Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 687/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 par. 1, art. 17 par. 1 i art. 18
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka, Sędziowie Sędzia WSA Sylwester Miziołek, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Świętokrzyskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Kielcach z dnia [...] września 2023 r. znak: [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 6 września 2023 r. [...] Inspektor Sanitarny (zwany dalej "ŚPWIS") po rozpatrzeniu zażalenia M. K., utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S. z 19 czerwca 2023 r. znak: SE [...] w sprawie zgłoszonych zarzutów, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), zwanej dalej: "u.p.e.a." oraz art. 12 ust. 2 pkt 1 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 338).

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że na stronie - jako rodzicu P. K., zwanego dalej "małoletnim" - ciąży obowiązek zgłoszenia się z dzieckiem do lekarza sprawującego nad nim opiekę zdrowotną, celem przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych i wykluczenia przeciwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych - na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657 ze zm.), zwanej dalej "ustawą".

Ze względu na niewykonanie przez stronę obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym u małoletniego, organ pierwszej instancji wystosował do strony upomnienie z 3 lutego 2023 r., wzywając do poddania syna szczepieniom ochronnym przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce oraz zapłaty kosztów upomnienia w kwocie [...]zł - na podstawie art. 15 § 1, 2 u.p.e.a. oraz § 1 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 67).

W związku z nieuiszczeniem ww. opłaty organ pierwszej Instancji skierował do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. tytuł wykonawczy znak: [...] z 25 kwietnia 2023 r. W rezultacie Naczelnik dokonał zajęcia dwóch rachunków bankowych strony.

Zobowiązany, pismem z 25 maja 2023 r. wniósł zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, wskazując na nieistnienie obowiązku oraz powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. o sygn. akt Sk 81/19.

Wobec powyższego zawieszono prowadzone postępowanie egzekucyjne,

a postanowieniem z 19 czerwca 2023 r. organ pierwszej instancji oddalił wniesione zarzuty.

ŚPWIS, rozpoznając zażalenie od ww. postanowienia, stwierdził że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. sygn. SK 81/19 nie kwestionuje istnienia obowiązku szczepień jako takiego, ale powoduje, że Minister Zdrowia został zobowiązany rozważyć określenie w drodze rozporządzenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień i liczby dawek poszczególnych szczepień. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 9 ustawy, lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną powiadamia opiekuna prawnego/faktycznego

o obowiązku szczepienia osoby małoletniej. Tym samym, obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu przez osoby określone w przepisach zasadniczo aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza w powiadomieniu o miejscu i czasie badania kwalifikacyjnego do szczepienia i samego szczepienia, chyba że w wyniku badania kwalifikacyjnego stwierdzono istnienie przesłanek zdrowotnych do czasowego lub długotrwałego odroczenia przeprowadzenia tego szczepienia, albo przedstawiono zaświadczenie o wcześniejszym poddaniu się temu szczepieniu w ramach szczepień zalecanych. Konieczność poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również powinność poddania się badaniom kwalifikacyjnym, celem wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Odmowa wzięcia udziału w badaniu uniemożliwia wykonanie szczepienia i powinna być traktowana jako odmowa poddania się szczepieniom. Ten ostatni obowiązek aktualizuje się dopiero w wyniku określonych czynności podejmowanych przez lekarza posiadającego określone obowiązki, uprawnienia

i wiedzę medyczną. W rezultacie, ustawodawca, przewidując odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia tj. badanie kwalifikacyjne zabezpieczył prawa strony do określenia, czy nie zachodzą w danym, indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia, o czym stanowi art. 17 ust. 2 ustawy.

Reasumując, ŚPWIS stwierdził, że obowiązek szczepień ma swoje wyraźne podstawy w przepisach prawa powszechnie obowiązującego i jest egzekwowalny w trybie administracyjnym. Wskazany w programie szczepień ochronnych graniczny wiek, do którego należy zaszczepić daną osobę nie oznacza, że strona może zwlekać z zaszczepieniem dziecka do upływu tego wieku. Nie świadczy

o niewykonalności czy niedopuszczalności obowiązku szczepień wskazanie przez prawodawcę zakresowo okresów, w których mogą być prowadzone szczepienia ochronne. Przedziałowe określenie możliwości zastosowania szczepienia odnosi się m.in. do właściwości stosowanych szczepionek i aktualnej wiedzy medycznej.

Sumując organ drugiej instancji stwierdził, że niniejsze postępowanie było prowadzone w sposób prawidłowy, zgodnie z przepisami prawa, zaś zgromadzony materiał dowodowy pozwala na wyjaśnienie wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności. Analiza zgromadzonego materiału dowodowego, skonfrontowana

z treścią zarzutów, ich uzasadnieniem oraz podniesione przez wierzyciela argumenty motywujące wyrażone przez niego stanowisko, jak również treść przepisów obowiązującego prawa oraz odnoszące się do nich ugruntowane orzecznictwo, pozwalają stwierdzić, że podniesione zarzuty są niezasadne i jako takie nie zasługują na uwzględnienie. Nadto ŚPWIS podkreślił, że egzekucja należności pieniężnych prowadzona na podstawie tytułu wykonawczego z 25 kwietnia 2023 r., stosowanego w egzekucji należności pieniężnych jest zasadna, zaś w aktualnym stanie prawnym tej sprawy brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższe postanowienie ŚPWIS wniósł zobowiązany M. K., domagając się uchylenia zaskarżonego aktu i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Skarżący zarzucił naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności:

1) art. 15 § 1 u.p.e.a.,

2) art. 17 ust. 2 ustawy poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że szczepienia, o których mowa w powołanym przepisie, są wymagalne w stosunku do małoletniego, podczas gdy powinien on mieć ustalony indywidualny harmonogram szczepień, z uwagi na skierowanie go do poradni szczepień w celu wykluczenia możliwości wystąpienia powikłań poszczepiennych, których wystąpienie, biorąc pod uwagę stan zdrowia małoletniego, jest bardzo realne; powyższe stanowiło zatem niemożność zakwalifikowania go w tym momencie do szczepień ochronnych;

3) art. 17 ust. 4 ustawy poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie tego, że wobec małoletniego zostało wystawione skierowanie do Poradni Szczepień, kierujące na dalsze konsultacje, celem rozstrzygnięcia kwestii kolejnych szczepień, co mimo wszystko nie stanowiło przeszkody dla organu do oddalenia zarzutów we wskazanym zakresie;

4) art. 17 ust. 5 ustawy poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie, że wobec małoletniego zostało wystawione skierowanie do Poradni Szczepień dla Dzieci

z Grup Wysokiego Ryzyka, kierujące go na dalszą konsultację oraz badania genetyczne, celem rozstrzygnięcia kwestii kolejnych szczepień, co mimo wszystko nie stanowiło przeszkody dla organu do oddalenia zarzutów we wskazanym zakresie;

5) art. 17 ust. 10 ustawy w zw. z art. 87 Konstytucji RP poprzez podjęcie prób wyegzekwowania obowiązku, który nie wynika z konkretnego przepisu prawa,

a co za tym idzie, organ niezasadnie stwierdził, że przekroczono terminy do zaszczepienia małoletniego, podczas gdy obowiązujące obecnie przepisy określają jedynie grupy wiekowe, podlegające obowiązkowi szczepień, nie zaś konkretne daty czy okresy, kiedy dziecko musi być zaszczepione;

6) art. 10 Europejskiej Konwencji Bioetycznej poprzez jego niezastosowanie

i w konsekwencji brak udzielenia pacjentowi przed przymuszeniem do wykonania szczepień wyczerpującego pouczenia o jego zdrowiu, skutkach leczenia i zabiegu lekarskiego (którym niewątpliwie jest szczepienie);

Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy:

1) art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. przez to, że organy nie dokonały wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w związku z czym organ wydał decyzję rażąco naruszającą słuszny interes obywateli, ponieważ istnieje uzasadniona konieczność przeprowadzenia badań genetycznych małoletniego i w odniesieniu do nich należy ustalić indywidualny kalendarz szczepień małoletniego;

2) art. 75 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia

z pominięciem zebrania oraz analizy szerokiego materiału dowodowego, który wskazuje prawdziwy powód, dlaczego szczepienie należało odroczyć, a zatem aktualny stan zdrowia małoletniego budzi obawy rodziców, a który stanowił przyczynę skierowania go do dalszej diagnozy i konsultacji;

3) art. 34 § 2 pkt 1 i § 3 u.p.e.a. poprzez oddalenie (w znacznym zakresie) zarzutów, podczas gdy w żadnym zakresie nie zostały one rozpoznane i nie odniesiono się do podstaw wniesienia zarzutów, a co za tym idzie zdrowia małoletniego, które uniemożliwia w obecnej chwili jego zaszczepienie.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że odroczenie szczepień małoletniego podyktowane jest wyłącznie jego złym stanem zdrowia oraz ryzykiem, które

w zaistniałej sytuacji niesie za sobą zaszczepienie go w takim stanie. Małoletni jest obecnie pod stałą opieką medyczną, celem diagnozy i podjęcia stosownego leczenia. Ponadto został on skierowany do specjalistycznej poradni szczepień, aby odbyć niezbędną konsultację, której zadaniem będzie podjęcie decyzji o odroczeniu szczepień lub ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień, a także wykluczenie możliwości powikłań poszczepiennych. Autor skargi powołał się na § 2 i 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które wskazuje terminy szczepień przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym, wywodząc z tego (odnośnie możliwości egzekwowania poszczególnych szczepień), że zobowiązany ma wyznaczony konkretny okres ograniczony wiekiem dziecka, dopiero po przekroczeniu tego wieku przez dziecko można egzekwować jego przymusowe zaszczepienie. Dalej wnoszący skargę ponownie powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z 9 maja 2023 r. o sygn. akt Sk 81/19 i zarzucił, że Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie jest źródłem prawa. Katalog źródeł prawa obowiązujących w Polsce został bowiem uregulowany w art. 87 Konstytucji RP. Natomiast obowiązek, który może podlegać egzekucji, musi wynikać z konkretnych przepisów prawa. Żaden obowiązek wynikający z innych regulacji niż te wymienione w art. 87 Konstytucji RP nie może być podstawą egzekucji. Komunikaty Głównego Inspektora Sanitarnego wiążą jedynie podmioty mu podległe. Obowiązek taki nie ma zatem charakteru powszechnego, komunikaty pełnią funkcję techniczną w zakresie wykonania szczepień, ale nie mogą stanowić źródła obowiązku, gdyż nie płyną z powszechnie obowiązującego prawa. Są one skierowane do lekarzy i pielęgniarek, a dla obywateli nie mogą stanowić źródła dodatkowych obowiązków.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia lub stwierdzenia nieważności postanowienia objętego skargą (art. 145 § 1

i § 2 p.p.s.a.).

Na wstępie odnosząc się do podniesionego - nietrafnie - zarzutu naruszenia art. 15 § 1 u.p.e.a. należy wskazać, że zgodnie z tym przepisem egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Analizując zakwestionowane postanowienie, wydane w przedmiocie oddalenia wniesionych przez stronę zarzutów w sprawie prowadzonej egzekucji, nie budzi wątpliwości Sądu spełnienie powyższych przesłanek, dotyczących obowiązku przesłania upomnienia wzywającego zobowiązanego do poddania małoletniego szczepieniom ochronnym oraz zapłacenia kosztów tego upomnienia w kwocie [...]zł - pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Mianowicie, termin 7 dni, o jakim mowa w cyt. przepisie, został zachowany, gdyż doręczenie upomnienia (K-I-34) stronie nastąpiło w trybie doręczenia zastępczego - w dniu 28 lutego 2023 r. (K-I-35) - jako, że pierwsze zawiadomienie o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej umieszczono w oddawczej skrzynce pocztowej strony pod wskazanym przezeń adresem 14 lutego 2023 r. Zgodnie bowiem z art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie natomiast z art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4).

Z kolei wniosek o wszczęcie postępowania wydano 7 marca 2023 r. (K-I-40), a tytuł wykonawczy - 25 kwietnia 2023 r. (K-I-46), wobec czego postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte po upływie 7 dni od dnia doręczenia ww. upomnienia. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z art. 15 § 2 u.p.e.a. koszty upomnienia obciążają zobowiązanego i, z zastrzeżeniem § 3, są pobierane na rzecz wierzyciela. Obowiązek uiszczenia kosztów upomnienia przez zobowiązanego powstaje z chwilą doręczenia upomnienia. Koszty te podlegają ściągnięciu w trybie określonym dla kosztów egzekucyjnych.

Przechodząc do analizy dalszych zarzutów skargi - które nie mogły odnieść zamierzonego skutku - należy wskazać, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. 2022 r. poz. 1657 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy zamieszczone w rozdziale 4 - poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 2, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). W orzecznictwie przyjmuje się, że treści wskazanych przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań stanowią przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (por. wyrok WSA w Łodzi z 19 października 2022 r., III SA/Łd 484/22, wyrok WSA w Kielcach z 21 czerwca 2021 r., II SA/Ke 287/23, dostępne, jak wszystkie powołane w tym uzasadnieniu orzeczenia, na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Stosownie do art. 17 ust. 10 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2).

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 11 ustawy, Główny Inspektor Sanitarny ogłasza

w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa się wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych.

Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika więc z mocy przepisów ustawowych (por. wyroki NSA: z 27 kwietnia 2023 r., II OSK 1433/20, z 29 stycznia 2010 r., II FSK 1494/08). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 2011 r., II OSK 32/11, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Przez wymagalność należy rozumieć zaś taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego.

W stanie faktycznym sprawy poza sporem jest, że małoletni syn strony nie został zaszczepiony przeciw: błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, odrze, śwince i różyczce, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek określone w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego. W sytuacji więc gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko żadnej chorobie zakaźnej, to obowiązek poddania go szczepieniom stał się wymagalny. Zaznaczyć przy tym trzeba - w odniesieniu do zarzutów skargi - że w aktach administracyjnych znajduje się zaświadczenie lekarskie z 6 lipca 2023 r. (K-I-89), w którym wskazano na brak w dokumentacji medycznej przeciwskazań do wykonania szczepień ochronnych, z jednoczesnym zaznaczeniem, że "rodzice od 2019.10.02 mimo wezwań na szczepienie nie pojawili się w naszej przychodni". Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r., II OSK 459/19), poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy, jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się zaś badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, czyli w istocie jest odmową poddania się temu obowiązkowi.

W treści pisma z 25 maja 2023 r. strona sformułowała zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej - dotyczący skutków wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 9 maja 2023 r. o sygn. akt Sk 81/19, wywodząc z tego orzeczenia brak istnienia podlegającego egzekucji administracyjnej obowiązku i wnosząc o umorzenie tego postępowania.

Przedstawione wyżej rozważania jednoznacznie wskazują, że organy rozstrzygające sprawę zasadnie oceniły, że zarzutu tego nie można uznać za zasadny, albowiem obowiązek ma wyraźne podstawy w przepisach prawa powszechnie obowiązującego i jest egzekwowalny w trybie administracyjnym. Należy ponadto podkreślić, że wykonanie badania kwalifikacyjnego jest nierozerwalnie związane ze szczepieniem i obciążało stronę, która powinna wraz z dzieckiem stawić się do właściwej placówki medycznej w celu podania małoletniemu szczepionki. Cytowany art. 17 ust. 2 ustawy wskazuje, że warunkiem zaszczepienia dziecka jest uprzednie wykonanie badania lekarskiego kwalifikacyjnego, aby wykluczyć przeciwskazania do wykonania szczepienia. Jak to już wyżej wskazano, z akt sprawy wynika, że badanie takie nie zostało wykonane, gdyż strona, mimo wezwań, nie stawia się wraz z małoletnim do przychodni w celu zaszczepienia go, sama uniemożliwiając zatem wykonanie badania kwalifikacyjnego. Nadto podkreślić trzeba, że wystawiony 25 kwietnia 2023 r. tytuł wykonawczy znak: [...] został wydany przez właściwy, bo będący wierzycielem, organ posiadający kompetencje w zakresie sprawowania nadzoru nad ustalaniem zakresu i terminu szczepień, to jest przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w S.. Tytuł ten wskazuje właściwą podstawę prawną obowiązku, a podana w nim treść obowiązku jest precyzyjna i nie budzi wątpliwości, a jako, że sformułowany obowiązek wynika z treści przepisów obowiązującego prawa, nie jest ani koniecznym, ani zasadnym orzekanie o nim aktem administracyjnym. Ponadto, w tytule wykonawczym zawarto pouczenie co do sposobu, terminu i podstawy prawnej do wniesienia zarzutów.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego z pkt 2)-4) petitum skargi wskazać należy, że zawarte w nich kwestie zostały wyjaśnione powyżej. Raz jeszcze przypomnieć trzeba, że w sprawie nie zaszły przesłanki długotrwałego odroczenia szczepienia, a małoletni nie został poddany badaniu kwalifikacyjnemu. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie zawiera jakichkolwiek dowodów świadczących o tym, że uprawniony lekarz stwierdził u dziecka strony długotrwałe odroczenie obowiązkowego szczepienia ochronnego, o którym mowa w art. 17 ust. 5 ustawy.

Nie sposób również podzielić zarzutu naruszenia art. 17 ust. 10 ustawy (pkt 5 petitum skargi) z podniesioną argumentacją co do tego, że niezasadne jest stwierdzenie przez organ przekroczenia terminów do zaszczepienia małoletniego, w sytuacji gdy obowiązujące przepisy określają jedynie grupy wiekowe podlegające obowiązkowi szczepień, nie zaś konkretne daty czy okresy, kiedy dziecko ma być zaszczepione. W tym miejscu podkreślenia wymaga, że wskazany w programie szczepień ochronnych graniczny wiek, do którego należy zaszczepić daną osobę nie oznacza, że strona może zwlekać z zaszczepieniem dziecka do upływu tego wieku. Nie świadczy o niewykonalności czy niedopuszczalności egzekucji wskazanie przez prawodawcę zakresowo okresów, w których mogą być prowadzone szczepienia ochronne. Nie oznacza to, że strona może zaszczepić dziecko ostatniego dnia tego terminu - co ma zostać wykonane według kalendarza szczepień - nie zaś w dowolnym momencie. Przedziałowe określenie możliwości zastosowania szczepienia odnosi się m.in. do właściwości stosowanych szczepionek, aktualnej wiedzy medycznej i potrzeby, ale i zbędności szczepień po przekroczeniu pewnej granicy wiekowej (por. wyrok WSA w Warszawie z 26 lutego 2020 r., VII SA/Wa 2064/19).

Nie doszło również w sprawie do zarzucanego w pkt 6) petitum skargi naruszenia art. 10 Europejskiej Konwencji Bioetycznej tj. Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Godności Istoty Ludzkiej Wobec Zastosowania Biologii i Medycyny, podpisanej w Oviedo 4 kwietnia 1997 r. Zgodnie z tym przepisem, każdy ma prawo do poszanowania jego życia prywatnego w odniesieniu do informacji dotyczących jego zdrowia (ust. 1). Każdy ma prawo zapoznania się z wszelkimi informacjami zebranymi o jego zdrowiu. Należy jednak respektować życzenia osób, które nie chcą zapoznać się z tymi informacjami (ust. 2). W wyjątkowych przypadkach prawo wewnętrzne może wprowadzić, w interesie osoby zainteresowanej, ograniczenia w wykonywaniu praw określonych w ust. 2 (ust. 3). Sygnatariuszami tej Konwencji były "państwa członkowskie Rady Europy, inne Państwa i Wspólnota Europejska" (tak w preambule Konwencji). Konwencja zawiera szereg ogólnych zasad, do przestrzegania których zobowiązali się jej sygnatariusze. Uszczegółowienie tych zasad następuje w wewnętrznych regulacjach krajowych. W świetle dokumentacji zgromadzonej w sprawie nie ma podstaw do przyjęcia, że art. 10 Konwencji został naruszony poprzez "brak udzielenia pacjentowi przed przymuszeniem do wykonania szczepień wyczerpującego pouczenia o jego zdrowiu (...)". Strona, jak już podkreślono, nie stawia się w celu wykonania badania kwalifikacyjnego przed szczepieniem, podczas którego mogłaby uzyskać informacje dotyczące przeciwskazań do szczepienia swojego dziecka. Do udzielenia takich informacji nie jest natomiast ani uprawniony, ani zobowiązany organ egzekucyjny i sformułowanie wobec niego zarzutu naruszenia art. 10 Konwencji uznać należy za chybione.

Odnosząc się do zarzutu zawartego w uzasadnieniu skargi, wskazującego na to, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie jest źródłem prawa, wskazania wymaga, że istotnie - zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy - konkretyzowanie obowiązku poddania się szczepieniom obowiązkowym następuje w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłoszonym w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego. W orzecznictwie wyrażono jednak pogląd, że powyższe regulacja nie stanowi złamania konstytucyjnego porządku przepisów powszechnie obowiązujących. Podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym są bowiem przepisy rangi ustawowej i to ustawodawca zadecydował o sposobie uregulowania tej materii. Przyjęcie określonego kalendarza szczepień w formie komunikatu wynika z konieczności uwzględnienia uwarunkowań medycznych, w tym czasu oraz rodzaju podawanych dzieciom szczepionek. Trudno byłoby oczekiwać, żeby materią tą miał zajmować się ustawodawca, który w przywołanym akcie prawnym wyraźnie stanowi o obowiązku szczepień ochronnych, kwestie szczegółowe pozostawiając rozstrzygnięciu na niższych poziomach decyzyjnych (por. wyrok NSA z 17 kwietnia 2023 r., II OSK 3323/20).

Sądowi znany jest fakt (powołanego tak w zgłoszonych zarzutach w postępowaniu egzekucyjnym, jak i w skardze) wydania 9 maja 2023 r. przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. SK 81/19, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Wymienione przepisy we wskazanym zakresie, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909, w związku z czym wspomniana utrata mocy obowiązującej przepisów wskazanych w tym wyroku nastąpiła z dniem 12 listopada 2023 r., a więc po wydaniu zaskarżonego postanowienia, a Sąd bada legalność zaskarżonego aktu według przepisów obowiązujących w dacie wydania tego aktu. Należy jednak zaznaczyć, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie kwestionuje istnienia obowiązku szczepień, ale powoduje, że Minister Zdrowia został zobowiązany do rozważenia określenia w drodze rozporządzenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień i liczby dawek poszczególnych szczepień.

Sąd podziela ponadto w całości pogląd wyrażany już w orzecznictwie, zgodnie z którym konieczność zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia utraty ich mocy, spowodowałaby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych, co mogłoby zagrozić zdrowiu publicznemu (por. wyrok WSA w Gdańsku z 3 sierpnia 2023 r., III SA/Gd 265/23, LEX nr 3604005).

Organy nie dopuściły się również naruszenia przepisów k.p.a., przywołanych

w skardze (art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.). Jak stanowi art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym przepisy te mają zastosowanie "odpowiednio". Organ egzekucyjny nie prowadzi natomiast postępowania dowodowego (do którego mają zastosowanie przywołane wyżej przepisy), gdyż postępowanie egzekucyjne nie jest postępowaniem rozpoznawczym i nie kończy się załatwieniem sprawy co do jej istoty - ma natomiast na celu wyegzekwowanie obowiązku o charakterze administracyjnym, w tym przypadku wynikającym z przepisów prawa. W stanie sprawy organ egzekucyjny zobowiązany był ustalić, czy ustawowy obowiązek poddania małoletniego szczepieniom ochronnym stał się wymagalny na podstawie Programu Szczepień Ochronnych, czy został wykonany, a jeżeli nie, czy spełnione zostały przesłanki z art. 17 ust. 5 ustawy do odroczenia szczepienia. Wszystkie te okoliczności organ ustalił w sposób prawidłowy i dający podstawę do wydania zaskarżonego postanowienia.

ŚPWIS nie naruszył także art. 34 § 2 pkt 1 i § 3 u.p.e.a. Fakt, że w zaskarżonym postanowieniu organ nie podzielił stanowiska skarżącego w zakresie wniesionych zarzutów nie oznacza, że nie odniósł się do podstaw ich wniesienia, jak zarzuca skarga.

Skoro zatem podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.