Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 901/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Asesor WSA Wojciech Wycichowski po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2023 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 7 września 2022 r., nr SKO Gd/1231/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. K., reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z 7 września 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działającego z upoważnienia Wójta Gminy S. z 31 stycznia 2022 r., w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Po rozpatrzeniu wniosku A. K., decyzją z 2 lipca 2021 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. K.

W uzasadnieniu organ wskazał, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała od momentu, którego nie można ustalić, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 marca 2016 r., a zatem niepełnosprawność nie powstała przed dniem ukończenia 18 roku życia, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej u.ś.r.). Nadto zakres sprawowanej opieki pozwala skarżącemu na podjęcie pracy zarobkowej, zatem nie zostały spełnione wymogi wskazane w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania, decyzją 8 grudnia 2021 r. Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, nie podzielając stanowiska organu I instancji w zakresie zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., a także nakazując organowi przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie przesłanek wskazanych w art. 17b u.ś.r.

Decyzją z 31 stycznia 2022 r. organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. K. W uzasadnieniu organ wskazał jako przesłankę odmowy okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała od momentu, którego nie można ustalić, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2 marca 2016 r. a zatem niepełnosprawność nie powstała przed dniem ukończenia 18 roku życia, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto ustalony przez organ zakres sprawowanej opieki przez stronę oraz czynności opiekuńcze związane z opieką nad chorą matką nie zajmują stronie takiej ilości czasu, aby strona nie mogła podjąć lub wykonywać pracy zarobkowej.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy uznał za błędne stanowisko organu I instancji w zakresie spełnienia warunków z art. 17 ust. 1b u.ś.r., uznając jednak za zasadną odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie warunków z art. 17 ust. 1 u.ś.r. z uwagi na brak związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawcy, a sprawowaniem przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką.

Kolegium stwierdziło, że szereg podstawowych czynności M. K. wykonuje samodzielnie albo przy nieznacznej pomocy syna i ewentualnie jego żony. Wnioskodawca w zasadzie nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż matka strony odwołującej się nie będąc osobą leżącą - nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tj. leczenia odleżyn, czy ran, nie potrzebuje również - nawet w sytuacji wymiany pieluchomajtek rano i wieczorem - pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Pomoc wnioskodawcy zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują i nie wiąże się ze świadczeniem bezpośredniej, osobistej i stałej opieki nad niepełnosprawna matką. Czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką strony nad niepełnosprawną matką, nie zajmują stale czasu wnioskodawcy, są realizowane w pewnych odstępach czasowych, jak np. czynności higieniczne, pomiar ciśnienia co drugi dzień, przygotowywanie i podawanie posiłków i leków, zatem nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawcy wykonującego opiekę, by nie można było podjąć zatrudnienia. W ocenie Kolegium skarżący, przy właściwej organizacji i pomocy wspólnie zamieszkującej żony, mogłaby podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Kolegium uwzględniło także, że w aktach sprawy znajdują się dwa zestawienia czynności związanych ze sprawowaną opieką o różnej treści. Wskazane przez stronę zmiany w zakresie niektórych dokonywanych czynności zawarte w drugim w kolejności złożonym oświadczeniu Kolegium uznało za niewiarygodne.

W skardze na tak wydaną decyzję podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi, powołując szereg przykładów orzecznictwa, wskazano, że z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową, gdyż warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest jej stałość i ciągłość, a także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Zatem nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę a jedynie we wskazanych godzinach, to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615) – zwanej dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest zakres opieki świadczonej przez skarżącego wobec swojej matki M. K., legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w kontekście tzw. związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

Powołany wyżej przepis nie dookreśla pojęcia opieki. Ustawodawca nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazał w szczególności, aby opieka ta musiała być rozumiana jako opieka całodobowa. Niemniej, dla uznania opieki za spełniającą kryteria o jakich mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i niepełnosprawności osoby jej wymagającej, które z uwagi na swą intensywność wykluczają podjęcie przez opiekuna zajęcia zarobkowego (bądź zmuszają go do rezygnacji z niego).

Jak wskazał NSA w wyroku z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, iż w art. 17 ust. 1 u.s.r. chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Stała opieka powinna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, wykazuje on realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę i nie utożsamia sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad inną osobą z koniecznością zamieszkiwania z tą osobą (por. m.in. wyroki WSA w Olsztynie z 3 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 128/22 i WSA w Gliwicach z 16 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 497/21, CBOSA). Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (por. wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 4023/18, CBOSA).

W sprawie nie jest sporne, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz że matka skarżącego posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Poza sporem pozostaje spełnienie przesłanek wynikających z art. 17b u.ś.r. Z akt postępowania wynika, że M. K. jest wdową i ma siedmioro dzieci, z których sześcioro mieszka w E. Wszystkie dzieci za wyjątkiem skarżącego, złożyły oświadczenia, że nie są w stanie podjąć się pomocy w opiece nad matką. Matka skarżącego mieszka w domu w E. wraz ze skarżącym i jego żoną, przy czym zajmuje ona pierwsze piętro zaś syn z żoną parter. W orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącego wskazano choroby neurologiczne i choroby układu oddechowego i krążenia. M. K. jest przy tym osobą w podeszłym wieku, po przebytym 10 lat wcześniej udarze mózgu, cierpiącą na zwyrodnienie kręgosłupa.

Istotne natomiast w kontekście analizy spornej pozytywnej przesłanki przyznania analizowanego świadczenia, tj. w zakresie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką jest, wynikające z części III wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, oświadczenie o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego od 18 lutego 2019 r.

Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. jest oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 30 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1273/20, CBOSA). Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej.

Z akt postępowania administracyjnego wynika, że skarżący prowadził gospodarstwo, a następnie zaprzestał jego prowadzenia, składając przy tym wymagane oświadczenie o zaprzestaniu jego prowadzenia. M. i J., małżonkowie K., przekazali bowiem w 1989 roku swojemu synowi, A. K. gospodarstwo rolne (akt notarialny rep A nr [...]). Składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego A. K. oświadczył, że zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego lub wykonywania pracy w gospodarstwie od dnia 18 lutego 2019 r. Tego dnia został także nadany numer producenta rolnego i numer siedziby stada dla żony skarżącego G. K. (decyzja i zaświadczenie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K.). Z zaświadczenia KRUS wynika natomiast, że A. K. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników do 19 lutego 2019 r. W dniu 21 września 2020 r. A.K. darował przy tym część gruntów rolnych synowi A. K. (akt notarialny Rep. A nr [...]). Skarżący w toku postępowania administracyjnego oświadczył, że utrzymuje się wraz z żoną z niewielkiego gospodarstwa (4,39 ha), którego w dalszym ciągu jest właścicielem, które jednak prowadzi żona. Sam bowiem oświadczył, ze rezygnuje z prowadzenia gospodarstwa.

Sąd przychyla się do stanowiska orzecznictwa, że samo posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się to z wykonywaniem w nim określonej działalności rolniczej (za: wyrok WSA w Gdańsku z 1 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1190/21, CBOSA). W ocenie Sądu organy miały podstawy do uznania, że skarżący zaprzestał prowadzenia gospodarstwa, co jednak nie oznacza automatycznie, że zachodzi przesłanka, będąca przedmiotem sporu.

Zdaniem Kolegium zakres sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia pracy zarobkowej, rozumianej w realiach niniejszej sprawy jako kontynuacja pracy w gospodarstwie rolnym. Sąd w składzie orzekającym zgadza się ze stanowiskiem Kolegium.

W tym miejscu uwzględnienia wymaga, że w toku postępowania administracyjnego, skarżący składał oświadczenia o różnej treści w zakresie rodzaju i częstotliwości wykonywanych czynności opiekuńczych wobec swojej mamy. W złożonym wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia, oświadczeniu z 22 czerwca 2021 r. o czynnościach wykonywanych podczas opieki nad matką, skarżący wskazał czynności, w dużej mierze wykonywane rano i wieczorem (podawanie leków, pomoc w czynnościach higienicznych, przygotowanie do snu, przygotowanie ubrań i ubieranie, mierzenie ciśnienia). Skarżący wskazał także, że "wspólnie" wykonywane jest sprzątanie, pranie, prasowanie i zakupy, co jest o tyle zasadne, że matka skarżącego zamieszkuje pod tym samym adresem. W rezultacie czynności te stanowią zwykłe czynności życia codziennego dla skarżącego i nie wymagają dużo większego zaangażowania, niż gdyby byłyby wykonywane dla pozostałych domowników. Nadto, z pierwotnego oświadczenia wynika, że skarżący pomaga matce wychodzić na taras, raz w miesiącu pomaga w wizytach lekarskich a raz w tygodniu w wyjściach do kościoła. Czynności te, zdaniem Sądu, nie stanowią przeszkody do wykonywania pracy w gospodarstwie z uwagi na ich sporadyczność.

A. K. zadeklarował także, że przygotowuje i podaje 3 trzy posiłki dziennie. Z przeprowadzonego 22 czerwca 2022 r. wywiadu środowiskowego wynika, że pomoc i opiekę M. K. zapewniają zarówno skarżący, jak i jego żona G. K. Tym samym skarżący mógłby przygotować i podać śniadanie rano, zaś kolację wieczorem. Obiad natomiast mógłby przygotować wieczorem lub w przerwie pomiędzy czynnościami wykonywanymi w gospodarstwie, a podać mogłaby go żona skarżącego.

Skarżący zadeklarował także, że dwa razy dziennie zmienia matce pieluchomajtki i w zależności od potrzeb prowadzi do łazienki. Zdaniem Sądu czynności te także nie kolidują z możliwością pracy w gospodarstwie rolnym, gdyż jak później doprecyzował skarżący (27 stycznia 2022 r.), czynności te są wykonywane rano i wieczorem, zatem mogą być wykonywane poza czasem pracy.

Tym samym, w ocenie Sądu, zasadne jest stanowisko Kolegium, że przy właściwej organizacji dnia, wskazane wyżej czynności wykonywane przez skarżącego w stosunku do matki, niewątpliwie pozostającej pod jego opieką, nie uniemożliwiają jednoczesnej pracy w gospodarstwie rolnym.

Sąd nie dał natomiast wiary oświadczeniu z 27 stycznia 2022 r. w zakresie dodatkowych, wcześniej nie ujawnionych czynności takich, jak ćwiczenia rąk (w dniu 22 czerwca 2021 r. oświadczył, że "nie ma potrzeby"), smarowanie kremami przeciw odparzeniom 2 lub 3 razy w tygodniu (wcześniej "nie ma konieczności"), przewracanie w nocy na drugi bok (wcześniej "nie ma potrzeby"). Z akt sprawy administracyjnej nie wynika bowiem, by stan zdrowia M.K. uległ pogorszeniu, na skutek którego konieczne było wykonywanie dodatkowych czynności. W szczególności zaś matka skarżącego nie jest osobą leżącą a zatem nie ma konieczności przeciwdziałania odleżynom. Natomiast niezależnie od tego, nawet gdyby uznać, że faktycznie uzupełniają one harmonogram czynności skarżącego wobec matki – zdaniem Sądu w dalszym ciągu nie wykluczają one możliwości pogodzenia opieki nad matką z pracą w gospodarstwie rolnym.

Nadto uwzględnienia wymaga, że matka skarżącego, pouczona przy tym o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajanie prawdy, oświadczyła w dniu 22 czerwca 2021 r., że jej syn A. sprawuje opiekę poprzez podawanie leków, kąpiel i higienę, zakupy, podawanie posiłków i zapewnienie opieki lekarskiej. Dodatkowe czynności nie zostały wymienione także wśród czynności, w których pomocy udziela A.K. wskazanych w odwołaniu skarżącego z 14 lipca 2021 r., tj. higiena, dawkowanie leków, zamawianie i realizacja recept, przygotowanie posiłków, ubieranie i rozbieranie, prowadzenie do toalety, dopilnowanie stanu zdrowia i bezpieczeństwa.

Zdaniem Sądu na gruncie niniejszej sprawy nie została zatem spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Podkreślenia bowiem wymaga, że podstawową przesłanką przyznania rolnikowi świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego lub z pracy w gospodarstwie w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 17 ust. 1 w zw. z 17b ust. 1 u.ś.r.).

Na gruncie niniejszej sprawy uwzględnienia wymaga specyficzny charakter pracy w gospodarstwie rolnym. Świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane bowiem za rzeczywisty brak możliwości realizowania aktywności zawodowej przez opiekuna (np. prowadzenia gospodarstwa rolnego) - wynikający właśnie z konieczności zapewnienia opieki osobie jej wymagającej. Świadczenie ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy uwarunkowaną koniecznością opieki (troski) nad bliską osobą, która jej wymaga.

Jak wskazał NSA w uchwale 7 sędziów z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40, Lex nr 1230181), rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Należy przy tym zauważyć, że na przykład praca świadczona w ramach stosunku pracy jest pracą wykonywaną na rzecz osoby trzeciej i pod jej kierownictwem (art. 22 Kodeksu pracy). Charakteryzuje ją nie tylko podporządkowanie ekonomiczne, ale i organizacyjne. Oznacza to obowiązek pozostawania w wyznaczonym czasie w dyspozycji pracodawcy w miejscu wykonywania pracy lub w innym miejscu wskazanym przez niego (art. 128 Kodeksu pracy). Pracodawcy przysługuje kompetencja do wydawania wiążących pracownika poleceń dotyczących sposobu, miejsca i czasu wykonywania pracy (art. 100 § 1 Kodeksu pracy). On wydaje regulamin pracy określający porządek pracy w zakładzie (art. 104 Kodeksu pracy), którego przestrzeganie stanowi jeden z podstawowych obowiązków pracownika (art. 100 § 2 pkt 2 Kodeksu pracy; por. wyrok SN z dnia 7 listopada 2001 r. sygn. akt II UKN 567/00, OSNP 2003, nr 14, poz. 341).

Sąd w składzie orzekającym, podziela powyższe wskazania w zakresie charakteru pracy rolnika, uznając je za aktualne. W rezultacie, zdaniem Sądu, będąc rolnikiem skarżący ma możliwość zmiany organizacji pracy w gospodarstwie lub nawet zmniejszenia jej zakresu, a przede wszystkim – dostosowania w taki sposób, by w opisanych wyżej realiach dotyczących zakresu i częstotliwości czynności opiekuńczych wobec matki – pogodzić ich wykonywanie z pracą w gospodarstwie rolnym, tym bardziej – że prowadzeniu tego gospodarstwa może współpracować z żoną.

Przypomnieć przy tym należy, że zakres tych czynności, które skarżący wykonuje, opiekując się matką, o czym mowa była powyżej, nie jest na tyle intensywny i absorbujący, by stanowił obiektywną przeszkodę do kontynuowania pracy w gospodarstwie rolnym. Tym samym konieczność opieki nad matką nie stanowiła jedynej przyczyny zaprzestania pracy rolniczej.

Między rezygnacją z prowadzenia gospodarstwa rolnego, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, istnieć musi bowiem bezpośredni związek, co oznacza, że rezygnacja z prowadzenia gospodarstwa rolnego podyktowana musi być właśnie i wyłącznie sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W postępowaniu prowadzonym w przedmiocie ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego organ administracji winien ustalić, czy starający się o świadczenie opiekun (wnioskodawca) jest zdolny do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka ta bowiem musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, tj. w realiach tej sprawy, musi powodować faktyczny brak możliwości prowadzenia gospodarstwa rolnego. Związek między rezygnacją z pracy bądź niepodejmowaniem zatrudnienia (lub zaprzestaniem prowadzenia gospodarstwa rolnego) przez wnioskodawcę, a sprawowaną przez niego opieką nad osobą niepełnosprawną, musi być bezpośredni i ścisły.

Zdaniem Sądu na gruncie niniejszej sprawy brak jest związku-przyczynowo skutkowego pomiędzy koniecznością opieki nad matką a rezygnacją przez skarżącego z prowadzenia gospodarstwa lub pracy w gospodarstwie. W rezultacie organy administracji słusznie odmówiły skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, co uczyniła w skardze, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.