Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 677/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie: WSA Piotr Fronc WSA Mirosław Bator (spr.) Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Biegalska – Ciepacz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2023 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 31 marca 2023 r. nr KR.RPU.533.6.2020 w przedmiocie nakazu przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Krakowie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz B. C. kwotę 300 zł (słownie: trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Dyrektor Zarządu Zlewni w S. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie decyzją z dnia 14 października 2022 r. nr KR.ZUZ.4.4213.2.2020.DG.26 działając na podstawie art. 62, art. 104, art. 105 i art. 107 K.p.a. oraz na podstawie art. 191, art. 401, art. 402, w związku z art. 397 ust. 2 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne po rozpatrzeniu wniosku B. C. w przedmiocie nienależytego utrzymywania urządzeń wodnych, w obszarze działek ewidencyjnych nr [...] położonych w m. W. gm. W., pow. s.

1/ rowu przebiegającego przez działki ewidencyjne [...], [...] położone w m. W. gm. W., pow. s. ;

2/ zbiornika wodnego zlokalizowanego w ciągu ww. rowu, na działkach ewidencyjnych [...] położonych w m. W. gm. W., pow. s. i; którego następstwem jest zmiana funkcji tych urządzeń lub szkodliwe oddziaływanie tych urządzeń na wody lub grunty,

W pkt I umorzył postępowanie, w części dotyczącej zbiornika na działkach ewidencyjnych [...] położonych w m. W. gm. W., pow. s. .

W pkt II orzekł w części dotyczącej rowu:

1/ określił funkcję rowu – retencyjna;

2/ określił warunki - przez wskazanie charakterystycznych parametrów ziemnego rowu jakie należy osiągnąć i utrzymywać celem nie powodowania pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie wyrządzania szkód: a) szerokość rowu mierzona w górnych krawędziach skarp: na działce nr [...] w W. - od 2,49 m do 3,21 m; na działce nr [...] w W. - 3,15 m; na działce nr [...] w W. - 3,16 m; na działce nr [...] w W. - 3,15 m; na działce nr [...] w W. - od 1,92 m do 3,07 m; b/ nachylenie skarp rowu na wszystkich działkach 1:1 (45°); c/ rzędna dna na działce nr [...] w W. -165,00 m n.p.m.; na działce nr [...] w W. - 165,00 m n.p.m.; na działce nr [...] w W. -165,00 m n.p.m.; na działce nr [...] w W. - 165,00 m n.p.m.; na działce nr [...] w W. - od 165,00 m n.p.m. do 165,40 m n.p.m.; d/ punkty załamania granic, górnych krawędzi skarp przedmiotowego rowu na działkach nr [...] położonych w m. W. gm. W., pow. s. , wg układu współrzędnych PL-ETRF2000 (przedstawionych w tabeli); e/ zobrazowanie przebiegu rowu na działkach nr. [...] położonych w m. W. gm. W., pow. s. jego granic, lokalizacji wybranych jego przekrojów wyobrażono na załączniku graficznym nr 1 do niniejszej decyzji - mapa w skali 1:500; f/ zobrazowanie wybranych przekrojów poprzecznych przedmiotowego rowu na działkach nr [...] położonych w m. W. gm. W., pow. s. i oraz profil podłużny dna przedmiotowego rowu zobrazowano na załączniku graficznym nr 2 do niniejszej decyzji;

3/ Na właściciela działki ewidencyjnej nr [...] w W. nakłada się obowiązek odmulenia części jego rowu do rzędnej dna 165,00 m n.p.m. określonej w przekroju P-8 oraz z zachowaniem parametrów rowu, o których mowa w pkt II., ppkt 2.

4/ Na właściciela działki ewidencyjnej nr [...] w W. nakłada się obowiązek odmulenia jego części rowu do rzędnych dna 165,00 m n.p.m z zachowaniem parametrów rowu o których mowa w pkt II., ppkt 2.

5/ Na właściciela działki ewidencyjnej nr [...] w W. nakłada się obowiązek usunięcia przetamowania rowu powstałego z pozostałości po karpie korzeniowej drzewa, zlokalizowanego przy granicy z działką nr [...], z zachowaniem parametrów rowu o których mowa w pkt II., ppkt 2.

6/ Na właściciela działki ewidencyjnej nr [...] w W. nakłada się obowiązek korekty przebiegu jego części rowu (w tym odsypania, zasypanego w 2018 r. jego fragmentu rowu), tak aby mieścił się, w granicach linii przebiegających między punktami:

NR PUNKTU oznaczonego na mapie - załączniku X Y

graficznym nr 1 do niniejszej decyzji

[...]

przy zachowaniu rzędnej dna 165,00 m n.p.m. określonej w przekrojach P-5 i P-6, z zachowaniem parametrów rowu o których mowa w pkt II., ppkt 2.

7/ Na właściciela działki ewidencyjnej nr [...] w W. nakłada się obowiązek korekty przebiegu jego części rowu (w tym odsypania, zasypanego w 2018 r. jego fragmentu rowu), tak aby mieścił się w granicach linii przebiegających między punktami:

NR PUNKTU oznaczonego na mapie - załączniku X Y

graficznym nr 1 do niniejszej decyzji

5 [...]

przy zachowaniu rzędnej dna 165,00 m n.p.m. określonej w przekrojach P-4 z zachowaniem parametrów rowu o których mowa w pkt II., ppkt 2.

8/ Na właściciela działki ewidencyjnej nr [...] w W. nakłada się obowiązek odmulenia jego części rowu i korekty przebiegu rowu, tak aby przebiegał pomiędzy liniami przechodzącymi przez punkty

NR PUNKTU oznaczonego na mapie - załączniku X Y

graficznym nr [...] do niniejszej decyzji

1 [...]

przy zachowaniu spadku rzędnej dna od 165,00 m n.p.m. określonej w przekroju P-3, rzędnej dna 165,40 m n.p.m. określonej w przekroju P-l i P-2 z zachowaniem parametrów rowu o których mowa w pkt. II., ppkt 2.

9/ Termin wykonania obowiązków nałożonych w wyżej wymienionych punktach od II. ppk 2, do II. ppk 8 określa się do dnia 15.10.2023 r.

10/ Ziemię (grunt rodzimy) oraz namuł wydobyte podczas prac związanych z utrzymywaniem rowu należy wywieźć poza obszar działek nr [...] położonych w m. W. gm. W., pow. s. zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.

11/ Wszelkie budowle lub urządzenia przekraczające rów (służące przechodzeniu i przejeżdżaniu) celem skomunikowania działek po obu jego stronach należy zaplanować i wykonać jako przejścia górne, nie ingerujące w jego przekroje - poprzeczny i podłużny.

12/ Każdą ze stron postępowania zobowiązuje się do powiadomienia Dyrektora Zarządu Zlewni w S. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie o wykonaniu nałożonych na nią obowiązków, w terminie do 14 dni od wywiązania się z nich.

W uzasadnieniu organ podniósł, że na działkach ewidencyjnych [...] położonych w m. W. gm. W., pow. s. nie był wybudowany zbiornik wodny, to znaczy nie dokonano budowy - celowego kształtowania dna i skarp oraz nie wykonano urządzeń wodnych (np. zastawek lub mnichów) zatrzymujących wodę w takim urządzeniu. W związku z tym postępowanie w tej części umorzono na podstawie art. 105 K.p.a. Organ rozpoznając wniosek B. C. z dnia 17.04.2018 r. zweryfikował przekazane dokumenty i doszedł do przekonania, że wniosek dotyczy jednego urządzenia wodnego - rowu, będącego jednak odrębną własnością, każdego z właścicieli gruntów, stosownie do przypadającej części własności. Stąd za zasadne uznano zastosowanie art. 62 K.p.a., który wskazuje, że w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony. Do analizy sprawy w szczególności wykorzystano dokument datowany na lipiec 2018 rok, "EKSPERTYZA HYDROLOGICZNA dotyczący zmiany stanu wody na działkach o nr ew. [...] obręb W. ze szkodą dla gruntów sąsiednich miejscowość: W. pow.: s. ". W szczególności załączone mapy, w tym mapa zasadnicza w skali 1:1000. Przeprowadzone oględziny terenowe w dniu 30.09.2020 r. pozwoliły na gruncie zweryfikować badaną sprawę, w tym pozwoliły na opis stanu urządzeń i gruntów oraz ogólne rozeznanie sytuacyjne. W wyniku oględzin udało się także zidentyfikować i opisać stan poszczególnych części rowu. Wizyta ta była także przyczynkiem do podjęcia kolejnej czynności jaką były obmiary terenowe. Istotne dowody w sprawie wytworzono i przedstawiono stronom po przeprowadzeniu w dniu 1.12.2020 r. obmiarów terenowych. Na potrzeby ich przeprowadzenia przygotowano podkłady mapowe: wykonano georeferencję mapy zasadniczej widniejącej w ekspertyzie hydrologicznej; wygenerowano mapę wyobrażającą ukształtowanie terenu - numeryczny model terenu; wygenerowano mapę obrazującą spływy akumulacyjne wód opadowych i roztopowych. Powyższe dane mapowe zweryfikowano z wynikami prac w terenie, w tym naniesiono obmierzony w terenie przebieg rowu. Dane z obmiarów pozwoliły doprecyzować wyobrażenia mapowe zlewni rowu, wyobrażenia mapowe istniejącego w terenie kształtu i przebiegu rowu. Ponadto obmiary wykonane w dniu 1.12.2020 r. pozwoliły na określenie istniejących rzędnych dna rowu, wybranych rzędnych terenu działek nr ew. [...] obręb W.. Pozyskane z obmiarów dane pozwoliły na dokonanie obliczeń dopływu ze zlewni oraz dotyczących wymiarów i przepustowości rowu. Z przekrojów terenu wygenerowanych na numerycznym modelu terenu udostępnionym w geoportalu wynika, że rzędne dna rowu na działkach nr [...] są wyższe od rzędnej dna w jego ujściu do rowu drogowego, aczkolwiek na działce nr [...] rów jest odcinkowo wypłycony (pojawia się przeciwspadek). Ustalenie to pozostaje w sprzeczności z opracowanym przez organ l instancji profilem rowu znajdującym się w aktach sprawy i zapisami w uzasadnieniu decyzji, że spływ wód ma ograniczenie wynikające z rzędnej dna wylotu rowu i w przypadku pojawienia się wody w rowie drogowym dz. nr [...], woda z tego rowu wpływa do rowu na działkach nr [...]. Wobec tego powyższe wymaga zweryfikowania z odniesieniem do ustalonej funkcji rowu. Organ przyjął stałą rzedną 165,00 m n.p.m. W celu zmniejszenia częstotliwości i ilości wody napływającej do tego rowu z rowu drogowego na działce drogi powiatowej rzędne dna w przekrojach P-l i P-2 zaplanowano na wysokości 165,40 m n.p.m. - ma to spowodować, że nie każdy przepływ w rowie drogowym będzie skutkował wprowadzeniem wody do rowu na działkach [...] Równocześnie w maksymalnym stopniu zapewniona zostanie funkcja retencji wody ze zlewni tego rowu. Zobrazowane rzędne dna i skarp rowu z wynikające pomiarów wykonanych w terenie i przesłane stronom, odzwierciedlają stan stwierdzony na gruncie. Były to dane bezwzględnie potwierdzające niewłaściwe parametry rowu - choćby względem map. Zawarte w sentencji niniejszej decyzji parametry rowu określono optymalizując jego funkcje w terenie przedmiotowych działek - uwzględniając liniową ciągłość granic krawędzi rowu oraz liniową ciągłość spadku dna. Organ zweryfikował dostępne zasoby ortofotomap archiwalnych, w tym z roku 2003, 2015, 1018, i 2019. Fotografie terenu nie potwierdzają istnienia fragmentu rowu na działce nr [...] w części przebiegającej wzdłuż granicy z działką nr [...]. W związku z tym po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor Zarządu Zlewni w S. przeszedł do przekonania, że nie ma niepodważalnych dowodów na rzeczywiste, wcześniejsze istnienie tej części rowu. Wobec tego odstąpiono od obowiązku odkopania tej części rowu - mimo jego wyobrażenia na mapie. Ponownie przeanalizowano zlewnię rowy wydzielając z niej części stosownie do zagospodarowania przestrzeni, w tym obszar zabudowany. Na tej podstawie dokonano ponownych obliczeń dopływu ze zlewni i możliwości przepływu w rowie. Dokonane obliczenia mimo zmian, nadal wskazują na nadmiarowe rozmiary rowu względem potrzeb wynikających z przeprowadzenia wody ze zlewni. Dlatego też aktualne pozostaje określenie retencyjnej funkcji rowu.

Biorąc pod uwagę wszystkie informacje zgromadzone w sprawie ustalono, że na działkach ewidencyjnych nr [...] obręb W. gm. W. istnieje rów uchodzący do rowu przydrożnego drogi powiatowej nr [...] S.-W., tj. działka ewid. nr [...] w m. W. gm. W.. Według, niekwestionowanych świadectw stron postępowania rów ten powstał w latach trzydziestych ubiegłego wieku. Rów ten zobrazowano na mapie zasadniczej w skali 1:1000 widniejącej w aktach sprawy. Organ uznał wyobrażony tu przebieg rowu za najbardziej wiarygodny i w związku z tym będący podstawą do orzekania co do przebiegu na działkach. Z zastrzeżeniem fragmentu rowu na działce nr [...] w części przebiegającej wzdłuż granicy działek [...] Bieg rowu powinien rozpoczynać się na działce nr [...] powinny tu być dwie części rowu: biegnąca przy granicy z działką [...] oraz część przecinająca poprzecznie działkę nr [...] równoległa do części rowu na działce [...] Na działce nr [...] rów powinien przebiegać prostopadle łącząc się w linii prostej z pozostałymi częściami rowu biegnącymi przez działki [...] Na działce nr [...] rów powinien przebiegać równolegle łącząc się w linii prostej z pozostałymi częściami rowu biegnącymi przez działki [...] Na działce nr [...] rów powinien przebiegać równolegle łącząc się w linii prostej z pozostałymi częściami rowu biegnącymi przez działki [...] i [...]. Na działce nr [...] rów początkowo powinien nawiązywać biegiem do części położonej na działce [...], po czym zakręcać w kierunku działki [...], gdzie kończy się wylotem do rowu przydrożnego drogi powiatowej nr [...] S. - W. na tej działce. Rów ten powinien posiadać zmienne wymiary, co jest skorelowane z jego położeniem w poszczególnych częściach zlewni i uwarunkowaniami terenowymi danej części zlewni rowu. Spadek dna rowu co do zasady powinien biec na rzędnych ok. 165,00 m n.p.m. na działkach nr [...] i [...] do rzędnej od 165,00 m n.p.m. do 165,40 m n.p.m. na działce nr [...]. Niestety od miejsca skrętu rowu na działce [...] do wylotu rowu na działce nr [...] rzędna dna musi podnosić się do poziomu 166,40 m n.p.m. (pojawia się spadek odwrotny rowu). Wynika to z rzędnej dna rowu drogowego w miejscu wylotu rowu z działki [...]. Zaplanowano przewyższenie rzędnej dna wylotowej części rowu z działki [...] do rowu drogowego o 10 cm. Powyższe motywuje się ograniczeniem częstotliwości i ilości wprowadzania wody z rowy drogowego do rowu na działkach [...]. W ten sposób tylko przepływów wody o warstwie większej niż 10 cm w rowie drogowym będą skutkowały zasileniem rowu na działkach [...] Szerokość rowu w różnych jego częściach również powinna być zmienna i wahać się od 1,92 m do 3,21 m i być skorelowana z konkretnym miejscem w zlewni co wynika ze zróżnicowanych rzędnych powierzchni gruntu w zlewni. Zasadniczym czynnikiem wpływającym na rozmiary rowu i jego przebieg jest wielkość zlewni i jej ukształtowanie. W ekspertyzie hydrologicznej oszacowano powierzchnię zlewni na 3,6 ha, jednak metoda jaką się posłużono, to analiza map o dość dużej skali. Metoda ta była obarczona dość dużym błędem. Tut. Organ na podstawie dokładniejszych danych, w szczególności numerycznego modelu terenu i pomiarów zweryfikował zlewnię rowu i określił jej powierzchnię na ok. 4,6 ha. Na potrzeby niniejszego postępowania przyjmowano jako właściwą, tą większą powierzchnię zlewni. Zlewnia przedmiotowego rowu charakteryzuje się bardzo dużą deniwelacją terenu do ok. 24 m. (190,40 m n.p.m. -166,00 m n.p.m.). Jak określono w ekspertyzie hydrologicznej składa się dużej części z wzniesień lessowych oraz z małej części wypłaszczenia od szacowanej rzędnej ok. 166,00 m n.p.m. w obszarze działek nr [...] obręb W.. Dodatkowo jak ustalił tut. Organ w obszarze ww. działek poniżej rzędnej terenu ok [...] zlokalizowane jest obniżenie terenowe (kilkadziesiąt centymetrów) będące w istocie lokalną bezodpływową depresją. Dodatkowo w zlewni wyróżniono dwie różne jej części - zabudowaną (o wielkości 1,2161 ha.) i niezabudowaną (3,3824 ha). Powyższe wielkości areału, zagospodarowanie powierzchni i układ wysokościowy przedmiotowej zlewni determinują charakter, parametry i położenie urządzeń wodnych oraz stosunki wodne w obszarze działek nr [...] obręb W.. Skutkiem dużej różnicy wysokości wody opadowe i roztopowe dość szybko spływają z obszarów wzniesień do płaskiej części zlewni tj. do rzędnej 166,00 m n.p.m. Następnie w płaskim obszarze zlewni rozciągającym się pomiędzy tą rzędną, na skutek bardzo małego spadku następuje spowolnienie odpływu i w efekcie zwiększone uwilgotnienie gruntów, a w okresie opadów nawet stagnowanie wody na powierzchni gruntu. W części tego płaskiego terenu zlewni, w obszarze bezodpływowej depresji dochodzi do systematycznego stagnowania wód na gruncie. W czasie intensywnych opadów obszar depresji naturalnie wypełnia się wodą do czasu jej wchłonięcia w grunt, wyparowania i tylko częściowego odprowadzenia rowem. Założyć należy, że wybudowanie rowu motywowane było między innymi przyspieszeniem odprowadzenia wody z dna zlewni. Woda z obszaru depresji może być jednak odprowadzona wyłącznie do poziomu 165,30 m n.p.m. -tj. do rzędnej wylotu przedmiotowego rowu do rowu drogi powiatowej. W przypadku pojawienia się wody w rowie drogowym dz. nr [...], woda z tego rowu wpływa do rowu na działkach nr [...] obręb W.. Zatem ukształtowanie dna zlewni rowu powoduje brak możliwości odprowadzenia całej wody opadowej z obszaru omawianej zlewni oraz dodatkowo powoduje dodatkowe wprowadzanie wód z rowu drogowego do rowu na działkach nr [...] obręb W.. Dlatego w niniejszej decyzji za zasadne uznano podniesienie rzędnej dna wylotu do poziomu 165,40 m n.p.m., żeby ograniczyć napływ wody z rowu drogowego na przedmiotowe działki. Powyższe jednoznacznie skutkuje brakiem możliwości odprowadzenia wód opadowych z dna zlewni rowu oraz częste stagnowanie wody w najniższych częściach zlewni. Potwierdzeniem tego jest obserwowana w depresji roślinność o charakterze szuwarowym oraz relacje stron postępowania. Tut. Organ za racjonalne uznał, że w takim stanie rzeczy zmniejszono obszar zalewania dna zlewni dostosowując rozmiary rowu do możliwego retencjonowania wód opadowych, niemożliwych do odprowadzenia i tym samym zmniejszenia obszaru długotrwałego stagnowania wód opadowych na przedmiotowych działkach. Powyższe potwierdza dokonane obliczenie wymaganych parametrów i przepustowości rowu dla tej zlewni. Zaznaczone na mapie zasadniczej obrysy rowu są nadmiarowe względem potrzeb odprowadzenia wody. Stąd przyjęto retencyjną funkcję rowu. Stosunkowo duża szerokość rowu i jego przebieg zlokalizowanie w najniższych częściach zlewni powinny zapewniać przejecie objętości wody w zakresie zapobiegającym stagnowaniu wód opadowych i roztopowych poza tym rowem, i poza obszarem depresji (a przynajmniej zmniejszającym zalany areał). Zdaniem organu wyobrażony na mapie zasadniczej przebieg i rozmiary rowu są racjonalne w przypadku funkcji retencyjnej. Co do występowania zbiornika na działkach nr [...] w m. W. tut. Organ wyrażą pogląd, że wyobrażone na mapie zasadniczej granice wody pokrywają się z najniżej położoną częścią depresji w zlewni przedmiotowego rowu. W rzeczywistości obszar oznaczony na mapie symbolem "W" w czasie weryfikacji na potrzeby sporządzenia mapy mógł być pokryty stagnującą na gruncie wodą opadową, a granice tego stagnowania ograniczone były naturalnie przez ukształtowanie dna zlewni. Jak wskazują zapisy mapy zasadniczej poziom stagnującej wody na mapie zasadniczej określono na rzędnej około 165,80 m n.p.m. czyli poniżej rzędnej przyjętej za wypłaszczony obszar zlewni rowu. Na mapie tej nie uwidoczniono skarp, grobli, zastawek, mnichów lub jakichkolwiek innych oznaczeń będących śladem po celowym kształtowaniu czaszy takowego zbiornika i zatrzymywania w nim wody. Żadna ze stron postępowania nie wskazała kto, kiedy i w jakich okolicznościach wybudował zbiornik wodny. Natomiast jedna ze stron wskazała na naturalne zalewanie tego terenu wodami opadowymi. W trakcie wizji terenowej nie odnaleziono śladów świadczących o budowie zbiornika, np. formowanych skarpach i dnie. Teren obniżenia terenowego porośnięty .był roślinnością szuwarową, co dowodzi dużego zawilgocenia terenu i nawet stagnowania wód. Obmiary terenu z dnia 01.12.2020 r. również nie ujawniły śladów po celowym kształtowaniu czaszy zbiornika. W takim stanie rzeczy uznano, że na mapie zasadniczej zbiornik wyobrażono błędnie, prawdopodobnie w oparciu o obserwowane stagnowanie wody opadowej. Ukształtowanie gruntu i stan rowu na działkach nr [...] w W. podlegały na wszystkich ww. działkach licznym modyfikacjom, co obecnie wpływa na przepływ wód opadowych i roztopowych w zlewni rowu. W przedmiocie ukształtowania gruntu w najniższych częściach zlewni rowu stwierdzono podwyższenie gruntu na części działki nr [...], wykonane prawdopodobnie w czasie budowy budynków. Na działce [...], w części położonej za zabudowaniami gospodarczymi nawieziono ziemię i gruz również podwyższając teren. Jak wynika z informacji zgromadzonych w sprawie działania te prowadzono w czasie od 2017 r. do 2020 r. Niwelowano również teren działki nr [...] i [...] poprzez odkład ziemi wydobytej z odkopywania rowu, co wg dowodów w sprawie miało miejsce 2019 r. Działania dotyczące modyfikacji powierzchni terenu na działkach nr [...] w W. nie mogą być wprawdzie przedmiotem niniejszego postępowania ale nie mogą zostać także niezauważone i pominięte. Wyżej opisane działania doprowadziły do zmniejszenia naturalnej objętości zlewni przedmiotowego rowu, w jej części położonej poniżej rzędnej 166,00 m n.p.m., czyli w części zlewni o spowolnionym odpływie wody. Działania te odpowiednio do objętości mas ziemnych niwelowanego terenu powodują wzrost częstości i wielkości obserwowanych przepływów wód po gruntach na ww. działkach. Ilość wód opadowych co do zasady się nie zmienia, jednak napotykając przeszkody w odpływie w postaci podwyższonych terenów, tworzy cofki i zastoiska oraz przepływa w większej ilości (większa warstwą) i częściej w miejscach bez przeszkód. Tak więc opisane powyżej niwelowanie terenów częściowo odpowiada za wskazywane przez B. C. zalewanie gruntów. W tym zakresie jednak nie można orzec w niniejszym postępowaniu, co wyżej wyjaśniono. W przedmiocie utrzymywania rowu przebiegającego przez działki nr [...] w W. na każdej z ww. działek w toku postępowania stwierdzono nieprawidłowości skutkujące nieodpowiednim jego działaniem. Co do zasady jednak rów jako urządzenie wodne istnieje. Ma swój początek na działce nr [...], w zmiennym kształcie przebiega przez działki [...] oraz ma wylot do rowu przydrożnego na działce [...] w m; W. . Wg wiedzy tut. Organu taki stan rzeczy miał miejsce w dniu wszczęcia postępowania i podczas procedowania sprawy. W żadnym czasie niniejszego postępowania nie zaistniała okoliczność zlikwidowania przedmiotowego rowu w całości. W związku z tym ingerencji w poszczególne fragmenty rowu (ingerencji na poszczególnych działkach), w tym dotyczących okresowego przerwania drożności rowu przez zasypanie jego fragmentów nie można uznać za działanie kwalifikujące się jako likwidowanie urządzenia wodnego oraz następnie jako budowanie nowego urządzenia wodnego. Nawet łącznie potraktowane nieprawidłowości stwierdzone na wszystkich ww. działkach, zdaniem organu nie dają podstaw do zakwalifikowania tych działań do kazusu likwidacji tego urządzenia wodnego. Poniżej wymienia się stwierdzone w toku sprawy nieprawidłowości dotyczące prawidłowego utrzymania rowu. Na działce nr [...] rów jest zamulony. Na działce nr [...] rów jest zamulony oraz przetamowany. Na działce [...] część rowu zasypano (w latach 2018 i 2019), część rowu odkopano w 2019 r. oraz część rowu przekopano częściowo zmieniając jego przebieg i parametry. Na działce [...] część rowu zasypano (w latach 2018 i 2019), część rowu odkopano w 2019 r. oraz część rowu przekopano częściowo zmieniając jego przebieg i parametry. Jak wynika z dowodów zgromadzonych w sprawie na działce [...] problemy z utrzymaniem część rowu trwają od co najmniej 2016 r. Część rowu jest zamulona oraz na skutek braku utrzymania ma nieodpowiednie parametry. Wylot rowu w działce drogowej nr [...] w m. W. jest widoczny, a jego stan po części wynika z odpowiedniego utrzymania rowu drogowego drogi powiatowej. Z powyższego wynika zmniejszenie objętości rowu niezbędnej dla zgromadzenia napływających do najniższych części zlewni rowu wód opadowych i roztopowych. Każdy z właścicieli przedmiotowego rowu swoimi działaniami lub zaniechaniami przyczynił się do dysfunkcji rowu dokładając się w swojej części do szkód odczuwanych przez wszystkich właścicieli działek nr [...] i [...] w m. W. . Wszyscy właściciele ww. działek podnoszą problem zlewania ich gruntów wodami opadowymi i roztopowymi, sami sobie szkodząc poprzez zmniejszanie pożądanej objętości retencyjnej rowu. Ilość wody w zlewni rowu jest co do zasady podobna jak w latach poprzednich - jak wynika wg danych o opadach z wielolecia. Jednak odpowiednio do zmniejszonej objętości przedmiotowego rowu oraz częściowo zasypanej depresji woda napływająca do najniższych części zlewni musi wystąpić na grunty, w ilości stosownej do zmniejszonej objętości rowu. Stąd też biorą się uwagi podnoszone przez strony postępowania o dość częstym obserwowaniu zalewaniu gruntów przez wody opadowe. Znaczenie w sprawie ma okoliczność dość często pojawiających się dużych (intensywnych) opadów przywoływana i dokumentowana przez strony. Wyjaśnić należy, że odpowiednie utrzymywanie gruntów i urządzeń wodnych pozwala wpływać na stan wód tylko w zakresie przewidzianym (obliczonym) dla danych urządzeń, w tym możliwości przyjęcia określonych i ograniczonych wielkości wody. Pojawienie się wód opadowych i roztopowych napływających ze zlewni w ilości większej niż obliczona dla istniejących urządzeń musi spowodować wystąpienie takiej wody w miejscach wcześniej nie zalewanych. Okolicznościami powodującymi zwiększanie napływu wód ze zlewni są przede wszystkim zmiany zagospodarowania terenu zlewni (postępująca zabudowa), co ma miejsce w niniejszej sprawie. Ponadto, jak wynika z informacji powszechnie znanych obserwuje się ostatnio zmiany klimatyczne generujące zauważalne zmiany w rozkładzie czasowym i charakterze opadów atmosferycznych. W szczególności obserwuje się zwiększenie częstotliwości gwałtownych i dużych deszczy o rozmiarach miesięcznych sum opadów lub nawet większych. Zjawiska takie generują m.in. tzw. "Powodzie błyskawiczne". Właściciele działek nr [...] i [...] w m. W. muszą sobie uświadomić, że ich grunty znajdują się w najniższej części zlewni, co zawsze skutkuje i będzie skutkowało największą ilością napływającej wody na ich grunty. Właściciele tych działek muszą sobie także uświadomić, że wzrost częstotliwości ekstremalnych zjawisk opadowych powoduje adekwatny wzrost, pojawiających się na ich najniżej w zlewni położonych działkach, wód z takich nadzwyczaj ulewnych deszczy. Tym bardziej wszyscy właściciele przedmiotowego rowu powinni dołożyć starań do odpowiedniego jego utrzymania oraz do odpowiedniego zagospodarowania terenu ich działek.

Dyrektor Zarządu Zlewni w S. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wydał niniejszą decyzję umarzając postępowanie w części dotyczącej zbiornika na działkach nr [...] w m. W. , określając retencyjny charakter rowu oraz nakładając warunki realizacji decyzji i obowiązki na poszczególne strony postępowania. Określenie retencyjnego charakteru rowu jest wynikiem analizy możliwych funkcji rowu. Na podstawie prowadzonej w tut. Urzędzie ewidencji urządzeń melioracji wodnych -art. 196 Prawa wodnego, na działkach ewidencyjnych nr. [...], [...] położonych w m. W. gm. W., pow. s. nie występują urządzenia melioracji wodnych oraz działki te nie są objęte zasięgiem oddziaływania melioracji. Ze względu na powyższe wyłączono możliwość uznania przedmiotowego rowu za melioracyjny. Przedmiotowy rów ze względu na ukształtowanie najniższej części zlewni, w tym w związku z przechodzeniem przez lokalną depresję, w ujściowej części ma spadek odwrotny. Dno ro(wu, na wylocie ma rzędną 165,30 m n.p.m., tak jak rzędna dna rowu drogowego drogi powiatowej, a najniższa część dna rowu na działce nr [...] ma rzędną 165,00 m n.p.m. To znaczy że nie ma możliwości żeby rów ten skutecznie odprowadzał w całości wody opadowe i roztopowe z jego zlewni. Co więcej, w przypadku pojawienia się przepływu wody w rowie drogowym woda ta wpływa do rowu na działkach [...], [...], [...]. Dodatkowo wykonane obliczenia parametrów i przepustowości rowu wskazują, że dla przeprowadzenia wód obliczeniowych ze zlewni, wystarczyłby rów o znacznie mniejszych parametrach niż wynikają z mapy zasadniczej oraz częściowo widniejących w terenie. W związku z tym niezasadne jest uznanie tego rowu za rów odwadniający. Rozmiary i położenie przedmiotowego rowu wynikające z mapy zasadniczej i częściowo zachowane na gruncie oraz analiza charakteru zlewni i ukształtowana jej terenu naprowadzają na potrzebę zagospodarowania i skanalizowania przepływu wód opadowych i roztopowych w najniższych częściach zlewni rowu, w sposób minimalizujący występowanie tych wód na grunty działek nr [...], [...] położonych w m. W. . Ponieważ znacząca część wód opadowych z wysoczyzny lessowej, dość szybko napływa na małą część, niemal płaskiego obszaru zlewni zawierającego się w rzędnych poniżej poziomu 166,00 m n.p.m., to logicznym i możliwym do osiągnięcia jest ich retencjonowanie celem zmniejszenia obszaru, częstotliwości i wielkości zalewania działek nr [...] położonych w m. W. . Ponadto rozmiary tego rowu względem obliczonej powierzchni zlewni wynoszącej około 4,6 ha są większe niż zaprojektowano by dla urządzenia odwadniającego. W związku z tym najbardziej racjonalną uznano funkcję retencyjną rowu. Warunek - wskazanie charakterystycznych parametrów rowu jakie należy osiągnąć i utrzymywać celem nie powodowania pogorszenia stanu wód i .ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie wyrządzania szkód, określono w oparciu o obmiar obrysów rowu widniejącego na mapie zasadniczej zgromadzonej w dokumentacji sprawy brąz na podstawie pomiarów wykonanych w trakcie weryfikacji terenowej przedmiotowego rowu. Punkty załamania granic rowu oznaczono w układzie PL-ETRF2000 wskazanym do stosowania w ustawie Prawo wodne. Rzędne dna określono zestawiając dane uzyskane podczas obmiarów oraz dane z numerycznego modelu terenu. 1:1 (45°) nachylenie skarp określono zgodnie ze standardowymi rozwiązaniami stosowanymi w budownictwie wodnym. Odpowiednie uformowanie skarp ma znaczenie dla ich stabilności i trwałości, w szczególności powinno zapobiegać ich rozmywaniu przez stojącą (stagnującą) w rowie wodę. Jak wynika z dokumentacji sprawy należy założyć, że w rowie woda będzie niemal cały czas. W związku z tym, w przyszłości właściciele rowu mogą rozważyć wykonanie dodatkowych rozwiązań zapobiegających erozji ziemnych skarp przedmiotowego rowu, z zastrzeżeniem uzyskania koniecznych zgód w tym zakresie. Z powyższego wyniknęły zmienne parametry szerokości i głębokości rowu, jednak odpowiednio dostosowane do jego położenia w najniższej części zlewni, w tym w depresji terenu. Dodatkowo położenie na działkach i parametry rowu określono na załącznikach graficznych do niniejszej decyzji. Załącznik nr l mapę w skali 1:500 wykonano na bazie georeferowanej mapy zasadniczej w skali 1:100 wizualizując na niej określony niniejszą decyzją właściwy stan rowu. Ponadto oznaczono punkty załamania granic rowu oraz jego wybrane przekroje poprzeczne. W załączniku graficznym nr [...] do niniejszej decyzji przedstawiono przekroje poprzeczne rowu oraz jego przekrój podłużny określone niniejszą decyzją jako właściwy stan rowu. Na właściciela działki nr [...] w W. nałożono obowiązek odmulenia rowu wskazując rzędne dna. Powyższe jest zgodne z obserwacjami poczynionymi w terenie oraz ze stwierdzeniem B. C. z pisma z dnia 17.11.2020 r., że rów jest zamulony. Część rowu położoną na działce nr [...] w W. nakazano odmulić wskazując rzędne dna, co wynika z obserwacji dokonanych w terenie. Ponadto właścicielowi tej działki nakazano usunięcie przeszkody znajdującej się w rowie na granicy działek nr [...] w W. , powstałej z karpy korzeniowej drzewa. W tym miejscu zwrócić należy uwagę, że zatrzymywanie wody w rowie w zakresie wpływającym na działki sąsiednie wymaga uzyskania zgody wodnoprawnej. W przypadku tej przeszkody ograniczała ona odpływ wody powodując zatrzymywanie wody sięgające na również na działkę nr [...]. Ponadto ta karpa korzeniowa zmniejsza objętość retencyjną rowu. Na właścicieli działek nr [...] i [...] w W. nałożono obowiązek skorygowania przebiegu ich części rowu, w tym odsypania rowu. Wskazano przy tym charakterystyczne punkty graniczne tych części rowu oraz konkretne przekroje, do których właściciele działek mają się dostosować. Warunki te wynikają z analizy dokumentacji sprawy oraz z obserwacji i obmiarów terenowych oraz są zgodne z wnoszonymi do postępowania uwagami stron. Ziemię z wykopów oraz namuł wydobyte podczas wykonywania prac związanych z utrzymaniem rowu nakazano wywozić poza obszar działek nr [...] i [...] w W. . Zalecenie takie wynika z potrzeby zachowania ukształtowania najniższej części zlewni przedmiotowego rowu. Wywóz urobku poza obszar działek powinien zapobiegać zmniejszaniu się naturalnej objętości występującej tu depresji i przez to zmniejszać obszar zalewany na działkach należących do stron. Dodatkowo wywóz zapobiegnie niepożądanemu w dnie zlewni rowu kształtowaniu nasypów (grobli) wzdłuż rowu, powstających na skutek odkładania urobku przy krawędzi skarpy rowu. Działanie takie zapobiegnie też powstawaniu lokalnych przeszkód powstałych z odkładów, w odpływie wody z gruntów do rowu. Wszystkim stronom wskazano także sposób przekraczania rowu przejściami (przejazdami) górnymi. Powyższe ma znaczenie w przedmiocie zachowania możliwie największej objętości retencyjnej rowu. Ponadto budowle przeprawowe prowadzone nad rowem nie będą zmniejszały przepustowości tego urządzenia wodnego, co jest istotne dla szybkości odprowadzania wód ze zlewni. Wszystkim stronom postępowania wyznaczono termin na wykonanie nałożonych obowiązków do dnia 15.10.2023 r. oraz zobowiązano do poinformowania tut. Organu o ich wykonaniu w terminie do 14 dni. Taki czas w ocenie Dyrektora Zarządu Zlewni w S. jest wystarczający do przygotowania się właścicieli rowu do wykonania wskazanych działań i ich wykonania celem doprowadzenia przedmiotowego rowu do stanu pozwalającego uznać ten rów za właściwie utrzymany. Ponadto należało uwzględnić czas potencjalnie najkorzystniejszy dla wykonywania robót ziemnych w obszarze depresji przedmiotowych działek - czyli najbardziej suchy. W obecnie panujących warunkach pogodowych można się spodziewać osuszenia się rowu i depresji w okresie lata i jesieni 2023 r.

Od tej decyzji odwołanie wniosła B. C. domagając się jej uchylenia.

Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie decyzją z dna 31 marca 2023 r. nr KR.RPU.533.6.2020 utrzymał w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że niniejsza sprawa była prowadzona na podstawie art. 191, art. 401, art. 402 w związku z art. 397 ust. 2, pkt 3 lit. a ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne. Organ II instancji przychylił się do wyjaśnień zawartych w zaskarżonej decyzji, że zarówno odpowiednie utrzymanie gruntów i urządzeń wodnych pozwala wpływać na stan wód tylko w zakresie przewidzianym dla danych urządzeń, w tym możliwości przyjęcia określonych i ograniczonych wielkości wody. Należy podkreślić, że organ l instancji po przeanalizowaniu potencjalnych funkcji rowu wyczerpująco wyjaśnił, dlaczego wybrana została funkcję retencyjną przedmiotowego urządzenia wodnego, tj. rowu na działkach nr ew. [...], położonych w m. W. , gm. W., pow. s. . Dodatkowo organ l instancji wykazał za pomocą obliczeń, że przepustowość rowu jest znacznie większa niż potrzebna do transportu wód o prawdopodobieństwie przepływu p = 20%, a także ustalił w uzasadnieniu decyzji, że przy spełnieniu warunków i obowiązków nałożonych na strony postępowania, najniższa część zlewni rowu, w szczególności zagłębienie terenu (tj. bezodpływowa depresja), powinna nadal naturalnie wypełniać się wodą. Organ odniósł się zarówno do struktury i ukształtowania terenu, istniejącej roślinności oraz kwestii stagnacji wody na gruntach przyległych do rowu i jej przyczyn, do których zalicza się między innymi położenie tego terenu w najniższej części zlewni. Skutki wydanej przez Dyrektora Zarządu Zlewni w S. decyzji z dnia 14.10.2022 r. zostały wyczerpująco omówione w ww. decyzji. Należy podkreślić, że organ l instancji wydając decyzję z dnia 14.10.2022 r., nie kwestionuje niwelowania terenu na Dziakach nr ew. [...], położonych w m. W. , pow. S.. Jak wynika z akt sprawy w dniu 01.12.2020 r. (tj. po nawiezieniu ziemi na powierzchnię działki), Zarząd Zlewni w S. wykonał obmiary terenu, pozwalające na określenie istniejących rzędnych dna rowu oraz wybranych rzędnych terenu działek nr ew. [...] obręb W., pow. S.. Dane te posłużyły do określenia wymiarów przedmiotowego rowu. Jak przedstawiono w aktach sprawy dno rowu na wylocie posiada rzędną jak rzędna dna rowu drogowego (działka ewidencyjna [...]) 165,30 m n.p.m. Natomiast najniższa rzędna dna rowu na działce nr ew. [...] ma wartość 165,00 m n.p.m. To jednoznacznie pokazuje, że przedmiotowy rów nie jest w stanie w pełni odprowadzić wód opadowych i roztopowych ze zlewni do rowu przydrożnego. Organ l instancji prawidłowo określił parametry rowu uwzględniając stan nieruchomości sprzed podwyższenia terenu oraz liniową ciągłość spadku dna. Powyższe zostało także dokładnie wyjaśnione w odpowiedzi na uwagi U-12 i U-26. Dodatkowo należy podkreślić, że zmiana ukształtowania terenu przyległego do rowu powinna być przedmiotem postępowania prowadzonego zgodnie z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła B. C. zarzucając naruszenie:

1/ art 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. polegającej na nie wzięciu pod uwagę opinii biegłego mgr inż. C. S., który w swojej opinii z lipca 2018 r., po przeprowadzonych oględzinach nieruchomości w stanie przed nawiezieniem ziemi na dz. nr [...], stwierdził w sposób jednoznaczny zasypanie rowu na dz. nr [...] i [...] i istnienie zbiornika wodnego na dz. nr [...], który jest zarośnięty i zaniedbany, przez co nie rozpatrzono w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności, na których winno zostać oparte rozstrzygnięcie;

2/ art. 7 i art. 8 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do władzy publicznej, sporządzenie wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia decyzji w zakresie przyjęcia, za organem I instancji że obszar dz.nr [...] w obrębie W. został podwyższony w miejscu przebiegu rowu a pomimo tego określenie parametrów głębokości rowu tak jakby to podwyższenie nie miało miejsca co powoduje, iż rów nie spełni swojej funkcji a przyjęte parametry rowu nie są rzeczywistymi gdyż nie dokonano pomiarów terenu w określonym aktualnie miejscu przebiegu rowu;

3/ art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepowołanie biegłego odpowiedniej specjalności, tj. biegłego ds. hydrologii oraz nie przeprowadzenie ponownych oględzin i pomiarów terenu w miejscu obecnie wytyczonego przebiegu rowu (jedyne przeprowadzone oględziny w sprawie dotyczyły przekopu w innym miejscu niż aktualnie wyznaczony przebieg rowu) przed wydaniem przedmiotowej decyzji. Ostatnie oględziny rowu i zbiornika wodnego miały miejsce 30 września 2020 r. po których wydano decyzję z przebiegiem rowu zupełnie innym niż określonym w protokole z oględzin. Pomimo faktu, iż miejsce oględzin 30 września 2020 r. nie dotyczyło obecnego przebiegu rowu na dz. nr [...] nie dokonano ponownych oględzin i pomiarów w miejscu gdzie aktualnie decyzją wyznaczono przebieg rowu na ww. działce. Pomiary terenu naniesione na mapę, bez oznaczenia specjalisty, który ich dokonał, dołączono do pisma z dnia 16 lutego 2021 r.

4/ art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie daty zlikwidowania rowu na dz. nr [...] i [...] w sytuacji gdy z akt sprawy, wynika, iż jego nieistnienie miało miejsce co najmniej w 2015 r., co nie było kwestionowane przez żadnego z właścicieli działek przez które przebiegał rów.

5/ art. 77 § 1 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie funkcji rowu jako retencyjna w sytuacji gdy pełnił on zawsze funkcję odwadniającą; błąd w ustaleniu stanu faktycznego w postaci błędnego przyjęcia, iż rów pomiędzy działkami [...] w całości położony jest na dz. nr [...] w sytuacji gdy rów ten znajduje się na granicy ww. działek; błąd w ustaleniach faktycznych polegających na przyjęciu, że przy funkcjonującym rowie woda z rowu przy drodze wlewa się na teren działki [...] w sytuacji, gdy nie ma to miejsca. Po intensywnych opadach woda płynie szybkim nurtem i przy spadkach terenu, jak napisano w ekspertyzie hydrologicznej, kieruje się w kierunku południowym do rzeki [...]i. W rowie przy drodze nie ma wody stojącej, która mogłaby wlewać się na teren działki.

6/ art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. organ nie udokumentował w żaden sposób pomiarów i oględzin ujścia do rowu na dz. [...] przy drodze powiatowej, który od co najmniej 10 lat jest zaniedbany w stopniu znacznym.

7/ art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a. przez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy mających istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie oraz wybiórczą ocenę materiału dowodowego w szczególności dotyczącą istnienia zbiornika wodnego oraz określenia głębokości urządzenia wodnego w postaci rowu; brak ustalenia i wyjaśnienia przez organ kwestii przeprowadzenia przewodu telekomunikacyjnego, który został usytuowany w wylocie rowu z działki [...] do rowu przy drodze. W wylocie rowu z działki [...] do rowu przy drodze powiatowej przebiega przewód telekomunikacyjny, co powoduje ograniczenie głębokości rowu, zostało to zgłoszone przez męża właścicielki działki [...] i zawarte w protokole w oględzin.

8/ art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, nierozpoznanie sprawy, co do istoty oraz naruszenie interesu prawnego wnioskodawcy poprzez brak jasnego, precyzyjnego i jednoznacznego określenia w rozstrzygnięciu, skutków przedmiotowej decyzji.

9/ art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. polegającej na zaniechaniu zasięgnięcia opinii biegłego, w szczególności w zakresie konieczności odtworzenia na nieruchomościach ozn. jako dz. nr [...] zbiornika wodnego, przez co nie zebrano w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których winno zostać oparte rozstrzygnięcie;

10/ art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8 i art. 9 k.p.a. z uwagi na brak właściwego uzasadnienia faktycznego i prawnego w przedmiotowej decyzji;

11/ art. 138 § 2 pkt 2 w zw. z art. 140 w zw. z art. 107 § 3 k,p.a, poprzez brak należytego uzasadnienia decyzji, w szczególności poprzez nie odniesienie się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu oraz do dokumentacji fotograficznej załączonej do pisma dotyczącego uzupełnienia odwołania z dnia 23 listopada 2022 r.

11/ art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 oraz w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy i ewentualnie jego uzupełnienia, a w szczególności brak odniesienia do wszystkich zarzutów odwołania m. in. do kwestii ujścia z dz. [...] do rowy przy drodze powiatowej ozn. jako dz. nr [...] i przez to naruszenie podstawowej zasady postępowania administracyjnego, to jest zasady przekonywania

12/ art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a. przez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy mających istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie oraz wybiórczą ocenę materiału dowodowego w szczególności dotyczącą istnienia zbiornika wodnego i określenia parametrów urządzenia wodnego w postaci rowu.

13/ art. 7, 77 par. 1,107 § 3 k.p.a, poprzez brak zebrania materiału dowodowego, na okoliczność pierwotnego przebiegu rowu na dz, nr [...] i [...] w obrębie W., w tym uznania przez organ II instancji że nie przeprowadzenie oględzin w zakresie obszaru pierwotnego przebiegu rowu nie miało znaczenia dla sprawy.

W uzasadnieniu rozwinięto powyższe zarzuty w konkluzji wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie wniósł o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu, poddana jest ocena legalności decyzji wydanej w postępowaniu dotyczącemu nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego. Postępowanie to organ częściowo umorzył, w zakresie dwóch działek, na których miał być zlokalizowany zbiornik wodny (w ocenie organu zbiornik ten nie istniał). W pozostałym zakresie (dotyczącym rowu) organ określił jego funkcje jako retencyjną oraz liczbowo określił parametry tego rowu i jego przebieg a także nakazał właścicielom działek, po których rów przebiega jego odmulenie i korektę przebiegu według danych liczbowo przedstawionych w tabelach. W ocenie sądu decyzja jest wadliwa.

Zgodnie z dyspozycją art. 191 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1478 z późn. zm. (dalej; ustawa) w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód (ust 1). W decyzji, o której mowa w ust. 1, określa się warunki i termin przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, wykonania urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidacji szkód (ust 2). Jeżeli określenie funkcji urządzenia wodnego, o którym mowa w ust. 1, nie jest możliwe, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, określić na nowo funkcję tego urządzenia oraz nakazać jego odbudowę albo likwidację.

Jak zasadnie wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 12 marca 2020 r. II SA/Bk 24/20 aby właściwy organ mógł skorzystać z dyspozycji art. 191 ust. 1 p.w. i wydać decyzję nakazującą właścicielowi urządzenia wodnego przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, powinien ustalić w prowadzonym przez siebie postępowaniu: po pierwsze, że na danym terenie występuje urządzenie wodne; po drugie, kto jest właścicielem tego urządzenia, po trzecie, że doszło do nienależytego utrzymywania tego urządzenia i po czwarte, że następstwem owego nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego jest zmiana jego funkcji (...) Decyzja wydawana na gruncie ww. przepisu zwana jest tzw. decyzją restytucyjną, mającą na celu przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego (w przypadku zmiany funkcji tego urządzenia spowodowanej nienależytym jego utrzymywaniem) lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód (w przypadku gdy następstwem nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego jest szkodliwe jego oddziaływanie na wody lub grunty). Celem zaś nadrzędnym, wydawanych na gruncie ww. przepisu decyzji restytucyjnych, jest zapewnienie takiego korzystania z wód, które nie powoduje pogorszenia stanu tych wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody oraz, które nie wyrządza szkód.

Warto też zwrócić uwagę, że decyzja wydana w oparciu o przesłanki o których mowa w art. 191 ust. 1 ustawy zbliżona jest do uregulowania z art. 234 ust 1-3 ustawy. Obie te regulacje dotyczą zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów. Obie też zakładają, że w razie stwierdzenia wystąpienia przesłanek do ich stosowania właściwy organ nakazuje przywrócenie stanu poprzedniego (poprzedniej funkcji) lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

W ocenie sądu decyzja wydana w oparciu o przepis art. 191 ust 1 - 3, zgodnie z brzmieniem tego przepisu, powinna w wyrzeczeniu zawierać orzeczenie nakazujące właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej jego funkcji, wykonania urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód a także termin, w którym powinności te mają być wykonane i ewentualnie określić na nowo funkcję urządzenia, jednakże pod warunkiem, że określenie dotychczasowej funkcji urządzenia wodnego, nie jest możliwe. Orzeczenie takie winno poprzedzić ustalenia organu, że urządzenie wodne na skutek nienależytego utrzymania, zmieniło swoją funkcję, lub szkodliwe oddziałuje na wody lub grunty. Ustalenia te muszą znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

W ocenie sądu zaskarżona decyzja a przede wszystkim poprzedzająca ja decyzja organu I instancji prawidłowego wyrzeczenia nie zawiera. Przede wszystkim decyzja nie wyrzeka o obowiązku przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom czy likwidacji szkód. W odniesieniu do rowu (którego funkcje organ określa na nowo, jako retencyjną mimo, że nie wykazuje aby określenie dotychczasowej funkcji tego rowu było możliwe), organ określa jego parametry liczbowo tj. określa szerokość, rzędne, punkty załamania granic, oraz zobowiązuje właścicieli działek, po których rów ten przebiega do jego odmulenia, usunięcia przetamowań i korekty przebiegu rowu według danych przedstawionych tabelarycznie. Decyzja ta w ocenie sądu nie spełnia kryteriów, o których mowa w art. 191 ust 1, ponieważ nie zawiera wyrzeczenia, jakie w oparciu o tą regulacje powinno w decyzji być zawarte tj. nakazanie przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód. Samo zaś wyrzeczenie poza tym, że nie zawiera ustawowych unormowań, jest tak technicznie szczegółowe, że mając na uwadze fakt, iż nie jest ono kierowane do podmiotów profesjonalnych, budzi zasadnicze wątpliwości co do wykonalności decyzji. Uzasadnienie decyzji jest także mało czytelne, chaotyczne. Trudno z niego wywieść, jakimi przesłankami kierował się organ przy wydawaniu takiego właśnie wyrzeczenia. Trudno w uzasadnieniu dopatrzyć się ustaleń, jaką konkretnie funkcję pełnił przedmiotowy rów przed dokonanymi zmianami lub, czy aktualnie nie można tej funkcji stwierdzić (uzasadniało by to określenie na nowo funkcji tego urządzenia), a także jakie działania czy zaniechania właścicieli działek przez które rów ten przebiega doprowadziły do zmiany funkcji urządzenia czy szkodliwego oddziaływania tego urządzenia na wody lub grunty. Ustaleń tych trudno dopatrzeć się też w decyzji organu II instancji. W zasadzie organ ten merytorycznie nie wskazuje, na wystąpienie przesłanek do stosowania art. 191 ustawy, a jedynie opisuje w szczegółach przebieg postępowania i ustosunkowuje się do zarzutów odwołania. Można więc uznać, że organ II instancji nie rozpoznaje sprawy ponownie ,a jedynie dokonuje kontroli decyzji organu I instancji w ramach rozpoznania odwołania a to narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż charakter rozstrzygnięć organów administracji zdeterminowany jest właśnie zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zasada ta jest ustanowiona w art. 78 Konstytucji RP. Przepis ten mówi, iż każda ze stron ma prawo do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. Zasada ta jest realizowana w K.p.a. przepisem art. 15. Stanowi on, iż postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu I instancji podlega w wyniku wniesienia odwołania, przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ II instancji. Dwukrotne rozpoznanie oznacza obowiązek przeprowadzenia dwukrotnie postępowania wyjaśniającego. Przedmiotem postępowania odwoławczego, nie jest weryfikacja decyzji, a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej (B. Adamiak, Odwołanie w polskim systemie postępowania administracyjnego, Wrocław 1980, s. 144 i nast.). Ponownie rozpoznając i rozstrzygając sprawę organ odwoławczy obowiązany jest ustalić zakres postępowania wyjaśniającego, niezbędnego do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, poddać ocenie materiał dowodowy, ewentualnie materiał ten uzupełnić, w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy. Następnie usunąć stwierdzone naruszenia prawa, o ile organ odwoławczy naruszenia takiego się dopatrzy w orzeczeniu organu niższej instancji (B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wydawnictwo C. H. Beck Warszawa 2006, s. 606 oraz powołane tam orzecznictwo). Obowiązkiem organu odwoławczego jest także ustosunkowanie się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu, poprzez wskazanie odwołującej się stronie, dokonanej przez organ odwoławczy prawnej oceny podnoszonych przez nią argumentów ale nie może ograniczyć się jedynie do tego aspektu. Rola organu II instancji nie ogranicza się bowiem do kontroli instancyjnej decyzji organu I instancji, lecz ponownego rozpatrzenia sprawy, według stanu prawnego i faktycznego aktualnego na datę orzekania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że działanie organu odwoławczego w sposób oczywisty naruszyło zasadę, o której mowa wyżej.

Ustosunkowując się do decyzji organu odwoławczego, wskazać też należy samo wyrzeczenie jest co najmniej niejasne, jeżeli nie nieprawidłowe. Opisując przedmiot rozpoznania sprawy organ wskazuje, że dotyczy ono odwołania B. C. od decyzji Dyrektora Zarządu Zlewni w S. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie decyzją z dnia 14 października 2022 r. nr KR.ZUZ.4.4213.2.2020.DG.26 o uchyleniu w całości decyzji w przedmiocie nienależytego utrzymywania urządzeń wodnych, w obszarze działek ewidencyjnych nr [...] położonych w m. W. gm. W., pow. s. i, tj.:

1/ rowu przebiegającego przez działki ewidencyjne nr. [...] położone w m. W. gm. W., pow. s. i;

2/ zbiornika wodnego zlokalizowanego w ciągu ww. rowu, na działkach ewidencyjnych [...] położonych w m. W. gm. W., pow. s. którego następstwem jest zmiana funkcji.

Poza faktem, że decyzja organu I instancji nie była decyzją uchylającą w całości jakąkolwiek inną decyzję, organ odwoławczy nie wskazuje na sposób rozstrzygnięcia organu I instancji - czyli w zasadzie nie wiadomo, co organ odwoławczy utrzymuje w mocy. Decyzja organu I instancji składała się z dwóch punktów – o umorzeniu postępowania w części dotyczącej zbiornika wodnego zlokalizowanego w ciągu ww. rowu, na działkach ewidencyjnych [...] oraz orzeczenia dotyczącego rowu przebiegającego przez działki ewidencyjne nr. [...] W ocenie sądu z przepisu art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. stanowiącego, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, wynika, że decyzja organu I instancji (utrzymana w mocy) musi by w całości przytoczona w decyzji organu odwoławczego. Orzeczenie organu II instancji to, jak mowa wyżej, to orzeczenie merytoryczne a nie jedynie kontrolne. Z decyzji organu II instancji musi wynikać sposób jej rozstrzygnięcia w sensie pozytywnym i negatywnym. Z decyzji tej (o ile nakłada obowiązki na adresatów tej decyzji) muszą wynikać precyzyjne wskazania, co do powinności jakie z tego aktu administracyjnego wynikają. Nie może ona jedynie odwoływać się do decyzji organu I instancji. Rozstrzygnięcie organu odwoławczego jest rozstrzygnięciem ostatecznym. Samo to rozstrzygnięcie musi stanowić podstawę do określenia nakazów czy uprawnień z niej wynikających. W ocenie sądu decyzja organu II instancji w tym zakresie jest nieprawidłowa.

W kwestii umorzenia postępowania części dotyczącej zbiornika wodnego na działkach [...], w ocenie sądu brak podstaw by uznać, że w sprawie zachodziła tu istotnie bezprzedmiotowość postępowania. Zgodnie z dyspozycją art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Przedmiotem postępowania administracyjnego jest sprawa administracyjna, którą należy rozumieć jako szczególną kompozycję podmiotu administracyjnego stosunku prawnego, jego przedmiotu (węzła praw i obowiązków), podstawy faktycznej oraz podstawy prawnej, w wyniku czego następuje możliwość władczej konkretyzacji norm prawnych odnoszących się do wzajemnych uprawnień i obowiązków organu administracji publicznej oraz podmiotu będącego adresatem rozstrzygnięcia tego organu. Z bezprzedmiotowością postępowania administracyjnego mamy do czynienia zatem, jeżeli nastąpi dekompletacja któregoś z wyżej wskazanych elementów, w wyniku czego organ stwierdzi, że sprawa administracyjna albo nigdy nie istniała (bezprzedmiotowość pierwotna), albo przestała istnieć (bezprzedmiotowość następcza). Stanowisko to potwierdza ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych. Jak zasadnie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 kwietnia 2019 II OSK 1242/17 bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a., to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Sprawa administracyjna jest więc konsekwencją istnienia stosunku administracyjnego - takiej sytuacji prawnej, w której strona ma prawo żądać od organu administracyjnego skonkretyzowania jej indywidualnych uprawnień wynikających z prawa materialnego. Sprawa zawisła przed organem administracji jest, lub stała się bezprzedmiotowa jeżeli organ stwierdzi, że bądź brak przedmiotu sprawy administracyjnej tj. sprawy która ma, czy może być załatwiona w formie decyzji (rozstrzygnięcia) organu administracji (bezprzedmiotowość przedmiotowa), bądź podmiot który domaga się takiego rozstrzygnięcia nie może być adresatem decyzji czy innego rozstrzygnięcia organu administracji (bezprzedmiotowość podmiotowa) bądź nie istnieje norma prawna, która dany stan faktyczny nakazuje lub pozwala rozstrzygnąć w formie decyzji organu administracji.

W niniejszej sprawie organ uznał, że bezprzedmiotowość postępowania zachodzi, ponieważ zbiornik na działkach nr [...] nie istniał. Nie wynika to jednakże z materiału dowodowego zalegającego w aktach sprawy – materiału na który powołują się organy obu instancji. W sprawie zalega bowiem ekspertyza hydrologiczna autorstwa C. S. sporządzona na potrzeby toczącego się wcześniej postępowania o naruszenie stosunków wodnych między innymi na działkach nr [...] Jako materiał wykorzystany do ustaleń stanu faktycznego wskazuje go organ I instancji (str. 14 i str. 23 decyzji) oraz organ II instancji (str. 14 decyzji). Z kolei z ekspertyzy wynika, że zbiornik wodny na działkach nr [...] istniał i obok rowu biegnącego przez działkę nr [...] od co najmniej od roku 1979 były elementami zagospodarowania terenu, które można zaliczyć do urządzeń wodnych, służących do kształtowania lokalnych stosunków wodnych, stanowiących element ciągłego systemowego odwodniania terenu (str. 6 ekspertyzy). W ekspertyzie wskazano także, że "Wody opadowe z terenu rozpatrywanej zlewni spływają powierzchniowo w sposób naturalny do zbiornika wodnego w obniżeniu granicznym warstwą H=166,0 m n.p.m. zgodnie z ukształtowaniem powierzchni. Ze zbiornika odprowadzane są rowem do drogi wzdłuż której płyną rowem przydrożnymi dalej po odejściu na wschód płyną rowem do doliny rzeki [...] str. 5-6)". Z kolei jako możliwość rozwiązania problemu podano ekspertyzie odtworzenie zlikwidowanego rowu oraz przywrócenie funkcji zbiornika wodnego przez jego oczyszczenie i usunięcie roślinności (str. 7)

Na koniec wskazać należy, że określenie na nowo funkcji rowu jako funkcji retencyjnej, budzi wątpliwości, bo jak mowa wyżej organ nie wykazuje, że określenie dotychczasowej funkcji tego urządzenia było niemożliwe. Po drugie wprawdzie ustawa nie definiuje funkcji retencyjnej urządzenia wodnego, jednak powszechnie przyjmuje, że jest to funkcja polegająca na magazynowaniu wody w okresach jej nadmiaru i umożliwienie wykorzystania w czasie jej niedoboru. Z materiału zalegającego w aktach sprawy w tym przytoczonej wyżej ekspertyzy hydrologicznej autorstwa C. S. wynika, że rów ten służył odprowadzaniu wód z działek, przez które przebiegał do przydrożnego rowu, z którego wody kierowane były do rzeki [...]. Określenie na nowo funkcji tego urządzenia było zatem wadliwe, bo można było określić jego dotychczasowa funkcję, która nie była funkcją retencyjną.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a oraz c oraz 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.