Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1137/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 listopada 2023 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 14 kwietnia 2023 r., znak SKO.NP/4115/92/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie w decyzji z dnia 14 kwietnia 2023 r., nr SKO.NP/4115/92/2023 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia 21 lutego 2023r. znak: [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem Z. W.

W podstawie prawnej decyzji wskazano m.in. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz.390, dalej też jako u.ś.r.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją z dnia 21 lutego 2023r. znak: [...] organ l instancji, w wyniku rozpoznania wniosku pełnomocnika strony adwokata M. Ż. z dnia 28 listopada 2022r. wraz z formularzem SR-5 odmówił L. M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem Z. W. ur. 11.08.1938r. legitymującym się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z 10 października 1995 r. nr [...] zaliczającym ww. do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia, na stałe.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pomocowy wskazał, że w tej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która uzależnia ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Kolejną przyczyną odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia jest ponadto zdaniem organu fakt, że w przedmiotowym wypadku nie istnieje bezpośredni związek przyczynowo -skutkowy między koniecznością sprawowania opieki nad ojcem, a niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia.

Na skutek odwołania wniesionego przez pełnomocnika skarżącego SKO wydało opisaną na wstępie decyzję.

Uzasadniając to rozstrzygnięcie Kolegium wskazało m.in., że pomimo dokonania przez organ l instancji błędnej wykładni wskazanych powyżej przepisów (art. 17 ust. 1b ustawy) doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu. Zdaniem organu odwoławczego w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię a koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem. Nadto strona nie wykazała w dostateczny sposób, że zakres sprawowanej opieki nad ojcem uniemożliwia jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Wskazano, że z załączonej do akt sprawy karty oceny stanu pacjenta wg zmodyfikowanej skali Barthel sporządzonej przez starszego specjalistę pracy socjalnej wynika, że Z. W. samodzielnie przemieszcza się z łóżka na krzesło - 15 pkt, jest niezależny przy poruszaniu się po powierzchniach płaskich - 15 pkt, samodzielnie spożywa posiłki - 10 pkt, jest samodzielny przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów - 10 pkt, przy korzystaniu z toalety potrzebuje trochę pomocy, ale może coś zrobić sam - 5 pkt, przy ubieraniu się i rozbieraniu potrzebuje pomocy ale może wykonywać połowę bez pomocy - 5 pkt, czasami nie kontroluje czynności fizjologicznych 5 pkt + 5 pkt, potrzebuje pomocy przy czynnościach osobistych - 0 pkt, jest zależny przy myciu i kąpieli całego ciała - 0 pkt. Łączny wynik kwalifikacji wynosi 70 pkt na 100 pkt możliwych do uzyskania.

Jednocześnie strona przedłożyła spis czynności wykonywanych w ramach opieki nad ojcem wraz z ich częstotliwością z dnia 23.12.2022 r. W pierwszej kolejności wskazano, że Z. W. jest osobą poruszającą się po mieszkaniu samodzielnie. Następnie strona wskazała czynności - wymiana pampersów - RAZ DZIENNIE, dozowanie i podawanie leków, mierzenie ciśnienia - DWA RAZY DZIENNIE, wymiana i pranie pościeli, pranie odzieży, robienie zakupów, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych - RAZ W TYGODNIU, kąpiel - DWA RAZY W TYGODNIU, towarzyszenie w wyjściu na podwórko. W pozostałym zakresie Z. W. jest samodzielny.

Nadto w treści wywiadu środowiskowego odnotowano, że zakres wykonywanych przez L. M. czynności w kontekście sprawności psychofizycznej ojca, nie wymaga sprawowania opieki w sposób ciągły przez co daje możliwość podjęcia zatrudnienia w niewielkim wymiarze czasu pracy. Zakres ten dotyczy systematycznego przygotowywania posiłków i podawania leków.

Na tle przywołanego wyżej orzecznictwa sądów administracyjnych, opisane czynności opiekuńcze wykonywane przez L. M. wobec niepełnosprawnego ojca, w ocenie organu II instancji, mają charakter typowych czynności codziennych, co więcej mają charakter marginalny.

Nadto dodatkowym aspektem w sprawie jawi się udział w opiece nad niepełnosprawnym ojcem, obok wnioskodawczyni, jej brata L. W., który przebywa w Austrii, gdzie jest zatrudniony. Jak podała wnioskodawczyni w treści oświadczenia złożonego w dniu 04.01.2023 r. brat nie wspomaga jej finansowo w opiece nad ojcem, którego jedynie odwiedza co dwa tygodnie. W oświadczeniu z dnia 23.12.2022 r. L. M. wskazała, że brat L. nie deklaruje pomocy finansowej i usługowej nad ojcem.

Podsumowując, SKO uznało, że czynności skarżącej związane z opieką nad ojcem, pomimo zapewne widocznej jego niepełnosprawności nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie pracy. Z poczynionych ustaleń wynika, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym ojcem, w znacznym zakresie samodzielnym, w świetle zasad doświadczenia życiowego jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy. Konkluzja taka wynika z analizy przedstawionej na wstępie historii zatrudnienia L. M., czynności wykonywanych podczas opieki nad ojcem, opisanych w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z dnia 23 - 27.12.2022r, zadeklarowanych przez odwołującą się w oświadczeniu z tej samej daty, przedłożonej oceny sprawności badanego w skali Barthel (wynik kwalifikacji 70 pkt na 100 pkt możliwych do osiągnięcia) oraz wykazu czynności opiekuńczych wraz z ich częstotliwością.

W piśmie z dnia 15 maja 2023 r. L. M., reprezentowana przez pełnomocnika adwokata M. Ż. wniosła od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu.

Autor skargi wskazał na zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust 1 ustawy oświadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 14 kwietnia 2023 r. nr SKO.NP/4115/92/2023 oraz poprzedzającej ją decyzji organu l instancji w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie L. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi l instancji do ponownego rozpoznania.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Na wstępie wskazać należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie w zaskarżonej decyzji prawidłowo zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącemu żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; aktualny publikator Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Organ II instancji wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo podniósł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Organ odwoławczy przyjął, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie istnienia bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniu przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r., wskazać bowiem należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania ww. świadczenia jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy, czy też niemożność jej podjęcia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., I OSK 1148/20). Pojęcie opieki, o którym mowa w powyższym przepisie, utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Dlatego w każdej sprawie organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nad osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. m.in. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, czy wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r. I OSK 275/21).

Wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ta, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawia się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji może liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. (wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19; wyrok NSA z 14 września 2017 r., sygn. akt I OSK 695/17, wyrok WSA w Gdańsku z 4 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 1141/20).

Podkreślenia wymaga, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawierają definicji legalnej "sprawowania opieki", a wyznaczenie jego zakresu znaczeniowego jest kluczowe w stosowaniu art. 17 ust. 1 tej ustawy. Aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała. Zdaniem Sądu użyte w tej regulacji określenia "stała" lub "długotrwała" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie.

Wskazać też należy na charakter świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest ono przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Według NSA przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 17 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20). Jednocześnie ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 w/w ustawy opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej (wyrok NSA z 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (zob. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (zob. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). Posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. wyrok NSA z 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności.

W przedmiotowej sprawie organy orzekające w sprawie odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji organu I instancji było zakresie zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy wadliwe, co słusznie dostrzegł i uzasadnił organ odwoławczy.

W przedmiotowej sprawie nie budziło wątpliwości organów, że skarżąca jest osobą zobowiązaną do alimentacji swojego ojca. Wymagający opieki Z. W. ma córkę, którą jest skarżąca oraz syna – L. W.

W sprawie bezsporna jest okoliczność posiadania przez ojca skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanego 11 października 1995 r. na stałe. Zarówno organy administracji publicznej, jak i sądy administracyjne nie są uprawnione w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do kwestionowania wskazanego powyżej orzeczenia. Treść orzeczenia o niepełnosprawności była zatem dla orzekających w sprawie organów wiążąca.

Jednakże wskazać w tym miejscu należy, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (przykładowo wyrok NSA z 16 kwietnia 2021r., sygn. I OSK 2859/20, wyroki WSA: w Gliwicach z 3 listopada 2022 r. sygn. II SA/Gl 1122/22, w Łodzi z 25 października 2022 r. sygn. II SA/Łd 308/22, w Gliwicach z 13 października 2022 r. sygn. II SA/Gl 1022/22 oraz II SA/Gl 961/22, w Gdańsku z 13 października 2022 r. sygn. III SA/Gd 252/22, w Szczecinie z 29 września 2022 r. sygn. II SA/Sz 692/22, w Łodzi z 27 września 2022 r. sygn. II SA/Łd 676/22, w Bydgoszczy z 27 września 2022 r. sygn. II SA/Bd 565/22, w Łodzi z 20 września 2022 r. II SA/Łd 626/22). W konsekwencji w każdym przypadku, gdy dana osoba ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, badać należy okoliczności faktyczne sprawy oraz istnienie związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok NSA z 7 maja 2020r., sygn. I OSK 1049/19).

W aktach administracyjnych zalega świadectwo pracy z 31 maja 2011 r., z którego wynika, iż skarżąca pracowała do 31 maja 2011 r. ( k. 12 a.a.). Istotne dla rozstrzygnięcia tej sprawy jest przede wszystkim to, czy aktualnie tj. w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem.

Przede wszystkim jednak mając na względnie stwierdzony w toku postępowania stan zdrowia niepełnosprawnego należało uznać, że czynności opiekuńcze, realizowane przez skarżącą względem ojca, nie mogły zostać ocenione jako na tyle absorbujące, aby musiały być czynione przez osobę, która w tym celu całkowicie zrezygnować musi z pracy.

Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że stan zdrowia ojca skarżącej wymaga wsparcia w codziennym funkcjonowaniu. Z. W. leczy się psychiatrycznie, jest stawny ruchowo w ograniczonym stopniu. Skarżąca mieszka wraz z mężem, synem i ojcem w jednym domu, od wielu lat nie pracuje, zajmuje się gospodarstwem domowym. Podano też, że zakres wykonywanych przez skarżącą nad ojcem czynności wymaga systematyczności i stałego rytmu (posiłki, leki).

Z dołączonego do wniosku spisu czynności wykonywanych w ramach opieki nad ojcem wraz z ich częstotliwością z dnia 23.12.2022r. wynika m.in., że Z. W. jest osobą poruszającą się po mieszkaniu samodzielnie; wymiana pampersów - co kilka godzin, dozowanie i podawanie leków - trzy razy dziennie; robienie zakupów - wg potrzeb; przygotowywanie posiłków- cztery, pięć razy dziennie; mierzenie ciśnienia – raz dziennie; opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych -raz w tygodniu; kąpiel - dwa razy w tygodniu, towarzyszenie w wyjściu na podwórko. W pozostałym zakresie Z. W. jest samodzielny.

Zauważyć należy, że znaczna część wskazywanych w ocenianej tabeli czynności skarżącej, odnosi się do szeroko rozumianego prowadzenia gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, prasowanie, przygotowywanie posiłków, opłacanie rachunków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych), które są przecież wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. Pozwala to z jednej strony przyjmować, że czynności te nie angażują specjalnie dodatkowego czasu skarżącej, skoro także jej dotyczą, z racji wspólnego zamieszkiwania z ojcem(por. wyroki WSA w Gdańsku z 15 kwietnia 2021 r. sygn. III SA/Gd 71/21, WSA we Wrocławiu z 18 marca 2021 r. sygn. IV SA/Wr 39/21, WSA w Krakowie z 14 marca 2023r., sygn. III SA/Kr 1531/22), a z drugiej stwierdzić, że są one wykonywane także przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i mogą być realizowane tak przed rozpoczęciem pracy, jak też po jej zakończeniu albo w dni wolne od pracy (np. w weekendy). Akcentowane przy tym w analizowanej tabeli czynności higieniczne (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, czy moczenie nóg) – ze swojego założenia i istoty nie stanowią czynności, które odznaczałyby się długotrwałą opieką uniemożliwiającą zatrudnienie.

Z zalegającej w aktach karty oceny stanu pacjenta wg zmodyfikowanej skali Barthel sporządzonej przez starszego specjalistę pracy socjalnej wynika, że Z. W. samodzielnie przemieszcza się z łóżka na krzesło - 15 pkt, jest niezależny przy poruszaniu się po powierzchniach płaskich - 15 pkt, samodzielnie spożywa posiłki - 10 pkt, jest samodzielny przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów - 10 pkt, przy korzystaniu z toalety potrzebuje trochę pomocy, ale może coś zrobić sam - 5 pkt, przy ubieraniu się i rozbieraniu potrzebuje pomocy ale może wykonywać połowę bez pomocy - 5 pkt, czasami nie kontroluje czynności fizjologicznych 5 pkt + 5 pkt, potrzebuje pomocy przy czynnościach osobistych - 0 pkt, jest zależny przy myciu i kąpieli całego ciała - 0 pkt. Łączny wynik kwalifikacji wynosi 70 pkt na 100 pkt możliwych do uzyskania.

Podsumowując, stwierdzony w sprawie stan zdrowia ojca skarżącej i związany z tym zakres świadczonej opieki, nakazywały przyjąć, że czynnościom opiekuńczym realizowanym względem tej osoby, nie można było przypisać takiej skali, zakresu i intensywności, która wymagałaby ze strony opiekuna, całkowitej rezygnacji (niepodejmowania) jakiejkolwiek pracy (zatrudnienia). Charakter tej opieki i zakres potrzeb niepełnosprawnej uwarunkowany przedstawionym wyżej stanem zdrowia wskazują, że czynności, jakich osoba ta wymaga, mogą być z powodzeniem realizowane zarówno przed rozpoczęciem pracy, jak też po jej zakończeniu. Brak było więc podstaw by uznawać, że opieka skarżącej nad ojcem uniemożliwia podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w ograniczonym choćby zakresie, a powyższe stwierdzenie uzasadniało trafność przyjętego przez Kolegium kierunku załatwienia tej sprawy.

Co istotne, skarżąca nie przedstawiła żadnej dokumentacji medycznej, z której by wynikało, że ojciec leczy się psychiatrycznie i jego stan uniemożliwia pozostawienie go samego w domu na kilka godzin w ciągu dnia.

Wskazać należy w tym miejscu, mając na uwadze zasady ogólne wyrażone w dziale I rozdział 2 k.p.a., że wprawdzie co do zasady gospodarzem postępowania administracyjnego jest organ administracji publicznej, który powinien je prowadzić zgodnie z zasadą oficjalności, to jednak strona ma prawo czynnego uczestniczenia w postępowaniu wyjaśniającym. W szczególności strona ma prawo inicjatywy dowodowej, z którego powinna korzystać, chcąc wykazać zasadność podnoszonych przez siebie wniosków i twierdzeń, a tym samym uniknąć negatywnych konsekwencji związanych z poczynionymi przez organ ustaleniami w zakresie stanu faktycznego sprawy na podstawie znanych organowi środków dowodowych. Strona nie jest zatem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że w tej sprawie skarżąca zarówno w postępowaniu administracyjnym jak i sądowoadministracyjnym była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zatem skarżąca powinna była przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Jeśli organ administracji publicznej dokonał ustaleń w zakresie stanu faktycznego na podstawie wszystkich wskazanych przez wnioskodawcę dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia, przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA).

Wszystkie dołączone do sporządzonego przez profesjonalnego pełnomocnika wniosku dokumenty i załączniki były przedmiotem analizy organu odwoławczego, której wyniki znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Zatem w realiach rozpoznawanej należy zgodzić się z Kolegium, że wymiar i charakter opieki sprawowanej przez skarżącą nad ojcem nie jest na tyle znaczny, aby w związku z jej sprawowaniem musiała zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub nie mogła podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W konsekwencji należy zgodzić się z organem II instancji, że brak jest związku przyczyno-skutkowego w tym zakresie.

Dodatkowo, poza brakiem istnienia związku przyczynowo – skutkowego, organ administracyjny słusznie zauważył, że skarżąca ma jeszcze brata, w równym stopniu zobowiązanego alimentacyjnie względem ojca. Z akt wynika, że L. W. odwiedza ojca co dwa tygodnie, bowiem mieszka i pracuje w Austrii. Z wywiadu wynika, że kwestia pomocy nad ojcem nie została doprecyzowana przez rodzeństwo – skarżąca wskazał, że nie pytała brata o taką możliwość.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mającego wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1235/22, czy wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1280/22). W stosunku do żyjącego dziecka ojca skarżącej nie stwierdzono obiektywnych przeszkód w możliwości wsparcia skarżącej w opiece nad ojcem w wybranej formie, np. poprzez zatrudnienie pielęgniarki, czy też zorganizowanie innej formy opieki dla osoby niepełnosprawnej (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2023 r., I OSK 377/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powołując się na trafny pogląd WSA w Krakowie, zawarty w wyroku z dnia 10 października 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 267/23, należy w tym miejscu wskazać, że "konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia pozytywnych przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z obowiązku ustalenia przez organ faktu "konieczności" rezygnacji z zatrudnienia lub "niemożliwości" jego podjęcia (a nie jedynie – rezygnacji z zatrudnienia czy jego niepodejmowania), a po drugie z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej (zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości). Przyznanie zatem świadczenia pielęgnacyjnego powinno uwzględniać ww. zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka (rodzina) nie może poradzić sobie sama. Interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga także odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1). (...) "opieka nie musi przybrać formy jedynie osobistego świadczenia, co wiązałoby się z potrzebą przebywania w pobliżu osoby potrzebującej stałej lub długotrwałej opieki przez każde dziecko, gdyż może być to także wsparcie finansowe. Takie rozwiązanie pozwoliłoby na zapewnienie opieki także przez osobę trzecią, co również niwelowałoby potrzebę rezygnacji z zatrudnienia przez osoby ubiegające się o świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem Sądu, słuszne jest stanowisko WSA w Krakowie wyrażone w wyroku z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt. III SA/Kr 598/23 zgodnie z którym "W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma częściowy obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jednak osoba [...]".

Wykonując ustawę o świadczeniach rodzinnych organ ma obowiązek zbadać, zgodnie z wymogami k.p.a., spełnienie zarówno pozytywnych, jak i negatywnych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uwzględnienie innych osób zobowiązanych alimentacyjnie w równym stopniu co skarżąca w stosunku do niepełnosprawnej matką nie jest zatem nową przesłanką niewymaganą ww. ustawą, ale okolicznością istotną dla oceny podstawowej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. przesłanki konieczności rezygnacji z zatrudnienia (na równi z jego niepodejmowaniem) z powodu konieczności opieki. Skoro bowiem opieka może być sprawowana bądź zapewniona przez dwie (bądź więcej osób) nie ma konieczności całkowitej rezygnacji z zatrudnienia przez kogokolwiek. Sąd podziela pogląd NSA zawarty w wyroku z dnia 24 sierpnia 2023 r. I OSK 1575/22, że "zarówno konieczność trwałej i nieprzerwanej opieki nad niepełnosprawnym łącząca się ze stałą obecnością w domu czy kontakt z innymi dziećmi, które mogą przynajmniej częściowo uczestniczyć w sprawowaniu opieki, mogą być okolicznościami pozwalającymi na prawidłową ocenę wystąpienia zależności pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym a możliwością podjęcia czy kontynuowania pracy zarobkowej".

Podsumowując, stwierdzić należy, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad ojcem. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu. Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad ojcem. Podkreślić należy, że Sąd nie kwestionuje stanu zdrowia ojca skarżącej i konieczności opieki, jednakże samo sprawowanie opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.