Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 98/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 247 § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jacek Pruszyński, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Natalia Zawadka, po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 313/21 w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 17 listopada 2020 r., nr BON.III.5220.394.3.2019.AM w przedmiocie zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za marzec 2013 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od T. B. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3) postanawia sprostować oczywistą omyłkę pisarską w sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 313/21 w ten sposób, że zamiast błędnie określonego organu wydającego zaskarżoną decyzję "Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej" wpisać "Ministra Rodziny i Polityki Społecznej".


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 17 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 313/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T. B. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: "Minister") z dnia 17 listopada 2020 r. w przedmiocie zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za marzec 2013 r.

Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

Skarżąca reprezentowana przez adwokata zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie w całości:

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1. Naruszenie art. 269 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") poprzez jego niezastosowanie polegające na uznaniu, że Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2016 r. w sprawie II FPS 4/16, nie obejmowała stanów faktycznych w dacie wydawania decyzji przez Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 10 października 2014 r. oraz decyzji Ministra z dnia 14 grudnia 2015 r., a wiąże jedynie co do stanów faktycznych dotyczących okresu po jej uchwaleniu przez siedmioosobowy skład NSA, tj. po 19 grudnia 2016 r. podczas gdy zgodnie z art. 269 p.p.s.a. oraz treścią samej Uchwały II FPS 4/16 dotyczy okresu do 30 czerwca 2016 r. co miało wpływ na treść Wyroku ponieważ spowodowało niezasadne oddaleni skargi;

2. Naruszenie art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a., poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie jest rażącym naruszeniem prawa sytuacja, w której obwarowany sankcją finansową przepis jest błędnie stosowany przez organ, co ostatecznie znajduje potwierdzenie w uchwale 7 osobowego składu NSA, powodując bezpodstawne wzbogacenie Skarbu Państwa o równowartość sankcji, podczas gdy jak potwierdziła przytoczona uchwała NSA, Strona prawidłowo realizowała swoje obowiązki i nie powinna być obciążana tego typu sankcjami;

3. Naruszenie art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonej Decyzji, w której odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2015 r. o znaku BON-III-5220-408-13-JW/14 utrzymującej w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON z dnia 10 października 2014 r. o znaku WWO/128/ZFRON/2014/DKO w przedmiocie określenia wysokości zobowiązań z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 03/2013 r. w związku z niezgodnym z ustawą wykorzystaniem środków zakładowego Funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych i nieterminowym przekazaniem środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych, podczas gdy przy prawidłowej wykładni Sąd winien uchylić zaskarżoną Decyzję, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie z uwagi na niezrealizowanie przez Organ przywołanej dyspozycji normy prawnej, zaś Sąd nie uwzględnił tego zarzutu;

4. Naruszenie art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonej Decyzji podczas gdy jest to jedyna dostępna Stronie droga podważenia ostatecznej decyzji w oparciu, o którą odebrano jej znaczne środki finansowe, doprowadzając do długotrwałej depresji i popadnięcia w długi, z których do dzisiaj nie jest w stanie się wydostać, gdy wydane decyzje z 2014 oraz 2015 r. są rażąco naruszające prawo, skoro skutkowały przy rzekomo niejednoznacznym skonstruowaniu normy prawnej, bezwzględnym ustalaniem i egzekwowaniem sankcji polegającej na konieczności przekazania na rachunek PFRON równowartości 30% tych środków, co jest rażącą dysproporcją pomiędzy brakiem terminowej płatności, która to płatność jednak następuje, a rekompensatą dla organu za przetrzymywanie kapitału;

5. Naruszenie art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na przyjęciu przez Sąd, że przesłanką zastosowania tego przepisu może być wyłącznie naruszenie przepisu prawa materialnego w sytuacji gdy mamy do czynienia z działaniem wbrew wyraźnemu nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w prawie i nie dotyczy sytuacji gdy istnieje rozbieżna interpretacja tego przepisu, podczas gdy przesłanka stosowania art. 247 § 1 pkt 3 o.p jest nieostra, stanowi klauzulę generalną rażącego naruszenia prawa, co w żaden sposób nie ogranicza zastosowania tego przepisu wyłącznie do sytuacji przedstawionych przez Sąd w uzasadnieniu, co miało wpływ na Wyrok ponieważ stanowiło podstawę dla Sądu do niezasadnego oddalenia skargi;

6. Naruszenie art. 84 i art. 217 w zw. z art. 2 Konstytucji R.P. poprzez ich niezastosowanie przez Sąd polegające na uznaniu, iż decyzja administracyjna zgodnie, z którą Strona obowiązana jest do zapłacenia ponad [...] zł z tytułu nieterminowego przekazania środków (opóźnienia), winno skutkować konsekwencjami wielokrotnie większymi aniżeli takie samo opóźnienie w płatności należności publicznoprawnych, od których ten sam racjonalny ustawodawca przewidział odsetki podatkowe, przy jednoczesnym uznaniu zgodnie z Uchwałą NSA, że opóźnienia w istocie jednak nie było, podczas gdy zgodnie z przywołanymi przepisami, wszelkie wątpliwości winny być interpretowane na korzyść Strony, zakazana jest wykładnia rozszerzająca w odniesieniu do norm sankcjonujących, co miało wpływ na zaskarżony Wyrok ponieważ spowodowało niezasadne utrzymanie w mocy błędnej Decyzji Organów obu Instancji;

7. Naruszenie art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w związku z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na niezasadnym uznaniu, że przepis ten nie nakazywał w okresie do 30 czerwca 2016 r. aby za dzień uzyskania środków, o którym mowa w art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721), w przypadku zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych pobranych przez płatnika, należało rozumieć ostatni dzień terminu przekazania zaliczek, o którym mowa w art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.)., podczas gdy z przepisów tych, jak i Uchwały w składzie 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2016 r. (II FPS 4/16) jednoznacznie wskazano, że dniem uzyskania środków jest ostatni dzień przekazania zaliczek, a więc 20 dzień miesiąca następujący po miesiącu, w którym pobrano zaliczki na podatek, co obligowało Sąd do uchylenia sprzecznej z tym przepisem zaskarżonej Decyzji i miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy skutkując odmową uchylenia sprzecznych z tymi przepisami decyzji Organów;

8. Naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 7a k.p.a. poprzez dokonywanie przez Sąd ustaleń nie znajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, w odniesieniu do okoliczności i przyczyn niewniesienia przez Skarżącą skargi od decyzji Ministra z 14 grudnia 2015 r., podczas gdy Skarżąca wskutek okoliczności związanych z zainicjowanym przez Organy postępowaniem popadła w długotrwałą depresję, pozostawała niezdolna do pracy i bez środków do bieżącego funkcjonowania, a ostatecznie musiała zrezygnować z dalszego prowadzenia działalności

W oparciu o tak postawione zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego Wyroku wraz z poprzedzającymi Wyrok Decyzjami, zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa prawnego według norm prawem przewidzianych oraz wyznaczenie i przeprowadzenie rozprawy kasacyjnej w niniejszej sprawie.

10 grudnia 2021 r. pełnomocnik Skarżącej uzupełnił skargę kasacyjną wnosząc o uchylenie zaskarżonego Wyroku w całości.

W zakreślonym ustawowo terminie Minister złożył odpowiedź na skargę kasacyjną wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie od Skarżącej na rzecz Organu administracji kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przed przystąpieniem do rozpoznania zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, konieczne jest przypomnienie, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania sądowego, której przesłanki wymienione zostały w § 2 tego artykułu. Przesłanki te w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy w pierwszej kolejności zauważyć, że istota rozpoznawanej sprawy dotyczy oceny spełnienia przesłanek odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Ministra z 14 grudnia 2015 r, którą utrzymano w mocy decyzje Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 10 października 2014 r w przedmiocie określenia wysokości zobowiązań z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Kluczowe zatem staje się odniesienie przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, która została wskazana w art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm., dalej: ,,o.p’’) do okoliczności rozpoznawanej sprawy. Stosownie do art. 247 § 1 pkt 3 o.p. organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Dokonując oceny w zakresie zaistnienia tej przesłanki nie sposób pominąć tego, iż jest to jedna z podstaw trybu weryfikacji decyzji mających walor decyzji ostatecznych. Stąd też chodzi o wyjątek od zasady trwałości decyzji, której kształt normatywny ustawodawca wprowadził w art. 128 o.p. Godzi się więc przypomnieć, że zgodnie z przywołanym art. 128 o.p. m.in. stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w tej ustawie oraz ustawach podatkowych. Decyzje, od których nie służy bowiem odwołanie w postępowaniu podatkowym, są ostateczne. Wskazanie więc w treści zasady z art. 128 o.p. na stwierdzenie nieważności decyzji, które może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w niniejszej ustawie oraz w ustawach podatkowych oznacza, że jedynie zaistnienie konkretnego przypadku powoduje zastosowanie instytucji stwierdzenia nieważności decyzji.

Jedną z podstaw tej instytucji, wskazywaną kilkukrotnie w zarzutach skargi kasacyjnej, jest przywołany już art. 247 § 1 pkt 3 o.p., zgodnie z którym podstawa ta ma zastosowanie do decyzji ostatecznej, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Spełnienie normatywnie określonej przesłanki dotyczy sytuacji wydania decyzji z tak wyrażonym naruszeniem prawa, a zatem już przy wydaniu decyzji musi ono zachodzić. Trzeba przy tym zauważyć, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w konstrukcji tej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji normodawca posłużył się określeniem nieostrym rażącego naruszenia prawa. Dla jej zastosowania nie jest wystarczające spełnienie każdego naruszenia prawa, lecz takiego, które ma postać rażącego naruszenia. Godzi się równocześnie podkreślić, że ustawodawca wyrażenie ,,rażące’’ umieścił w przytoczonym art. 247 § 1 pkt 3 o.p. na początku zwrotu normatywnego będącego określeniem nieostrym odnoszącym się do tak kwalifikowanego naruszenia prawa, co ma istotne znaczenie dla sposobu rozumienia tego zwrotu, nadając jego kierunek. Chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które jest oczywiste.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowano sposób rozumienia analizowanej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. W wyroku tego Sądu z dnia 24 maja 2023 r., sygn. akt II GSK 1137/22 przyjęto zatem, iż ,,o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3 o.p. można mówić wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie, a więc gdy na pierwszy rzut oka można stwierdzić, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu’’. Stąd też określenie w sposób pozytywny naruszenia prawa kwalifikowanego jako rażące zachodzi wówczas, gdy treść danej decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu mającego zastosowanie w danej sprawie poprzez ,,proste ich zestawienie’’.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowano również sposób rozumienia kluczowej przesłanki poprzez wskazanie sytuacji, które nie wchodzą w zakres jej rozumienia. W wyroku tego Sądu z dnia 19 września 2023 r., sygn. akt III FSK 2597/21, uznano więc, iż ,,o rażącym naruszeniu prawa nie można mówić w przypadku wybrania jednej z wykładni niejednoznacznego przepisu prawa’’.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego trzeba zatem stwierdzić, że jeżeli ustawodawca posługuje się przesłanką rażącego naruszenia prawa, jako treść jednej z podstaw nadzwyczajnego trybu weryfikacji decyzji, to nie sposób obejmować tym pojęciem sytuacji wybrania jednej z wykładni niejednoznacznego przepisu. Istnienie bowiem różnych dopuszczalnych sposobów dokonywania wykładni danego unormowania nie może być objęte treścią tej przesłanki. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 października 2023 r., sygn. akt II FSK 198/21 przyjął zatem, iż ,,nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa, gdy na gruncie danego przepisu możliwy jest wybór różnych jego interpretacji, z których każda da się uzasadnić’’. Istnienie bowiem samego wyboru różnych interpretacji danego przepisu, z których każda ma uzasadnienie powoduje, iż nie sposób takiej sytuacji kwalifikować jako rażącego naruszenia prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny, biorąc zatem pod uwagę ugruntowany już w orzecznictwie tego Sądu sposób rozumienia przesłanki rażącego naruszenia prawa określonej w art. 247 § 1 pkt 3 o.p., podzielił ocenę zaprezentowaną przez Sąd pierwszej instancji, co do niezaistnienia w niniejszej sprawie tej przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy chodziło de facto o wybór jednego ze sposobów dokonywanej wykładni art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo zatem przyjął, że ,,jeżeli przepis prawa dopuszcza możliwość rozbieżnej jego interpretacji, to wybór jednej z nich nie może być oceniony jako rażące naruszenie prawa, nawet wówczas, gdy zostanie ona później uznana za nieprawidłową’’ . Stąd też, jak trafnie uznał Sąd pierwszej instancji, opowiedzenie się przez organ za jedną z zaprezentowanych w orzecznictwie wykładni i jej przyjęcie w wydanej decyzji nie stanowi rażącego naruszenia prawa.

Godzi się również nadmienić, co wskazał również Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż będąca przedmiotem postępowania nadzorczego decyzja Ministra została wydana 14 grudnia 2015 r., na mocy której utrzymano w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 10 października 2014 r., zaś akcentowana przez Skarżącą uchwała składu 7 sędziów NSA II FPS 4/16 została podjęta dopiero 19 grudnia 2016 r.

W konsekwencji powyższego prawidłowo uznał Sąd pierwszej instancji w ślad za organem I i II instancji, że wyrażony w tej uchwale pogląd nie może skutkować tym, że z uwagi na obecnie ukształtowaną linię orzeczniczą pod wpływem tej uchwały zarówno decyzja Ministra wydana 14 grudnia 2015 r., jak również utrzymana na jej mocy decyzja Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 10 października 2014 r., która była motywowana odmienną wykładnią art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, rażąco narusza prawo.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zatem podzielić tych zarzutów skargi kasacyjnej, w których Skarżąca podnosi naruszenia art. 247 § 1 pkt 3 o.p. w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 p.p.s.a., a także art. 247 § 1 pkt 3 o.p. poprzez jego nieprawidłową wykładnię. W niniejszej sprawie została bowiem zaprezentowana prawidłowa wykładnia tej regulacji znajdująca potwierdzenie w ugruntowanej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stąd też brak podstaw do uwzględnienia również tych zarzutów skargi kasacyjnej, w ramach których Skarżąca podnosi naruszenie art. 247 § 1 pkt 3 o.p. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie. Trafnie bowiem uznał Sąd pierwszej instancji, że przesłanka rażącego naruszenia prawa nie zachodzi w niniejszej sprawie.

W konsekwencji powyższego nie zasługują także na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 269 § 1 p.p.s.a., art. 84 i art. 217 w zw. z art. 2 Konstytucji R.P., jak również art. 33 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych w związku z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Naczelny Sad Administracyjny stwierdza także, iż nie może zostać poddany kontroli sądowoadministracyjnej wskazany w skardze kasacyjnej art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 7a k.p.a. (ustawa z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), gdyż w rozpoznawanej sprawie nie mają zastosowania przepisy k.p.a., lecz przepisy o.p.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 156 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. postanowił sprostować oczywistą omyłkę pisarską w sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 313/21 w ten sposób, że zamiast błędnie określonego organu wydającego zaskarżoną decyzję "Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej" wpisać "Ministra Rodziny i Polityki Społecznej.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a.

Jacek Pruszyński Paweł Borszowski (spr.) Jolanta Sokołowska