Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 366/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 § 2 pkt 6 lit. c, art. 34 § 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 2, 3, 8, 9, 10
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z 16 lutego 2023 r. nr E-Sz.906.1.16.2022 Warmińsko-Mazurski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako: "organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Nowym Mieście Lubawskim z 13 stycznia 2023 r., którym organ I instancji oddalił zarzuty wniesione przez M. D. w sprawie egzekucji administracyjnej obowiązku poddania dziecka – A. D. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, odrze, śwince i różyczce, poprzedzonego lekarskim badaniem kwalifikacyjnym.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązek szczepienia wynika bezpośrednio z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r.

o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2022 r. poz. 1657, dalej też jako: "ustawa"). Terminy obowiązkowych szczepień ochronnych wynikają wprost z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, a także programu Szczepień Ochronnych na dany rok ogłoszonego w drodze Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego. Wskazano, że w niniejszej sprawie skarżąca wezwana została przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom 01 lutego 2016 r. i go nie wykonała. Podniesiono, że organ nie jest zobowiązany do czekania aż małoletni ukończy 19 rok życia, bowiem obowiązek szczepień powinien być realizowany zgodnie z ww. regulacjami, a jego niedokonanie rodzi obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Za bezzasadny organ odwoławczy uznał zarzut dotyczący braku wymagalności obowiązku ze względu na okoliczność braku badania kwalifikacyjnego. Zauważono, że wierzyciel wystawiając tytuł wykonawczy zastrzegł, że realizacja obowiązku zaszczepienia dziecka przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym ma zostać poprzedzona stosownym badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania szczepienia. Brak przedmiotowego badania był spowodowany tylko i wyłącznie postawą opiekunów prawnych dziecka, którzy konsekwentnie odmawiali realizacji czynności zmierzających do zaszczepienia dziecka, w tym doprowadzenia dziecka na wyznaczony termin badania. Organ odwoławczy podkreślił, że unikanie poddania dziecka lekarskim badaniom kwalifikacyjnym jest próbą ominięcia wykonania obowiązku. Badania te mają na celu wykluczenie przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Niewykonanie tych badań nie zwalnia z obowiązku szczepienia. Dopiero badanie lekarskie kwalifikacyjne może wskazać, że dziecko nie kwalifikuje się do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień, zgodnie z art. 17 ust. 5 ww. ustawy. Dodatkowo organ odwoławczy podniósł, że małoletnie dziecko zobowiązanej ukończyło 9 rok życia, więc znajduje się w przedziale wiekowym zakreślonym przez ustawę, w którym powinien być zrealizowany obowiązek szczepień.

W skardze na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie pełnomocnik skarżącej wniósł o jego uchylenie i stwierdzenie, że nie podlega wykonaniu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

- nieważność w postaci "niewykonalności obowiązku szczepienia - w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. - gdzie ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.

w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych nie precyzują sposobu realizacji tego obowiązku w sposób jednoznaczny, z pominięciem konkretnego rodzaju szczepionki (nazwy preparatu, nazwy producenta), konkretnego terminu szczepienia, z określeniem jedynie przedziału wiekowego, w jakim należy wykonać szczepienie, nie precyzując ściśle określonego terminu, gdzie skarżone postanowienia przymuszają do wykonania obowiązku, który nie jest jednoznacznie określony, a co za tym idzie jest niewykonalny";

- naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. polegające na niezbadaniu istotnego dowodu

w sprawie, tj. faktu wykonania kwalifikacyjnego badania lekarskiego określonego

w art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w okresie od lutego 2016 r. do grudnia 2022 r. oraz poprzez brak ustalenia czy kwalifikacyjne badanie lekarskie zostało wykonane, a tym samym czy obowiązek wykonania szczepień ochronnych jest wykonalny;

- naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez powołanie się w postanowieniach na przepisy art. 17 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 2 o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz na przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym i brak wykazania podstawy prawnej do wydania skarżonych postanowień. Powołany art. 20 § 2 u.p.e.a. stanowi, że tylko w przypadkach określonych szczególnymi przepisami Państwowy Inspektor Sanitarny (mieszczący się w pojęciu innego organu powołanego do ochrony zdrowia) może występować jako organ egzekucyjny

w zakresie egzekucji administracyjnej. Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, będąc przepisem szczególnym, nie określa przypadku wspomnianego w art. 20 § 2 u.p.e.a., tj. możliwości zastosowania jakiegokolwiek środka przymusu administracyjnego przez Państwowego Inspektora Sanitarnego w przypadku niedopełnienia obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym w stosunku do osoby zdrowej;

- naruszenie art. 16 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta poprzez nałożenie grzywny w celu przymuszenia do wykonania świadczenia zdrowotnego, co jest sprzeczne z powołanym powyżej przepisem, gdzie pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, w szczególności, że dziecko skarżącej jest całkowicie zdrowe i nie jest osobą podejrzaną lub chorą na żadną chorobę, dlatego zastosowanie przymusu

w tym wypadku stanowi naruszenie obowiązujących przepisów prawa;

- naruszenie art. 124 § 2 k.p.a poprzez brak właściwego uzasadnienia faktycznego

i prawnego, przedstawienia argumentów i ocen, którymi kierował się organ zajmując określone stanowisko w sprawie, pełnomocnik wskazał, że dotyczy to

w szczególności postanowienia o nałożeniu grzywny.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik akcentował, że wezwanie na szczepienia

i poprzedzające je badanie kwalifikacyjne zostało doręczone skarżącej 1 lutego

2016 r. Z akt sprawy nie wynika, by do 2023 r. próbowano ponawiać podobne wezwania. Tym samym zarzut wobec skarżącej, że unikała stawiennictwa

z dzieckiem na badania jest całkowicie bezpodstawny. Pełnomocnik podkreślił, że organ nie zbadał, czy kwalifikacyjne badanie lekarskie zostało wykonane, a tym samym czy obowiązek wykonania szczepień ochronnych jest wykonalny. Stwierdził, że obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie prowadzącym postępowanie. Organ jest zobowiązany do samodzielnej inicjatywy dowodowej. Organ tego obowiązku nie dopełnił i nie zbadał istotnego dla sprawy faktu. Zdaniem pełnomocnika zastosowanie przymusu administracyjnego jest możliwe, ale tylko w przypadku podejrzenia lub rozpoznania zakażenia lub choroby zakaźnej, co określają odpowiednio art. 33 ust. 1 oraz art. 36 ust. 1 ustawy

o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Wprawdzie art. 5 ustawy określa szczepienie jako obowiązkowe, ale nie oznacza to, że pacjent w tym wypadku jest pozbawiony swoich praw. Zgodnie z art. 16 ustawy o prawach pacjenta – pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody. Pełnomocnik podkreślił, że dziecko skarżącej jest całkowicie zdrowe, dlatego zastosowanie przymusu w tym wypadku stanowi naruszenie obowiązujących przepisów prawa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo wskazał,

że w upomnieniu z 21 czerwca 2016 r. PPIS w Nowym Mieście Lubawskim wezwał stronę do wykonania ustawowego obowiązku polegającego na poddaniu syna A. D. obowiązkowym podstawowym szczepieniom. Postanowieniem z 16 lutego 2023 r. organ odwoławczy, na mocy porozumienia zawartego z Wojewodą, nałożył na skarżącą grzywnę w wysokości 1000 zł w celu przymuszenia realizacji obowiązku, zgodnie z tytułem wykonawczym z 26 kwietnia 2021 r. Na postanowienie w przedmiocie grzywny skarżąca wniosła zażalenie. Organ odwoławczy wskazał, że w przypadku obowiązkowych szczepień ochronnych nie może być mowy

o dobrowolności przystąpienia pacjenta do świadczenia zdrowotnego. Na poparcie zajętego stanowiska przytoczył szereg wyroków sądów administracyjnych. Wyjaśnił też, że na podstawie art. 5 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji oraz art. 2 i art. 5 ust. pkt 3 i 4 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej państwowy powiatowy inspektor sanitarny jest uprawniony (jako wierzyciel) do wystawienia tytułu wykonawczego i złożenia do wojewody (organu egzekucyjnego obowiązku o charakterze niepieniężnym) wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym unormowaniem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145

§ 1 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżone postanowienie może podlegać uchyleniu tylko

w przypadku, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest stanowisko wierzyciela

w sprawie zarzutów zgłoszonych przez skarżącą co do zasadności prowadzenia egzekucji administracyjnej obowiązku poddania dziecka – A. D. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Do wniesienia przez zobowiązaną zarzutów do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, uprawnia art. 33 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479 ze zm., dalej jako: "u.p.e.a."). W § 2 art. 33 u.p.e.a. ustawodawca określił okoliczności mogące stanowić podstawę zarzutu. Stosownie do art. 34 § 2 u.p.e.a. wierzyciel wydaje postanowienie, w którym oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej (pkt 1), uznaje zarzut (pkt 2) albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu (pkt 3). Na postanowienie to przysługuje zażalenie (§ 3).

W rozpoznawanej sprawie skarżąca w piśmie z 8 grudnia 2022 r., zgodnie

z pouczeniem zawartym w postanowieniu z 25 listopada 2022 r. o nałożeniu grzywny, wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego oraz zażalenie na postanowienie w przedmiocie grzywny. Postanowieniem z 16 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 367/23 tutejszy Sąd odrzucił skargę skarżącej na postanowienie w przedmiocie grzywny wobec braku wyczerpania środków zaskarżenia. Wyjaśniono, że w dniu 9 grudnia 2022 r. skarżąca wywiodła do Ministra Zdrowia zażalenie na postanowienie z 25 listopada 2022 r. Dopiero po rozpatrzeniu zażalenia przez organ odwoławczy skarżąca będzie mogła wnieść skargę w sprawie nałożonej grzywny w celu przymuszenia realizacji wymienionego obowiązku.

Na obecnym etapie rozważeniu podlega tylko stanowisko wierzyciela

w sprawie zgłoszonych zarzutów. W tym zakresie przede wszystkim należy wskazać, że Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Nowym Mieście Lubawski przysługuje

w tym postępowaniu status wierzyciela. Jest on podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, jako organ powołany do czuwania nad wykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 338 ze zm.) do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Wykonywanie przez organy inspekcji sanitarnej zadań z zakresu zdrowia publicznego polega między innymi na prowadzeniu działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej w zakresie chorób zakaźnych (art. 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej). Sprawując z mocy ustawy nadzór nad realizacją ustawowego obowiązku szczepień, organy inspekcji sanitarnej są uprawnione i zobowiązane do jego egzekwowania. Tym samym przepis art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej przyznaje organom Państwowej Inspekcji Sanitarnej pozycję wierzyciela - uprawnionego do żądania wykonania obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (art. 1a pkt 13 u.p.e.a ). Z art. 5 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wynika, że uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających bezpośrednio z przepisów prawa jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku. Dlatego Powiatowy Inspektor Sanitarny był właściwy do żądania wszczęcia postępowania egzekucyjnego i rozpatrzenia zgłoszonych zarzutów. Zauważyć trzeba w związku z tym, że art. 33 u.p.e.a. przewiduje zamknięty katalog okoliczności, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Analiza tego przepisu prowadzi to wniosku, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym. Ich wniesienie wszczyna postępowanie zmierzające do ich rozpoznania.

W niniejszej sprawie skarżąca w zgłoszonych zarzutach kwestionowała wymagalność obowiązku na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. Skarżąca w ogóle nie zgadza się na poddanie dziecka szczepieniom ochronnym. Uważa, że nie ma takiego obowiązku wobec dziecka zdrowego. Zarzuca też organom brak zbadania, czy zostało wykonane lekarskie badanie kwalifikacyjne, a przez to brak wykluczenia przeciwskazań do szczepienia. Argumenty skarżącej nie mają uzasadnionych podstaw prawnych. Podnoszone przez skarżącą kwestie były już wielokrotnie przedmiotem oceny sądów administracyjnych i orzecznictwo w przedmiocie wymagalności szczepienia jest jednolite.

Obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia dziecka. Z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi wynika wprost, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. W art. 5 ust. 2 tej ustawy określono, że odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku poddania się szczepieniom osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 6 listopada 2008 r.

o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2022 r. poz. 1876 ze zm.).

Sposób realizacji wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale 4 - poświęconym szczepieniom ochronnym. Z art. 17 ust. 2 ustawy wynika, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym

w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane

w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3).

W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5).

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 17 ust. 7 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych, urodzenie żywego dziecka nakłada na osobę wystawiającą zaświadczenie o żywym urodzeniu, obowiązek założenia karty uodpornienia oraz książeczki szczepień dziecka. Natomiast stosownie do art. 17 ust. 9 tej ustawy, do obowiązków lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną jest powiadomienie osoby obowiązanej do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub osoby sprawującej pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną albo opiekuna faktycznego w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta

i Rzeczniku Praw Pacjenta, o obowiązku poddania się tym szczepieniom, a także poinformowanie o szczepieniach zalecanych.

Wskazać należy też, że w art. 17 ust. 8 ustawy ustawodawca zobowiązał osoby przeprowadzające szczepienia ochronne do prowadzenia dokumentacji medycznej dotyczącej obowiązkowych szczepień ochronnych, w tym przechowywania kart uodpornienia oraz dokonywania wpisów potwierdzających wykonanie szczepienia, a także sporządzania sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych i sprawozdań ze stanu zaszczepienia osób objętych profilaktyczną opieką zdrowotną i przekazywania tychże sprawozdań państwowemu powiatowemu inspektorowi sanitarnemu.

Wyżej wymienione obowiązki ustawowe uszczegółowione zostały

w przepisach wykonawczych zawartych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172 ze zm.), dalej jako; "rozporządzenie". Rozporządzenie to określiło wiek

i grupy osób objętych obowiązkiem szczepień, kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia i sposób prowadzenia szczepienia oraz szczegółowe zasady dotyczące prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości ze szczepień z podaniem form, rodzajów, wzorów, terminów i sposobu obiegu dokumentów. Treść przytoczonych przepisów ustawy oraz treść przepisów wykonawczych przeczy twierdzeniu skarżącej, że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu nie jest jednoznacznie określony w obowiązujących przepisach. Przywołane rozporządzenie określa w § 2 jakie choroby zakaźne są objęte obowiązkowym szczepieniem ochronnym, a w § 3 ustalono przedziały wiekowe realizacji obowiązkowych szczepień. Jednocześnie w § 5 rozporządzenia postanowiono, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. Programy Szczepień Ochronnych na poszczególne lata precyzyjnie wskazywały przeciwko jakim chorobom zakaźnym i w jakim miesiącu życia i roku życia, powinno zostać zaszczepione dziecko. Zgodnie z utrwaloną praktyką do realizacji Programu Szczepień Ochronnych mogą być użyte wszystkie zarejestrowane i dostępne

w Polsce preparaty szczepionek o różnym stopniu skojarzenia, a schemat szczepienia powinien być zgodny z zaleceniami producenta.

W wyroku z 2 października 2023 r. sygn. akt II OSK 3247/20 (publ.

w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie rzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA") Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że to, iż w § 3 cytowanego rozporządzenia został wyznaczony termin maksymalny wykonania obowiązku szczepienia, nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagany i podlega egzekucji administracyjnej. Wymaga bowiem uwzględnienia regulacja § 5 ww. rozporządzenia, który stanowi, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. NSA podkreślił, że wskazany w komunikacie GIS okres czasu, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne szczepionki, jest wiążący i stanowi

o wymagalności obowiązku. Niewykonanie obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego. Poszczególne terminy w tymże akcie określone nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej jako terminy, których upływ dopiero stanowi o wymagalności omawianego obowiązku. Przyjęcie poglądu przeciwnego niweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, a więc zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowania działań przeciwepidemicznych

i zapobiegawczych oraz uodpornienia osób podatnych na zakażenie (vide: wyrok NSA z 19 grudnia 2022 r. II OSK 4013/19, LEX nr 3490024). Podkreślić trzeba, że szczepienia ochronne jako działania profilaktyczne dedykowane są dla osób zdrowych i służą właśnie nabyciu odporności. Profilaktyka przed chorobami epidemicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych (zob. art. 68 ust. 4 Konstytucji RP). W orzecznictwie zwraca się też uwagę, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu ma silne oparcie w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Związek pomiędzy szczepieniami ochronnymi, a ochroną zdrowia społeczeństwa jest oczywisty, przede wszystkim chronione są w ten sposób inne osoby narażone na rozprzestrzenianie się chorób zakaźnych (por. wyżej przytaczane wyroki NSA z 17 kwietnia 2014 r. i z 4 lutego 2015 r., a także wyroki NSA z 12 czerwca 2012 r. sygn. akt II OSK 1312/13 i II OSK 97/13, publ. w CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie niesporne pozostaje, że w świetle wieku syna skarżącej obowiązek określony w tytule wykonawczym miał charakter wymagalny, skoro już przed dniem jego wystawienia doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek przeciwko wszystkim wymienionym w tytule chorobom.

Zauważyć można w tym miejscu, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 9 maja 2023 r. SK 81/19 (Dz. U. z 2023 r. poz. 909) orzekł, że: "Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie,

w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są

w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej". Jednak powyższe nie zmienia zapatrywania na sprawę. W cytowanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że jakkolwiek w przywołanym powyżej orzeczeniu Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, nie będącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, to także dostrzegł, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował dostosowanie stanu prawnego w pierwszej kolejności poprzez zmianę rozporządzenia. Trybunał uznał, że zasadne jest określenie w wyroku innego terminu (6 miesięcy) utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie, jako niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. W przywołanym orzeczeniu podkreślono, że zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy, ponieważ zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia. NSA wskazał, że oznacza to, że realizacja przez sądy gwarancji konstytucyjnych - na gruncie istniejącego stanu normatywnego zakładającego przez określony czas obowiązywanie niekonstytucyjnego przepisu - stawia zarazem wyzwania i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie

z Konstytucją (zob. wyrok TK z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt SK 1/04, OTK-A 2004 Nr 9, poz. 96). Z tych też przyczyn sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem jak i powody, dla których TK odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (zob. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2018 r., II OSK 87/18 i powołane w nim orzeczenia). Mając na uwadze materię objętą postępowaniem, w tym wskazaną w orzeczeniu TK potrzebę zapewnienia ciągłości realizacji szczepień ochronnych, Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku w podobnym stanie faktycznym i prawnym sprawy, że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego był na gruncie analizowanych przepisów wymagalny (tak też uznał NSA w wyroku z 16 maja 2023 r. sygn. akt II OSK 1604/20, publ. w CBOSA). Skład orzekający w niniejszej sprawie stanowisko to w pełni podziela.

W świetle powyższych rozważań nie powinno budzić wątpliwości,

że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15 ustawy o prawach pacjenta). Taką zaś odrębną ustawą jest m. in. ustawa o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz odmiennie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu

w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyroki NSA z 17 kwietnia 2014 r. sygn. akt II OSK 338/13 i z 4 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1509/13, publ.

w CBOSA).

Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza również obowiązek poddania się lekarskim badaniom kwalifikacyjnym na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy, w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. W związku z tym nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego i prawo do odmowy poddania się temu badaniu na podstawie art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Badanie takie może być wykonane bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia, zaś odmowa poddania się temu badaniu, która w konsekwencji uniemożliwia wykonanie szczepienia, jest w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu, któremu nie można przeciwdziałać wykorzystując art. 16 ustawy o prawach pacjenta.

W niniejszej sprawie skarżąca potwierdza, że została wezwana w dniu 1 lutego 2016 r. do poddania dziecka szczepieniu. Tym samym została zobowiązana do umówienia koniecznej w tym celu wizyty lekarskiej umożliwiającej ustalenie braku przeciwskazań zdrowotnych do szczepienia dziecka. Skarżąca bezpodstawnie domaga się sprawdzenia, czy po wskazanej dacie były wysyłane kolejne wezwania. Lekarz nie miał obowiązku powtarzać wezwania. Poza tym skarżąca otrzymała 1 lipca 2017 r. od Powiatowego Inspektora Sanitarnego upomnienie, w którym przypomniano skarżącej o obowiązku szczepienia ochronnego poprzedzonego lekarskim badaniem kwalifikacyjnym. W związku z tym skarżąca powinna mieć świadomość, że musi się stawić z dzieckiem na badanie kwalifikacyjne. Wierzyciel poinformował skarżącą w upomnieniu, że obowiązek należy wykonać w ciągu 7 dni, a w przypadku niewykonania obowiązku we wskazanym terminie zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne. Oczywistym jest, że skarżąca mimo upomnienia przedmiotowego obowiązku nie wykonała. Jeżeli skarżąca uważa, że istniały przeciwskazania zdrowotne do zaszczepienia jej dziecka, to sama powinna wykazać, że odbyło się badanie kwalifikacyjne stwierdzające przeciwskazania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym konsekwentnie podkreśla się, że strona, która z danych faktów zamierza wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne, zobowiązana jest wskazać organowi te fakty i przedstawić dowody, które mogą potwierdzić jej stanowisko (por. wyroki NSA z 15 listopada 2000 r. sygn. akt III SA/2431/99, z 7 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2123/16, publ. w CBOSA). Jakkolwiek zatem organ administracji jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, to jednak strona postępowania nie może czuć się zwolniona od współdziałania z organem w realizacji tego obowiązku. W wyroku z 25 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2859/16, publ. w CBOSA, NSA wyjaśnił, że w postępowaniu administracyjnym ciężar dowodu należeć będzie w pewnych sytuacjach do organu administracji, natomiast w pewnych do strony, w zależności od tego, kto z tych okoliczności wywodzić będzie skutki prawne (zob. F. Elżanowski [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, wyd. C.H. Beck, W-wa 2014, str. 325). Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracyjnym, ale obarcza także stronę. Na etapie egzekucji obowiązku, to zobowiązany powinien wykazać, że podjął stosowne działanie. Temu właśnie ma służyć instytucja zarzutów do wierzyciela.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.