Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 698/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 12  usty. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 1, 2 i 3
journal: Dz.U. 2023 poz 622
law: Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami  - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 18 grudnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk (spr.), Sędzia NSA Teresa Rutkowska, , po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2024 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 24 lipca 2024 roku nr KO.481.25.2024 w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii B 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Bełchatowskiego z dnia 29 maja 2024 roku nr KD.5430.816.2024; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim na rzecz skarżącego A. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 lipca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim (dalej: SKO lub organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzję Starosty Bełchatowskiego (dalej: organ I instancji) z dnia 29 maja 2024 r. o odmowie A. K. (dalej: skarżący) zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii B.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w dniu 27 września 2023 r. do organu I instancji wpłynęło postanowienie Prokuratury Rejonowej w B. z dnia 26 sierpnia 2023 r. o zatrzymaniu w dniu 13 września 2023 r., prawa jazdy kategorii A, B, T, nr [...], nr druku [...], wydanego skarżącemu dnia 11 lutego 2005 r. przez Starostę Pajęczańskiego. W dniu 15 marca 2024 r. wpłynął prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w B. sygn. akt [...] z dnia 25 stycznia 2024 r., w którym wobec skarżącego orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych z wyłączeniem prawa jazdy kategorii B oraz T na okres 3 lat. Zawiadomieniem z dnia 21 marca 2024 r. organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie cofnięcia uprawnień, zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w B., a w dniu 15 kwietnia 2024 r. wydał decyzję o cofnięciu skarżącemu uprawnień do prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów do prowadzenia których uprawnia prawo jazdy kategorii B oraz T prawa jazdy na okres 3 lat. W dniu 9 maja 2024 r. skarżący złożył wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii B, po rozpatrzeniu którego organ I instancji decyzją z dnia 29 maja 2024 r. odmówił zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kategorii B.

Po rozpatrzeniu odwołania od tej decyzji SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO stwierdziło, że kwestia sporna sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organ I instancji zasadnie odmówił zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kat. B, w sytuacji orzeczenia prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. [...] Wydział Karny z dnia 25 stycznia 2024 r. sygn. akt [...], względem skarżącego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów, do prowadzenia których kierowania uprawnia prawo jazdy kategorii "B" oraz "T" na okres 3 lat. Zdaniem Kolegium odmowa zwrotu zatrzymanego skarżącemu prawa jazdy kat. B była uzasadniona. Jak podkreślono, z wyroku Sądu Rejonowego w B. wynika, iż Sąd z ogólnego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dokonał wyłączenia obejmującego uprawnienie w zakresie kat. B i T. Tym samym uznać należy, iż zakaz dotyczy wszystkich innych uprawnień, w tym posiadanego przez skarżącego, tj. kat. A. W tych okolicznościach sprawy, ujawniła się przesłanka negatywna określona w art. 12 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. 2023 r., poz. 622 ze zm., dalej jako u.k.p.). Prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu, przy czym przepis ten stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii BI lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, Al, A2 lub A. Oznacza to więc, że osoba, wobec której sąd orzekł o zakazie prowadzenia pojazdów kategorii A, nie może ubiegać się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii B w okresie orzeczonego zakazu na kategorię A. W związku z tym, zdaniem Kolegium, zwrot prawa jazdy kategorii B nie jest możliwy w okresie, w jakim obowiązuje zakaz prowadzenia przez skarżącego pojazdów mechanicznych, do których uprawnia prawo jazdy kategorii A.

W skardze na tę decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucił:

1. Naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: art. 7 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy bez uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w tym również skarżącego; art. 7a § 1 k.p.a. poprzez brak rozstrzygnięcia wątpliwości prawnych na korzyść skarżącego, chociaż Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało w treści uzasadnienia decyzji, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy istnieją dwie sprzeczne linie orzecznicze.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:

a) art. 12 ust 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p. poprzez:

- uniemożliwienie skarżącemu odzyskania prawa jazdy kat. B, podczas gdy - jak słusznie stwierdził NSA w wyroku z dnia 25 sierpnia 2021 r. w sprawie o sygn. akt II GSK 264/21, przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z2011 r. o kierujących pojazdami w zakresie jakim stanowią podstawę do odmowy zwrotu dokumentu potwierdzającego prawo jazdy ponad uprawnienie objęte zakazem prowadzenia określonego rodzaju pojazdów mechanicznych naruszają zasadę proporcjonalności, gdyż wykonanie orzeczenia sądu karnego zakazu ograniczonego do określonego rodzaju pojazdów przez organ administracji zostaje rozszerzone do całkowitego pozbawienia pozostałych uprawnień, nieobjętych zakazem oraz, że zakwestionowane przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 w zakresie jakim zostały zastosowane w tej sprawie, naruszają art. 10 Konstytucji RP, gdyż naruszają zasadę podziału i równowagi władzy sądowniczej i władzy wykonawczej, przyznając prawo organom administracji rozszerzania wykonywania orzeczeń sądowych karnych i stosowania sankcji przekraczającej orzeczony przez sąd zakaz prowadzenia określonych rodzajowo pojazdów mechanicznych";

- rozstrzygnięcie wynikających z tegoż przepisu wątpliwości na niekorzyść strony, chociaż — co słusznie wskazano w uzasadnieniu decyzji SKO - "odnosząc się do zarzutów odwołania, nalepy wyjaśnić, iż na tle art. 12 ust 1 pkt. 2 powstały dwie linie orzecznicze;

- błędną wykładnię wskazanych przepisów, która jest sprzeczna z ich ratio legis oraz dokonana została w oderwaniu od kodeksu karnego oraz hierarchicznie wyższego źródła prawa, tj. Konstytucji RP;

b) art. 2 Konstytucji RP poprzez rozstrzygnięcie w sprawy w sposób sprzeczny z zasadami, którym winno kierować się demokratyczne państwo prawne;

c) art. 10 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady podziału i równowagi władzy sądowniczej i wykonawczej;

d) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez zastosowanie art. 12 ust. 2 pkt 1, co spowodowało, iż w niniejszej sprawie doszło do niesprawiedliwego zaostrzenia dolegliwości środka karnego;

e) art. 175 ust. 1 Konstytucji RP poprzez wkroczenie organów administracji publicznej w sferę właściwą dla sądownictwa, co poskutkowało rozszerzeniem sankcji karnej w sposób nieuprawionym i sprzeczny z sentencją wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia 25 stycznia 2024 r. w sprawie o sygn. akt. [...].

Mając to na względzie skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji SKO i zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga była zasadna.

Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu, przy czym – wedle art. 12 ust. 2 ustawy – przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A; 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D.

W aktach sprawy znajduje się prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 25 stycznia 2024 r. sygn. akt. [...], w którym uznano skarżącego winnym popełnienia zarzucanego czynu kierowania motorowerem w stanie nietrzeźwości (art. 178a k.k.) i orzeczono wobec niego środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów, do których kierowania uprawnia prawo jazdy kategorii "B" oraz "T" na okres 3 lat.

Decyzją z dnia 15 kwietnia 2024 r. Starosta Bełchatowski cofnął skarżącemu uprawnienia do prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem pojazdów, do których kierowania uprawnia prawo jazdy kategorii "B" oraz "T" na okres 3 lat, licząc od zatrzymania prawa jazdy – tj. od 13 września 2023 r. Prawo jazdy zostało zatrzymane skarżącemu postanowieniem prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia 26 sierpnia 2023 r., a odebrane w dniu zatrzymania skarżącego kierującego pojazdem mechanicznym w stanie nietrzeźwości w dniu 13 września 2023 r.

W dniu 9 maja 2024 r. skarżący złożył do organu I instancji wniosek o zwrot zatrzymanego prawa jazdy kategorii B i – zdaniem Sądu – miał do tego prawo, z czego organy zdawały sobie sprawę. Kolegium zaznaczyło wprawdzie, że na tle art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy istnieją dwie linie orzecznicze, gdzie pierwsza zakłada, że zakres zakazu prowadzenia pojazdów orzeczonego wyrokiem sądu karnego nie może być rozszerzany w drodze rozstrzygnięć administracyjnych, druga zaś – że organ administracji ma prawo - z uwagi na zakaz orzeczony przez sąd karny - negatywnie rozstrzygnąć kwestię uprawnień do kierowania pojazdami kategorii nieobjętej tym zakazem, jednak przychyliło się do stanowiska negatywnego dla skarżącego.

Sąd stanowiska tego nie podziela.

W orzecznictwie sądów administracyjnych rzeczywiście wskazywano z jednej strony, że "jeżeli wobec danej osoby obowiązuje orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu karnego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A, to w tym czasie niedopuszczalne jest wydanie takiej osobie prawa jazdy kategorii B1 lub B" (wyrok NSA z 7.04.2017 r., I OSK 2412/16, LEX nr 2294124). Jak podkreślano, "treść art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. nie prowadzi do nieuprawnionego rozszerzenia zakazu orzeczonego prawomocnym wyrokiem sądowym, albowiem skutek zdarzenia prawnego, jakim jest skazanie prawomocnym wyrokiem, w którym orzeczono wobec danej osoby zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie danej kategorii, może być rozciągnięty na inne jej uprawnienia do prowadzania pojazdów, przy czym skutki te dotyczą zarówno ubiegającego się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii, jak i dysponującego już takim dokumentem. Sam jednak fakt skazania osoby i orzeczenie wobec niej środka karnego może wywoływać różne, niezależne od siebie skutki prawne na gruncie innych niż prawo karne gałęzi prawa. Przepis art. 12 ust. 2 u.k.p. nie pozostawia wątpliwości, że wolą ustawodawcy było wywołanie w tym wypadku dodatkowej, niezależnej od sankcji karnej, sankcji administracyjnej, poprzez uniemożliwienie osobie z orzeczonym zakazem prowadzenia pojazdów podstawowych kategorii, odzyskania dokumentu umożliwiającego kierowanie pojazdami innych kategorii i to nawet wówczas, gdy sąd karny nie pozbawił skazanego uprawnień do kierowania nimi", zatem "organ działający na podstawie wskazanych wyżej przepisów nie ingeruje w prawomocny wyrok sądu karnego. Przeciwnie, to właśnie prawomocny wyrok sądu karnego, orzekający zakaz prowadzenia pojazdów danej kategorii, leży u podstaw możliwości zastosowania przez organ art. 12 ust. 2 u.k.p. Zastosowanie tego przepisu opiera się na zupełnie innych przesłankach, gdyż chodzi tu nie o sankcję, lecz o ochronę bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Decyzja organu administracji konkretyzuje jedynie obowiązujące (również wobec skarżącego) zakazy, wynikające z przepisów ustawy o kierujących pojazdami, które to dolegliwości są jedynie dalszym skutkiem orzeczonego wobec strony przez sąd karny środka karnego" (wyrok NSA z 30.01.2019 r., I OSK 2834/17; tak też: wyrok NSA z 21.01.2020 r., I OSK 1882/18, wyrok NSA z 29.04.2020 r., I OSK 4400/18, wyrok NSA z 26.01.2021 r., I OSK 2195/20, czy wyrok NSA z 30.05.2023 r., II GSK 991/22).

Z drugiej jednak strony – i ten pogląd jest reprezentatywny dla najnowszej linii orzecznictwa – przyjmuje się, że "W konkretnej zatem sprawie karnej to sąd powszechny dokonuje oceny, w jakim zakresie należy orzec wobec sprawcy czynu zabronionego obligatoryjny albo fakultatywny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych. Orzekając środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, sąd powszechny ma zatem obowiązek brać pod uwagę również zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zakaz prowadzenia pojazdu pełni zarówno funkcję prewencyjną, jak i represyjną. W ramach tej pierwszej chodzi o wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają jego bezpieczeństwu. Jednocześnie orzeczony środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, zgodnie z zasadami wymiaru kary i środków karnych nie może być nadmiernie dolegliwy dla sprawcy przestępstwa czy wykroczenia, a także dla jego rodziny" (wyrok NSA z 13.09.2023 r., I OSK 1058/20). Podobne stanowisko zajęto w wyroku NSA z 29.11.2023 r., I OSK 1369/20 i wyroku NSA z 12.01.2024 r., II GSK 587/23. W orzeczeniach tych odwołano się do wyroku TK z 4.07.2023 r., SK 23/21, OTK-A 2023, nr 57, który to wyrok przesądził o zmianie linii orzeczniczej sądów administracyjnych. W wyroku TK stwierdzono, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Odtąd w orzecznictwie przyjmuje się – i Sąd pogląd ten podziela – że w praktyce stosowania prawa powołane wyżej przepisy u.k.p. należy wykładać z uwzględnieniem wyroku TK i argumentów podniesionych w jego uzasadnieniu. Jak stwierdził TK, uwzględniając specyfikę sankcji w postaci decyzji o odmowie wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy i sankcji zakazu prowadzenia pojazdu, należy uznać te przepisy za niezgodne z wynikającą z zasady państwa prawnego zasadą ne bis in idem. Zdaniem Trybunału bowiem, skarżący za ten sam czyn zabroniony został ukarany dwukrotnie: przez sąd na podstawie art. 42 § 2 i art. 43 § 1 k.k. środkiem karnym oraz przez starostę na podstawie decyzji o odmowie wydania (zwrotu) prawa jazdy określonej kategorii. Trybunał zwrócił uwagę, że formalnie sankcje te przynależne są do dwóch różnych reżimów prawnych - środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jest sankcją karną, odmowa wydania prawa jazdy określonych kategorii jest sankcją administracyjną, jednak w istocie obie te sankcje charakteryzują się podobnym stopniem dolegliwości, realizują ten sam cel - ochronę bezpieczeństwa w komunikacji i pełnią zbliżone funkcje - prewencyjną i represyjną. Ponadto sankcje te są tożsame, ponieważ odmowa wydania prawa jazdy albo zwrotu zatrzymanego prawa jazdy prowadzi do takiego samego skutku jak zakaz prowadzenia pojazdu, czyli pozbawienia możliwości legalnego kierowania określonymi pojazdami. Dlatego Trybunał uznał, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z zasadą ne bis in idem, wynikającą z art. 2 Konstytucji. Odwołując się do wynikających z art. 42 k.k. i w art. 29 kodeksu wykroczeń zasad wymiaru kary i środków karnych Trybunał uznał także, że możliwość zaostrzenia w drodze decyzji administracyjnej odmawiającej zwrotu prawa jazdy sankcji karnej w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, wymierzonej przez sąd powszechny, naruszałaby konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Zdaniem TK, przepisy art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prowadzą bowiem do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca ten z mocy zaskarżonych przepisów pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami.

Ten pogląd TK i argumenty podane w uzasadnieniu, dotyczące art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p., są obecnie uwzględniane w orzecznictwie NSA. Zdaniem Sądu, powinny one znaleźć zastosowanie także w niniejszej sprawie, w której w trybie sankcji administracyjnej, na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., odmówiono skarżącemu zwrotu prawa jazdy kategorii B. W trybie administracyjnym odmowy zwrotu prawa jazdy zastosowano zatem wobec skarżącego szerszy zakaz niż określony w wydanym wobec niego wyroku skazującym, którym nie objęto pozbawienia skarżącego uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii B. Zaakceptowanie przyjętej przez SKO, nieuwzględniającej wyroku TK wykładni przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., oznaczałoby naruszenie jednej z fundamentalnych zasad demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), to jest zasady ne bis in idem, będącej jednocześnie jednym z elementów prawa do sądu przejawiającego się w zapewnieniu rzetelnej i sprawiedliwej procedury sądowej (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Wielokrotne karanie tej samej osoby za ten sam czyn narusza zasadę proporcjonalności reakcji państwa na niepodporządkowanie się przez obywatela obowiązkowi prawnemu (por. wyrok TK z dnia 3.11.2004 r., sygn. K 18/03). Zasada ne bis in idem obejmuje nie tylko przypadki zbiegu odpowiedzialności za czyny sankcjonowane z mocy prawa karnego, ale też przypadki zbiegu odpowiedzialności za czyny sankcjonowane z mocy prawa karnego i innych przepisów prawa publicznego, w szczególności prawa administracyjnego, o ile realizują one te same funkcje i cele (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15.04.2008 r., sygn. P 26/06). Co do zasady główną funkcją sankcji karnej jest represja, czyli odpłata za popełniony czyn, natomiast w przypadku sankcji administracyjnej główną funkcją jest prewencja. Jeżeli jednak dochodzi do realizacji identycznych celów i funkcji przez różne środki o charakterze sankcji, prowadzi to do naruszenia zasady ne bis in idem, wynikającej z art. 2 Konstytucji.

Sankcja w postaci odmowy decyzją administracyjną wydania lub zwrotu zatrzymanego prawa jazdy i sankcja w postaci środka karnego zakazu prowadzenia pojazdu, mają charakter sankcji represyjnych. Należy zatem uznać, że taka interpretacja przepisu art. 12 ust. 2 pkt 1 i 2 u.k.p. dotyczącego zasad odmowy zwrotu (wydania) dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, która prowadziłaby do obligatoryjnego rozszerzenia zakresu dolegliwości za ten sam czyn poza granice środka karnego określone prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego, oznaczałaby, że za ten sam czyn dwukrotnie nałożona byłaby sankcja będąca w istocie sankcją karną (represyjną). Byłoby to niezgodne z wynikającą z zasady państwa prawnego zasadą ne bis in idem.

W orzecznictwie NSA wskazuje się, że dodatkowo wziąć należy pod uwagę, że w art. 49 ust. 1 pkt 3 lit. b u.k.p. przewidziano, że sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego podlega osoba ubiegająca się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy, którego była pozbawiona na okres przekraczający rok. Stanowi to dodatkową i przekraczającą rozmiar wynikający z orzeczenia sądu karnego dolegliwość wynikającą ze stosowania art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., polegać ona bowiem będzie w stosunku do skarżącego nie tylko na pozbawieniu uprawnień do legalnego kierowania pojazdami mechanicznymi kategorii B przez określony okres, ale także konieczność ponownego poddania się sprawdzeniu kwalifikacji w formie egzaminu państwowego odnośnie kategorii prawa jazdy B, które nie zostały objęte środkiem karnym orzeczonym przez sąd powszechny (wyrok NSA z dnia 12.01.2024 r., II GSK 587/23).

Orzekając środek karny zakazu prowadzenia pojazdu sąd powszechny ma obowiązek brać pod uwagę okoliczności konkretnej sprawy i dokonywać oceny, w jakim zakresie należy orzec wobec sprawcy czynu zabronionego obligatoryjny albo fakultatywny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, uwzględniając również zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego. W art. 42 k.k. i w art. 29 k.w. ustawodawca pozostawił sądowi rozstrzygnięcie, czy wobec sprawcy, w konkretnym stanie faktycznym, należy orzec zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów, czy też z uwagi na stwierdzone w konkretnej sprawie okoliczności ograniczyć zakres tego zakazu, biorąc też pod uwagę, czy orzeczony środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, zgodnie z zasadami wymiaru kary i środków karnych, nie jest nadmiernie dolegliwy dla sprawcy przestępstwa czy wykroczenia, a także dla jego rodziny.

Przyjęta w tej sprawie przez organy administracji wykładnia art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., nakazująca organowi administracyjnemu automatyczną odmowę zwrotu prawa jazdy ponad orzeczony wyrokiem karnym środek karny, prowadziłaby zatem do rozszerzenia orzekanego przez sąd powszechny zakazu prowadzenia pojazdów na prawo jazdy innych kategorii, powodując zaostrzenie wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów. W ten sposób doszłoby do naruszenia gwarantowanego konstytucyjnie prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu jako wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w zw. z art. 145a k.p.a.). Jednocześnie, w ramach środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.), Sąd postanowił uchylić również decyzję organu I instancji jako dotkniętą tą sama wadą.

Na wniosek strony skarżącej Sąd zasądził na jej rzecz zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości obejmującej wpis od skargi (art. 200, art. 205 § 1, art. 209 p.p.s.a.).

e.o.