Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2274/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 504
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi K.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę


UZASADNIENIE

K. S. (dalej, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej, jako: organ lub Prezes ZUS) z dnia [...] sierpnia 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia [...] czerwca 2023 r. o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przytoczył treść art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251, dalej, jako: ustawa) i wskazał, że warunki określone ww. przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Prezes ZUS wyjaśnił, że w sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia.

Po analizie akt sprawy organ stwierdził, że nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których skarżący nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Skarżący nie wykazał, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu.

Z akt sprawy wynika, że w wieku 51 lat życia, tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, skarżący udokumentował 19 lat, 11 miesięcy i 24 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

W 10-leciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – skarżący udokumentował 3 lata, 2 miesiące, 12 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

Organ podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Ustalono, że w okresach od [...] czerwca 1994 r. do [...] lipca 1995 r., od [...] października 1997 r. do [...] listopada 2000 r., od [...] stycznia 2001 r. do [...] maja 2003 r., od [...] sierpnia 2007 r. do [...] czerwca 2009 r., od [...] października 2010 r. do [...] czerwca 2015 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez skarżącego pracy podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Wprawdzie przepis art. 83 ust. 1 ustawy nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych.

Przeprowadzona analiza akt sprawy nie wskazuje, zdaniem organu, aby w wykazanych okresach skarżący nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. We wskazanych przerwach nie była wobec skarżącego orzeczona całkowita niezdolność do pracy (całkowita niezdolność do pracy powstała [...] czerwca 2015 r.), zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia. Nie zostały również udokumentowane przez inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli skarżącego, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec.

Dalej organ podniósł, że we wniosku o przyznanie renty w drodze wyjątku skarżący podnosi, że choroba rozwijała się już dużo wcześniej niż została ustalona całkowita niezdolność do pracy. Organ wyjaśnił jednak, że samo istnienie choroby nie zawsze jest równoznaczne z niezdolnością do pracy. Subiektywne odczucia co do stanu zdrowia oraz braku możliwości wykonywania pracy z uwagi na zdrowie nie stanowią usprawiedliwienia dla braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia. Skarżący nie przedłożył żadnych dowodów na potwierdzenie, że w latach 1994-1995, 1997-2000, 2001- 2003, 2007-2009 oraz 2010-2015 stan zdrowia uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia. Organ podkreślił, że fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego.

Prezes ZUD podniósł także, że opieka nad członkami rodziny chociaż bardzo pożądana ze względów społecznych, nie jest szczególną okolicznością uniemożliwiającą nabycie uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Jest to życiowy wybór pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i poświęceniu się opiece nad członkami rodziny, a kontynuowaniem zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień emerytalno-rentowych, wynikających z ubezpieczenia społecznego.

Nadto, wykonywanie zatrudnienia z pominięciem ubezpieczenia, jakkolwiek może być zrozumiałe ze względu na przymus ekonomiczny, jednak nie może być uznane za okoliczność szczególną, na której zaistnienie sam zainteresowany nie miał wpływu. Osoba, która decyduje się na taką formę wykonywania pracy winna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Podejmowanie zatrudnienia bez ubezpieczenia jest świadomym wyborem osoby zainteresowanej, a tym samym nie może być uznane za okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy.

Ponadto z posiadanej dokumentacji wynika, że w okresie od [...] października 2010 r. do [...] grudnia 2011 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą, lecz nie opłacił składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Tym samym miał realną możliwość kształtowania przebiegu ubezpieczenia. Świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez odprowadzania wymaganych składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy, która uniemożliwiałaby nabycie uprawnień do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych. Zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być "premiowane" przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku, a trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są okolicznościami szczególnymi, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy.

Organ wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione.

Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Skarżący wniósł nadto o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy polegającego na niezasadnym przyjęciu, że w przypadku K. S. nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, podczas gdy w odniesieniu do skarżącego zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w przywołanym wyżej przepisie, uzasadniające przyznanie świadczenia w drodze wyjątku;

2. przepisów postępowania, tj. art. 8 w zw. z 11 i 107 § 3 K.p.a. oraz w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy z uwagi na zawarcie w niej ogólnych twierdzeń oraz brak wskazania przyczyn, z powodu których innym dowodom Prezes ZUS odmówił wiarygodności i mocy dowodowej bądź je pominął, co stanowi przeszkodę w zrozumieniu zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że choroba na skutek, której skarżący został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy rozwijała się dużo wcześniej niż data ustalonej niezdolności do pracy. Zapewne stan zdrowia pogarszał się dużo wcześniej, czego następstwem był właśnie udar mózgu. Skarżący wcześniej odczuwał objawy utraty wzroku i miał nadciśnienie tętnicze. Datą uznania za niezdolnego do pracy była data udaru mózgu. Jednakże udar mózgu nie był zdarzeniem, którego przyczyny uaktywniła się dopiero w dniu [...] czerwca 2015 r. Tym samym nie jest to jedynie subiektywne odczucie skarżącego, które uniemożliwiały podjęcie zatrudnienia.

Skarżący nie zgodził się nadto z twierdzeniem Prezesa ZUS, że szczególną okolicznością uzasadniającą nie jest opieka nad chorą żoną. Konieczność rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad żoną wynikała z faktu popadnięcia żony w depresję po śmierci jej matki. Powyższe sprawiło, że skarżący musiał zająć się chorą żoną jak również małoletnią córką. Tym samym była to szczególna okoliczność na skutek, których skarżący nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

Zdaniem skarżącego, nie można również się zgodzić z twierdzeniem Prezesa ZUS, że szczególną okolicznością było podejmowanie zatrudnienia z pominięciem ubezpieczenia. Skarżący wskazał, że okresie, gdy skarżący opiekował się na chorą żoną, konieczne było również utrzymanie rodziny. Z całą pewnością w takiej sytuacji ciężko, a wręcz nie możliwe jest podjęcie stałego zatrudnienia, nie mówiąc już o zatrudnieniu na podstawie stosunku pracy.

Ponadto należy mieć na uwadze sytuację ekonomiczną oraz na rynku pracy jako panowała w okresach gdy skarżący podejmował pracę z pominięciem ubezpieczenia. Z dostępnych GUS wynika, że w latach 1994 do 2010 stopa bezrobocia wynosiła od ok. 15% do ok. 13 %. W szczytowych momentach osiągając 20%. Podjęcie zatrudnienia na podstawie tytułu umożliwiającego odprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne we wskazanym okresie była utrudniona i to okolicznościami nie zależnymi od skarżącego. Okoliczności te wynikały z istniejącej wówczas sytuacji ekonomicznej, na którą skarżący nie miał wpływu. Wynikało to faktu, że w ówczesnych realiach pracodawcy nie chcieli zatrudniać na podstawie umowy pracę i powszechnie stosowane było zatrudnianie "na czarno". Obiektywnie istniejąca trudna sytuacja ekonomiczna - wysoka stopa bezrobocia, istniejące wówczas zjawisko zatrudniana na czarno, brak środków na opłacanie składek ubezpieczeniowych z uwagi na trudną sytuację materialną uzasadniają istnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności po stronie skarżącego.

Dalej skarżący wskazał, że istotną okolicznością jest fakt, że jest w chwili obecnej pozbawiony możliwości jakiejkolwiek możliwości podjęcia zatrudnienia jak również jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Zdaniem skarżącego, Prezes ZUS w swojej decyzji zawarł ogólne twierdzenia odnośnie do niespełniania przez skarżącego warunków do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W sposób pobieżny i powierzchowny odniósł się do twierdzeń zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie wskazał, przyczyn, z powodu których innym dowodom Prezes ZUS odmówił wiarygodności i mocy dowodowej bądź je pominął, co stanowi przeszkodę w zrozumieniu zasadności przesłanek, którymi kierował się przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, co niewątpliwie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż z uwagi na fakt, iż odpis zaskarżonej decyzji został przesłanym do skarżącego listem zwykłym, a nie za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, nie jest możliwe ustalenie daty doręczenia decyzji, a w konsekwencji określenia terminu do wniesienia skargi. Stąd Sąd uznał, że skarga została złożona w terminie. Pełnomocnik wyznaczony dla skarżącego z urzędu pismem z dnia [...] października 2023 r., które odebrał w dniu [...] października 2023 r., natomiast podjął pierwsze czynności niezwłocznie, a skargę do Sądu wniósł w dniu [...] października 2023 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym). Niecelowe było zatem rozstrzyganie w przedmiocie wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.

Oceniając sprawę merytorycznie Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku:

• po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami;

• po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku;

• po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Należy zauważyć, że żaden przepis ustawy emerytalnej nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone indywidualnie. Posługując się tym zwrotem ustawodawca daje pewną swobodę w kwalifikowaniu stanów faktycznych pod tym kątem, co dodatkowo podkreśla cel powołanej regulacji. Chodzi tu o taki przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, który mieści się w zakresie semantycznym pojęcia "szczególnych okoliczności", a więc zdarzeń, które na gruncie ustawy ograniczają, utrudniają, czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2000 r., II SA 954/00, LEX nr 53788). Szczególne okoliczności to zarówno zdarzenia o charakterze siły wyższej, jak i wszelkiego rodzaju sytuacje, które powodują, że dana osoba pozostaje w istocie poza kręgiem zainteresowania pracodawców.

Z akt sprawy wynika, że w wieku 51 lat życia, tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy, skarżący udokumentował 19 lat, 11 miesięcy i 24 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

W 10-leciu przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – skarżący udokumentował 3 lata, 2 miesiące, 12 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

Ustalono, że w okresach od [...] czerwca 1994 r. do [...] lipca 1995 r., od [...] października 1997 r. do [...] listopada 2000 r., od [...] stycznia 2001 r. do [...] maja 2003 r., od [...] sierpnia 2007 r. do [...] czerwca 2009 r., od [...] października 2010 r. do [...] czerwca 2015 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez skarżącego pracy podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Sąd podziela stanowisko organu, że analiza akt sprawy nie wskazuje aby w we wykazanych okresach skarżący nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności.

Po pierwsze, argumentacja przyczyny braku aktywności zawodowej wyprowadzanej z konieczności sprawowania opieki nad schorowanymi członkami rodziny nie pozwala na przyjęcie, że przywołane okoliczności mogły być uznane za mogące usprawiedliwić brak podjęcia pracy, a tym samym nabycia uprawnień do świadczenia emerytalnego w trybie zwykłym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 37/20). Opieka nad członkami rodziny stanowi życiowy wybór pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i poświęceniu się opiece, a kontynuowaniem zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień emerytalno-rentowych, wynikających z ubezpieczenia społecznego. Sprawowanie opieki nad rodzicami nie było zatem okolicznością niezależną od woli skarżącego.

Po drugie, za okoliczność szczególną nie może zostać również uznany fakt podejmowania przez skarżącego prac nieobjętych ubezpieczeniem społecznym ("na czarno"). Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych podejmowanie zatrudnienia bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które osoba uprawniona odprowadzała w trakcie życia zawodowego. Okoliczność wykonywania zatrudnienia z pominięciem ubezpieczenia, jakkolwiek może być zrozumiała ze względu na przymus ekonomiczny, jednak nie może być uznana za okoliczność szczególną, na której zaistnienie zainteresowany nie ma wpływu. Osoba decydująca się na taką formę wykonywania pracy winna liczyć się z negatywnymi konsekwencjami w sferze uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Podejmowanie zatrudnienia nieobjętego ubezpieczeniem jest świadomym wyborem osoby zainteresowanej, a tym samym nie może być uznane za okoliczność szczególną w rozumieniu art. 83 ustawy.

Po trzecie, powyższa argumentacja dotyczy również prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodzić trzeba się z organem, że zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być "premiowane" przyznawaniem świadczenia w drodze wyjątku, a trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są okolicznościami szczególnymi, o których mowa w przepisie art. 83 ustawy.

I po czwarte, już z całą stanowczością należy stwierdzić, że okolicznością szczególną nie może być sytuacja ekonomiczna oraz na rynku pracy jaka panowała w okresach gdy skarżący podejmował pracę z pominięciem ubezpieczenia. Nieopłacanie składek na ubezpieczenie społeczne było świadomym wyborem skarżącego, a nie przmusem. Podkreślenia wymaga, że możliwość korzystania ze świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych, jest następstwem faktycznego w nim uczestniczenia, przejawiającego się także w uiszczaniu składek.

W ocenie Sądu, brak jest zatem obiektywnych okoliczności dających podstawę do przyjęcia, że niemożność uzyskania świadczenia rentowego w zwykłym trybie była okolicznością niezawinioną przez skarżącego. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że przyczyną przerw w ubezpieczeniu były okoliczności szczególne, na które sam zainteresowany nie miałby wpływu. Nie została zatem spełniona pierwsza z ww. przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy, co w świetle konieczności kumulatywnego ich spełniania, wyklucza przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

Skarżący nie wykazał żadnych innych okoliczności mających na celu wykazanie wskazywanej wyżej "szczególności przypadku" dla uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Skarżący koncentruje się w skardze ale także i dokumentacji zgromadzonej w postępowaniu administracyjnym, na swoim złym stanie zdrowia i braku środków do życia. Sąd podkreśla, że rozumie trudną sytuację skarżącego. Jednakże należy podkreślić, że świadczenie w drodze wyjątku nie stanowi świadczenia socjalnego, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet, gdy są one uzasadnione (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 2148/14, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1209/20, z dnia 6 października 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 89/20, z dnia 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1788/20, z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1878/20, z dnia 19 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 1235/20). Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. Pojęcie świadczenia "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku. Chodzi tu o taki przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które na kanwie ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych.

Innymi słowy - przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, iż zmarły ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia jego dzieciom jest zasadne. Tymczasem w tej sprawie tego rodzaju zdarzeń Sąd nie dopatrzył się.

Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.