Postanowienie NSA, sygn. akt I GSK 1359/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Skarżony organ: Minister Funduszy i Polityki Regionalnej
Treść wyniku: Wstrzymano wykonanie zaskarżonej decyzji

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Pietrasz po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku G. H. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi kasacyjnej G. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2024 r. sygn. akt V SA/Wa 1108/23 w sprawie ze skargi G. H. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 24 marca 2023 r., nr DIR-IX.7343.46.2019.AT.7 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania z udziałem środków z budżetu Unii Europejskiej postanawia: wstrzymać wykonania zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 marca 2024 r., sygn. akt V SA/Wa 1108/23 oddalił skargę G. H. na decyzję Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 24 marca 2023 r. nr DIR-IX.7343.46.2019.AT.7 w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania.

W skardze kasacyjnej skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) gdyż zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody lub (i) spowodowania trudnych do odwrócenia skutków; w tej konkretnej sprawie zachodzi dla skarżącego ryzyko: nieodwracalnej utraty przez skarżącego nieposzlakowanej opinii oraz rękojmii prawidłowego wykonywania przez niego funkcji biegłego sądowego - albowiem skarżący taki zawód aktualnie wykonuje, gdzie utrata tych atrybutów może się okazać trwała i niemożliwa do naprawienia, oraz b). zlicytowania domu mieszkalnego skarżącego, będącego jego aktualnym siedliskiem i gospodarstwem domowym.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że wniosek jest umotywowany w ten sposób, iż względem skarżącego skierowano już egzekucję na podstawie zaskarżonej decyzji z rachunków bankowych, zaś skarżący jest praktykującym biegłym sądowym z zakresu wyceny przedsiębiorstw oraz wyceny udziałów spółek prawa handlowego, wpisanym na listę biegłych sądowych. Aktualnie skarżący był lub jest w trakcie wykonywania opinii sądowych.

Dla skarżącego wykonywanie czynności biegłego sądowego jest aktualnie jedynym źródłem utrzymania za 2023r. Skarżący osiągnął przychody z praw autorskich /opinii i publikacji/ w łącznej kwocie 48 000 złotych /średnio 4 000 złotych miesięcznie/, od 2018r. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, w 2022r. całkowicie wykreślił się skarżących z ewidencji działalności gospodarczej. Aktualnie w 2024r. z tytułu pełnienia funkcji biegłego sądowego osiąga przychody nieregularne i zależne od toku postępowań sądowych, nie pozwalają więc na przeznaczenie istotnych i stabilnych środków na wynajęcie mieszkania na wolnym rynku, stąd też zachowanie domu mieszkalnego jest dla skarżącego istotne dla jego egzystencji. Skarżący posiada dom mieszkalny (nieruchomość) będącą własnością skarżącego i jego siedliskiem, gdzie prowadzi on gospodarstwo domowe. Skarżący nie posiada innej nieruchomości, gdzie mógłby się przenieść i stale zamieszkiwać, bez narażenia swojej osoby na ryzyko ubóstwa. Pogląd, iż ryzyko licytacji nieruchomości będącej siedliskiem /gospodarstwem domowym/ egzekwowanego może nieść trudne do odwrócenia skutki, jest spotykany w judykaturze Naczelnego Sądu Administracyjnego /por. orzeczenie z dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. II FSK 250/05, z dnia 17.09..2018, sygn. II FZ 380/18, opubl. baza CBOSA/.

Na podstawie zaskarżonej decyzji wszczęto przeciwko skarżącemu postępowanie egzekucyjne na wielką sumę egzekwowaną /aktualnie kwota kapitału 550 805,23 złotych, odsetki według stawki jak od zaległości podatkowych naliczane od okresu 2014-2015, wynoszące orientacyjnie 220 000 złotych/; przedmiotem decyzji jest zwrot z odsetkami, udzielonej skarżącemu w latach 2014-2015 /prawie dziesięć lat temu/, dotacji unijnej na wykonanie projektu informatycznego. Z uwagi na brak możliwości zaspokojenia się z wierzytelności z rachunków bankowych, organy egzekucyjne mogą dokonać licytacji domu mieszkalnego skarżącego. Jest to nieruchomość będąca własnością skarżącego i jego siedliskiem, gdzie prowadzi on gospodarstwo domowe

We wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji zawartym w skardze kasacyjnej oraz w piśmie procesowym z dnia 12 sierpnia 2024 r. uzupełniającym wniosek skarżący wyszczególnił i załączył szereg dokumentów takich jak: decyzję z dnia 28 października 2022 r. o wpisie na listę biegłych sądowych, rekomendacja Stowarzyszenia Biegłych Wyceny Przedsiębiorstw w Polsce z dnia [...] sierpnia 2022 r., dokumenty sądowe skarżącego jako biegłego sądowego, pit-36 skarżącego za 2023 r., ewidencje o wykreśleniu skarżącego z CEIDG, wyciąg z konta bankowego [...] i[...], zajęcia egzekucyjne wraz z tytułem wykonawczym, dowody operacji bankowych - dwa ściągnięcia egzekucyjne z konta skarżącego, zestawienie zaległości skarżącego na 5 grudnia 2023 r., odpis z ewidencji gruntów i budynków.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister wniósł o odmowę wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Rozpoznawany wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie podkreślenia wymaga, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zaznaczyć przy tym należy, iż chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu (por. B. Dauter, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 205). Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.

Katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Decyzja o skorzystaniu z możliwości ubiegania się o udzielenie ochrony tymczasowej należy do strony postępowania. Z uwagi na powyższe, na wnioskodawcy ciąży obowiązek choćby uprawdopodobnienia, iż jego wniosek zasługuje na uwzględnienie. Aby wniosek mógł być rozpatrzony pozytywnie, strona musi poprzeć go stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Sąd musi bowiem dysponować wiarygodnie wykazanymi faktami, które pozwolą mu na zastosowanie przedmiotowej instytucji. Sąd uprawniony jest do uwzględnienia wniosku, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przesłanki w postaci wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie na skutek uwzględnienia skargi akt ten zostanie wzruszony.

Z argumentacji przedstawionej we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji wynika, że skarżący przywołał okoliczności poparte stosowną dokumentacją, które uwiarygodniły sytuację majątkową skarżącego. Skarżący osiągnął przychody z praw autorskich, opinii i publikacji w łącznej kwocie 48 000 złotych tj. średni przychód miesięczny skarżącego wynosi 4 000 złotych. Od 2018r. skarżący nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, a w 2022r. całkowicie został wykreślony z ewidencji działalności gospodarczej. Aktualnie w 2024r. z tytułu pełnienia funkcji biegłego sądowego osiąga przychody nieregularne i zależne od toku postępowań sądowych, nie pozwalają więc na przeznaczenie istotnych i stabilnych środków na wynajęcie mieszkania na wolnym rynku, stąd też zachowanie domu mieszkalnego jest dla skarżącego istotne dla jego egzystencji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wysokość zobowiązania określonego w zaskarżonej decyzji podlegającego zwrotowi w kwocie 550 805,53 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania środków na rachunek bankowy skarżącego jest kwotą znaczną w stosunku do aktualnych możliwości finansowych skarżących i czyni prawdopodobną egzekucję z nieruchomości. To zaś oznacza, że wykonanie decyzji mogłoby spowodować skutki trudne do odwrócenia. Egzekucja ta mogłaby wyrządzić skarżącemu poważną szkodę, która mogłaby negatywnie wpłynąć na sytuację finansową skarżącego i uniemożliwić mu bieżącą pracę. Dane wynikające z załączonych do wniosku dokumentów w zestawieniu z wysokością kwoty wymaganej do zwrotu w sposób dostateczny uprawdopodabniają wystąpienie w sprawie przesłanki niebezpieczeństwa wystąpienia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Należy podkreślić, że kwota zwrotu dofinansowania jest kwotą wysoką i w sytuacji wykonania zaskarżonej decyzji może pozbawić skarżące środków do zapewnienia podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych. Skutków zapłaty należności pieniężnej, które co do zasady są odwracalne, nie można rozpatrywać w oderwaniu od jej wysokości, zwłaszcza gdy wysokość należności pieniężnej jest znaczna w zestawieniu z zarobkami wnioskującego.

Ponadto należy stwierdzić, że sytuacja, w której wykonanie decyzji może spowodować zajęcie domu mieszkalnego skarżącego, będącego jego aktualnym siedliskiem i gospodarstwem domowym oraz miejscem wykonywania pracy, to okoliczność, która wyczerpuje dyspozycję przepisu art. 61 § 3 p.p.s.a. ponieważ może doprowadzić do ustanie pracy zarobkowej skarżącego.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji nie pozbawi Skarbu Państwa wpływu środków do budżetu, gdyż w przypadku niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia decyzja zostanie wykonana. Natychmiastowe wykonanie objętej skargą decyzji może natomiast spowodować ubytek w majątku skarżącego, równoznaczny z powstaniem trudnych do odwrócenia skutków czy wyrządzeniem znacznej szkody w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił natomiast twierdzeń skarżącego co do tego, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego spowoduje upadek u skarżącego nie tylko nieposzlakowanej opinii skarżącego - koniecznej dla wykonywania zawodu biegłego sądowego - ale również domniemania jego atrybutu bezstronności i niezależności, co rodzi poważne ryzyko konieczności skreślenia skarżącego z listy biegłych sądowych, a co najmniej zaniechania przez sądy powszechne powierzania mu spraw do opiniowania. Powyższe twierdzenia są zbyt daleko idące. Zwolnienie z funkcji biegłego, a co za tym idzie skreślenie z listy biegłych, może nastąpić jedynie w przypadkach określonych w rozporządzeniu w sprawie biegłych sądowych. Z przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. z 2005 r. Nr 15, poz. 133) w szczególności § 4 rozporządzenia nie wynika, żeby wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec biegłego automatycznie powodowało konieczność zwolnienie z funkcji biegłego sądowego. Zarówno ustanowienie i odmowa ustanowienia, jak i zwolnienie z funkcji biegłego sądowego wymagają wydania przez prezesa sądu okręgowego decyzji administracyjnej. Ustalenie, czy biegły utracił warunki do pełnienia tej funkcji, określone w § 12 ust. 1 pkt 1–5 rozporządzenia, pozostawione zostało uznaniu prezesa sądu okręgowego. Co oczywiste, uznaniowość organu obejmuje ustalenie, czy biegły daje rękojmię należytego wykonywania obowiązków.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 61 § 3 w związku z art. 193 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.