Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 354/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1 , art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: Art. 7, 77  par. 1, 80 i 107  par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

﻿ WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 października 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) ASR WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 października 2023 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 4 stycznia 2022 r., znak: SKO.ŚR/4111/1356/2022, w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej J. G. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez J. G., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 4 stycznia 2022 r., znak: SKO. SR/4111/1356/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) oraz 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza A. z dnia 6 października 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od dnia 1 kwietnia 2022 r. wnioskowanego na B. G.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 5 maja 2022 r. Burmistrz A. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad B. G.

Decyzją z dnia 8 lipca 2022 r., znak: SKO.SR/4111/733/2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło ww. decyzję w całości i przekazało sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Decyzją z dnia 6 października 2022 r. nr: [...] Burmistrz A. ponownie odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od dnia 1 kwietnia 2022 r. wnioskowanego na B. G.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w toku postępowania ustalił, iż mąż skarżącej, zgodnie z orzeczeniem nr [...] z dnia 22 stycznia 2020 r. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie można ustalić kiedy powstała niepełnosprawność.

Fakt ten – zdaniem organu - stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie został spełniony wymóg art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim warunkuje on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności. Pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy kryterium wieku powstania niepełnosprawności, zdaniem organu w pierwszej kolejności należy stosować przepisy obowiązującego prawa w oparciu o ich wykładnię literalną.

Wobec wytycznych zawartych w decyzji Kolegium z dnia 8 lipca 2022 r., znak: SKO.ŚR/4111/733/2022, organ pierwszej instancji badając ponownie sprawę ustalił, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, sprawuje nad nim opiekę, która wymaga udziału we wszystkich czynnościach związanych z opieką nad chorym. Tak sprawowana opieka wymaga całodobowego wsparcia. W związku z powyższym podjęcie pracy jest niemożliwe, ponieważ mąż skarżącej nie jest w stanie nawet sam usiąść. Każda czynność poprzedzona jest pomocą osoby drugiej i wymaga stałej gotowości oraz pomocy całodobowej.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca zarzuciła:

- naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

- naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącą nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania i przytoczyło treść przepisów ar. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wyjaśniło, że przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i niepodejmowanie z tego powodu pracy. Celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż opieka ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica. Świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest za faktyczną rezygnację z zatrudnienia

lub niepodejmowania zatrudnienia wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, a nie z innych przyczyn. Powyższa przesłanka jest zatem zasadniczą, podstawową okolicznością - oprócz faktu sprawowania opieki - warunkującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodzin. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest za faktyczną rezygnację z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną, a nie z innych przyczyn. Powyższa przesłanka jest zatem zasadniczą, podstawową okolicznością - oprócz faktu sprawowania opieki - warunkującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Odnosząc się do obowiązku alimentacyjnego osób spokrewnionych w linii prostej, tj. dzieciach wymagającego opieki organ wskazał, iż jak wynika z treści załącznika nr 1 do wniosku, posiada on dwoje pełnoletnich synów – D. G. i M. G. Nie utrzymują oni jednak kontaktu z ojcem, bez wyjaśnienia przyczyn takiego stanu rzeczy.

Zdaniem Kolegium posiadanie przez dzieci osoby niepełnosprawnej własnej rodziny, pracy zawodowej czy zamieszkiwanie nawet w bardzo odległej miejscowości, nie są okolicznościami wyłączającymi obowiązek alimentacyjny dzieci względem rodzica znajdującego się w trudnej sytuacji i wymagającej opieki.

Zatem w rozpatrywanej sprawie, w sytuacji gdy wymagający opieki posiada dwoje dorosłych dzieci, to w ocenie Kolegium również na nich ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ojca. Opieka taka może zostać zapewniona w różny sposób, w tym także poprzez skorzystanie z usług opiekuńczych i opłacenie tych usług przez dzieci osoby wymagającej opieki.

Jak wynika z akt sprawy skarżąca nie pracuje, a jak wynika z oświadczenia

z dnia 15 grudnia 2022 r. zrezygnowała z pracy w 2020 r. wobec konieczności sprawowania opieki nad mężem. Mąż skarżącej z uwagi na obecny stan zdrowia wymaga pomocy i opieki osób we wszystkich czynnościach życia codziennego. Każda czynność jest poprzedzona pomocą żony: przygotowanie posiłków, leków, czynności higienicznych, zmiana odzieży, wizyty lekarskie. Mąż skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Mając powyższe na uwadze Kolegium wskazało, że opisane czynności są wykonywane standardowo w gospodarstwach domowych, w których nie ma osób niepełnosprawnych. Czynności te wynikają z obowiązków jakie z racji więzi rodzinnych obciążają członków rodziny, co wynika również z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Tymczasem, aby móc mówić o opiece w rozumieniu zgodnym z ustawą, musi być ona stała lub długoterminowa, a wykonywane czynności winny mieć charakter ekstraordynatoryjny.

Tymczasem na podstawie oświadczenia skarżącej z dnia 15 grudnia 2022 r. ustalono, że u wymagającego opieki "pojawiły się problemy z poruszaniem, mąż podczas chodzenia wręcz ciągnie nogi za sobą, nie może podnieść ich do góry. Porusza się za pomocą wózka inwalidzkiego, również z moją asekuracją. Niestety stan się pogłębia i nie ma szans na jakąkolwiek poprawę, mąż może stać się osobą całkowicie leżącą". Z kolei jak wynika z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 22 stycznia 2020 r., znak [...] wymagający opieki został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności od dnia 3 grudnia 2019 r., przy czym nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje.

Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego nie zachodzi przesłanka określona w art. 17 ust. 1 b ustawy tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed ukończeniem 18 lub 25 roku życia. Kolegium zwróciło uwagę na skutki prawne wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 i wskazało, że art. 17 ust. 1 b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Tym samym, w ocenie Kolegium przesłanka określona w art. 17 ust. 1b ustawy nie powinna być uwzględniona w niniejszej sprawie. Bowiem w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Kolegium prawidłowe jest jednak stanowisko organu pierwszej instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, niemniej jednak z przyczyn odmiennych niż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Kolegium nie zakwestionowało złego stanu zdrowia męża skarżącej, ani konieczności sprawowania opieki nad mężem, niemniej sam fakt posiadania orzeczenia o niepełnosprawności z którego wynika konieczność opieki osób drugich nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy wyłącznej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż dzieci skarżącej mogą partycypować w opiece nad niepełnosprawnym ojcem, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym wobec wniosku pełnomocnika skarżącej, zawartego w skardze i postanowień art. 119 § 2 P.p.s.a.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – żona (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej mężem, legitymującym się orzeczeniem orzeczeniem nr [...] z dnia 22 stycznia 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nie można ustalić kiedy powstała niepełnosprawność.

Zauważyć należy, że wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W ocenie Sądu trafne jest więc stanowisko Kolegium, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni i zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych,. Przepis ten nie mógł być podstawą do odmowy przyznania skarżącej prawa do żądanego świadczenia. Organ pierwszej instancji powinien wziąć pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, którym Trybunał stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Zdaniem Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie nie mogło skorzystać jednakże w niniejszej sprawie z przyznanych mu kompetencji art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.) i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium dokonało bowiem niewłaściwej oceny stanu faktycznego sprawy i podjęło wadliwe rozstrzygnięcie.

Istotnie, istnienie osób zobowiązanych do alimentacji wobec członków rodziny ma znaczenie dla kwestii istnienia bądź nie, związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem jakiejkolwiek pracy lub innego zatrudnienia a koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, niemniej jednak ważna jest też kolejność osób zobowiązanych do alimentacji. Stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, zwanej dalej w skrócie - k.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala zatem kolejność zobowiązanych. W związku z tym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Nie można również pomijać, że w świetle przepisów k.r.o., obowiązek alimentacyjny małżonka(w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny jego krewnych, a co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61 oraz art. 130 k.r.o.

W okoliczność stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawie argumentacja Kolegium, że wymagający opieki ma dwoje dorosłych dzieci nie mogła mieć znaczenia z uwagi na powyższe. Samo zresztą Kolegium zaznaczyło, że: "na Odwołującej ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego względem Jej męża..." Dalsza więc argumentacja w tej kwestii, w tym że praca nie stanowi obiektywnej przeszkody do realizacji ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec ojca przez sprawowanie przez nich opieki, nie mogła być doniosła. Trafnie na te aspekty wskazał w skardze pełnomocnik skarżącej.

Sąd nie podziela również oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Po pierwsze, nie jest wystarczające dla rzetelnej, pełnej oceny zakresu i charakteru czynności opiekuńczych stwierdzenie, że "...opisane czynności są wykonywane standardowo w gospodarstwach domowych, w których nie ma osób niepełnosprawnych", gdy nie odniesie się ich do niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i jej możliwości samodzielnego funkcjonowania na co dzień. Nie jest również wystarczające dla rzetelnej oceny jedynie wskazanie, że wykonywane czynności winny mieć charakter "ekstraordynatoryjny"(s. 5, wers 9 od góry strony uzasadnienia decyzji; raczej ekstraordynaryjny). Owszem, ale podnieść należy, że właśnie rolą organów administrujących jest dokonanie oceny zakresu i charakteru tych czynności. Z jakich zatem powodów Kolegium uznało, że w sytuacji, gdy przytaczając treść oświadczenia skarżącej z dnia 15 grudnia 2022 r., z którego treści wynika, iż mąż jej ma problemy z poruszaniem się, ciągnie wręcz nogi za sobą, nie może ich podnieść do góry, korzysta z wózka inwalidzkiego, stan jego się pogłębia i mąż może stać się osobą całkowicie lezącą, czynności opiekuńcze nie odznaczają się cechami trwałości i ciągłości. Tego Kolegium nie wyjaśniło. Ze wskazanego przez samo Kolegium oświadczenia skarżącej wynika dalej, że mąż skarżącej ma opuchliznę wokół kostek przez co nie można mu założyć obuwia, ma tętniaka aorty brzusznej, ale nie kwalifikuje się do operacji. Zdiagnozowano u niego parkinsonizm z zespołem klinicznym charakteryzującym się drżeniem bradykinezą, sztywnością i niestabilnością postawy. Jak podkreśliła skarżąca, bywają stany, że nie może on nic utrzymać w dłoniach. Do tych kwestii Kolegium się w ogóle nie odniosło i nie dokonało ich oceny w kontekście samodzielnego funkcjonowania męża skarżącej. Stąd ograniczenie się jedynie do wskazania, że czynności opiekuńcze związane są z codziennym funkcjonowaniem gospodarstwa domowego, nie jest dokonaniem właściwej oceny stanu faktycznego sprawy w kontekście zaistnienia przesłanek do przyznania skarżącej prawa do żądanego świadczenia. Organy zobowiązane są do oceny konkretnych czynności, czy spełniają one wymogi składające się na stałą i długotrwałą opiekę nad niepełnosprawnym w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustalenia przeprowadzonego w dniu 2 sierpnia 2022 r. wywiadu środowiskowego są ogólnikowe i nie rzucają światła na stan zdrowia wymagającego opieki i co najważniejsze, na stan jego możliwości codziennego funkcjonowania w życiu codziennym. W konsekwencji nie dają podstaw do stwierdzenia, że w niniejszej sprawie skarżąca mogła bądź nie, podjąć jakiejkolwiek pracy. Kolegium nie dokonało też oceny oświadczenia z dnia 15 grudnia 2022 r. skarżącej i innych jej oświadczeń złożonych w toku postępowania administracyjnego. Rzeczywiście obowiązuje w postępowaniu zasada oficjalności, prawdą jest również to, że skoro podmiot domaga się przyznania mu prawa do przedmiotowego świadczenia winien wykazać spełnienie ku temu przesłanek, a organy zobowiązane są do zweryfikowania tego i podjęcia oceny, ale nie zwalania ich to z dobrego administrowania i podejmowania kroków procesowych do ustalenia istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności. Nie wezwano nawet skarżącej w trybie art. 50 k.p.a. do przedstawienia dokumentacji o stanie zdrowia męża, dokumentacji obrazującej możliwości funkcjonowania jego w życiu codziennym według skali Barthel.

Kolegium, jak i organ pierwszej instancji zresztą, powinny zdaniem Sądu wnikliwiej ustalić i ocenić stan samodzielnego funkcjonowania męża skarżącej przy wykorzystaniu ww. skali, tj. międzynarodowej skali stosowanej w ocenie sprawności chorego i jego zapotrzebowania na opiekę. Taki formularz wypełnia w przychodni lekarz, bądź pielęgniarka środowiskowa, by pacjent, który wymaga opieki długoterminowej mógł zostać do niej zaklasyfikowany. Na skalę Barthela składa się dziesięć czynności dnia codziennego, takich jak np. spożywanie posiłków, poruszanie się, ubieranie, rozbieranie, higiena osobista, korzystanie z toalety czy kontrolowanie czynności fizjologicznych.

Podkreślić bowiem należy, że jedynie w sytuacji, gdy stan zdrowia i funkcjonowania podopiecznego przedstawia się w ten sposób, że wyklucza on jakiekolwiek zatrudnienie, przy spełnieniu pozostałych przesłanek i braku negatywnych, możliwe jest dopiero przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia.

Ustaleń oraz oceny dowodów i istniejących w nich okoliczności istotnych dla treści rozstrzygnięcia nie dokonał również organ pierwszej instancji ograniczając się do wywodów w motywach jej wydania do kwestii związanych z art. 17 ust. 1b i wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Z pewnością nie jest oceną materiału dowodowego jako element rozstrzygnięcia istoty sprawy jednozdaniowe stwierdzenie, że: "Mając na uwadze materiał zgromadzony w przedmiotowym postępowaniu Ośrodek (...) po ponownym rozpatrzeniu sprawy, orzekł, jak w sentencji." Organ ten w ogóle nie rozstrzygnął sprawy co do istoty, jak tego wymagają przepisy postępowania

Zdaniem zatem Sądu postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie, tak przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji, nie zostało przeprowadzone w zgodzie z postanowieniami artykułów: 7 i 77 § 1, 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. i nie pozwala na odpowiedź w tej fundamentalnej kwestii.

Wbrew więc twierdzeniom Kolegium nie było ono władne do skorzystania z przyznanych mu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. kompetencji i utrzymać w mocy decyzję organu pierwszej instancji, W tym zakresie Kolegium naruszyło art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., jak wyżej wskazane przepisy postepowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy.

Skarga musiała zatem wywrzeć zamierzony skutek ale nie z wszystkich powodów w niej wskazanych.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 200 i 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w punkcie II sentencji wyroku. Na koszty te składały się jedynie koszty zastępstwa procesowego w wysokości 480 zł, stosownie do postanowień § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.), gdyż skarżąca, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) jest zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.