Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 801/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2017-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 § 1 pkt 4, § 6
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Z chwilą wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, co nastąpiło z dniem 16 sierpnia 2016 r., przepisy art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. utraciły moc obowiązującą w zakresie, w jakim nie określały maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i manipulacyjnych. Tego rodzaju wyroki Trybunału Konstytucyjnego określane są mianem tzw. wyroków zakresowych. Wyrok taki zmienia nie tyle literalne brzmienie przepisów, co ich normatywną treść. W konsekwencji o niekonstytucyjności przepisu w oznaczonym zakresie przesądza nie sama treść przepisu, lecz sposób jego zastosowanie w konkretnych okolicznościach.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji też, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej.

Pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi obowiązek uwzględnienie wyroku Trybunału, a jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego, czy też po jego zakończeniu, zapadnie wyrok o niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje koniczność uchylenia takiej decyzji.

TEZY

Z chwilą wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, co nastąpiło z dniem 16 sierpnia 2016 r., przepisy art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. utraciły moc obowiązującą w zakresie, w jakim nie określały maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i manipulacyjnych. Tego rodzaju wyroki Trybunału Konstytucyjnego określane są mianem tzw. wyroków zakresowych. Wyrok taki zmienia nie tyle literalne brzmienie przepisów, co ich normatywną treść. W konsekwencji o niekonstytucyjności przepisu w oznaczonym zakresie przesądza nie sama treść przepisu, lecz sposób jego zastosowanie w konkretnych okolicznościach.

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji też, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej.

Pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi obowiązek uwzględnienie wyroku Trybunału, a jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego, czy też po jego zakończeniu, zapadnie wyrok o niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje koniczność uchylenia takiej decyzji.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Protokolant Specjalista Kamil Rutkowski po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 listopada 2017 r. sprawy ze skargi E. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz E. J. kwotę [...]zł ([...]) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w L. (dalej jako organ), po rozpatrzeniu zażalenia E. J. (dalej jako podatnik lub skarżąca), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] października 2016 r., nr [...] odmawiające uchylenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadził wobec podatnika postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z [...] lipca 2015 r. o numerach: [...],[...],[...] wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w R. w zakresie zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów z innych źródeł.

W dniu [...] grudnia 2015 r. postępowanie egzekucyjne zostało zakończone poprzez całkowitą realizację tytułów wykonawczych (łącznie z kosztami egzekucyjnymi), w wyniku dokonanej przez podatnika wpłaty kwoty pieniężnej na konto organu egzekucyjnego.

W dniu [...] lutego 2016 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wydał postanowienie, którym na podstawie art. 64c § 7 ustawy egzekucyjnej określił wysokość kosztów egzekucyjnych w kwocie 101.117,10 zł. Zgodnie z postanowieniem na koszty egzekucyjne składały się: opłata manipulacyjna naliczona na podstawie art. 64 § 6 ustawy egzekucyjnej, opłata za zajęcie rachunku bankowego w Banku Pocztowym naliczona na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz opłata za zajęcie nieruchomości naliczona na podstawie art. 64 § 1 pkt 6 - przypisane do każdego z ww. tytułów wykonawczych. Przedmiotowe postanowienie nie zostało zaskarżone, wobec czego stało się ostateczne.

W dniu [...] lipca 2016 r. podatnik złożył wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego (egzekucyjnego) zakończonego postanowieniem z [...] lutego 2016 r., wydanym w sprawie kosztów egzekucyjnych, wnosząc o jego uchylenie oraz zwrot pobranych kosztów egzekucyjnych. Jako podstawę prawną wniosku wskazano art. 145a w związku z art. 126 k.p.a., art. 190 ust.1-2 i 4 Konstytucji RP w związku z wydanym przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 28 czerwca 2016 r. orzeczeniem sygn. akt SK 31/41, mocą którego uznane zostały za niezgodne z Konstytucją RP przepisy art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 oraz art. 64 § 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w oparciu o które naliczone zostały koszty egzekucyjne, określone ww. postanowieniem organu egzekucyjnego.

Postanowieniem z [...] sierpnia 2016 r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. odmówił wznowienia postępowania w sprawie kosztów egzekucyjnych, z uwagi na przedwczesne złożenie skargi o wznowienie postępowania i nie spełnienie przesłanki z art. 145a § 2 k.p.a.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało uchylone przez Dyrektora Izby Skarbowej w L. postanowieniem z [...] września 2016 r., nr [...], który uznał, że wniosek strony o wznowienie postępowania został złożony z zachowaniem terminu określonego przez art. 145a § 2 k.p.a. i wywołuje skutki procesowe.

W konsekwencji powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. wznowił postępowanie w sprawie kosztów egzekucyjnych, zakończone ostatecznym postanowieniem z [...] lutego 2016 r. nr [...] oraz następnie postanowieniem z [...] października 2016 r., nr [...], po przeprowadzeniu postępowania i merytorycznym rozpatrzeniu przesłanek wznowienia -działając na podstawie art. 151 § 2 w związku z art. 146 § 2 k.p.a odmówił uchylenia postanowienia z dnia 19 lutego 2016 r.

W wyniku wniesionego przez podatnika zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w L. postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] października 2016 r., nr [...].

Organ przywołując treść art. 145a § 1 k.p.a., art. 146 k.p.a., art. 149 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 151 § 1 k.p.a. wskazał, że w przedmiotowej sprawie podstawę zaskarżonego postanowienia, którym odmówiono uchylenia ostatecznego postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych stanowi art. 151 § 2 w związku z art. 146 § 2 k.p.a. W rozstrzygnięciu tym organ egzekucyjny wyjaśnił, iż postanowienie z [...] lutego 2016 r., nr [...] w sprawie kosztów egzekucyjnych, którego uchylenia domaga się podatnik zostało wydane w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a mianowicie art. 64c § 7 stanowiący podstawę do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych oraz regulacje art. 64 § 1 pkt 4, pkt 6, pkt 14 oraz art. 64 § 6 ww. ustawy egzekucyjnej normujące zasady i sposób naliczenia kosztów egzekucyjnych za dokonane czynności egzekucyjne (tj. opłaty za zajęcie rachunku bankowego, opłaty za zajęcie nieruchomości oraz opłaty manipulacyjnej). Dalej podkreślił, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem o sygn. akt SK 31/14 orzekł o niezgodności art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 oraz art. 64 § 8 ww. ustawy egzekucyjnej z Konstytucją, jednakże przepisy te nie zostały uchylone i zmienione. To stanowi zaś prawną przeszkodę możliwości określenia w ramach wznowionego postępowania należnych kosztów egzekucyjnych w sposób odmienny niż określone w ustawie. Powoduje to niemożność uchylenia w ramach wznowienia postępowania ww. ostatecznego postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, gdyż w wyniku wznowienia mogłoby zapaść wyłącznie postanowienie odpowiadające w swej istocie postanowieniu dotychczasowemu, co wypełnia przesłankę z art. 146 § 2 K.p.a.

Organ, odwołując się do poglądu wyrażonego w piśmiennictwie prawniczym, wyjaśnił, że orzeczenie Trybunału dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego. Doktryna prawa konstytucyjnego definiuje pominięcie ustawodawcze jako "unormowanie niepełne, a więc takie, które z punktu widzenia norm konstytucyjnych cechuje zbyt wąski zakres zastosowania, bądź też, które z uwagi na przedmiot oraz cel regulacji, pomija treści dla niej istotne". W doktrynie szeroko prezentowany jest pogląd, że wyroki takie wywołują wyłącznie skutek zobowiązujący (ustalający), tzn. jedynie nakładają na ustawodawcę obowiązek uchwalenia nowelizacji usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, nie derogując (nie uchylając) przy tym uznanych za niekonstytucyjne przepisów.

Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że wejście w życie orzeczenia Trybunału nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z tym że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym.

W tej sytuacji wobec braku nowych regulacji prawnych w zakresie kosztów egzekucyjnych na dzień wydawania zaskarżonego postanowienia przez organ egzekucyjny, obowiązany był on stosować przepisy dotychczasowe. W konsekwencji organ egzekucyjny w ramach wznowionego postępowania nie miał podstaw do uchylenia ostatecznego postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Podstawy takiej z tej samej przyczyny nie ma również organ odwoławczy rozpatrując zażalenie.

Postanowienie organu drugiej instancji zostało zaskarżone przez podatnika skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

W skardze podatnik zakwestionował stanowisko organu co do tego, że wejście w życie orzeczenia Trybunału nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Strona podtrzymała swoje stanowisko prezentowane w postępowaniu administracyjnym, że po pierwsze w/w przepisy zostały uchylone - z chwilą wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016 r. sygn. akt. SK 31/14 wobec braku odroczenia ich wejścia w życie przez Trybunał (art. 190 ust.3 Konstytucji) straciły one moc obowiązującą. Nie jest do tego potrzebna żadna nowelizacja przepisów a już w szczególności ich uchylenie - uchylone zostały na skutek orzeczenia TK. Skoro zatem na dzień wejścia w życie w/w wyroku nie było innych uregulowań niż te zakwestionowane przez Trybunał, to rozstrzygnięcie w sprawie wznowienia powinno być zdecydowanie odmienne niż dotychczasowe - koszty egzekucyjne powinny być stronie w całości zwrócone. Odmienne rozstrzygnięcie oznacza, że po pierwsze - organ nie wykonuje wyroku Trybunału a po drugie - powtórnie stosuje przepisy niekonstytucyjne.

Skarżąca odwołując się do uzasadnia wyroku Trybunału Konstytucyjnego wskazała, że organ wznawiając postępowanie i rozstrzygając co do meritum powinien pominąć w swym rozstrzygnięciu przepisy niekonstytucyjne co w przedmiotowej sprawie oznacza obowiązek zwrotu całości bezprawie pobranych kosztów egzekucyjnych oraz przytoczył, w potwierdzeniu takiego stanowiska, orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w sprawie sygn. akt. I SA/G1 1442/16 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie sygn. akt II FSK 1047/14.

Reasumując skarżąca podniosła, że zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu skutkuje niemożliwością zastosowania go przez organ i sąd, gdyż powoduje jego trwałą eliminację z systemu prawnego. Orzeczenie takie musi być uwzględnione zarówno przez organ, jak i co do zasady przez sąd przed wydaniem rozstrzygnięcia, bowiem posiada ono walor mocy powszechnie obowiązującej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.), sąd administracyjny kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."). Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia, jego zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie postanowienia następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.).

W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu, a skarga podlega uwzględnieniu, ze względu na skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

W sprawie kontroli sądowoadministracyjnej poddane zostało postanowienie organu odwoławczego, utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., który, po uprzednim wznowieniu postępowania, odmówił uchylenia ostatecznego postanowienia z dnia [...] lutego 2016 r. w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Organ wskazywał, że podstawę przedmiotowego postanowienia, którym odmówiono uchylenia ostatecznego postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, stanowił art. 151 § 2 w związku z art. 146 § 2 k.p.a. W tym też kontekście organ stwierdził, że wprawdzie Trybunał Konstytucyjny wyrokiem o sygn. akt SK 31/14 orzekł o niezgodności art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 oraz art. 64 § 8 ustawy egzekucyjnej z Konstytucją, jednakże przepisy te nie zostały uchylone i zmienione, co stanowi prawną przeszkodę możliwości określenia w ramach wznowionego postępowania należnych kosztów egzekucyjnych w sposób odmienny niż określone w ustawie. Powoduje to niemożność uchylenia w ramach wznowienia postępowania ww. ostatecznego postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, gdyż w wyniku wznowienia mogłoby zapaść wyłącznie postanowienie odpowiadające w swej istocie postanowieniu dotychczasowemu, co wypełnia przesłankę z art. 146 § 2 K.p.a.

Ze stanowiskiem takim nie można się zgodzić albowiem nie uwzględnia ono skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Tytułem wstępu należy stwierdzić, że w sprawie nie budzi wątpliwości to, że materialnoprawną podstawę obciążenia podatnika kosztami postępowania egzekucyjnego stanowiły między innymi przepisy, które uznane zostały za niezgodne z Konstytucją RP, a mianowicie: art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm. - dalej jako: " ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji" lub "u.p.e.a.") co do opłaty za zajęcie rachunku bankowego oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie opłaty manipulacyjnej.

Organ, odwołując się do poglądu wyrażonego w piśmiennictwie prawniczym, stwierdził, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego, w efekcie czego tego rodzaju wyroki wywołują wyłącznie skutek zobowiązujący (ustalający), tzn. jedynie nakładają na ustawodawcę obowiązek uchwalenia nowelizacji usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, nie derogując (nie uchylając) przy tym uznanych za niekonstytucyjne przepisów.

W odpowiedzi na skargę organ przywołał nadto, zbieżny z prezentowanym przez siebie poglądem, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 359/17.

W tym kontekście zwrócić należy uwagę, że w orzecznictwie tutejszego Sądu wyrażane były także poglądy odmienne.

I tak w wyroku z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 854/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) uchylił zaskarżone postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jako rozstrzygnięcie nie uwzględniające skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z Konstytucją RP art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, stosowanie zaś do art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba, że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust. 3).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził przy tym, że skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. Podstawa do takiego postępowania organu egzekucyjnego pozostała, natomiast stosowanie tych przepisów nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który w pierwszej kolejności powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W uzasadnieniu orzeczenia podkreślono, że już z samej sentencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego wynika, że przyczyną uznania przepisów za niezgodne z Konstytucją nie był brak w ustawie możliwości miarkowania wysokości opłat w pełnym zakresie. Wynika to też ze stwierdzenia Trybunału, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych jako jednej z metod określania wysokości opłat. W związku z tym swoiste miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się dopiero wówczas kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. W praktyce jednak, w sytuacji braku koniecznej interwencji ustawodawcy, nie da się, stosując omawiane przepisy w poszczególnych sprawach, oderwać od okoliczności faktycznych i prawnych konkretnych spraw.

Formułując wskazania co do dalszego postępowania Sąd wskazał, że organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powinien zatem uwzględnić, że jakkolwiek opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego, to jednak wysokość tych opłat nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, stanowisko takie w całości podziela.

Zwrócić należy także uwagę, że stanowisko takie uznać należy za dominujące w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w szczególności w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego.

I tak tego rodzaju poglądy wyrażał Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt II FSK 1047/14, 9 lutego 2017 r., sygn. akt II FSK 1974/16, 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 3121/15 i 7 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1484/15 (wszystkie opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Szczególną uwagę zwrócić należy na sprawę sygn. akt II FSK 1974/16, która leżała u podstaw skargi konstytucyjnej uwzględnionej przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14.

W sprawie tej, w której pierwotnie oddalono skargę kasacyjną podatnika, Naczelny Sąd Administracyjny po stwierdzeniu niekonstytucyjności art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. wznowił postępowanie i następnie uchylił własny wyrok, wyrok sądu administracyjnego pierwszej instancji oraz postanowienie organu podatkowego.

We wszystkich przywoływanych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny, przyjmował, że pozbawienie przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia domniemania konstytucyjności rodzi obowiązek uwzględnienie wyroku Trybunału, a jeżeli w toku postępowania sądowoadministracyjnego, czy też po jego zakończeniu, zapadnie wyrok o niekonstytucyjności normy, na której oparto decyzję administracyjną, istnieje koniczność uchylenia takiej decyzji. We wszystkich tych sprawach powinność taką odnoszono do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stanowisko takie i przedstawioną w jego uzasadnieniu argumentację w całości podziela.

Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14 Trybunał Konstytucyjny uznał za niezgodne z Konstytucją RP między innymi przepisy:

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne,

- art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej.

Treść powyższego rozstrzygnięcia jest jednoznaczna i sprawdza się do uznania za niezgodne z Konstytucją RP przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. w określonej części.

Nie jest to zatem wyrok, który jedynie interpretuje obowiązujące przepisy prawa. Nie jest to także orzeczenie, które wyłącznie wskazuje na lukę w prawie i zobowiązuje ustawodawcę do uchwalenia określonych przepisów.

Oczywiście u podstaw orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego legło zaniechanie legislacyjne, jednakże treść sentencji wyroku jednoznacznie opiewa na stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu w części.

Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Co od zasady wchodzą one w życie z dniem ogłoszenia (art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP).

Z dniem wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przepis uznany za niezgodny z Konstytucją traci moc obowiązującą. Skutek taki następuje z mocy samego prawa. Nie jest tu konieczne uchylenie przepisu przez ustawodawcę.

Tak też z chwilą wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, co nastąpiło z dniem 16 sierpnia 2016 r., przepisy art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. utraciły moc obowiązującą w zakresie, w jakim nie określały maksymalnej wysokości opłat egzekucyjnych i manipulacyjnych.

Ten podstawowy skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego powinien uwzględnić organ przy rozstrzyganiu sprawy, a czego w sprawie jednakże zaniechano.

Tego rodzaju wyroki Trybunału Konstytucyjnego określane są mianem tzw. wyroków zakresowych.

Wyrok taki zmienia nie tyle literalne brzmienie przepisów, co ich normatywną treść. W konsekwencji o niekonstytucyjności przepisu w oznaczonym zakresie przesądza nie sama treść przepisu, lecz sposób jego zastosowanie w konkretnych okolicznościach.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji też, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności.

Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej.

Niewątpliwie właściwe zastosowanie powyższych przepisów, z uwzględnieniem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, nie jest sprawą prostą z tego względu, że zakres w jakim przepisy te zostały uznane za niekonstytucyjny zdefiniowany został w sposób negatywny, zaś ustawodawca, pomimo jednoznacznych wskazań Trybunału, nie dokonał koniecznych zmian legislacyjnych.

Powyższe nie zwalania jednak organów od obowiązku respektowania i uwzględnienia przy rozstrzyganiu spraw orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Istotne wskazówki co do tego, w jaki sposób należy interpretować powyższe kwestie zawarł Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku.

Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. są niezgodne z Konstytucją, bo nie określają górnej granicy opłat egzekucyjnych i manipulacyjnych. Zdaniem Trybunału brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Dodatkowo Trybunał wskazał, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, iż z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Tymi też wskazaniami powinien kierować się organ przy stosowaniu art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., po wynikającej z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego zmianie normatywnej tych przepisów.

Jak trafnie wskazywał Wojewódzki Sąd Administracyjny w przywoływanym wyżej wyroku z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 854/16 organ powinien był zatem uwzględnić, że jakkolwiek opłaty ustalane przez organy egzekucyjne są konsekwencją prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a zatem następstwem braku dobrowolnego wykonania świadczenia przez zobowiązanego, to jednak wysokość tych opłat, nie może pozostawać w oderwaniu od stopnia efektywności egzekucji, poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych.

Organy stosując prawo, powinny uwzględnić okoliczności faktyczne i prawne sprawy, tak, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w tym w szczególności tego, że brak miarkowania wysokości opłat i powiązania go ze stopniem efektywności egzekucji, poziomem skomplikowania czynności egzekucyjnych oraz nakładem pracy organu przy egzekwowaniu należności, doprowadził do tego, że ustalone procentowo opłaty przekroczą maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat.

Biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące przedmiotowej sprawy egzekucyjnej, w tym w szczególności znaczną wysokość ustalonych opłat, bez powiązania ich ze stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych oraz nakładem pracy organu egzekucyjnego, stwierdzić należy, że wysoce prawdopodobnym jest, że w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych zaistniał stan, w którym przepisy art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. uznane zostały w części za niekonstytucyjne.

Okoliczności tej nie sposób obecnie przesądzić albowiem rozstrzygając sprawę organy nie włączyły do materiału dowodowego całości akt egzekucyjnych.

Niewątpliwie jednak w takiej sytuacji, biorąc pod uwagę przedstawione wyżej skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt 31/14, nie można w sposób jednoznaczny stwierdzić, że w wyniku wznowienia mogłoby zapaść wyłącznie postanowienie odpowiadające w swej istocie postanowieniu dotychczasowemu (art. 146 § 2 k.p.a.), a które to stwierdzenie błędnie legło u podstaw zaskarżonego orzeczenia.

W zakończeniu należy również stwierdzić, że odmiennej oceny powyższych kwestii nie uzasadnia zawarte w uzasadnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzenie o tym, że dla właściwej realizacji wyroku Trybunału konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Wskazanie to nie dotyczy bowiem samych skutków orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci utraty mocy obowiązującej przepisów w zakresie określonym w wyroku, który to skutek nastąpił z mocy samego prawa, niezależnie od jakichkolwiek działań władzy ustawodawczej.

Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien uwzględnić przedstawione wyżej oceny i dokonać określenia wysokości kosztów egzekucyjnych tak, aby nie można było zarzucić mu naruszenia standardów wskazanych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W szczególności zatem organ powinien zbadać adekwatność ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności, a więc odnieść się do zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnego rozsądnego pułapu.

Z tych też względów, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił zaskarżoną decyzje.

W ocenie Sądu za dopuszczalne uznać należy wniesienie skargi o wznowienie postępowania opartej na art. 145a § 1 k.p.a. przed dniem wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Pogląd taki wyraził już w niniejszej sprawie organ odwoławczy, co zwalnia Sąd od szerszego motywowania takiego stanowiska. Na marginesie już więc tylko należy zauważyć, że już po dacie opublikowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, skarżąca złożyła zażalenie, które ze względu na swą treść mogłoby zostać potraktowane jako ponowienie wniosku o wznowienie postępowania.

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a. Na koszty postępowania poniesione przez skarżącą składały się kwoty: [...] uiszczonego wpisu od skargi (k.12, 17 akt sądowych), [...] zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (k.6) oraz kwota [...] zł wynagrodzenia doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji, której wysokość ustalono w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz.U. Nr 31, poz. 153).