Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1411/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6313 Cofnięcie zezwolenia na broń
Hasła tematyczne: Broń i materiały wybuchowe
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 3, art. 145, art. 151, art. 183, art. 184, art. 189, art. 204
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 9, art. 10, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 15, art. 15h, art. 18
journal: Dz.U. 2019 poz 284
law: Ustawa z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (t. j)
article: art. 2, art. 31, art. 78
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński Sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant: starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 2278/19 w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia 22 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną myśliwską do celów łowieckich 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od S. B. na rzecz Komendanta Głównego Policji kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 28 lutego 2020 r., II SA/Wa 2278/19, oddalił skargę S. B. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia 22 sierpnia 2019 r. nr: [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na broń palną myśliwską do celów łowieckich.

Zaskarżoną decyzją, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 268a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji (Dz. U. z 2019 r. poz. 284),Komendant Główny Policji utrzymał w mocy decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Katowicach z 11 lipca 2019 r. nr [...] o cofnięciu S. B. pozwolenia na broń palną myśliwską do celów łowieckich.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że w związku z uzyskaną informacją, iż S. B. przebywał w szpitalu ze względu na uraz głowy, organ pierwszej instancji powziął uzasadnione wątpliwości co do jego zdolności psychofizycznej do dysponowania bronią. Z tego względu, na podstawie art. 15 ust. 5 ustawy o broni i amunicji, zobowiązał S. B. do poddania się badaniom psychologicznym i przedstawienia wydanego na ich podstawie orzeczenia, co zobowiązany wykonał dostarczając organowi pozytywne dla niego orzeczenie lekarskie z 28 marca 2018 r. nr [...]i orzeczenie psychologiczne z 26 marca 2019 r. nr [...]. Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach skorzystał z przysługujących uprawnień i zaskarżył powyższe orzeczenia. W wyniku ponownych badań przeprowadzonych w trybie odwoławczym wydano 23 maja 2019 r. orzeczenie lekarskie nr [...], stwierdzające, że S. B. należy do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o broni i amunicji i nie może dysponować bronią oraz orzeczenie psychologiczne z 14 maja 2019 r. nr [...], w którym wskazano, że nie należy do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy o broni i amunicji i może dysponować bronią. Organ stwierdził, że negatywne orzeczenie lekarskie uniemożliwia zachowanie pozwolenia na broń i w związku z tym organy Policji były zobligowane do cofnięcia S. B. pozwolenia na jej posiadanie. Powyższe orzeczenie jest wiążące dla organu Policji, bowiem wyeliminowało orzeczenie lekarskie z 28 marca 2019 r. nr [...] wydane w pierwszej instancji przez lek. M. G., które nie ma decydującej mocy dowodowej i wpływu na sposób rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Obowiązek nałożony na stronę na podstawie art. 15 ust. 5 ustawy o broni i amunicji obejmuje przedstawienie dwóch odrębnych orzeczeń, które rozstrzygają o zdolności do dysponowania bronią w dwóch różnych zakresach i są wydawane przez różne podmioty, tj. upoważnionego lekarza i psychologa. Okoliczność, że strona uzyskała pozytywne orzeczenia psychologiczne w dwóch instancjach i lekarskie w pierwszej instancji, nie może przesądzić o zachowaniu jej pozwolenia na broń palną myśliwską, w sytuacji, gdy orzeczenie lekarskie w drugiej instancji uzyskała negatywne. Zgodnie bowiem z wolą ustawodawcy, jeżeli którekolwiek z orzeczeń (czy to lekarskie, czy psychologiczne) nie potwierdza zdolności do dysponowania bronią, to okoliczność taka stanowi samoistna podstawę do obligatoryjnego cofnięcia pozwolenia na broń palną, na każdy jej rodzaj i bez względu na cel, w którym została wydana, co wynika z art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o broni i amunicji. W takich przypadkach ustawodawca nie pozostawił organom Policji możliwości wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy, przyznając tym samym bezwzględnie pierwszeństwo interesowi społecznemu. Nie ma też w ocenie organu podstaw prawnych, o co wnosi strona, do skierowania na ponowne badania do innego ośrodka, skoro w jej przypadku zostały wydane w drugiej instancji ostateczne orzeczenia lekarskie i psychologiczne. Oznacza to, że w przedmiotowej sprawie organy Policji nie mają już uprawnień, ani narzędzi do wyjaśniania rozbieżności między orzeczeniami lekarskimi wydanymi w różnych instancjach. Tym samym orzeczenie lekarskie wydane stronie w trybie odwoławczym stwierdzające, że nie posiada ona zdolności fizycznej i psychicznej, do dysponowania bronią, należy uznać za ostateczne.

Komendant zaznaczył, że na sposób niniejszego rozstrzygnięcia nie może mieć wpływu kolejne pozytywne orzeczenie lekarskie nr [...] z 5 czerwca 2019 r. wydane w pierwszej instancji, które strona przedłożyła. Dwuinstancyjna procedura badania lekarskiego w przypadku strony została już zakończona, bowiem w obrocie prawnym znajduje się ostateczne orzeczenie wystawione w trybie odwoławczym i nie jest dopuszczalne przeprowadzenie dowodu przeciwko takiemu orzeczeniu. Bez znaczenia dla ustalenia zdolności do dysponowania bronią pozostają także w ocenie organu korzystnie o nim świadczące dowody, jak opinia Prezesa Koła Łowieckiego "[...]", [...] K. S., czy podziękowania z Przedszkola Nr [...] w [...]. Organ odwoławczy wyjaśnił też, że wbrew poglądowi strony wezwanie jej przez Komendanta Wojewódzkiego Policji w Katowicach do przedstawienia orzeczeń potwierdzających zdolność do posługiwania się bronią palną, a także wniesienie odwołań od pozytywnego orzeczenia lekarskiego i psychologicznego wydanego w pierwszej instancji, było nie tylko zgodne z uprawnieniem nadanym organowi Policji przez ustawodawcę w art. 15h ust. 2 ustawy o broni i amunicji, ale także słuszne i celowe, gdyż wszelkie okoliczności dotyczące stanu zdrowia, jakie posiadacz broni może udowodnić, powinny być wykazane za pomocą badań wykonanych przez właściwych lekarzy i psychologów w trybie przewidzianym przez przepisy ustawy o broni i amunicji oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 grudnia 2015 r. w sprawie badań lekarskich i psychologicznych osób występujących o wydanie pozwolenia lub zgłaszających do rejestru broń pneumatyczną oraz posiadających pozwolenie na broń lub zarejestrowaną broń pneumatyczną (Dz. U. z 2015 r. poz. 2210). Przekonanie zatem strony, że do zastosowania wobec niej art. 15 ust. 5 ustawy o broni i amunicji, a następnie złożenia przez organ pierwszej instancji odwołania od orzeczeń brak było podstaw, jest błędne. W ocenie organu odwoławczego zarzuty strony dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego są niezasadne.

Skargą S. B. zaskarżył powyższą decyzję, zarzucając jej naruszenie: art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o broni i amunicji, przez utrzymanie w mocy decyzji o cofnięciu pozwolenia na broń pomimo braku przesłanek faktycznych do jej wydania; art. 6, art. 7, art. 8 k.p.a., poprzez wydanie decyzji wyłącznie na jednym, budzącym wątpliwości orzeczeniu lekarskim, pomimo istnienia przeciwnych orzeczeń i braku podstaw faktycznych do stwierdzenia, że wystąpiły okoliczności uzasadniające cofnięcie pozwolenia na broń, a także przez oparcie się na przesłankach, które nie zostały w żaden sposób udowodnione.

W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie.

Pismem z 22 lutego 2020 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie: art. 18 ust. 1 pkt. 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 2 i 4 oraz art. 15f w zw. z art. 15a ust. 2 ustawy o broni i amunicji; art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 2 i 4 w zw. z art. 15h ust. 5 oraz art. 15 ustawy o broni i amunicji; art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.; art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. i 77 § 1 k.p.a.; art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a.; art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a.; art. 8 k.p.a. i 9 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w uzasadnieniu przywołanego na wstępie wyroku stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, że w związku z uzyskaną informacją, iż S. B. przebywał w szpitalu ze względu na uraz głowy oraz po przesłuchaniu z jego udziałem świadków na temat jego zachowania, dostatecznie uzasadniało podejrzenie, iż może on należeć do kręgu osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o broni i amunicji i w tej sytuacji organ mógł go zobowiązać do niezwłocznego poddania się badaniu lekarskiemu i psychologicznemu oraz do przedstawienia wydanego na ich podstawie orzeczeń. Bezsporne jest, że w dostarczonych przez S. B. orzeczeniach: lekarskim z 28 marca 2019 r. nr [...]i psychologicznym z 26 marca 2019 r. nr [...]stwierdzono, że nie należy do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2, 3 i 4 ustawy o broni i amunicji i wobec powyższego może dysponować bronią. Jak wynika z akt sprawy Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach skorzystał z możliwości weryfikacji orzeczenia lekarskiego i psychologicznego i złożył odwołania do podmiotu odwoławczego w celu jednoznacznego określenia jego zdolności psychofizycznej do dysponowania bronią. W związku z powyższym orzeczeniem lekarskim z 23 maja 2019 r. nr [...], wydanym przez lekarza upoważnionego do badań lekarskich osób występujących o wydanie pozwolenia na broń lub zgłaszających do rejestru broń pneumatyczną oraz osób posiadających pozwolenie na broń lub zarejestrowaną broń pneumatyczną – mgr M. K., stwierdzono, że należy do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o broni i amunicji i wobec tego nie może dysponować bronią. Natomiast orzeczeniem psychologicznym z 14 maja 2019 r. nr [...] wskazano, że nie należy on do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy o broni i amunicji i może dysponować bronią. Organy Policji wydając decyzje zarówno w pierwszej, jak i w drugiej instancji, wskazywały na wiążącą moc powyższego negatywnego orzeczenia lekarskiego i tym samym brak możliwości weryfikowania go w ramach prowadzonego postępowania o cofnięcie pozwolenia na broń. Zdaniem Sądu powyższe stanowisko organów Policji należy uznać za prawidłowe. Orzeczenie lekarskie, wydane w trybie odwołania, jest ostateczne, a więc niepodważalne. W konsekwencji – wbrew stanowisku skarżącego – organy Policji są nim związane i nie mogą dokonywać jego oceny. Niezależnie od powyższego każde z tych orzeczeń (psychologiczne lub lekarskie) z osobna, ma znaczenie w sprawie w ten sposób, że jeżeli jedno z nich dyskwalifikuje stronę do posiadania pozwolenia na broń, to drugie z nich nawet, jeśli jest pozytywne, w konsekwencji dyskwalifikuje stronę do posiadania broni.

Ponadto Sąd podniósł, że skoro badania ogólne, badania psychologiczne i w razie potrzeby badania specjalistyczne oraz pomocnicze i konsultacje specjalistyczne przewidziane w rozporządzeniu, a opisane już wyżej, mają za zadanie dokonać całościowej oceny stanu zdrowia fizycznego oraz psychicznego, to fakt ten wyklucza ewentualność przeprowadzenia w postępowaniu w sprawie cofnięcia pozwolenia na posiadanie broni dowodu na okoliczności objęte treścią tych orzeczeń i takie stanowisko jest już utrwalone w judykaturze. Sąd powołał się przy tym na pogląd przedstawiony w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 26 czerwca 2019 r. II OSK 1606/18, w którym wskazano, iż "Tryb wynikający z ustawy o broni i amunicji przewiduje możliwość kwestionowania wydanego orzeczenia jedynie poprzez złożenie odwołania uregulowanego w art. 15h ustawy o broni i amunicji. Dopuszczalność odwołania jest jedną z gwarancji rzetelności wydanego orzeczenia. Dodatkowo gwarancją rzetelności wydawanych orzeczeń jest przewidziany przez ustawę tryb wyłaniania osób uprawnionych do wykonywania badań lekarskich (art. 15b ustawy o broni i amunicji) oraz system kontroli sprawowany przez wojewodę (art. 15i i art. 15j ustawy o broni i amunicji). Ustawa o broni i amunicji wprowadza więc zamknięty katalog środków dowodowych mogących służyć ocenie okoliczności faktycznej w postaci stanu zdrowia osoby ubiegającej się o pozwolenie na broń lub posiadającej takie pozwolenie. Tego rodzaju ograniczenie jest proporcjonalne do zagrożeń, jakie mogą wynikać z posiadania broni przez osobę, której stan zdrowia na to nie pozwala". W tej sytuacji, zdaniem Sądu, zarówno Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach, jak i Komendant Główny Policji nie byli upoważnieni do kontrolowania prawidłowości wydania powyższego orzeczenia lekarskiego oraz dokonywania jego oceny w ramach swobodnej oceny dowodów. Skoro lekarz w ostatecznej opinii stwierdził brak zdolności skarżącego do posiadania broni to powoływanie kolejnych lekarzy do wydawania opinii jest zbędne i następna opinia nie może być uznana za istotny dowód w sprawie. Wobec powyższego brak jest w ocenie Sądu podstaw do uwzględnienia zarzutów S. B. odnośnie niewyjaśnienia przez organy Policji stanu faktycznego sprawy, w szczególności zaniechania oceny orzeczenia lekarskiego. Zarzuty skarżącego zmierzają bowiem w rzeczywistości do zakwestionowania okoliczności objętych treścią ostatecznego orzeczenia wydanego przez uprawnioną do tego osobę.

Zdaniem Sądu, w oparciu o ostateczne orzeczenie lekarskie z 23 maja 2019 r. nr [...] organy Policji były zobowiązane do wydania decyzji cofającej skarżącemu pozwolenie na broń palną myśliwską do celów łowieckich na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy o broni i amunicji. W orzecznictwie niekwestionowany pozostaje pogląd, że dopiero wydanie orzeczenia ostatecznego, od którego nie przysługuje środek zaskarżenia w toku instancyjnym, przesądza w znaczeniu prawnym o posiadaniu przez daną osobę stanu zdrowia, warunków i odpowiednich predyspozycji do posługiwania się bronią palną. Sformułowanie art. 18 ust. 1 ustawy "właściwy organ Policji cofa pozwolenie na broń" jest kategoryczne i oznacza obowiązek cofnięcia pozwolenia w wypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek przewidzianych w art. 15 ust. 1 pkt 1-6.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego zawartych w skardze Sąd stwierdził, że są one niezasadne. Organy orzekające w sprawie nie dopuściły się naruszenia przepisów ustawy o broni i amunicji oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem prawidłowo i wszechstronnie ustaliły stan faktyczny sprawy, w sposób wyczerpujący zebrały, rozpatrzyły materiał dowodowy, a także prawidłowo uzasadniły rozstrzygnięcie i na tej podstawie odmówiły wydania skarżącemu pozwolenia na broń palną. Nie można zgodzić się z też w ocenie Sądu z zarzutem skargi mówiącym o wadliwości wydania kwestionowanego przez stronę skarżącą orzeczenia z powodu przekroczenia 30 dniowego terminu do rozpatrzenia odwołania od orzeczenia lekarskiego. Trzeba bowiem mieć na względzie, że termin wskazany w art. 15h ust. 5 ustawy na przeprowadzenie badania w terminie 30 dni od dnia otrzymania odwołania, nie jest terminem zawitym, lecz instrukcyjnym, bowiem za te pierwsze uważa się tylko terminy do wniesienia środków zaskarżenia, albo terminy, które ustawa za takie uznaje. Oznacza to, iż jego przekroczenie nie ma wpływu na prawidłowość merytoryczną orzeczenia lekarskiego, a dalszej kolejności samego rozstrzygnięcia organu Policji.

Reasumując Sąd podniósł, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a zawarte w skardze zarzuty naruszenia przepisów ustawy o broni i amunicji są niezasadne. Sąd nie dostrzegł także naruszeń prawa procesowego, które skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- dalej "p.p.s.a.".

Skargą kasacyjną S. B. zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie:

I. przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię, tj. art. 18 ust. 1 pkt, 2 w zw. z 15h ust. 2 i ust. 7 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji, poprzez uznanie, iż organy policji drugiej instancji, tj. Komendant Główny Policji jest związany wydanym w trybie odwołania orzeczeniem lekarskim lub psychologicznym, i jest ono dla niego orzeczeniem ostatecznym i niepodważalnym, a co za tym idzie nie ma on możliwości weryfikowania owego orzeczenia i dokonywania jego oceny w ramach prowadzonego postępowania o cofnięcie pozwolenia na broń, podczas gdy ustawa wyraźnie wskazuje, że tylko osoba ubiegająca się o pozwolenie na broń oraz komendant wojewódzki Policji właściwy ze względu na miejsce zamieszkania tej osoby mogą złożyć odwołania od orzeczeń lekarskich lub psychologicznych, a zatem tylko dla ww. podmiotów, nie dla Komendanta Głównego Policji, orzeczenie wydane w trybie odwoławczym jest ostatecznym i pozbawionym możliwości oceny, co doprowadziło do wydania zaskarżonego wyroku w oparciu o błędną rozszerzającą wykładnię prawa materialnego;

II. przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1) art. 1 i art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 i art. 78 Konstytucji RP, przez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi zamiast jej uwzględnienia w wyniku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na uznaniu, iż organy policji, a w szczególności organ II instancji Komendant Główny Policji, nie jest uprawiony do kontrolowania prawidłowości wydawanych orzeczeń lekarskich i dokonywania ich oceny w kontekście całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a wydane w trybie odwoławczym orzeczenie jest również dla Komendanta Głównego Policji ostateczne, a więc niepodważalne, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, iż orzeczenie lekarskie wydane w trybie odwoławczym przez lek. M. K. z dnia 23 maja 2019 r. nr [...], stwierdzające, że skarżący należy do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt. 2 i 4 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji i nie może dysponować bronią, jest dowodem w sprawie arbitralnym, niepodlegąjącym żadnej kontroli przez organy policji i sądy administracyjne, a wydana w sprawie decyzja i następnie wyrok oparte zostały na postawie dowodu, którego sposób przeprowadzenia nosi znamiona dowolności, jest sprzeczny z zasadą swobodnej oceny dowodów, a także z zasadą dwuinstancyjności i zasadą prawdy obiektywnej, obligującą organy administracyjne do podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;

2) art. 1 i art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 9 k.p.a. i art. 10 k.p.a. przez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi zamiast jej uwzględnienie w wyniku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegającym na nie zapewnieniu skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu, w tym uniemożliwieniu mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, a także na braku należytego i wyczerpującego informowania skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, w szczególności braku poinformowania skarżącego o treści odwołań i ich uzasadnień złożonych przez Komendanta Wojewódzkiego Policji w Katowicach od dostarczonych przez skarżącego orzeczeń lekarskich;

3) art. 1 i art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z 15 k.p.a., art. 78 Konstytucji RP, a także w związku z art. 15h ust. 1 i ust. 7 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji przez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi zamiast jej uwzględnieniu w wyniku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na tym, że procedura wydania orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego w trybie odwoławczym wskazana w art. 15h ustawy o broni i amunicji, pozbawia drugą stronę, a tj. stronę ubiegającą się o pozwolenie na broń lub komendanta wojewódzkiego Policji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania ww. osoby, która nie składa odwołania od orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego możliwości jakiegokolwiek zakwestionowania treści wydanego orzeczenia w tym trybie, co prowadzi do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, a tym postępowania administracyjnego.

Z uwagi na powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, złożonej w terminie, organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Podczas rozprawy w dniu 9 maja 2023 r. pełnomocnik skarżącego poparła skargę kasacyjną i wnioski w niej zawarte.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

Natomiast orzekając na tej podstawie Sąd odwoławczy uznał, iż przedstawione zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa procesowego i materialnego pozostają w realiach tej sprawy nieusprawiedliwione.

Przede wszystkim, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, przeprowadził prawidłową kontrolę legalności zaskarżonej decyzji o cofnięciu skarżącemu pozwolenia na broń palną myśliwską do celów łowieckich i trafnie zastosował konstrukcję prawną oddalenia wniesionej skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. gdyż ta nie zasługiwała na uwzględnienie. Również wbrew zarzutom skargi kasacyjnej nie było uzasadnionych przesłanek do zastosowania przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. czy też art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. gdyż w realiach tego postępowania nie ujawniono innych naruszeń przepisów postępowania, w tym przywołanych w kasacji norm art. 7, 77 § 1, 80 czy też art. 9 i 10 k.p.a., jak też nie doszło w sprawie do naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym wskazanych we wniesionym środku odwoławczym norm art. 18 ust. 1 pkt. 2 w zw. z 15h ust. 2 i ust. 7 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji.

Na wstępie zauważyć trzeba, że prawo do posiadania broni nie należy w polskim systemie prawa do kategorii praw i wolności osobistych obywatela, gdyż jest to uprawnienie ściśle reglamentowane. Udzielenie osobie fizycznej prawa do dysponowania bronią palną stanowi zatem odstępstwo od generalnej reguły, że broń znajdować się powinna wyłącznie w rękach uprawnionych służb (wyroki NSA z 26 października 2017 r., II OSK 307/16; z 21 listopada 2012 r., II OSK 1292/11; z 14 listopada 2018 r., II OSK 2310/17). Z tych względów dostęp do broni podlega istotnym ograniczeniom, co wynika zarówno z monopolu państwa na stosowanie środków przemocy, jak i potrzeby zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego (wyroki NSA z 13 października 2005 r., II OSK 97/05; z 30 stycznia 2013 r., II OSK 1825/11; z 10 stycznia 2012 r., II OSK 1991/10).

Skarżący posiadał pozwolenie na broń palną myśliwską. W związku z uzyskaną informacją, iż S. B. przebywał w szpitalu ze względu na uraz głowy, Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach powziął uzasadnione wątpliwości co do jego zdolności psychofizycznej do dysponowania bronią. Z tego względu, na podstawie art. 15 ust. 5 ustawy o broni i amunicji, zobowiązał ww. do poddania się odpowiednim badaniom i przedstawienia wydanych na ich podstawie orzeczenia. Jak wynika z akt sprawy, w dostarczonych przez S. B. orzeczeniach: lekarskim z 28 marca 2019 r. nr [...] i psychologicznym z 26 marca 2019 r. nr [...] nie stwierdzono, przeciwskazań do dysponowania bronią.

Niemniej jednak Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach stosownie do uprawnienia wynikającego z dyspozycji art. 15h ust. 2 ustawy o broni i amunicji skorzystał z możliwości weryfikacji orzeczenia lekarskiego i psychologicznego i złożył odwołania do podmiotu odwoławczego w celu jednoznacznego określenia zdolności psychofizycznej skarżącego do dysponowania bronią. W związku z powyższym orzeczeniem lekarskim z 23 maja 2019 r. nr [...], wydanym przez lekarza upoważnionego do badań lekarskich osób występujących o wydanie pozwolenia na broń lub zgłaszających do rejestru broń pneumatyczną oraz osób posiadających pozwolenie na broń lub zarejestrowaną broń pneumatyczną M. K., stwierdzono, że skarżący należy do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o broni i amunicji i nie może dysponować bronią. Nie jest sporne, iż wydane z kolei w trybie odwoławczym orzeczenie psychologiczne z dnia 14 maja 2019 r. nr [...] wskazywało, że skarżący może dysponować bronią.

W świetle przepisów omawianej ustawy ściśle reglamentujących posiadanie broni nie może być żadnych wątpliwości co do zdolności psychofizycznej jej dysponenta. Osoba dopuszczona do posiadania broni musi legitymować się orzeczeniem lekarskim oraz orzeczeniem psychologicznym, potwierdzającym brak istnienia przeciwskazań do dysponowania bronią palną. Nie może dopuszczenia do posiadania broni uzyskać osoba, co do której choćby jedno ze wskazanych orzeczeń (psychologiczne lub lekarskie) nie potwierdzałoby braku przeciwskazań do dysponowania bronią. Natomiast orzeczenie lekarskie z 23 maja 2019 r. nr [...], wydane w trybie odwoławczym stosownie do treści art. 15h ust. 7 ustawy z 21 maja 1999 r. o broni i amunicji jako ostateczne, przesądzało zatem w realiach tej sprawy, iż skarżący należy do osób wymienionych w art. 15 ust.1 pkt 2 i 4 ustawy z 21 maja 1999 r. o broni i amunicji i nie może dysponować bronią.

W rozpoznawanej sprawie podstawą dla orzekających w niej organów Policji do podjęcia decyzji o cofnięciu skarżącemu zezwolenia na posiadanie broni palnej myśliwskiej stał się art. 18 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy o broni i amunicji. Zgodnie z tym przepisem: właściwy organ Policji cofa pozwolenie na broń, jeżeli osoba, której takie pozwolenie wydano, należy do osób, o których mowa w art. 15 ust. 1 pkt 2-6. Upoważniony lekarz M. K., po ponownym zbadaniu skarżącego, tj. w trybie odwoławczym, stwierdziła bowiem w ostatecznym orzeczeniu lekarskim z 23 maja 2019 r. nr [...], że należy on do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o broni i amunicji i nie może dysponować bronią. Stosownie do art. 15 ust. 1 pkt 2 cytowanej ustawy, pozwolenia na broń nie wydaje się osobom o znacznie ograniczonej sprawności psychofizycznej, czy też uzależnionym od alkoholu lub od substancji psychoaktywnych. Z przyjętych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych wynika, że przyczyną zobowiązania skarżącego, na podstawie art. 15 ust. 5 ustawy o broni i amunicji, do poddania się badaniom lekarskim i psychologicznym, co już wyżej podniesiono, była informacja o pobycie skarżącego w szpitalu w związku z doznanym urazem głowy.

Nie jest usprawiedliwiony zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przepisów prawa materialnego przez błędną ich wykładnię, tj. art. 18 ust. 1 pkt, 2 w zw. z 15h ust. 2 i ust. 7 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji, poprzez uznanie, iż organy policji drugiej instancji, tj. Komendant Główny Policji, jest związany wydanym w trybie odwołania orzeczeniem lekarskim lub psychologicznym i jest ono dla niego orzeczeniem ostatecznym i niepodważalnym.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, że jedynym prawnie dopuszczalnym dowodem, który może stanowić podstawę oceny stanu zdrowia osoby posiadającej pozwolenie na broń, jest orzeczenie lekarskie i psychologiczne wydane w trybie określonym w ustawie z 1999 r. o broni i amunicji (por. wyrok NSA z 26 czerwca 2019 r., II OSK 1606/18). Przewidziana w tej ustawie możliwość wniesienia odwołania od takiego orzeczenia w ramach odrębnej procedury (art. 15h omawianej ustawy), specjalny tryb wyłaniania osób uprawnionych do wykonywania badań lekarskich i psychologicznych (art. 15b i art. 15c cytowanej ustawy) oraz system kontroli sprawowany przez wojewodę nad wydawaniem tych orzeczeń (art. 15i i art. 15j ustawy o broni i amunicji) stanowi bowiem dostateczną gwarancję ich rzetelności. W konsekwencji przyjąć trzeba, że wydawane w wyniku rozpatrzenia wspomnianego wyżej odwołania orzeczenia lekarskie i psychologiczne, które ustawodawca w art. 15h ust. 7 ustawy określa wyraźnie i nie bez przyczyny jako "ostateczne", są wiążące dla organów Policji prowadzących postępowanie w sprawie cofnięcia pozwolenia na broń. Wiążące zatem nie tylko dla Komendanta Wojewódzkiego Policji, który zaskarżył orzeczenie lekarskie ale również dla organu odwoławczego tj. Komendanta Głównego Policji. Odmienne stanowisko skarżącego w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. Tym samym nie jest możliwe podważanie tych ostatecznych i wiążących orzeczeń lekarskich i psychologicznych przez przeprowadzenie innego dowodu na okoliczność stanu zdrowia osoby dysponującej pozwoleniem na broń (por. wyroki NSA z 11 stycznia 2013 r., II OSK 1663/11; z 17 marca 2005 r., OSK 1273/04; z 13 sierpnia 2014 r., II OSK 1943/13). W szczególności dotyczy to powoływania się przez taką osobę na opinie innych lekarzy czy psychologów, które w postępowaniu prowadzonym w trybie ww. ustawy, mogą być potraktowane tylko jako dokumenty prywatne. Jedyną drogą kwestionowania orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego wydanego w trybie ustawy o broni i amunicji jest bowiem specjalnie w tym celu przewidziane w niej odwołanie, które przysługuje komendantowi wojewódzkiemu Policji oraz stronie postępowania (art. 15h ust. 2 cyt. ustawy). W judykaturze trafnie więc zwrócono uwagę, że przedstawione przez stronę inne opinie psychologów lub pozytywne opinie kół łowieckich nie mogą przesądzić o rozstrzygnięciu organu w przedmiocie prawa do posiadania broni palnej (wyrok NSA z 15 grudnia 2008 r., II OSK 1615/07).

Nie jest także usprawiedliwiony kolejny zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 1 i art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 i art. 78 Konstytucji RP, przez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi zamiast jej uwzględnienia w wyniku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na uznaniu, iż organy policji, a w szczególności organ II instancji Komendant Główny Policji, nie jest uprawiony do kontrolowania prawidłowości wydawanych orzeczeń lekarskich i dokonywania ich oceny w kontekście całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, a wydane w trybie odwoławczym orzeczenie jest również dla Komendanta Głównego Policji ostateczne, a więc niepodważalne, co w konsekwencji doprowadziło do przyjęcia, iż orzeczenie lekarskie wydane w trybie odwoławczym przez lek. M. K. z dnia 23 maja 2019 r. nr [...], stwierdzające, że skarżący należy do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt. 2 i 4 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji i nie może dysponować bronią, jest dowodem w sprawie arbitralnym, niepodlegającym żadnej kontroli przez organy policji i sądy administracyjne.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej postępowanie administracyjne w tej sprawie przeprowadzono w sposób odpowiadający wymogom procedury administracyjnej. Poczynione w sprawie ustalenia faktyczne skutecznie uzasadniały wydanie decyzji ostatecznej o cofnięciu skarżącemu pozwolenia na broń palną myśliwską. W sytuacji, gdy w wyniku rozpatrzenia odwołania od pierwszego orzeczenia lekarskiego z 28 marca 2019 r. nr [...], po ponownym zbadaniu skarżącego, lekarz M. K. stwierdziła w ostatecznym orzeczeniu lekarskim z 23 maja 2019 r., że należy on do osób wymienionych w art. 15 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o broni i amunicji i nie może dysponować bronią, to Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach był zobowiązany do cofnięcia skarżącemu pozwolenia na broń w trybie art. 18 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy. Wbrew argumentom podniesionym w skardze kasacyjnej, wydane w trybie odwoławczym przez upoważnionego lekarza ostateczne orzeczenie lekarskie było wiążące dla organu Policji i nie podlegało jego swobodnej ocenie, jak inne dowody w sprawie. Z tego powodu organ ten nie mógł wziąć pod uwagę przedstawionych przez skarżącego opinii psychologicznych jak i sporządzonego poza trybem przewidzianym w ustawie o broni i amunicji pozytywnego orzeczenia lekarskiego nr [...] z 5 czerwca 2019 r. To ostatnie orzeczenie nie mogło odnieść zamierzonego skutku, albowiem dokument ten jako prywatny nie mógł być uwzględniony w toku niniejszego postępowania gdyż nie sporządzono go w ramach toczącego się postępowania administracyjnego. Przy czym należy uściślić, że jeżeli przyczyną cofnięcia skarżącemu pozwolenia na broń palną było negatywne orzeczenie lekarskie, to dla takiego rozstrzygnięcia sprawy nie miało już znaczenia pozytywne orzeczenie psychologiczne jako obejmujące inny zakres badania. Zaznaczyć poza tym trzeba, że unormowanie dotyczące wydawania orzeczeń lekarskich i psychologicznych przyjęte w ustawie z 1999 r. o broni i amunicji wykazuje daleko posuniętą odrębność od przewidzianej w art. 84 k.p.a. regulacji ogólnej instytucji opinii biegłego, co przejawia się m.in. w braku możliwości ich swobodnej oceny przez organ administracji (Policji)- podobnie w wyroku NSA z 20 maja 2020 r. II OSK 3241/19.

Również i zarzut naruszenia art. 9 i 10 k.p.a. podniesiony w skargi kasacyjnej nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Skarżący w szczególności wskazuje w ramach tego zarzutu, iż nie poinformowano go o treści odwołań i ich uzasadnień złożonych przez Komendanta Wojewódzkiego Policji od dostarczonych przez stronę orzeczeń: lekarskiego i psychologicznego. Zdaniem Sądu odwoławczego regulacja prawna zawarta w ustawie o broni i amunicji wraz z przepisami wykonawczymi (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 17 grudnia 2015 r. w sprawie badań lekarskich i psychologicznych osób występujących o wydanie pozwolenia na broń (....) w zakresie wydawania orzeczeń lekarskich i psychologicznych), w tym tryb ich kwestionowana, stanowi kompletną regulację niemniej jednak odrębną od jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego. Odrębność tej procedury jest uzasadniona, zważywszy że dotyczy wydawania orzeczeń psychologicznych i lekarskich a nie indywidualnych rozstrzygnięć administracyjnych. Stąd zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy wskazywanych norm art. 9 i 10 k.p.a. w tym zakresie nie mogły zostać wprost naruszone w ramach czynności związanych z kwestionowaniem przez Komendanta Wojewódzkiego Policji orzeczeń lekarskich i psychologicznych przedstawionych przez skarżącego. Analiza akt przedmiotowej sprawy prowadzi zaś do wniosku, iż skarżącemu zapewniono w prowadzonym postępowaniu czynny udział, zaś w jego trakcie udzielano mu niezbędnych informacji.

Nie jest również usprawiedliwiony zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 1 i art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z 15 k.p.a., art. 78 Konstytucji RP, a także w związku z art. 15h ust. 1 i ust. 7 ustawy z dnia 21 maja 1999 r. o broni i amunicji. Zdaniem skarżącego procedura wydania orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego w trybie odwoławczym wskazana w art. 15h ustawy o broni i amunicji, pozbawia drugą stronę, tj. stronę ubiegającą się o pozwolenie na broń lub komendanta wojewódzkiego Policji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania ww. osoby, która nie składa odwołania od orzeczenia lekarskiego lub psychologicznego, możliwości jakiegokolwiek zakwestionowania treści wydanego orzeczenia w tym trybie, co prowadzi do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, a tym postępowania administracyjnego.

Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w realiach tej sprawy nie doszło do naruszenia norm ustawy zasadniczej wskazanych we wniesionym środku odwoławczym, nie można też skutecznie mówić o naruszeniu zasady dwuinstancyjności w procedurze wydawania orzeczeń lekarskich jak i psychologicznych, co wynika także z powyżej przedstawionych rozważań.

Trzeba w tym miejscu również zaznaczyć, iż Trybunał Konstytucyjny rozpoznawał skargę konstytucyjną o zbadanie zgodności art. 15 h ust. 7 ustawy o broni i amunicji rozumianego w ten sposób, że przewiduje w postępowaniu administracyjnym o wydanie pozwolenia na broń szczególne ograniczenie dowodowe w postaci braku możliwości oceny dowodu w postaci ostatecznego orzeczenia lekarskiego (wydanego w oparciu o art. 15h powołanej ustawy), w szczególności poprzez brak możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko temu orzeczeniu, a także poprzez ograniczenie możliwości kontroli instancyjnej tego orzeczenia, z art. 2, 78 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, i wyrokiem z dnia 23 listopada 2022 r. sygn. SK 113/20 orzekł, iż art. 15h ust. 7 ustawy o broni i amunicji jest zgodny z art. 2 w zw. z art. 78 oraz w zw. z art. 31 ust.3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem w powyższym zakresie nie można skutecznie powoływać się na naruszenie norm ustawy zasadniczej.

Podsumowując należało w pełni zaaprobować stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone w zaskarżonym wyroku, że w okolicznościach faktycznych i prawnych rozpoznawanej sprawy organ Policji był zobowiązany wydać decyzję o cofnięciu skarżącemu pozwolenia na broń palną myśliwską na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 2 ustawy o broni i amunicji, natomiast organ odwoławczy zasadnie utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W szczególności nie można dopatrzyć się w postępowaniu orzekających w sprawie organów Policji naruszenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) czy naruszeń w zakresie zbierania i oceny dowodów (art. 77 § 1 k.p.a.) jak i swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Wobec powyższego, skoro podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.