Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 690/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-12-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7,77 § 1, 80, 15, 107 par. 3  i 105 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 195 ust. 4a, art. 197 ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 2017 poz 2183
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

[...] WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 grudnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Arkadiusz Skomra Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w P. z dnia 17 lipca 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Rektor Uniwersytetu [...] w P. (dalej jako " Rektor [...]", organ) decyzją z 17 lipca 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 i 2, art. 158 § 1, art. 157 §1 i 2 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 - dalej jako "k.p.a.") w zw. z art. 197 ust. 4 i 5 i w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 10 i 18h oraz art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 2183. - dalej jako "p.s.w.") i w zw. z §24 ust. 4 i §24 ust. 2 w zw. z §2 ust. 3 i §23 ust. 1 i 2 Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu [...] w P. (Uchwała nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] w P. z dnia 30 kwietnia 2012 r. w sprawie regulaminu studiów doktoranckich ze zm.- dalej jako "Regulamin studiów"), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez S. K. (dalej też jako "skarżący" lub "strona"), utrzymał w mocy decyzję z dnia 22 kwietnia 2024 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez działającego z upoważnienia Rektora Uniwersytetu [...] w P. - Prorektora Uniwersytetu [...] w P. (dalej jako "Prorektor") z dnia 15 stycznia 2018 r., nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Kierownika Studiów Doktoranckich z dnia 31 października 2017 r., nr [...] w sprawie skreślenia S. K. z listy uczestników studiów doktoranckich na Wydziale [...] Uniwersytetu [...] w P..

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Pismem z dnia 19 lutego 2024 r. S. K. wniósł o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Prorektora [...] z dnia 15 stycznia 2018 r. (decyzji utrzymującej w mocy decyzję wydaną w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich – dalej także jako "decyzja o skreśleniu") wskazując, że decyzja jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. z uwagi na to, że:

- w momencie wydania decyzji o skreśleniu skarżący nie miał już statusu doktoranta, co uniemożliwiało jej wydanie i obligowało organ do umorzenia prowadzonego postępowania;

- wydanie decyzji miało miejsce w sytuacji, w której odwołanie wniesiono po upływie terminu, a termin ten nie został przywrócony;

- decyzję oparto o niedokładnie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające i bez odniesienia się do wszystkich zarzutów strony.

Zarzucono również, że zachodzi przypadek wskazany w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 197 ust. 5 p.s.w. bowiem decyzja została wydana przez Prorektora [...], podczas gdy organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji kierownika studiów doktoranckich w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich był Rektor.

Decyzją z dnia 22 kwietnia 2024 r., nr [...] Rektor [...] w P., na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 i 2, art. 158 § 1, art. 157 §1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 197 ust. 4 i 5 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 10,18h oraz art. 207 ust. 1 p.s.w., w zw. z Regulaminem studiów, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 15 stycznia 2018 r., nr [...]

Rektor odniósł się w pierwszej kolejności do zarzutu wydania decyzji z naruszeniem właściwości organu. Wskazano, że decyzja z dnia 15 stycznia 2018 r., nr [...], została wydana na podstawie ważnego i prawidłowo udzielonego upoważnienia nr [...] z dnia 1 września 2016 r., przyznanego Prorektorowi [...], prof. dr hab. R. N., zgodnie z art. 268a k.p.a. Upoważnienie to obejmowało wydawanie decyzji dotyczących odwołań od decyzji kierownika studiów doktoranckich w sprawach skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich.

W dalszej części organ odniósł się do zarzutu rażącego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarżący wskazywał, że naruszono art. 195 ust. 4a p.s.w., gdyż w dacie wydania decyzji stracił status doktoranta w związku z upływem maksymalnego okresu trwania studiów doktoranckich (cztery lata), a jego wniosek o przedłużenie studiów został oddalony. Zgodnie z interpretacją skarżącego, organ powinien umorzyć postępowanie w sprawie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich jako bezprzedmiotowe, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Rektor uznał przedstawioną przez skarżącego interpretację przepisu za nieprawidłową. Wskazano, że upływ maksymalnego okresu studiów doktoranckich, określony w art. 195 ust. 4a p.s.w., nie skutkuje automatycznym wygaśnięciem stosunku administracyjno - prawnego łączącego doktoranta z uczelnią. Zgodnie z p.s.w. oraz Regulaminem studiów ukończenie studiów doktoranckich wymaga uzyskania stopnia naukowego doktora. Brak uzyskania tego stopnia w wymaganym czasie oznacza, że doktorant nie osiągnął podstawowego celu studiów, co nie skutkuje jednak automatyczną utratą statusu doktoranta.

Rektor podkreślił, że skarżący nie przygotował rozprawy doktorskiej w wymaganym okresie i nie uzyskał zgody na przedłużenie studiów na podstawie §7 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz.U. z 2017 r. poz. 1696). W związku z tym kierownik studiów doktoranckich podjął decyzję o skreśleniu skarżącego z listy uczestników studiów doktoranckich.

W odpowiedzi na zarzuty naruszenia przepisów postępowania organ stwierdził, że termin do wniesienia odwołania został przywrócony, o czym świadczy adnotacja na podaniu skarżącego o jego przywrócenie. Powyższe umożliwiło skarżącemu skorzystanie z przysługującego mu środka zaskarżenia. Rektor zaprzeczył, aby doszło do naruszenia art. 134 oraz art. 129 § 1 k.p.a. Dodatkowo wskazano, że materiał dowodowy został wnikliwie przeanalizowany, a argumentacja zawarta w decyzji z dnia 15 stycznia 2018 r. była zasadna i zgodna z obowiązującymi przepisami i dominującą wtedy linią orzeczniczą.

Następnie S. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Rektora [...]. Skarżący podtrzymał argumentację z wniosku z dnia 19 lutego 2024 r., zarzucając naruszenie przez Rektora przepisów postępowania, m.in. art. 6,7, 7a, 8, 9, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. Skarżący ponownie podkreślił, że w momencie wydania decyzji przez Kierownika Studiów nie posiadał statusu doktoranta gdyż z dniem 30 września 2017 r. zakończył studia doktoranckie. Zatem Kierownik Studiów wydając decyzję o skreśleniu Wnioskodawcy z listy doktorantów 31 października 2017 r., podjął działanie bezprzedmiotowe, które winno zakończyć się umorzeniem.

Rektor [...] opisaną na wstępie decyzją z 17 lipca 2024 r., nr [...], utrzymał w mocy rozstrzygnięcie własne z dnia 22 kwietnia 2024 r., nr [...]

Organ wskazał, że dalej nie podziela zarzutów strony dotyczących wydania decyzji przez nieuprawniony podmiot. Decyzja z dnia 15 stycznia 2018 r., nr [...], została wydana na podstawie ważnego i prawidłowo udzielonego upoważnienia nr [...] z dnia 1 września 2016 r. Ponadto, wbrew twierdzeniom strony, Prorektor nie był w świetle p.s.w. organem uczelni, lecz jej pracownikiem, co wynika z art. 60 ust. 6 p.s.w. Z tego względu do podpisania decyzji było wymagane upoważnienie, które Prorektor posiadał.

Dalej organ wskazał, że wbrew zarzutom skarżącego w sposób wszechstronny zebrał materiał dowodowy i wyjaśnił stan faktyczny sprawy pod kątem oceny przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 15 stycznia 2018 r., nr [...], dokonał prawidłowej wykładni przepisów prawa materialnego w oparciu o stan prawny obowiązujący w dacie wydania tej decyzji oraz dokonał właściwej subsumpcji przepisów pod ustalony w sprawie stan faktyczny, co znalazło wyraz w obszernym i szczegółowym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w sposób wnikliwy i wszechstronny, z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności, a jej rozstrzygniecie zostało wyjaśnione dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zważywszy na obszerność zaskarżonej decyzji twierdzenie, że przybrała formę decyzji mało wyczerpującej, zindywidualizowanej i obiektywnej, stanowi subiektywne przekonanie strony, które nie ma oparcia w rzeczywistości.

W ocenie Rektora niezasadny był zarzut nierozstrzygnięcia wątpliwości prawnych, a także wątpliwości faktycznych na korzyść strony. Art. 81a k.p.a. ma zastosowanie wyłącznie do ściśle określonych kategorii spraw wskazanych w ww. przepisach, tj. spraw dotyczących nałożenia na stronę obowiązku bądź ograniczenia lub odebrania stronie uprawnienia. Przedmiot niniejszego postępowania (stwierdzenie nieważności decyzji utrzymującej w mocy decyzję w przedmiocie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich) nie stanowi ani nałożenia na stronę obowiązku ani ograniczenia bądź odebrania uprawnienia, a co za tym idzie przepisy art. 7a k.p.a oraz art. 81a k.p.a nie znajdowały uzasadnienia.

Za oczywiście niezasadny organ uznał zarzut naruszenia art. 9 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegający na nierzetelnym postępowaniu dowodowym, które skutkowało błędami w ustaleniu stanu faktycznego, polegających na błędnym ustaleniu, że skarżący nie realizował obowiązków nałożonych p.s.w. oraz Regulaminem studiów. Zdaniem Rektora tego typu zarzuty nie mogą być oceniane w postępowaniu nieważnościowym, w którym organ bada wyłącznie wystąpienie przesłanek z art. 156 k.p.a., a nie weryfikuje okoliczności faktycznych, które legły u podstaw skreślenia skarżącego z listy uczestników studiów doktoranckich.

W ocenie Rektora [...] nieuprawniony jest również zarzut naruszenia art. 12 § 1, art. 35, art. 36 w zw. z art. 61 § 1 i 4, art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. oraz w zw. z art. 197 ust. 4 i 5 oraz art. 207 ust. 1 p.s.w. poprzez arbitralne niezastosowanie się do jego postanowień w trakcie oraz w związku z prowadzonym postępowaniem w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 15 stycznia 2018 r., nr [...] i niewskazanie w zawiadomieniu informacji o sposobie, a także o prognozowanym terminie załatwienia sprawy, jak też o tym, jaki charakter ma sprawa. Organ wskazał, że biorąc pod uwagę złożony stan faktyczny sprawy, który rodził konieczność przeprowadzenia starannego i wnikliwego postępowania wyjaśniającego, jak i ze względu na niejasny stan prawny, wymagający starannej wykładni przepisów prawa, niniejsza sprawa niewątpliwie ma charakter sprawy szczególnie skomplikowanej. Zaskarżona decyzja została wydana w dniu 22 kwietnia 2024 r. a więc przed upływem maksymalnego terminu na załatwienie sprawy szczególnie skomplikowanej wskazanego w art. 35 § 3 k.p.a. Tym samym Rektor [...] nie przekroczył terminu na załatwienie niniejszej sprawy wskazanego w art. 35 § 3 k.p.a., a co za tym idzie w przedmiotowej sprawie nie zaktualizował się obowiązek określony w art. 36 § 1 k.p.a.

Niezależnie od powyższego Rektor [...] wskazał, że nawet ewentualne przekroczenie maksymalnego terminu załatwienia sprawy określonego w art. 35 k.p.a. pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy i jako takie nie mogłoby stanowić samodzielnej podstawy uzasadniającej uchylenie zaskarżonej decyzji.

Rektor [...] podtrzymał również swoje stanowisko co do zarzutów związanych z rozpatrzeniem odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, ponownie wskazując, że uchybiony przez stronę termin do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 15 stycznia 2018 r., nr [...] został przywrócony na wniosek skarżącego dnia 14 grudnia 2017 r. Rektor [...] nie był uprawniony do badania w postępowaniu nieważnościowym, czy ww. wniosek o przywrócenie terminu był prawidłowy i uprawniony, gdyż przekracza to zakres postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.

Organ nie podzielił także zarzutów naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. Rektor wskazał, że ewentualne braki w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie stanowią wad kwalifikowanych, które uzasadniałyby stwierdzenie nieważności decyzji. W ocenie Rektora, biorąc pod uwagę autonomię uczelni wyższej oraz specyfikę postępowania w ww. przedmiocie weryfikowana decyzja odpowiada wymaganiom prawa, a w jej uzasadnieniu wykazano okoliczności mające wpływ na skreślenie skarżącego z listy uczestników studiów doktoranckich.

Zdaniem organu stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 15 stycznia 2018 r., nr [...] nie uzasadniają także podnoszone przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy niepełne powołanie podstawy prawnej decyzji przez brak wskazania konkretnych przepisów Regulaminu studiów, a także brak wskazania przepisów aktów wewnętrznych określających zakres obowiązków Prorektora ds. nauki i współpracy międzynarodowej [...]. Rektor wskazał, że brak powołania wszystkich przepisów Regulaminu i Statutu pozostaje bez jakiegokolwiek wpływu na wynik sprawy i w konsekwencji nie może zostać uznane za rażące naruszenie art. 107 § 1 k.p.a. Jak wskazuje się w orzecznictwie decyzja określająca błędnie podstawę prawną nie jest wydana bez podstawy prawnej, o ile ta podstawa prawna rzeczywiście istnieje, lecz dotknięta jest jedynie wadą procesową z racji naruszenia art. 107 §1 k.p.a., która to wada pozostaje bez istotnego wpływu na wynik sprawy (wyrok NSA z dnia 08 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 723/16, LEX nr 2169833).

W ocenie organu niezasadne były również zarzuty związane z nieuwzględnieniem słusznego interesu strony przy wydawaniu zaskarżonej decyzji oraz związane z brakiem badania przez Rektora interesu prawnego skarżącego. W ocenie organu za oczywiste uznać należało to, że skarżącemu interes prawny przysługuje, gdyż był stroną postępowania "głównego".

Rektor podtrzymał również argumentację związaną z tym, że zachodziły podstawy do wydania decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów studiów doktoranckich. Rektor podkreślił, że ukończenie studiów doktoranckich następuje w wyniku uzyskania w okresie, o którym mowa w art. 195 ust. 4a p.s.w., stopnia naukowego doktora. Skarżący tego stopnia nie uzyskał, ani nie przedłużono mu okresu studiów, co uzasadniało wydanie przez organ decyzji o skreśleniu. Wydana decyzja była zgodna z ówczesnym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, a późniejsza jego zmiana pozostaje bez wpływu na prawidłowość decyzji organu.

Reasumując, Rektor [...] ponownie oceniając i weryfikując decyzję z dnia 15 stycznia 2018 r. nr [...] zważył, że przy jej wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów o właściwości ani rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego oraz procesowego podniesionych przez stronę we wniosku z dnia 19 lutego 2024 r. oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 03 czerwca 2024 r. Ponownie, merytorycznie rozpatrując sprawę Rektor [...] nie ustalił, aby decyzja z dnia 15 stycznia 2018 r., nr [...], była obarczona jakąkolwiek z innych wad wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Uwzględniając to wszystko Rektor [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 22 kwietnia 2024 r.

S. K., reprezentowany przez zawodowych pełnomocników, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Rektora [...] w P. z dnia 17 lipca 2024 r. nr [...], zaskarżając ją w całości, wnosząc o jej uchylenie jak i uchylenie poprzedzającej ją decyzji z dnia 22 kwietnia 2024 r. oraz o stwierdzenie przez Sąd nieważności decyzji z 15 stycznia 2018 r. Skarżący wniósł też o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił naruszenie:

a) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 195 ust. 4a p.s.w. oraz w zw. z art. 105 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, przejawiające się w niestwierdzeniu nieważności decyzji Prorektora Uniwersytetu [...] w P. z dnia 15 stycznia 2018 r., nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Kierownika Studiów Doktoranckich z dnia 31.10.2017 r. nr [...] w sprawie skreślenia skarżącego z listy uczestników studiów doktoranckich na Wydziale [...], pomimo że zarówno, decyzja Prorektora, jak i decyzja Kierownika zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, gdyż w datach ich wydania Skarżący nie pozostawał już w stosunku administracyjnoprawnym z Uczelnią, a tym samym, niedopuszczalnym było wydanie w stosunku do niego decyzji administracyjnej. Zgodnie z przepisem art. 195 ust. 4a studia doktoranckie trwają nie dłużej niż 4 lata, a tym samym, Skarżący utracił status doktoranta z dniem 30.09.2017 r. Zdarzenie to uczyniło postępowanie administracyjne prowadzone w przedmiocie skreślenia Skarżącego ze Studiów bezprzedmiotowym, a tym samym uniemożliwiło wydanie po tej dacie, w stosunku do Skarżącego, decyzji administracyjnej przez organy Uczelni, gdyż Skarżący nie mógł już być stroną takiego postępowania, co oznacza, że w takim stanie faktycznym decyzja Kierownika i decyzja Prorektora są obarczone wadą nieważności ze względu na ich wydanie z rażącym naruszeniem prawa;

b) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w zw. z art. 197 ust. 4 k.p.a., w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy decyzje wydane zostały z przekroczeniem granic uznania administracyjnego - w stanie faktycznym, w którym ich wydanie było niedopuszczalne. Organy Uczelni w sposób błędny uznały, że skreślenie skarżącego ze studiów mogło nastąpić wyłącznie na podstawie nieuzyskania stopnia doktora w okresie trwania studiów, podczas gdy p.s.w. wyraźnie wskazywało, iż skreślenie z listy możliwe jest wyłącznie w sytuacjach przewidzianych art. 197 ust. 1 i 2 p.s.w., a uzyskanie stopnia doktora następowało w innym trybie, na podstawie innej ustawy i było irrelewantne od ukończenia studiów doktoranckich. Zaistnienie takiej sytuacji uzasadniało konieczność stwierdzenia ich nieważności przez Rektora;

c) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., w zw. z art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy nastąpiło diametralnie błędne pominięcie w decyzji okoliczności faktycznych, mających kluczowy wpływ na ich treść, udowadniającą wysokie zaawansowanie dysertacji doktorskiej skarżącego, które w przypadku ich uwzględnienia, musiałyby skutkować koniecznością powstrzymania się przez organy uczelni od skreślania Skarżącego ze Studiów. Poczynienie rażąco błędnych ustaleń faktycznych, w świetle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. może być poczytywane również jako rażące naruszenie prawa;

d) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a., w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., w zw. z art. 207 ust. 1 p.s.w. poprzez jego niezastosowanie, związane z przyjęciem przez Rektora, że wyłącznie odpowiednie stosowanie przepisów KPA do decyzji administracyjnych wydawanych przez organy Uczelni, uprawnia jej organy do pominięcia w swoich rozstrzygnięciach podstawowych zasad postępowania administracyjnego - w tym zasady dwuinstancyjności, której złamanie skutkuje zdarzeniem mającym znamię rażącego naruszenia prawa. W taki właśnie sposób postąpił Prorektor [...] Uczelni, którego decyzja, była bezpośrednią parafrazą Decyzji Kierownika oraz została wydana bez wszechstronnego zbadania decyzji jej poprzedzającej, w tym bez odniesienia się do podnoszonych w odwołaniu zarzutów. Tym samym Prorektor wprost zaprzeczył materialnemu charakterowi zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, co prowadzi do konkluzji, że decyzja Prorektora wydana została z rażącym naruszeniem prawa, a zatem jest nieważna.

W skardze rozwinięto powyższe zarzuty i podtrzymano argumentację prezentowaną we wcześniejszych pismach skarżącego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ uznał zarzuty za niezasadne. Rektor podniósł, że nie było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 15 stycznia 2018 r., co wykazano w obszernych uzasadnieniach decyzji wydanych w toku postępowania nieważnościowego.

Skarżący w piśmie procesowym z 29 października 2024 r. (wniesionym osobiście) poparł stanowisko swoich pełnomocników. Dodatkowo wniósł o zobowiązanie Rektora do wydania skarżącemu świadectwa o ukończeniu studiów doktoranckich zawierającego informację o zajętym miejscu rankingowym na liście absolwentów tych studiów.

Obecni na rozprawie 18 grudnia 2024 r. skarżący i pełnomocnik organu podtrzymali swoje dotychczasowe stanowiska w sprawie (protokół k. [...]-[...]).

Skarżący dodatkowo podniósł, że organ był świadomy, iż działał nieprawidłowo wydając decyzję o skreśleniu już po upływie 4 lat studiów doktoranckich, ale tego nie naprawił i pozostaje na stanowisku, że decyzja o skreśleniu mogła w takiej sytuacji zostać wydana.

Pełnomocnik organu dodatkowo podniósł, że nie wydaje się świadectwa o ukończeniu studiów doktoranckich, a świadectwo o ukończeniu studiów wydaje się wyłącznie w przypadku studiów podyplomowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57 a, który jednak na gruncie niniejszej sprawy nie znajduje zastosowania.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że nie jest ona dotknięta uchybieniami uzasadniającymi jej wzruszenie, gdyż przy jej wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądu administracyjnego jest decyzja Rektora Uniwersytetu [...] w P. z dnia 17 lipca 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia 22 kwietnia 2024 r., nr [...], o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez - działającego z upoważnienia Rektora Uniwersytetu [...] w P. - Prorektora [...] Uniwersytetu [...] w P. z dnia 15 stycznia 2018 r., nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Kierownika Studiów Doktoranckich z dnia 31 października 2017 r., nr [...] w sprawie skreślenia skarżącego z listy uczestników studiów doktoranckich na Wydziale Uniwersytetu [...] w P..

Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024r., poz. 572 – w tekście jako jako: "k.p.a.") w powiązaniu z przepisami ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 2183 - dalej jako "p.s.w") oraz Regulaminu studiów doktoranckich Uniwersytetu [...] w P. (Uchwała nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] w P. z dnia 30 kwietnia 2012 r.) mająca zastosowanie w odniesieniu do studiów doktoranckich, których skarżący był uczestnikiem.

Rozpoznawana sprawa, zainicjowana wnioskiem S. K., dotyczy postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie nadzwyczajnym na podstawie art. 156 k.p.a. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej prowadzone jest na podstawie art. 156 - 158 k.p.a. i podlega takim regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe z tym, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza bowiem do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga sprawę merytorycznie, zaś w postępowaniu nieważnościowym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z kwalifikowanymi wadami, o których stanowi art. 156 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 k.p.a.) i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Z tego też powodu przesłanki stwierdzenia nieważności nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej.

Podkreślić przy tym należy, że celem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji obarczonej najcięższymi wadami materialnoprawnymi, po uprzednim wyjaśnieniu jej kwalifikowanej niezgodności z prawem. Uprawnienia decyzyjne organu orzekającego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji mają zatem charakter wyłącznie kasacyjny. Organ ten bowiem może jedynie stwierdzić nieważność decyzji albo jej niezgodność z prawem, a w przypadku braku przesłanek do takiego orzekania – odmówić stwierdzenia nieważności decyzji. W żadnej mierze organ ten jednak nie może zmienić decyzji ani też uchylając ją – orzec jednocześnie co do istoty o prawach lub obowiązkach stron postępowania. Te ostatnie bowiem uprawnienia zastrzeżone są dla organu orzekającego w trybie odwoławczym.

Zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości,

2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa,

3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco,

4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie,

5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały,

6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą,

7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Rozpoznając wniosek skarżącego wykluczono wystąpienie przesłanek, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 3-7 k.p.a. Na etapie skargi skarżący nie podnosi już przesłanki nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W odniesieniu do tej kwestii należy uznać, że organ wykazał, iż decyzja została wydana przez właściwy i prawidłowo upoważniony podmiot. Jak ustalono, upoważnieniem nr [...] z dnia 01 września 2016 r. Rektor Uniwersytetu [...] upoważnił prof. dr hab. R. N. prorektora Uniwersytetu [...] do załatwienia w imieniu Rektora [...] spraw administracyjnych w zakresie ustalonym dla rektora w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym, w tym do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń oraz w sprawach nadzoru, obejmującym m.in. odwołania od decyzji kierownika studiów doktoranckich w sprawie skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich (art. 197 ust. 5 p.s.w.) – upoważnienie w przedłożonych Sądowi aktach sprawy.

Przedmiotem sporu na obecnym etapie pozostawała ocena, czy decyzja z dnia 15 stycznia 2018 r. jest obarczona wadą rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).

Należy więc wskazać, że o tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., decydują trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz skutki, które wywołuje kwestionowana decyzja (zob. szerzej M. Jaśkowska, komentarz do art. 156, (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, dost. LEX). Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, tj. gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 1994 r., III ARN 13/94, OSN 1994, Nr 3, poz. 36; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lipca 1994 r., V SA 535/94, ONSA 1995, Nr 2, poz. 91). Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, jest wyraźne wykazanie, jaki konkretny przepis został naruszony i dlaczego naruszenie to organ ocenił jako rażące (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 1992 r. V SA 86/92, ONSA 1993/1/23).

Reasumując powyższe należy podkreślić, że nie każde naruszenie prawa będzie stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności wydanej decyzji. Tylko rażące naruszenie prawa może skutkować wydaniem takiego rozstrzygnięcia. Na gruncie niniejszej sprawy nie można jednak mówić o istnieniu takich naruszeń, które uzasadniałyby potrzebę wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z 15 stycznia 2018 r. nr [...]

Jak wynika ze stanowiska skarżącego, decyzja o skreśleniu go z listy uczestników studiów doktoranckich została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ organ wydał ją w dacie, w której skarżący nie posiadał już statusu doktoranta. Skarżący argumentował, że zgodnie z art. 195 ust. 4a p.s.w. studia doktoranckie trwają 4 lata. Na skutek wydania decyzji w przedmiocie nieprzedłużenia studiów doktoranckich, zakończył te studia z dniem 30 września 2017 r., który był jednocześnie ostatnim dniem IV roku studiów doktoranckich. Tymczasem decyzja Kierownika Studiów Doktoranckich wydana została 31 października 2017 r., tj. ponad miesiąc po zakończeniu studiów. W momencie wydania decyzji organu Skarżący nie posiadał już statusu doktoranta, zatem zdaniem skarżącego wydana w stosunku do niego decyzja była bezprzedmiotowa - zarówno pod względem podmiotowym (organy Uczelni nie miały kompetencji do wydawania władczych rozstrzygnięć wobec skarżącego), jak i przedmiotowym (skarżący nie był już doktorantem, nie istniało więc już w dacie wydawania decyzji Kierownika uprawnienie, którego Kierownik Studiów mógł go pozbawić). Kierownik Studiów powinien był więc, na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie w przedmiocie skreślenia skarżącego ze studiów umorzyć.

Skarżący na poparcie swojego stanowiska przywołuje wyrok z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 marca 2017 r. o sygn. II SA/Rz 1230/16 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2022 r. o sygn. III OSK 356/21 (oba wyroki wraz z uzasadnieniem dostępne w bazie orzeczeń CBOSA).

Ponadto o rażącym naruszeniu prawa świadczy w ocenie skarżącego również to, że w jego przypadku nie zachodziły przesłanki do wykreślenia go z listy doktorantów wskazane w art. 197 ust. 4 p.s.w. Skarżący oddziela bowiem kwestię obrony pracy doktoranckiej i uzyskania tytułu doktora od ukończenia studiów doktoranckich. W ocenie skarżącego rażące naruszenie prawa wynika też z tego, że organ wydając skarżoną decyzję opierał się o nie w pełni ustalony stanu faktyczny, nie wziął pod uwagę, że skarżący prowadził zaawansowane badania.

Z kolei organ argumentował, że uzyskanie stopnia naukowego doktora związane jest z pomyślnym ukończeniem studiów doktoranckich i obroną pracy doktorskiej (zob. art. 2 ust. 1 pkt 10 p.s.w. i art. 2 ust. 1 pkt 18 p.s.w.). W ocenie organu sam upływ maksymalnego okresu studiów doktoranckich w sytuacji, gdy okres ten nie uległ przedłużeniu na podstawie Rozporządzenia i odpowiednio §13 albo §14 Regulaminu studiów i gdy w tym okresie uczestnik studiów doktoranckich nie uzyskał kwalifikacji trzeciego stopnia (stopnia naukowego doktora), nie może być traktowany jako ukończenie tych studiów, powodujące wygaśnięcie z mocy prawa stosunku administracyjnoprawnego łączącego uczestnika studiów doktoranckich z uczelnią. W takiej sytuacji doktorant nie osiągnął bowiem zasadniczego celu studiów doktoranckich — nie uzyskał stopnia naukowego doktora. Brak przygotowania rozprawy doktorskiej stanowił naruszenie obowiązku wskazanego wprost w art. 197 ust. 2 p.s.w. i § 24 ust. 2 Regulaminu studiów. W konsekwencji organ uznał, że istniały podstawy do skreślenia skarżącego z listy uczestników studiów doktoranckich. Organ nie podzielił orzecznictwa przywołanego przez skarżącego, powołując się na odmienny pogląd zaprezentowany przez NSA w wyroku z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 81/13 (CBOSA). NSA stwierdził, że w przypadku nieprzedłużenia okresu studiów doktoranckich stwierdzenie upływu okresu, o którym mowa w art. 195 ust. 4a p.s.w. przy jednoczesnym braku uzyskania w tym okresie stopnia naukowego doktora, uzasadniało skreślenie doktoranta z listy uczestników studiów doktoranckich.

Podsumowując te część wywodów należy stwierdzić, że skarżący i Rektor [...] prezentują odmienne zapatrywania odnoszące się do podstaw decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów studiów doktoranckich, przywołując na poparcie swoich twierdzeń odmienną interpretację przepisów p.s.w. oraz prezentując różne poglądy sądów administracyjnych dotyczących wykładni art. 195 i 197 p.s.w.

Rozpatrując powyższy spór nie można jednak tracić z pola widzenia, że aktualnie nie jest rolą Sądu wypowiedzenie się co do wykładni przepisów p.s.w. i oceny zasadności skreślenia skarżącego z listy studentów. Inaczej mówiąc, Sąd nie rozstrzyga teraz skargi na decyzję z dnia 15 stycznia 2018 r., lecz ocenia czy decyzja ta jest obarczona wadą kwalifikowaną rażącego naruszenia prawa.

W orzecznictwie podkreśla się, że "rażące naruszenie prawa" niewątpliwie jest pojęciem nieostrym. Na pewno nie można jako rażącego naruszenia prawa traktować rozstrzygnięcia, wynikającego z odmiennej interpretacji danego przepisu. Rażące naruszenie prawa nie występuje więc, gdy na tle tych samych przepisów możliwe jest wyrażenie rozbieżnych poglądów. Jako rażące naruszenie prawa nie należy także traktować błędów wykładni prawa. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy przepisy prawa, które pozostają ze sobą w związku, dopuszczają możliwość rozbieżnej interpretacji (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z 15 stycznia 2014 r., I SA/Gd 1461/13, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 9 kwietnia 2024 r. sygn. II SA/Ol 1086/23, CBOSA). Podobny pogląd wyrażany jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W wyroku z dnia 11 października 1994 r., sygn. I PO 11/94, Sąd Najwyższy przyjął, że: "nie zachodzi rażące naruszenie prawa wówczas, gdy istnieje możliwość przyjęcia rozwiązania alternatywnego, co oznacza, że sama tylko odmienność interpretacyjna w odniesieniu do pewnego przepisu nie może być kwalifikowana jako "rażące naruszenie prawa". Wreszcie w wyroku z dnia 20 czerwca 1995 r., III ARN22/95 (OSNAPiUS 1995 r. nr 2, poz. 297), Sąd Najwyższy uznał, że "rażące naruszenie prawa nie występuje jednak, gdy na tle tych samych przepisów możliwe jest wyrażenie rozbieżnych poglądów".

Zatem rażące naruszenie prawa będzie miało miejsce, gdy w stanie prawnym, który nie budzi wątpliwości co do jego rozumienia, zostanie wydana decyzja, która treścią swego rozstrzygnięcia stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów. W opinii Sądu z taką sytuacją niewątpliwie nie mamy do czynienia na gruncie rozpoznawanej sprawy. Spór stron dotyczy wykładni przepisów p.s.w. w kontekście możliwości wydania decyzji o skreśleniu studenta w sytuacji, gdy formalnie upłynął już czas trwania tych studiów. Skoro powyższe zagadnienie, co bezsprzecznie wynika ze stanowiska stron, wywoływało spór w orzecznictwie, to brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji. Jak wskazano już bowiem wyżej, rażące naruszenie prawa nie występuje, gdy na tle tych samych przepisów możliwe jest wyrażenie rozbieżnych poglądów.

Należy stwierdzić, że warunkiem koniecznym do uznania naruszenia prawa za rażące jest ewidentny, bezdyskusyjny charakter naruszenia konkretnego przepisu. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu, to znaczy istnienie tej sprzeczności da się wykazać poprzez proste ich zestawienie. W tym kontekście nie sposób uznać, iż organ przy wydaniu decyzji, w tym w zakresie oceny możliwości skreślenia skarżącego z listy uczestników studiów doktoranckich, dopuścił się rażącego naruszenia prawa.

Konsekwencją powyższego jest bezzasadność zarzutu rażącego naruszenia prawa podnoszonego w pkt I lit. a-d skargi, zarówno w kontekście przepisów art. 195 ust. 4a, 197 ust. 4 p.s.w. oraz przepisów art. 7,77 § 1, 80, 15, 107 § 3 i 105 § 1 k.p.a. Nie sposób bowiem uznać by decyzja z 15 stycznia 2018 r. została wydana z rażącym naruszeniem przepisów postępowania odnoszących się do zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego. Przy tym, jak już wcześniej wskazano, obecnie rozpoznając skargę Sąd nie jest uprawniony do badania zasadności decyzji z 15 stycznia 2018 r. Prezentowana jednak przez organ argumentacja nie pozwala na uznanie zarzutu skargi, iż doszło do rażąco błędnych ustaleń faktycznych, podpadających pod kwalifikację z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Powyższe uwagi odnoszą się również do zarzutu braku wydania przez organ formalnego postanowienia o przywróceniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji o skreśleniu z dnia 31 października 2017 r. nr [...] W tym zakresie należy tylko dodatkowo podnieść, że zgodnie z przepisem art. 207 p.s.w. przepisy k.p.a. miały jedynie uzupełniające zastosowanie do działań decyzyjnych organów uczelni.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawały także argumenty strony dotyczące jej zobowiązań finansowych i konieczności spłaty kredytu (lit. e skargi). Za chybione uznać również należy zgłoszenie na gruncie niniejszej sprawy żądanie zobowiązania organu do wydania świadectwa ukończenia studiów doktoranckich.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.