Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 297/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant starszy referent Weronika Siedlaczek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi M. D. (D.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 1 lutego 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/56/2024/322 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia 21 grudnia 2023 r., znak [...].


UZASADNIENIE

M. D. (dalej: "skarżący") wnioskiem z dnia 14 listopada 2023 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad chorą w stopniu znacznym żoną - A. D.. W jego uzasadnieniu podał, że sam do dnia 30 września 2026 r. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i może pracować w warunkach pracy chronionej. Obecnie nie pracuje z powodu konieczności opieki nad żoną, ale do dnia [...] grudnia 2022 r. wykonywał pracę zarobkową. Dodatkowo, na mocy decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia 22 maja 2023 r., nr [...], jest uprawniony do zasiłku stałego w okresie od 1 maja 2023 r. do 30 września 2026 r. (akta administracyjne k. 25-26, 36 i 39).

Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. decyzją z dnia 21 grudnia 2023 r., nr [...], odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm., dalej w skrócie: "u.ś.r.") i przepisy rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 6 lipca 2023 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 1340) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r. poz. 572, w skrócie: "k.p.a."). W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji opisał stan faktyczny sprawy i podał, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem niepełnosprawność żony skarżącego nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. orzeczeniem z dnia [...] r. zaliczył żonę skarżącego do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 października 2025 r. Jednak nie da się ustalić od kiedy istnieje jej niepełnosprawność, a ustalony stopień datuje się od dnia 20 lipca 2023 r. Okoliczność powyższa stanowi przeszkodę w przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 oraz stanowisko z dnia 9 maja 2018 r. wyrażone na oficjalnej rządowej stronie internetowej Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej. Dodatkowo, zaznaczył, że skarżący jest uprawniony do zasiłku stałego przyznanego na okres od 1 maja do 30 września 2023 r., w związku z tym również w oparciu o art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. nie ma prawa do świadczenia rodzinnego.

W odwołaniu skarżący akcentował, że żona wymaga stałej opieki oraz ponownie przedłożył kserokopię wydanego na jej rzecz orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z dnia [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: Kolegium") decyzją z dnia 1 lutego 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/56/2024/322, działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12.10.94 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz.570) i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 21 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu decyzji wskazało, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo powołał art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako negatywną przesłankę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13. W sprawie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., bowiem skarżący ma przyznane prawo do zasiłku stałego do dnia 30 września 2026 r., co wyklucza przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. ostatnia strona uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Zdaniem Kolegium sytuacja skarżącego jest trudna, ale przepisy u.ś.r. nie przewidują możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która ma ustalone prawo zasiłku stałego. Z tego powodu przez skarżącego nie zostały spełnione przesłanki pozytywne do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze z dnia 16 lutego 2024 r. skarżący podniósł, że kiedy składał wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, to nikt nie powiedział mu o kolizji w pobieraniu wcześniej przyznanego na jego rzecz zasiłku stałego. Oświadczył, że jest w stanie zrezygnować z zasiłku stałego, ale dopiero po przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jedynym dochodem rodziny jest jego zasiłek stały w kwocie 512,74 zł. i żony zasiłek stały w kwocie 384,55 zł. Nie też pracować, bowiem sam opiekuje się żoną i dwójką dzieci w wieku szkolnym.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a. Na mocy art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do treści art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Oznacza to, że sąd administracyjny ocenia legalność zaskarżonego aktu administracyjnego, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący na dzień jego wydania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 3 czerwca 2009 r. sygn. akt II FSK 258/08 i 24 sierpnia 2010 r. sygn. akt II FSK 586/09).

Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Nie mniej należy podkreślić, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Przedmiotem kontroli w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Kolegium z dnia 1 lutego 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 21 grudnia 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną.

Spór w rozpatrywanej sprawie dotyczy przesłanki wyłączającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., bowiem Kolegium powołało się na okoliczność pobierania przez skarżącego zasiłku stałego.

Zdaniem składu orzekającego organy obu instancji pominęły znaczącą w tej sprawie okoliczność stanu faktycznego, wynikającą z szczegółowej analizy orzeczenia skarżącego z dnia [...] r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T., tj. wskazań dotyczących korzystania z systemu wsparcia w samodzielnej egzystencji (pkt 5, k. 36 akt administracyjnych).

Istotnym uchybieniem zarówno organu pierwszej, jak również drugiej instancji był brak pouczenia skarżącego o możliwym wyborze jednego ze świadczeń pomocowych, w sytuacji, gdy sam skarżący wymaga wsparcia w zakresie wynikającym z aktualnego do dnia 30 września 2026 r. orzeczenia, stąd też warunkiem niezbędnym było pouczenie przez organ pierwszej instancji o możliwości rezygnacji z prawa do zasiłku stałego pobieranego przez niego przez prawie sześć miesięcy w dacie złożenia wniosku (14 listopada 2023 r.), jeżeli chce skorzystać z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to uchybienie, które Kolegium mogło wyeliminować w postępowaniu odwoławczym.

Zważyć należy, iż organ administracji prowadzący postępowanie obowiązany jest w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne w celu zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy oraz ma dokonać oceny, czy dana okoliczność została udowodniona i jaki ma wpływ na przyznane stronie uprawnienia. Dopiero ustalone w takich warunkach fakty stanowią materiał dowodowy niezbędny do wydania i poprawnego uzasadnienia decyzji administracyjnej. W rozstrzygnięciu organ administracji powinien wyjaśnić stronie zasadność przesłanek, którymi się kierował przy załatwianiu sprawy oraz wskazać fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Dokonując kontroli decyzji administracyjnej, przyjmuje się, że jej uzasadnienie ma przedstawiać trzy fazy rozumowania, tj. wyjaśnienie okoliczności sprawy zmierzające do ustalenia faktów, ocenę wiarygodności dowodów i ustalenie znaczenia faktów według normy prawnej.

Przedmiot niniejszego postępowania ma kluczowe znaczenie, bowiem zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.). Dodatkowo, to organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, oraz czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.).

W rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego, zwłaszcza art. 7-10 (takich jak zasada - prawdy obiektywnej, zaufania do władzy publicznej, informowania stron, czynnego udziału strony w postępowaniu), art. 12 (zasada szybkości i prostoty postępowania), art. 77 § 1, art. 79a i art. 80 k.p.a., albowiem zgodnie z ich treścią organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, który następnie powinien ocenić w jego całokształcie oraz ma obowiązek podania niespełnionych przesłanek do wydania decyzji zgodnej z żądaniem strony.

W toku postępowania przed organem pierwszej instancji doszło również do powstania wątpliwości interpretacyjnych co do treści normy prawnej zawartej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a więc do naruszenia art. 7a § 1 k.p.a.

Organy orzekające w sprawie prezentowały niespójne stanowisko, gdyż organ pierwszej instancji wadliwie wskazał, że niepełnosprawność żony skarżącego nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia (lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia), stąd też nie została spełniona przesłanka wynikająca z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Zaprezentowane stanowisko zostało prawidłowo zakwestionowane przez Kolegium, bowiem z dniem 23 października 2014 r. stosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, zostało uznane za niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, publ. Dz. U. z 2014 r. poz. 1443).

W tym miejscu należy przypomnieć, że kwestie związane z uzyskaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną uregulowane zostały w art. 17 u.ś.r. Przy czym z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429; dalej "u.ś.w."), która zmieniła brzmienie m. in. art. 17 ust. 5 u.ś.r. Jednakże w myśl art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, o których mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, 658 i 852), do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zdaniem Sądu ustalając zakres zastosowania ww. przepisu przejściowego należy uwzględnić art. 24 ust. 2 u.ś.r.

W konsekwencji przepis art. 63 ust. 1 u.ś.w. należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed 1 stycznia 2024 r. organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

W myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

Zasada pomocniczości umacniająca obywateli (Preambuła Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. nr 78, poz. 483; sprostowanej w Dz. U. z 2001 r. nr 28, poz. 319; zmienionej w Dz. U. z 2006 r. nr 200, poz. 1471 i Dz. U. z 2009 r. nr 114, poz. 946) nakazuje taką wykładnię powołanych wyżej przepisów, by świadczenie pielęgnacyjne rzeczywiście wspierało rodzinę obarczoną sprawowaniem osobistej opieki przez opiekuna nad podopiecznym niepełnosprawnym w stopniu znacznym (por. art. 2, art. 18, art. 69 i art. 71 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP).

Jak wyjaśniono w wyroku NSA z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2508/20 oraz w wyroku z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 2852/20, a który to pogląd znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie - w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i rezygnacji z prawa do kolidującego świadczenia, wykluczającego możliwość przyznania świadczenia wnioskowanego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie uprawnionej zgodnie z art. 24 ust.2 u.ś.r. począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Brak jest bowiem przepisów umożliwiających zmodyfikowanie tego przepisu, w tym w szczególności zmianę terminu początkowego ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jest przy tym rzeczą bezsporną, że decyzje z zakresu świadczeń rodzinnych mają charakter decyzji konstytutywnych. Decyzje te wprawdzie - co do zasady - mają moc na przyszłość, ale nie wyklucza to jednak, że mogą one mieć również moc wsteczną. Każdy akt stosowania prawa odnosi się bowiem do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Można zatem uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. także wyrok NSA z dnia 28 października 2009 r. sygn. akt II GSK 153/09).

W rezultacie należy przyjąć, że decyzja, mocą której skrócono okres, na który przyznano świadczenie uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wydana na skutek dokonania wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., może zostać wydana z mocą wsteczną, co umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego - zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r. - od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Sądowi znana jest wykładnia i praktyka stosowania przepisów przewidujących możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych, zgodnie z którą dokonuje się tego ze skutkiem na przyszłość (ex nunc).

Należy jednak zauważyć, że jest to zasada, która doznaje nielicznych wyjątków, przy czym jednym z nich jest ten, w myśl którego dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Zatem co do zasady decyzje uchylające decyzje w trybie art. 32 u.ś.r. wydawane są z mocą ex nunc, ale nie można pominąć, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 30 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 993/12; 3 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1129/12; 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 980/13; 4 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2257/16; 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OSK 2508/20).

Uwzględniając powyższej opisane dwie kwestie Sąd stwierdził, że organy obu instancji przedwcześnie odmówiły skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego oraz dokonały niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) i c) u.ś.r.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy dokonać prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pozwalającej na realizację zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69).

Skarżący powinien być jednoznacznie poinformowany i pouczony o przysługujących mu jako stronie postępowania prawach oraz konsekwencjach dokonanych wyborów, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, o ile postępowanie wyjaśniające w sprawie złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające jego uwzględnienie i jedyną przeszkodą jest pobieranie przez skarżącego zasiłku stałego.

W świetle powyższych rozważań należało uznać, że na organie administracji publicznej spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który zagwarantuje realizację wniosku skarżącego nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, po wcześniejszym poinformowaniu o przysługujących mu prawach i uprawnieniach, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynika z momentu złożenia wniosku. Konieczne jest takie podjęcie działań by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20), zwłaszcza, że skarżący sam wymaga wsparcia, co już wcześniej zostało zasygnalizowane.

Dodatkowo przyjdzie zaznaczyć, że osoby uprawnione mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia wspierającego na zasadach określonych w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), o ile właściwy wniosek zostanie skierowany do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W tym stanie sprawy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., orzekł jak w sentencji niniejszego wyroku.

Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).