Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 172/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 129
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 7, art. 105
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie : WSA Magda Froncisz (spr.) WSA Monika Niedźwiedź Protokolant : starszy referent sądowy Kamila Maśloch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2023 r. sprawy ze skargi M. C., L. R., T.`ego J. C., M. C., P. J., M. B. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 24 listopada 2022 r., znak: WS-\/l.7534.2.7.2022.KP w przedmiocie umorzenia postępowania o przyznanie odszkodowania skargę oddala


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Krakowa decyzją z 31 stycznia 2022 r. znak: GS-14.6821.53.2021.JP, po rozpoznaniu wniosku M. C., T. J. C., M. C., L. R., P. J. i M. B., reprezentowanych przez radcę prawnego, umorzył postępowanie w sprawie o odszkodowanie za:

1. parcele: l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], objęte księgą wieczystą nr [...] oraz za parcelę l. kat. [...] objętą księgą wieczystą nr [...] i parcelę l. kat. [...] objętą księgą wieczystą nr [...];

2. część parceli l. kat. [...] objętej księgą wieczystą nr [...] oznaczoną w wykazie wywłaszczeniowym parcel zawnioskowanych do wywłaszczeń w gromadzie Płaszów z 16 grudnia 1958 r. jako parcela l. kat. [...].

Jako podstawę prawną decyzji organ I instancji wskazał art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej "K.p.a." oraz art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 1990), dalej "u.g.n.".

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że wnioskiem z 14 maja 2020 r. pełnomocnik wnioskodawców zwrócił się o odszkodowanie za nieruchomości objęte wykazami hipotecznymi Lwh [...] cd KW [...] o pow. 1552 m2, Lwh [...] cd KW [...] o pow. 49 145 m2, Lwh [...] cd KW [...] oraz księgą wieczystą nr [...]

W ww. piśmie pełnomocnik stron wskazał, że wnioskodawcy są spadkobiercami: J. J., S. S. i M. G., a przedmiotowe nieruchomości należące do poprzedników prawnych wnioskodawców zostały wywłaszczone, co wynika z porównania zapisów w wykazach hipotecznych z księgami wieczystymi.

Pismem z 22 maja 2020 r. organ zwrócił się do pełnomocnika wnioskodawców o sprecyzowanie i uzupełnienie wniosku poprzez wskazanie oznaczenia parcel katastralnych/działek ewidencyjnych, których wniosek dotyczy oraz dat i oznaczenia orzeczeń o wywłaszczeniu ww. nieruchomości i przedłożenie postanowień sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (lub notarialnych aktów poświadczenia dziedziczenia) wskazujących, iż wnioskodawcy należą do kręgu spadkobierców po J. J. z d. R. , S. S. z d. G. , M. G. oraz wszelkich posiadanych dokumentów dotyczących wywłaszczenia ww. nieruchomości.

W odpowiedzi pełnomocnik wnioskodawców w piśmie z 10 czerwca 2020 r. podał, że jego mocodawcy nie posiadają dokumentów dotyczących wywłaszczeń, a postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku dołączy po ich skompletowaniu.

W związku z tym, że organ I instancji nie uzyskał informacji i dokumentów dotyczących przedmiotowej sprawy, pismem z 17 września 2020 r. wezwał pełnomocnika o nadesłanie informacji, czy cofa przedmiotowy wniosek o odszkodowanie, czy też jest on nadal aktualny.

W dniu 2 października 2020 r. do Urzędu Miasta Krakowa wpłynęło pismo pełnomocnika z 10 czerwca 2020 r. (winno być 10 listopada 2020 r. – dopisek Sądu), w którym - w odpowiedzi na pismo z 17 września 2020 r. - wyjaśniono, że wniosek dotyczy działek, które zostały wykreślone lub odłączone z ksiąg wieczystych: nr [...], nr [...] i nr [...]

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego pismem z 1 marca 2021 r. Prezydent Miasta Krakowa poinformował pełnomocnika, w jaki sposób doszło do wykreślenia lub odłączenia nieruchomości oznaczonych jako parcele katastralne lub działki ewidencyjne z przedmiotowych ksiąg wieczystych i wezwał pełnomocnika do ostatecznego sprecyzowania wniosku poprzez wskazanie, za które nieruchomości (oznaczone jako parcele katastralne lub działki ewidencyjne) domaga się w imieniu mocodawców odszkodowania.

W związku z brakiem odpowiedzi na ww. pismo kolejnym pismem z 12 kwietnia 2021 r. organ I instancji wezwał pełnomocnika do ostatecznego sprecyzowania wniosku. Na ww. pismo również nie uzyskano odpowiedzi.

Pismem z 8 czerwca 2021 r. organ I instancji poinformował pełnomocnika, że sprawa o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia działek, które zostały wykreślone lub odłączone z księgi wieczystej [...] będzie prowadzona pod sygnaturą akt GS-14.6821.55.2020.JP.

Jednocześnie poinformowano, pod jakimi sygnaturami będą prowadzone pozostały sprawy, w tym wskazując, że przedmiotowa sprawa dotycząca parcel l. kat.: [...], [...], oraz [...] oraz parceli l. kat. [...] i [...] b. gm. kat. P. , została zarejestrowana pod sygn. akt GS-14.6821.53.2021.JP.

Organ I instancji ustalił na podstawie pisma PKP S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w Krakowie z 13 stycznia 2021 r., że parcele l. kat.: [...], [...], [...] i [...] weszły w skład parceli [...], z której powstała działka nr [...], obr. 52, jedn. ewid. Kraków-Podgórze, znajdująca się w użytkowaniu wieczystym P. S.A. (na podstawie decyzji Wojewody Małopolskiego z 5 grudnia 2013 r. nr WS.V.752.1.119.2013.SA stwierdzającej nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez przedsiębiorstwo państwowe P. w W. prawa użytkowania wieczystego gruntów Skarbu Państwa oznaczonego w ewidencji jako działka nr [...] obr. 52, jedn. ewid. Kraków-Podgórze, objęta księgą wieczystą nr [...]).

Operat regulacji stanu prawnego P[...] KERG [...] potwierdza, że część parceli l. kat. [...], obj. spisem II Płaszów stanowiąca "własność K. " oznaczona jako l. kat. [...] weszła w skład działki nr [...], obr. 52, jedn. ewid. Kraków-Podgórze. Następnie działka nr [...] podzieliła się na działki: nr [...] i nr [...], obr. 52, jedn. ewid. Podgórze. Działka nr [...] podzieliła się z kolei na działki: nr [...], nr [...] i nr [...] obr. 52, jedn. ewid. Kraków-Podgórze.

Organ I instancji pozyskał z P. S.A informację, że przedmiotowa nieruchomość została ujawniona w księdze wieczystej jako własność Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Krakowie z 14 lutego 1955 r. nr [...] Jednak jak wynika ze złożonej do akt sprawy decyzji, nie dotyczyła ona przedmiotowych parcel.

Parcele l. kat.: [...], [...] oraz [...], gm. kat. Płaszów są równocześnie objęte księgą wieczystą nr [...]

Parcela l. kat. [...] objęta jest księgą wieczystą nr [...], a parcela l. kat. [...] objęta jest księgą wieczystą nr [...]

Jak wynika z ww. ksiąg wieczystych, przedmiotowe nieruchomości stanowią własność wnioskodawców.

Na podstawie pozyskanego do akt sprawy wykazu parcel zawnioskowanych do wywłaszczenia w gromadzie Płaszów z 16 grudnia 1958 r. (operat nr [...]) organ I instancji stwierdził, że części parcel l. kat.: [...], [...], [...] oraz [...], obj. kw [...], l. kat. [...] i l. kat. [...], które weszły w skład parceli kolejowej l. kat. [...] obj. spisem II Płaszów, otrzymały nowe oznaczenie: l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...] (przy czym w innym egzemplarzu wykazu wskazana jest parcela l. kat. [...], ale o tej samej powierzchni) i l. kat. [...], z wyjątkiem parceli l. kat. [...], która pozostała przy dotychczasowym oznaczeniu.

W toku postępowania ujawniono również wniosek Dyrekcji Kolei Państwowych z 19 marca 1948 r. nr Pr. 3a-1/26/48 do Urzędu Wojewódzkiego o wywłaszczenie nieruchomości stanowiących własność S. S., J. R. B. i M. G. tj. części parcel l. kat.: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], w związku z przeprowadzoną w czasie wojny rozbudową stacji kolejowej Kraków-Płaszów. Pozyskano również informację, że parcele l. kat.: [...] i [...] b. g. kat. Płaszów były objęte orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości z 25 października 1948 r oraz z 15 września 1948 r. o numerach: L [...] lub [...]

Podjęte przez organ I instancji poszukiwania nie doprowadziły do odnalezienia ww. orzeczeń.

Prezydent zauważył natomiast, że w ww. wykazie wymienione były również parcele: [...], l. kat. [...] i l. kat. [...] gm. kat. Płaszów, z których przeznaczono do wywłaszczenia: l. kat. [...], l. kat. [...] i l. kat. [...] gm. kat. Płaszów. Parcela l. kat. [...] utworzyła działkę nr [...], obr. 15, jedn. ewid. Kraków - Podgórze, która następnie podzieliła się na działki: nr [...] i nr [...], obr. 15, jedn. ewid. Kraków-Podgórze. Parcela l. kat. [...] utworzyła działkę nr [...], obr. 15, jedn. ewid. Podgórze, która następnie podzieliła się na działki: nr [...] i nr [...], obr. 15, jedn. ewid. Kraków - Podgórze. Parcela l. kat. [...] utworzyła działkę nr [...], która podzieliła się na działki: [...] i nr [...], obr. 15 jedn. ewid. Kraków-Podgórze.

Operatem KERG 3546/1325/2004 cała l. kat. [...] o pow. 0,6277 ha podzieliła się na parcele l. kat.: [...] o pow. 0,2121 ha i [...] o pow. 0,4156 ha, a parcela l. kat. [...] o pow. 0,0586 ha podzieliła się na parcele l. kat.: [...] o pow. 0,0498 ha i [...] o pow. 0,0088 ha, gm. kat. Płaszów.

Operatem 3546/232/06 parcele l. kat.: [...] i [...] utworzyły działkę nr [...] obr. 15, jedn. ewid. Podgórze, która podzieliła się na działki: nr [...] i nr [...], obr. 15, jedn. ewid. Podgórze.

Działki: nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], obr. 15, jedn. ewid. Kraków-Podgórze zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa w związku z decyzją nr 1/2016 Wojewody Małopolskiego o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej z 15 lipca 2016 r. nr WI-XI.747.1.1.2016.JR.

Zdaniem organu I instancji wykaz zmian KERG 2511-248/2014 z 19 sierpnia 1976 r. potwierdza, że parcela l. kat. [...] podzieliła się na parcele l. kat.: [...] i [...]. Parcela l. kat. [...] utworzyła działki: nr [...] i nr [...], obr. 15, jedn. ewid. Podgórze, a parcela l. kat. [...] utworzyła działkę nr [...] obr. 15 jedn. ewid. Podgórze.

Biorąc powyższe pod uwagę organ I instancji stwierdził, że na podstawie wykazu wywłaszczeniowego parcel zawnioskowanych do wywłaszczenia w gromadzie Płaszów z 16 grudnia 1958 r. ustalił, iż na części parcel l. kat.: [...], [...], [...] obj. księgą wieczystą nr [...] oraz część parceli l. kat. [...] obj. Księgą wieczystą nr [...] i część parceli l. kat. [...] obj. Księgą wieczystą nr [...] mogły być przedmiotem wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa na cele P. . Nie ujawniono natomiast dokumentu, tj. orzeczenia/decyzji o wywłaszczeniu ww. parcel.

Odnośnie części parceli l. kat. [...], oznaczonej w ww. wykazie wywłaszczeniowym z 16 grudnia 1956 r. jako parcela l. kat. [...], organ wyjaśnił, że cała parcela l. kat. [...] została odłączona z księgi wieczystej nr [...] na podstawy umowy cywilnoprawnej i brak jest dokumentów wskazujących, że część ww. parceli weszła w skład działki nr [...], obr. 52, jedn. ewid. Podgórze, która znajduje się we władaniu P. S.A. Powyższe uniemożliwia prowadzenie postępowanie w sprawie ustalenia i wypłatę odszkodowania za ww. nieruchomość jako wywłaszczoną, na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Odnośnie natomiast części parcel l. kat. [...], [...], [...] i [...] (oznaczonych obecnie jako l. kat.: [...], [...], [...], [...] i [...]) organ I instancji stwierdził, że ww. działki weszły w skład działki nr [...] obr. 52 jedn. ewid. Podgórze, która znajduje się we władaniu P. S.A. Niemniej jednak brak jest dokumentów wskazujących, by ww. parcele, objęte księgami wieczystymi, w których jako właściciele wpisani są nadal wnioskodawcy, zostały wywłaszczone w rozumieniu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Brak jest zatem podstaw do ustalania odszkodowania w trybie ww. przepisu.

Prezydent zaznaczył, że usunięcie rozbieżności co do stanu prawnego przedmiotowych parcel i działki nr [...] obr. 52 jedn. ewid. Kraków-Podgórze nie jest możliwe w niniejszym postępowaniu. Kwestia ta może być przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie przepisów np. ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne lub ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P. ", zainicjowane przez podmioty wymienione w tych przepisach. Również kwestia wynagrodzenia za posiadanie przedmiotowych nieruchomości bez tytułu prawnego nie może być rozstrzygnięta w niniejszym postępowaniu na podstawie przepisów u.g.n.

Podsumowując organ I instancji stwierdził, że brak jest podstaw do ustalenia odszkodowania na podstawie u.g.n., zatem zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a. organ był uprawniony do umorzenia postępowania w sytuacji, gdy brak jest podstaw prawnych lub faktycznych do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy.

Wnioskodawcy złożyli odwołanie od opisanej na wstępie decyzji umorzeniowej z 31 stycznia 2022 r., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu odwołania ich pełnomocnik podniósł m.in., że: "organ pierwszej instancji ustalił, że część nieruchomości objętych księgami wieczystymi nr [...], kw nr [...], kw nr [...] (księgami w miejsce których zostały założone ww. księgi) została zajęta pod tereny kolejowe. Organ ustalił również, że prowadzone były postępowania wywłaszczeniowe, co wynika z wniosku Dyrekcji Kolei Państwowych z dnia 19.03.1948 r. oraz orzeczeń o wywłaszczeniu z dnia 25.10.1948 r. lub z dnia 15.09.1948 r. W sprawie bezsporne jest zatem, że część nieruchomości poprzedników prawnych wnioskodawców została zajęta przez Państwo i niezależnie od tego czy została wykreślona z ksiąg wieczystych czy nie, jest obecnie użytkowana przez kolej. W stosunku do niektórych parcel dokonano zmian oznaczeń ewidencyjnych i włączono je do działek wpisanych do ksiąg wieczystych, gdzie jako właściciel wykazany jest Skarb Państwa. Zatem nastąpiło faktyczne wywłaszczenie nieruchomości, przy jednoczesnym braku ustalenia i wypłaty odszkodowania. Ponieważ zdarzenia te zaistniały w latach 1940-1950 zachodzą przesłanki do ustalenia przez organ pierwszej instancji odszkodowania. Właścicielom odebrano bowiem władztwo nad częścią ich własności a w następnych okresach w wyniku skomplikowanych i niejasnych podziałów geodezyjnych i zmiany oznaczeń parcel (działek) utrudniło ustalenie stanu faktycznego i prawnego nieruchomości. Argument, że organ nie uzyska dokumentu potwierdzającego, aby powyższe parcele zostały wywłaszczone w sytuacji: gdy P. potwierdziły fakt wywłaszczenia i podały daty i numery orzeczeń wywłaszczeniowych oraz fakt, że część parcel weszła w skład innych działek wpisanych obecnie jako własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym P. - nie może być podstawą do umorzenia postępowania o odszkodowanie. (...)"

Wojewoda Małopolski decyzją z 24 listopada 2022 r. znak WS-VI.7534.2.7.2022.KP, na podstawie art. 9a u.g.n. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w całości w mocy decyzję I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy streścił postępowanie przeprowadzone w I instancji dodatkowo wskazał, że z tytułu przejęcia działek nr: [...], [...], [...] i [...], obr. 15, jedn. ewid. Kraków-Podgórze na rzecz Skarbu Państwa w związku z decyzją nr 1/2016 Wojewody Małopolskiego o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej z 15 lipca 2016 r. nr WI-XI.747.1.1.2016.JR, decyzjami Wojewody Małopolskiego z 22 lutego 2018 r., 23 lutego 2018 r. i 26 lutego 2018 r. ustalono odszkodowanie na rzecz wnioskodawców.

Natomiast działka nr [...], obr. 15, jedn. ewid. Podgórze (odpowiadająca działce nr [...]), w granicach parcel l. kat.: [...] i [...], gm. kat. Płaszów jest aktualnie przedmiotem postępowania Wojewody Małopolskiego znak: SN.IX.ACS.7720-1-71-10, wszczętego na wniosek P. S.A. w W. w trybie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P. ".

Ponadto jak wynika z ww. wykazu zmian z 16 grudnia 1958 r., parcela l. kat. [...] gm. kat. Płaszów, została podzielona na parcele: l. kat. [...] i l. kat. [...] gm. kat. Płaszów. Następnie J. J. i S. S. sprzedały M. z O. A. umową sprzedaży z 19 grudnia 1951 r. udziały w parceli l. kat. [...] gm. kat. Płaszów, zaś w umowie zaznaczono, że część parceli l. kat. [...] została "zabrana dla celów P. K. P.".

W związku z ww. umową sprzedaży cała parcela l. kat. [...], gm. kat. Płaszów została odłączona z księgi wieczystej nr [...]. Zgromadzone w aktach sprawy dokumenty geodezyjne potwierdzają, że parcela l. kat. [...] zmieniła oznaczenie na działki nr [...] i nr [...] obr. 15, jedn. ewid. Podgórze. Następnie działka nr [...] zmieniła oznaczenie na działkę nr [...], po czym działka nr [...] i nr [...] zniosły się do działki nr [...], która zmieniła konfigurację, powierzchnię i oznaczenie na działkę nr [...], obr. 15, jedn. ewid. Podgórze, która podzieliła się na działki nr [...] i nr [...]. Umową częściowego zniesienia współwłasności z 8 grudnia 1996 r. została zniesiona współwłasność nieruchomości w księdze wieczystej nr [...], w ten sposób, że M. G. otrzymał na wyłączną własność działkę nr [...], obr. 15, jedn. ewid. Podgórze.

Wojewoda stwierdził, że organ I instancji nie odnalazł innych dokumentów geodezyjnych dotyczących parceli l. kat. [...], b. gm. kat. Płaszów dotyczących postępowania wywłaszczeniowego, z wyjątkiem ww. wykazu zmian.

Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu I instancji co do części parceli l. kat. [...], oznaczonej w ww. wykazie wywłaszczeniowym z 16 grudnia 1956 r. jako parcela l. kat. [...].

Odnośnie natomiast części parcel l. kat. [...], [...], [...] i [...] (oznaczonych obecnie jako l. kat.: [...], [...], [...], [...] i [...]) organ odwoławczy podkreślił, że ww. działki objęte są księgami wieczystymi, w których jako właściciele wpisani są nadal wnioskodawcy, a jednocześnie odpowiadają częściom działki nr [...], obr. 52, jedn. ewid. Podgórze stanowiącej własność Skarbu Państwa, będącej w użytkowaniu wieczystym P. S.A. w W..

Jak wynika z wykazu zmian z 16 grudnia 1958 r. parcela l. kat. 1372 o pow. 0,8611 ha podzieliła się na parcele l. kat.: [...] o pow. 0,2334 ha i [...] o pow. 0,6277 ha (do wywłaszczenia). Operatem nr [...]/58 parcela l. kat. [...] o pow. 0,6277 ha weszła w część działki kolejowej nr [...] o pow. 0,6277 ha (podobnie jak parcele [...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat.[...], l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat.[...] i l. kat. [...] gm. kat. Płaszów).

Wydzielone z wnioskowanych do wywłaszczenia parcel l. kat.: [...] i [...] - parcele l. kat.: [...] i [...] - utworzyły działkę nr [...], obr. 15, jedn. ewid. Podgórze, która podzieliła się na: działkę nr [...], (w przedmiocie której Wojewoda Małopolski wydał decyzję z 15 lipca 2016 r. o ustaleniu linii kolejowej i decyzją z 26 lutego 2018 r. orzekł o ustaleniu odszkodowania na rzecz wnioskodawców) oraz działkę nr [...], obr. 15, jedn. ewid. Podgórze (w przedmiocie której Wojewoda Małopolski prowadzi postępowanie w trybie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P. ").

Ponadto do wywłaszczenia przeznaczone były również parcele l. kat.: [...], [...] i [...], gm. kat. Płaszów, które również weszły w parcelę l. kat. [...], gm. kat. Płaszów, a odpowiadają działkom: nr [...], nr [...] i nr [...], obr. 15, jedn. ewid. Kraków - Podgórze, które zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa w związku z decyzją nr 1/2016 Wojewody Małopolskiego o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej z 15 lipca 2016 r. nr WI-XI.747.1.1.2016JR.

Z tytułu przejęcia ww. działek zostało ustalone odszkodowanie na rzecz wnioskodawców decyzjami Wojewody Małopolskiego z: 22 lutego 2018 r., 23 lutego 2018 r. i 26 lutego 2018 r.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji stwierdził, że "faktyczne pozbawienie właścicieli władztwa nad nieruchomością, nie stanowi w przepisach ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami podstawy prawnej, do orzeczenia decyzją administracyjną o ustaleniu odszkodowania na rzecz 3 właścicieli nieruchomości. Ponadto do wydania decyzji w sprawie ustalenia odszkodowania konieczne jest ustalenie w trybie której ustawy została wydana decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości, a także czy przedmiotowe odszkodowanie zostało wówczas ustalone i wypłacone, a następnie czy nie nastąpiło przedawnienie roszczenia w związku z wywłaszczeniem nieruchomości w trybie dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz dekretu z dnia 7.04.1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w czasie wojny 1939-1949 na rzecz Skarbu Państwa.

Zgodnie bowiem z wówczas obowiązującym przepisem art. 39 dekretu z dnia 26.04.1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Powyższe zaś wskazuje, że gdyby nawet doszło do wywłaszczenia nieruchomości na podstawie aktu prawnego w latach 1940-1955, konieczne jest wcześniejsze ustalenie, czy roszczenia odszkodowawcze nie uległy już przedawnieniu."

Wnioskodawcy M. C., T. C., M. C., L. R., P. J. i M. B., działając przez radcę prawnego, wnieśli na powyższą decyzję Wojewody Małopolskiego z 24 listopada 2022 r. znak WS-VI.7534.2.7.2022.KP, skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępca radcowskiego oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Pełnomocnik skarżących zarzucił organom obu instancji brak wyjaśnienia podstaw prawnych wywłaszczenia, podczas gdy jego zdaniem "okoliczność faktycznego przejęcia we władanie parcel I. kat. [...], [...], [...], [...] i [...] i włączenia ich geodezyjnie do działki [...] a następnie nr [...] świadczy o rzeczywistym wywłaszczeniu nieruchomości. Organy pierwszej i drugiej instancji nie wyjaśniły podstaw prawnych wywłaszczenia, jednak fakt pozbawienia właścicieli władztwa nad nieruchomością i wpisanie w księdze wieczystej nr [...] jako właściciela Skarbu Państwa świadczy o faktycznym wywłaszczeniu."

Pełnomocnik skarżących podniósł, że: "nie mają racji organy twierdząc, że "usunięcie rozbieżności co do stanu prawnego przedmiotowych parcel i działki nr [...] (...) nie jest możliwe w przedmiotowym postępowaniu." Organy ustaliły bowiem, że przedmiotowe parcele weszły w skład działki nr [...], która z całą pewnością jest wykazana w księgach wieczystych jako stanowiąca własność Skarbu Państwa".

Wojewoda Małopolski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Na rozprawie 24 maja 2023 r. pełnomocnik skarżących zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. oraz prawa procesowego – art. 7 K.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami Sąd stwierdził, że nie ma podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego, bowiem odpowiada ona prawu, a zarzuty skarżących nie są zasadne. Zakres możliwego orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie jest wyznaczony granicami sprawy administracyjnej, określonej przepisami prawa materialnego.

Kontrola Sądu w niniejszej sprawie dotyczyła decyzji Wojewody Małopolskiego z 24 listopada 2022 r. w przedmiocie umorzenia, na podstawie art. 105 K.p.a., postępowania administracyjnego w sprawie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości. Sąd aprobuje rozstrzygnięcie i ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Istotne elementy stanu faktycznego przedstawiają się tak, jak to wskazał organ II instancji, a które Sąd przedstawił w części wstępnej niniejszego uzasadnienia.

Materialnoprawną podstawą żądania wnioskodawców i ewentualnej odrębnej decyzji rozstrzygającej merytorycznie w kwestii odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, jest art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., w myśl którego starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Zgodnie bowiem z art. 128 ust. 1 u.g.n., precyzującym konstytucyjnie gwarantowaną ochronę prawa własności nieruchomości, wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw.

W sprawie bezsporne było wykazanie przez skarżących następstwa prawnego po poprzednich właścicielach działek objętych wnioskiem.

Badając przebieg postępowania administracyjnego poddanego w niniejszej sprawie kontroli sądowej należy podkreślić, że przedmiotowe postępowanie o odszkodowanie toczyło się na wniosek skarżących z 14 maja 2020 r. Pierwotnie żądaniem wniosku był zwrot wywłaszczonych nieruchomości lub wypłacenie odszkodowania. Skarżący od początku reprezentowani byli przez profesjonalnego pełnomocnika. Wniosek był w toku postępowania kilkukrotnie modyfikowany i uzupełniany.

W szczególności trzeba wziąć pod uwagę, że zważywszy na upływ czasu (wnioskodawcy jako okres kluczowych dla sprawy zdarzeń podają przedział lat 1940-1950) oraz specyfikę prowadzenia inwestycji publicznych w czasie wojny i w pierwszych latach po wojnie, organ I instancji przedsięwziął daleko idące starania celem zdobycia dodatkowej dokumentacji, a także wielokrotnie wzywał pełnomocnika skarżących o ww. dokumentację i wyjaśnienia w sprawie (wezwania z: 22 maja 2020r., 17 września 2020r., 12 kwietnia 2021r., pismo informacyjne z 8 czerwca 2021r.).

Niewątpliwe jest, że sytuacja faktyczna i prawna, mająca swoje odzwierciedlenie w treści ewidencji i ksiąg wieczystych, nie jest odnośnie działek leżących w obrębie terenów kolejowych w Płaszowie należycie i jednoznacznie uporządkowana. Dodatkowo w stosunku do parcel dokonywano na przestrzeni lat zmian oznaczeń ewidencyjnych i włączano je do innych działek, w tym wpisanych do ksiąg wieczystych, gdzie jako właściciel wykazany jest Skarb Państwa.

Skutkiem powyższego są m.in. liczne wątpliwości i spory w sprawach dotyczących działek zagospodarowanych na tereny kolejowe i w ich pobliżu, w tym w sprawach o ustalenie i wypłatę odszkodowania.

Rację mają skarżący, że bezspornie część nieruchomości poprzedników prawnych wnioskodawców została zajęta przez Państwo i jest obecnie użytkowana przez kolej. Trzeba jednak zauważyć, że jak słusznie wskazały organy w sprawie, niniejsza sprawa dotyczy jedynie:

1) parceli: l. kat. [...], l. kat. [...], l. kat. [...], objętych księgą wieczystą nr [...];

2) parceli l. kat. [...] objętej księgą wieczystą nr [...];

3) parceli l. kat. [...] objętej księgą wieczystą nr [...];

4) części parceli l. kat. [...] objętej księgą wieczystą nr [...], oznaczonej w wykazie wywłaszczeniowym parcel zawnioskowanych do wywłaszczeń w gromadzie Płaszów z 16 grudnia 1958 r. jako parcela l. kat. [...].

Postępowanie niniejsze nie dotyczyło innych działek należących do poprzedników prawnych wnioskodawców, a w szczególności tych działek, które zostały wykreślone lub odłączone z ksiąg wieczystych [...], [...] oraz [...]

W sprawie ww. działek organ I instancji prowadził bowiem odrębne postępowania pod sygnaturą akt odpowiednio: GS-14.6821.55.2020.JP, GS-14.6821.51.2020.JP oraz GS-14.6821.52.2020.JP.

Odrębnie rozstrzygnięto również kwestię działek nr: [...], [...], [...] i [...], obr. 15, jedn. ewid. Kraków-Podgórze, ustalając odszkodowanie na rzecz wnioskodawców decyzjami Wojewody Małopolskiego z: 22 lutego 2018 r., 23 lutego 2018 r. i 26 lutego 2018 r.

Należy przy tym zaznaczyć, że wielokrotne zmiany oznaczeń geodezyjnych, w tym powierzchni, spornych nieruchomości na przestrzeni czasu, również poprzez dzielenie, łączenie i zmiany własnościowe, są przyczyną pewnych obiektywnych trudności z przyporządkowaniem konkretnych działek do dotyczących ich postępowań.

Organ I instancji jednak zgromadził obszerny materiał dowodowy dokumentujący ww. zmiany, uwzględniający dokumenty przedkładane przez skarżących. Poinformował też pełnomocnika skarżących o prowadzeniu odrębnych postępowań w stosunku do poszczególnych grup działek.

Należy zaakcentować, że niniejsze postępowanie pod sygn. akt GS-14.6821.53.2021.JP, zgodnie z wyrzeczeniem decyzji organu I instancji z 31 stycznia 2022 r., było prowadzone jedynie w stosunku do tych części parceli l. kat.: [...], [...], [...], [...] i [...] b. gm. kat. Płaszów, które są objęte KW nr [...], [...] oraz [...], a zatem nie są częścią obecnie utworzonej działki w użytkowaniu P. nr [...], obr. 52, jedn. ewid. Kraków-Podgórze.

W szczególności brak jest podstaw w zgromadzonym materiale dowodowym do twierdzenia, że to te konkretne części nieruchomości, będące przedmiotem niniejszego postępowania, były wywłaszczone z wniosku Dyrekcji Kolei Państwowych z 19 marca 1948 r. oraz orzeczeniami o wywłaszczeniu z 25 października 1948 r. lub z 15 września 1948 r.

Zatem słusznie uznał organ II instancji za bezprzedmiotowe i podlegające umorzeniu postępowanie w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania w tej części.

Z kolei odnośnie części parceli l. kat. [...], oznaczonej w ww. wykazie wywłaszczeniowym z 16 grudnia 1956 r. jako parcela l. kat. [...], organy słusznie przyjęły, że skoro cała parcela l. kat. [...] została odłączona z księgi wieczystej nr [...] na podstawy umowy cywilnoprawnej, a brak jest dokumentów wskazujących, że część ww. parceli weszła w skład działki nr [...], obr. 52, jedn. ewid. Podgórze, która znajduje się we władaniu P. S.A., to i w stosunku do tej parceli zaistniały w sprawie podstawy do umorzenia postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość.

Odnosząc się do zarzutów i argumentacji pełnomocnika skarżących należy stwierdzić, że organ I instancji słusznie wskazał, iż usunięcie rozbieżności co do stanu prawnego przedmiotowych parcel i działki nr [...] nie było możliwe w postępowaniu w sprawie odszkodowania. Kwestia ta może być przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie przepisów np. ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne, czy też w drodze uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Tym samym organ I instancji zasadnie umorzył w całości jako bezprzedmiotowe prowadzone postępowanie wszczęte z wniosku skarżących z 14 maja 2020 r. W konsekwencji zarzuty skargi okazały się bezzasadne, bowiem organ II instancji dokonał niewadliwych ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w niezawierającym istotnych wad procesowych postępowaniu, a treść uzasadnienia decyzji świadczy o tym, że wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło rzetelne staranie organów obu instancji o dokładne wyjaśnienie wszystkich relewantnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i art. 77 K.p.a.). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 K.p.a.). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 K.p.a. w decyzji zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu i wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Organy precyzyjnie wskazał też, którym dowodom dały wiarę i dlaczego. Ustalenia i rozważania organu przedstawione w uzasadnieniu decyzji nie uzasadniają usunięcia jej z obrotu prawnego, wobec prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia. Ustalony w przedmiotowej sprawie przez organ stan faktyczny sprawy obejmuje okoliczności istotne dla wydanego rozstrzygnięcia w zakresie losów wskazanych we wniosku parceli.

W konsekwencji zasadnie uznał organ odwoławczy, że organ I instancji prawidłowo zastosował w sprawie art. 105 § 1 K.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

Podsumowując Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana z poszanowaniem przepisów prawa procesowego, a to: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 K.p.a. W szczególności w kontrolowanej decyzji zostały wyjaśnione wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności faktyczne, odpowiada zatem prawu także uzasadnienie decyzji, sporządzone zgodne z wymogami art. 107 § 3 K.p.a. Zarzuty skargi okazały się niezasadne, a niezgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z oczekiwaniami skarżącego nie może być utożsamiana z naruszeniem prawa.

Sąd nie stwierdził również naruszenia prawa materialnego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym wskazanego na rozprawie przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Sąd uchyla zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. tylko w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, jeżeli mogły one mieć wpływ na wynik sprawy lub w razie naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Takich naruszeń Sąd w sprawie nie stwierdził, dlatego oddalił skargę, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 P.p.s.a.