Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1284/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 12  ust. 2  pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 622
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) Protokolant starszy referent Monika Tuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 czerwca 2024 roku, nr SKO.UP/4121/163/2023 w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego A. Z. 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 6 czerwca 2024 r., znak SKO.UP/4121/163/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z 21 kwietnia 2023 r. orzekającej o odmowie zwrotu A. Z. (dalej: "skarżący") prawa jazdy kategorii B1, B. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024, poz. 573, dalej: "k.p.a."), art. 12 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 1 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 622, dalej: "u.k.p.").

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wyrokiem z 13 sierpnia 2020 r. Sąd Rejonowy w Wieliczce (sygn. akt [...]) orzekł wobec skarżącego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych przez okres trzech lat (punkt II wyroku), wyrokiem z dnia 28 czerwca 2021 r. Sąd Okręgowy w Krakowie IV Wydział Karny Odwoławczy zmienił wyrok Sądu Rejonowego w Wieliczce z 13 sierpnia 2020 r. w sposób, że w punkcie II w miejsce "wszelkich pojazdów" wpisano "motocykli".

Decyzją z 14 października 2021 r. Prezydent Miasta Krakowa orzekł o cofnięciu skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi kategorii A na okres trzech lat, którego bieg rozpocznie się z datą zwrotu prawa jazdy. Postanowieniem z 22 lutego 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie stwierdziło, że odwołanie skarżącego od ww. decyzji zostało wniesione z uchybieniem terminu.

Z potwierdzenia z 19 kwietnia 2022 r. wynika, że skarżący złożył do akt ewidencyjnych kierowcy w dniu 19 kwietnia 2022 r. dokument prawa jazdy.

Pismem z 13 lutego 2023 r. skarżący zwrócił się do Prezydenta Miasta Krakowa o natychmiastowy zwrot prawa jazdy kategorii B i C.

Pismem z 3 marca 2023 r. Prezydent Miasta Krakowa wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień i uzupełnienia wniosku, tj. wypełnienie wymaganego druku i dołączenie fotografii oraz opłaty.

Pismem z 6 marca 2023 r. Prezydent Miasta Krakowa zwrócił się do Zespołu Radców Prawnych UMK o zajęcie stanowiska w kwestii zwrotu prawa jazdy kategorii B i C osobie, wobec której wydano środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów kategorii A. Skarżący złożył wniosek o wydania prawa jazdy – zaznaczając, że ubiega się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy.

Decyzją z 21 kwietnia 2023 r. Prezydent Miasta Krakowa odmówił zwrotu skarżącemu prawa jazdy kategorii B1 oraz B. W uzasadnieniu organ wskazał, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Wieliczce Wydział II Karny, zmienionym wyrokiem Sądu Okręgowego orzeczono wobec skarżącego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A. W art. 12 ust. 1 u.k.p. wymienione zostały okoliczności, uniemożliwiające wydanie prawa jazdy, jedną z nich jest orzeczenie prawomocnym wyrokiem zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych. Organ podniósł, że w świetle ust. 2 powołanego przepisu ustawodawca rozciągnął skutki zatrzymania prawa jazdy kategorii A na B1 i B. Organ powołał się na wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którymi zakaz prowadzenia pojazdów jednej kategorii pozbawia wszelkich kategorii praw jazdy wymienionych w ustawie. Organ zaznaczył, że w odniesieniu do kategorii C1 i C wniosek przekazano do realizacji.

W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 12 ust. 2 w zw. z art. 102 ust. 1 u.k.p. przez bezzasadne uznanie, że skarżący wnosił o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii B1, w sytuacji, gdy nie doszło do zatrzymania tego uprawnienia,

- art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 u.k.p. w zw. z art. 43 § 2 k.k. poprzez sprzeczne z tym przepisem zastrzeżenie w decyzji, że bieg zakazu prowadzenia motocykli rozpoczął się 19 kwietnia 2022 r. a skończy się 19 kwietnia 2025 r., skoro z przepisów Kodeksu karnego wynika, że bieg terminu rozpoczął się 28 czerwca 2021 r., a zatem od uprawomocnienia się orzeczenia;

- art. 18 ust. 1 i 2 u.k.p. poprzez uznanie wniosku skarżącego o zmianę danych w dokumencie i przekazanie za tym wnioskiem urzędowi w tym celu prawa jazdy, za zatrzymanie tego dokumentu;

- art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, poprzez przemilczenie faktu, że decyzja Prezydenta Miasta Krakowa z 4 listopada 2021 r. została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 5 września 2022 r.;

- art. 35 i 36 § 1 k.p.a. poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania,

- art. 104 k.p.a. oraz art. 107 § 1 k.p.a. poprzez orzeczenie zakazu na czas dłuższy niż wynikający z wyroku sądu, nie w sentencji decyzji, a jej uzasadnieniu.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Decyzją z 6 czerwca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta Krakowa. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 12 ust. 2 u.k.p. znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, negatywną przesłanką zwrotu skarżącemu prawa jazdy kat. B1 i B jest orzeczenie o zakazie prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A. Organ II instancji wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, ustawodawca przesądził, że orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów kategorii A oznacza brak możliwości wydania prawa jazdy kategorii B.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 18 ust. 1 i 2 i art. 102 ust. 1 u.k.p. oraz art. 43 § 2 k.k., przez błędne zastosowanie tych przepisów przez organ I instancji oraz zaakceptowanie błędnej ich interpretacji przez organ II instancji, poprzez przyjęcie wyłącznie na podstawie przepisów art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1, że oddanie do właściwego urzędu przez skarżącego prawa jazdy kategorii B1, B, przy zastosowaniu się do orzeczenia sądowego, było zatrzymaniem tego dokumentu, z pominięciem przepisów z art. 18 ust. 1 i 2 i art. 102 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami i art. 43 § 2 k.k., zgodnie z którymi zatrzymaniem prawa jazdy, o którym mowa w art. art. 12 ust. 2 pkt 1, może być wyłącznie zatrzymanie dokonane w warunkach i na zasadach określonych w art. 102 ust. 1 tej ustawy, a oddanie przez skarżącego dokumentu należało uznać wyłącznie za realizację obowiązku wynikającego z art. 18 ust. 1 i 2 cyt. ustawy, natomiast fakt zatrzymania prawa jazdy oraz okres liczenia okresu obowiązywania tego zakazu - zgodnie z art. 43 § 2 k.k. - następuje z chwilą wydania w sprawie prawomocnego wyroku,

- art. 6 k.p.a. przez wydanie decyzji przed organy obydwu instancji, na postawie przepisów nieobowiązujących w chwili orzekania, i przyjęcie, że mimo uchylenia przepisu art. 43 § 3 k.k., początek okresu obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów zależny był od dnia zwrotu dokumentu przez skazanego, a nie liczył się - zgodnie z obowiązującym przepisem art. 43 § 2 k.k. - od daty wydania prawomocnego wyroku;

- art. 104 ust. 2 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ II instancji rozpoznania odwołania od decyzji organu I instancji - w zakresie naruszenia przepisów postępowania, jak również nieuzasadnienie tego w żaden sposób,

- art. 104 ust. 2 i art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ II instancji wskazania pełnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz nierozpoznanie wszystkich zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego, zrealizowania przez skarżącego obowiązku ustawowego, braku konieczności wcześniejszego zatrzymania prawa jazdy skarżącego w wymaganej prawem formie decyzji administracyjnej, a dotyczących naruszenia przez organ I instancji przepisów art. 18 ust. 1 i 2 i art. 102 u.k.p. oraz art. 43 § 2 k.k. oraz sporządzenie uzasadnienia decyzji organu II instancji, w tym zakresie, bez uzasadnienia faktycznego i prawnego;

- art. 35 i art. 36 § 1 w zw. z art. 140 k.p.a. przez przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, bez przeprowadzenia żadnej czynności procesowej, przez okres od 9.06.2023 r. do 6.06.2024 r.;

- art. 35 i art. 36 § 1 k.p.a. poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta Krakowa oraz nieinformowanie strony o przyczynie zwłoki;

- art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie przez organ I instancji, zasady prawdy obiektywnej i całkowite przemilczenie przez Prezydenta Miasta Krakowa faktu wydania przez Prezydenta Miasta Krakowa decyzji z 4 listopada 2021 r. uchylonej następnie wyrokiem WSA w Krakowie z dnia 5 września 2022 r. (sygn. akt: III SA/Kr 532/22), przez co wyeliminowano z obrotu prawnego postawę zatrzymania A. Z. prawa jazdy kategorii A, BI, B, Cl, C;

- art. 104 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. poprzez określenie, przez organ I instancji, okresu obowiązywania zakazu przez Prezydenta Miasta Krakowa na okres dłuższy, niż przewidziany w wyroku sądowym, nie w sentencji decyzji, a jej uzasadnieniu;

- przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy obydwu instancji.

W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzenie że organy obydwu instancji dopuściły się przewlekłego prowadzenia postępowania, zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa przez radcę prawnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Zgodnie z powołanym w zaskarżonej decyzji art. 12 ust. 1 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie: 1) u której w wyniku badania lekarskiego stwierdzono aktywną formę uzależnienia od alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu; 2) w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu; 3) w stosunku do której wydano decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy – w okresie i zakresie obowiązywania tej decyzji; 4) posiadającej inny dokument stwierdzający uprawnienie do kierowania pojazdem silnikowym; 5)która uzyskała za granicą prawo jazdy, a to prawo jazdy zostało zatrzymane - w okresie obowiązywania zatrzymania prawa jazdy; 6) której prawo jazdy zostało wymienione w trybie art. 97 ust. 1 i 2; 7) która rozpoczęła w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, procedurę wymiany prawa jazdy na krajowe prawo jazdy lub procedurę wydania wtórnika polskiego krajowego prawa jazdy.

Zgodnie z art. 12 ust. 2 u.k.p. przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A; 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.

Zgodnie z art. 103 ust. 1 pkt 4 u.k.p. starosta wydaje decyzję administracyjną o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami w przypadku orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów.

W niniejszej sprawie niesporną okolicznością jest skazanie skarżącego prawomocnym wyrokiem karnym oraz orzeczenie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia motocykli przez okres trzech lat. Niesporną okolicznością jest również, że Prezydent Miasta Krakowa decyzją z 14 października 2021 r. cofnął skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi kategorii A, którego bieg rozpocznie się z dniem zwrotu prawa jazdy. 19 kwietnia 2022 r. skarżący przekazał dokument prawa jazdy numer [...] do Urzędu Miasta Krakowa Wydział Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Referat Praw Jazdy. Bezsporną okolicznością jest również, że w stosunku do skarżącego nie została wydana decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy zgodnie z art. 102 ust. 1 u.k.p.

Sąd wskazuje, że w analogicznych do niniejszej sprawach, zapadły wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 stycznia 2023 r. (sygn. akt III SA/Kr 1526/23) oraz z 17 października 2023 r. (III SA/Kr 889/23). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażone tam stanowisko, dlatego poniżej przytacza argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku z 18 stycznia 2023 r. (sygn. akt III SA/Kr 1526/23).

Wyrokiem z dnia 4 lipca 2023 r. sygn. SK 23/21, Trybunał Konstytucyjny uznał przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. za niezgodne z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, w zakresie, w jakim pozbawiają osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. Odnosząc się do zgodności art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z art. 2 Konstytucji RP i wynikającą z niej zasadą ne bis in idem, Trybunał wskazał, że zasada ta jest fundamentalną zasadą prawa karnego i elementem zasady państwa prawnego, stanowiąc jednocześnie jeden z elementów prawa do sądu przejawiający się w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej. Trybunał stwierdził, że zasada ne bis in idem ma dwa aspekty. Pierwszy – proceduralny, który wyraża się w zakazie wszczynania i prowadzenia postępowań w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą. Drugi aspekt polega na zakazie podwójnego (wielokrotnego) karania w sprawach karnych dotyczących tej samej osoby i tego samego czynu zagrożonego karą.

Wielokrotne karanie tej samej osoby za to samo zachowanie, stanowi bowiem naruszenie zasady proporcjonalności reakcji państwa na naruszenie obowiązku prawnego. Funkcją zasady ne bis in idem jest z jednej strony ochrona praw osoby przed nadużywaniem przez państwo ius puniendi, tj. ochrona osoby prawomocnie osądzonej w postępowaniu karnym przed ponownym postawieniem jej w stan oskarżenia w sprawie o ten sam czyn, z drugiej zaś ochrona powagi i trwałości prawomocnych orzeczeń sądowych. Z reguły zasada ne bis in idem ma zastosowanie wtedy, gdy w stosunku do osoby uprzednio ukaranej za popełnienie czynu zabronionego przez prawo karne, wszczyna się postępowanie dotyczące tego samego czynu. Zauważono, że w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego funkcjonuje szerokie rozumienie zasady ne bis in idem, obejmującej zakaz podwójnego karania tej samej osoby za ten sam czyn nie tylko w odniesieniu do wymierzania kar za przestępstwo, lecz także w związku ze stosowaniem innych środków represyjnych, w tym sankcji administracyjnych, przy czym ocena, czy dany instrument prawny ma charakter sankcji, należy do Trybunału.

W ocenie Trybunału, procedura weryfikacji, czy określone przepisy naruszają zasadę ne bis in idem z punktu widzenia zakazu dwukrotnego (wielokrotnego) pociągania do odpowiedzialności karnej za to samo zachowanie, powinna przebiegać dwuetapowo. Po pierwsze, należy ustalić, czy określone środki przewidziane przez ustawodawcę jako reakcja na określone zachowanie jednostki mają charakter sankcji. Po drugie, jeżeli dwa środki lub więcej środków mają taki charakter, konieczna jest weryfikacja, czy realizują one te same, czy odmienne cele. Realizacja identycznych celów przez różne środki o charakterze sankcji, winna co do zasady prowadzić do wniosku o naruszeniu zasady ne bis in idem, wynikającej z art. 2 Konstytucji. Zauważono też, iż podstawowym kryterium odróżniania sankcji karnych i sankcji administracyjnych, jest zasadnicza (główna) funkcja, przesądzająca o istocie sankcji, która może oprócz tego realizować inne funkcje i cele. Trybunał za główną funkcję sankcji karnej uznaje represję, czyli odpłatę za popełniony czyn, natomiast w przypadku sankcji administracyjnej, jako główną funkcję wskazuje szeroko rozumianą prewencję. Trybunał wskazał, że stwierdzenie naruszenia zasady ne bis in idem, wymaga zatem ustalenia, czy za ten sam czyn dwukrotnie nakładana jest sankcja będąca w istocie sankcją karną.

Trybunał zauważył, ze orzekanie kary pozbawienia prawa do prowadzenia pojazdów określonej kategorii oraz sankcja administracyjna braku możliwości zwrotu zatrzymanego prawa jazdy co do innych kategorii, formalnie przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych. W istocie jednak obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. Ponadto sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy, prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania określonymi pojazdami.

Trybunał uznał, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z zasadą ne bis in idem, wynikającą z art. 2 Konstytucji.

Odnosząc się do zgodności kontrolowanych przepisów z art. 45 Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, Trybunał Konstytucyjny zauważył, że z mocy zaskarżonych przepisów, osoba, wobec której sąd powszechny zawęził środek karny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych do kategorii B, nie będzie mogła zatem prowadzić, w okresie obowiązywania tego zakazu, nie tylko pojazdów objętych tą kategorią, lecz także innych w zakresie kategorii wskazanych w zaskarżonych przepisach. Brak prawa jazdy stwierdzającego posiadanie uprawnienia do kierowania określonym pojazdem, oznacza w praktyce niemożność legalnego kierowania nim (por. art. 3 ust. 1 u.k.p.). Przewidziany w zaskarżonych przepisach zakaz wydania, zwrotu lub przywrócenia prawa jazdy osobie, wobec której orzeczony został prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie określonych kategorii, w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D, następuje na podstawie decyzji administracyjnej i ma charakter obligatoryjny. Organ administracji wydający decyzję na podstawie zaskarżonych przepisów, nie ma możliwości brania pod uwagę różnych okoliczności mogących wpływać na jej zakres. Wykluczone jest zatem uznanie administracyjne, a organ administracji, po stwierdzeniu orzeczenia przez sąd powszechny zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, dla których wymagane jest prawo jazdy określonych kategorii, stosuje sankcję administracyjną wyznaczoną w art. 12 ust. 2 u.k.p. Jednocześnie zauważono, że zarówno w art. 42 Kodeksu karnego jak i w art. 29 Kodeksu wykroczeń, ustawodawca pozostawił sądowi rozstrzygnięcie, czy wobec sprawcy, w konkretnym stanie faktycznym, należy orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów, czy też z uwagi na stwierdzone w konkretnej sprawie okoliczności, ograniczyć zakres tego zakazu. Sądy powszechne z takiej możliwości korzystają, wskazując że z uwagi na ratio legis art. 42 § 2 Kodeksu karnego w powiązaniu z okolicznościami sprawy, nie w każdej sprawie jest konieczne orzekanie zakazu w pełnym zakresie. W konkretnej zatem sprawie karnej, to sąd powszechny dokonuje oceny, w jakim zakresie należy orzec wobec sprawcy czynu zabronionego obligatoryjny albo fakultatywny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Orzekając środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, sąd powszechny ma zatem obowiązek brać pod uwagę również zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zakaz prowadzenia pojazdu pełni zarówno funkcję prewencyjną, jak i represyjną. W ramach tej pierwszej chodzi o wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają jego bezpieczeństwu. Jednocześnie orzeczony środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, zgodnie z zasadami wymiaru kary i środków karnych, nie może być nadmiernie dolegliwy dla sprawcy przestępstwa czy wykroczenia, a także dla jego rodziny.

Trybunał zaznaczył, że ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., ustawodawca w istocie rozszerzył orzekany przez sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów, których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów.

Zaskarżone przepisy prowadzą zatem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca z mocy zaskarżonych przepisów, pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami.

Na zakończenie Trybunał Konstytucyjny wskazał, że ze względu na zakresowy charakter wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna.

Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Ponadto zgodnie z art 190 ust. 4 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

W uchwale składu siedmiu sędziów NSA dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. I OPS 9/09, zauważono że z art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji wynika norma prawna, zgodnie z którą w toku postępowania sądy związane są powszechną mocą obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które są elementem kształtującym stan prawny oceniany przez sąd.

Wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się co prawda do niezgodności z Konstytucją art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., tymczasem w przedmiotowej sprawie podstawę materialnoprawną wydanych decyzji stanowiły przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Niemniej jednak w ocenie Sądu należy mieć na względzie, że wyrok Trybunału dotyczy takiej samej sytuacji prawnej, w której organ administracji rozszerza orzeczony przez sąd powszechny środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonej kategorii na inne kategorie. Należy bowiem zauważyć, że wprawdzie formalnie kontroli Trybunału Konstytucyjnego podlega akt prawny lub jego część tj. konkretny przepis, to faktycznie jednak przedmiotem kontroli są określone w danym akcie normy prawne zawarte w poszczególnych jednostkach redakcyjnych takiego aktu. Wprawdzie formalnie przepis tożsamy treściowo nie był przedmiotem orzekania przez Trybunał we wskazanej sprawie, to jednak należy zauważyć, że powstały uzasadnione wątpliwości co do zgodności z Konstytucją normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Powyższe natomiast nie jest bez znaczenia dla Sądu kontrolującego daną sprawę. W takiej sytuacji zachodzi przypadek tzw. "oczywistej niekonstytucyjności" co oznacza, że porównywane przepisy, będące podstawą wydania zaskarżonej decyzji art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z Konstytucją, dotyczą tej samej materii, co przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie których Trybunał stwierdził ich niekonstytucyjność (por. R. Hauser, J. Trzciński, "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego", Warszawa 2010, s. 266-268; M. Wiącek, "Pytanie prawne do sądu do Trybunału Konstytucyjnego" Warszawa 2011, s. 266-268). W takim przypadku oczywistość niezgodności przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. z Konstytucją RP oraz z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego stanowi wystarczającą przesłankę do odmowy zastosowania tego przepisu. Zgodnie z art. 8 Konstytucji, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 1), a jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (ust. 2). Z powyższego przepisu wynika ustrojowa zasada bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, która upoważnia sąd administracyjny do odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w oczywistej sprzeczności z Konstytucją. Inaczej rzecz ujmując jeżeli nie budzi wątpliwości brak zgodności określonych przepisów ustawy z Konstytucją, a niezgodność w omawianej materii ma - tak jak w niniejszej sprawie - charakter oczywisty, zachodzi podstawa do odmowy zastosowania przez Sąd przepisów ustawy, bez potrzeby przedstawiania Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w tym zakresie. W tak bowiem oczywistej sytuacji trudno oczekiwać, żeby sąd uruchamiał procedurę kolejnych pytań prawnych (por. R. Hauser, A. Kabat, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2002 r. sygn. I SA/Po 461/01, OSP 2003/2 s. 73-75, M. Wiącek, "Pytania prawne do Trybunału Konstytucyjnego", Warszawa 2011 r. s. 269, uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2006 r. sygn. I FPS 2/06, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2008 r., sygn. I OSK 1369/07, z dnia 10 marca 2010 r., sygn. I OSK 1447/09, z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. I FSK 1523/17, z dnia 6 czerwca 2018 r., sygn. II FSK 1454/16, opubl. w CBOSA). Obowiązek przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, istnieje jedynie wtedy, gdy sąd ma wątpliwości co do tej zgodności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2004 r., sygn. OSK 971/04, ZNSA 2011/3/39). W rezultacie ani treść art. 178 ust. 1 Konstytucji, ani wyłączność orzekania przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności ustaw in abstracto, nie sprzeciwiają się tezie, że co do zasady sądy rozstrzygające konkretny spór korzystają z możliwości bezpośredniego stosowania Konstytucji także wtedy, gdy to bezpośrednie stosowanie przybiera postać odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w sprzeczności z Konstytucją. Jednocześnie sąd administracyjny nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, gdyż formalnie zakwestionowany przepis nadal pozostaje w systemie prawnym (por. Roman Hauser, Janusz Trzciński "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego", Warszawa 2010, s. 23 i nast.; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2000 r., sygn. V SA 613/00, OSP 2001/5/82 z glosą L. Leszczyńskiego; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2008 r., sygn. I OSK 1369/07, z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. I OSK 3193/14, z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. I OSK 860/15, opubl. w CBOSA).

W związku z powyższym Sąd stwierdził, że organ administracji nie mógł pozbawić skarżącego, posiadającego uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi kat. B, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec skarżącego środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.

Odnosząc się do zarzutu wadliwego określenia okresu, na jaki cofnięto skarżącemu uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi kategorii A, w tym w szczególności momentu, od którego rozpocznie się bieg terminu należy wskazać, że kwestia ta została rozstrzygnięta ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Krakowa z 14 października 2021 r., która nie jest przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu, a zatem Sąd nie może wypowiadać się w kwestii zgodności z prawem przedmiotowej decyzji.

Sąd nie rozważał w niniejszym postępowaniu zarzutów dotyczących przewlekłego prowadzenia postępowania przez Prezydenta Miasta Krakowa oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie. Przedmiotem niniejszego postępowania jest bowiem kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie. Bezczynność, czy też przewlekłość postępowania może być kontrolowana przez Sąd w toku odrębnego postępowania w przedmiocie bezczynności lub przewlekłości postępowania, które powinno zostać poprzedzone wykorzystaniem środków przysługujących stronie w postępowaniu administracyjnym (por. art. 52 § 2 p.p.s.a.).

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku i rozpozna wniosek skarżącego o zwrot dokumentu prawa jazdy w zakresie uprawnień kategorii B.

O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z treścią art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. z 2023, poz. 1935) zasądzając na rzecz skarżącego od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie 697 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (punkt II wyroku).

Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.