Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1749/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 21 września 2023 r. znak SKO.NP/4115/293/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie decyzją z dnia 21 września 2023 r., znak: SKO.NP/4115/293/2023, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390), art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz § 1 pkt 6 lit c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198 poz. 1925), po rozpatrzeniu odwołania E. K. od decyzji Burmistrza Dąbrowy Tarnowskiej z dnia 3 sierpnia 2023 r., znak: PŚ.5211.11.2023, odmawiającej przyznania E. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką T. K. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 3 sierpnia 2023 r., znak: PŚ.5211.11.2023, Burmistrz Dąbrowy Tarnowskiej odmówił przyznania E. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką T. K. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji przypomniał, że na złożony wniosek zareagował wcześniej odmową wszczęcia postępowania (postanowienie z dnia 24 kwietnia 2023 r. uchylone postanowieniem SKO w Tarnowie z dnia 6 czerwca 2023 r.), a następnie stwierdził, że (i) z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wynika, czy niepełnosprawność powstała w okresie wymaganym przez art. 17 ust. 1b u.ś.r.; (ii) brak jest związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z prac dorywczych a koniecznością sprawowania opieki; (iii) czynności wykonywane przez wnioskodawczynię dotyczą głównie prowadzenia gospodarstwa domowego i nie stanowią "stałej opieki" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., a tym samym nie wykluczają podjęcia przez nią zatrudnienia, tym bardziej że może ona liczyć na pomoc bliskich (mieszkających za granicą: siostrę P. i brata P., a także dyspozycyjnego męża-emeryta i 14-letniego syna, który zostaje w domu z babcią podczas nieobecności rodziców).

Działając na skutek odwołania E. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 21 września 2023 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zwrócił uwagę na pominięcie przez organ pierwszej instancji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), lecz jednocześnie stwierdził, że nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania stałej opieki, natomiast wnioskodawczyni nie wykazała w dostateczny sposób, że zakres sprawowanej opieki uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wnioskodawczyni w oświadczeniu z dnia 29 czerwca 2023 r. podała, że w miesiącach lipiec-październik 2022 r. wykonywała odpłatnie prace przy zbiorze truskawki i borówki amerykańskiej (za wykonywaną pracę otrzymała odpowiednie wynagrodzenie) i zrezygnowała z dalszych prac przy zbiorze owoców z uwagi na niemożność pogodzenia pracy i sprawowania całodobowej opieki nad matką. Wnioskodawczyni podjęła więc zatrudnienie w okresie, w którym wobec matki orzeczony był znaczny stopień niepełnosprawności, a ponadto rzekoma rezygnacja z zatrudnienia po zakończeniu sezonu (zbioru owoców) nie może wiązać się z istotą rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W dniu 11 lutego 2023 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że "do momentu mamy choroby i znacznego pogorszenia zdrowia pracowałam dorywczo podczas sezonu w 2022 r. przy zbiorze owoców. Ze względu na obecny stan zdrowia mamy nie jestem w stanie podjąć żadnego zatrudnienia, ponieważ moja mama wymaga mojej pomocy i wsparcia całą dobę". We wrześniu 2021 r. matka wnioskodawczyni doznała zawału lewej półkuli mózgu (karty informacyjne z dnia 6 września 2021 r. i 28 września 2021 r.). Pacjentka została poddana rehabilitacji (karta informacyjna z dnia 26 listopada 2021 r.). Z epikryzy wynika, że u pacjentki stwierdzono poprawę sprawności w czynnościach lokomocyjnych (chora samodzielnie napędza wózek inwalidzki, z asekuracją drugiej osoby oraz kuli łokciowej przejdzie dystans ok. 100 metrów krokiem naprzemiennym po równej powierzchni, po schodach jest w stanie poruszać się z czynną pomocą krokiem dostawnym w górę i w dół, widoczna poprawa równowagi, sama przechodzi z leżenia do siadu, przesiada się z asekuracją bierną sama do wózka). W dniu 28 kwietnia 2022 r. przeprowadzono u niej koronarografię i angioplastykę zwężenia lewej tętnicy szyjnej (karty informacyjne z dnia 29 kwietnia 2022 r. i 26 maja 2022 r.). Z zaświadczenia o stanie zdrowia z dnia 28 czerwca 2023 r. do wykorzystania w ZUS wynika, że trudno ocenić odległe rokowanie, chora wymaga opieki oraz rehabilitacji. W ocenie organu odwoławczego dokumenty medyczne nie wskazują na pogorszenie stanu zdrowia matki wnioskodawczyni. W skali Barthel matka wnioskodawczyni uzyskała 5 pkt (potrzebuje pomocy przy krojeniu i smarowaniu), a w podsumowaniu karty oceny stanu pacjenta zapisano, że wymaga ona pomocy i opieki osób drugich. Wnioskodawczyni w ciągu dnia wykonuje następujące czynności: 07:00 - 09:00 pobudka, podanie ubrania, poranna toaleta; 09:00 - 11:00 przygotowanie śniadania, podanie leków, mierzenie ciśnienia, sprzątanie po śniadaniu; 11:00 - 13:00 zakupy, przygotowanie obiadu, podanie drugiego śniadania, realizacja recept; 13:00 - 15:00 obiad, podanie leków, czynności porządkowe; 15:00 - 17:00 podwieczorek, ćwiczenia mowy, czytanie książek; 17:00 - 19:00 przygotowanie i podanie kolacji, leków; 19:00 - 21:00 kąpiel, masaż, obcinanie paznokci, przebieranie, układanie do snu; 21:00 - 23:00 sprzątanie, czuwanie. Z przedłożonego przez wnioskodawczynię zestawienia wykonywanych czynności opiekuńczych wynikają te wykonywane codziennie (czynności toaletowe, wyjścia na spacery, przygotowanie opału, ćwiczenia rozwijające mowę, czytanie książek, układanie do snu, masaże, oklepywanie), pięć razy dziennie (podawanie posiłków), trzy razy dziennie (podawanie leków), według potrzeb (prowadzenie do toalety, wymiana pieluchomajtek, smarowanie kremami, mierzenie ciśnienia, wizyty lekarskie, załatwianie spraw urzędowych, robienie zakupów, realizacja recept), co miesiąc (wyjścia do kościoła). Powyższy zakres czynności opiekuńczych powielono w treści wywiadu środowiskowego z dnia 29 czerwca 2023 r. Zdaniem organu odwoławczego są to typowe czynności codzienne. Następnie organ odwoławczy zwrócił uwagę na rodzeństwo wnioskodawczyni (brat P. i siostra P.), które zgodnie z oświadczeniem wnioskodawczyni, nie pomaga w opiece nad matką ani osobiście, ani finansowo, a które mogłoby przejąć część obowiązków (to, że brat pracuje poza granicami Polski, nie oznacza, że nie może wesprzeć wnioskodawczyni), a sama wnioskodawczyni powinna rozważyć zwrócenie się o przyznanie pomocy w postaci usług opiekuńczych. Zakres opieki nad matką (po części samodzielną) w świetle zasad doświadczenia życiowego jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy, co wynika z zatrudnienia wnioskodawczyni przy zbiorach owoców w okresie, kiedy matka uznana już została za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz opisanych w wywiadzie środowiskowym i zadeklarowanych w oświadczeniu czynności opiekuńczych.

Pismem z dnia 9 października 2023 r. E. K. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 7, art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 108 k.p.a. przez brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy, niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji; 2) art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez błędną wykładnię i wskazanie, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie istnieje wymagany związek i dlatego brak jest podstaw przyznania świadczenia pielęgnacyjnego; 3) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez błędną wykładnię i wskazanie, że czynności opiekuńcze mogą być wykonywane przez inne osoby wspólnie ze skarżącą. W uzasadnieniu skargi wskazała w szczególności, że przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wyklucza brak aktywności zawodowej przez szereg lat przed złożeniem wniosku, podejmowanie dorywczej pracy przy zbiorze owoców już w okresie, gdy wobec osoby wymagającej opieki orzeczony był znaczny stopień niepełnosprawności czy posiadanie (mieszkającego na stałe za granicą, niemogącego przejąć choćby części wynikających z opieki obowiązków) rodzeństwa. Skarżąca zajmuje się matką całodniowo (czasem całodobowo), a związek między niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką jest bezpośredni i ścisły. Matka skarżącej nie wykonuje samodzielnie czynności higienicznych, nie może przygotować sobie sama posiłków, potrzebuje pomocy w ubieraniu. W zakresie czynności wykonywanych poza domem, tj. zakupach, realizacji recept, wyjazdach do lekarzy, załatwianiu spraw urzędowych potrzebuje pomocy, opieki lub wyręczenia przez córkę. Nie można więc uznać, że czynności wykonywane przy matce są zwykłymi czynnościami dnia codziennego lub czynnościami wykonywanymi przy starszych rodzicach, czy typowymi czynnościami codziennymi. Zakres wykonywanych czynności uniemożliwia podjęcie pracy nawet w niepełnym wymiarze. Matka skarżącej w nocy korzysta z pieluchomajtek, wymaga szczególnej dbałości o higienę ze strony skarżącej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w ówczesnym brzmieniu (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wskazał, jako jedną z przeszkód do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, powstanie niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy). Tę przeszkodę trafnie zweryfikował organ odwoławczy, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13, Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Nie jest zatem dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W ocenie Sądu, organ odwoławczy poczynił prawidłowe i wyczerpujące ustalenia faktyczne co do okoliczności istotnych z punktu widzenia możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w pełni podziela zaprezentowane w niniejszej sprawie stanowisko organu odwoławczego (wcześniej podobne stanowisko zajął także organ pierwszej instancji), że nie została spełniona przesłanka pozytywna przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w postaci bezpośredniego związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia skarżącej a pomocą świadczoną matce T. K., przy czym do takiego wniosku prowadzi całościowa ocena ogółu istotnych w tej mierze elementów stanu faktycznego, do których należą: okoliczności i charakter deklarowanego przez skarżącą zaprzestania pracy (pracy dorywczej przy zbiorze owoców, tj. truskawek i borówki amerykańskiej), zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą w ramach pomocy matce, możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych, powinność współdziałania w opiece nad T. K. wszystkich osób zobowiązanych do alimentacji względem niej w takim samym stopniu (rodzeństwo skarżącej P. K. i P. K.1).

Gdy idzie o pierwszy z wymienionych elementów, to w świetle poczynionych w toku postępowania administracyjnego ustaleń dotychczasowa aktywność zawodowa skarżącej sprowadzała się do dorywczych prac przy zbiorze owoców, tj. truskawek i borówki amerykańskiej, w miesiącach lipiec – październik 2022 roku. Znamienne jest przy tym to, że te prace były podejmowane w okresie, gdy T. K. była już osobą niepełnosprawną i jej stan był poważniejszy niż obecnie (obecnie ten stan na skutek rehabilitacji poprawia się), jak również to, że zakończenie odnośnych prac zbiegło się w czasie zakończeniem sezonu zbiorów. W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, organ zasadnie uznał, że nie doszło do rezygnacji z pracy przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad matką.

Jak wynika z przedłożonego przez skarżącą spisu, skarżąca w ramach pomocy matce wykonuje następujące czynności: 07:00 - 09:00 pobudka, podanie ubrania, poranna toaleta; 09:00 - 11:00 przygotowanie śniadania, podanie leków, mierzenie ciśnienia, sprzątanie po śniadaniu; 11:00 - 13:00 zakupy, przygotowanie obiadu, podanie drugiego śniadania, realizacja recept; 13:00 - 15:00 obiad, podanie leków, czynności porządkowe; 15:00 - 17:00 podwieczorek, ćwiczenia mowy, czytanie książek; 17:00 - 19:00 przygotowanie i podanie kolacji, leków; 19:00 - 21:00 kąpiel, masaż, obcinanie paznokci, przebieranie, układanie do snu; 21:00 - 23:00 sprzątanie, czuwanie. Analiza tego spisu prowadzi do wniosku, że w istocie tylko w niewielkim zakresie obejmuje on czynności typowo opiekuńcze, większość wymienionych w nim czynności to zwykłe czynności codzienne. W tym kontekście organ odwoławczy – w nawiązaniu orzecznictwa sądów administracyjnych – słusznie zauważył, że czynności takie jak podanie ubrania i pomoc przy porannej toalecie, czy też przygotowywanie posiłków (śniadania, obiadu) są czynnościami, które mogą być wykonywane w godzinach porannych, przed pójściem do pracy. Wiele osób wykonuje takie czynności, chociażby rodzice w stosunku do małoletnich dzieci, i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia. Czynności wymienione w omawianym spisie tak naprawdę mogą też być wykonywane w znaczenie krótszym czasie niż deklarowany przez skarżącą i – odpowiednio zaplanowane i zorganizowane – nie muszą kolidować z zatrudnieniem. Trzeba przy tym dodać, że: "O ile (...) konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, to dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie zatrudnienia lub jest przyczyną rezygnacji z zatrudnienia (...). Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad tą osobą" (wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., I OSK 2322/22, CBOSA).

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, mając na uwadze również przedłożoną do akt dokumentację medyczną, trafnie zauważył, że rehabilitacja T. K. daje dobre rezultaty, zwłaszcza w zakresie czynności komunikacyjnych. Uzupełniając argumentację organu w tej mierze, warto też zwrócić uwagę na bezpośrednie spostrzeżenia pracownika socjalnego poczynione podczas wywiadu środowiskowego, które nie wskazują na obłożny stan matki skarżącej: "T. K. na zadawane pytania przez pracownika socjalnego odpowiada logicznie i sensownie, siedziała przy kuchennym stole i piła herbatę".

Poza tym zakres czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą trzeba oceniać z uwzględnieniem okoliczności, że możliwe jest uzyskanie wsparcia w postaci usług opiekuńczych, a także z uwzględnieniem okoliczności, że w opiece nad T. K. powinny uczestniczyć wszystkie osoby zobowiązane do alimentacji względem niej w takim samym stopniu, a więc nie tylko skarżąca, ale także dwoje jej rodzeństwa – brat P. K. i siostra P. K. (okoliczność zamieszkiwania zagranicą nie zwalnia z tej powinności). W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego istnienie innych osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki w takim samym stopniu jak wnioskodawca – ma znaczenie przy ocenie związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia a sprawowaną opieką (zob. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2023 r., I OSK 2322/22; wyrok NSA z dnia 6 lutego 2024 r., I OSK 128/23, wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r., I OSK 229/23, wyrok NSA z dnia 21 lutego 2024 r., I OSK 158/23, CBOSA).

Dodać należy, że zgodnie z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Zgodnie z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. "Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA).

"Możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (...). W sytuacji gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ww. ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodziła konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia, a dokładniej nie było przeszkód aby takie zatrudnienie podjęła. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym, a w interesie społecznym jest przestrzeganie całego obowiązującego porządku prawnego, byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny. Doprowadziłoby to też do – z jednej strony – uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z wielu dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając pozostałych faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki rodzicowi) oraz – z drugiej strony – dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców, a mimo to ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. Zdaniem Sądu, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.i.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP). Wobec tego "limitowanie" dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium konieczności wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców. Dlatego, zdaniem Sądu, wsparcia Państwa wymaga jedynie ten opiekun osoby z niepełnosprawnością, który sprawując faktycznie opiekę nad rodzicem, wykaże, że nie może uzyskać (wyegzekwować) pomocy od rodzeństwa i z tego względu zmuszony jest zrezygnować z pracy, czy też nie może jej podjąć" (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 czerwca 2023 r., III SA/Kr 375/23, oraz powołane tam orzecznictwo, w tym wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 października 2022 r., III SA/Kr 669/22, i z dnia 5 grudnia 2022 r., III SA/Kr 918/22, CBOSA).

Organ ocenił zebrany materiał dowodowy prawidłowo i prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej ani innych przepisów prawa procesowego, w tym art. 7 k.p.a., art. 8 § 1, art. 77, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.), prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy prawa materialnego (w tym art. 17 ust. 1 ustawy) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego pod hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.