Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2970/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 109 ust. 1 i 3; art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e; art. 82 ust. 1; art. 85 ust. 4;
journal: Dz.U. 2021 poz 1285
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - t.j.
article: art. 6 ust. 1 pkt 4; art. 13 pkt 2;
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 750; art. 734; art. 627; art. 628;
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 107 par 3; art. 7; art. 8; art. 77 par 1; art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Asesor WSA Robert Żukowski (spr.) Protokolant spec. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2023 r. sprawy ze skargi W. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 12 września 2022 r. nr 1413/2022/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 12 września 2022 r., nr [...], Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "Prezes NFZ"), działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust. 5, 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285 ze zm. - dalej także: "ustawa o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej: "k.p.a.") - po rozpatrzeniu odwołania [...] (dalej także: "skarżąca", "strona skarżąca" lub "[...]") utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej także: "Dyrektor DOW NFZ") z dnia 23 czerwca 2014 r., nr [...] stwierdzającą, że Pani G. L. (dalej "Zainteresowana" lub "Ubezpieczona") podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług do których stosuje się przepisy Kodeksu Cywilnego dotyczące zlecenia na rzecz ww. płatnika, w okresie od 1 października 2008 r. do 31 stycznia 2009 r.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu, pismem z dnia 24 kwietnia 2013 r., zwrócił się do Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu Przez G. L., z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych zawartych z [...]. Do wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dołączono: kserokopię zawartej przez strony umowy; protokół kontroli płatnika składek przeprowadzonej w dniach od 12 kwietnia 2011 r. do 27 września 2011 r. – w części dot. ubezpieczonej.

Pismem z dnia 16 maja 2013 r. zawiadomiono Skarżącą oraz Zainteresowaną o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ww. wniosku.

W toku postępowania ZUS uzupełniając materiał dowodowy w sprawie dołączył do akt sprawy: kserokopie rachunków od listopada 2003 r. do grudnia 2004 r. oraz za lata 2008, 2009, 2010; protokół kontroli z dnia 27 września 2011 r., protokoły przesłuchania, zastrzeżenia do ustaleń protokołu kontroli z dnia 7 października 2011 r. oraz informacje o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli z dnia 6 czerwca 2011 r.

Z kopii umowy zawartej pomiędzy stronami wynika, że przedmiotem umowy z dnia 01 października 2008 r. było: przygotowanie merytoryczne egzaminów licencjackich dla promowania studentów. Skarżący na żądanie Zainteresowanej wydać miał wszelkie niezbędne materiały i narzędzia a Zainteresowana po zakończeniu pracy miała się rozliczyć z otrzymanych materiałów i narządzi.

W zastrzeżeniach do ustaleń protokołu kontroli z dnia 07 października 2011 r. płatnik składek podniósł m.in, że nie istnieje narzucona przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego podstawa programowa dla poszczególnych kierunków studiów, w tym dla kierunku filologia prowadzonego przez Płatnika; wykładowcy samodzielnie dokonują treści programowych, metod, technik, środków i narzędzi przekazywania wiedzy w toku każdego przygotowywanego cyklu wykładu (kursów); Płatnik nie narzucał prowadzącym wykłady czegokolwiek, oczekując tylko konkretnego efektu, a współdziałanie przejawiało się w tworzeniu warunków materialnych do prowadzenia wykładów, w tym zapewnieniu miejsca i niezbędnych sprzętów technicznych, konsultowaniu z prowadzącym zakresu czasowego kursu, aby możliwym było organizacyjne ułożenie zajęć, przekazywanie informacji o studentach, poziomie ich zaawansowania; wykładowcy corocznie opracowują sylabusy do prowadzonych zajęć; Płatnik powierza wykonanie określonego rezultatu, obejmującego koncepcyjne opracowanie i przeprowadzenie autorskiego cyklu wykładów oraz stworzenie dobór materiałów dydaktycznych do opracowanego kursu, spójnych z tematyką kursu i składającą się na całokształt kursu; wykłady są opracowane i przeprowadzane przez prowadzących jak również opracowywane przez nich materiały dydaktyczne do wykładów, spełniają kryteria uznania ich za utwory w rozumieniu przepisów ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

W informacji o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli z dnia 06 grudnia 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż nie uwzględnił ww. zastrzeżeń złożonych przez Płatnika argumentując m.in., że: "dzieła" w postaci cyklu wykładów, opieki promotorskiej lub prowadzenia seminariów nie spowodują samoistnego zrealizowania tego celu w postaci nabycia pewnej wiedzy przez studentów czy też obrony pracy dyplomowej. Zdarzenia te są niezależne od działań wykonującego umowę. Wykonujący umowy przystępując do ich realizacji, nie mieli pewności, że mimo własnych starań, zakładany rezultat osiągną. Nie wynik, ale określone działania były istotne dla realizacji umowy i z tych działań wykładowcy byli rozliczani. Uczelnia weryfikowała stan realizacji dzieła w oparciu o składane co miesiąc sprawozdania z ilości odbytych zajęć. Wskazano także, iż wykładowcy prowadzili zajęcia celem zrealizowania z góry ustalonego harmonogramu i byli świadomi istnienia ram przedmiotów i muszą dostosować się do wymagań danego przedmiotu. Wykładowcy nie mogli w całości decydować samodzielnie o miejscu i czasie wykonywania tych umów, a czynności przez nich wykonywane były powtarzalne, w określonych odstępach czasu, w godzinach pracy uczelni, a umowy zawierano na okres semestru lub roku akademickiego. Z umów i list rachunków wynika, że wynagrodzenie za wykonanie umowy rozliczane było wg stawek godzinowych. To liczba przepracowanych godzin determinowała wysokość osiągniętego przychodu. Wynagrodzenie wypłacane było wykładowcom do 10 dnia miesiąca następującego po miesiącu, za który sporządzono sprawozdanie (rozliczenie czasu pracy), w który wykazano dni i przepracowane godziny.

W pismach kierowanych przez płatnika składek w toku postępowania Skarżąca wyraźnie zaznaczyła, że przedmioty umów zawieranych pomiędzy stronami, jak i sposób ich wykonania nie pozwalają na kwalifikowanie ich jako umów o świadczenie usług, do których zastosowanie mają przepisy dotyczące umowy zlecenia, ale jako umowy o dzieło.

Takie samo stanowisko prezentował płatnik składek: w trakcie kontroli ZUS, co bezpośrednio wynika z treści złożonych zastrzeżeń do protokołu kontroli.

Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, decyzją nr [...] z dnia 20 czerwca 2014 r. stwierdził, iż zainteresowana podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jako osoba wykonująca umowę o świadczenie usług w rozumieniu art. 750 k.c., zawartą z płatnikiem składek w okresach: 01 października 2008 r. do 31 stycznia 2009 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania oraz treść zastosowanych przepisów prawa. W ocenie organu ocena charakteru prawnego przedmiotowego kontraktu zależy nie od jego nazwy, ale od rzeczywistej treści oraz celu i zgodnego zamiaru stron (art.5 § 2 k.c.). Analiza umowy w niniejszej sprawie pozwala w ocenie organu na jednoznaczne sformułowanie poglądu, że jest to umowa o dzieło. Jest to umowa o świadczenie usług do której, na podstawie art. 750 k.c., stosowane będą odpowiednio przepisy dotyczące zlecenia.

Od ww. decyzji organu I instancji strona wniosła odwołanie.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, pismami z dnia 29 października 2014 r. poinformował strony, że na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. mają prawo brać czynny udział w każdym stadium postępowania a przed wydaniem decyzji mogą wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Decyzją nr [...] z dnia 12 września 2022 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia rozpatrując ww. odwołanie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawiono dotychczasowy przebieg postępowania, stanowiska stron oraz treść zastosowanych przepisów prawa. Organ II instancji wskazał m.in., iż analizując treść czynności, które miały być wykonywane w ramach m.in. spornej umowy, należy stwierdzić, iż zadania te stanowią powtarzalny ciąg czynności do wykonania, zatem nie ma możliwości sprecyzowania konkretnego rezultatu, do którego miałoby doprowadzić wykonanie umowy. Ponadto organ II instancji rozpatrując odwołanie stwierdza, że w przedmiotowej sprawie wykonywane czynności miały miejsce w ramach okresowego, ciągłego zatrudnienia (rok akademicki 2008/2009) co pozwala przyjęcie, że celem stron nie było zawarcie umowy o dzieło i rozliczanie się za jej wynik, ale wykonywanie powtarzalnej pracy za wynagrodzeniem ustalonym w jednostkach czasowych.

Organ II instancji stanął na stanowisku, iż elementy określone w treści umowy, które zobowiązywały Zainteresowaną do przygotowania merytorycznego egzaminów licencjackich dla promowanych studentów, nie mogą być uznane za wykonywanie umowy o dzieło, bowiem nie dochodzi tu do wytworzenia konkretnego zindywidualizowanego rezultatu.

W kontekście prezentowanego stanowiska strony skarżącej wyjaśniono także, iż postępowania sądowe prowadzone w sprawie objęcia ubezpieczeniami społecznymi, w których zapadły wyroki, na które we wniesionym odwołaniu powołuje się pełnomocnik płatnika składek, zostały umorzone, o czym świadczy pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział we Wrocławiu z dnia 03 czerwca 2015 r., znak [...] i załączony do niego przykładowy wyrok Sądu Apelacyjnego [...] [...] Wydział [...] z dnia 01 kwietnia 2015 r., sygn. akt [...] oraz przykładowe postanowienie Sądu Okręgowego [...], z dnia 09 kwietnia 2015 r., sygn. akt [...].

Zwrócono również uwagę, iż decyzja została wydana przez organ I instancji z naruszeniem trzydziestodniowego terminu do jej wydania, co zostało uregulowane przepisami ustawy o świadczeniach (art. 109 ust. 4), które stanowią przepisy szczególne w stosunku do przepisów k.p.a. (art. 35). Należy się zgodzić, iż wyznaczony ustawą o świadczeniach termin na wydanie rozstrzygnięcia został przekroczony. Organ przekraczając termin rozpoznania sprawy podejmował jednak czynności dążące do ustalenia stanu prawnego i faktycznego, które w konsekwencji skutkowały wydaniem decyzji.

Zdaniem Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w niniejszym postępowaniu organ I instancji zgromadził pełny materiał dowodowy aby wyjaśnić okoliczności istotne dla sprawy i wydań decyzję w zakresie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej przez Zainteresowaną umowy z [...]. Wyjaśniono, iż nie przeprowadzono dowodów na okoliczność zgodnego zamiaru stron i celu umowy o dzieło zawartej przez Zainteresowaną z [...] bowiem zgodny zamiar stron i cel umowy jest organowi znany już na podstawie zgromadzonej dokumentacji. Ponadto organ nie neguje zgodnego zamiaru stron podpisania umowy o dzieło, gdyż zgodny zamiar stron obejmował niezgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego oraz nieopłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne. Przesłuchanie stron potwierdziłoby jedynie, że strony świadomie zawarły umowę o dzieło i taki był ich zamiar. W postępowaniu zgromadzono pełny materiał dowodowy tzn. zawarte przez strony umowy zostały sformułowane w sposób pozwalający na zakwalifikowanie ich charakteru prawnego bez potrzeby uzupełniania materiału o kolejne dowody. Ponadto płatnik składek jak i Zainteresowany w trakcie prowadzonego postępowania przed organem, jak i wcześniej przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych składali wyjaśnienia, które zostały uwzględnione w niniejszej sprawie oraz dołączone do akt sprawy. Nie zachodziła zatem potrzeba przeprowadzenia kolejnych dowodów.

Pismem z dnia 26 października 2022r. Wyższa Szkoła Bankowa z/s we Wrocławiu, skierowała do WSA w Warszawie skargę na powyższą decyzję, zarzucając naruszenie:

1. przepisów prawa skutkujących nieważnością decyzji tj.:

a) art. 109 oraz art. 66 ust. 2 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowych ze środków publicznych (dalej: "ustawa o świadczeniach") poprzez ich zastosowanie, mimo że nie stanowią podstawy materialnoprawnej do wydania decyzji i tym samym spełnienie przesłanki nieważności z art. 156 § 1 pkt. 2) k.p.a.;

2. przepisów prawa procesowego tj.:

a) art. 109 ust. 4 zd. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu decyzji co do istoty sprawy tożsamej z decyzją organu pierwszej instancji, pomimo iż decyzja ta została wydana po upływie ustawowego i niepodlegającego przedłużeniu terminu 30 dni od dnia wniesienia wniosku przez ZUS O/Wrocław;

b) art. 7, 77 § 1, 78 § 2 i 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w szczególności poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło, protokołu kontroli ZUS z 2008 r., z przesłuchania świadka oraz przesłuchania Ubezpieczonego,

c) art. 8 k.p.a. przez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydanie decyzji z pominięciem ustaleń protokołu kontroli ZUS przeprowadzonego w okresie 19.03.2008r. do 14.04.2008r. w konfrontacji z protokołem kontroli ZUS z okresu 12.04.2011r. do 27.09.2011r. prezentujących odmienne stanowiska organu przy tożsamych stanach faktycznych i prawnych zwłaszcza w zakresie treści i charakteru prawnego umów zawieranych przez Płatnika z innymi zainteresowanymi oraz Ubezpieczonym;

3. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a) art. 627 k.c. poprzez jego niezastosowanie przy stwierdzeniu przez organ administracji rodzaju umowy cywilnoprawnej, z tytułu zawarcia której płatnik dokonuje zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło;

b) art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 3531 k.c. przez błędną wykładnię woli stron zawartej w umowie o dzieło, polegającą na niedostatecznym rozważeniu woli stron wyrażonej w treści umowy, a mianowicie w postaci rezultatu umowy polegającego na stworzeniu koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowaniu studentom, jak również materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, przeprowadzeniu zaliczeń i egzaminów, opracowaniu recenzji i przygotowaniu studentów do obrony prac dyplomowych;

c) art. 750 k.c. w zw. z 734 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, że umowa zawarta między płatnikiem a Ubezpieczonym była umową o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu;

d) w konsekwencji powyższego naruszenie:

- art. 66 ust. 1 pkt e w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że Ubezpieczony podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie od 1 października 2008 r. do 31 stycznia 2009 r.;

- art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej jako: "ustawa systemowa"), poprzez błędną ich wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż zgodnie z przepisami ustawy systemowej należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów skutkowałaby wnioskiem przeciwnym.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, strona wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji ewentualnie o uchylenie decyzji organów I i II instancji w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania i kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.

W uzasadnieniu skargi strona rozwinęła podniesione zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym ta kontrola stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sąd w ramach swojej właściwości dokonuje zatem kontroli aktów z zakresu administracji publicznej z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnymi jak i prawem procesowym.

Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zw. dalej "p.p.s.a." - Dz. U.2023 poz.259).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie jest ona zasadna.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest, czy umowa zawarta przez [...] jako płatnikiem składek z uczestnikiem była umową o dzieło, czy też inną umową o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami ustawy - kodeks cywilny stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Istota sprawy sprowadza się więc do stwierdzenia czy uczestnik postępowania podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych umów.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu nieważności postępowania wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Sąd nie podzielił zarzutu skargi, że decyzje organów I i II instancji wydane zostały bez podstawy materialnoprawnej. W ocenie sądu przy wydawaniu decyzji nie naruszono przepisów art. 109 oraz art. 66 ust. 2 pkt 1 lit e ustawy o świadczeniach, gdyż Narodowy Fundusz Zdrowia był uprawniony do wydania decyzji o objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika, w oparciu o art. 109 ustawy o świadczeniach na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponieważ w kompetencjach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie leży obowiązek wydania decyzji w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego, kiedy osoba z tytułu umowy zlecenia podlega wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu. W analizowanej sprawie uczestnik posiadał inny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych zatem na podstawie art. 109 ust. 1 i 3 ustawy o świadczeniach organ rentowy zgłosił wniosek do Narodowego Funduszu Zdrowia o wydanie decyzji rozstrzygającej w zakresie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu zawartych z [...] umów. Brak zatem podstaw do stwierdzenia nieważności wydanych w sprawie decyzji.

Odnosząc się natomiast do zasadności merytorycznej zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazać należy, iż podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowi przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, którymi są m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z przepisami k.c., stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osoby z nimi współpracujące. W związku z powyższym osoba spełniająca przesłanki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdzone zostało wprost, że obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlegają (...) osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (...). Przepis ten wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. Natomiast zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Z kolei według art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Jednocześnie do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Wobec powyższego sam fakt nazwania umowy "umową o dzieło" nie przesądza o jej charakterze. Wobec powyższego ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług", która nie jest regulowana innymi przepisami, pociąga za sobą obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Nie nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot decydują o faktycznym charakterze współpracy.

Zgodnie z art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu.

Natomiast zgodnie z art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 K.c., wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową w której podstawa jest "rezultat usługi".

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organ prawidłowo ustalił, że uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów o świadczenie usług zawartych ze skarżącą, brak jest bowiem podstaw do przyjęcia, że czynności wykonywane przez ubezpieczoną wynikające z ww. umowy i polegające na przygotowaniu egzaminów dla promowanych studentów zgodnie z harmonogramem danego roku akademickiego miały charakter niestandardowy, niepowtarzalny i spełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego.

Z treści zawartych umów wynika, że ich przedmiotem było: przygotowanie merytoryczne egzaminów licencjackich dla promowania studentów. Skarżący na żądanie Zainteresowanej wydać miał wszelkie niezbędne materiały i narzędzia a Zainteresowana po zakończeniu pracy miała się rozliczyć z otrzymanych materiałów i narządzi.

Zdaniem Sądu w omawianej sytuacji słusznie organy uznały, iż zainteresowana realizując umowę zawartą z płatnikiem składek realizowała czynności powtarzalne, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych. Przy tego typu czynnościach trudno uznać, że polegały one "na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła" (w myśl przepisów o umowie o dzieło zawartych w k.c.). Zasadnie organ wskazując tu na orzecznictwo podkreślał, iż dzieło powinno mieć byt samoistny, niezależny od działania wykonawcy i możliwość uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Nawet Jeżeli by uznać, że zgodnie z zastrzeżeniami wniesionymi przez płatnika składek choćby do protokołu kontroli "wykładowcy samodzielnie dokonują treści programowych, metod, technik, środków i narzędzi przekazywania wiedzy w toku każdego przygotowanego cyklu wykładów (kursów)", trudno wskazać w umowie indywidualnie oznaczony, samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła (rezultatu).

W sprawie niniejszej przyjęcie, iż strony łączyła umowa o dzieło podczas gdy z jej treści i sposobu wykonania wynikają cechy właściwe dla umów o świadczenie usług, byłoby niezgodne z właściwością stosunku prawnego. O kwalifikacji prawnej danego stosunku prawnego decydują bowiem jego elementy przedmiotowo istotne. Tymczasem czynności, do których wykonania zobowiązywał się uczestnik postępowania miały prowadzić do rezultatu w postaci przygotowania do egzaminu, jednakże w żadnym razie nie były one charakterystyczne dla umowy o dzieło. Wynikały bowiem z podjęcia określonych czynności niewymagających cech indywidualizacji, lecz staranności działania. Nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat, były one w istocie realizowane w ramach umów starannego działania, mających charakter umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

Mając powyższe na względzie stwierdzić należy, że w przypadku spornej umowy żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie zostało oznaczone. Umowa zawarta z Ubezpieczoną nie miała charakteru umowy o dzieło, albowiem dziełem w myśl przepisów kodeksu cywilnego nie może być świadczenie usług dydaktycznych. Przeprowadzanie egzaminów trudno uznać za samoistny rezultat umowy (dzieło) a jedynie za środek, który ma zapewnić przeprowadzenie nauczania na określonym poziomie. Wiedza zdobyta przez studentów oraz ewentualne wyniki w postaci zaliczonych egzaminów nie mogą być jednak utożsamione z wymaganym samoistnym i z góry określonym w umowie rezultatem.

Podkreślić należy, iż w zawartej umowie strony nie przewidywały określonego rezultatu w postaci zindywidualizowanego dzieła w rozumieniu przepisów k.c. czy też utworu w rozumieniu przepisów prawa autorskiego. Ogólne sformułowanie "przygotowanie merytoryczne egzaminów licencjackich dla promowanych studentów" w okresie całego pierwszego semestru roku akademickiego 2008/2009 przy jednoczesnym określeniu kwotowym wynagrodzenia w danym okresie wskazuje na brak charakteru dzieła o określonym rezultacie. Wynagrodzenie wypłacane za okres październik 2008 r. styczeń 2009 r. uczestnikowi postępowania określone zostało jako wypłacane w okresach na rzecz "wykładowcy", co potwierdza, iż charakter świadczonych usług opierał się na starannym działaniu w przedmiotowym okresie a nie rezultacie zleconych czynności.

W tej sytuacji odmienna ocena ww. dowodów, do której skarżąca była uprawniona, nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Nie doszło przy tym w sprawie do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Stanowisko skarżącej stanowi jedynie polemikę z oceną dokonaną przez organ, przy czym jej skutecznie nie podważa.

W ocenie Sądu prowadzenie przez uczestnika zleconych czynności jako "wykładowca" stanowiło ciąg czynności faktycznych poddanych reżimowi starannego działania, zmierzających przygotowania, czy też wytłumaczenia słuchaczom zagadnień związanych z danym egzaminem. Umowa nie precyzowała o jakie konkretnie dzieło miałoby chodzić. Nie określała efektu jaki miał być ich rezultatem, ani nawet tematu co jakich zajęć ma być przedmiotowe przygotowanie do egzaminu. Uczestnik postępowania mógł jedynie zobowiązać się do starannego przygotowania egzaminu merytorycznego wg najlepszej wiedzy. Zatem zainteresowany nie przyjął na siebie odpowiedzialności za rezultat w postaci konkretnego egzaminu z danej dziedziny.

W ocenie Sądu, treść umowy nie pozostawia wątpliwości, że miała one cel edukacyjny, dydaktyczny. Powyższe determinuje jej charakter prawny, jako umów o świadczenie usług.

Sąd stoi na stanowisku, że umowa zawarta z wykładowcą których przedmiotem jest przygotowanie merytoryczne egzaminu bez określenia jego choćby minimalnych parametrów wskazuje na zlecenia czynności merytorycznych w celach edukacyjnych, czyli przeprowadzenie danych zajęć seminaryjnych dotyczących przygotowania do egzaminu co nie może stanowić umowy o dzieło. W tego typu umowach nie można bowiem z góry określić zindywidualizowanego dzieła w rozumieniu tego przepisu. Nie może stanowić bowiem dzieła, ani samo przeprowadzenie wykładów, ćwiczeń, seminariów czy innego rodzaju zajęć choćby miało ono charakter niestandardowy, wyjątkowy dostosowany do wyjątkowych potrzeb słuchaczy, uczestników. Dzieła nie może stanowić wiedza czy opieka merytoryczna uzyskiwana przez słuchaczy wykładów lub uczestników zajęć seminaryjnych.

Zawarte przez strony umowy nie zawierały żadnych postanowień świadczących o odpowiedzialności za wady dzieła. Uczestnik postępowania w związku z tym, nie podlegał jakiejkolwiek odpowiedzialności za wady dzieła, co jest jedną z cech odróżniających umowę rezultatu od umowy starannego działania.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, organ dokonał prawidłowej interpretacji charakteru przedmiotowych umów oraz prawidłowo zastosował art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach uznając, że uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, ponieważ wykonywał pracę na podstawie innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia.

Za niezasadny należy także uznać zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 kpa poprzez dowolne i niewyczerpujące ustalenie stanu faktycznego sprawy. Zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu najistotniejszym dowodem w sprawie są właśnie zawarte między stronami umowy. Zostały one bowiem sformułowane w sposób pozwalający na zakwalifikowanie ich charakteru prawnego bez potrzeby uzupełniania materiału o kolejne dowody.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.