Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 999/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Monika Sawa, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi E. T., D. L. j, P. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 marca 2023 r. nr KOC/3529/Go/22 w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 23 marca 2023 r., nr KOC/3529/Go/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania E. T., D. L. i P. L., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 24 marca 2022 r., nr 114/SD/2022, o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Nieruchomość położona w Warszawie przy ul. [...], ozn. hip. Kolonia [...] A Nr [...], znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Zgodnie z art. 1 tego dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy m. st. Warszawy, a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej stała się własnością Skarbu Państwa. Obecnie na mocy art. 20 ust. 1 ustawy z 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy przedmiotowa nieruchomość stanowi własność miasta stołecznego Warszawy.

Z odpisu zaświadczenia Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w Warszawie z 16 sierpnia 1947 r. Nr [...] wynika, że nieruchomość "[...] lit. A pow. Warszawskiego rej. hip. [...] w Warszawie" zawiera powierzchni 977,47 m. kwadr., a tytuł własności uregulowany był wpisem jawnym na imię H. W. z mocy aktu z 10 sierpnia 1932 r.

Wnioskami z 11 listopada 1995 r. (wpływ do organu 13 grudnia 1995 r.) oraz 12 listopada 1997 r. (wpływ do organu 13 listopada 1997 r.) W. K. i B. O. wystąpili o zwrot nieruchomości położonej przy ul. [...].

Kolejno wnioskiem z 6 października 2014 r. (wpływ do organu 10 października 2014 r.) P. L. i D. L. oraz E. T. wystąpili na podstawie przepisów dekretu z 26 października 1945 r. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...].

Decyzją z 7 września 2015 r., nr 505/GK/DW/2015, po rozpoznaniu wniosku z 6 października 2014 r., Prezydent m. st. Warszawy odmówił przyznania P. i D. L. oraz E. T. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przy ul. [...], hip. [...] lit. A.

Decyzją z 3 marca 2021 r., nr KOC/6171/Go/15, po rozpoznaniu odwołania D. i P. L. oraz E. T., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie uchyliło decyzję organu pierwszej instancji z 7 września 2015 r. i przekazało temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z 24 marca 2022 r., nr 114/SD/2022, po rozpatrzeniu wniosków W. K. i B. O. z 11 grudnia 1995 r. i 12 listopada 1997 r. oraz wniosku P. i D. L. oraz E. T. z dnia 6 października 2014 r., ponowionych wnioskiem E. T., D. L. i P. L. z 30 marca 2021 r., Prezydent m. st. Warszawy odmówił E.T., D. L. i P. L. uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], stanowiącej obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...].

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że z opracowania geodezyjnego sporządzonego w dniu 30 lipca 2021 r. wynika, że nieruchomość hipoteczna [...] A nr [...]" stanowi obecnie działki ewidencyjne z obrębu [...]: nr [...] (cz. o pow. 983 m2) i nr [...] (cz. o pow. 3 m2), będące własnością m.st. Warszawy. Ponadto, organ ustalił, że objęcie przedmiotowego gruntu przez Gminę nastąpiło w dniu 16 sierpnia 1948 r. zgodnie z zapisem pkt 13 Dziennika Urzędowego nr 20 Rady Narodowej i Związku Miejskiego m. st. Warszawy. Wobec powyższego termin do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 7 dekretu z 26 października 1945 r., upływał w dniu 16 lutego 1949 r.

Organ podniósł, że z akt sprawy nie wynika aby przeddekretowy właściciel nieruchomości złożył wniosek o przyznanie prawa własności czasowej w powyższym terminie. Zebrany materiał dowodowy potwierdza natomiast, że wnioskami z 11 listopada 1995 r. oraz 12 listopada 1997 r. W. K. i B. O. wystąpili o zwrot spornej nieruchomości i wnioski te do chwili obecnej nie zostały rozpoznane. Kolejno wnioskiem z 6 października 2014 r. P. i D. L. oraz E. T. wystąpili o przyznanie prawa własności czasowej do spornego gruntu. Prezydent wskazał, że powyższe wnioski zostały ponowione pismem z 30 marca 2021 r. przez E. T., P. L. i D. L., reprezentowanych przez pełnomocnika. W powyższym piśmie strony doprecyzowały, że poprzednio złożone wnioski należy traktować jako wnioski dekretowe, tj. złożone w oparciu o art. 7 dekretu. Zatem wobec złożenia przedmiotowych wniosków po terminie, organ odmówił ich uwzględnienia.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli E. T., D. L. i P. L.. Wskazali, że organ załatwił tylko część ich wniosków i roszczeń i na podstawie art. 154 k.p.a. wystąpili o zmianę decyzji z 24 marca 2022 r. poprzez jej uzupełnienie w postaci wskazania, że załatwia ona sprawę w części ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej stanowiącej działkę o nr [...] na podstawie dekretu warszawskiego, a pozostawia nierozstrzygnięte kwestie: (i) zwrotu działki nr [...] i usytuowanych na niej budynków – na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy, a także art. 5 dekretu oraz (ii) a w przypadku uzasadnionej niemożności zwrotu nieruchomości - alternatywnego żądania wypłaty odszkodowania zgłoszonego w pkt 8 wniosku W. K. i B. O. z 1999 r. Ponadto, w razie odmowy zmiany decyzji w odwołaniu wniesiono o przekazanie sprawy organowi odwoławczemu celem uchylenia zaskarżonej decyzji i nakazania organowi pierwszej instancji rozpoznania całości wniosków złożonych przez strony.

Decyzją z 23 marca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 24 marca 2022 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zaznaczył, że termin przewidziany w art. 7 dekretu jest terminem prawa materialnego i ma charakter zawity, co potwierdza jednolite stanowisko orzecznictwa. Przekroczenie tego terminu musi zatem skutkować odmową uwzględnienia wniosku dekretowego. Organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszej sprawie strony de facto nie kwestionują złożenia wniosków po terminie.

Odnosząc się do zawartego w odwołaniu żądania uzupełnienia decyzji Prezydenta m. st. Warszawy organ odwoławczy przywołał stanowisko sądów administracyjnych o pierwszeństwie wniosków składanych w trybie przepisów dekretu z 26 października 1945 r. przed żądaniami opartymi o inne przepisy dotyczące zwrotu lub odszkodowania za nieruchomości utracone lub przejęte, w szczególności żądaniami składanymi w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Organ zaznaczył, że w niniejszej sprawie pozostaje bezsporne, że toczy się postępowanie w przedmiocie rozpoznania wniosków dekretowych, których złożenia strony nie kwestionują. Tym samym w pierwszej kolejności organy powinny doprowadzić do ostatecznego rozpoznania wniosku złożonego na podstawie art. 7 dekretu. Dopiero w dalszej kolejności rozstrzygnięciu podlegać będzie żądanie przyznania odszkodowania.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożyli E. T., D. L. i P. L. zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości.

Zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji skarżący zarzucili naruszenie:

1) prawa materialnego mające wpływ na wynik postępowania, to jest art. 5 dekretu z 26 października 1945 r. w zw. z art. 2 i art. 64 Konstytucji poprzez niezastosowanie powyższego przepisu dekretu pomimo wskazania go we wniosku skarżących z 30 marca 2021 r., a także art. 7 dekretu z 26 października 1945 r. poprzez jego zastosowanie pomimo braku wniosku skarżących w tym zakresie,

2) przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, to jest art. 104 § 2 w zw. z art. 107 § 1 kpa w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych poprzez dowolne ustalenie stanu faktycznego z pominięciem treści wniosków skarżących i w rezultacie nierozpoznanie podstawowego wniosku skarżących tj. wniosku dekretowego o zwrot budynków stanowiących własność skarżących, a położonych na działce nr [...], integralnie połączonego z wnioskiem o ustanowienie, wraz ze zwrotem budynków, użytkowania wieczystego działki, a nie przyznania użytkowania wieczystego, a w przypadku uzasadnionej odmowy zwrotu budynków i przekazania działki - o wypłatę odszkodowania na zasadach określonych w art. 215 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami .

Powołując się na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz nakazanie organowi pierwszej instancji rozpoznania wniosku skarżących o zwrot budynków stanowiących ich własność i pozostałych wniosków w jednym postępowaniu w całości, a także zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania.

Skarżący uzasadnili, że w dniu 30 marca 2021 r. złożyli wniosek o zwrot nieruchomości w postaci budynków użytkowych usytuowanych na działce stanowiącej własność następców prawnych H. W. oraz ustanowienie prawa użytkowania wieczystego działki, na której budynki są położone. Powyższy wniosek skarżący wywodzą ze stanu faktycznego opisanego i udokumentowanego w postępowaniu oraz treści art. 5 dekretu warszawskiego. Skarżący podkreślili, że nie ubiegali się o przyznanie prawa użytkowania wieczystego działki, na której położone są budynki stanowiące ich własność na podstawie art. 7 dekretu. Ubiegali się jedynie o ustanowienie tego prawa, jako integralnie związanego z wnioskiem o zwrot budynków, co wyraźnie wynika z treści wniosku z 30 marca 2021 r., którym zmodyfikowali poprzednie wnioski (także dekretowe) nie załatwione do 30 marca 2021 r. Zmodyfikowany wniosek był wnioskiem dekretowym jedynie w przedmiocie żądania zwrotu budynków, co wynika ze stanu prawnego. Pomimo bowiem braku uchylenia art. 5 dekretu, w chwili obecnej w praktyce prawo własności budynków funkcjonuje odrębnie jednie w przypadku ustanowienia użytkowania wieczystego nieruchomości dla właściciela budynków. Skarżący podnieśli, że na skutek nierozpoznania wniosków ich poprzedników prawnych oraz ich wniosku z 2014 r., wywodzonych z przepisów dekretu, własność budynków pozostała przy spadkobiercach H. W.. Zdaniem skarżących, powyższe uzasadnia modyfikację wniosków w sposób przedstawiony w pkt. II.1 pisma z 30 marca 2021 r. Organ tę modyfikację wniosków jednak zignorował nie wskazując na jakiekolwiek okoliczności uniemożliwiające rozpoznanie zmodyfikowanego wniosku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 9 listopada 2023 r. pełnomocnik skarżących podtrzymała skargę i oświadczyła, że wniosek z art. 7 dekretu został zmodyfikowany wnioskiem z 30 marca 2021 r. i ograniczony tylko do wniosku o zwrot budynków. Ponadto, oświadczyła, że cofa zawarty w pkt II.1 pisma z 30 marca 2021 r. wniosek o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego dz. nr 22 wywodzony z ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy z 24 marca 2022 r. o odmowie uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], stanowiącej obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...].

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej jako "dekret"). Z jej treści wynika, że zapadła po rozpoznaniu wniosków W. K. i B. O. z 11 grudnia 1995 r. oraz 12 listopada 1997 r., wniosku P. i D. L. oraz E. T. z 6 października 2014 r., ponowionych wnioskiem E. T. oraz P. i D. L. z 30 marca 2021 r. Rozpoznając powyższe wnioski organy uznały, że złożono je z przekroczeniem terminu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu. Jednocześnie organ odwoławczy zaznaczył, że rozpoznanie żądania skarżących o przyznanie odszkodowania może nastąpić dopiero po ostatecznym i prawomocnym rozpoznaniu wniosku złożonego w oparciu o art. 7 dekretu. Powyższe zakwestionowali skarżący podnosząc, że organ rozpoznał niniejszą sprawę w oparciu o wadliwą podstawę prawną, to jest na podstawie art. 7 dekretu, pomimo że podstawę prawną żądania skarżących w rzeczywistości stanowił art. 5 tego aktu.

Wobec tak zarysowanego sporu przypomnienia wymaga przyjęty w dekrecie z 26 października 1945 r. model ukształtowania zakresu uprawnień restytucyjnych byłego właściciela nieruchomości warszawskiej i ich konsekwencji prawnych. W powołanym dekrecie ówczesny ustawodawca wprowadził rozwiązanie, że z mocy art. 1 tego aktu wszelkie grunty na obszarze m. st. Warszawy przeszły z dniem wejścia w życie dekretu (tj. z dniem 21 listopada 1945 r.) na własność gminy m. st. Warszawy. Jednocześnie, stosownie do art. 7 ust. 1 dekretu, dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu, mogli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Z kolei art. 7 ust. 2 dekretu stanowi, że gmina zobowiązana była uwzględnić wniosek dekretowy, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania, a jeżeli chodzi o osoby prawne - ponadto, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w myśl planu zabudowania nie pozostawało w sprzeczności z zadaniami ustawowymi lub statutowymi tej osoby prawnej. Uwzględniając wniosek, gmina ustalała, pod jakim tytułem nastąpi przekazanie gruntu, oraz określała warunki zawarcia umowy (art. 7 ust. 3 dekretu). Jeśli wniosku nie uwzględniono, gmina, stosownie do art. 7 ust. 4 dekretu, zobowiązana była zaofiarować uprawnionemu na tych samych warunkach dzierżawę wieczystą gruntu równej wartości użytkowej bądź prawo zabudowy na takim gruncie, o ile posiadała zapas gruntów. Przy tym prawo wieczystej dzierżawy oraz prawo zabudowy zostały zastąpione w 1946 r. prawem własności czasowej, a od 1961 r. - prawem użytkowania wieczystego.

Jeśli chodzi o własność budynków posadowionych na gruntach warszawskich, to w art. 5 dekretu wprowadzono rozwiązanie, że przedmiotowe budynki tymczasowo pozostawały własnością dotychczasowych właścicieli jako wyjątek od zasady superficies solo cedit. Stawały się one własnością m. st. Warszawy dopiero z chwilą bezskutecznego upływu terminu złożenia wniosku o ustanowienie dzierżawy wieczystej albo prawa zabudowy albo z chwilą prawomocnego oddalenia takiego wniosku (art. 8 dekretu).

Z powyższego jasno wynika, że odstępstwo od zasady superficies solo cedit, a w konsekwencji traktowanie posadowionych na gruncie dekretowym budynków jako przedmiotu odrębnej od gruntu nieruchomości, podlegało utrwaleniu wyłącznie w razie uwzględnienia wniosku złożonego na podstawie art. 7 dekretu. W razie przyznania byłemu właścicielowi wieczystej dzierżawy gruntu zabudowanego przysługiwało mu bowiem także prawo własności budynków (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 475/09, Lex nr 595396). Z kolei w razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy (a później odpowiednio własności czasowej i użytkowania wieczystego) albo bezskutecznego upływu terminu złożenia wniosku o przyznanie tego prawa wszystkie budynki położone na gruncie przechodziły na własność gminy, która obowiązana była wypłacić właścicielowi ustalone w myśl art. 9 dekretu odszkodowanie za budynki, nadające się do użytkowania lub naprawy. W takim wypadku budynek z powrotem z mocy prawa stawał się częścią składową znacjonalizowanej nieruchomości gruntowej (por. I. Orłowska, Odrębna własność budynków pod warunkami art. 5 Dekretu Warszawskiego, "Nieruchomości" nr 1/2007).

Kolejne regulacje dotyczące możliwości odzyskiwania nieruchomości dekretowych przez byłych właścicieli, którzy nie złożyli wniosku dekretowego w terminie, pojawiły się w przepisach uchwały nr 11 Rady Ministrów z 27 stycznia 1965 r. w sprawie oddania niektórych terenów na obszarze m. st. Warszawy w wieczyste użytkowanie (M.P. Nr 6, poz. 18). Stosownie do § 1 ww. uchwały dotychczasowym właścicielom lub ich następcom prawnym, pomimo że nie złożyli w terminie przewidzianym w dekrecie warszawskim wniosków o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy, zabudowy lub własności czasowej, mogły być oddane w użytkowanie wieczyste wskazane w tym przepisie grunty, tj. tereny, które w dniu wejścia w życie dekretu stanowiły: 1) jedną działkę budowlaną przeznaczoną pod budowę domu jednorodzinnego, 2) jedną działkę zabudowaną domem jednorodzinnym, 3) jedną działkę zabudowaną małym domem mieszkalnym w rozumieniu ustawy z dnia 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych (Dz. U. z 1962 r. Nr 47, poz. 228), 4) jedną działkę zabudowaną budynkiem przeznaczonym na warsztat rzemieślniczy oraz 5) gospodarstwo rolne, sadownicze i warzywnicze.

Wskazać też trzeba, że w dniu 1 sierpnia 1985 r. weszła w życie ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, ze zm.). Powołaną ustawą uregulowano problematykę odszkodowań przewidzianych w dekrecie z 26 października 1945 r. Na mocy art. 82 ust. 1 ustawy (w wersji pierwotnej był to art. 89 ust. 1) wygaszono bowiem roszczenia odszkodowawcze przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu. W zamian na podstawie art. 82 ust. 2 powołanej ustawy byłym właścicielom i ich następcom prawnym (osobom, które nigdy nie złożyły wniosku na podstawie dekretu lub też nie mogły liczyć na jego pozytywne rozpatrzenie w zakresie przyznania prawa użytkowania wieczystego) dano możliwość wystąpienia, w terminie do 31 grudnia 1988 r., z wnioskami o przyznanie prawa użytkowania wieczystego. Możliwość ta dotyczyła jednak wyłącznie działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, działek zabudowanych małymi domami mieszkalnymi, działek zabudowanych domami, w których liczba izb nie przekraczała 20, działek zabudowanych domami, w których przed 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali oraz działek zabudowanych domami, które stanowiły przed 21 listopada 1945 r. własność spółdzielni mieszkaniowych.

Powyższe rozwiązania prawne zostały w znacznej mierze powtórzone w ustawie z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 1997 r., Nr 115, poz. 741), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. W art. 214 ust. 1 i 2 tej ustawy przewidziano, że poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 8 dekretu, wygasły na podstawie przepisów ustawy z 29 kwietnia 1985 r., jeżeli zgłosili oni lub ich następcy prawni w terminie do 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona jedna nieruchomość. Zwrot przysługuje poprzednim właścicielom działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20, oraz domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, a także domami, które stanowiły przed tym dniem własność spółdzielni mieszkaniowych. Z kolei na mocy art. 215 powołanej ustawy poprzednim właścicielom lub ich następcom prawnym przyznano roszczenie o odszkodowanie, które przysługuje jednak tylko w przypadku negatywnego rozpatrzenia wniosku o ustanowienie użytkowania wieczystego lub umorzenia postępowania administracyjnego o ustanowienie tego prawa (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 10 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1550/20, Lex nr 3179902).

W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że objęcie gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] w posiadanie przez gminę nastąpiło w dniu 16 sierpnia 1948 r., a więc termin na złożenie wniosku na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu upływał w dniu 16 lutego 1949 r. Nie budzi również sporu, że przeddekretowy właściciel nieruchomości nie złożył wskazanego wniosku w powyższym terminie. Z akt administracyjnych wynika natomiast, że wnioski o zwrot przedmiotowej nieruchomości warszawskiej złożyli jego następcy prawni, co nastąpiło pismami z 11 grudnia 1995 r., 12 listopada 1997 r. i 6 października 2014 r., które ponowiono wnioskiem E. T. oraz P. i D. L. z 30 marca 2021 r.

Jednakże powyższe wnioski nie zostały złożone w terminie przewidzianym w art. 7 ust. 1 dekretu, jak też w terminie przewidzianym w art. 214 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W tej sytuacji prawidłowo, wobec niezłożenia wskazanych wniosków w terminie, organy orzekły o odmowie ich uwzględnienia. Kwestią dyskusyjną pozostaje przy tym czy w stanie faktycznym niniejszej sprawy rozpoznanie powyższych wniosków powinno nastąpić na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu czy też w oparciu o art. 214 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Niezależnie jednak od oceny tego zagadnienia, w zaistniałym stanie faktycznym, to jest wobec niezłożenia wniosków w terminach ustawowych, rozstrzygnięcie organu w niniejszej sprawie nie mogłoby być inne niż odmowa przyznania użytkowania wieczystego (zwrotu) spornej nieruchomości warszawskiej.

Sąd nie podzielił przy tym zarzutów skarżących dotyczących nieuwzględnienia przez organ modyfikacji złożonych wcześniej wniosków w sposób przedstawiony w pkt II.1 pisma z 30 marca 2021 r. i w konsekwencji rozpoznania niniejszej sprawy w oparciu o wadliwą podstawę prawną. Skarżący błędnie przyjmują bowiem, że na gruncie obowiązujących regulacji prawnych dotyczących roszczeń restytucyjnych wynikających z dekretu warszawskiego możliwe było skuteczne sformułowanie żądania zwrotu budynków posadowionych na spornej nieruchomości wraz z integralnym przyznaniem prawa użytkowania wieczystego gruntu. Jak bowiem wynika z regulacji dotyczących uprawnień restytucyjnych byłego właściciela nieruchomości warszawskiej, które zostały szczegółowo opisane powyżej, począwszy od rozwiązań przyjętych w dekrecie z 26 października 1945 r., pomimo kolejnych zmian w obowiązujących przepisach, ustawodawca utrzymuje dwa uzupełniające się sposoby rekompensaty z tytułu przejęcia nieruchomości warszawskich, to jest ustanowienie prawa rzeczowego na gruncie (które można określić jako przywrócenie stanu poprzedniego lub restytucję naturalną) albo odszkodowanie. Ten dualizm pokrywa się z podstawowym, wyrażonym wprost w art. 363 Kodeksu cywilnego, rozróżnieniem sposobów naprawiania szkód (por. uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 19 lipca 2016 r., sygn. akt KP 3/15, opublik. OTK-A 2016/66). Oznacza to, że przewidziane w opisanych regulacjach prawnych roszczenie restytucyjne byłego właściciela nieruchomości warszawskiej lub jego następców prawnych może dotyczyć wyłącznie możliwości "zwrotu" skomunalizowanego gruntu poprzez ustanowienie na nim najpierw prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy, a potem własności czasowej i ostatecznie prawa użytkowania wieczystego. Wobec powyższego za niezasadne Sąd uznał podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 5 dekretu w zw. z art. 2 i art. 64 Konstytucji, a także art. 7 dekretu oraz art. 104 § 2 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych.

Podsumowując, uznać trzeba, że zaskarżone rozstrzygnięcia o odmowie przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...], stanowiącej obecnie część działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...], odpowiadają prawu. Prawidłowo przy tym wskazał organ odwoławczy, powołując się na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, że dopiero po ostatecznym i prawomocnym rozpoznaniu wniosku złożonego na podstawie przepisów dekretu z 26 października 1945 r. możliwe będzie rozpoznanie zawartego w piśmie z 30 marca 2021 r. wniosku skarżących o odszkodowanie na podstawie art. 215 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Końcowo Sąd wskazuje, że podniesione w skardze zagadnienia dotyczące ewentualnego zwrotu budynków użytkowych wybudowanych na spornym gruncie przez dawnego właściciela nieruchomości warszawskiej czy należności dzierżawnych za użytkowanie tych obiektów należą do materii prawa cywilnego i z tego powodu nie mogły podlegać kontroli Sądu w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji.