Postanowienie NSA, sygn. akt III FZ 457/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Przywrócenie terminu
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i przywrócono termin
Powołane przepisy: article: art. 86 § 1, art. 87 § 1, 2 i 4
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 217/23, w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi W. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 9 grudnia 2022 r., nr 1001-IEW-1.623.3.2022.8.U14.MN, w przedmiocie ulgi płatniczej postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w całości, 2. przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 19 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 217/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, odmówił W. R. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z 24 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 217/23, w uzasadnieniu orzeczenia jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podając art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Przedstawiając stan faktyczny sprawy, Sąd pierwszej instancji wskazał, że pismem z 4 lipca 2023 r. Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie ww. orzeczenia, wyjaśniając miedzy innymi, iż zaświadczeniem lekarskim nr [...] z 25 maja 2023 r., wystawionym przez lekarza sądowego, stwierdzona została niezdolność Strony do stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie sądu do 31 lipca 2023 r. Opisane zaświadczenie przedłużało okres niezdolności do stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie sądu, pierwotnie wyznaczony na 31 maja 2023 r., na podstawie zaświadczenia lekarskiego nr [...] z 1 marca 2023 r. Skarżący podkreślił, że działa sam, bez udziału pełnomocnika, jego stan zdrowia uniemożliwił mu stawienie się na rozprawie, nie był także w stanie udać się wcześniej do budynku sądu w celu uzyskania informacji o stanie sprawy i ewentualnym rozstrzygnięciu, a w dalszej kolejności przygotować i nadać wniosek o uzasadnienie. Z powodów rodzinnych wcześniej nie mógł także skorzystać z pomocy osób bliskich. Obecnie rodzina pomaga Stronie we wszystkich sprawach, którymi nie mógł zająć się w związku z chorobą. Następnie Skarżący wyjaśnił, że od długiego czasu zmaga się z przewlekłymi chorobami układu krążenia (kardiomiopatią, chorobą niedokrwienną mięśnia sercowego). Ponadto, w związku z przebytym zarażeniem wirusem SARS-CoV-2, doświadcza wielu powikłań, w tym przyspieszonego bicia serca, problemów z pamięcią i koncentracją, przewlekłego zmęczenia oraz osłabienia. Opisane dolegliwości, zwłaszcza psychiczne, utrudniają mu normalne funkcjonowanie. Do wniosku skarżący załączył kopie zaświadczeń lekarskich.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że opisane we wniosku dolegliwości niewątpliwie utrudniają normalne funkcjonowanie, jednak nie stanowią przeszkody uzasadniającej przywrócenie terminu. W ocenie Sądu, Skarżący nie wskazał żadnej nagłej, niezależnej od niego przeszkody, a wyłącznie choroby przewlekłe, na które cierpi co najmniej od marca 2023 r. Z akt sprawy wynika, że został poinformowany o rozprawie 10 maja 2023 r. Zawiadomienie zawierało szereg informacji m.in. o skutkach niestawiennictwa na rozprawie, warunkach formalnych wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku czy numerze telefonu, pod którym można było uzyskać informację o wyniku sprawy. Zdaniem Sądu, w tak zakreślonej sytuacji od strony należycie dbającej o własny interes można wymagać, aby w razie nieobecności na rozprawie uzyskała telefoniczną informację o jej wyniku, a następnie była przygotowana na złożenie ewentualnego wniosku o uzasadnienie. Zwrócono nadto uwagę, że toku postępowania mimo stwierdzonej wskazanymi zaświadczeniami lekarskimi niezdolności do stawiennictwa w sądzie w okresie od 1 marca do 31 lipca 2023 r. Skarżący osobiście odebrał w placówce pocztowej odpis odpowiedzi na skargę oraz wezwanie do uiszczenia wpisu (27 marca 2023 r., k. 18-19), a także zawiadomienie o rozprawie (10 maja 2023 r., k. 27). Skarżący również w tym czasie był w stanie sporządzić i przesłać do Sądu obecnie rozpatrywany wniosek o przywrócenie terminu. Z uwagi na przywołane okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przyjął ocenę o braku uprawdopodobnienia niezawinienia przez Stronę uchybienia czynności procesowej.

Nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem, zażaleniem z 11 sierpnia 2023 r. Skarżący zakwestionował postanowienie Sądu pierwszej instancji, domagając się jego zmiany w całości i orzeczenia co do istoty poprzez przywrócenie wnioskowanego terminu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie termin. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w jego treści należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona winna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, o czym stanowi art. 87 § 4 p.p.s.a. Z zestawienia przywołanych regulacji wynika, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej może nastąpić jedynie przy kumulatywnym spełnieniu trzech przesłanek, tj. 1) złożenia wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny jego uchybienia, 2) dopełnienia czynności, dla której określony był termin, 3) uprawdopodobnienia uchybienia terminu bez winy wnioskującego. Brak spełnienia którejkolwiek przesłanki zawartej w hipotezie ww. przepisu skutkuje niemożnością zastosowania omawianej instytucji.

Brak winy w uchybieniu terminu w kontekście badania zasadności jego przywrócenia winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy i rozumiany w wymiarze obiektywnym - wymagającym od strony należytej staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy, biorąc przy tym pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem, których wystąpienie wyłącza możliwość zastosowania art. 86 § 1 p.p.s.a.

Artykuł 87 § 2 p.p.s.a. generuje po stronie zainteresowanego obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Hipoteza normy zawartej we wskazanym przepisie nie odwołuje się do reżimu dowodzenia, wprowadzając jedynie konieczność uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek zawartych w jej treści. Uprawdopodobnienie określonych racji, określane jako ułatwione postępowanie dowodowe zmierzające do uwiarygodnienia twierdzeń, nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia strony o danym fakcie. Ocena, czy w realiach konkretnego postępowania uprawdopodobnienie w istocie nastąpiło, pozostawione jest ocenie sądu, który nie będąc związany twierdzeniami wniosku, korzystając z przyznanej ustawowo dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej, winien podjąć decyzję, czy w świetle prezentowanych twierdzeń strony, korzystając z zasad doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania, uznaje za spełnione w stanie faktycznym sprawy przesłanki zawarte w hipotezie określonego przepisu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, wniosek Strony zawierał argumentację pozwalającą na sięgnięcie do dyspozycji art. 86 § 1 p.p.s.a. i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Jak wynika z akt sprawy, w okresie od 1 marca 2023 r. do 31 lipca 2023 r. Skarżący legitymował się zaświadczeniem lekarskim wystawionym przez lekarza sądowego, stwierdzającym niemożność stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie sądu. Zmaga się z przewlekłymi chorobami układu krążenia (kardiomiopatią, chorobą niedokrwienną mięśnia sercowego), zaś w związku z przebytym zarażeniem wirusem SARS-CoV-2, doświadcza m.in. problemów z pamięcią i koncentracją, przewlekłego zmęczenia oraz osłabienia. Skarżący wyjaśnił, że opisane dolegliwości, zwłaszcza psychiczne, utrudniają mu normalne funkcjonowanie, zaś w okresie, w trakcie którego biegł termin na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, którego aktualnie przywrócenia się domaga, nie mógł z przyczyn rodzinnych liczyć na pomoc ze strony bliskich. Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega przy tym, że wspomniane zaświadczenia dotyczą wyłącznie niezdolności osobistego stawiennictwa Strony, nie zastrzegają konieczności leżenia czy wręcz hospitalizacji i zostały wystawione wobec toczących się z udziałem Skarżącego postępowań przed sądami powszechnymi, niemniej zasadnym winno być poczynienie oceny, na ile w kontekście zaoferowanych przez Stronę dokumentów, uzupełnionych informacjami o problemach zdrowotnych, możliwym pozostaje przypisanie działaniu (czy też zaniechaniu) Skarżącego przymiotu niezawinienia w stopniu pozwalającym na sięgnięcie do dyspozycji art. 86 § 1 p.p.s.a.

Zgodzić należy się z Sądem pierwszej instancji, że co do zasady tylko nagła, niezależna od strony przeszkoda, może stanowić podstawę do uznania potencjalnej niemożności wywiązania się z określonego obowiązku procesowego w terminie i uzasadniać jego ewentualne przywrócenie, przy czym jednocześnie należy odmówić racji stwierdzeniu tego Sądu, jakoby okoliczność, że Skarżący od co najmniej marca 2023 r. cierpiał na chorobę przewlekłą, automatycznie wiązało się z koniecznością przypisania temuż winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Przyjęcie za prawidłowe stanowiska prezentowanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prowadziłoby do niedopuszczalnej konkluzji, jakoby każda osoba chorująca przewlekle, bez względu na rodzaj choroby, inicjując postępowanie sądowoadministracyjne, winna w celu należytego realizowania interesów procesowych zabezpieczyć się na wypadek nagłego pogorszenia stanu zdrowia, co czyniłoby martwą instytucję, o której mowa w art. 86 i n. p.p.s.a.

Jak tymczasem Skarżący wyjaśnił we wniosku inicjującym niniejsze postępowanie wpadkowe, w okresie 1 marca 2023 r. – 31 lipca 2023 r. odnotował nasilenie objawów chorobowych, które uzasadniały w ocenie lekarza sądowego wydanie stosownego zaświadczenia. W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie przedłożył do akt samego zaświadczenia lekarskiego o chorobie przewlekłej, z tego tylko względu domagając się pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu. Wskazując na brak możliwości wywiązywania się we wskazanym okresie z obowiązków procesowych przed sądem powszechnym, zaznaczył dodatkowe okoliczności, które rzutowały na uchybienie terminowi do dokonania czynności również przed Sądem pierwszej instancji.

Oceny tej, wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji, nie zmienia okoliczność, że w trakcie wskazywanego na zaświadczeniu okresu Skarżący odebrał w placówce pocztowej odpis odpowiedzi na skargę oraz wezwanie do uiszczenia wpisu (27 marca 2023 r., k. 18-19), a także zawiadomienie o rozprawie (10 maja 2023 r., k. 27), jak również był w stanie sporządzić i przesłać obecnie rozpatrywany wniosek. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że skoro możliwym jest przyjęcie zasadności przywrócenia terminu w sytuacji niemożności dokonania czynności procesowej w ostatnim dniu jego biegu (stanowisko akceptowane w orzecznictwie tutejszego Sądu), możliwym jest również uznanie, że w trakcie dłuższego okresu chorobowego mogą wystąpić tak lepsze dni w samopoczuciu, jak również gorsze, wyłączające zdolność do zajmowania się czynnościami procesowymi. Wyprowadzanie zaś argumentu, że przed upływem okresu wskazanego w zaświadczeniu strona składa wniosek o przywrócenie terminu do dokonania spóźnionej czynności procesowej, oznaczałby w praktyce, iż bezpieczniejszym byłoby wyczekiwanie końca okresu niezdolności określonego przez lekarza sądowego czy też orzecznika, niezależnie od stanu samopoczucia zainteresowanego oraz dalej idących konsekwencji wynikających z przedłużającego się czasu stagnacji procesowej. Takie rozumowanie tymczasem nie znajduje uzasadnienia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, spoczywający na Stronie obowiązek uprawdopodobnienia, nie zaś ścisłego udowodnienia spełnienia przesłanek zawartych w hipotezie art. 86 § 1 p.p.s.a., a także konieczność dokonywania oceny stanu faktycznego sprawy przez pryzmat zachowania konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), w świetle zasad doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania w ramach dyskrecjonalnej władzy sędziowskiej przemawiają za uznaniem, że charakter choroby Skarżącego – kardiomiopatia i niedokrwienność mięśnia sercowego, przy uwzględnieniu współwystępujących objawów wywołanych powikłaniami po zakażeniu wirusem COVID-19, tj. przyspieszone bicie serca, problemy z pamięcią i koncentracją, przewlekłe zmęczenie oraz osłabienie, wobec podniesionego przez Skarżącego braku szansy na skorzystanie z pomocy osób bliskich, mogły być niezawinioną przez Stronę przyczyną niezłożenia w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku zapadłego w sprawie o sygn. I SA/Łd 217/23.

Ze wskazanych powodów Naczelny Sad Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. przywrócił termin do dokonania czynności procesowej.