Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 243/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, art. 16a, art. 17b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 12 stycznia 2024 r., nr SKO.NP/4115/403/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Skarżący M. F. wniósł o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką B. F.

Do wniosku dołączył dokumentację medyczną matki min.:

- kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia 21.08.2015 r., w której rozpoznanie wskazuje na: zaburzenia rytmu serca, dopasowanie i założenie rozrusznika serca, trzepotanie przedsionków, nadciśnienie tętnicze, epizod przejściowego niedokrwienia mózgu przebyty w 2002 r., niedosłuch,

kartę informacyjną z dnia 15.11.2022 wskazuje na rozpoznanie zaćmy starczej jądrowej oka lewego i prawego,

kartę informacyjną z dnia 18.04.2023r. wskazuje na rozpoznanie zaćmy starczej jądrowej oka prawego oraz pseudofakię oka lewego,

kartę informacyjną z dnia 03.03.2022 r., z której wynika że u matki skarżącego rozpoznano zawał lewej półkuli mózgu, nadciśnienie tętnicze, migotanie przedsionków, stan po wszczepieniu kardiostymulatora serca.

Decyzją Wójta Gminy T. z 29 listopada 2023 r., numer GOPS.5222.SP.001042.11.2023 odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia.

W motywach rozstrzygnięcia podano, że matka skarżącego (ur. 3.08.1946 r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Tarnowie z dnia 12.05.2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności od 56. roku życia ze stwierdzeniem, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 21 kwietnia 2022 r. Orzeczenie wydano do 31.05.2027 r. Wskazano też, że skarżący zamieszkuje wspólnie z matką, która jest wdową, a jej pozostałe dzieci to W. F. oraz M. F. (oboje pracują).

W toku wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną oraz trójką dzieci. W domu mieszka również brat skarżącego - W. Matka skarżącego ma niedowład prawej ręki, je lewą ręką, nie wypowiada słów, tylko dźwięki, samodzielnie chodzi, jak coś chce to podchodzi i pokazuje. Czynności jakie skarżący wykonuje w związku z opieką nad matką, to: kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, mycie protezy/zębów, moczenie nóg, prowadzenie toalety, przygotowywanie ubrań, ubieranie, mierzenie ciśnienia, podawanie leków, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie. Skarżący zajmuje się również wizytami lekarskimi, opłacaniem rachunków, robieniem zakupów, realizacją recept, załatwianiem spraw urzędowych, wyjściami na spacery. Ponadto ww. zajmuje się przygotowywaniem opału, paleniem w piecu, odśnieżaniem, ogrodem, czytaniem książek i pism urzędowych. Wykonuje również ćwiczenia rozwijające mowę, układaniem do snu, masażami, oklepywaniem i czuwaniem podczas snu.

Skarżący podał, że matka jest osobą wymagającą opieki przynajmniej od 2009 r. Do 2022 r. prowadził gospodarstwo rolne o specjalizacji pszczelarskiej. Wcześniej pracował na umowę o pracę w Zakładach [...] L.". Skarżący oświadczył, że po śmierci ojca w 2020 r., musiał przejąć opiekę nad matką. Przez cały kolejny rok udawało mu się jeszcze pracować. Niestety w związku z pogorszeniem stanu zdrowia matki systematycznie zmniejszał wymiar pracy na gospodarstwie, aż ostatecznie został zmuszony do zaprzestania aktywności zawodowej, co miało miejsce w październiku 2022 r.

Odnośnie rodzeństwa skarżący podał, że jego brat W., który z nim mieszka jest zawodowym kierowcą. Jego czas pracy jest nienormowany, a przez to nie można ustalić żadnego harmonogramu wzajemnej opieki nad matką. Natomiast siostra M. mieszka 300 km, od domu rodzinnego, ma swoją rodzinę, niepełnoletnie dziecko i pracuje w administracji.

Przedłożona w toku postępowania ocena stanu matki skarżącego w skali Barthel wskazuje, że uzyskała ona 55 pkt.

W tak ustalonym stanie faktycznym organ uznał, że czynności jakie skarżący wykonuje względem matki nie wykraczają poza standardowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym, a zakres, rodzaj i charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji rodzinnych jakie występują pomiędzy rodzicem, a dzieckiem. Zatem rodzaj i zakres tych czynności nie wyklucza podjęcia jakiejkolwiek aktywności zarobkowej przez skarżącego. Organ podniósł, że przy właściwej organizacji mógłby uzyskać pomoc w opiece nad matką ze strony rodzeństwa, zwłaszcza od brata, który razem z nim zamieszkuje. Podniesiono, że sprawowanie opieki nad matką nie musi być wykonywane przez wszystkich osobiście. Taka opieka może być sprawowana także przy pomocy osób trzecich np. wykwalifikowanej pielęgniarki lub opiekunki.

Finalnie organ pierwszej instancji stwierdził, że nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną opieką nad matką.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie. Zarzucił w nim naruszenie:

1/ art. 17 ust. 1b u.ś.r. i pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. r K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności, co stanowi naruszenie art. 190 Konstytucji RP,

art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez wnioskodawcę w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wymaga przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych ustaleń faktycznych i wadliwie zebranego materiału dowodowego,

Art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez oparcie decyzji na fakcie istnienia innych osób spokrewnionych w pierwszej kolejności z matką skarżącego poza samym skarżącym.

Decyzją z 12 stycznia 2024 r., nr SKO.NP/4115/403/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu decyzji w szerokim zakresie przywołano orzecznictwo sądów administracyjnych i wskazano, że jego tle, czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego wobec niepełnosprawnej matki mają charakter typowych czynności codziennych i nie uniemożliwiają one w sposób zupełny podjęcia aktywności zawodowej. Podniesiono min., że załączona do akt sprawy ocena matki skarżącego w skali Barthel, wg. której matka skarżącego uzyskała 55 punktów, potwierdza, że nie jest ona osobą całkowicie zależną od osoby drugiej. Zależność dotyczy bowiem wyłącznie jednego aspektu to jest mycia i kąpieli całego ciała. Matka skarżącego natomiast jest w stanie samodzielnie się przemieszczać z łóżka na krzesło i z powrotem oraz samodzielnie siadać, jest niezależna przy myciu twarzy, czesaniu się, myciu zębów, niezależnie porusza się na wózku, częściowo jest w stanie sama się ubrać i rozebrać. Natomiast pomoc w przygotowaniu posiłków, konieczność zmodyfikowanej diety, korzystaniu z toalety, wchodzeniu i schodzeniu po schodach, ubieraniu się i rozbieraniu czy fakt z epizodami nietrzymania stolca oraz moczu, nie wskazują zdaniem organu, że jest ona zależna od opieki osoby drugiej w takim stopniu, że niezbędna jest obecność opiekuna przez całą dobę, w zakresie uniemożliwiającym podjęcie pracy zawodowej. Stwierdzono również, że charakter czynności jakie skarżący wykonuje przy matce charakteryzuje się takim zakresem, że można ją wykonywać np. w godzinach porannych, czy wieczornych i nie wymaga permanentnej obecności wnioskodawcy przy matce. Czynności te nie są więc czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.

Jako dodatkowy aspekt w rozpatrywanej sprawie uwzględniono możliwość udziału w opiece nad niepełnosprawną matką rodzeństwa skarżącego. Jak wskazano, brat wnioskodawcy pracuje zawodowo i mieszka razem ze skarżącym i matką, a siostra również pracuje zawodowo. Zdaniem organu pozostali zobowiązani alimentacyjnie wobec niepełnosprawnej matki mają obowiązek pomocy w opiece, a obowiązek ten mogą świadczyć osobiście - np. brat wnioskodawcy, bądź finansowo - poprzez finansowanie pomocy osoby trzeciej, której koszt ponoszony przez troje dzieci B. F. będzie łatwiejszy do poniesienia przez każde z dzieci, przy czym pozwoli wnioskodawcy na podjęcie aktywności zawodowej.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką,

3. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez oparcie przedmiotowej decyzji na fakcie istnienia innych osób spokrewnionych w pierwszej kolejności z matką skarżącego, poza samym skarżącym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej także jako "u.ś.r." w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., póz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącego prawidłowo była rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa". Dotychczasowe przepisy należy stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy do 31 grudnia 2023 r. złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i spełnili określone w ustawie przesłanki jego przyznania z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., II SA/Go 552/13 i wyrok WSA w Rzeszowie z 27 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1991/23).

Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b).

Istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia czy organy zasadnie uznały, że w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Sądu organy obu instancji zasadnie uznały, że rodzaj i zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką nie odpowiada przesłankom przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z niekwestionowanych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że matka skarżącego cierpi na wiele schorzeń. Z powodu zaburzeń rytmu serca ma wszczepiony rozrusznik serca, cierpi też na nadciśnienie tętnicze i migotanie przedsionków. W 2002 r. wystąpił u niej epizod przejściowego niedokrwienia mózgu. Ponadto ma niedosłuch, w 2022 r. i 2023 r. przeszła operację obu oczu z powodu zaćmy. W 2022 r. u matki skarżącego rozpoznano zawał lewej półkuli mózgu w następstwie czego doznała afazji i niedowładu kończyn prawych.

Czynności jakie skarżący wykonuje w związku z opieką nad matką, to: kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, mycie protezy/zębów, moczenie nóg, prowadzenie toalety, przygotowywanie ubrań, ubieranie, mierzenie ciśnienia, podawanie leków, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie. Skarżący zajmuje się również wizytami lekarskimi, opłacaniem rachunków, robieniem zakupów, realizacją recept, załatwianiem spraw urzędowych, wyjściami na spacery. Ponadto ww. zajmuje się przygotowywaniem opału, paleniem w piecu, odśnieżaniem, ogrodem, czytaniem książek i pism urzędowych. Wykonuje również ćwiczenia rozwijające mowę, układaniem do snu, masażami, oklepywaniem i czuwaniem podczas snu.

Sąd wskazuje, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. System świadczeń rodzinnych został bowiem tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Jednak wówczas wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni i ścisły związek przyczynowo skutkowy (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). Opieka ta powinna być zatem w takim stopniu absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla podopiecznego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 51/21).

Tymczasem stan faktyczny sprawy wskazuje, że matka skarżącego niewątpliwie wymaga wsparcia, ale jednak nie jest osobą obłożnie chorą, pampersowaną, bez kontaktu, czy też z objawami wymagającymi ciągłej obecności opiekuna. Matka skarżącego, samodzielnie chodzi, ma niedowład prawej ręki, ale je lewą ręką. Nie wypowiada słów, tylko dźwięki, ale jak coś chce to podchodzi i pokazuje. Dodatkowo ocena jej stanu w skali Barthel wskazała, że uzyskała 55 pkt. i że jest zależna w pełni od drugiej osoby jedynie w zakresie kąpieli. Dodatkowo porównując dokumentację medyczną z pobytów matki skarżącego na oddziałach rehabilitacyjnych trzeba wskazać, że o ile kilka miesięcy po przebytym udarze matka skarżącego była zależna od otoczenia w czynnościach dania codziennego, wymagała nadzoru i asekuracji biernej w czynnościach dnia codziennego (por. karta informacyjna z 1 czerwca 2022 r.), to w 2023 r. jej stan się poprawił. Przyjęta na oddział rehabilitacyjny 14 lutego 2023 r. była samodzielna w samoobsłudze, poruszała się samodzielnie naprzemiennie, po schodach dostawnie. Po zrealizowaniu planu rehabilitacyjnego matka skarżącego zwiększyła sprawność ogólną i mobilność, nie uzyskała natomiast poprawy w zakresie kończyn prawych. Zalecono jej stosowanie ortezy i temblaka (por. karta informacyjna z 28 lutego 2023 r.). Z powyższego wynika, że matka skarżącego ma porażenie połowiczne, jednak mimo niesprawnej ręki, operuje lewą przy jedzeniu i jest w stanie samodzielnie się przemieszczać. Przede wszystkim jednak jest samodzielna w samoobsłudze.

Z powyższego można wnioskować, że matka skarżącego wykazuje samodzielność w zakresie podstawowych czynności życiowych. Skarżący nie wykazał też aby wykonywał względem matki takie czynności opiekuńcze czy pielęgnacyjne, których specyfika wymagałaby ciągłości i dużego nakładu czasu. Akta sprawy nie wskazują wiec aby opieka sprawowana przez skarżącego zmuszała go do definitywnej rezygnacji i niepodejmowania jakiejkolwiek aktywności zawodowej choćby w częściowym wymiarze czasu pracy.

Nie sposób przyjąć, aby takie czynności jak: przygotowanie posiłków, podawanie leków, przygotowywanie ubrań, czy organizowanie wizyt lekarskich mogły być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Również pomoc w czynnościach higienicznych, czy w ubieraniu jest wykonywana zwykle w określonych porach dnia lub raz na jakiś czas, a zatem i ta czynność nie ma charakteru ciągłego. Są to typowe czynności dnia codziennego, które mogą być wykonywane przez osoby na co dzień pracujące zawodowo i wykonujące je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu, mające pod opieką chorych członków rodziny. Do tego rodzaj i charakter tych czynności mieści się w zakresie prawidłowych relacji rodzinnych jakie występują pomiędzy rodzicami i dziećmi. Biorąc zatem pod uwagę schorzenia matki i zakres sprawowanych przez skarżącego czynności opiekuńczych, należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że przy odpowiedniej organizacji czasu i skorzystaniu z możliwego wsparcia, istnieje możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W tym miejscu należy podkreślić, że skarżący zrezygnował z prowadzenia lub pracy w gospodarstwie rolnym. Jak trafnie wskazano w uchwale NSA z 11.12.2012 r., (I OPS 5/12, ONSAiWSA 2013, nr 3, poz. 40) prowadzenie gospodarstwa rolnego oznacza stałą i osobistą działalność rolnika, mającą charakter zarówno wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z tym prowadzeniem, jak i zarządzania gospodarstwem. Przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. W odróżnieniu od pracy w gospodarstwie rolnym, praca świadczona w ramach stosunku pracy jest pracą wykonywaną na rzecz osoby trzeciej i pod jej kierownictwem (art. 22 Kodeksu pracy). Charakteryzuje ją nie tylko podporządkowanie ekonomiczne, ale i organizacyjne. Ponadto sytuacja rodzinna skarżącego wskazuje, że żona skarżącego jest na urlopie wychowawczym i zajmuje się najmłodszym dzieckiem. Zatem w domu stale przebywa dorosły domownik, który w razie potrzeby jest w stanie zareagować na potrzebę matki, czy też wezwać skarżącego.

Poza zasadniczym powodem odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego jakim jest brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką, organ odwoławczy zasadnie wskazał też na fakt posiadania przez skarżącego dwójki rodzeństwa. Sąd zauważa w tym miejscu, że najnowsze orzecznictwo NSA wskazuje, że jakkolwiek kwestia rodzeństwa nie ma decydującego znaczenia przy ocenie istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego, to jednak nie pozostaje bez wpływu na tę ocenę bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem (por. wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). W kolejnym wyroku NSA stwierdził, że nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że oprócz wnioskującego o świadczenie, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawnym, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Nie oznacza to, że Sąd wybiera, kto ma zapewnić niepełnosprawnemu opiekę (osobistą, czy też dzieląc się z rodzeństwem) jednak, że wnioskujący o świadczenie nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad niepełnosprawnym (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2322/22, wyrok NSA z 6 lutego 2024 , sygn. akt I OSK 128/23, podobnie WSA w Krakowie w wyroku z 2 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 320/22, od którego skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem NSA z 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 128/23). W okolicznościach niniejszej sprawy, brat skarżącego pracuje zawodowo ale mieszka razem z matką i skarżącym, a siostra, mieszka w odległej miejscowości i pracuje zawodowo. Podane przez skarżącego przyczyny niewywiązywania się rodzeństwa z obowiązku alimentacyjnego względem matki w zestawieniu z zakresem opieki jakiej ona wymaga, nie wskazują na bezwzględny brak możliwości takiego zorganizowania się w opiece nad matką aby, przy wzajemnym wsparciu finansowym lub osobistym, skarżący nie musiał rezygnować z pracy zarobkowej.

Reasumując, prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje stanu zdrowia matki skarżącego i konieczności wsparcia oraz faktu, że skarżący wywiązuje się z tych powinności. Jednakże samo sprawowanie opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Musi to być opieka o takim charakterze i natężeniu, że wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej choćby w częściowym wymiarze. Taka opieka – w ocenie Sądu – nie miała miejsca w realiach kontrolowanej sprawy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.