Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1134/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1397
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak (spr.) sędzia del. WSA Grzegorz Antas Protokolant: asystent sędziego Emilia Olszewska-Gągała po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Gl 1185/20 w sprawie ze skargi W. J. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 23 czerwca 2020 r. nr SOla.621.28.2020 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 18 grudnia 2020 r., II SA/Gl 1185/20, oddalił skargę W. J. na decyzję Wojewody Śląskiego (dalej Wojewoda) z dnia 23 czerwca 2020 r. w przedmiocie wymeldowania.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Prezydent Miasta Sosnowca (dalej Prezydent) decyzją z dnia 27 lutego 2020 r., na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (j.t. Dz.U. 2019.1397; dalej u.e.l.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t.Dz.U.2020.256 ze zm.; dalej k.p.a.) orzekł o wymeldowaniu W. J. z pobytu stałego w Sosnowcu przy ulicy [...].

Odwołanie od tej decyzji złożył W. J., zaskarżając ją w całości i wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżoną decyzją Wojewoda na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Skargę na powyższą decyzję wniósł W. J.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargę tę oddalił.

W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości w świetle materiału dowodowego, że skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym adresem i nie koncentruje tam swoich spraw życiowych. Fakt niezamieszkiwania strony w lokalu potwierdziły ustalenia pracowników organu I instancji dokonane podczas przeprowadzonych oględzin. Ustalono, że nie było tam jego rzeczy. Nie skorzystał też z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Ochrona prawna, o którą strona odwołująca powinna zabiegać, aby powstrzymać skutek wymeldowania z lokalu, realizowana jest w drodze powództwa posesoryjnego w trybie art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (j.t.Dz.U.2020.1740 ze zm.; dalej k.c.). Nieskorzystanie z takich środków prawnych powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej. Sama wola (zamiar) powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania na pobyt stały w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organy uwzględniły dostępną dokumentację. Oparły się na zgromadzonych dowodach i oceniły je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Zdaniem Sądu skarga stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie uzasadnionej (art. 107 § 3 k.p.a.). Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo, pomijając część dowodów. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3, 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 35 u.e.l., ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł W. J., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

- prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a to art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 u.e.l. przez pominięcie przy ocenie opuszczenia mieszkania elementu świadomej woli osoby dotkniętej restrykcją;

- przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.Dz.U.2019.2325 ze zm.) poprzez oddalenie skargi w sytuacji gdy skarżący wykazał, że w postępowaniu organów administracji publicznej postępowanie dotknięte było wadami, w wyniku których został on pozbawiony możliwości działania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.Dz.U.2023.1634 ze zm.; dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.

Rozpoznając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w tej sprawie należy stwierdzić, iż nie została ona oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. jest błędnie skonstruowany, a przez to bezzasadny. W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że przepis ten nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Zawiera on wskazanie, jakie rozstrzygnięcie podejmuje sąd administracyjny w przypadku uwzględnienia skargi ze względu na stwierdzone inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie tego przepisu jest zawsze następstwem uchybienia innym normom prawnym, a zatem wymienione w analizowanym zarzucie unormowanie nie może być samoistną podstawą skargi kasacyjnej. Ww. przepis ma bowiem charakter wynikowy i strona skarżąca, chcąc powołać się na zarzut złamania tej regulacji, bezwzględnie zobowiązana jest bezpośrednio powiązać taki zarzut z naruszeniem innych konkretnych przepisów postępowania, którym, jej zdaniem, uchybiono (por. np. wyroki NSA z 12 czerwca 2019 r., II OSK 1961/17; z 12 stycznia 2017 r.; II OSK 970/15; z 4 marca 2014 r., II OSK 2387/12; z 9 czerwca 2016 r., I OSK 2054/14).

Nie jest też trafny zarzut naruszenia art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 u.e.l. Jak podkreślano w orzecznictwie NSA, wymóg dobrowolności i trwałości opuszczenia miejsca pobytu stałego nie może podważać czysto ewidencyjnego charakteru instytucji zameldowania oraz prowadzić do utrzymywania tzw. fikcji meldunkowej, czyli sytuacji, w której strona faktycznie od dłuższego czasu nie zamieszkuje pod adresem stałego zameldowania (wyrok NSA z 5 czerwca 2023 r., II OSK 527/22, LEX nr 3583509).

Dla oceny przesłanki dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu istotne znaczenie ma to, czy strona podjęła skuteczne działania prawne zmierzające do przywrócenia jej utraconego posiadania (wyrok NSA z 5 kwietnia 2023 r., II OSK 1109/20, LEX nr 3555592).

Powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany podejmuje próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania. Z kolei przez trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu należy rozumieć przebywanie poza tym miejscem z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym (wyrok NSA z 21 lutego 2023 r., II OSK 579/20, LEX nr 3554810).

Brak dobrowolności nie stanowi zatem jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, co wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie NSA, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu, to następnie trwałe związanie centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania czynności prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu lub też bezskuteczne podejmowanie takich czynności, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła (wyrok NSA z 18 maja 2023 r., II OSK 400/22, LEX nr 3602184).

W tym stanie rzeczy, skoro podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie znalazły usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.