Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1246/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 26 § 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 1644/21 w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 30 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 18 stycznia 2022 r., III SA/Wa 1644/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 30 kwietnia 2021 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd pierwszej instancji wskazał, że skoro w rozpoznawanej sprawie winny być stosowane przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., to organ egzekucyjny powinien oddalić skargę wskazując na niedopuszczalność oparcia jej na twierdzeniu o nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego. Alternatywnie organ mógłby pouczyć zobowiązaną, że kwestia nadmiernej uciążliwości środka egzekucyjnego może być podniesiona jako zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Pomimo to organ odniósł się merytorycznie do twierdzeń podniesionych w skardze i uznał ją za niezasadną. Zaskarżone postanowienie pomimo to należy uznać za odpowiadające prawu, bowiem w żadnym przypadku podniesiony zarzut nadmiernej uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego nie mógł zostać uwzględniony przez organ egzekucyjny.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżąca nie wskazała na możność zastosowania innych środków egzekucyjnych w stosunku do jej majątku. Wskazała natomiast na możność zastosowania środków egzekucyjnych wobec majątku jej brata. W tej sytuacji nie można jednak uznać, że zobowiązana wskazała na inny składnik jej majątku, do którego można byłoby skierować egzekucję. Niezależnie od tego, jak bardzo uciążliwe są środki egzekucyjne zastosowane wobec zobowiązanej, organ egzekucyjny nie mógł odstąpić od ich stosowania. Odmowa uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne nie narusza zatem prawa.

W skardze kasacyjnej skarżąca zarzuciła powyższemu wyrokowi:

1. mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie art. 15 u.p.e.a. poprzez wszczęcie postępowania egzekucyjnego bez uprzedniego pisemnego upomnienia;

2. mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów zawartych w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 2070 ze zm.) w zw. z art. 26 u.p.e.a. poprzez uznanie, że postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte przed wydaniem tytułów wykonawczych przez organ, co skutkowało zastosowaniem do niniejszej sprawy dotychczasowych przepisów u.p.e.a.;

3. mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów zawartych w art. 33 § 1 pkt 8 w zw. z art. 54 § 1 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zakwalifikowanie skargi na czynności egzekucyjne jako zarzutu w sprawie egzekucyjnej;

4. mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów zawartych w art. 170 p.p.s.a. poprzez wydanie zaskarżonego orzeczenia z pominięciem ustaleń dokonanych prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, IlI SA/Wa 825/21 z 29 października 2021 r.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych, które nie zostały uiszczone w całości ani w części.

Zarządzeniem z 27 października 2022 r. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej, na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., skierował sprawę na posiedzenie niejawne.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna jest zasadna, albowiem zasadny okazał się zarzut naruszenia art. 26 u.p.e.a. w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, a dotyczący daty wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a co się z tym wiąże reżimu prawnego w jakim skarga powinna zostać rozpoznana.

Zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym – tak jak w sprawie niniejszej - wszczyna postępowanie egzekucyjne z urzędu poprzez nadanie tytułowi wykonawczemu przez siebie wystawionemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej.

W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidziano dwa możliwe momenty wszczęcia egzekucji administracyjnej: doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenie dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego. Decyduje tu reguła wyprzedzenia - która z czynności została dokonana wcześniej. Data doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego (lub zawiadomienia o zajęciu) ma zatem decydujące znaczenie przy ocenie momentu wszczęcia egzekucji administracyjnej, nie zaś momentu wszczęcia postępowania egzekucyjnego.

W sprawie niniejszej egzekucja została wszczęta na podstawie zawiadomienia z 1 października 2020 r. doręczonego zobowiązanej 9 października 2020 r., co wskazywałoby, że zarówno postępowanie egzekucyjne jak i egzekucja administracyjna zostały wszczęte po dacie wejścia w życie ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw. Wskazuje na to również treść postanowień organów obu instancji zawarta w ich komparycji.

Tymczasem sąd pierwszej instancji przyjął, że w sprawie mają zastosowanie przepisy ustawy egzekucyjnej w brzmieniu obowiązującym przed 30 lipca 2020 r., zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, który stanowi, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Swojego stanowiska w tym względzie jednak nie uzasadnił, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Podsumowując egzekucja administracyjna odbywa się w ramach postępowania egzekucyjnego. Administracyjne postępowanie egzekucyjne obejmuje, oprócz stosowania środków egzekucyjnych, także inne czynności procesowe, podejmowane zarówno przez organ egzekucyjny, jak i przez inne podmioty, np. przez wierzyciela. Wśród czynności organu egzekucyjnego można wyróżnić m.in. doręczenie tytułu wykonawczego, o którym stanowi art. 32 u.p.e.a. Prowadzona natomiast w ramach postępowania egzekucyjnego egzekucja administracyjna oznacza stosowanie przez powołane do tego organy egzekucyjne konkretnych środków egzekucyjnych. Różne są w związku z tym momenty wszczęcia postępowania egzekucyjnego i egzekucji. Postępowanie egzekucyjne wszczynane jest wcześniej niż sama egzekucja. Dlatego obowiązkiem sądu pierwszej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości w jakiej dacie nastąpiło wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w odniesieniu do jakiego tytułu wykonawczego, a w konsekwencji ustalenie w jakim reżimie prawnym powinna być sprawa rozpoznana.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że na podstawie każdego tytułu wykonawczego wszczynane jest i prowadzone odrębne, niezależne od siebie postępowanie egzekucyjne. Każdy tytuł wykonawczy realizowany jest w odrębnym postępowaniu egzekucyjnym. Wynika to wprost z art. 26 § 1 u.p.e.a. Istnienie kilku tytułów wykonawczych skierowanych do tego samego dłużnika, czy też dokonanie do majątku dłużnika jednej czynności egzekucyjnej w celu realizacji szeregu tytułów wykonawczych (np. zajęcie wierzytelności), konstatacji powyższej nie zmienia. Każdy tytuł wykonawczy dotyczy bowiem innej, zindywidualizowanej należności.

Za zasadny należało również uznać zarzut naruszenia art. 170 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jakkolwiek wynikający z tego przepisu stan związania ograniczony jest co do zasady tylko do rozstrzygnięcia zawartego w sentencji orzeczenia, to nie oznacza, że dla prawidłowego odczytania treści sentencji, nie można się kierować treścią uzasadnienia. Jak słusznie podnosi strona skarżąca niniejsza sprawa jest nierozerwalnie związana ze sprawą III SA/Wa 825/21 z 29 października 2021 r. między tymi samymi stronami, w której sąd uznając skargę skarżącej o wyłączenie spod egzekucji za zasadną, stwierdził m.in., że skoro skarżąca i jej brat są solidarnie odpowiedzialni za zaległości egzekwowane w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym, to nie ma okoliczności o charakterze faktycznym stojących na przeszkodzie skierowaniu egzekucji do tych rzeczy, które są przedmiotem współwłasności skarżącej i jej brata. W takiej sytuacji faktycznym przedmiotem zajęcia i następnie sprzedaży egzekucyjnej mogą być rzeczy w całości, a nie jedynie udziały w nich. Ponownie rozpoznając sprawę sąd pierwszej instancji do tej kwestii się odniesie, w kontekście zwłaszcza istnienia w sprawie niniejszej możliwości wyboru spośród kilku środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku.

Nie jest natomiast zasadny zarzut naruszenia art. 15 u.p.e.a. Zgodnie z jego treścią egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. W sprawie niniejszej organ egzekucyjny nie miał obowiązku doręczenia zobowiązanej upomnienia. Stanowi o tym § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 30 października 2014 r. w sprawie określenia należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach pełnomocnika z urzędu rozstrzygnie sąd pierwszej instancji.

sędzia NSA Bogusław Dauter sędzia NSA Sławomir Presnarowicz sędzia del. WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska