Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 203/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 134 par. 2, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 124, art. 129 ust. 5, art. 129 ust. 5 pkt 3, art. 130 ust. 2, art. 157
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
article: art. 35
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Armański Sędzia WSA Beata Ziomek Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2024 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w L. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 20 lutego 2024 r. [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za szkodę powstałą wskutek ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z 20 lutego 2024 r. po rozpatrzeniu odwołania J. N., utrzymał w mocy w zaskarżonej części, tj. w zakresie pkt 1 i 2, decyzję Prezydenta Miasta K. z 13 października 2023 r. ustalającą odszkodowanie w kwocie [...]zł na rzecz J. N., spadkobierczyni S. B., proporcjonalnie do posiadanej przez nią Ľ części udziału w spadku, z tytułu szkody powstałej wskutek ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości położonej w K. (obr. 0012), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki o numerach: [...] o pow. 0,4324 ha (wydzielonej z dotychczasowej działki nr [...] decyzją Prezydenta Miasta K. nr [...] z 28 maja 2021 r.), nr [...], [...] i [...], stanowiącej w dacie ograniczenia własność S. B., poprzez przeprowadzenie linii 110 kV przez Zakład Energetyczny w K. na podstawie decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z 31 września 1970 r., znak: [...]

Decyzję powyższą Wojewoda wydał na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a w zw. z art. 124 ust. 4, art. 128 ust. 1 i 4, art. 129 ust. 5 oraz art. 132 ust. 1a, 2 i 6 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 344 z późn. zm.), dalej "ugn".

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że przedmiotem postępowania są nieruchomości położone w obrębie ewidencyjnym [...] K., gmina K., oznaczone jako działki nr [...] o pow. 0,4324 ha (wydzielona z działki nr [...]), [...], [...] i [...] i [...], które zgodnie z księgą wieczystą nr [...], na dzień wszczęcia postępowania stanowiły własność J. N.. Obecnie właścicielem działek nr [...] i [...] jest A. N., a właścicielem działek nr [...], [...] i [...] jest S. N.. Dalej organ wyjaśnił, że wnioskiem z 4 kwietnia 2019 r. J. N. wystąpiła o ustalenie i wypłatę odszkodowania odpowiadającego wartości powstałych szkód z powodu budowy urządzeń przesyłowych oraz odpowiadającego zmniejszeniu wartości nieruchomości położonej w K., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki o numerach: [...], [...], [...] i [...] i [...], w związku ze zlokalizowaniem na niej nadziemnych linii elektroenergetycznych 110kV i [...]

We wniosku podano, że Sąd Rejonowy w K. ustalił, że na ww. nieruchomości została wybudowana na podstawie decyzji z 31 września 1970 r. elektroenergetyczna infrastruktura przesyłowa, jako część inwestycji liniowej GPZ Piaski K. Wschód, a w wykazie osób objętych zakresem tej decyzji widnieje S. B. - ojciec wnioskodawczyni. Nadto, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z 17 września 2018 r. wnioskodawczyni jest spadkobierczynią S. B..

Prezydent Miasta K. decyzją z 28 listopada 2022 r. orzekł o ustaleniu odszkodowania w kwocie [...]zł, na rzecz J. N., spadkobierczyni S. B., proporcjonalnie do posiadanego przez nią udziału w spadku w wysokości [...] części, z tytułu szkody powstałej wskutek ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości położonej w K. (obr. 0012), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki o numerach: [...] o pow. 0,4324 ha (wydzielonej z dotychczasowej działki nr [...] decyzją Prezydenta Miasta K. nr [...] z 28 maja 2021 r.), nr [...], [...] i [...], stanowiącej w dacie ograniczenia własność S. B., poprzez przeprowadzenie linii 110 kV przez Zakład Energetyczny w K. na podstawie decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z 31 września 1970 r.

Wojewoda decyzją z 28 lutego 2023 r. po rozpatrzeniu odwołań J. N. i [...] S.A., uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, z uwagi na utratę aktualności sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego z 23 lutego 2022 r. i braku jego aktualizacji przez rzeczoznawcę majątkowego.

W toku ponownego postępowania rzeczoznawca złożył operat szacunkowy z 24 maja 2023 r., będący podstawą ustalenia odszkodowania w niniejszym postępowaniu. W toku postępowania do operatu tego zostały zgłoszone przez [...] S.A. zarzuty dotyczące niepoprawnej powierzchni części nieruchomości rzutującej na wysokość odszkodowania oraz wadliwego przyjęcia do analizy działek o charakterze rolno-budowlanym oraz o przeznaczeniu związanym z zabudową mieszkaniową. Niewłaściwie też wskazano pas szerokości na zajętej nieruchomości.

Prezydent Miasta K. nie uwzględnił tych zarzutów i wydał opisaną na wstępie decyzję z 13 października 2023 r. orzekającą o przyznaniu na rzecz J. N. odszkodowania w kwocie [...]zł.

Rozpatrując odwołanie J. N. i [...] S.A. od tej decyzji, Wojewoda zwrócił się do rzeczoznawcy o odniesienie się do zarzutów zgłaszanych w sprawie przez strony. R. Ł. Łowisz w piśmie z 8 stycznia 2024 r. odniósł się do podniesionych zarzutów.

Wojewoda zauważył, że wobec niekwestionowania przez żadną ze stron pkt 3 decyzji z 13 października 2023 r. dotyczącego odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu szkody powstałej wskutek ograniczenia sposobu korzystania z działki nr [...] położonej w K., z uwagi na brak lokalizacji linii energetycznej na tej działce, Wojewoda rozpatrzył odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta K. z 13 października 2023 r. jedynie w zakresie punktów 1 i 2, uznając, że organ I instancji prawidłowo ustalił odszkodowanie w przedmiotowej sprawie.

Następnie organ przypomniał, że napowietrzna linia elektroenergetyczna 110 kV została wybudowana na ww. nieruchomości na podstawie decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z 31 września 1970 r. Zgodnie z treścią tej decyzji zezwolono Zakładowi Energetycznemu na budowę elektroenergetycznej linii napowietrznej 110 kV oraz przebudowę istniejącej linii 15 kV przez nieruchomości prywatne położone w K., będące w posiadaniu osób fizycznych, w tym S. B., przy czym dotyczyło to jego działek nr [...], [...], [...], [...]. Natomiast przez działkę S. B. oznaczoną numerem [...] nie przewidywano budowy żadnej linii elektroenergetycznej.

Umową przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego z 17 września 1980 r. S. B. przekazał ww. nieruchomość córce J. N.. Po wskazaniu podstawy prawnej przywołanej decyzji z 31 września 1970 r. organ II instancji wyjaśnił, że przedmiotowe odszkodowanie nie wynikało jedynie z samego faktu wywłaszczenia, gdyż zgodnie z art. 36 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody. Ustawa z 12 marca 1958 r. utraciła moc 1 sierpnia 1985 r., a wniosek J. N. został złożony do organu w czasie obowiązywania aktualnej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Obecnie odpowiednikiem instytucji z art. 35 ustawy wywłaszczeniowej jest regulacja z art. 124 ugn. Następnie organ przytoczył treść art. 128 ust. 4 i 129 ust. 5 ugn wyjaśniając, że art. 129 ust. 5 ma zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Przepis ten ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 120 i art. 124 – 126 ugn, a odszkodowanie, o jakim w nim mowa może wynikać zarówno z przepisu art. 128 ust. 1 ugn, w sytuacji pozbawienia prawa, jak i z art. 128 ust. 4 ugnw razie jego ograniczenia. Osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie, w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 ugn, a jeszcze wcześniej m.in. w art. 35 ustawy wywłaszczeniowej, jest osoba wywłaszczona (art. 128 ust. 1 ugn), czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia (ograniczenia) lub jej spadkobiercy. W kwestii tej wypowiedział się WSA w Kielcach w wydanym w przedmiotowej sprawie wyroku z 17 czerwca 2021 r. sygn. akt II SA/Ke 433/21.

W związku z taką wykładnią organ I instancji ustalił, że właścicielem nieruchomości oznaczonej obecnie nr [...] w dacie wydawania decyzji z 31 września 1970 r. był S. B., który zmarł 11 listopada 1990 r., a spadek po nim, zgodnie z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z 17 września 2018 r. sygn. akt VIII Ns [...] nabyły dzieci: J. N., w Ľ, B. B. w Ľ części J. B. w Ľ części oraz wnuki: W. B. w [...] części i M. I. G. w [...] części. W przedmiotowej sprawie odszkodowanie dotyczy określenia wartości szkód powstałych w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości oznaczonej jako działka nr: [...] (wydzielonej z działki [...], [...], [...] i [...]. Podstawą do ustalenia odszkodowania jest operat szacunkowy z 24 maja 2023 r. sporządzony przez rzeczoznawcą majątkowego Ł. Ł., na zlecenie Prezydenta Miasta K.. Operat ten został sporządzony w dacie obowiązywania rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2004 r., które obowiązywało jednak do 8 września 2023 r. i zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Rozwoju i Technologii z 5 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości (Dz.U. z 2023 r. poz. 1832). Zgodnie z § 85 nowego rozporządzenia operaty szacunkowe sporządzone przed dniem wejścia w życie rozporządzenia z 5 września 2023 r., są nadal wykorzystywane do celu, dla którego zostały sporządzone oraz stosuje się do nich przepisy dotychczasowe, tj. rozporządzenie Rady Ministrów z 21 września 2004 r. Dalej organ przytoczył treść art. 154 ust. 1 i 2 ugn dotyczący podejścia, metod i technik szacowania. Biegły ustalił, że w dacie sporządzenia operatu szacunkowego przedmiotowa nieruchomość nie była objęta ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Zgodnie ze studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta K. (uchwała Rady Miejskiej w K. Nr [...] z 9 grudnia 2004 r.), dalej przytaczana jako Studium, wyceniana nieruchomość położona jest na obszarze oznaczonym jako: działka nr [...] – tereny zabudowy mieszkaniowej niskiej intensywności o określonej wysokości z usługami podstawowymi (część południowa), droga krajowa (część południowo-środkowa), tereny zabudowy o przewadze usług ogólnomiejskich metropolitalnych (ponadpodstawowych) położonych poza strefą śródmiejską (część północno-środkowa), tereny zieleni miejskiej wyłączone z zabudowy (część północna); działka nr [...] – tereny zabudowy mieszkaniowej niskiej intensywności o określonej wysokości z usługami podstawowymi (część środkowa i południowa), ulice krajowe (część północna, działki nr [...] i [...] – tereny zabudowy mieszkaniowej niskiej intensywności o określonej wysokości z usługami podstawowymi.

Zgodnie z ustaleniami rzeczoznawcy majątkowego działka nr [...] położona jest w północno-wschodniej, peryferyjnej strefie miasta, bezpośrednio przy ulicy [...], około 5 km od centrum miasta. Na datę przyjęcia stanu nieruchomości (1970 i 1971 r.) w zakresie lokalizacji usytuowanie na mapie administracyjnej miasta było porównywalne do stanu dzisiejszego. W sąsiedztwie dominują tereny odłogowane, punktowo przy ulicy [...] znajduje się zabudowa mieszkaniowa i zagrodowa. W latach 1970 i 1971 otoczenie nieruchomości było porównywalne do stanu dzisiejszego z wyłączeniem drogi ekspresowej (ul. Świętokrzyskiej). Działka nr [...] stanowi wydłużony pas gruntu o szerokości 34 m i długości ok. 420 m o usytuowaniu północ-południe. Teren o spadku w kierunku południowym nie jest ogrodzony. Jest użytkowany rolniczo. Od północy działka przylega bezpośrednio do drogi gminnej – ulicy [...], od południa do ul. [...]. Uzbrojona jest w energię elektryczną. Aktualnie częściowo zadrzewiona i zakrzewiona, ale w 1970 r. taką nie była.

W podobny sposób rzeczoznawca, a za nim organ II instancji, scharakteryzował pozostałe działki objęte postępowaniem. Następnie opisano infrastrukturę będącą podstawą ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości w sposób następujący.

Działka nr [...] – powierzchnia niezbędna do funkcjonowania linii ee 110kV wynosi 4453,6 m˛. Na działce posadowiony słup kratowy o pow. 9,8 m˛. Powierzchnia wyłączona z zabudowy przez słup wynosi 76 m˛. W tym zakresie obszar w całości wyłączony z użytkowania wynosi 3 m od zewnętrznej krawędzi słupa.

Działki nr [...] i [...] – powierzchnia działki nr [...] niezbędna do funkcjonowania linii ee 110 kV wynosi 792,7 m˛, natomiast dla działki nr [...] – 20,5 m˛. Na działce nr [...] posadowiony słup kratowy o powierzchni podstawy 7,6 m˛. Powierzchnia wyłączona z zabudowy przez słup wynosi 70 m˛. W tym zakresie obszar wyłączony z użytkowania wynosi 3 m od zewnętrznej krawędzi słupa.

Działka nr [...] – powierzchnia niezbędna do funkcjonowania linii ee 110 kV wynosi 2553,9 m˛. Na działce tej posadowiony słup kratowy o powierzchni podstawy 24 m˛. Powierzchnia wyłączona z zabudowy przez słup wynosi 105 m˛. W tym zakresie obszar w całości wyłączony z użytkowania wynosi 3 m od zewnętrznych krawędzi słupa.

Organ II instancji stwierdził po analizie, że operat szacunkowy z 24 maja 2023 r. pod względem formalnym jest sporządzony prawidłowo. Wycena została w nim określona według stanu nieruchomości z września 1970 r. oraz z 6 kwietnia 1971 r., jak również jej wartości na dzień ustalenia odszkodowania. W zakresie funkcji nieruchomości i jej przeznaczenia rzeczoznawca przyjął następujące założenia.

Działka nr [...] i [...] były zabudowane zabudową zagrodową; działki nr [...] i [...] użytkowane były rolniczo w niewielkim sąsiedztwie zabudowy. Podstawą wyceny działek nr [...] i [...] była baza nieruchomości podobnych o przeznaczeniu tzw. "rolno budowlanym", nieruchomości usytuowane były przy istniejących ulicach i posiadały potencjał związany z ich zainwestowaniem. Podstawą wyceny działek nr [...] i [...] była baza nieruchomości podobnych o przeznaczeniu związanym z zabudową mieszkaniową. Ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości dotyczy więc terenów o funkcji rolno-budowlanej oraz w całości przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową i dla takich przeznaczeń należy dokonać określenia wysokości zmniejszenia wartości nieruchomości z tytułu szkody planistycznej oraz szkód wynikających z realizacji infrastruktury.

Według organu wszelkie szkody związane z ograniczeniami prawnymi możliwości inwestycyjnych na nieruchomościach związane z infrastrukturą techniczną mieszczące się w pojęciu szkody lokalizacyjnej, ujęte zostały przez biegłego w wycenie we współczynniku "SL", który został szczegółowo określony w tabeli nr [...] operatu dla działek nr [...] i [...] oraz w tabeli nr [...] dla działek nr [...] i [...]. Natomiast wielkość współczynnika "SZ" określa elementy wpływające na wartość szkody. Określenie tego współczynnika, opis i charakterystykę analizowanych elementów, biegły zawarł w tabeli nr [...]

Charakteryzując rynek niezabudowanych nieruchomości podobnych do działek nr [...] i [...] biegły przyjął następujące kryteria: przedmiot badania – rynek niezabudowanych nieruchomości gruntowych o przeznaczeniu porównywalnym do wycenianej funkcji "rolno-budowlanej"; zakres analizy – nieruchomości usytuowane na terenie miasta K., bowiem na rynku lokalnym odnotowano wystarczającą ilość wiarygodnych transakcji nieruchomościami podobnymi do wycenianej; okres badania – dwa lata poprzedzające wycenę, w czasie badania cen rynek był stabilny w zakresie relacji popytu i podaży oraz o nieznaczonym trendzie wzrostowym w zakresie zmian cen jednostkowych. Do bazy nieruchomości podobnych przyjęto transakcje z okresu 24 miesięcy poprzedzających sporządzenie operatu szacunkowego. Przyjęte do porównań nieruchomości są podobne do działek wycenianych przede wszystkim pod względem położenia (teren miasta K.), stanu prawnego (przedmiot prawa własności bez istotnych obciążeń), przeznaczenia (tereny o funkcji "rolno-budowlanej") oraz innych cech wpływających na jej wartość. Wszystkie nieruchomości przyjęte do porównań były w dacie ich zbycia niezabudowane. Odrzucone zostały transakcje niewiarygodne, głównie o cechach zaniżonych i nierynkowo wysokich. Do porównania nie przyjęto też nieruchomości o nieporównywalnych, głównie mniejszych powierzchniach do nieruchomości wycenianej. Ostatecznie do dalszych obliczeń przyjęto 13 transakcji, które noszą znamiona podobieństwa na podstawie art. 4 pkt 16 ugn. Bazę nieruchomości podobnych przedstawiono w tabeli nr [...].

Charakteryzując rynek niezabudowanych nieruchomości podobnych do działek nr [...] i [...] biegły przyjął analogiczne kryteria i ostatecznie do dalszych obliczeń przyjął 22 transakcje, które noszą znamiona podobieństwa na podstawie art. 4 pkt 16 ugn. Bazę nieruchomości podobnych przedstawiono w tabeli nr [...].

Rzeczoznawca wskazał też cechy wpływające na wartość nieruchomości oraz ich wagi: lokalizacja – 25%, otoczenie – 20%, parametry fizyczne – 15%, funkcjonalność – 15%, wyposażenie w infrastrukturę – 10%, dojazd – 15%. Następnie zakwalifikował cechy wycenianych działek według tych kryteriów.

Wartość rynkową wszystkich wycenianych działek określono w podejściu porównawczym przy zastosowaniu metody korygowania ceny średniej. Zmniejszenie wartości dla działki nr [...] z tytułu trwałego ograniczenia w sposobie jej wykorzystywania ustalono na [...] zł, dla działki nr [...] na [...] zł, a dla działek nr [...] i [...] na [...] zł.

W ocenie organu biegły prawidłowo opisał stan zagospodarowania i stopień wyposażenia nieruchomości w urządzenia infrastruktury technicznej. Prawidłowo przyjął do porównania nieruchomości podobne o przeznaczeniu tzw. "rolno-budowlanym" oraz zabudowane zabudową mieszkaniową jednorodzinną, wskazał na obszerny katalog źródeł danych o nieruchomościach, powołał podstawy prawne, jak również podstawy metodologiczne operatu oraz dokonał szczegółowego opisu stanu prawnego wynikającego z księgi wieczystej oraz decyzji z 31 września 1970 r., a także dokonał jej charakterystyki w kontekście położenia i otoczenia. Organ wyjaśnił przy tym, że nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalistycznymi, które posiada biegły. Zadaniem organu jest jedynie dokonanie oceny przedłożonego przez rzeczoznawcę operatu pod względem formalnym, czego organ dokonał ze skutkiem pozytywnym. Wartość szkód, o których mowa w art. 128 ust. 4 ugn w zw. z § 43 ust. 3 rozporządzenia, dotyczy określenia w decyzji Prezydenta Miasta K. pasa ograniczonego korzystania z nieruchomości. Odszkodowanie ustalone w niniejszym postępowaniu obejmuje wszystkie elementy związane z funkcjonowaniem infrastruktury, w tym zmianę warunków korzystania z nieruchomości, zmianę przydatności użytkowej nieruchomości, trwałe ograniczenie w sposobie korzystania, a także skutki spowodowane obowiązkiem jej udostępnienia w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii infrastruktury.

Zarzuty zgłoszone w odwołaniu organ uznał za niezasadne.

Odpowiadając na zarzut dotyczący uznania J. N. za uprawnioną do odszkodowania organ powołał się na uchwałę NSA z 22 lutego 2021 r. I OPS 1/20, z której wynika, że osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia jest osoba, której praw dotyczy skutek wywłaszczenia, tj. pozbawienie prawa lub ograniczenie jego wykonywania (przede wszystkim właściciel i wieczysty użytkownik). Jednak odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, może być od 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn., dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ww. ustawy.

Zarzuty dotyczące nieuwzględnienia w operacie sposobu korzystania i przeznaczenia nieruchomości z daty wydania decyzji ograniczającej sposób korzystania z nieruchomości oraz przyjęcia w procesie szacowania dla wszystkich działek przeznaczenia rolno-budowlanego nie zasługują, zdanie organu, na uwzględnienie. Rzeczoznawca wyjaśnił powyższe wątpliwości w piśmie z 8 stycznia 2024 r. Stwierdził w nim, że przyjęcie do porównań gruntów o funkcji "rolno-budowlanej" uwarunkowane zostało wieloma czynnikami, które szczegółowo przedstawiono w sporządzonym operacie. W 1970 r. w zakresie lokalizacji usytuowanie na mapie administracyjnej miasta było porównywalne do stanu dzisiejszego. W jego sąsiedztwie znajdują się tereny rolne odłogowane z punktową zabudową mieszkaniową i zagrodową. W latach 1970 – 1971 otoczenie nieruchomości było porównywalne do stanu obecnego z wyłączeniem drogi ekspresowej. W obu okresach (2022 r. i 1970-1971 r.) działka nie była zainwestowana. Zagospodarowanie oraz otoczenie nieruchomości dla obu wskazanych okresów zostało uwidocznione w dokumentacji fotograficznej oraz na zdjęciach lotniczych. Bezsporne więc, zdaniem organu jest, że działka ta w obu tych okresach miała przeznaczenie "rolno-budowlane". Ceny rynkowe działek rolnych zawierają się w przedziale około 4 – [...] zł/m˛. Analiza rynku nieruchomości podobnych do wycenianej na terenie miasta K. wykazała całkiem inny i wyraźnie wyższy poziom ich cen. Tereny "rolno-budowlane" (często w obowiązującym studium o funkcji rolniczej wyłączonej z zabudowy), charakteryzują porównywalne cechy do nieruchomości przeznaczonych pod zabudowę. Związane jest to z ich postrzeganiem przez potencjalnych nabywców i utożsamiane z ich prawdopodobnym rozwojem, które często przez wydanie decyzji o warunkach zabudowy daje możliwość ich przeznaczenia na tereny mieszkaniowe. Organ wskazał też na specyfikę planistyczną głównie strefy pośredniej bądź peryferyjnej miasta K.. Polega ona na tym, że przeważająca część terenów położonych w tych strefach miasta nie jest objęta miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Dominująca większość tych terenów położona jest w studium na obszarach wyłączonych z zabudowy, na których jednak znajduje się zarówno stara, jak i nowa zabudowa mieszkaniowa. Taka sytuacja znajduje się w bliższym i dalszym sąsiedztwie nieruchomości wycenianej. Dla zniwelowania wszelkich wątpliwości biegły określił funkcję "rolno-budowlaną" na podstawie uwarunkowań faktycznych z okresu realizacji linii, a nie na podstawie obowiązującego studium. Analogiczna sytuacja dotyczy procesu szacowania działki nr [...]. Co do zagospodarowania działek nr [...] i [...] natomiast, pełnomocnik [...] S.A. całkowicie mija się ze stanem faktycznym. Obie te działki bowiem były w latach 1970 – 1971 zabudowane zabudową mieszkaniową, a nie jak wskazano, stanowiły grunty rolne. Dlatego przy ich wycenie do porównań przyjęto transakcje sprzedaży działek przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową.

Za nietrafny organ uznał też zarzut związany z przyjęciem pasów ograniczających sposób korzystania z nieruchomości w oparciu o opinię sporządzoną przez biegłego elektroenergetyka W. H.. Biegły w piśmie z 8 stycznia 2024 r. wskazał, że w żadnym miejscu w operacie nie ma takiej informacji. Przedmiotowe pasy zostały natomiast przyjęte na podstawie map z naniesionymi strefami, przedłożonych przez [...] S.A. za pismem z 5 stycznia 2022 r.

Również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania organ uznał za bezpodstawne, podobnie jak zarzut dotyczący zawyżenia odszkodowania. Wskazał przy tym, że jest to subiektywne odczucie strony nie poparte żadnymi dowodami. Jeśli bowiem strona uważa, że sporządzony na zlecenie organu operat szacunkowy budzi wątpliwości, to powinna przedłożyć organowi przeciwdowód z opinii organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych (art. 157 ust. 1 ugn). To jednak w sprawie nie miało miejsca.

Za niemający znaczenia, z uwagi na konstytucyjną zasadę ochrony prawa dziedziczenia, organ uznał fakt przekazania w 1980 r. gospodarstwa rolnego przez S. B. córce J. N.. Ustalenie na jej wniosek odszkodowania proporcjonalnego do posiadanego przez nią udziału spadkowego w wysokości Ľ jest zgodne z wiążącym organ orzeczeniem WSA w Kielcach.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia oraz uchylenia decyzji organu I instancji, P. L., zarzuciła naruszenie:

1. art. 28 i 87 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez wydanie decyzji w sytuacji, gdy nie zostało jednoznacznie rozstrzygnięte, na jakiej podstawie wnioskodawczyni została właścicielem nieruchomości, t.j. nie został dostatecznie wyjaśniony zakres podmiotowy postępowania w zakresie stron potencjalnie uprawnionych do odszkodowania. Organy pominęły ustalenie faktu, że wnioskodawczyni własność wywłaszczonej nieruchomości nabyła na podstawie sukcesji singularnej – umową przekazania gospodarstwa rolnego z 17 września 1980 r., a nie sukcesji uniwersalnej. W efekcie w spadku po wywłaszczonym S. B. nie było już nieruchomości, bowiem wcześniej doszło do jej przekazania w ramach umowy przekazania gospodarstwa rolnego, tym samym wnioskodawczyni nie odziedziczyła prawa do odszkodowania na podstawie sukcesji uniwersalnej;

2. art. 6 kpa poprzez wydanie decyzji z nieustalonym zakresem podmiotowym stron postępowania;

3. art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia kwestii, o jakiej mowa w zarzucie nr [...];

4. art. 9 kpa poprzez niewyjaśnienie ostatecznie kwestii czynnej legitymacji wnioskodawczyni i zakresu podmiotowego stron postępowania;

5. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji i pozostawienie w nim zbyt ogólnych twierdzeń w zakresie legitymacji stron oraz stanu własnościowego przedmiotowej nieruchomości w zakresie, o jakim mowa w zarzucie nr [...];

6. art. 77 w zw. z art. 7 § 1 kpa w wz. Z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego przedmiotowej sprawy oraz oparcie rozstrzygnięcia na przekonaniu organu, a nie na dowodach, nieodniesienie się do całokształtu materiału dowodowego zalegającego w sprawie, tj. nieuwzględnienie okoliczności, o jakiej mowa w zarzucie nr [...];

7. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów zgodnej z art. 80 k.p.a., bowiem organ sprzecznie z zasadami logiki, bez wiedzy specjalnej ocenił na podstawie niepełnego materiału dowodowego, że wyjaśniono kwestię czynnej legitymacji wnioskodawcy i zakres podmiotowy stron uprawnionych do odszkodowania;

8. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów zgodnej z art. 80 k.p.a., bowiem organ sprzecznie z zasadami logiki, bez wiedzy specjalnej ocenił na podstawie niepełnego materiału dowodowego, że wyjaśniono kwestię zakresu pasa technologicznego i przebiegu urządzeń przesyłowych w postaci linii napowietrznej 110 kV, co doprowadziło do ustalenia zawyżonego odszkodowania za tor linii 110 kV;

9. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego w sytuacji, gdy ten biegły bezzasadnie wyznaczył pas technologiczny jako obejmujący zakres powierzchni ograniczonego korzystania z nieruchomości na podstawie opinii biegłego elektroenergetyka W. H.;

10. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego w sytuacji, gdy ten biegły przy sporządzaniu opinii:

- bez wiedzy specjalnej określił błędny zakres powierzchni ograniczonego korzystania z nieruchomości na podstawie opinii biegłego elektroenergetyka W. H.;

- wadliwie przyjął do wyceny dla wszystkich działek przeznaczenie rolno-budowlane;

- nie odniósł się do sposobu korzystania z nieruchomości oraz przeznaczenia nieruchomości z daty wydania decyzji ograniczającej, co doprowadziło do nieprawidłowego sposobu wyceny odszkodowania;

- wadliwie przyjął do analizy nieruchomości niebędące nieruchomościami podobnymi w rozumieniu przepisów prawa i swoją wycenę oparł o niepoprawnie ustalone spektrum nieruchomości przyjętych do porównania.

Wszystko powyższe doprowadziło do zasądzenia odszkodowania przewyższającego wartość rynkową części nieruchomości zajętej przez urządzenia elektroenergetyczne oraz do ustalenia odszkodowania w rażąco zawyżonej kwocie nieadekwatnej do realiów rynku nieruchomości.

11. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji na podstawie opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego złożonych do akt sprawy, podczas gdy przedstawiona w tym operacie wysokość zmniejszenia wartości przedmiotowej nieruchomości znacznie różni się do rzeczywistej i realnej wysokości zmniejszenia wartości nieruchomości.

W skardze zarzucono też naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 128 ust. 1 i 4 i art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że prawo do odszkodowania może przysługiwać wnioskodawczyni jako spadkobiercy osoby wywłaszczonej, w stosunku do której wydana została decyzja z art. 35 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej, w sytuacji, gdy wnioskodawczyni własność wywłaszczonej nieruchomości nabyła na podstawie sukcesji singularnej – umową przekazania gospodarstwa rolnego z 17 września 1980 r., nie zaś sukcesji uniwersalnej, więc w spadku po wywłaszczonym nie było już nieruchomości, bowiem wcześniej doszło do jej przekazania w ramach przekazania gospodarstwa rolnego, tym samym wnioskodawczyni nie odziedziczyła prawa do odszkodowania na podstawie sukcesji uniwersalnej;

2. art. 130 ust. 1 w zw. z art. 154 u.g.n., który stanowi, że odszkodowanie z tytułu szkody spowodowanej ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości na skutek posadowienia urządzeń przesyłowych ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw, zaś organ oparł decyzję na opinii biegłego, która była sprzeczna z ww. przepisem, bowiem nie uwzględniała sposobu korzystania z nieruchomości oraz jej przeznaczenia z daty wydania decyzji ograniczającej;

3. § 2 pkt 3 rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 5 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości (Dz.U.2023.1832). regulującego kwestię szerokości pasa służebności przesyłu - pas służebności przesyłu – "powierzchnię nieruchomości lub jej część związaną z urządzeniem przesyłowym, niezbędną do wykonywania przez przedsiębiorcę przesyłowego uprawnień objętych treścią służebności przesyłu", poprzez przyjęcie, nie - jak wymaga tego ww. przepis -niezbędnego, ale nadmiernego i bezpodstawnie szerokiego pasa technologicznego, zostało nadmiernie zawyżone wskutek tego, że biegły rzeczoznawca bez wiedzy specjalnej w tym zakresie określił błędny zakres powierzchni ograniczonego korzystania z nieruchomości na podstawie opinii biegłego elektroenergetyka W. H. wydanej w sprawie znak: [...](1).2014.DD.

W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął przestawione zarzuty powtarzając ich zasadnicze tezy. W szczególności wskazał, że choć skarżący zdaje sobie sprawę, że obecnie zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą odszkodowanie należy się nie tylko bezpośrednio osobie wywłaszczonej, ale również jej spadkobiercom, którzy nabyli całość uprawnień majątkowych na zasadzie sukcesji uniwersalnej (a więc zarówno prawo do nieruchomości, jak i do odszkodowania za obniżenie jej wartości),to jednak organ zignorowały kluczową okoliczność, tj. fakt nabycia przez wnioskodawczynię nieruchomości objętej postępowaniem na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w K. z 17 września 2018 r., VIII Ns [...] o stwierdzenie nabycia spadku. Do nabycia nieruchomości doszło na podstawie sukcesji singularnej o wiele lat wcześniej, bo w roku 1980 w drodze umowy przekazania gospodarstwa rolnego. W związku z tym, przedmiotowa nieruchomość i związane z nią prawo do odszkodowania nie weszło do spadku po S. B.. Nie ma więc w tej sprawie możliwości przyznania odszkodowania następcy prawnemu osoby wywłaszczonej, bowiem do przekazania własności nie doszło na drodze sukcesji uniwersalnej, tylko w drodze umowy. W uzasadnieniu takiego poglądu powołano się na pogląd wyrażony w wyroku NSA z 14 września 2021 r. I OSK 2253/18, z 25 czerwca 2021 r. I OSK 1149/20 i z 13 grudnia 2022 r. I OSK 532/21. Poglądy wyrażone w tych orzeczeniach można, zdaniem strony skarżącej, przenieść na grunt przedmiotowej sprawy, tj. prawo do odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości jest ściśle związane z prawem do nieruchomości i jego rozdział nie jest możliwy, zaś jego przeniesienie jest możliwe tylko w ramach sukcesji uniwersalnej.

Zwrócono też uwagę, że skoro wnioskodawczyni nabył nieruchomość w drodze umowy 10 lat po wybudowaniu przedmiotowych urządzeń przesyłowych, to wiedziała o ich istnieniu. Ponadto nie poniosła kosztów nabycia nieruchomości, skoro nabyła ją bezpłatnie.

Odnośnie zarzutu dotyczącego przeznaczenia przedmiotowej nieruchomości skarżący nie kwestionował faktu, że przy braku miejscowego planu określa się je na podstawie zapisów studium. Jednak studium, ze względu na swój charakter, nie może zawierać ograniczeń w zagospodarowaniu, bo to jest zastrzeżone dla planu. Ponadto w dniu budowy przedmiotowej linii nie istniało jeszcze Studium.

Według autora skargi przedmiotowa nieruchomość nie jest położona w obszarze przeznaczonym w całości pod zabudowę i nie ma przeznaczenia pod zabudowę mieszkaniową - a na pewno nie miała takiego przeznaczenia w momencie wywłaszczenia i wydania decyzji wywłaszczeniowej. Ponadto należy pamiętać o uwzględnieniu ograniczeń istniejących od kilkudziesięciu lat (od daty budowy linii w latach 70-tych XX wieku).

Spółka podniosła też, że przy szacowaniu szkody nie zostały uwzględnione ograniczenia w zabudowie przewidziane przez powszechnie obowiązujące przepisy prawa związane z istnieniem linii przesyłowej 110 kV, która istniała od 40 lat jeszcze przed zmianą przeznaczenia obszaru i dla takiego stanu uchwalono zapisy Studium. Uwzględnienie opinii biegłego doprowadzi do przyznania wnioskodawczyni rekompensaty za utratę możliwości zabudowy nieruchomości. Problem jednak w tym, że nikt nic nie utracił – linia została wybudowana na nieruchomości rolnej, która później może zmienić przeznaczenie, jednak nie w taki sposób, że całość nieruchomości nadaje się do zabudowy.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 16 maja 2024 r. pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że przedmiotowe odszkodowanie nie przysługuje J. N. w ogóle, to jest ani z tytułu nabycia przez nią gospodarstwa rolnego po ojcu w drodze umowy z 1980 r., ani też z tytułu nabycia po nim spadku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.- dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Badając legalność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, Sąd nie stwierdził aby zostały one wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem sporu jest decyzja ustalająca dla J. N. odszkodowanie z tytułu szkody powstałej wskutek ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, proporcjonalne do posiadanego przez nią udziału spadkowego odziedziczonego po poprzednim właścicielu.

Ponieważ sprawa ta była już przedmiotem oceny sądu administracyjnego, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. konieczne jest uwzględnienie oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym wyroku WSA w Kielcach z 17 czerwca 2021 r. II SA/Ke 433/21. Zgodnie bowiem z powyższym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W przywołanym wyroku WSA w Kielcach rozstrzygał kwestię, czy odszkodowanie, którego domaga się strona, może być ustalone dla spadkobiercy właściciela wywłaszczonej nieruchomości. Podstawą bowiem odmowy ustalenia i przyznania wnioskodawczyni odszkodowania było przyjęcie przez organy obu instancji tezy, zgodnie z którą osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie (w tym także szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 ugn, a wcześniej w art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, Dz.U. 1974.10.64, dalej u.z.t.w.n), jest jedynie osoba wywłaszczona, czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia (ograniczenia). Stanowisko takie organy wywiodły, dokonawszy uprzedniej wykładni gramatycznej przepisów prawa, w tym art. 128 ust. 1 i ust. 4 ugn. Rozstrzygając wiążąco w niniejszym postępowaniu tę kwestię WSA w Kielcach wyjaśnił, że okolicznościami bezspornymi jest w niniejszej sprawie to, że S. B. był w dacie wydawania decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z 31 września 1970 r. właścicielem nieruchomości oznaczonej obecnie jako działki o numerach: [...], [...], [...], [...], [...] oraz że spadek po nim, zgodnie z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z 17 września 2018 r. sygn. akt VIII Ns [...] nabyły jego dzieci, w tym J. N. oraz wnukowie.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, że mimo oczywiście błędnej daty figurującej na znajdującym się w aktach organu I instancji odpisie tej decyzji potwierdzonym za zgodność z oryginałem znajdującym się w Archiwum Państwowym w K. (k. 147 i 148), tj. daty 31 września 1970 r. w sytuacji, gdy we wrześniu 1970 r. takiego dnia nie było, nie ma w sprawie wątpliwości co do faktu wydania tej decyzji we wrześniu 1970 r. oraz co do jej treści. Mimo więc niesprostowania tej oczywistej omyłki okoliczność ta nie mogła mieć wpływu na ocenę legalności zaskarżonej decyzji.

Niewątpliwym jest również to, że art. 129 ust. 5 ugn ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie ugn, czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Przepis ten ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 120 i art. 124-126 ugn, a odszkodowanie, o jakim w nim mowa, wynikać może zarówno z art. 128 ust. 1 ugn w sytuacji pozbawienia prawa jak i z art. 128 ust. 4 ugn w razie jego ograniczenia. Powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2010 r. sygn. akt III CZP 116/09 WSA w Kielcach wyjaśnił dalej, że regulując w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. odszkodowanie należne właścicielowi nieruchomości, objęto nim wszelkie straty związane z założeniem i przeprowadzeniem przewodów lub urządzeń, o czym mowa w art. 35 tej ustawy, włącznie ze zmniejszeniem wartości nieruchomości - pogorszeniem nieruchomości. W ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości jako osobę uprawnioną do otrzymania odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wskazano właściciela wywłaszczonej nieruchomości. Wątpliwości dotyczące określenia osoby uprawnionej do wystąpienia z żądaniem zapłacenia odszkodowania zostały obecnie rozwiane, gdyż w dniu 22 lutego 2021 r. skład siedmiu sędziów NSA podjął w tym przedmiocie uchwałę (sygn. akt I OPS 1/20), zgodnie z tezą której odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 z późn. zm.) dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W uzasadnieniu uchwały zwrócono uwagę, że osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia jest osoba, której praw dotyczy skutek wywłaszczenia, tj. pozbawienie prawa lub ograniczenie jego wykonywania (przede wszystkim właściciel i użytkownik wieczysty). W związku z taką wykładnią przedstawioną przez NSA, która ma walor wiążący w zakresie określonym w art. 269 § 1 p.p.s.a., WSA w Kielcach w wyroku z 17 czerwca 2021 r. wskazał, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą zobowiązane do rozpoznania wniosku skarżącej z pominięciem przyjętej przez nie przyczyny odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania.

W związku z takim wiążącym rozstrzygnięciem przesądzone jest w sprawie (wbrew zarzutom skargi i stanowisku zajętemu na rozprawie w dniu 16 maja 2024 r. przez pełnomocnika strony skarżącej, zmierzającym do wykazania, że przedmiotowe odszkodowanie nie przysługuje J. N. w ogóle, to jest ani z tytułu nabycia przez nią gospodarstwa rolnego po ojcu S. B. w drodze umowy przekazania gospodarstwa rolnego zawartej 17 września 1980 r., ani też z tytułu nabycia spadku po ojcu), że J. N. przysługuje odszkodowanie w wysokości proporcjonalnej do posiadanego przez nią udziału w spadku po ojcu w wysokości Ľ, z tytułu szkody powstałej wskutek ograniczenia sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości położonej w K..

Należy dodać, że powyższy pogląd strony skarżącej byłby sprzeczny z wynikającą z art. 21 Konstytucji RP zasadą ochrony własności i prawa dziedziczenia oraz dopuszczalnością wywłaszczenia jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Przyjęcie poglądu autora skargi prowadziłoby bowiem do tego, że żadne odszkodowanie za ewidentne ograniczenie sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości, nie zostałoby nikomu wypłacone. Z kolei przyjęcie poglądu, że J. N. jako sukcesorowi całego gospodarstwa rolnego nabytego od jej ojca S. B. w drodze sukcesji singularnej, należy się całe odszkodowanie, a nie tylko ograniczone do jej udziału spadkowego po ojcu, również nie mogłoby prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ stoi temu na przeszkodzie określona w art. 134 § 2 p.p.s.a. zasada zakazu orzekania na niekorzyść skarżącego.

Nawiązując do wskazań zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Kielcach z 17 czerwca 2021 r., II SA/Ke 433/21 dotyczących konieczności wydania w sprawie przez organy administracji decyzji merytorycznej załatwiającej całość określonego żądania strony, należy zauważyć, że choć J. N. dochodziła w sprawie całości odszkodowania z tytułu szkody powstałej wskutek ograniczenia sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości, a nie tylko w wysokości proporcjonalnej do posiadanego przez nią udziału w spadku po ojcu w wysokości Ľ, to decyzji przyznającej jej tę Ľ odszkodowania (w której, w ocenie Sąd mieści się również odmowa ustalenia i zobowiązania do zapłaty pozostałej części tego odszkodowania, skoro w treści sentencji decyzji organu I instancji określono, że ustala się odszkodowanie proporcjonalnie do posiadanego przez J. N. udziału w spadku) – nie zaskarżyła.

Nie jest oparty na prawdzie zarzut skargi dotyczący nieodniesienia się przez organ II instancji do kwestii podnoszonego przez [...] S.A. braku ustalenia kręgu stron uprawnionych do odszkodowania. Na 11 stronie uzasadnienia zaskarżonej decyzji wyjaśniono bowiem, kto jest uprawniony do przedmiotowego odszkodowania z powołaniem się na wiążący w sprawie pogląd wyrażony w wyroku WSA w Kielcach z 17 czerwca 2021 r., II SA/Ke 433/21, w którym z kolei powołano się na uchwałę 7 sędziów NSA z 22 lutego 2021 r., I OPS 1/20. Nie można też twierdzić, że krąg stron postępowania nie został w sprawie ustalony, skoro J. N. będąca spadkobiercą ustawowym w Ľ części po poprzednim właścicielu przedmiotowej nieruchomości S. B., a także nabywcą całego jego gospodarstwa rolnego brała udział w postępowaniu i została wskazana jako beneficjent odszkodowania będącego przedmiotem sprawy. Nawet więc gdyby nie podzielić poglądu organu, że J. N. przysługuje to odszkodowanie w wysokości proporcjonalnej do jej udziału w spadku po ojcu S. B., a nie jako nabywcy gospodarstwa rolnego po nim na podstawie umowy cywilnoprawnej, to i tak nie byłoby wątpliwości, że osoba posiadająca przymiot strony w przeprowadzonym postępowaniu - brała w nim udział. Twierdzenie skargi, że nie usunięto wątpliwości w zakresie kwestii czynnej legitymacji wnioskodawczyni i zakresu podmiotowego stron uprawnionych do odszkodowania, co spowodowało naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 6, 7, 9, 107 § 3, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.), poza sprzecznością z oceną Sądu co do legitymacji J. N., prowadzi do konkluzji, że zdaniem autora skargi, nie wszystkie strony brały udział w kontrolowanym postępowaniu. T. pominiętych stron jednak nie wskazano, a zarzut taki pozostaje w sprzeczności z wyrażonym na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego twierdzeniem, że przedmiotowe odszkodowanie nie przysługuje J. N. w ogóle. Ponadto trzeba pamiętać, że uprawnionym do zgłoszenia zarzutu niebrania udziału w postępowaniu administracyjnym bez swojej winy jest wyłącznie ta osoba, która domaga się uczestnictwa w takim postępowaniu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 26 stycznia 2009 r. sygn. akt II OSK [...]; z dnia 21 października 2009 r. sygn. akt II OSK 1628/08, z dnia 18 listopada 2009 r. sygn. akt II OSK 1781/08, z dnia 10 lutego 2011 r. sygn. akt II OSK 277/10; z dnia 9 czerwca 2011 r. sygn. akt II OSK 990/10 , z dnia 9 maja 2013 r. sygn. akt II OSK 9/12, z dnia 30 stycznia 2015 r. sygn. akt II OSK 1601/13 dostępne w bazie orzeczeń: http://cbois.nsa.gov.pl).

Wreszcie trzeba podzielić pogląd organu wyrażony w odpowiedzi na skargę, że skoro J. N. przyznano odszkodowanie w wysokości proporcjonalnej do jej udziału w spadku po S. B. odmawiając jej przyznania pozostałej części tego odszkodowania, to niebiorący udziału w postępowaniu pozostali spadkobiercy będą mogli złożyć stosowne wnioski inicjujące postępowania w zakresie przysługujących im udziałów spadkowych.

Jak to już wyżej zasygnalizowano, do stosunków zaistniałych pod rządami u.z.t.w.n. należy stosować przepisy u.g.n. Realizacja niezaspokojonych roszczeń odszkodowawczych, o których mowa w art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n., wynikających ze stosunków administracyjnoprawnych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., następuje w trybie i na zasadach przewidzianych w przepisach tej ustawy, co potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20. Ponieważ art. 35 u.z.t.w.n. odpowiada w swej treści przepisowi art. 124 ust. 1 u.g.n., nie budzi obecnie wątpliwości, że w sprawie wniosku o ustalenie odszkodowania za grunt wywłaszczony w trybie u.z.t.w.n. zastosowanie znajdzie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., który przewiduje, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. W ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 129 ust. 5 u.g.n. znajduje zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie tej ustawy i to nie tylko w sytuacji całkowitego pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, lecz również w wypadku ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości (zob.m.in. wyrok NSA z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 23/16 oraz z dnia 27 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 908/16). Jeżeli bowiem zarówno poprzednia ustawa, pod rządami której ograniczono prawo własności, jak i obecna ustawa, przewidują odszkodowanie z tego tytułu, nie sposób bronić poglądu o jego nieprzysługiwaniu (zob. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 147/13).

Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż doszło do ograniczenia w wykonywaniu prawa własności nieruchomości i trwa ono nadal na skutek realizacji budowy linii elektroenergetycznej 110 kV, a nadto niespornie odszkodowanie to nie zostało dotychczas ustalone, ani wypłacone. W związku z tym roszczenie o odszkodowanie z tytułu ograniczenia prawa do nieruchomości dokonanego na podstawie art. 35 u.z.t.w.n. winno zostać rozpatrzone na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów regulujących kwestie odjęcia i ograniczenia prawa własności na skutek decyzji organów administracyjnych.

Chodzi tu o art. 128-135 u.g.n. Art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 120 i art. 124-126 tej ustawy, a odszkodowanie - o jakim w nim mowa - wynikać może zarówno z art. 128 ust. 1 tej ustawy - w sytuacji pozbawienia prawa, jak i z art. 128 ust. 4 tej ustawy - w razie ograniczenia prawa do nieruchomości.

W myśl art. 130 ust. 2 u.g.n. ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości. Operat szacunkowy wpływa bezpośrednio na treść decyzji ustalającej wysokość odszkodowania należnego wywłaszczonemu, a zatem winien spełniać wymogi formalne określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2004 r. Nr 207, poz. 2109 z późn. zm.) - zwanego dalej rozporządzeniem. Tylko operat szacunkowy spełniający warunki formalne, ale również operat oparty na prawidłowych danych dotyczących szacowanej nieruchomości, właściwym doborze nieruchomości podobnych oraz właściwym wychwyceniu cech różniących te nieruchomości oraz nieruchomości wycenianej i właściwym ustaleniu współczynników korygujących, może stanowić podstawę prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Organy administracji publicznej obowiązane są dokonać oceny operatu szacunkowego pod względem formalnym oraz ocenić ich wartość dowodową, stosownie do art. 80 k.p.a. Należy podkreślić, że rzeczoznawca, dokonując wyceny określonej nieruchomości, powinien nie tylko bardzo starannie dobierać transakcje, służące jako materiał porównawczy, ale również sporządzić operat szacunkowy w taki sposób, żeby operat - będąc jednym z dowodów w sprawie - był zrozumiały i służył celom, dla których został sporządzony (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 31 sierpnia 2016 r., II SA/Gd 167/16 i z 15 czerwca 2023 r. II SA/Gd 109/23). Pomimo charakteru dowodu tzw. specjalnego, operat - jak każdy inny dowód w postępowaniu administracyjnym - podlega ocenie, a ocena ta zbliżona jest do oceny dowodu z opinii biegłego, bowiem pełni podobną rolę (art. 84 § 1 k.p.a.). Dowód z opinii biegłego jako jedyny nie jest oceniany z punktu widzenia wiarygodności, lecz podlega uznaniu - bądź nie - przez decydenta procesowego (organ administracji publicznej, sąd). Przy ocenie operatu weryfikacji organu administracji publicznej podlega zastosowane przez rzeczoznawcę podejście do wyceny (czyli sposób określania wartości nieruchomości), przyjęta metoda i technika szacowania, gdyż w tym zakresie rzeczoznawca nie może działać dowolnie. Na organie spoczywa również obowiązek oceny prawidłowości zastosowanych zasad wyceny wynikających z przepisów u.g.n. i rozp. ws. wyceny nieruch, w tym prawidłowość dokonanej analizy rynku nieruchomości, wybór nieruchomości podobnych do nieruchomości wycenianej, scharakteryzowanie cech mających wpływ na wartość nieruchomości przyjętych do porównań oraz nieruchomości wycenianej.

Oceniając sporządzony w niniejszej sprawie operat szacunkowy z dnia 24 maja 2023 r., stanowiący podstawę określenia wysokości szkody związanej z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości, Sąd podzielił stanowisko organów, które uznały ten dokument za wiarygodny i rzeczowy dowód na wartość rynkową nieruchomości będącą punktem wyjścia do ustalenia wysokości odszkodowania.

W szczególności trafne jest stwierdzenie, że ponieważ operat ten został sporządzony w dacie obowiązywania rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. 2021.555 t.j. ze zm.), dalej rozp. ws. wyceny nieruch., to mimo wejścia w życie w dniu 9 września 2023 r. zastępującego je rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 5 września 2023 r. w sprawie wyceny nieruchomości (Dz.U. 2023.1832), z mocy § 85 nowego rozporządzenia, operat rzeczoznawcy Ł. Ł. z 24 maja 2023 r. jest nadal wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony i mają do niego zastosowanie przepisy rozp. ws. wyceny nieruch. Powyższa konstatacja powoduje, że zarzut skargi dotyczący naruszenia § 2 pkt 3 wskazanego wyżej rozporządzenie z 5 września 2023 r., nie mógł być zasadny. Dotyczył bowiem naruszenia przepisu, który w sprawie nie miał zastosowania.

Stosując art. 154 ust. 1 i 2 ugn rzeczoznawca dokonał wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości, uwzględniając w szczególności cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, a w związku z brakiem dla wycenianej nieruchomości miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, przeznaczenie tej nieruchomości ustalono na podstawie obowiązującego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego uchwalonego 9 grudnia 2004 r. W studium tym istotnie określono, że wyceniana nieruchomość położona jest na obszarze oznaczonym jako tereny zabudowy mieszkaniowej niskiej intensywności z usługami podstawowymi, droga krajowa tereny zabudowy o przewadze funkcji usług ogólno miejskich metropolitalnych poza strefą śródmiejską, tereny zieleni miejskiej wyłączone z zabudowy. Rzeczoznawca szczegółowo scharakteryzował przedmiotowe działki pod względem ich położenia, parametrów, sposobu zagospodarowania tych działek i ich sąsiedztwa. Odniósł przy tym te dane do stanu działek z lat 1970 i 1971 oraz stanu z daty szacowania. Opisał też infrastrukturę będącą podstawą ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości z punktu widzenia jej wpływu na wyłączenie z użytkowania, czy zabudowy działek będących przedmiotem wyceny.

W związku z przyjęciem przez rzeczoznawcę dla określenia wartości rynkowej nieruchomości, (co było podstawą dalszych wyliczeń), podejścia porównawczego i metody korygowania ceny średniej, (co należy do wyłącznej jego kompetencji, stosownie do treści § 4 ust. 1 rozp. ws. wyceny nieruch.), biegły scharakteryzował rynek nieruchomości podobnych do nieruchomości wycenianych wybierając do obliczeń, odnośnie działek nr [...] i [...] - 13 transakcji, a odnośnie działek nr [...] i [...] - 22 transakcje, które noszą znamiona podobieństwa na podstawie art. 4 pkt 16 ugn. Następnie określił w stosownych zestawieniach cechy wpływające na wartość nieruchomości podobnych oraz ich gradację i wagi. Ceny wybranych transakcji zostały zaktualizowane na podstawie analizy trendu czasowego. W oparciu o takie dane określił wartość rynkową prawa własności każdej z działek podlegających wycenie jako gruntu nieobciążonego. W dalszej kolejności określił wysokość zmniejszenia wartości wszystkich czterech przedmiotowych działek z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nich. W efekcie wyliczył łączną wysokość odszkodowania z tytułu skutków realizacji infrastruktury na podstawie decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w K. z 31 września 1970 r.

Organ trafnie zauważył również, że jego zadaniem była ocena przedłożonego operatu pod względem formalnym, tj. zbadanie czy został on wykonany i podpisany przez uprawnioną osobę, czy zawiera wymagane elementy, czy nie zawiera niejasności, pomyłek, braków które powinny być sprostowane lub uzupełnione. Takiej oceny organy dokonały i również Sąd nie stwierdził w operacie wadliwości, które mogłyby spowodować jego podważenie. W szczególności o takich wadliwościach nie świadczą zarzuty skargi.

Nieprawdą jest, aby operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę Ł. Ł. nie uwzględniał sposobu korzystania i przeznaczenia nieruchomości z daty wydania decyzji z 31 września 1970 r. Rzeczoznawca ten bowiem w toku postępowania odwoławczego, w piśmie z 8 stycznia 2024 r. wyjaśnił powody przyjęcia do porównań w procesie wyceny wartości działek nr [...] i [...] – gruntów o funkcji rolno-budowlanej. Opisał bowiem stan tych działek w latach 1970-71 i stwierdził, że zarówno w dacie sporządzania operatu, jak i w latach 1970-71, działki te posiadały cechy nieruchomości określanych na rynku jako tzw. "rolno-budowlane", które są postrzegane przez ewentualnych nabywców jako potencjalnie rozwojowe dzięki możliwości uzyskania decyzji o warunkach zabudowy, która może umożliwić ich przeznaczenie na tereny mieszkaniowe. Do porównań natomiast przyjęto działki o takiej samej funkcji, tak określone w obowiązującym na tym terenie Studium. Takie podejście wiąże się z tym, że przeważająca część terenów położonych w pośredniej, bądź peryferyjnej strefie miasta K., nie jest objęta miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. Większość tych terenów położona jest na obszarze wprawdzie wyłączonym w obowiązującym Studium z zabudowy, ale na którym znajduje się zarówno stara, jak i nowa zabudowa mieszkaniowa. Rzeczoznawca dodał też, że funkcję rolno-budowlaną określił na podstawie uwarunkowań faktycznych z okresu realizacji linii elektroenergetycznej, a nie na podstawie aktualnie obowiązującego Studium.

Podzielając takie wyjaśnienia trzeba zauważyć, że obowiązujące przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, istotnie mogą umożliwiać uzyskanie warunków zabudowy dla nieruchomości rolnych, po łącznym spełnieniu warunków określonych w art. 61 u.p.z.p., co trafnie zostało przez rzeczoznawcę, a za nim przez organ uznane za umożliwiające przyjęcie tzw. "rolno-budowlanego" przeznaczenia szacowanych działek. Taki potencjał tych działek niewątpliwie wpływa na ich wycenę, co rzeczoznawca wykazał w piśmie z 8 stycznia 2024 r. stanowiącym uzupełnienie jego opinii. W szczególności wskazał, że ceny rynkowe działek typowo rolnych zawierają się w przedziale około 4 – [...] zł/m˛. Analiza rynku nieruchomości podobnych do wycenianej natomiast, na terenie miasta K. wykazała całkiem inny i wyraźnie wyższy poziom ich cen.

Rzeczoznawca wyjaśnił też, że w zakresie zagospodarowania działek nr [...] i [...] nie jest prawdziwe twierdzenie pełnomocnika strony skarżącej, jakoby w latach 1970-1971 stanowiły one grunty rolne, gdyż były wtedy zabudowane zabudową mieszkaniową.

Odnośnie zarzutu dotyczącego przyjęcia pasów ograniczających sposób korzystania z nieruchomości na podstawie opinii biegłego elektroenergetyka W. H. należy wyjaśnić, że nie jest on zasadny. Jak wynika bowiem z pisma rzeczoznawcy Ł. Ł. z 8 stycznia 2024 r., wielkość tych pasów została określona na podstawie mapy zasadniczej z naniesionymi strefami oddziaływania linii 110 kV, które zostały przedłożone przez samego skarżącego przy piśmie z 5 stycznia 2022 r. (k. 301 – 306 akt administracyjnych. Tom 1). Ponadto trzeba powtórzyć, że powoływany w skardze jako naruszony przepis § 2 pkt 3 przywoływanego wyżej rozporządzenia z 5 września 2023 r., nie miał w sprawie zastosowania z mocy § 85 tego rozporządzenia.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących wadliwości operatu rzeczoznawcy majątkowego mających polegać na przyjęciu do wyceny nieruchomości niebędących nieruchomościami podobnymi i wadliwego ustalenia przeznaczenia nieruchomości, należy – poza powyższymi szczegółowymi uwagami – dodać, że ocena wartości dowodowej operatów jest możliwa przez organ administracji i sąd administracyjny w sytuacji, gdy prosta analiza treści operatu budzi wątpliwości co do ich spójności, logiczności, zupełności, nieścisłości, pominięciu istotnych dla ustalenia wartości nieruchomości elementów. Z kolei szczegółowe kwestie dotyczące merytorycznej prawidłowości operatu w aspekcie metodologicznym i dokonywania oceny w świetle wiedzy specjalistycznej - zwłaszcza standardów wyceny nieruchomości jakimi posługują się rzeczoznawcy - nie podlegają bezpośredniej kontroli organów, czy sądów administracyjnych. Metodyka szacowania nieruchomości nie może być bowiem przedmiotem oceny ani organu administracji, ani też sądu. Wobec tego, w sytuacji, gdy wartość nieruchomości jest określana przez biegłego, kwestionowanie przyjętej metodologii i wkraczanie tym samym w sferę wiadomości specjalnych, musi być oceniane przez sąd ze szczególną ostrożnością.

Nadto wskazać należy, że zgodnie z art. 157 ust. 1 u.g.n. oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego dokonuje organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych. Brzmienie tego przepisu oznacza, że o ocenę, o której mowa w tym przepisie może wystąpić każdy, w tym strona postępowania zainteresowana podważeniem metody wyceny, prawidłowości zastosowanych w operacie współczynników korygujących czy nieruchomości przyjętych do porównania. Skarżąca nie skorzystała z tej możliwości. Ponadto nie wskazał na takie wadliwości operatu, których prosta analiza budziłaby wątpliwości Sądu.

Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. jako niezasadną.