Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2032/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i ust. 2,  art. 136 ust. 3 oraz w zw. z art. 137 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 7, 8, 77 § 1 i 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151, art. 3 § 1 i 2 pkt 1,  art. 145 §1 pkt 1 lit. a i b
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. B., M. P., Z. F. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 230/22 w sprawie ze skargi J. B., M. P., Z. F. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2021r. znak [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. prostuje z urzędu oczywistą omyłkę w komparycji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 230/22 w ten sposób, że w miejsce nazwiska "P." wpisuje nazwisko "P."; 2. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 13 maja 2022 r. sygn. akt II SA/Kr 230/22 oddalił skargę J. B., M. P., Z. F. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 1 grudnia 2021r. znak WS-VI.7534.3.68.2020.KP w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiodły skarżące na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżając go w całości.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami - dalej jako u.g.n. - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, iż organ drugiej instancji prawidłowo ocenił, że cel określony w decyzji wywłaszczeniowej (tj. budowa osiedla "[...]") został zrealizowany w obrębie działek ewidencyjnych oznaczonych jako [...], [...] i [...] podczas, gdy ww. nieruchomość pozostaje zaniedbanym, nieurządzonym terenem zielonym.

b) art. 137 ust. 2 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany wyłącznie na fragmencie wywłaszczonej nieruchomości, a pozostały obszar stanowiący część działki nr [...], [...] i [...] jest nieurządzonym terenem zielonym i powinien podlegać zwrotowi.

II. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) poprzez zaakceptowanie błędnych ustaleń faktycznych organu drugiej instancji i oddalenie skargi, pomimo że organ naruszył przepisy postępowania poprzez nienależytą i powierzchowną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, że na nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia,

b) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 oraz w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n poprzez wadliwe wykonanie obowiązku kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, skutkujące oddaleniem przez Sąd skargi i zaakceptowaniem wadliwej decyzji administracyjnej, pomimo naruszenia przez organ prawa materialnego i błędnego uznania, iż nie doszło do zrealizowania celu wywłaszczenia na spornej nieruchomości,

c) art. 145 §1 pkt 1 lit. a i b p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 oraz w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n poprzez niezastosowanie w sytuacji, gdy na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot nie został zrealizowany cel wywłaszczenia i jako zbędna powinna zostać zwrócona byłym właścicielom.

Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie i uwzględnienie skargi na decyzję Wojewody Małopolskiego. Alternatywnie wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. Skarżące kasacyjnie zrzekły się rozprawy i wniosły o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2023, poz. 1634 – dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia, więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd I instancji.

Na wstępie wskazać należy, że skoro w niniejszej sprawie strona skarżąca kasacyjnie na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekła się przeprowadzenia rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu Wojewódzkiego w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Ze skargi kasacyjnej złożonej w niniejszej sprawie wynika, że jej autor oparł postawione w niej zarzuty na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a. Gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, to co do zasady, w pierwszej kolejności należy rozpoznać ten drugi z zarzutów. Warunkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest wykazanie istotnego wpływu zaistniałego naruszenia na wynik sprawy. W niniejszej jednak sprawie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego skarga kasacyjna upatruje w naruszeniu art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a. Zarzuty te nie mogły jednak przynieść oczekiwanego rezultatu.

Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest: podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), oraz udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.). Dokumentacja akt niniejszej sprawy wskazuje, że prawidłowo Sąd Wojewódzki ocenił, że organy prowadzące postępowanie tym standardom sprostały. Zaakcentować trzeba, że nie zakwestionowano, ani nie podważono ustaleń faktycznych, które stanowiły podstawę wyrokowania Sądu Wojewódzkiego. Uzasadnienie skargi kasacyjnej wskazuje, że jej zasadności upatruje się de facto - wyłącznie - w odmiennej, od przyjętej przez Sąd Wojewódzki, ocenie materiału dowodowego. Tymczasem, okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez skarżącą kasacyjnie nie przesądza o zasadności skargi kasacyjnej. W badanej sprawie, jakkolwiek zarzucono Sądowi Wojewódzkiemu naruszenie przepisów postępowania, to znamienne jest, że nie wskazano na czym konkretnie - poza odmienną - od przyjmowanej przez stronę skarżącą kasacyjnie oceną ustalonych okoliczności faktycznych polega zarzucane naruszenie przepisów postępowania. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie.

Jakkolwiek rozpatrywana skarga kasacyjna kwestionuje ustalenia faktyczne poczynione przez Wojewodę i zaakceptowane przez Sąd Wojewódzki, to podnoszone zarzuty nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy. Skarga kasacyjna zarzuca, że teren dz. [...], [...] oraz [...] jest terenem wolnym od zabudowy, porośniętym trawą i chwastami, samosiejkami, dziko rosnącymi drzewami i krzewami. W związku z tym skarga kasacyjna kwestionuje ustalenia o realizacji celu wywłaszczenia wskazując, że na działkach tych istnieje nieurządzona, niezorganizowana zieleń i nie sposób przyjąć aby mogła ona stanowić realizację celu "budowa osiedla [...]". Skarga kasacyjna przekonuje również, że dz. nr [...] nie jest powiązana z osiedlem i brak podstaw do uznania, że stanowi ona element pasa drogowego. Zakwestionowano, aby miejsca postojowe na terenie tej działki zostały urządzone na potrzeby mieszkańców osiedla [...]. Wskazano również na rozbieżność, co do ustaleń w zakresie rekreacyjnego i drogowego przeznaczenia tych działek.

Odnosząc się do skargi kasacyjnej w tym zakresie nie sposób nie zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się protokół oględzin nieruchomości, który został sporządzony 5 listopada 2018 r. przy udziale M. P. W protokole tym stwierdzono, że "dz. nr [...] jest pokryta trawą, zadbana, urządzona, na działce znajdują się skarpy porośnięte drzewami, trawą i krzewami". "Działka nr [...] działka urządzona, zadbana, pokryta trawą, drzewa, chodnik z kostki brukowej". "Działka [...] stanowi chodnik z kostki brukowej, który prowadzi do os. [...] I". M. P. podpisała się pod protokołem, nie wnosząc do niego zastrzeżeń, ani uwag natomiast "podtrzymała wniosek o zwrot". W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, że na działce nr [...] znajduje się ciąg komunikacyjny do garaży. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, że na działce nr [...] zrealizowano odcinek ulicy [...]. Z pisma Wydziału Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami w [...] z 03 czerwca 2020 r. wynika, że na terenie tej działki zrealizowano prace związane z utrzymaniem zieleni niskiej, letniego utrzymania drogi w zakresie czystości, zimowego utrzymywania drogi w zakresie odśnieżania i posypywania, zimowego utrzymywania miejsc parkingowych, utrzymywania pasa drogowego w zakresie koszenia poboczy. Wskazano, że fakt realizacji infrastruktury technicznej nie stanowi przeszkody zwrotu nieruchomości dawnym właścicielom. Podkreślić trzeba, że udokumentowane w aktach sprawy i zaakceptowane przez Sąd Wojewódzki ustalenia faktyczne nie zostały skutecznie podważone.

W konsekwencji, oczekiwanego skutku przynieść nie mogły również zarzuty naruszenia prawa materialnego, podniesione w skardze kasacyjnej. Zarzuty te osadzone zostały, bowiem w stanie faktycznym, który sama strona skarżąca kasacyjnie uznaje za prawidłowy, przyjmując, że na spornych działkach cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Zasadności zarzutu naruszenia art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. upatruje się w "błędnym przyjęciu, iż organ drugiej instancji prawidłowo ocenił, że cel określony w decyzji wywłaszczeniowej (tj. budowa osiedla "[...]") został zrealizowany w obrębie działek ewidencyjnych oznaczonych jako [...], [...] i [...]". Z kolei naruszenia art. 137 ust. 2 u.g.n. skarga kasacyjna upatruje w braku jego zastosowania, "w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany wyłącznie na fragmencie wywłaszczonej nieruchomości, a pozostały obszar stanowiący część działki nr [...], [...] i [...] jest nieurządzonym terenem zielonym i powinien podlegać zwrotowi". Skarżący kasacyjnie usiłują w ten sposób sferę ustaleń faktycznych zwalczać poprzez zarzuty naruszenia prawa materialnego. Tymczasem, zasadność naruszenia prawa materialnego nie może zostać skutecznie podważona na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca uznaje za prawidłowy.

Niezasadnie Sądowi Wojewódzkiemu zarzucono również naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 i 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 oraz w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b p.p.s.a. w zw. z art. 136 ust. 3 oraz w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n.

Przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej i stosują środki przewidziane w ustawie. Nie ma sporu co do tego, że w badanej sprawie kontroli sądowoadministracyjnej poddano decyzję administracyjną (art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Do naruszenia wskazanych przepisów mogłoby zatem dojść wyłącznie wówczas, gdyby skarga w ogóle nie została przez sąd rozpoznana lub wbrew ustalonym w tym przepisie wymogom sąd administracyjny uchylił się od kontroli działalności administracji publicznej, bądź też zastosował w ramach tej kontroli środki nieprzewidziane w ustawie. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Zastosowanie przez Sąd Wojewódzki przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b p.p.s.a. jest za każdym razem rezultatem uznania, że w sprawie zaistniało naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b). Przepis art. 151 p.p.s.a. jest przepisem wynikowym. W badanej sprawie Sąd Wojewódzki nie stwierdziwszy naruszenia prawa które uzasadniałoby uwzględnienie skargi, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna jest niezasadna i dlatego na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o jej oddaleniu.

Jednocześnie wobec stwierdzenia oczywistej omyłki w komparycji wyroku Sądu I instancji w zakresie błędnego wskazania nazwiska jednej ze skarżących Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 156 § 3 w zw. z art. 156 § 1 p.p.s.a. sprostował z urzędu w tym zakresie zaskarżone orzeczenie.