Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1691/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły Sędziowie: Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Miron Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2014 r. sprawy ze skargi Województwa [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości gruntowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] po rozpatrzeniu odwołania J. P., L. S., E. S. i E. Z. od decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] października 2009 r., nr [...]– uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Nieruchomość położona w [...] została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Nieruchomość ta stanowiła powierzchnię [...] m2, zaś tytuł własności uregulowany był przez zastrzeżenie z aktu [...] z dnia [...] czerwca 1941 r. na imię Z. K. i R. P. w częściach równych. Fakt ten potwierdza zaświadczenie Sądu Okręgowego [...] z dnia [...] marca 1948 r.

W dniu [...] grudnia 1947 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...], przedmiotowa nieruchomość została objęta w posiadanie przez Gminę.

W dniu 22 marca 1948 r. Z. K. i R. P. - byli właściciele nieruchomości - złożyli wniosek o przyznanie do niej prawa własności czasowej. Jednocześnie wskazali, że w przypadku nieuwzględnienia wniosku wnoszą "o przyznanie im, na tych samych warunkach, prawa własności czasowej gruntu równej wartości użytkowej."

Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 1-3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), decyzją z dnia [...] grudnia 1994 r., nr [...] stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącego własność Skarbu Państwa, położonego w [...] przy ul. [...], oznaczonego jako działka nr [...] oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie. W decyzji tej stwierdzono, że w skład działki nr [...] wchodzi m.in. część działki pochodzącej z Hip. Nr [...].

Decyzją z dnia [...] czerwca 1999 r., nr [...] Prezydent [...] zatwierdził podział powyższej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] na działki nr [...] położoną przy [...] oraz nr [...] położoną przy ul. [...], która w części stanowi nieruchomość objętą roszczeniem.

Pismem z dnia 28 września 1999 r. J. P. (następca prawny właścicieli dekretowych) wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji organu wojewódzkiego w części dotyczącej obszaru objętego Hip. Nr [...], była działka nr [...].

Decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r., nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie, z dniem 1 stycznia 1999 r., przez Województwo [...] prawa własności nieruchomości [...]. Decyzja ta uprawomocniła się w dniu [...] sierpnia 2000 r. Powyższą decyzją Województwo [...] przejęło do prowadzenia - jako zadanie własne - jednostkę organizacyjną: [...].

Aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 2000 r. [...] przeniósł na rzecz [...] prawo użytkowania wieczystego niezabudowanej działki nr [...], które to prawo było ujawnione na rzecz [...] w księdze wieczystej KW nr [...]. Powyższy akt był poprzedzony umową przedwstępną z dnia [...] czerwca 1998 r. W § 2 ww. aktu stwierdzono, że przeniesienie na rzecz [...] prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] jest dokonywane w zamian za świadczenie [...] polegające na wybudowaniu przez [...] na działce nr [...] budynku [...] według koncepcji programowo-przestrzennej rozbudowy [...] (w dalszej części aktu zawarto ustalenia techniczne co do tej zabudowy i harmonogram prac). Aktem notarialnym z dnia [...] sierpnia 2003 r. prawa przynależne [...] nabyła [...], która tym aktem zobowiązała się także do wybudowania na działce nr [...] budynku [...].

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] września 2003 r., nr [...] stwierdził, że ww. decyzja organu wojewódzkiego z dnia [...] grudnia 1994 r. została wydana z naruszeniem prawa, w części dotyczącej byłej działki nr [...] objętej Hip. Nr [...] z uwagi na naruszenie praw osób trzecich (wniosek dekretowy na dzień wydawania decyzji uwłaszczeniowej nie był bowiem rozpoznany), jednakże odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji, w omawianej części, z uwagi na nieodwracalne skutki prawne. Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r., nr [...] utrzymał w mocy poprzednie rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 39/04 oddalił skargę J. P. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] grudnia 2003 r. jako nieuzasadnioną. Sąd ten (związany oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną w wyroku z dnia 5 lutego 2003 r., sygn. akt I SA/Wa 898/01) stwierdził, że chociaż [...], który w wyniku decyzji z dnia [...] grudnia 1994 r. stał się użytkownikiem wieczystym całej działki nr [...], po jej podziale, przeniósł aktem notarialnym swoje prawo do użytkowania wieczystego na [...] jedynie co do działki nr [...], to konstrukcja tej umowy, gwarantująca świadczenia wzajemne również na działce nr [...] upoważniała organ do przyjęcia, że bez wzruszenia aktu notarialnego nie jest możliwa istotna zmiana warunków umowy. W konsekwencji Sąd stwierdził, że - w świetle wytycznych NSA – prawidłowo organy przyjęły, że akt notarialny z dnia [...] grudnia 2000 r. spowodował nieodwracalny skutek prawny w odniesieniu do całej decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] grudnia 1994 r. Chociaż bowiem aktem tym nie przeniesiono prawa użytkowania wieczystego do działki nr [...], to wzajemne zobowiązania stron tej umowy obejmują również i tę działkę. Organ administracji publicznej działając w granicach swojej właściwości nie ma możliwości zniweczenia skutków prawnych umowy notarialnej pomiędzy [...], a [...], w której prawa w wyniku kolejnej umowy notarialnej wstąpiła [...].

W konsekwencji, Marszałek Województwa [...] - wobec rozpatrzenia wniosku Z. K. i R. P. z dnia 22 marca 1948 r. o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości [...], objętej w dacie złożenia wniosku księgą hipoteczną [...]- decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...] postanowił:

1) odmówić przyznania następcom prawnym wnioskodawców w osobach ww. prawa użytkowania wieczystego (prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym) do części nieruchomości gruntowej objętej obecnie granicami działki ewidencyjnej nr [...] o łącznej powierzchni [...] m2, położonej w obrębie [...], będącej własnością Województwa [...] i pozostającej w użytkowaniu wieczystym [...] - w części wchodzącej pierwotnie w skład dawnej nieruchomości hipotecznej Hip Nr [...], oznaczonej dla potrzeb związanych z roszczeniami dawnych właścicieli gruntów [...] jako działka rozliczeniowa nr [...]

2) odmówić również, wobec odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego do części nieruchomości gruntowej opisanej w pkt 1) niniejszej decyzji, objętej granicami działki rozliczeniowej nr [...], przyznania nieruchomości zamiennej z zasobów gruntowych Województwa [...];

3) w zakresie objętym roszczeniami następców prawnych wnioskodawców, odnoszących się do działek rozliczeniowych nr [...], które wchodzą w skład nieruchomości gruntowej będącej własnością Miasta [...] stwierdził, że rozstrzygnięcie nastąpi w trybie art. 65 § 1 k.p.a celem przekazania sprawy do rozpatrzenia według właściwości Prezydentowi [...].

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Marszałek Województwa [...] wskazał, iż przyznanie następcom prawnym byłych właścicieli nieruchomości hipotecznej objętej tym postępowaniem prawa użytkowania wieczystego do gruntu nie jest możliwe gdyż nastąpiły nieodwracalne skutki prawne decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1994 r. stwierdzone w trybie postępowania nadzorczego, na podstawie której [...] stał się użytkownikiem wieczystym opisanej w sentencji decyzji części dawnej nieruchomości hipotecznej Hip Nr [...] i właścicielem znajdujących się na niej budynków.

Od powyższej decyzji, odwołanie wniosły J. P., L. S., E. Z. i E. S., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Odwołujące się zarzuciły organowi naruszenie przepisów: 1) prawa materialnego, tj.: art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) polegające na bezpodstawnej odmowie ustanowienia w całości prawa użytkowania wieczystego do gruntu [...]; 2) prawa postępowania, tj.: art. 156 § 2 k.p.a., art. 7 w związku z art. 77 k.p.a i art. 65 § 1 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] uchyliło decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis art. 7 dekretu określa tryb występowania przez byłych właścicieli gruntów położonych na obszarze [...], które na mocy art. 1 tegoż dekretu przeszły na własność gminy [...], o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie: użytkowania wieczystego) z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Przepis ten w ust. 1 stanowi, iż dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną zaś w ust. 2 mówi, że gmina uwzględni wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania, a jeżeli chodzi o osoby prawne - ponadto, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w myśl planu zabudowania nie pozostaje w sprzeczności z zadaniami ustawowymi lub statutowymi tej osoby prawnej. Jeżeli zatem nieruchomość [...] objęta działaniem dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] znajdowała się w posiadaniu wnioskodawcy, wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu złożony został w odpowiednim terminie, a korzystanie z nieruchomości dało się pogodzić z obowiązującym planem zabudowania, to organ gminy ma obligatoryjny obowiązek uwzględnić wniosek. Taki stan prawny obowiązuje do chwili obecnej. Stąd, organ rozpoznający wniosek złożony w trybie dekretu powinien przede wszystkim ustalić, czy zostały spełnione przez wnioskodawcę wymienione warunki. Jak wynika z akt sprawy, wniosek o przyznanie własności czasowej został złożony w terminie oraz przez podmiot uprawniony tj. przez właścicieli nieruchomości Z. K. i R. P. Z przepisu art. 7 dekretu wynika zobowiązanie organu administracji rozpatrującego wniosek nie tylko uzyskania informacji o przeznaczeniu określonej nieruchomości w planie zabudowania, lecz także obowiązek wnikliwego rozważenia, czy istnieje możliwość realizowania nadal przez dotychczasowych właścicieli funkcji określonej w tym planie dla danej nieruchomości. Organ orzekający, aby odmówić byłemu właścicielowi prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości musi zatem udowodnić, że korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela w żadnym wypadku nie da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według aktualnie obowiązującego planu zabudowy (planu zagospodarowania przestrzennego). Stosowanie innych negatywnych przesłanek uwzględnienia wniosku złożonego w dekretowym terminie nie znajduje żadnych podstaw prawnych w przepisach dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...], które stanowią samodzielną podstawę prawną do rozstrzygania wniosków byłych właścicieli złożonych w trybie art. 7 ust. 1 tego dekretu. Na poparcie swojego stanowiska organ odwoławczy przywołał orzecznictwo sądowe (Uchwała NSA z dnia 11 grudnia 1995 r., sygn. akt VI SA 9/95 - publ. ONSA 1996/1/7; wyrok WSA z dnia 2 września 1996 r., sygn. akt IV SA 324/95; wyrok WSA z dnia 17 stycznia 2002 r., sygn. akt I SA 1482/00; wyrok NSA z dnia 27 lutego 2002 r., sygn. I SA 1310/00; wyrok NSA z dnia 11 października 2006 r., sygn. akt I OSK1322/05). Kolegium podkreśliło, że z ww. orzeczeń jasno wynika, iż jedyną przesłanką upoważniająca do odmowy przyznania prawa wieczystej dzierżawy (użytkowania wieczystego), w rozumieniu art. 7 ust. 2 powołanego wyżej dekretu, jest brak możności pogodzenia korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania. Aktualny właściciel nieruchomości ma zatem obowiązek ustanowienia prawa do gruntu, z którego można się zwolnić tylko wskazując, że aktualne przeznaczenie gruntu nie da się pogodzić z dalszym korzystaniem z tego gruntu przez poprzedniego właściciela. Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji w żaden sposób nie wyjaśnił jakie jest przeznaczenie gruntu i nie wykazał czy korzystanie z gruntu przez następców prawnych byłych właścicieli da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu wynikającym z tego planu. Z kolei, brak ustaleń we wskazanym powyżej zakresie oznacza, że organ pierwszej instancji nie wyjaśnił należycie sprawy, przez co naruszył przepisy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Następnie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że w trakcie postępowania administracyjnego wskazywało, iż nieodwracalność skutków prawnych nie może być przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie bowiem prowadzone postępowanie nie jest postępowaniem nadzorczym, nie jest nim objęte badanie zgodności z prawem wcześniejszych decyzji, lecz jego przedmiotem jest wyłącznie rozpoznanie wniosku o przyznanie użytkowania wieczystego do określonej nieruchomości. Oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste innemu podmiotowi nie może stanowić podstawy odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu, co podkreśla zresztą ww. orzecznictwo sądowoadministracyjne.

Jednocześnie, zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji naruszył art. 107 § 3 k.p.a., bowiem nie uzasadnił w żaden sposób odmowy przyznania następcom prawnym byłych właścicieli nieruchomości zamiennej.

Ponadto, odnosząc się do pkt 3) decyzji organu pierwszej instancji Kolegium podkreśliło, że w swoim poprzednim orzeczeniu z dnia [...] marca 2009 r. wskazywało, iż postanowieniem z dnia [...] marca 2004 r., nr [...] został rozstrzygnięty spór kompetencyjny pomiędzy Prezydentem [...] a Marszałkiem Województwa [...] co do rozpatrzenia wniosku byłych właścicieli o przyznanie im prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] oraz do wydania decyzji na podstawie art. 7 dekretu [...]. W konsekwencji tego sporu został wskazany jako organ właściwy Marszałek Województwa [...]. Rozstrzygnięcie w tym zakresie pozostaje w obrocie prawnym i ma charakter wiążący w sprawie.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lutego 2010 r. skargę, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniosło Województwo [...], reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 7, 77, 80 i 107 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała, że podziela pogląd wyrażony przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] i oparty na treści art. 7 ust. 2 dekretu, że jedynym kryterium ustawowym, które należy mieć na uwadze przy rozpatrywaniu wniosków dekretowych - jest możliwość pogodzenia korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela z przeznaczeniem tego gruntu według planu zagospodarowania przestrzennego. Jednakże, wobec brak planu zagospodarowania przestrzennego dla nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem - nie jest jednak możliwe ścisłe zastosowanie się do kryteriów prawnych określonych w art. 7 ust. 2 dekretu. W toku dotychczasowego postępowania, stwierdzono ponad wszelką wątpliwość tę istotną okoliczność, iż faktyczny sposób zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości dla potrzeb [...] - wykluczają możliwość pogodzenia aktualnego sposobu korzystania z nieruchomości z roszczeniami następców prawnych dawnych właścicieli tej nieruchomości. W toku dotychczasowego postępowania dowodowego, ustalono ponad wszelką wątpliwość, że Marszałek Województwa [...] nie ma żadnych możliwości prawnych, aby odjąć [...] prawo użytkowania wieczystego do gruntu części działki ewidencyjnej nr [...] objętej roszczeniami następców prawnych Z. K. i R.P. i tytułu własności do budynków wzniesionych z własnych środków [...] na działce ewidencyjnej [...].

Ponadto, strona skarżąca wyjaśniła, że w świetle postanowień zawartych w art. 51 ust. 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1590 ze zm.) - nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania Skarbu Państwa wynikające z działalności jego organów władających przedmiotową nieruchomością przed dniem 1 stycznia 1999 r., a więc przed datą przejścia tej nieruchomości z mocy samego prawa na własność Województwa [...], a tym samym zasadnie organ pierwszej instancji wypowiedział się w tym zakresie w punkcie 3 decyzji.

Wobec powyższego strona skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...].

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, w dniu 15 lipca 2014 r. pełnomocnik strony skarżącej oświadczyła, że dla spornego terenu nie ma urządzonego planu zagospodarowania przestrzennego.

Pełnomocnik uczestników postępowania: J. P., L. S., P. F., E. S., wniosła o oddalenie skargi, podsumowując stanowisko procesowe w załączniku z dnia 18 lipca 2014 r. do protokołu rozprawy.

Pełnomocnik uczestnika postępowania [...] wniosła o uwzględnienie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi.

W przedmiotowej sprawie podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia sprawy o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości stanowił m. in. art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.), dalej: dekret. Stosownie do treści art. 7 ust. 2 dekretu gmina uwzględni wniosek dekretowy, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania. Przepis ten formułuje zatem dwie przesłanki, których spełnienie nakazuje gminie uwzględnić wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego. Są to: złożenie w ustawowym terminie wniosku dekretowego oraz zgodność korzystania z gruntu z jego przeznaczeniem według planu zabudowania (obecnie planu zagospodarowania przestrzennego).

Powyższe nie oznacza jednak, że spełnienie tych warunków prowadzić będzie w każdym przypadku do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu. Niewątpliwie, tak jak stwierdził organ odwoławczy oraz uczestnicy postępowania: J. P., L. S., P. F., E. S., prezentowano pogląd w orzecznictwie, iż podstawą odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 7 ust. 2 dekretu, w sytuacji złożenia wniosku w terminie (co miało miejsce w niniejszej sprawie), może być tylko i wyłącznie ten przepis. Dla tej linii reprezentatywne są wyroki przywoływane przez organ odwoławczy oraz pełnomocnika uczestników postępowania. Jednakże, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podkreśla, iż w ostatnich latach należy odnotować pojawienie się dodatkowych "pozadekretowych" przesłanek odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego z uwagi na stan faktyczny i prawny nieruchomości. Przy czym, organ administracji odmawiając prawa użytkowania wieczystego gruntu w trybie art. 7 ust. 2 dekretu musi wyraźnie wskazać czy wynika to z braku przesłanki określonej w tym przepisie, czy też z innych okoliczności prawnych. W rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji wyraźnie wskazał w swojej decyzji, że przeszkodą w ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego na spornym gruncie jest przekazanie tego gruntu w użytkowanie wieczyste na rzecz [...] - decyzją z dnia [...] grudnia 1994 r., która (jak stwierdził Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [...] września 2003 r. oraz z dnia [...] grudnia 2003 r.,) została wydana z naruszeniem prawa, w części dotyczącej byłej działki nr [...] , jednakże odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji, w omawianej części, z uwagi na nieodwracalne skutki prawne, zaś stanowisko to podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 25 kwietnia 2005 r.

W aktualnym orzecznictwie formułowany jest niezwykle ważny pogląd, że zasady wykładni prawa nie ograniczają organów stosujących prawo do skorzystania wyłącznie z wykładni dosłownej (językowej). W doktrynie i judykaturze przyjęte zostało, że oprócz wykładni językowej w następnej kolejności zastosowanie mają wykładnia systemowa oraz wykładnia funkcjonalna (celowościowa). Tym samym stwierdza się, że wykładni art. 7 ust. 2 dekretu nie można dokonywać w oderwaniu od pozostałych norm prawnych składających się na obowiązujący w dacie rozstrzygania sprawy system prawa. Należy mieć na uwadze, że od czasu wejścia w życie dekretu minęło już ponad 60 lat i obok regulacji dekretowych na przestrzeni lat uchwalane były inne uregulowania prawne, jak ustawowa regulacja instytucji użytkowania wieczystego zawarta w przepisach Kodeksu cywilnego (art. 232 i n. k.c.), a także przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (j.t. Dz. U. Z 2014 r., Nr 518). Taki stan prawny powoduje, w wielu przypadkach dotyczących gruntów objętych dekretem, kolizję uprawnień różnych podmiotów do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do tego samego gruntu (zob. wyroki w: orzeczenia.nsa.gov.pl – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 2167/09; Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 1428/08; z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt 696/10; z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1441/10). Taka kolizja uprawnień zaistniała w niniejszej sprawie, bowiem sporna nieruchomość, jeszcze przed rozpatrzeniem wniosku dekretowego z dnia 22 marca 1948 r., oddana została w użytkowanie wieczyste na mocy ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...]grudnia 1994 r. stwierdzającej nabycie z mocy tego prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] oraz stwierdzającej nieodpłatne nabycie własności budynków, położonych na tym gruncie. Następnie, aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 2000 r. [...] przeniósł na rzecz [...] prawo użytkowania wieczystego niezabudowanej działki nr [...] (wchodzącej w skład byłej działki nr [...]). W akcie tym stwierdzono, że przeniesienie na rzecz [...] prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] jest dokonywane w zamian za świadczenie [...] polegające na wybudowaniu przez [...] na działce nr [...] budynku [...]. Wprawdzie, jak wskazano wyżej, decyzjami z dnia [...] września 2003 r. i z dnia [...] grudnia 2003 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że ww. decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1994 r. została wydana z naruszeniem prawa - jednakże nie było możliwe stwierdzenie jej nieważności z uwagi na zaistniałe nieodwracalne skutki prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 39/04 podzielił stanowisko organu administracji i skargę oddalił. Skoro zatem na spornej nieruchomości zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, to brak jest możliwości ustanowienia na gruncie nieruchomości [...] prawa użytkowania wieczystego na rzecz uczestników postępowania: J. P., L. S., P. F., E. S., ponieważ aktualnie istniejące prawo na rzecz [...] uniemożliwia realizację praw innych osób do danej nieruchomości. Ponadto należy zauważyć, że w niniejszej sprawie organ administracji - w aktualnym stanie faktycznym i prawnym sprawy - działając w zakresie swoich kompetencji, nie jest w stanie podjąć żadnych działań zmierzających do usunięcia istniejącej przeszkody (w postaci ustanowionego prawa użytkowania wieczystego na rzecz innego podmiotu). Istniejące bowiem już prawo użytkowania wieczystego (do czasu jego wygaśnięcia), nawet w przypadku spełnienia wszystkich przesłanek z art. 7 ust. 2 dekretu, stanowi przeszkodę prawną w pozytywnym rozpatrzeniu wniosku dekretowego. Decyzja o ustanowieniu na rzecz następców prawnych byłych właścicieli użytkowania wieczystego do gruntu, który jest już takim prawem obciążony, byłaby bowiem z mocy art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. nieważna już z chwilą jej wydania, jako niewykonalna.

Należy więc podzielić stanowisko organu pierwszej instancji, iż oddanie gruntów - przejętych w trybie powołanego dekretu - w użytkowanie wieczyste w drodze decyzji administracyjnej lub umowy cywilnoprawnej innym podmiotom, dopóki decyzje te lub umowy pozostają w obrocie prawnym, uniemożliwia oddanie tych gruntów w użytkowanie wieczyste właścicielowi lub jego następcom prawnym na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu. Przedmiotem postępowania w trybie uregulowanym w powołanym przepisie mogą być bowiem jedynie grunty stanowiące własność gminy, będące w jej posiadaniu, do których innym osobom nie przysługuje żadne prawo.

Tym samym, w ocenie Sądu, poza znaczeniem prawnym byłyby rozważania organu na temat czy w odniesieniu do spornej nieruchomości dekretowej obowiązuje plan zagospodarowania przestrzennego, tym bardziej, iż jak wynika z akt sprawy, z oświadczenia pełnomocnika skarżącej o także wiedzy Sądu z urzędu – plan taki nie został uchwalony.

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podzielił także stanowisko organu pierwszej instancji zawarte w pkt 2) decyzji co do braku podstaw uwzględnienia pozostałych żądań właścicieli dekretowych zawartych we wniosku z dnia 22 marca 1948 r.

Odnosząc się zaś do stanowiska Kolegium, iż Marszałek Województwa [...] w swojej decyzji z dnia [...] października 2009 r. winien rozpatrzyć wniosek dekretowy także w odniesieniu do działek rozliczeniowych [...] stanowiących własność Miasta [...] (co ma potwierdzać postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] marca 2004 r. rozstrzygające spór kompetencyjny pomiędzy Prezydentem [...]) –Sąd wskazuje, iż w jego ocenie stwierdzenie organu pierwszej instancji zawarte w pkt 3) decyzji nie ma żadnego normatywnego znaczenia, bowiem jego treść ma w istocie charakter tylko i wyłącznie informacyjny. Kwestia przyznania bądź odmowy na gruncie dekretowym (tzw. działkach rozliczeniowych nr [...] - stanowiących własność Miasta [...]) - będzie bowiem oceniana (także pod kątem właściwości organu) w ramach odrębnej sprawy administracyjnej.

Z powyższych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

-----------------------

1