Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 142/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 61  ust. 1-3
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c,  art. 200
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.), Protokolant referent stażysta Magdalena Murawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz D. S. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa sprocesowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania D. S., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt syna D.S. w Domu Pomocy Społecznej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Burmistrz decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] orzekł o zmianie decyzji z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] ustalającej odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej, w ten sposób, że od dnia [...] września 2020 r. ustalił odpłatność od D. S. za pobyt jego syna w Domu Pomocy Społecznej w wysokości [...] zł miesięcznie.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, D. S. złożył odwołanie. W jego uzasadnieniu zarzucił organowi naruszenie prawa mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne ustalenie jego sytuacji dochodowej. W ocenie skarżącego zarobki w wysokości [...] zł były jednostkowym przypadkiem, ze względu na nadgodziny przepracowane w tym miesiącu. Ponadto organ nie odliczył od dochodu alimentów świadczonych na córkę w wysokości [...] zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia [...] lutego 2021 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Burmistrza decyzją z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] orzekł o zmianie decyzji z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] ustalającej odpłatność, w ten sposób, że od dnia [...] września 2020 r. ustalono odpłatność od D. S. za pobyt jego syna w Domu Pomocy Społecznej w wysokości [...] zł miesięcznie.

Nadal nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, D. S. złożył odwołanie. Po jego rozpatrzeniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2020 r. Dz. U. poz. 1876). Organ II instancji przywołał treść art. 61 ust. 1-2 tej ustawy. Wyjaśnił, że w rozpatrywanej sprawie dochody syna przebywającego w Domu Pomocy Społecznej nie wystarczają na pokrycie wszystkich kosztów jego przebywania w tej placówce, zaszła zatem potrzeba ustalenia pozostałych kosztów od osób zobowiązanych. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że D. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jego dochód miesięczny z tytułu wynagrodzenia za pracę w lutym 2021 r. wyniósł [...] zł, co po odliczeniu alimentów świadczonych na rzecz syna w wysokości [...] zł wynosi [...] zł. Dochód skarżącego jest zatem wyższy od 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, tj. [...] zł, o kwotę [...] zł ([...] zł - [...] zł = [...] zł). Zasadnie zatem organ I instancji ustalił obowiązek wnoszenia przez skarżącego opłaty za pobyt syna w domu pomocy społecznej w wysokości [...] zł.

Odnosząc się do kwestii świadczenia dobrowolnych alimentów na rzecz córki oraz rodziców skarżącego, organ odwoławczy wyjaśnił, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty niepozwalające ustalić w sposób jednoznaczny świadczenia przez skarżącego alimentów na rzecz tych osób, o którym mowa w przepisie art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy. Nie wiadomo w szczególności, czy ewentualnie wydatkowane środki finansowe na rzecz córki czy rodziców są w istocie alimentami, czy też są przekazywane pod inną postacią, tj. np. darowizny. Organ podkreślił, że matka córki skarżącego złożyła oświadczenie, że nie otrzymywała i nie otrzymuje alimentów na córkę od męża. Ponadto w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie można traktować środków finansowych wydatkowanych przez skarżącego na opłaty mieszkaniowe za mieszkanie pozostające własnością skarżącego jako alimentów świadczonych na rzecz rodziców. Istotę obowiązku alimentacyjnego określa przepis art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, którego treść organ przywołał. Jakkolwiek ani przepisy ustawy o pomocy społecznej, ani też Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie utożsamiają alimentów ze świadczeniem wynikającym z orzeczenia sądu, to jednak dla celów dowodowych niezbędnym jest wykazanie przez stronę powołującą się na fakt wydatkowania alimentów stosownym wyrokiem sądu powszechnego lub ugody zawartej przed tym sądem, które to rozstrzygnięcia objęte byłyby tytułem wykonawczym. W innym wypadku może zachodzić trudność w wykazaniu faktu rzeczywistego płacenia alimentów na rzecz innej osoby w kwocie adekwatnej do przesłanek, od których zależy wysokość alimentów, co określa przepis art. 135 oraz 136 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W tej sytuacji, w ocenie organu odwoławczego brak jest podstaw do odliczenia alimentów od dochodu skarżącego.

Podsumowując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w okolicznościach faktycznych sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją i w świetle przedstawionego wyżej stanu prawnego istniały podstawy do wydania decyzji o ustaleniu należnych od skarżącego opłat z tytułu pobytu syna w domu pomocy społecznej zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. W związku z powyższym, uznając zasadność i prawidłowość rozstrzygnięcia organu I instancji, organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył D. S.. W uzasadnieniu zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

- art. 81a § 1 i art. 7a § 1 kpa, poprzez stwierdzenie, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty niepozwalające w sposób jednoznaczny ustalić świadczenia przez skarżącego alimentów i jednoczesne uznanie, że skarżący nie uiszcza dobrowolnych alimentów,

- błędne przyjęcie, że fakt ponoszenia dobrowolnych wydatków na rzecz córki i rodziców nie stanowi zobowiązania alimentacyjnego tożsamego z tym orzeczonym sądownie,

- nieodliczenie uiszczanych dobrowolnych alimentów na rzecz córki i rodziców od dochodu skarżącego,

- błędne przyjęcie jako podstawę dochodu skarżącego zarobków jedynie za luty 2021 r., a nie średniej z kilku miesięcy i posługiwanie się zarobkami skarżącego za luty 2021 r. przy wszelkich obliczeniach.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniósł o

- zmianę decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, poprzez ustalenie, że nie powinienem ponosić odpłatności za pobyt syna w Domu Pomocy Społecznej z uwagi na osiągany dochód niższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej,

- umorzenie zobowiązań wynikających z ustalenia odpłatność za pobyt syna w Domu Pomocy Społecznej,

- w przypadku braku możliwości orzeczenia jak powyżej, skarżący wniósł o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia,

- zobowiązanie organu do przedłożenia kompletnych akt sprawy,

- zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2022 r. Dz. U. poz. 329) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w skardze.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 61 ust. 1-3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2021 r. Dz. U. poz. 2268 ze zm.). Zgodnie z jego treścią obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu, małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 powołanej ustawy:

- w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

- w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie,

- gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 tego artykułu.

Z powyższej regulacji prawnej wynika, że przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej organ winien uwzględniać nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym stanowi art. 103 ust. 2 powołanej ustawy. W rozpatrywanej sprawie skarżący podnosił, że nie powinienem ponosić odpłatności za pobyt syna w domu pomocy społecznej z uwagi na osiągany dochód niższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Takich wyliczeń skarżący dokonał, biorąc pod uwagę, że jak oświadczył, płaci on dodatkowe alimenty na rzecz córki oraz dobrowolne alimenty na rzecz swoich rodziców, którzy zamieszkują w jednym z dwóch mieszkań stanowiących własność skarżącego.

Rozważając tę kwestię, Sąd uznał stanowisko organów za prawidłowe i dlatego podnoszone przez skarżącego w tym zakresie zarzuty Sąd uznał za bezzasadne. Zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną m.in. o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Przy tym w ocenie Sądu, jeśli brak jest wyroku sądu rodzinnego lub ugody sądowej, czyli dokumentu określającego wysokość zobowiązania alimentacyjnego osoby zobowiązanej do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, to organ pomocy społecznej nie może określić, w jakiej wysokości kwota ewentualnie przekazywana na dziecko lub rodziców stanowi kwotę alimentów, w jakiej zaś wynika ze sposobu gospodarowania posiadanym przez skarżącego dochodem. Skarżący może bowiem przekazywać na rzecz dziecka lub rodziców dowolną kwotę, nie może się jednak domagać jej odliczenia w takiej wysokości, w jakiej przekracza ona jego zobowiązanie alimentacyjne. Podkreślić przy tym należy, że obniżenie opłaty osoby zobowiązanej z tytułu pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest de facto równoznaczne z przerzucaniem ciężaru pokrywania tych kosztów na wszystkich podatników. Wobec tego ustalając wysokość opłaty osoby zobowiązanej przy uwzględnieniu jej "dochodów i możliwości" organy administracji mają obowiązek zweryfikować wysokość dochodów i zasadność deklarowanych przez stronę wydatków. Organ I instancji nie może przy tym oprzeć się wyłącznie na nieudokumentowanych oświadczeniach strony. Ma natomiast obowiązek wezwać do przedstawienia przez osobę zobowiązaną stosownych dokumentów potwierdzających wysokość jej dochodów i wydatków, i w przypadku ich otrzymania ustalić, które z wymienionych wydatków są wydatkami koniecznymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych osoby zobowiązanej. Nie sposób bowiem znaleźć racjonalnego i zgodnego z zasadą słuszności i sprawiedliwości uzasadnienia do tego, aby wszyscy podatnicy partycypowali w kosztach pobytu podopiecznego w domu pomocy społecznej z tej przyczyny, że osoby zobowiązane do pokrywania tych kosztów z uwagi na ciążący na nich obowiązek alimentacyjny traktują wszystkie swoje wydatki (a więc nie tylko wydatki niezbędne) priorytetowo względem opłaty z tytułu pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Dlatego też to na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne, wobec czego to strona powinna przekazać organowi dowody dotyczące okoliczności, których wykazanie leży w jej interesie, pod rygorem negatywnych dla niej skutków procesowych. W tej kwestii Sąd podziela stanowisko organów, że skarżący nie wykazał, że rzeczywiście płaci dodatkowo alimenty na rzecz swojej córki oraz swoich rodziców. W szczególności twierdzenia te są wątpliwe w świetle złożonego przez matkę córki, znajdującego się w aktach sprawy oświadczenia matki córki z dnia [...] maja 2021 r. i rodziców z dnia [...] maja 2021 r. oraz faktu złożenia przez organ pomocowy w dniu [...] czerwca 2021 r. do Prokuratora Rejonowego zawiadomienia o popełnieniu przez skarżącego przestępstwa podrobienia złożonych przez skarżącego do akt sprawy dokumentów. Przy tym stanowczo należy zaznaczyć, że płacenie przez skarżącego opłat za własne mieszkanie, w którym przebywają rodzice, nie może być uznane za alimenty płacone przez skarżącego na rzecz rodziców, które winny być odliczone od jego dochodu.

Sąd postanowił jednak uchylić zaskarżoną decyzję z tego powodu, że organ II instancji, wydając zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2021 r., winien był wziąć pod uwagę fakt zgłoszony przez skarżącego w złożonym odwołaniu, że jego przebywający w domu pomocy społecznej syn zmarł w dniu [...] maja 2021 r. Wraz ze śmiercią syna ustał obowiązek alimentacyjny skarżącego, a co za tym idzie obowiązek ponoszenia przez skarżącego opłat za pobyt syna w domu pomocy społecznej. Fakt ten winien zaś znaleźć odpowiednie odzwierciedlenie w sentencji wydanej decyzji. Tego zaś obowiązku organ odwoławczy nie spełnił. Ponadto z przywołanej treści art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Zaskarżona decyzja określa zobowiązanie skarżącego do ponoszenia odpłatności za okres od dnia [...] września 2020 r. Przy tym z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że przy obliczaniu dochodu skarżącego organ przyjął dochód skarżącego za miesiąc luty 2021 r., a nie z miesiąca sierpnia 2020 r., jak to wynikałoby z treści powołanego przepisu, czyli z miesiąca poprzedzającego w niniejszej sprawie ustalenie wysokości ponoszonej odpłatności. Kwestia ta nie została jednak zauważona i wyjaśniona przez organ odwoławczy. Wobec tego Sąd nie może zweryfikować prawidłowości stanowiska organów w tym zakresie.

Takie postępowanie organu II instancji narusza w ocenie Sądu przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa w stopniu mającym wpływ na sposób jej rozpatrzenia, w szczególności w zakresie określenia daty ustania obowiązku skarżącego do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Dlatego też z omówionych wyżej powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Ponownie rozpatrując sprawę, organ odwoławczy rozważy konieczność skorzystania z treści art. 136 kpa w celu uzupełnienia akt przedmiotowej sprawy o: wydane wcześniej w niniejszej sprawie decyzje organu I i II instancji (co pozwoli na kontrolę prawidłowości wykonania przed wydaniem zaskarżonej decyzji przez organ I instancji zaleceń organu odwoławczego), dokumenty potwierdzające fakt i datę śmierci syna skarżącego, decyzję organu I instancji ustalającą wysokość ponoszonej we wskazanym przez organ okresie odpłatności za swój pobyt w domu pomocy społecznej syna skarżącego (co jest niezbędne dla sprawdzenia prawidłowości wyliczeń organu w zakresie ustalenia wysokości obowiązku skarżącego do ponoszenia przedmiotowej opłaty), dokumenty potwierdzające sposób zakończenia zainicjowanego przez organ postępowania prokuratorskiego w sprawie ewentualnego fałszerstwa dokumentów (co jest niezbędne do oceny oświadczeń złożonych w niniejszej sprawie przez matkę córki skarżącego). Dodatkowo organ uzupełni akta sprawy o właściwe ogłoszenie Starosty [...] ustalające wysokość kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, a także wyroki sądowe zobowiązujące skarżącego do zapłaty alimentów na rzecz swoich dzieci. Po uzupełnieniu materiału dowodowego w sprawie organ II instancji dokona ponownej oceny zasadności złożonego przez skarżącego odwołania, mając na względzie wiążącą organ ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu oraz zalecenia Sądu.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2022 r. Dz. U. poz. 329) orzekł jak w sentencji.