Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 484/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-01-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 79a
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Arkadiusz Skomra (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 stycznia 2024 r. w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 czerwca 2023 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 6 czerwca 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania A. M., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 16 grudnia 2022 r. nr [...]

Powyższa decyzja, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy.

W dniu 13 grudnia 2022 r. A. M. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką - panią H. R..

Wójt Gminy K. decyzją z dnia 16 grudnia 2022 r. odmówił Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu wskazane zostało, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odwołanie od w/w decyzji złożyła Wnioskodawczyni wskazując, że sprawuje pełną opiekę nad matką.

Utrzymując w mocy decyzję Wójta Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po przytoczeniu treści przepisów prawa, wskazało, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt: K 38/13,art. 17 ust. 1b u.ś.r. stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Art. 17 ust. 1b u.ś.r., od momentu wejścia w życie w/w wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu.

Kolegium wskazało, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (np. wyroki NSA: z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19; z dnia 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r.).

W dalszej części uzasadnienia Kolegium wyjaśniło, iż w niniejszej sprawie z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że Skarżąca sprawuje codzienną, całodobową opiekę nad matką - panią H. R. (wdowa). Pomoc polega na utrzymywaniu codziennej higieny osobistej (mycie, kąpanie), prowadzenie do toalety kilka razy dziennie, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, szykowanie ubrań i pomoc w ubieraniu, mierzenie ciśnienia 3 razy dziennie, podawanie leków 3 razy dziennie i częściej w razie potrzeby, sprzątanie, pranie, prasowanie, wykonywanie masaży i oklepywanie, przygotowywanie posiłków oraz karmienie.

Kolegium wyjaśniło, iż powodem utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji jest niespełnienie przesłanki opisanej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. gdyż osoba sprawująca opiekę - pani A. M. ma ustalone prawo do emerytury na podstawie decyzji z dnia 1 czerwca 2022 r. znak: [...] zgodnie z którą ustalono prawo do emerytury od 24 kwietnia 2022 r. tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego.

Organ wyjaśnił, iż norma wyrażona w art. 17 ust. 1 pkt 5 lit. a u.ś.r reguluje zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury. Przepis ten nie może być zastępowany w orzecznictwie sądowym poprzez wykreowanie generalnej normy ustanawiającej w tego rodzaju sytuacji uprawnienie do wyboru świadczenia przez beneficjenta, gdyż stanowiłoby to zastrzeżone dla ustawodawcy działanie prawotwórcze.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu wniosła A. M. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj.:

- Art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, iż w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną,

- Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez poprzestanie na literalnej wykładni tego przepisu i uznanie, iż uprawnienie strony do emerytury uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Ponadto Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca, po przytoczeniu stanowiska sądów administracyjnych wskazała, iż jako osoba co prawda w "wieku poprodukcyjnym" i uprawniona do emerytury nie jest osobą niezdolną do pracy. Brak jest orzeczenia stwierdzającego takie okoliczności, zatem gdyby nie konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną miałaby ona możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Zatrudnienie takie może być przez skarżącą podejmowane mimo uprawnienia do emerytury.

Zdaniem Skarżącej przy ocenie związku przyczynowego między rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia brać należy pod uwagę moment złożenia wniosku, a więc obecną sytuację, nie zaś sytuację przeszłą, gdy do rezygnacji z zatrudnienia dojść mogło z innych przyczyn niż sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną.

Ponadto Skarżąca powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazała, iż nie tylko winna mieć możliwość wyboru świadczenia jakie chce pobierać, ale również powinna ona zostać przez organ prowadzący postępowanie wprost poinformowany o spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o tym, iż aktywnie pobierane przezeń prawo do świadczenia emerytalno-rentowego jest jedyną przeszkodą stojącą na drodze do przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia. Wówczas w przypadku wystąpienia z wnioskiem o zawieszenie jego wypłaty złożonym do właściwego organu emerytalno-rentowego i po przedłożeniu prawomocnej decyzji zawieszającej wypłatę świadczenia emerytalno-rentowego winno jej zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, tj. zgodnie z art. 17 ust. 3 u. ś. r.

Wezwanie strony do zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno-rentowego bez zapewnienia, iż prawo to stanowi ostatnią przeszkodę na drodze przyznania jej wnioskowanego świadczenia nie powinno być uznawane za prawidłowe wywiązanie się z ciążącego na organie administracji obowiązku informacyjnego określonego w art. 9 k. p. a. Skarżąca zawieszając wypłatę jedynego swojego źródła utrzymania musi być pewna, że następnie przyznane jej zostanie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, aby miała możliwość dalszego funkcjonowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: "P.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez Skarżącą, a organ w odpowiedzi na skargę się powyższemu nie sprzeciwił.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy odmawiającej przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Przesłanki przedmiotowe i podmiotowe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określa art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz.U. z 2023 r., poz. 390 z późn. zm. dalej jako "u.ś.r.").

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., w brzmieniu z dnia wydawania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej.

W związku z powyższym przepis ten nie mógł stanowić podstawy do odmowy przyznania przez organ I instancji wnioskowanego świadczenia w przedmiotowej sprawie, na co słusznie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

W tym miejscu wskazać należy, iż poza sporem jest kwestia, że mąż Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i zgodnie z tym orzeczeniem wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znaczną ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Analiza uzasadnień decyzji wskazuje również, iż organy nie kwestionują faktu sprawowania przez Skarżącą stałej opieki nad matką, a jedynie przesłanką odmowy przyznania stanowi kwestia pobierania przez Skarżącą świadczenia emerytalnego.

Na kanwie wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., stanowiącego podstawę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, powstała rozbieżność w orzecznictwie.

Jednakże, jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 1887/22 (dostępne CBOSA) "Aktualnie w orzecznictwie również jednolicie przyjmuje się, że prawidłowa wykładnia ww. przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego Źródłem zaś takiego uprawnienia strony jest właśnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.e.r.f.u.s.". Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Choć bowiem emerytura jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie natomiast do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. O możliwości zaś złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien zaś stronę poinformować, zgodnie z treścią art. 9 K.p.a., a następnie, zależności od wykonania przez stronę nałożonego obowiązku - wydać stosowną decyzję (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z dnia 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2010/20, z dnia 24 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 263/20 i I OSK 281/20, z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 335/21, z dnia 14 lipca 2021 r. sygn. akt I OSK 702/21, z dnia 30 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1973/21, z dnia 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1242/21, z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 233/22, z dnia 15 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 961/22 oraz z dnia 31 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1414/22).".

Mając powyższe na uwadze podnieść należy, iż w realiach przedmiotowej sprawy – na co zasadnie wskazano w treści skargi – rozważania wymagało, czy na organach administracji publicznej, w tym w szczególności na Samorządowym Kolegium Odwoławczym, spoczywał wynikający z art. 79a § 1 K.p.a. obowiązek poinformowanie strony o konieczności rezygnacji z posiadanego prawa do. świadczenia emertytalnego w celu otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, czy też organ powinien dodatkowo poinformować, że pobieranie emerytury stanowi jedyną negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia. Istota wskazanego problemu dotyczy zatem wykładni art. 79a § 1 K.p.a.

Zgodnie z art. 8 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W myśl art. 9 K.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Stosownie zaś do art. 79a K.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (§ 1). W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (§ 2).

W odniesieniu do obowiązku informowania stron oraz czuwania nad tym, aby strony i inni uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa, ustanowionego w art. 9 K.p.a., jednolicie podnosi się, zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie, że przepis ten nie stawia organu administracji w pozycji pełnomocnika strony, a samej strony nie zwalnia od wszelkiej aktywności procesowej i należytej dbałości o własne interesy, co trafnie podniósł skarżący kasacyjnie organ. Wskazuje się, że uregulowany w tym przepisie obowiązek jest mimo wszystko ograniczony, a jego celem nie jest doprowadzenie do rozstrzygnięcia sprawy na korzyść obywatela, lecz jedynie "wyrównanie szans" (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2015 r. sygn. akt II GSK 1475/14, Baza NSA). Z omawianej zasady wynika natomiast bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli.

Dodany ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935) przepis art. 79a K.p.a. ustanawia dodatkowy obowiązek informacyjny organu względem strony postępowania. Przepis ten wzmacnia realizację zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, obligując organ procesowy do mobilizowania strony do wykazywania większej aktywności w postępowaniu.

Celem przepisu art. 79a § 1 K.p.a. jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawianych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. W takich przypadkach strona będzie zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawienia tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego. W tym kontekście niewystarczające jest informowanie strony o możliwości zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia się co od zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (uzasadnienie projektu ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw, VIII kadencja, druk sejmowy nr 1183, s. 28).

Wynikający z art. 79a § 1 K.p.a. obowiązek organu koncentruje się wokół identyfikacji niespełnionych (bądź niewykazanych) przesłanek uwzględnienia żądania, nie zaś katalogu dowodów, za pomocą których określone fakty powinny zostać udowodnione. Nie da się jednak wykluczyć, że w pewnych przypadkach należy stronie udzielić także informacji, za pomocą jakich kategorii dowodów powinna dążyć do uzyskania oczekiwanego rozstrzygnięcia (Chróścielewski Wojciech (red.), Kmieciak Zbigniew (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, publ. LEX, 2019).

W ocenie Sądu w sprawach dotyczących świadczeń rodzinnych, wynikający z art. 9 i art. 79a k.p.a. obowiązek informacyjny, musi zatem polegać na pouczeniu strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Jest to szczególnie istotne w tych sprawach, gdzie zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury.

Oznacza to, że w niniejszej sprawie konieczne było, przed wydaniem decyzji, wystosowania informacji, w trybie art. 79a § 1 K.p.a., jakie przesłanki zależne od strony nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, w tym w szczególności wskazanie, że przyznanie świadczenia może być uzależnione od wstrzymania wypłaty świadczeń emerytalnych. Innymi słowy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze powinno poinformować stronę, że okoliczność pobierania świadczenia emerytalnego stanowi jedyną negatywną przesłankę do przyznania żądanego świadczenia, wezwać do przedłożenia w zakreślonym terminie dokumentu potwierdzającego fakt zawieszenia przez stronę prawa do świadczenia emerytalnego, a następnie w zależności od wykonania przez skarżącą powyższego wezwania, uchylić decyzję organu I instancji i orzec co do istoty sprawy, bądź też odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji.

Jak wskazuje analiza akt sprawy w przedmiotowej sprawie zaniechano poinformowania strony o przesłance negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co w konsekwencji spowodowało, że zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie.

Sąd miał przy tym na uwadze, iż w aktach administracyjnych (k. [...]) znajduje się decyzja o wstrzymaniu skarżącej wypłaty emerytury, to jednakże mając na uwadze zarzuty skargi Sąd przyjął, iż Skarżąca nadal pobiera emeryturę, a oczekuje od organu aby ten w trybie art. 79a § 1 K.p.a. poinformował ją, iż spełnia pozostałe przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia, a przeszkodą jest wyłącznie fakt pobierania emerytury.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800), zasądzając od Kolegium na rzecz Skarżącej kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.

Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze mając na uwadze wykładnię zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu dokona ponownej analizy przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i w przypadku ustalenia, że jedyną przeszkodą do jego przyznania jest fakt pobierania emerytury poinformuje Skarżącą o powyższym w trybie art. 79a § 1 K.p.a., tak aby ta mogła wystąpić o wstrzymanie wypłaty emerytury.