Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 720/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a, art 135
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Mrozek, Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lenart, Protokolant referent Anna Kaczyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 14 lutego 2023 r. nr KO-184/4103/93/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy S. z dnia 21 grudnia 2022 r. nr CUS-DŚ.5211.46.2022.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania A. M. od decyzji Wójta Gminy [...] z [...] grudnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzją z [...] grudnia 2022 r. Wójt Gminy [...] odmówił A. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, matką B. M.. W uzasadnieniu decyzji powołano się na przepisy ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), w tym art. 17 ust. 1b ustawy. Przepis ten stanowi że, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W ocenie organu I instancji warunek uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, nie został spełniony. Zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] czerwca 2022 r., znak [...] B. M. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od [...] czerwca 2016 r., tj. w czasie, gdy miała 83 lata. Natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] maja 2022 r. Zatem negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi data powstania niepełnosprawności. Kolejnymi przesłankami uzasadniającymi odmowę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest ocena charakteru opieki sprawowanej faktycznie przez wnioskodawcę nad matką i przyczyna niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zdaniem organu I instancji nie można przyjąć, że wykonywane względem matki czynności uniemożliwiają wnioskodawcy podjęcie pracy, chociażby w niepełnym wymiarze, w tym prowadzenia własnej działalności gospodarczej. Sprawowana przez niego opieka nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - nie jest bowiem opieką stałą i całodobową. Nadto po stronie drugiego syna osoby wymagającej opieki nie ma przeszkody, która świadczyłaby o niemożności wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem matki.

Odwołanie od decyzji Wójta Gminy [...] złożył A. M.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] rozpoznając sprawę wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określają przepisy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tę osobę z zatrudnienia

lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki. Z kolei obowiązek alimentacyjny według art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo).

Nie budzi wątpliwości, że odwołujący się należy do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem matki w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności.

A. M. zawiesił z dniem [...] stycznia 2022 r. wykonywanie działalności gospodarczej. Osoba wymagająca opieki B. M. jest wdową, zamieszkuje sama i prowadzi samodzielne jednoosobowe gospodarstwo domowe. Mieszka w [...]. Natomiast wnioskodawca wraz ze swoją rodziną zamieszkuje w [...]. Oprócz niego do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym należy brat R. M.

Kolegium nie podzieliło poglądu organu I instancji w kwestii uzależnienia prawa do świadczenia od czasu powstania niepełnosprawności . Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 utraciło przymiot konstytucyjności przewidziane w art. 17 ust. 1b ustawy kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Kolegium podkreśliło, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może być uzasadniona brakiem spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy. Jednakże okoliczność ta, w ocenie organu odwoławczego, nie miała wpływu na rozstrzygnięcie. Kolegium stwierdziło, że odwołujący nie spełnia kumulatywnie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Odwołujący nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i nie podejmuje pracy zarobkowej z uwagi na inne przyczyny niż sprawowanie opieki nad matką. Odwołujący zawiesił wykonywanie dotychczas prowadzonej działalności gospodarczej 1 stycznia 2022 r., kiedy osoba wymagająca opieki (matka) nie legitymowała się żadnym orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, a zawieszenie działalności miało miejsce jeszcze przed złożeniem przez matkę wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności (wniosek złożony [...].05.2022 r.). Nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w tym przypadku zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej - w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, albowiem B. M. nie legitymowała się w tym czasie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podczas przeprowadzania wywiadów środowiskowych ustalono między innymi, że B. M. zamieszkuje sama. A. M. nie przebywa na stałe z matką i nie sprawuje nad nią całodobowej opieki. Przyjeżdża do matki codziennie w godzinach rannych, tj. 7.30 - 11.00, następnie 12.30- 14.30 oraz po południu w godzinach 16.00 do 20.00-21.00. Natomiast około 2 - 3 razy w tygodniu nocuje u matki. Odwołujący wykonuje: zastrzyki z insuliny, czynności higieniczno - pielęgnacyjne, podaje leki, robi zakupy, realizuje recepty, zamawia wizyty lekarskie, dokonuje bieżących opłat związanych z utrzymaniem domu, sprząta, przygotowuje posiłki lub przywozi gotowe obiady, pierze oraz dotrzymuje towarzystwa celem zapewnienia matce poczucia bezpieczeństwa. Według oświadczenia A. M. oraz B. M. drugi syn – R. M. nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego wobec matki z uwagi na swoje obowiązki zawodowe.

W ocenie Kolegium materiał dowodowy wskazuje, że opieka sprawowana przez odwołującego nad matką nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie nosi bowiem cech opieki stałej i długotrwałej, uwzględniając zakres czynności wykonywanych przez odwołującego.

Zdaniem organu czynności życia codziennego (zrobienie zakupów, przygotowanie posiłków, wizyty u lekarza, czy też czynności higieniczne) nie stanowią czynności zajmujących cały dzień przez siedem lub większość dni w tygodniu. Wykonywane względem matki czynności nie wymagają takiego zaangażowania czasowego ze strony odwołującego, że niemożliwe jest podjęcie zatrudnienia, np. w niepełnym wymiarze czasu pracy (1/2 etatu, praca dorywcza).

Kolegium wskazując na orzecznictwo podało, że opieka musi być stała lub długotrwała i mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką. Nie może to być opieka świadczona nieregularnie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część dnia.

Zdaniem organu przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez osobę opiekującą się niepełnosprawnym członkiem rodziny. W konsekwencji sprawowana opieka, a ściślej mówiąc jej wymagany, konieczny i wykonywany w stosunku do danej osoby niepełnosprawnej zakres, musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania jakiejkolwiek pracy zawodowej.

Kolegium wskazało, że brat wnioskodawcy R. M. zamieszkuje w [...] i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług księgowych. Podczas przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego oświadczył, że nie ma możliwości sprawowania opieki nad matką w żadnym zakresie i wymiarze ze względu na istniejący między nimi konflikt.

Kolegium podało, że obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego rodzica ciąży w takim samym stopniu na wszystkich dzieciach. W sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób (dzieci), każda z nich zobowiązana jest do opieki i powinny się one obowiązkiem tym podzielić, tak aby opieką nie była obciążona tylko jedna osoba. Obowiązek opieki nad rodzicami wynika z art. 129 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i obciąża w równym stopniu wszystkie dzieci osoby niepełnosprawnej. W orzecznictwie podkreśla się, że obowiązek alimentacyjny nie musi oznaczać stricte sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, ale może on polegać na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę rodzicowi zapewni.

Kolegium nie zakwestionowało stanu zdrowia matki wnioskodawcy ani też faktu, że wspomaga on matkę w codziennych czynnościach. Jednakże zdaniem organu świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako wynagrodzenie za udzielanie

pomocy bliskim członkom rodziny, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku uwzględnienia wniosku.

Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lutego 2023 r. złożył A. M.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że wyłącznie całodobowa opieka nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym spełniałaby kryteria wskazane w wyżej powołanej normie i tym samym uprawniałaby do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki drugiego syna stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do świadczenia;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, poprzez niewłaściwe przyjęcie, że skarżący nie spełnił przesłanek zawartych w ww. przepisie, tj. braku podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, poprzez niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia dyspozycji tego przepisu,

- art. 77 § 1 i art. 80 kpa objawiające się w braku wyczerpującego rozpatrzenia i oceny całokształtu materiału dowodowego i w rezultacie przyjęcie, że zakres opieki nad niepełnosprawną B. M. obejmuje wyłącznie zwykłe czynności dnia codziennego, które nie wymagają takiego zaangażowania czasowego ze strony skarżącego, że niemożliwe jest podjęcie zatrudnienia, a nadto, iż podjęcie opieki w przedmiotowej sprawie nie pozostaje w związku przyczynowo - skutkowym z zawieszeniem działalności gospodarczej przez skarżącego i niepodejmowaniem zatrudnienia.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzuty rozwinął w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie należy uznać za prawidłowe stanowisko Kolegium, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jako niezgodny z Konstytucją, nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu. Rozważania Kolegium w tej części znajdują bowiem potwierdzenie w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niewątpliwie syn jest osobą na której, w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki.

Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie art. 17 ust. 1 ustawy w żaden sposób nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o stałość opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, tj. 24 godziny na dobę (zob.: B. Chludziński [w:] P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17; wyroki: NSA z 23 listopada 2021 r., sygn. akt I OSK 786/2, WSA w Rzeszowie z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 590/19; WSA we Wrocławiu z 6 listopada 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 287/19; WSA w Gliwicach z 25 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 970/19).

Natomiast wspólne zamieszkiwanie osoby niepełnosprawnej i jej opiekuna nie jest warunkiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (wyroki NSA: z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 270/20, z 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18, z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1049/19).

Jak wyżej zaznaczono przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, przy czym chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę. Przepis art. 17 ust. 1 nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę.

W rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do [...] czerwca 2026 r. Zgodnie z jego treścią B. M. wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (wyrok NSA z 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21). Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze stron innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji (zob. wyroki NSA: z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19; z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19 oraz z dnia 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 448/15).

Jak wyżej zaznaczono opieka musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, a zakres tych potrzeb jest określony w orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (wyroki NSA: z 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 i z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19).

W rozpoznawanej sprawie organy nie kwestionowały samego faktu sprawowania opieki przez skarżącego nad matką. Z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych, w tym wywiadu ze skarżącym oraz z jego oświadczenia wynika, że skarżący opiekuje się matką codziennie. Skarżący przebywa u matki w godz. 7.30 - 11.00, 12.30 -14.30, 16.00 - 20.00 lub do 21.00. Poza tym 2-3 razy w tygodniu nocuje u matki. Skarżący podaje matce insulinę 4 razy dziennie, a także leki. Wykonuje czynności higieniczno- pielęgnacyjne, robi zakupy, realizuje recepty, zamawia wizyty lekarskie, dokonuje bieżących opłat związanych z utrzymaniem domu, sprząta, przygotowuje posiłki lub przywozi gotowe obiady, pierze oraz dotrzymuje towarzystwa celem zapewnienia matce poczucia bezpieczeństwa. Powyższe świadczy o tym, że opieka sprawowana przez skarżącego ma charakter stały i nie jest sprawowana jedynie okazjonalnie. Nie sposób więc zgodzić się z organem, że podejmowane przez skarżącego czynności stanowiły jedynie typowe czynności świadczone przez dzieci względem starszych rodziców. B. M. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ma zatem znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji. Tego rodzaju sytuacja nie może zostać z pewnością określona jako typowa, lecz świadczy ona o konieczności zapewnienia opieki w znacznie szerszym wymiarze niż świadczona przez dzieci starszych rodziców, którzy tego rodzaju orzeczeniem się nie legitymują. Zważyć należy, że matka skarżącego ma prawie 90 lat i jest osobą leżącą.

Organy uznały, że brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem przez skarżącego, a sprawowaną opieką nad matką. Organ podał, że skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą [...] stycznia 2022 r. natomiast znaczny stopień niepełnosprawności u matki stwierdzony został dopiero orzeczeniem z [...] czerwca 2022 r. Jednakże jak wynika z orzeczenia niepełnosprawność B. M. istnieje od [...] czerwca 2016 r. Wobec tego logiczne są wyjaśnienia skarżącego, że wobec pogarszającego się stanu zdrowia matki i konieczności zapewnienia jej stałej opieki zmuszony był zawiesić prowadzoną działalność. Z kolei z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpił w sierpniu 2022 r., a więc kiedy matka legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zważyć należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy nie zakreśla ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia, czy też jego niepodejmowania z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie - po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia - wystąpi on o świadczenie pielęgnacyjne. Wobec tego brak jest podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyroki: NSA z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1939/21; WSA w Gdańsku z 6 października 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 19/22; WSA w Łodzi z 24 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Łd 218/20). Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana adekwatnie do czasu, w którym wnioskodawca występuje o przyznanie świadczenia. Istotne jest więc, czy w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania. Dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem wystarczające ustalenie, że skarżący od stycznia 2022 r. nie jest zatrudniony. Kluczowym jest, że stan zdrowia matki skarżącego, w chwili złożenia wniosku, doprowadził do konieczności sprawowania nad nią stałej opieki, a wobec tego, czy opieka ta uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia. Matka skarżącego ma ustaloną niepełnosprawność od 2016 r. (orzeczenie o niepełnosprawności).

Niewątpliwie konieczność objęcia niepełnosprawnego członka rodziny opieką i jej permanentne sprawowanie (co, jak wyżej zaznaczono nie oznacza opieki całodobowej) uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Wskazać należy, że system świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację z zatrudnienia lub niepodejmowaniem tego zatrudnienia. Nie tylko więc rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia, ale też warunki do przyznania świadczenia należy uznać za spełnione, jeżeli wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w związku z obiektywnie zaistniałą koniecznością sprawowania opieki.

Wbrew stanowisku organu, jako niemającą wpływu na uprawnienie skarżącego do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego należało ocenić okoliczność, że skarżący nie jest jedyną osobą uprawnioną do alimentacji. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie ogranicza bowiem prawa do przyznania świadczenia wyłącznie do sytuacji, w których osoba wymieniona w art. 17 ust. 1 pkt 4 jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę. Jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, w sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden z członków rodziny, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób, które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia (por. wyroki: WSA w Rzeszowie z 22 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 675/22 oraz WSA w Warszawie z 8 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 2366/22). W orzecznictwie podkreśla się, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Jeżeli zatem skarżący, jako syn osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z bratem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni jej opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (wyrok WSA w Gliwicach z 27 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 737/21, wyrok WSA w Poznaniu z 22 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 834/21).

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności uznać należy, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.

Z powyższych przyczyn Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa oraz art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.