Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1222/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 2 ust. 6, art. 26 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 463
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 463 z późn. zm.).

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędziowie: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia del. NSA Jerzy Stankowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 11 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 1655/21 w sprawie ze skargi K. M. na postanowienie Wojewody Podkarpackiego z dnia 13 września 2021 r. nr O-III.6231.8.2021 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 1655/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę K. M. na postanowienie Wojewody Podkarpackiego z dnia 13 września 2021 r. nr 0-111.6231.8.2021. Poddanym kontroli Sądu I instancji postanowieniem Wojewoda utrzymał w mocy, wydane na podstawie art. 61 a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 12 ust. 1 w zw. z art. 26, art. 44 i art. 130 ust. ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 709; zwanej dalej: p.a.s.c.)., odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wydania oryginalnego aktu urodzenia, oryginalnego zgłoszenia urodzenia noworodka, fotokopii oryginalnego aktu urodzenia z poświadczeniem za zgodność z oryginałem dotyczących skarżącej.

W skardze kasacyjnej K. M. zaskarżyła ww. wyrok w całości zarzucając mu naruszenie:

1) art. 119 p.p.s.a. poprzez rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym albowiem Kierownik USC w Rzeszowie winien był wydać decyzję o odmowie wydania ww. dokumentów, a nie wydawać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie o wydanie ww. dokumentów;

2) art. 1 pkt 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż wniosek nie dotyczy sprawy administracyjnej, bez wyjaśnienia jakiej sprawy dotyczy skoro został skierowany do Kierownika USC w Rzeszowie, a więc organu administracyjnego, i dotyczy szeroko rozumianego zakresu czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego;

3) art. 2 ust. 5 i 6 p.a.s.c. poprzez przyjęcie, iż wniosek nie dotyczy czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, albowiem wniosek dotyczy dokładnie czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego, dokładnie rejestracji aktu urodzenia. Brak jest legalnej definicji czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego i tym bardziej należy przyjąć szerokie rozumienie tego rodzaju czynności;

4) art. 61a § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż istnieją uzasadnione przyczyny z powodu których postępowanie nie może być wszczęte, mając na uwadze, iż przyczyny takie nie istnieją, jestem bowiem człowiekiem, którego dotyczy czynność z zakresu rejestracji stanu cywilnego;

5) art. 7 i 8 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż organy administracji publicznej w sprawie rozpoznania wniosku podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes obywatela. WSA w Rzeszowie nie odniósł się w uzasadnieniu wyroku do zarzutu naruszenia przez organy administracyjne ww. przepisów;

6) art. 51 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Dostęp oznacza również możliwość pozyskania tych dokumentów. Jeżeli natomiast przepisy ustaw regulują tą kwestię odmiennie należy je uznać za niezgodne z konstytucją.

Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonego postanowienia i postanowienia Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Rzeszowie z dnia 5 sierpnia 2021 r. i nakazanie Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego w Rzeszowie wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o wydanie oryginału aktu urodzenia, oryginału zgłoszenia urodzenia noworodka, ewentualnie o wydanie fotokopii lub kserokopii jej aktu urodzenia potwierdzonej za zgodność z oryginałem przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Rzeszowie oraz nakazania wydania ww. dokumentów, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności postępowania toczącego się przed sądem pierwszej instancji.

Wskazać też należy, że zgodnie z art. 193 zd. 2 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji. Stan faktyczny i prawny sprawy rozstrzygniętej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawiony został w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Jak wynika z przedłożonych Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu akt sprawy, skarżąca kasacyjnie domagała się od organów administracji publicznej wydania dokumentów z aktów stanu cywilnego: 1) kopii poświadczonej urzędowo (osobiście przez właściwego kierownika urzędu stanu cywilnego) oryginałów aktu urodzenia skarżącej oraz szpitalnej karty urodzenia skarżącej; 2) oryginałów aktu urodzenia skarżącej, zgłoszenia do Urzędu Stanu Cywilnego urodzenia skarżącej oraz szpitalnej karty urodzenia skarżącej. Organy stanęły na stanowisku, że obowiązujące przepisy nie pozwalają na wydanie oryginałów dokumentów znajdujących się w aktach stanu cywilnego, wobec czego zaistniała przeszkoda uniemożliwiająca wszczęcia postępowania w sprawie. Stanowisko to podzielił Sąd I instancji. Z kolei skarżąca kasacyjnie konsekwentnie twierdzi, że dokumenty powinny zostać jej wydane, a w sytuacji gdy organ odmawia wydania dokumentów, winien on był zakończyć postępowania w formie decyzji administracyjnej.

Postanowienie organu I instancji zostało wydane na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., który przewiduje dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego: wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną oraz inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające prowadzenia postępowania. Pojęcie "innych uzasadnionych przyczyn" nie zostało ustawowo zdefiniowane, jednak odmowa wszczęcia postępowania na tej podstawie wiąże się z sytuacją, w której zachodzą przyczyny uniemożliwiające uruchomienie i prowadzenie postępowania administracyjnego. Odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a §1 k.p.a. "z innych uzasadnionych przyczyn" może mieć miejsce w sytuacjach oczywistych, tj. gdy "na pierwszy rzut oka" można stwierdzić, że brak podstaw do prowadzenia postępowania (wyroki NSA z dnia 14 października 2020 r., II OSK 1622/20; z dnia 7 października 2021 r., II OSK 269/21, z dnia 3 grudnia 2021 r., III OSK 497/21; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dokonując oceny spornego w sprawie zagadnienia wskazać należy, że rejestracji stanu cywilnego dokonuje się w formie aktów stanu cywilnego (art. 2 ust. 2 p.a.s.c.), natomiast czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego innych niż akty stanu cywilnego - w formie decyzji administracyjnej albo czynności materialno-technicznej (art. 2 ust. 5 p.a.s.c.). Formę decyzji administracyjnej przewidziano wprost przy odmowie dokonania czynności z zakresu rejestracji stanu cywilnego (art. 2 ust. 6 p.a.s.c.). Poza tym ogólnym przepisem, formę decyzji przewidziano także dla odmowy dokonania rejestracji zdarzenia, odmowy dokonania transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego i odmowy dokonania odtworzenia treści zagranicznego dokumentu stanu cywilnego (art. 103, art. 107 i art. art. 112 p.a.s.c.).

W odniesieniu do czynności materialno - technicznych, w tym czynność wydania dokumentu z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego przewidzianej w art. 26 ust. 4 p.a.s.c., a także dla czynności przewidzianych w przepisach art. 35 ust.3, art. 37 ust.3, art. 41 ust. 1 p.a.s.c. (sprostowanie, uzupełnienie aktu stanu cywilnego, unieważnienie wzmianki) ustawodawca dla odmowy ich dokonania nie przewidział żadnej formy, w szczególności nie wskazał, że odmowa następuje w formie decyzji administracyjnej.

Rozstrzygając kwestię braku w ustawie - Prawo o aktach stanu cywilnego regulacji co do formy działania organu przy odmowie dokonania czynności materialno – technicznej, przy jednoczesnym braku wyłączenia tej formy, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2017 r. II OSK 1952/16 odwołując się do dorobku doktryny i orzecznictwa uznał, że "dla ukształtowania praw jednostki na drodze administracyjnej podstawowe znaczenie ma zasada prawa do procesu, której istota polega na przyznaniu jednostce prawa do obrony interesu prawnego w unormowanym przepisami prawa postępowaniu, z zagwarantowaniem prawa do wysłuchania i czynnego udziału w ustaleniu stanu faktycznego. Prawo do obrony interesu prawnego jednostki na drodze postępowania unormowanego przepisami prawa procesowego jest zatem podstawową wartością demokratycznego państwa prawnego (zob. B. Adamiak, Zagadnienie domniemania formy decyzji administracyjnej, w: Podmioty administracji publicznej i prawne formy ich działania, Studia i materiały z Konferencji Naukowej Poświęconej Jubileuszowi 80-tych urodzin Profesora Eugeniusza Ochendowskiego, Toruń 2005, s. 15 - 16). W wyroku z dnia 18 listopada 1993 r. sygn. III ARN 49/93 Sąd Najwyższy przyjął, że "obywatel ma prawo do tego, aby jego oparte na prawie materialnym roszczenia i wnioski były rozpatrywane w ramach przewidzianej prawem procedury i w określonych przez prawo formach" (OSNCP z 1994 r., nr 9 poz.. 181). Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym powyżej wyroku stwierdził, że przyjęcie stanowiska o braku podstaw do wydania decyzji o odmowie wydania dokumentu z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego i opowiedzenie się za inną formą rozstrzygnięcia oznaczałoby pozbawienie strony prawa do procesu. Stanowisko to w pełni podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie.

Powyższe uwagi natury ogólnej nie świadczą jednak, że złożona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna powinna zostać uwzględniona. Wprawdzie rację należy przyznać skarżącej kasacyjnie, iż skoro organ administracji publicznej uznał, że nie może wydać jej dokumentów z aktów stanu cywilnego, to winien on był wydać decyzję administracyjną w tej sprawie, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tej konkretnej sprawie uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, a tylko taka okoliczność może być podstawą skutecznego zarzutu kasacyjnego. Taka ocena wynika z wnikliwej oceny uzasadnienia postanowień organów administracji publicznej, które w rzeczywistości przybrały formę merytorycznego, a nie formalnego rozstrzygnięcia. Ponadto w sprawie zostały zachowane gwarancje procesowe skarżącej kasacyjnie. Organy administracji publicznej odmawiając wszczęcia postępowania wyczerpująco uzasadniły bowiem, dlaczego żądane przez skarżącą kasacyjnie dokumenty nie mogą zostać jej udostępnione. Zasadnie organy uznały, a za nimi Sąd I instancji, że przepisy ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego nie dają kierownikowi urzędu stanu cywilnego, uprawnień do wydawania oryginałów aktów znajdujących się w księgach stanu cywilnego oraz oryginałów dokumentów znajdujących się w aktach zbiorowych, jak również do wykonywania oraz poświadczania za zgodność z oryginałem kserokopii aktu stanu cywilnego oraz udostępnienia akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego w celu wykonania fotokopii.

Zgodnie z art. 26 ust. 1 p.a.s.c. dokumenty stanowiące podstawę sporządzenia aktu stanu cywilnego lub dokumenty złożone po sporządzeniu aktu stanu cywilnego stanowiące podstawę do dołączenia wzmianki dodatkowej do aktu stanu cywilnego lub stanowiące podstawę zamieszczenia przypisku przy innych aktach stanu cywilnego stanowią akta zbiorowe rejestracji stanu cywilnego. W art. 26 ust. 2 p.a.s.c. ustawodawca stwierdził jednoznacznie, że dokumenty, które gromadzi się w aktach zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, nie podlegają zwrotowi. Jedyny wyjątek dotyczy zagranicznych dokumentów stanu cywilnego, jeżeli nie ma możliwości ponownego uzyskania takiego dokumentu. Stosownie do art. 26 ust. 4 p.a.s.c. dokumenty z akt zbiorowych rejestracji stanu cywilnego, na żądanie sądu, prokuratora, osoby, której akt stanu cywilnego dotyczy, lub osoby mającej interes prawny, mogą być wydawane w formie dokumentu elektronicznego, kopii lub wydruku dokumentu elektronicznego poświadczonych za zgodność z oryginałem przez kierownika urzędu stanu cywilnego. Dodatkowo w oparciu o art. 130 ust. 5 p.a.s.c. osobie uprawnionej do otrzymania odpisu można umożliwić nieodpłatnie wykonanie fotokopii aktu stanu cywilnego sporządzonego w księdze stanu cywilnego prowadzonej przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, jeżeli jej wykonanie nie zagraża trwałości księgi i zawartych w niej aktów stanu cywilnego. Zasadnie zatem Sąd I instancji stwierdził, że brak było możliwości uwzględnienia wniosku skarżącej kasacyjnie o wydanie kopii poświadczonej urzędowo (osobiście przez właściwego kierownika urzędu stanu cywilnego) oryginałów aktu urodzenia skarżącej oraz szpitalnej karty urodzenia skarżącej, a także oryginałów aktu urodzenia skarżącej, zgłoszenia do Urzędu Stanu Cywilnego urodzenia skarżącej oraz szpitalnej karty urodzenia skarżącej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że mimo częściowo błędnego uzasadnienia, zaskarżony wyrok odpowiadał prawu, a skargę kasacyjną należało oddalić.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.