oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, w sprawie nie doręczono mu skutecznie ewentualnie zapadłej decyzji administracyjnej; tym samym obecnie nie dysponuje możliwością zapoznania się z ewentualnie zapadłym w sprawie merytorycznym rozstrzygnięciem; skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zarejestrowanej pod znakiem [...] i w przypadku ustalenia przez organ, że w sprawie wydano decyzję administracyjną wniósł o skuteczne jej doręczenie; jednocześnie z ostrożności skarżący zakwestionował zasadność prowadzenia wobec niego postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów, w związku z brakiem zaliczenia semestru na kierunku bezpieczeństwo narodowe;

- w związku z faktem, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie został podpisany przez skarżącego korespondencją e-mail z dnia 15 maja 2023 r. został wezwany do uzupełnienia braku formalnego wniosku (podpisu); zgodnie z informacją posiadaną przez organ, skarżący uzupełnił brak formalny wniosku w sierpniu 2023 r., jednak organ nie posiada oryginału podpisanego wniosku, a jedynie wydruk wniosku przekazany przez skarżącego w korespondencji e-mail z dnia 18 sierpnia 2023 r. wraz z potwierdzeniem nadania i wydrukiem ze strony internetowej [...] umożliwiającej śledzenie przesyłek;

- decyzją z dnia 12 września 2023 r. nr [...] (doręczoną w dniu 18 września 2023 r.) działający z upoważnienia Rektora Prorektor ds. studenckich i kształcenia Uniwersytetu utrzymał w mocy decyzję z dnia 21 kwietnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy studentów WNPiD Uniwersytetu kierunek bezpieczeństwo narodowe (I rok studiów stacjonarnych 3-letnich pierwszego stopnia); w odniesieniu do twierdzeń podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazano, że decyzja o skreśleniu z listy studentów z dnia 21 kwietnia 2023 r. została wysłana na podany przez skarżącego adres do korespondencji i odebrana w dniu 26 kwietnia 2023 r.; wskazano, że z uwagi na niezłożenie przez skarżącego w wymaganym terminie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ani skargi do WSA w Poznaniu, przyjęto, że decyzja uprawomocniła się w dniu 11 maja 2023 r.; w związku z przedłożeniem dowodów potwierdzających nadanie wniosku w terminie oraz ustaleniem, że skarżący uzupełnił braki formalne wniosku rozpatrzono merytorycznie wniosek i w związku ze stwierdzeniem zaistnienia przesłanki skreślenia z listy studentów Rektor Uniwersytetu, po zapoznaniu się z opinią Prodziekana WNPiD Uniwersytetu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ wyjaśnił, że nie dysponuje oryginałem podpisanego wniosku skarżącego z dnia 10 maja 2023 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z listy studentów WNPiD Uniwersytetu kierunek bezpieczeństwo narodowe (I rok studiów stacjonarnych 3-letnich pierwszego stopnia), a zgodnie z posiadanymi dowodami niepodpisany wniosek wpłynął w dniu 12 maja 2023 r.; w związku z brakiem podpisu korespondencją e-mail z dnia 15 maja 2023 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych wniosku (podpisu); zgodnie z informacją uzyskaną od pracownika sekretariatu brak formalny wniosku został uzupełniony przez skarżącego w sierpniu 2023 r.; z posiadanych informacji wynika, że prawdopodobnie oryginał podpisanego wniosku został przekazany na WNPiD Uniwersytetu, gdzie został zagubiony, a organ posiada jedynie wydruk wniosku, który został przekazany w formie skanu w korespondencji e-mail skierowanej w dniu 18 sierpnia 2023 r. do pracownika organu; do korespondencji skarżący załączył potwierdzenie nadania wniosku w dniu 10 maja 2023 r. i wydruk ze strony internetowej [...] ([...]) potwierdzający, że przesyłka zawierająca wniosek została nadana w dniu 10 maja 2023 r. i doręczona organowi w dniu 12 maja 2023 r.

Wskazując na powyższe, Rektor stwierdził, że zgodnie z zasadą, iż wszelkie wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść strony, organ przyjął, że braki formalne wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego 12 maja 2023 r. zostały uzupełnione przez skarżącego i z tego względu rozpatrzył merytorycznie złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wydając w tym zakresie decyzję z dnia 12 września 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia 21 kwietnia 2023 r. w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy studentów.

Odwołując się do treści art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.n. oraz § 52 pkt 3 Regulaminu studiów Uniwersytetu, jak i orzecznictwa, Rektor podniósł, że niezaliczenie nawet jednego z zajęć lub niezłożenie jednego z egzaminów może stanowić podstawę skreślenia z listy studentów. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżący nie uzyskał zaliczenia semestru zimowego w roku akademickim [...] w terminie określonym w zarządzeniu nr [...]/2022 Rektora Uniwersytetu z dnia 8 marca 2022 r. w sprawie organizacji roku akademickiego [...]; z Karty przebiegu studiów wynika, że skarżący uzyskał ocenę pozytywną (4,5) tylko z jednego przedmiotu - Ochrony własności intelektualnej; z ćwiczeń z przedmiotów Wstęp do teorii i metodologii badań bezpieczeństwa oraz Socjologia bezpieczeństwa skarżący uzyskał oceny niedostateczne (2) natomiast z pozostałych przedmiotów nie uzyskał zaliczenia (w Karcie brak jest ocen z tych przedmiotów); jednocześnie skarżący nie złożył żadnych wniosków w związku z niezliczeniem przedmiotów, w szczególności wniosku o powtarzanie niezaliczonych przedmiotów. Ponadto organ podniósł, że skarżący nie ustosunkował się w żaden sposób do zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów oraz zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w ww. postępowaniu materiału dowodowego. W konsekwencji stwierdził, że wobec zaistnienia przesłanki skreślenia z listy studentów oraz braku stwierdzenia okoliczności tamujących możliwość wydania decyzji w przedmiocie skreślenia z listy studentów (w szczególności stwierdzenia złożenia przez studenta wniosku o powtarzanie niezaliczonych przedmiotów czy też ustalenia, że nieuzyskanie zaliczenia semestru nastąpiło z przyczyn niezależnych od studenta, np. przyczyn zdrowotnych) skarżący zasadnie został skreślony z listy studentów WNPiD Uniwersytetu kierunek bezpieczeństwo narodowe (I rok studiów stacjonarnych 3-letnich pierwszego stopnia).

W dalszej kolejności, w związku z zarzutami dotyczącymi naruszenia przepisów postępowania, Rektor podniósł, że w sprawach studentów załatwianych w drodze decyzji administracyjnych przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego powinny by stosowane wprost, choć oczywiście przy uwzględnieniu specyfiki działania uczelni wyższej, której główną misją jest działalność edukacyjna, a regulacja art. 107 § 3 k.p.a. odnosząca się do elementów decyzji administracyjnej ma w indywidualnych sprawach studenckich zastosowanie w postaci zmodyfikowanej, co jest podyktowane istotą i charakterem zadań wykonywanych przez szkoły wyższe, jak i posiadaną przez nie autonomią.

Zdaniem organu, biorąc to pod uwagę, zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzja odpowiadają wymogom prawa i wbrew twierdzeniom strony nie zachodzą podstawy do ich uchylenia, kwestionowane decyzje zawierają bowiem wszystkie elementy określone w art. 107 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutów skargi, organ stwierdził, że zgodnie z art. 63 § 4 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany potwierdzić wniesienie podania, jeżeli wnoszący tego zażąda, jednak składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący nie zażądał potwierdzenia jego przyjęcia przez organ, a co za tym idzie nie może czynić zarzutu, że nie otrzymał zawiadomienia o przyjęciu złożonego przez niego wniosku; obowiązek taki nie może także być wywodzony z art. 131 k.p.a. Co do braku zawiadomienia skarżącego "o terminie załatwienia sprawy wywołanej wnioskiem z dnia 10 maja 2023 r." Rektor wyjaśnił, że w dniu 15 maja 2023 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braku formalnego wniosku w postaci braku podpisu, a brak formalny, zgodnie z informacjami posiadanymi przez organ, został uzupełniony dopiero w sierpniu 2023 r. Odnosząc się do zarzutu wadliwych ustaleń faktycznych, organ stwierdził, że wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kierunku "stosunki międzynarodowe" zamiast kierunku "bezpieczeństwo narodowe" stanowiło oczywistą omyłkę pisarską, która może podlegać sprostowaniu w trybie art. 113 § 1 k.p.a., skoro w samym rozstrzygnięciu wskazano wprost, że skarżący został skreślony z listy studentów kierunku bezpieczeństwo narodowe. W zakresie zarzutu dotyczącego braku odniesienia się w treści zaskarżonej decyzji do okoliczności podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. w szczególności wadliwości doręczenia decyzji z dnia 21 kwietnia 2023 r., Rektor stwierdził, że wbrew twierdzeniom strony odniesiono się do tej kwestii w uzasadnieniu decyzji, gdzie wskazano, że decyzja o skreśleniu z listy studentów z dnia 21 kwietnia 2023 r. została wysłana na podany przez skarżącego adres do korespondencji i została odebrana w dniu 26 kwietnia 2023 r.; powyższą okoliczność potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru tej decyzji znajdujące się w aktach sprawy. Dalej wskazano, że z uwagi na niezłożenie przez skarżącego w wymaganym terminie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ani skargi do WSA w Poznaniu, przyjęto, że decyzja uprawomocniła się w dniu 11 maja 2023 r. W związku z przedłożeniem dowodów potwierdzających nadanie wniosku w terminie oraz ustaleniem, że skarżący uzupełnił braki formalne wniosku rozpoznano merytorycznie złożony wniosek i w związku ze stwierdzeniem zaistnienia przesłanki skreślenia z listy studentów Rektor Uniwersytetu, po zapoznaniu się z opinią Prodziekana WNPiD Uniwersytetu utrzymał w mocy zaskarżona decyzję. W tym zakresie Rektor podkreślił, że wbrew twierdzeniom skarżącego organ nie stwierdził prawomocności tej decyzji, a jedynie przyjął, że jest prawomocna; organ nie ustalił także, że skarżący nie złożył wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - w takiej sytuacji nie doszłoby bowiem do wydania zaskarżonej decyzji. W związku z tym organ uznał, że pozostałe zarzuty dotyczące błędnych ustaleń faktycznych są również bezpodstawne. W odniesieniu do zarzutu dotyczącego braku udostępnienia w jakiejkolwiek formie opinii Prodziekana WNPiD Uniwersytetu organ stwierdził, że kwestia ta pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy, gdyż brak zawiadomienia o możliwości zapoznania się z dodatkowym materiałem dowodowym obejmującym przedmiotową opinię nie wpłynął na wynik sprawy; zapoznanie się przez stronę z tą opinią przed wydaniem decyzji nie doprowadziłoby bowiem do zmiany rozstrzygnięcia co do istoty sprawy - z ustalonego stanu faktycznego sprawy w sposób bezsporny wynika bowiem, że student nie uzyskał w roku akademickim [...] zaliczenia semestru zimowego w wymaganym terminie, a co za tym idzie spełniona została przesłanka uzasadniająca skreślenie z listy studentów.

Przy takiej argumentacji Rektor stwierdził, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji z dnia 21 kwietnia 2023 r., wbrew twierdzeniom strony, nie doszło do naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro zaskarżona decyzja oraz poprzedzającą ją decyzja odpowiadają prawu, z uwzględnieniem specyfiki działalności uczelni wyższych, to twierdzenia zawarte w skardze nie zasługują na uwzględnienie.

W piśmie procesowym z dnia 29 stycznia 2024 r. skarżący, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko, podjął polemikę z twierdzeniami organu i podkreślił, że poprzez dokonanie szeregu uchybień procesowych, w szczególności w zakresie prawa do zapoznania się z materiałem dowodowym stanowiącym podstawę wydania zaskarżonej decyzji, którego to uprawnienia stronie całkowicie odmówiono, organ skutecznie ograniczył jego uprawnienia, uniemożliwiając podjęcie skutecznej obrony w postępowaniu administracyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie rozważań należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie przepisu art. 15 zzs(4) ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (aktualnie: Dz.U. z 2023 r., poz. 1327 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 15 stycznia 2024 r. w tym przedmiocie.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora Uniwersytetu z dnia 12 września 2023 r., wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia spawy na wniosek T. R. z dnia 10 maja 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję Prodziekana WNPiD Uniwersytetu z dnia 21 kwietnia 2023 r. w sprawie skreślenia skarżącego listy studentów WNPiD Uniwersytetu kierunku Bezpieczeństwo narodowe - I rok studiów stacjonarnych 3-letnich pierwszego stopnia.

Zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie tej decyzji z obrotu prawnego.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.n. (aktualnie: Dz.U z 2023 r., poz. 742 ze zm.) oraz § 52 pkt 3 i § 53 ust. 1 i 2 Regulaminu studiów Uniwersytetu.

Zgodnie z art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.n. student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Zgodnie natomiast z § 52 pkt 3 Regulaminu studiów Uniwersytetu student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru albo roku w określonym terminie.

Decyzja w przedmiocie skreślenia wydawana na podstawie art. 108 ust. 2 pkt 3 p.s.w.n. ma charakter uznaniowy, a nie obligatoryjny. Takie uregulowanie wynika z poszanowania przez ustawodawcę zasady autonomii uczelni. Pozostawienie tej kwestii do swobodnego uznania organów uczelni umożliwia uwzględnienie różnych nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających studentowi wywiązania się z jego podstawowych obowiązków z przyczyn od niego niezależnych. Powyższe oznacza, że organ uczelni, orzekając w konkretnej sprawie, może, a nie musi skreślić studenta z listy studentów. Wybór taki nie może być jednakże dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych danej sprawy, odzwierciedlonego następnie w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, a nadto musi wiązać się z wykazaniem, że zaistniały przesłanki ustawowe do wydania tej decyzji. Przyjęcie przez ustawodawcę w art. 108 ust. 3 p.s.w.n., że skreślenie z listy studentów następuje w drodze decyzji administracyjnej prowadzi do wniosku, że prawodawca odstąpił od wcześniej stosowanej zasady odpowiedniego stosowana w tych sprawach Kodeksu postępowania administracyjnego na rzecz stosowania przepisów tych przepisów wprost. Decyzja winna zatem zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej i uzasadnienie faktyczne i prawne obejmujące wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). Tylko wtedy, gdy decyzja odpowiada tym wymogom możliwe jest poznanie toku rozumowania organu (patrz: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 30 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Po 99/23, dostępny w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Poza tym w sprawie załatwianej decyzją administracyjną powinny obwiązywać wszystkie podstawowe gwarancje procesowe, przewidziane przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Przyjąć wobec tego należy, że czynności podejmowane w sprawie skreślenia z listy studentów, nawet przy uwzględnieniu zasady autonomii uczelni wyższych i uznaniowego charakteru decyzji o skreślaniu z listy studentów, w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlegają kontroli pośredniej, co najmniej pod względem formalnym (por. wyrok NSA z dnia 7 kwietnia 2022 r. sygn. akt III OSK 4974/21, dostępny jw.).

Tym wymogom zaskarżona decyzja organu uczelni nie odpowiada.

W niniejszej sprawie, w szczególności z uwagi na zawiłe okoliczności dotyczące wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy z dnia 10 maja 2023 r. i uzupełniania jego braków, jak również twierdzenia strony zawarte w tym wniosku co do braku doręczenia rozstrzygnięcia w sprawie – istotne było dopełnienie przez organ obowiązku z art. 10 § 1 k.p.a. przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. Tego w postepowaniu w sposób oczywisty zabrakło, co spowodowało, że te okoliczności, które powinien był rozpoznać i rozważyć Rektor przed wydaniem zaskarżonej decyzji strona podniosła dopiero w skardze (dotyczy to również kwestii opinii Prodziekana WNPiD uzyskanie przez Rektora przed rozstrzygnięciem sprawy).

Co więcej, w istocie również na etapie postępowania sądowego, w odpowiedzi na skargę nastąpiło rozważenie tych zarzutów, które dotyczyły okoliczności poprzedzających wydanie zaskarżonej decyzji. Przy tym należy podkreślić, że pisma procesowe, jakimi są odpowiedź na skargę i odpowiedź na skargę kasacyjną nie mogą zastąpić, czy też uzupełnić uzasadnienia decyzji. Jedynie uzasadnienie decyzji ostatecznej stanowi wyłączną podstawę oceny jej zgodności z prawem (tak NSA w wyroku z dnia 11 stycznia 2023 r. sygn. akt III OSK 6549/21, dostępnym jw.). Dlatego też przytoczenie i omówienie pełnych okoliczności uzasadniających wydanie rozstrzygnięcia o skreślaniu z listy studentów dopiero w odpowiedzi na skargę, pozbawia stronę możliwości odniesienia się do nich w toku postępowania administracyjnego.

W następnej kolejności przypomnieć należy, że istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu tej samej sprawy przez organy obydwu instancji; względnie – jak w niniejszej sprawie przez organ rozpoznający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy – nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia "pierwszoinstancyjnego" w środku odwoławczym. Właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wyrażonej w art. 15 k.p.a. wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania kompletnego merytorycznego - tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy.

Już tylko uchybienia w powyższym zakresie samodzielnie uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji, która w tym zakresie została wydana z istotnym naruszeniem wskazanych wyżej przepisów postępowania.

Decyzja Rektora nie zawiera poprawnie skonstruowanego uzasadnienia. W szczególności w "uzasadnieniu faktycznym" zawiera takie sformułowania, których próba obrony w odpowiedzi na skargę okazała się nieskuteczna. Rektor z jednej strony stwierdził, że decyzja Prodziekana WNPiD "została odebrana dnia 26 kwietnia 2023 r." i od dnia jej doręczenia przysługiwało stronie prawo do złożenia w terminie 14 dni wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Rektora Uniwersytetu lub w terminie 30 dni skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu za pośrednictwem Rektora Uniwersytetu, a skarżący nie skorzystał z tego prawa, zaś "decyzja uprawomocniła się" z dniem 11 maja 2023 r. Takie stanowisko w powiązaniu ze stwierdzeniem organu, że "wobec powyższego, po zapoznaniu się z opinią Prodziekana Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa, postanowiono jak w sentencji" zawiera w sobie wewnętrzną sprzeczność. Skoro organ rozpoznał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 10 maja 2023 r., to przyjął, że wniosek taki został złożony. Poza tym sposób przedstawienie motywów w uzasadnieniu sugeruje, że przedmiotowa opinia była istotna dla rozstrzygnięcia sprawy, a jak już wspomniano - skarżący nie był z tą opinią zaznajomiony.

Przy tym, okoliczności i kontekst złożenia przedmiotowego wniosku w ogóle nie zostały przez organ omówione w odniesieniu do kwestii doręczenia stronie decyzji wydanej w I instancji. Organ stwierdził jedynie, że decyzja Prodziekana z dnia 21 kwietnia 2023 r. została wysłana na adres podany przez skarżącego i odebrana dnia 26 kwietnia 2023 r. Istotnie, w aktach znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru tej decyzji, opatrzone taką datą i nieczytelnym podpisem. Organ jednak nie podjął żadnych czynności w celu zweryfikowania twierdzeń skarżącego, wyrażonych w piśmie z dnia 10 maja 2023 r., co do oczekiwania na doręczenie nieznanego mu rozstrzygnięcia w sprawie (podniósł, że nie dysponuje "możliwością zapoznania się z ewentualnym zapadłym w sprawie merytorycznym rozstrzygnięciem") i wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z ostrożności procesowej. Oczywiście może budzić pewne wątpliwości twierdzenie skarżącego co do tego, że nie miał wiedzy o tej decyzji, skoro swój ewentualny wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł w 10 maja 2023 r. - w ostatnim dniu terminu 14-dniowego terminu, liczonego od daty domniemanego doręczenia decyzji (26 kwietnia 2023 r.). Niemniej jednak okoliczność doręczenia stronie decyzji i kontekst wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powinna zostać wyjaśniona, w sytuacji, gdy skarżący kwestionuje fakt doręczenia mu decyzji organu I instancji. Z uwagi na zaniechanie dopełnienia w postępowaniu odwoławczym obowiązku z art. 10 § 1 k.p.a., jak i braków uzasadnienia zaskarżonej decyzji, do jego zastrzeżeń w tym zakresie organ po części odniósł się dopiero w skardze.

Z kolei w części uzasadnienia stanowiącej "uzasadnienie prawne" miało miejsce wyłącznie wskazanie § 52 Regulaminu studiów Uniwersytetu, co nie stanowi prawidłowego wyjaśnienia podstawy prawnej zaskarżonej decyzji i nie czyni zadość wymogowi wyjaśniania przesłanek podjętego rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe, należy stwierdzić, że w sprawie miało miejsce naruszenie przepisów art. 7 (zasada prawdy obiektywnej), art. 8 (zasada wzbudzania zaufania do władzy publicznej), art. 9 (zasada informowania) oraz szczegółowych przepisów dotyczących ustalania i rozpatrywania materiału dowodowego, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., który stawia określone wymagania uzasadnieniu decyzji administracyjnej.

W zależności od ustaleń w powyżej sygnalizowanym zakresie, organ rozstrzygnie, czy decyzja wydana w I instancji weszła do obrotu, a następnie rozpozna złożony środek odwoławczy od tego rozstrzygnięcia. W razie ewentualnego braku skutecznego doręczania konieczne będzie ponowne doręczenie decyzji organu I instancji, zgodnie z wymogami określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Decyzja administracyjna wiąże bowiem organ administracji publicznej, który wydał decyzję, od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej (art. 110 § 1 k.p.a.). Decyzję doręcza się zaś co do zasady stronom na piśmie (art. 109 § 1 k.p.a.).

Sąd na koniec wyjaśnia też, że wszystkie pozostałe zarzuty uchybień procesowych, których nie dotyczą powyżej przedstawione rozważania, były nietrafne. Sąd zgadza się w tej kwestii z Rektorem i nie ma potrzeby ponownie tych kwestii przytaczać i omawiać. W szczególności inne ewentualne uchybienia w zakresie procedowania nad wnioskiem, jak i organizacyjne nie mogły mieć istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, skoro organ z korzyścią dla strony uznał wniesienie wniosku w terminie i uzupełnienie jego braków (podpis), pomimo zagubienia oryginału pisma. Oczywiście samo merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy skreślenia skarżącego z listy studentów w takich warunkach nie mogło stanowić podstawy jakichkolwiek ocen i rozważań Sądu.

W konsekwencji powyższego Sąd uznał, że stwierdzone uchybienia natury procesowej w działaniu organu rozpatrującego sprawę w drugiej instancji mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro wskazują na brak zapewnienia stronie gwarancji procesowych i wszechstronnego rozpatrzenia wszystkich okoliczności sprawy. Sąd zaś tego w zastępstwie organów administracji czynić nie może. Rektor powinien zatem ponownie przeprowadzić postępowanie odwoławcze, uwzględniając wskazania wynikające z niniejszego uzasadnienia. Wtedy też organ wnikliwie odniesienie się do argumentów i okoliczności podnoszonych przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym i sądowym, istotnych dla jej prawidłowego załatwienia. Następnie rozstrzygnie, czy zachodzą podstawy do merytorycznego rozpatrzenia sprawy w drugiej instancji, a jeśli tak, to w jakim kierunku.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 w zw. art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając wynik sprawy i wysokość poniesionych przez stronę skarżącą kosztów sądowych (200 zł wpisu od skargi).