Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1729/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 11 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1c i art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 7,77 § 1,80, 107 § 1 i 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka (spr.) sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 594/22 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 1 czerwca 2022 r., nr SKO.590/22 w przedmiocie uchylenia decyzji o pomocy w formie posiłku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 594/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 1 czerwca 2022 r., nr SKO.590/22 w przedmiocie uchylenia decyzji o pomocy w formie posiłku.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną do Sądu decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zamościa z dnia 14 lutego 2022 r. o uchyleniu w całości od dnia 15 lutego 2022 r. decyzji tego organu z dnia 24 września 2021 r. w przedmiocie przyznania skarżącej pomocy w formie posiłku. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że z uwagi na brak realizacji przez stronę kontraktu socjalnego, zawartego w dniu 23 września 2021 r., organ I instancji zasadnie uchylił z dniem 15 lutego 2022 r. własną decyzję z dnia 24 września 2021 r., przyznającą stronie pomoc w formie posiłku. Strona nie wykazała zainteresowania propozycją udziału w warsztatach organizowanych przez Centrum Integracji Społecznej w Zamościu w celu aktywizacji zawodowej bezrobotnych. Tym samym nie zrealizowała jednego z postanowień zawartego w dniu 23 września 2021 r. kontraktu socjalnego, który przewidywał jej udział w powyższych warsztatach. Organ odwoławczy zwrócił także uwagę, że strona podpisała kontrakt socjalny dobrowolnie i nie jest osobą niepełnosprawną lub niezdolną do pracy. Również opieka nad córką, w ocenie Kolegium, nie może stanowić przesłanki wykluczającej podjęcie przez [...] zatrudnienia w sytuacji, gdy jej dzieci są już pełnoletnie i nie wymagają całodobowej opieki.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję wniosła [...].

Sąd I instancji uznał, że skarga jest nieuzasadniona. W ocenie Sądu, prawidłowo ocenił organ, że pomoc społeczna oparta jest na zasadzie subsydiarności (pomocniczości). Oznacza to, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. W kontekście powyższej zasady ustawodawca wielką wagę przywiązuje do współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikami pomocy społecznej. W ocenie Sądu, organy obu instancji zasadnie uznały w oparciu o niewadliwie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, że w niniejszej sprawie zachodzi opisana w art. 11 ust. 2 u.p.s. przesłanka uzasadniająca uchylenie (w oparciu o art. 106 ust. 5 u.p.s.) decyzji organu I instancji z dnia 24 września 2021 r. przyznającej skarżącej świadczenie z pomocy społecznej w formie posiłku, wynikająca z braku realizacji przez skarżącą postanowienia kontraktu socjalnego.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodła [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj:

- art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że w przedmiotowej sprawie zachodzi opisana w powyższym przepisie przesłanka uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej, wynikająca z braku realizacji przez skarżącą postanowienia kontraktu socjalnego, w sytuacji gdy na gruncie niniejszej sprawy zarówno stan zdrowia skarżącej, jak też konieczność sprawowania całodobowej opieki przez skarżącą nad córką [...], uniemożliwiały skarżącej uczestnictwo w warsztatach Centrum Integracji Społecznej;

- art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że spełniła się hipoteza z art. 11 ust. 2 u.p.s., która uprawniała do uchylenia decyzji o pomocy w formie posiłku, w sytuacji gdy skarżąca występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej współdziałała z pracownikiem socjalnym, a przejawem owej współpracy było przedstawienie wszelkich danych niezbędnych dla zweryfikowania jej faktycznej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej, dodatkowo skarżąca informując o braku możliwości uczestnictwa w warsztatach Centrum Integracji Społecznej w Zamościu poparła owe twierdzenia stosowną dokumentacją medyczną;

- art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, przez jego nieprawidłowe zastosowanie i uchylenie decyzji o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej, w sytuacji, gdy zachowanie skarżącej nie wypełniało przesłanki niedotrzymywania postanowień kontraktu socjalnego i nie mogło uzasadniać uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia, bowiem skarżąca z powodu problemów zdrowotnych nie była i nadal nie jest w stanie wykonywać pracy fizycznej, a jednocześnie w okresie od dnia 1 grudnia 2021 roku do dnia 31 stycznia 2022 roku musiała sprawować całodobową opiekę nad swoją córką [...], zatem brak realizacji kontraktu socjalnego był usprawiedliwiony i niezawiniony przez skarżącą, o czym poinformowała doradcę zawodowego jeszcze przed rozpoczęciem warsztatów prowadzonych przez Centrum Integracji Społecznej w Zamościu;

- art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego automatyczne zastosowanie i odmowę przyznania skarżącej wszystkich wnioskowanych świadczeń, tj. zasiłku okresowego i świadczenia pieniężnego na zakup żywności oraz uchylenia decyzji o pomocy w formie posiłku bez jakiejkolwiek weryfikacji przyczyn braku realizacji kontraktu socjalnego przez skarżącą, w sytuacji gdy "Zastosowanie art. 11 ust. 2. u.p.s. nie może być automatyczne, tzn. nie może być wiązane tylko i wyłącznie z niepodjęciem określonych czynności przez świadczeniobiorcę. Musi być poprzedzone ustaleniami mającymi wyjaśnić, co było przyczyną takiego zachowania osoby."(Wyrok WSA w Krakowie z 21.11.2022 r., III SA/Kr 756/22, LEX nr 3447439);

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegało na naruszeniu:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. a art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 1 czerwca 2022 roku, nr SKO.590/22 złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie oraz nieuchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 1 czerwca 2022 roku, nr SKO.590/22 oraz decyzji z dnia 14 lutego 2022 roku wydanej przez Prezydenta Miasta Zamościa w sprawie znak: MC.II.5113,03919.1.2022, pomimo, iż decyzje te zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., poprzez m.in. niewyczerpujące przeanalizowanie materiału dowodowego w sprawie, niepodjęcie wszelkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy czynności oraz wydanie rozstrzygnięcia bez dokonania oceny całokształtu materiału dowodowego, niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, brak uwzględnienia faktu, iż skarżąca [...] ma problemy zdrowotne nie tylko z kręgosłupem i uczestniczy w celu ich zniwelowania w zabiegach rehabilitacyjnych (skierowanie na rehabilitację z dnia 16.09.2022 roku), ale leczy się także z powodu obfitych krwotocznych miesiączek (zaświadczenie z 11.05.2023 roku), a jednocześnie z powodu omdleń i utraty przytomności córki [...], zagrażających jej życiu i zdrowiu, zmuszona jest sprawować całodobową opiekę nad córką;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 1 czerwca 2022 roku, nr SKO.590/22 złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie oraz nieuchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 1 czerwca 2022 roku, nr SKO.590/22 oraz decyzji z dnia 14 lutego 2022 roku wydanej przez Prezydenta Miasta Zamościa w sprawie znak: MC.II.5113.03919.1.2022, pomimo, iż decyzje te zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. z naruszeniem art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji, zawarcie zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy "negatywne rozstrzygnięcie, zwłaszcza podjęte w ramach uznania powinno być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją" (wyrok NSA z dnia 18 maja 2005 r., FSK 221/04);

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. a art 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie decyzji organu odwoławczego i organu I instancji pomimo naruszenia przez te organy wskazanych przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów m.in. poprzez brak wszechstronnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i niesłuszne przyjęcie, że skarżąca nie wykazuje dostatecznej inicjatywy w poszukiwaniu pracy, nie wykazała zainteresowania propozycją udziału w warsztatach organizowanych w ramach Centrum Integracji Społecznej w Zamościu, a tym samym nie dopełniła warunków kontraktu społecznego, podczas gdy przeszkody w podjęciu zatrudnienia, takie jak zły stan zdrowia skarżącej uniemożliwiający pracę fizyczną oraz konieczność całodobowej opieki nad córką [...] z uwagi na jej omdlenia i utraty przytomności - mają charakter obiektywny i niezależny od skarżącej, a brak możliwości podjęcia zatrudnienia na stanowisku pracownika fizycznego oraz konieczność opieki nad chorą córką, nie może świadczyć o braku wykazywania przez skarżącą inicjatywy w poszukiwaniu pracy i braku realizacji kontraktu socjalnego;

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. a art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi spowodowane brakiem dokonania należytej kontroli przez Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz brakiem rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, co w konsekwencji bardzo utrudnia, a wręcz uniemożliwia merytoryczną kontrolę zaskarżonego wyroku;

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez lakoniczne odniesienie się do zarzutów skarżącej, ogólnikowe przyjęcie przez Sąd orzekający, że Sąd podziela w pełni argumentację wydanego rozstrzygnięcia łącznie z wyjaśnieniami dotyczącymi podnoszonych zarzutów, bez dostatecznego wskazania konkretnych okoliczności i powodów dla których Sąd podziela argumentację organu oraz brak w uzasadnieniu wyroku stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, polegającego na lakonicznym i niewystarczającym wskazaniu przez Sąd, jakie okoliczności przesądziły o wydaniu przedmiotowego rozstrzygnięcia, co w konsekwencji bardzo utrudnia, a wręcz uniemożliwia merytoryczną kontrolę zaskarżonego wyroku.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania, przyznanie na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia za pomoc świadczoną z urzędu według norm prawem przepisanych powiększonego o podatek od towarów i usług oraz zrzeczono się rozprawy, z daleko posuniętej ostrożności procesowej wniesiono o nieobciążanie skarżącej kosztami postępowania w przypadku oddalenia skargi.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 ppsa, zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W myśl art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą jednak okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1 - 6 ppsa, należy zatem ograniczyć się do zagadnień wynikających z zarzutów zawartych w podstawach skargi kasacyjnej.

Rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż jest ona niezasadna.

W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o uchyleniu w całości od dnia 15 lutego 2022 r. decyzji tego samego organu z dnia 24 września 2021 r. w przedmiocie przyznania skarżącej pomocy w formie posiłku. Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że istnieją podstawy aby skarżącej kasacyjnie postawić zrzut braku współpracy z organami, co uzasadniało uchylenie decyzji o pomocy.

Trudno się zgodzić z zarzutem naruszenia art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm., dalej ups) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że w przedmiotowej sprawie zachodzi opisana w powyższym przepisie przesłanka uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia. Strona, co wykazały organy w postępowaniu dowodowym, pomimo wyrażenia zgody na współpracę w celu podjęcia aktywizacji życiowej i zawodowej oraz podpisana kontraktu, który tę zgodę ujawniał, nie dopełniła warunków zawartej umowy. Przepis art. 4 ups nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Z powodu braku zastosowania się przez korzystającego z pomocy społecznej do wskazanej wyżej powinności organ może odmówić udzielenia tejże pomocy. Przewiduje to art. 11 ust. 2 ups, który stanowi, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Należy zaznaczyć, że norma art. 11 ust. 2 ups stanowi formę uznania administracyjnego. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji pewnego stopnia swobody przy podejmowaniu decyzji, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za właściwy. O tym, jaka ma być treść wydawanej decyzji, decyduje wyobrażenie organu o celowości wydania rozstrzygnięcia konkretnej treści. Cechą specyficzną uznania jest to, że decyzja taka nie podlega kontroli sądowej z punktu widzenia owej celowości (por. I. Bogucka: Państwo prawne a problem uznania administracyjnego, Państwo i Prawo 1992, z. 10, s. 32 i n.). Nie oznacza to jednak wyłączenia decyzji uznaniowych spod kontroli sądowej. Kontrola ta jest jednak ograniczona, gdyż sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Sąd I instancji dokonał prawidłowej analizy i stwierdził, że organy orzekające nie dopuściły się naruszeń wskazanych powyżej przepisów postępowania, które miałyby istotny wpływ na wynik sprawy. Ty samym w przywołanym kontekście niezasadnie zarzucono wielokrotnie powtórzone zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa w zw. z art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa zarzucając niewyczerpujące przeanalizowanie materiału dowodowego przez organy i niesłuszną akceptację tego stanu rzeczy przez Sąd pierwszej instancji. Na poparcie tego zarzutu skarżąca kasacyjnie powołała się na skierowanie na rehabilitację z dnia 16 września 2022 r. oraz na zaświadczenie z dnia 11 maja 2023 r. potwierdzające leczenie z powodu krwotocznych miesiączek; a ponadto wyjaśniła, że zmuszona jest sprawować całodobową opiekę nad córką z uwagi na zagrażające jej życiu omdlenia i utraty przytomności.

Niezasadnie również Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ppsa. Jakkolwiek, przyjąć trzeba, że zarzut ten powiązany został z zarzutem naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, to w istocie skarga kasacyjna pozostaje niczym nie poparta w tym zakresie. Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest: podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa) oraz udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 kpa). Dokumentacja akt niniejszej sprawy wskazuje, że prawidłowo Sąd I instancji ocenił, że organy prowadzące postępowanie tym standardom sprostały. Prawidłowo wykonały również obowiązki wynikające z art. 80 kpa. Zauważyć trzeba, że skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 kpa wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich ocenie odmiennej niż przeprowadzona przez organy administracji publicznej. Dokonana przez organ odwoławczy i zaakceptowana przez Sąd I instancji ocena materiału dowodowego może być skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie organu wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. W okolicznościach analizowanej sprawy taka sytuacja nie miała miejsca.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania wskazać trzeba, że przedmiot kontroli sądowoadministracyjej stanowiła decyzja z dnia 1 czerwca 2022 r., a przyczynę odmownego załatwienia wniosku skarżącej stanowił brak realizacji postanowień kontraktu zawartego 23 września 2021 r. Dla kontroli legalności działań organów znaczenie ma zatem dokumentacja dotycząca tego właśnie okresu. Co do zasady organy zobowiązane są rozstrzygać sprawy uwzględniając stan faktyczny i prawny, obowiązujący w dacie wydawania decyzji. Tymczasem, nadesłane do akt sądowych sprawy skierowanie na rehabilitację (16 września 2022 r.) zawierające wyjaśnienie, że skarżąca na rehabilitację uczęszcza od 5 kwietnia 2023 r., zaświadczenie ze szkoły policealnej, zawierające informacje o tym, że skarżąca będzie słuchaczem tej szkoły od września 2023 r. jest z późniejszego okresu niż data wydania decyzji. Również zaświadczenie o leczeniu miesiączek wystawione zostało 11 maja 2023 r. – tak więc nie można organom zasadnie stawiać zarzutu braku uwzględnienia tych dokumentów przy rozpatrywaniu sprawy. Podobnie, orzeczenie o zdolności bezrobotnej do pracy zostało wydane 22 listopada 2022 r., a więc już po zakończeniu postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie. Z kolei karta leczenia ambulatoryjnego dotyczy dnia 22 listopada 2020 r., a informacja z pobytu w izbie przyjęć dnia 7 sierpnia 2020 r., a więc z kolei na wiele miesięcy przed podpisaniem kontraktu socjalnego. Również karta pobytu w szpitalu w dniu 6 czerwca 2021 r. dotyczy okresu poprzedzającego nawiązanie kontraktu socjalnego. Dokumentacja dotycząca utraty przytomności przez córkę skarżącej dotyczy zdarzenia z dnia 26 lipca 2021 r. i nie zawiera wskazań w zakresie wymogu całodobowej opieki ze strony innych osób. Sąd dostrzega również, że do skargi wnoszonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie załączono zaświadczenie lekarskie z dnia 10 sierpnia 2021 r. w którym znajduje się adnotacja o niezdolności do pracy fizycznej przez okres 6 miesięcy. Należy jednak zauważyć, że zaświadczenie to nie stanowi orzeczenia o niezdolności do pracy, ale potwierdzenie wystąpienia przejściowych przeszkód do wykonywania wyłącznie prac fizycznych. Również oświadczenia córek skarżącej kasacyjnie (z 15 maja 2023 r. oraz z 7 maja 2023 r.), zgodnie z którymi od początku grudnia 2021 r. całodobową opiekę nad córką sprawowała skarżąca kasacyjnie, nie mogą skutecznie kwestionować ustalonego stanu faktycznego, więc nie mogą mieć znaczenia w niniejszym postępowaniu.

Celem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy organy ustaliły stan faktyczny zgodnie z zasadami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie - czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. Z akt sprawy wynika, że skarżąca kasacyjnie swoją konsekwentnie bierną od wielu lat postawę uzasadnia koniecznością sprawowania opieki na dorosłą córką, która w okresie obowiązywania kontraktu była uczennicą szkoły średniej. Do akt sprawy nie złożono jednak dokumentacji, która potwierdzałaby, konieczność sprawowania stałej opieki nad dorosłą córką. Jakkolwiek, skarżąca uzasadnia swoją postawę również licznymi schorzeniami, to podczas wywiadu środowiskowego w dniu 23 września 2021 r. odmówiła podjęcia działań w celu ustalenia stopnia niepełnosprawności, argumentując, że musiałaby jeździć i zbierać zaświadczenia lekarskie.

Zważywszy na powyższe, trudno się zgodzić z zarzutami skargi kasacyjnej kwestionującej rzetelność przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie oraz prawidłowość dokonanej przez organy oceny materiału dowodowego, a w konsekwencji zasadność aprobaty stanowiska organów przez Sąd pierwszej instancji.

Odnosząc się do niezasadnego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ppsa, wskazać należy, że o naruszeniu tego przepisu można mówić w przypadku, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wymienionych w jego treści warunków. Wyrok sądu pierwszej instancji nie będzie poddawał się kontroli sądowoadministracyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyroki NSA z dnia 15 czerwca 2010 r., II OSK 986/09; z dnia 12 marca 2015 r., I OSK 2338/13, publik. CBOSA). W niniejszej sprawie Sąd I instancji w sposób wystarczający, umożliwiający dokonanie kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku, odniósł się do zarzutu, który został podniesiony w skardze i wyjaśnił swoje stanowisko prawne, wskazując na argumenty natury prawnej, które jego zdaniem nie pozwalają na podzielenie stanowiska organów obu instancji – w skardze podniesiony został jedynie jeden zarzut.

W konsekwencji pożądanego rezultatu przynieść nie mogły również zarzuty naruszenia prawa materialnego. Na podstawie art. 11 ust. 2 ups, jak już wyżej wskazano, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną – mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, dlatego organy dokonały prawidłowej wykładni wskazanego przepisu oraz prawidłowo go zastosowały, co trafnie zaaprobował Sąd pierwszej instancji. Prawidłowa wykładnia art. 11 ust. 2 ups nie może być prowadzona w oderwaniu od konstytucyjnej zasadny subsydiarności z jednej strony oraz uwarunkowań konkretnej sytuacji, z drugiej strony. Organy administracji realizując swoje ustawowe obowiązki w zakresie organizacji pomocy społecznej mają obowiązek dostosowywać rozmiar świadczenia do okoliczności uzasadniających udzielenie takiej pomocy, co nie jest celem samym w sobie, ale ma zapewnić objęcie wsparciem możliwie najszerszego kręgu potrzebujących. W istotę "współdziałania" wpisana jest - adekwatna do uwarunkowań konkretnej sytuacji - inicjatywa osoby ubiegającej się o pomoc społeczną w przezwyciężeniu swojej trudnej sytuacji. Rolą pomocy społecznej jest wsparcie, a nie wyręczenie skarżącej w jej własnych staraniach o przezwyciężenie sytuacji, w której się znalazła. W badanej sprawie, skarżącą kasacyjnie zobowiązano do podjęcia działań pozostających w zasięgu jej możliwości - czego potwierdzenie stanowi jej własnoręczny podpis złożony pod kontraktem socjalnym 23 września 2021 r. Skarżąca zobowiązała się przede wszystkim do udziału w spotkaniach z doradcą i udziału w warsztatach CIS. Ta aktywność ma służyć określonym celom, nie stanowi działań "pro forma". Kontrakt socjalny został zawarty ze skarżącą w celu pobudzenia jej aktywności i samodzielności życiowej i zawodowej. Dokonując oceny postawy skarżącej przy realizacji postanowień zawartego przez nią kontraktu należało mieć na uwadze pełen kontekst tej sprawy. Skarżąca pozostaje bezrobotna od 1 października 1996 r., zdiagnozowano u niej brak motywacji do zmiany tej sytuacji i brak współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu problemów rodziny. Analiza akt sprawy te ustalenia dokumentuje. Pierwotnie sama skarżąca, a aktualnie jej dorosłe córki nie podejmują żadnych działań w celu egzekucji należnych im od ojca świadczeń alimentacyjnych. Skarżąca deklaruje złe samopoczucie, jednak nie przedkłada pracownikom socjalnym żadnych dokumentów potwierdzających jej stan zdrowia, czy też stan zdrowia jej dorosłej córki. Trafnie zatem przyjęły organy oraz Sąd I instancji, że skarżąca kasacyjnie nie tylko nie wykazuje żadnej inicjatywy w poszukiwaniu pracy, ale jawnie wręcz paraliżuje działania organów zorientowane na pomoc w znalezieniu przez nią zatrudnienia. Należy widzieć pełen kontekst sprawy, a zatem i fakt, że chodzi o osobę korzystającą z instytucji pomocy społecznej od wielu lat, której sytuacja jest organom dobrze znana, ponieważ jest na bieżąco monitorowana, a sama skarżąca doskonale zna zasady współpracy z organami pomocy społecznej i mechanizmy działania tej instytucji. W analizowanym przypadku fakt braku współpracy z organami pomocy społecznej dokumentują akta sprawy, a prawidłowość ustaleń organów w tym zakresie, potwierdza pośrednio sama skarżąca kasacyjnie dopiero na etapie skargi kasacyjnej kompletując szereg dokumentów mających stanowić usprawiedliwienie prezentowanej przez nią postawy.

Reasumując, przeprowadzona przez Sąd odwoławczy sądowoadministracyjna kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prowadzi do wniosku, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej są nieuprawnione, Sąd wojewódzki zasadnie zastosował art. 151 p.p.s.a.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a.

Orzeczenie nie obejmuje rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej na rzecz radcy prawnego ustanowionego z urzędu należnych od Skarbu Państwa (art. 250 ppsa). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej przyznawane są przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258 - 261 ppsa.