Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1170/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2025-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Pochopin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 25 czerwca 2024 r. nr SKO.4106.1549.2023 w przedmiocie świadczenie pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 6 grudnia 2023r. nr[...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. W. (dalej: Strona, Skarżąca) stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 25 czerwca 2024 r. nr SKO.4106.1549.2023 o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad A. S. (dalej: osoba wymagająca opieki, matka Strony).

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 5 września 2023 r. Na podstawie dokumentacji organ ustalił, że osoba wymagająca opieki jest wdową, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] ważnym bezterminowo, zgodnie z wpisem w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej w dniu 1 grudnia 2023 r. wznowiła prowadzenie działalności gospodarczej. Strona jest córką osoby wymagającej opieki, oświadczyła, iż od dnia 5 września 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, przez okres 23 lat opłacała składki emerytalno-rentowe do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Przy tych ustaleniach, decyzją nr [...] z dnia 6 grudnia 2023 r., Prezydent Miasta C. (dalej: organ pierwszej instancji), w oparciu o art. 17 ust. 1 i in. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: u.ś.r.), odmówił Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Uzasadniając odmowę organ podał, że w sprawie nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Ponadto osoba wymagająca opieki od dnia 1 grudnia 2023 r. wznowiła prowadzenie działalności gospodarczej, zatem w ocenie organu trudno uznać, by "była osobą, która wymaga ciągłego wsparcia opiekuna, gdyż mimo podeszłego wieku nie zrezygnowała z prowadzonej działalności gospodarczej, a dodatkowo wznowiła jej wykonywanie". Strona natomiast korzystała ze wsparcia finansowego z tytułu płatności wypłacanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) w 2023 r. z tytułu prowadzenia działalności rolniczej, a system wsparcia bezpośredniego jest kierowany do osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne. Decyzja została doręczona w dniu 11 grudnia 2023 r.

W treści odwołania wniesionego w ustawowym terminie (w dniu 18 grudnia 2023 r.), Strona zaznaczyła, że decyzję uważa za krzywdzącą, matka Strony wymaga bowiem pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego, jest osobą pampersowaną, opieka polega na wykonywaniu m.in. wszystkich czynności związanych z higieną osobistą, a stan Jej zdrowia w roku złożenia wniosku uległ pogorszeniu, opieka jest sprawowana 24 godziny na dobę. Odnosząc się do wznowienia działalności gospodarczej podała, że było to podyktowane względami finansowymi, ponieważ Strona i jej matka utrzymują się ze skromnej emerytury osoby wymagającej opieki, a działalność zostanie zakończona z dniem 24 grudnia 2023 r. Odwołująca się wskazała także, że dofinansowanie z ARiMR otrzymała, ponieważ na dzień 31 maja 2023 r. była czynnym rolnikiem, "plony zostały zebrane a ziemia jest pozostawiona na okres zimy w kulturze rolniczej", od września nie pracuje w gospodarstwie rolnym. W kwestii odmowy opartej o art. 17 ust. 1b u.ś.r. przywołała wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, opisaną na wstępie decyzją z dnia 25 czerwca 2024 r., na podstawie 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1a, art. 17b u.ś.r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Na wstępie uzasadnienia organ odwoławczy po przywołaniu stanu sprawy oraz brzmienia przepisów mających w niej zastosowanie, zwrócił uwagę na przepisy przejściowe ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023, poz. 1429), stwierdzając, że w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy dotychczasowe. Odnotował też, iż dwukrotnie występował do organu pierwszej instancji z wezwaniem do uzupełnienia materiału dowodowego, na podstawie ustalił, że w dniu 27 czerwca 2023 r. Odwołująca się złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich oraz wniosek o płatności dla obszarów z ograniczeniami, w dniu 26 lipca 2023 r. złożyła wniosek o pomoc na dofinansowanie zakupu nawozów mineralnych 2023 - kryzys wojenny pomoc publiczna. Wypłaty z tytułu ww. programów miały miejsce w 2023 r. - w dniach 28 września 2023 r., 14 listopada 2023 r. i 17 listopada 2023 r. oraz w roku 2024 - w dniach 13 marca 2024 r. oraz 14 marca 2024 r. Odwołująca się została wykreślona z ewidencji producentów na własny wniosek w dniu 19 kwietnia 2024 r. Następnie organ odwoławczy nie podzielił przyczyny odmowy związanej z momentem powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki opartej o art. 17 ust. 1b u.ś.r., powołując przy tym wskazany również w odwołaniu - wyrok Trybunału Konstytucyjnego. W kwestii prowadzonej przez osobę wymagającą opieki działalności gospodarczej organ odwoławczy podał, iż nie do pogodzenia jest sytuacja przyznania świadczenia osobie sprawującej opiekę w stopniu uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia, gdy stan zdrowia osoby, nad którą opieka jest sprawowana jest na tyle dobry, że umożliwia prowadzenie działalności gospodarczej o charakterze sprzedaży detalicznej towarów na straganach i targowiskach, nawet przy wsparciu członka rodziny. Odnotował też, że jak wynika z załączonego PIT-28 za rok 2022 z tytułu tej działalności opodatkowanej ryczałtem osoba wymagająca opieki osiągnęła dochód wysokości 29.576 zł. Następnie w powołaniu na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, iż dotacje z ARiMR przysługują osobom, które rzeczywiście wykonują pracę w gospodarstwie rolnym, niemożliwe jest w przeciwnym wypadku pobieranie płatności bezpośrednich. Odwołująca się pobierała dopłaty do dnia 14 marca 2024 r., zatem znacznie później niż złożyła oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, a pobieranie dopłat jest elementem prowadzenia gospodarstwa rolnego. Z tej przyczyny powyższa przesłanka została spełniona dopiero z dniem 15 marca 2024 r., jednak z uwagi na nowelizację ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązującą od dnia 1 stycznia 2024 r., do końca roku 2023 nie zostały spełnione wymogi ustawowe do uzyskania prawa do wnioskowanego świadczenia. Decyzja została doręczona w dniu 27 czerwca 2024 r.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc w dniu 25 lipca 2024 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Względem zaskarżonej decyzji podniosła zarzuty naruszenia:

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego bezpodstawne zastosowanie, w sytuacji gdy zasadne było uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności sprawy w sposób niebudzący wątpliwości, dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, prowadzącą do wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności, iż Skarżąca miała do dnia 14 marca 2024 r. prowadzić gospodarstwo rolne, a nadto, że stan zdrowia matki Skarżącej nie skutkuje brakiem możliwości samodzielnej egzystencji, podczas gdy Skarżąca zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 4 września 2023 r., stan zdrowia matki Skarżącej uniemożliwia jej samodzielną egzystencję, zaś prowadzenie działalności gospodarczej realizowane było przez członków jej najbliższej rodziny, celem spieniężenia towarów pozostających w jej dyspozycji,

- art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, mimo iż zawierała lakoniczne i ogólnikowe uzasadnienie, w którym organ zaniechał uwzględnienia zasady przekonywania,

a w konsekwencji naruszenie:

- art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1, art. 11 k.p.a. - zasady uwzględniania słusznego interesu obywateli, zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, zasady wysłuchania stron,

- art. 17 ust. 1 i ust. 1b, ust. 5 pkt 1a i art. 17b u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, poprzez niezastosowanie tej regulacji i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, mimo iż organ pierwszej instancji wadliwie ustalił, jakoby: zarejestrowanie na matkę Skarżącej działalności gospodarczej miało wskazywać na brak problemów z samodzielną egzystencją; brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności miał skutkować brakiem możliwości przyznania świadczenia; Skarżąca do dnia 14 marca 2024 r. miała prowadzić gospodarstwo rolne, podczas gdy:

- działalność gospodarcza miała charakter incydentalny, zmierzała wyłącznie do wyprzedania towaru i była realizowana przez osoby z rodziny, wobec czego w żaden sposób nie niweluje okoliczności, iż matka Skarżącej wymagała i wymaga ciągłej bieżącej całodobowej opieki w wykonywaniu podstawowych czynności życiowych (jak wynika z wpisów w CEIDG w zakresie działalności gospodarczej - w dniu 25 grudnia 2023 r. została wykreślona z rejestru, zaś wcześniej była wznawiania tylko na okres 29.11.2023 r. - 24.12.2023 r. oraz 1.12.2022 r. - 31.12.2022 r., 1.12.2021 r. - 31.12.2021 r.);

- brak jest podstaw do wyciągania negatywnych konsekwencji wobec braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności matki Skarżącej, nadto w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego regulacja prawna w tym zakresie uznana została za niezgodną z Konstytucją,

- Skarżąca zaprzestała faktycznego prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 4 września 2023 r., a fakt pobierania dopłat nie niweluje tej okoliczności (skoro dopłaty dotyczyły okresu sprzed września 2023 r.), a nawet gdyby uznać, że do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego doszło od dnia 15 marca 2024 r., to na datę wydania zaskarżonej decyzji Skarżąca tej działalności nie prowadziła, a organ odwoławczy powinien brać pod uwagę stan faktyczny sprawy istniejący na dzień wydania rozstrzygnięcia.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podała, że stan zdrowia matki nie umożliwia prowadzenia działalności gospodarczej. Sprzedaż była podejmowana w okresach przedświątecznych. Spieniężenie tego towaru było w pełni uzasadnione w szczególności z uwagi na trudną sytuację majątkową. Skarżąca przywołała również czynności wykonywane w ramach opieki, podając, że matka Skarżącej nie ma faktycznej możliwości funkcjonowania bez bieżącego, codziennego, całodobowego udzielania pomocy przez córkę. Zauważyła też, że jeśli organ przejawiał wątpliwości co do braku po stronie osoby wymagającej opieki - możliwości samodzielnej egzystencji, to powinien przeprowadzić dodatkowe czynności w ramach postępowania dowodowego. Nadto w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych nie została zawarta negatywna przesłanka w postaci prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem Skarżącej dla uznania zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego kluczowe znaczenie ma faktyczne zaprzestanie, nie zaś pobieranie dopłat do dnia 14 marca 2024 r., skoro dopłaty były wypłacone za okres do września 2023 roku, do którego to czasu plany zostały zebrane a ziemia pozostawiona do uprawy innej osobie. Tylko brak rzetelnej informacji we właściwym organie spowodował, że Skarżąca została wykreślona z ewidencji dopiero w dniu 19 kwietnia 2024 r. Jednakże nawet uznanie, że prowadziła gospodarstwo rolne do dnia 14 marca 2024 r., czemu Skarżąca stanowczo zaprzecza, brak było podstaw do odmowy przyznania świadczenia, ponieważ okoliczność ta nie istniała w dniu wydania decyzji przez organ drugiej instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przypomnieć należy, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryterium legalności, stała się zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podstawę materialnoprawną stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.), w szczególności art. 17 tej ustawy. Stosownie do treści ust. 1 wskazanej regulacji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niewątpliwie konieczny pozostaje zatem bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką nad osobą legitymującą się stosownym orzeczeniem.

W kwestii zmiany stanu prawnego od dnia 1 stycznia 2024 r., wobec wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, wyjaśnienia wymaga, iż w przypadku wniosku o świadczenie pielęgnacyjne złożonego skutecznie przed dniem 1 stycznia 2024 r. organy rozpatrując ten wniosek po 1 stycznia 2024 r. zobowiązane są ustalić, czy wnioskodawca spełnia przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. (art. 63 ust. 1 i 2 tej ustawy). Przepis art. 63 ust. 2 ustawy o świadczeniu wspierającym wprost bowiem mówi o osobach, którym "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego". W przypadku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek organ powinien wydać decyzję przyznającą świadczenie, biorąc za podstawę przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotychczas obowiązujące (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z dnia 24 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 11/24, z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 159/24).

W rozpatrywanej sprawie wyjaśniając przyczynę odmowy organ pierwszej instancji wskazał na brak możliwości ustalenia na podstawie przedłożonego orzeczenia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 1b ustawy), wznowienie przez osobę wymagającą opieki prowadzenia działalności gospodarczej, a także korzystanie przez Skarżącą z płatności wypłacanych przez ARiMR z tytułu prowadzenia działalności rolniczej.

Rozpoznając sprawę organ odwoławczy zasadnie nie podzielił podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego opartej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny. W odniesieniu do zarzutu skargi, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie stał się podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, co zasadnie podkreślił organ odwoławczy także w treści odpowiedzi na skargę.

Organ odwoławczy podzielił natomiast pozostałe dwie przyczyny odmowy wskazane przez organ pierwszej instancji. Pierwszą – oparto o wpis w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (data rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej [...] kod [...] .Z Sprzedaż detaliczna pozostałych wyrobów prowadzona na straganach i targowiskach, wykreślono 25 grudnia 2023 r.), z której to okoliczności organy wywiodły, że stan zdrowia osoby wymagającej opieki jest na tyle dobry, iż umożliwia prowadzenie działalności gospodarczej. Drugą - prowadzenie przez Skarżącą gospodarstwa rolnego do dnia 14 marca 2024 r., tj. do dnia otrzymania ostatniej dotacji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Każda z tych przyczyn budzi jednak wątpliwości Sądu w zakresie poczynionych ustaleń.

Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, iż postępowanie zostało wszczęte na wniosek Strony złożony w dniu 5 września 2023 r. Osoba wymagająca opieki (ur. [...] roku) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] nr [...] na stałe (symbol przyczyny niepełnosprawności: 05-R, 07-S), małżonek osoby wymagającej opieki S. S. zmarł w dniu [...] (odpis skrócony aktu zgonu). Zgodnie z treścią przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, osoba wymagająca opieki "mieszka i prowadzi gospodarstwo domowe wraz z córką, która sprawuje nad matką opiekę", "jest osobą niesamodzielną i faktycznie wymaga opieki ze strony innych osób", "ma problemy z samodzielnym poruszaniem się po mieszkaniu, korzysta samodzielnie z toalety, ale przemieszcza się na wózku inwalidzkim lub przy pomocy kul ortopedycznych", "nie jest w stanie zrobić sobie zakupów i przygotować posiłku, samodzielne utrzymanie higieny osobistej w postaci mycia, kąpieli, ubrania czystej odzieży również nie jest możliwe, we wszystkich powyższych czynnościach życiowych asystuje i pomaga jej córka", "ponadto choroby neurologiczne i diagnostyka Alzheimera powodują, że nie jest w stanie samodzielnie przyjmować leków", "zakres opieki świadczony jest całą dobę i uniemożliwia córce podjęcie jakiejkolwiek formy zatrudnienia", "nie jest w stanie podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze godzin, ponieważ opiekę nad matką wymaga od niej całodobowej obecności w domu". Osoba wymagająca opieki "jest 82-letnią niepełnosprawną osobą z szeregiem chorób współistniejących, obecnie jest diagnozowany pod kątem potwierdzenia choroby Alzheimera, która uniemożliwia samodzielny funkcjonowanie", "pozostawienie osoby wymagającej opieki bez pomocy innych osób stanowiłoby zagrożenie dla jej życia i zdrowia" (wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 12 października 2023 r.). Ustalenia wywiadu nie były w sprawie kwestionowane.

W odniesieniu do pierwszej z przyczyn odmowy, zauważenia wymaga, że sam wpis do CEiDG nie stanowi przeszkody do uzyskania prawa do wnioskowanego świadczenia. Podobnie wykonywanie pracy zarobkowej przez osobę wymagającą opieki nie wyklucza automatycznie przyznania opiekunowi prawa do tego świadczenia, lecz konieczne jest dokonanie dalszych ustaleń w aspekcie przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. W rozpoznawanej w sprawie wnioski organów co do stanu zdrowia osoby wymagającej opieki, mającego umożliwiać prowadzenie działalność gospodarczej o charakterze sprzedaży detalicznej towarów na straganach i targowiskach (str. 6 uzasadnienia zaskarżonej decyzji) pozostają w wyraźnej sprzeczności z ustaleniami wywiadu środowiskowego, w którym podkreślono m.in. zagrożenie dla życia lub zdrowia w sytuacji pozostawienia osoby wymagającej opieki bez pomocy innych osób. Sprzeczności tych organy nie wyjaśniły. W sprawach o przedmiocie objętym niniejszym postępowaniem istotne jest natomiast czy osoba wymagająca opieki samodzielnie, względnie przy wsparciu innych osób, prowadziła dane czynności w ramach działalności gospodarczej, które jednocześnie pozwoliłyby na stwierdzenie, że opieka nie jest sprawowana w zakresie uniemożliwiającym podjęcie pracy zarobkowej. W tym kontekście powstała rozbieżność pomiędzy ustaleniami wywiadu a wnioskami wyprowadzonymi przez organy orzekające w sprawie z wpisów widniejących w CEiDG, powinna zostać w sposób wyczerpujący wyjaśniona.

Podobnie, w kwestii drugiej przyczyny odmowy, tj. wypłaty świadczeń z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, brak jest podstaw do przyjęcia, że sama wypłata w okresie późniejszym niż rok których przyznane płatności dotyczą, miałaby stanowić negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z materiałem dowodowym, dotychczas zgromadzonym w sprawie, Skarżąca "korzystała w 2023 r. ze wsparcia finansowego z tytułu płatności wypłacanych przez ARiMR" (pismo ARiMR z dnia 13 listopada 2023 r.). Jak wynika natomiast z treści pisma ARiMR z dnia 31 maja 2024 r. Skarżąca: dnia 27 czerwca 2023 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami następnie w dniu 30 czerwca 2023 r. złożyła zmianę do ww. wniosku, dnia 26 lipca 2023 r. złożyła "wniosek o pomoc na dofinansowanie zakupu nawozów mineralnych 2023. Kryzys wojenny – pomoc publiczna", "w 2024 r. nie składała wniosków o dofinansowanie z ARiMR według stanu na dzień 31 maja 2024 r.". Z tabeli wypłat wynika z kolei, że wszystkie wypłacone kwoty związane były z ww. wnioskami oraz dotyczyły kampanii za 2023 r. (tabela zrealizowanych płatności, pismo z dnia 31 maja 2024 r.). W roku 2023 r. nie ubiegała się o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego (pismo z dnia 14 maja 2024 r.). Skarżąca oświadczyła, że pozostawała rolnikiem do dnia 4 września 2023 r. (oświadczenie z dnia 6 października 2023 r.), natomiast na własny wniosek została wykreślona z ewidencji producentów w dniu 19 kwietnia 2024 r. (pismo ARiMR z dnia 24 kwietnia 2024 r.). Sąd sygnalizuje w tym miejscu, iż w sprawie, wymaga jednak doprecyzowania, czy wypłata z ww. programów wskazanych w piśmie ARiMR z dnia 31 maja 2024 r. nastąpiłaby niezależnie od tego czy wykreślenie Skarżącej z ewidencji producentów nastąpiłoby 19 kwietnia 2024 r. czy też w dacie zgodnej z oświadczeniem, tj. dnia 4 września 2023 r, względnie przed zmianą stanu prawnego przed 31 grudnia 2023 r. Dla dokonywanej oceny może mieć również znaczenie podniesiona przez Skarżącą okoliczność przekazania gospodarstwa rolnego innej osobie.

W kontekście zaś analizowanych przez organ adresów Skarżącej, odnotować należy, iż przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 716/21). Istotne jest określenie, czy Skarżąca jako opiekun sprawuje opiekę w sposób uniemożliwiający podjęcie zatrudnienia. Należy bowiem pamiętać, że świadczenie pielęgnacyjne jest kierowane wyłącznie do tych opiekunów osób niepełnosprawnych, którzy sprawując opiekę nad członkiem rodziny czynią to w zakresie uniemożliwiającym im podjęcie innej pracy. Sprawowana opieka w sposób oczywisty winna zatem stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.

Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu organy naruszyły obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego w stopniu koniecznym do rozstrzygnięcia i ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, w aspekcie materialnoprawnej podstawy określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W sprawie doszło niewątpliwie do naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w tym w szczególności art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., które mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

Wobec tych uchybień Sąd uznał za uzasadnione uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Uwzględniając, że prawidłowe zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1 omawianej ustawy wymaga uprzedniego prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego, Sąd nie dokonywał oceny zasadności podniesionego w skardze zarzutu naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę obowiązany jest uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie wyżej wskazanym, a następnie po rozważeniu wszelkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia, podjąć rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. Organ winien przy tym uwzględnić dokonaną przez Sąd wykładnię art. 17 ust. 1b omawianej ustawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.