Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 969/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-12-09 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego
Powołane przepisy: article: art. 260
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Stanisław Grzeszek po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 17 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2013 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 3 listopada 2016r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.


UZASADNIENIE

M.O. – dalej skarżący, działający przez adwokata A.K., zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych.

Z danych zawartych w formularzu "PPF" wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami Z.O. i W.O., bratem S.O. ur. 1994 r., siostrą A.O. ur.1990 r., wujkiem J.P. i babcią E.P.. M.O. jest kawalerem, a jego miesięczne dochody wynoszą 7 tys. zł. Z tych środków pokrywa on koszty wyżywienia i dokonuje wszelkich opłat. Babcia pobiera rentę, ojciec, brat i siostra pracują zawodowo, matka nie pracuje. Skarżący nie zna dochodów członków swojej rodziny, ponieważ – jak twierdzi - nie chcą mu o tym powiedzieć. Wnioskodawca nie dysponuje majątkiem nieruchomym, ani zasobami pieniężnymi. Posiada wierzytelności na kwotę ok. 500 tys. zł, ma jednak problem z ich odzyskaniem. Jako przedmioty wartościowe wymienione zostały cztery samochody: Renault Trafic, Mercedes Vito, Opel Vivaro i Renault Masters. Skarżący podjął próbę sprzedaży tych pojazdów, lecz nie znalazł kupca.

Do wniosku załączone zostały kopie zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 29 sierpnia 2016 r. na kwotę 143.996,61 zł i z dnia 7 lipca 2016 r. na kwotę 110.971,81 zł oraz wezwania wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w dniu 24 maja 2016 r. do uregulowania podatku z kosztami upomnienia w łącznej kwocie 99.196,60 zł.

W związku z tym, że dane zawarte we wniosku nie miały cechy "dokładności", o której mowa w art. 252 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, M.O. został wezwany do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów.

Odnosząc się do wezwania pełnomocnik skarżącego podał, iż nieruchomość, w której wnioskodawca zamieszkuje stanowi własność jego matki. Mimo podjęcia próby uzyskania wiedzy o stanie majątkowym rodziny, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, spotkał się on z odmową udzielenia jakichkolwiek informacji na ten temat. Domownicy, tj. Z.O., W.O., S.O., A.O., J.P. oraz E.P. odmówili skarżącemu udostępnienia odpisów ich zeznań podatkowych, zasłaniając się ochroną danych osobowych. Skarżący oświadczył, że w jego firmie zatrudnionych jest 17 pracowników na stanowisku pracownik budowlany oraz 2 pracowników na stanowisku pracownik biurowy z wynagrodzeniem zasadniczym 1.850 zł brutto (1.355,69 zł netto).

Do pisma z dnia 11 października 2016 r. załączone zostały kopie decyzji Starosty N. z dnia 15 października 2015 roku o zarejestrowaniu pojazdu Opel Vivaro oraz dowodów rejestracyjnych pojazdów: ciężarowego Mercedes Benz 115 rok produkcji 2004, ciężarowego Iveco 35C13 rok produkcji 2004, osobowego Hyundai Santa Fe rok produkcji 2006, osobowego Ford Galaxy rok produkcji 1999, osobowego Opel Zafira rok produkcji 2000, osobowego Volkswagen Caravelle 2.3 TD rok produkcji 1999, osobowego Renault Trafic rok produkcji 2007 i ciężarowego Renault Master rok produkcji 2004, zarejestrowanych na nazwisko M.O.. Skarżący przedłożył odpisy deklaracji VAT-7 za miesiące czerwiec, lipiec i sierpień 2016 r., wyciąg z rachunku bankowego w BS G.za okres od 1 czerwca do 5 października 2016 r. oraz kopie dokumentów potwierdzających kwestie rozliczeń z firmą C. Sp. z o.o. w P.

Postanowieniem z dnia 3 listopada 2016 r. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia treść art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w jego ocenie skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Pismem z dnia 21 listopada 2016 r. skarżący działając przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł sprzeciw od w/w postanowienia Referendarza sądowego, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że strona skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowaniu. Jednocześnie skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie mu prawa pomocy, zgodnie z pierwotnym wnioskiem. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd pominął istotny fakt, zablokowanych kont skarżącego, gdyż opiera się jedynie na informacjach dotyczących dochodów i przychodów skarżącego, co nie ma większego znaczenia w sytuacji niemożliwości korzystania ze środków finansowych z powodów blokady rachunków bankowych. Ponadto wskazał, że firma skarżącego nie jest firmą rodzinną, a rodzina nie ma żadnego obowiązku ani woli by finansować jego działalność. Skarżący udowodnił, w jego ocenie, iż samodzielnie nie posiada już żadnych oszczędności, zostały one skutecznie zajęte przez organy skarbowe będące stronami postępowań toczących się pod sygn. I SA/Kr 968-973/16. Wszelkie środki finansowe są zupełnie wirtualne i nieosiągalne w wyniku ich zajęcia przez organy skarbowe. Kwota należnych kosztów sądowych zarówno w przedmiotowej sprawie jak i w pozostałych pięciu sprawach (sygn. akt I SA/Kr 968 do 973/16) w łącznej wysokości 3.719,00 zł dla skarżącego w obecnej sytuacji kwotą znaczną i niemożliwą do zdobycia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przepis art. 259 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) dalej p.p.s.a. stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Z treści art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja przyznania prawa pomocy ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Strona powinna zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Zatem informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Jeżeli zawarte we wniosku dane okażą się niewystarczające lub budzą wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wezwania daje sądowi przepis art. 255 p.p.s.a. Na tym jednak możliwości sądu w zakresie badania stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych strony się kończą i bez współpracy ze strony osoby, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ustalenie czy rzeczywiście nie może ona ponieść kosztów związanych ze sprawą, nie jest możliwe. Wobec powyższego w zakresie ustalenia, czy w danej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy osoba wnioskująca winna współpracować z sądem administracyjnym, jeżeli nie poprzez wskazanie wszelkich okoliczności istotnych dla oceny jej stanu majątkowego, to przynajmniej realizując wszelkie wezwania sądu o uzupełnienie brakujących danych i dokumentów. W wypadku braku pełnej współpracy wnioskodawcy, skutki nie wykazania okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy będą obciążać właśnie jego. Jak podkreśla się w orzecznictwie, strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności przyznania prawa pomocy, ponieważ rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co przez stronę zostanie wykazane (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 lipca 2009 roku, sygn. akt I FZ 171/09, Lex Omega nr 552205).

W niniejszej sprawie oświadczenie M.O. zawarte w urzędowym formularzu "PPF" było niewystarczające do oceny czy wnioskodawca faktycznie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełny obraz jego sytuacji majątkowej. Argumenty o posiadanym zadłużeniu, prowadzeniu postępowania egzekucyjnego, czy problemy z płatnościami od kontrahentów nie są bowiem wystarczające do przyznania stronie prawa pomocy.

Przesłane wyjaśnienia nie usunęły jednak wątpliwości co do możliwości pozyskania przez skarżącego we własnym zakresie środków na pokrycie kosztów sądowych, nie udzielił on bowiem informacji na temat sytuacji materialnej członków rodziny, z którymi zamieszkuje, zasłaniając się ochroną danych osobowych. Dane te są natomiast niezwykle istotne przy ocenie przesłanek przyznania prawa pomocy, gdyż w przypadku prowadzenia gospodarstwa domowego wspólnie z innymi członkami rodziny (rodzice, dziadkowie, rodzeństwo) nie można ograniczać się jedynie do sytuacji majątkowej i dochodów wnioskodawcy, ale należy uwzględnić również dochody i składniki posiadanego majątku wszystkich osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Zwolnienie od kosztów sądowych jest bowiem uzasadnione wówczas, gdy ich poniesienie powoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2008 roku, sygn. akt II OZ 322/08 i z dnia 23 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 900/14). Trudno bowiem oczekiwać, aby Skarb Państwa wspierał osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogliby im pomóc.

Podkreślić należy, że przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014 r., poz.1182) nie zwalniają wnioskodawcy z obowiązku przedstawienia sytuacji majątkowej i finansowej osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe. Przepis art. 23 ust 1 pkt. 2 przedmiotowej ustawy pozwala bowiem na gromadzenie i przetwarzanie przez Sąd tego rodzaju danych, bowiem "jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa". W tym przypadku obowiązkiem takim jest wykazanie sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, a podstawą prawną takiego obowiązku art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W judykaturze podnosi się, iż w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienia NSA z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 67/11 i z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12).

W przedmiotowej sprawie wezwanie o wykazanie możliwości finansowych członków rodziny okazało się tym bardziej zasadne, gdyż matka skarżącego Z. M.O. zasilała jego konto bankowe znacznymi kwotami: w dniu 8 czerwca 2016 r. wpłaciła bowiem sumę 10 tys. zł, a w dniu 13 czerwca 2016 r. 22 tys. zł.

Pomimo wezwania skarżący nie udzielił też żadnych informacji o ponoszonych wydatkach związanych z koniecznym utrzymaniem. Nie przedłożył rachunków dokumentujących płatności i nie przedstawił nawet szacunkowych danych w tym przedmiocie. Zatem dane, którymi dysponował Sąd nie pozwoliły na dokonanie sumarycznego zestawienia uzyskiwanych w miesiącu dochodów i ponoszonych przez rodzinę wnioskodawcy kosztów, koniecznych do ustalenia czy w domowym budżecie pozostają jakiekolwiek wolne środki finansowe, którymi skarżący mógłby pokryć należne w sprawie koszty sądowe.

Niezależnie od powyższego należy stwierdzić za słuszne twierdzenia Referendarza sądowego, że przedstawione przez M.O. informacje i dokumenty nie potwierdzają, aby jego sytuacja finansowa była tak zła, jak ją skarżący przedstawia. Wnioskodawca prowadzi dochodową działalność gospodarczą, zatrudnia 19 pracowników, jest właścicielem dziewięciu pojazdów. Jego przychód w roku podatkowym 2015 wyniósł 2.065.958,75 zł, przy kosztach uzyskania przychodu 1.972.428,48 zł, co dało dochód w wysokości 93.530,27 zł. Jak podkreśla się w orzecznictwie, iż w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy skarżący) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2010 r. o sygn. akt I FZ 10/10). W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r. o sygn. akt I FZ 327/13), a jej powstanie nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Jak wynika z przedłożonych dokumentów źródłowych przychód skarżącego za 2015 r. był wysoki.

Na regularne bieżące obroty firmy wnioskodawcy wskazuje analiza deklaracji VAT-7. Podstawa opodatkowania z tytułu dostawy towarów oraz świadczenia usług na terytorium kraju w miesiącu czerwcu 2016 roku wyniosła 89.025 zł, w lipcu 2016 roku 170.532 zł, a w sierpniu 2016 roku 99.503 zł. Wysokie są również kwoty obrazujące nabycie towarów i usług: 81.117 zł za czerwiec 2016 roku, 80.544 zł za lipiec 2016 roku i 46.944 zł za sierpień 2016 roku. Dane te potwierdzają wysokie obroty posiadające jednocześnie cechę regularności i stabilności. To zaś upoważnia do twierdzenia, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą znacznych rozmiarów obraca na bieżąco środkami pieniężnymi, które mogłyby zostać przeznaczone na poniesienie przez kosztów sądowych w niniejszej sprawie.

Wskazać nadto należy, że rachunek bankowy skarżącego prowadzony w Banku Spółdzielczym G. wykazuje cechę płynności. Nie ma na nim salda ujemnego, a transakcje obciążeniowe są równoważone transakcjami uznaniowymi. Historia rachunku potwierdza przepływ znacznych środków finansowych. W okresie od 1 czerwca 2016 roku do 5 października 2016 roku suma uznań wyniosła 376.682,95 zł, a suma obciążeń 405.859,82 zł. Istotnym jest także fakt, że w dniu złożenia skargi saldo rachunku skarżącego wynosiło 20.047,50 zł. Kwotę należnych kosztów sądowych zarówno w przedmiotowej sprawie, jak i w pozostałych pięciu zainicjowanych przez skarżącego sprawach (sygn. akt I SA/Kr 968 do 973/16), w zestawieniu z podanymi kwotami, można określić jako symboliczną (łączna wysokość wpisów sądowych w sześciu sprawach wynosi 3.719 zł).

Odnosząc się do kwestii prowadzenia przeciwko skarżącemu szeregu postępowań egzekucyjnych, należy zaznaczyć, że zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych, fakt ten nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 09.04.2009r., sygn. I FZ 66/09, postanowienie NSA z dnia 07.01.2014r., sygn. II FZ 1236/13, postanowienie NSA z dnia 05.03.2014r., sygn. II FZ 260/14 ). Strona nie wykazała w jakim zakresie stosowane środki egzekucyjne ograniczają swobodne dysponowanie uzyskiwanym przychodem.

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że przyznanie prawa pomocy w zaistniałej sytuacji wykraczałoby poza ustawowe ramy instytucji prawa pomocy, bowiem nie zostały wykazane przesłanki do jej przyznania. Wobec tego stwierdzenia, zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego z dnia 3 listopada 2016 r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe. Sąd orzekł więc – na zasadzie art. 260 p.p.s.a. – jak w sentencji postanowienia.