Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 196/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2023-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 19, art 145
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1  art. 3 ust. 1
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński asesor WSA Anna Janowska (sprawozdawca) Protokolant starszy referent Elżbieta Parda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2023 r. sprawy ze skargi P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. na decyzję Dyrektora Warmińsko – Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 12 maja 2021r., nr 134/OR14/2021 w przedmiocie uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji ostatecznej w sprawie przyznania płatności i nałożenia sankcji wieloletnich oddala skargę.


UZASADNIENIE

"A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. (dalej: "strona", "spółka", "skarżąca") wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Warmińsko–Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (dalej: "Dyrektor OR ARiMR", "organ odwoławczy") z 12 maja 2021 r. w przedmiocie uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2015 i przyznania płatności za ten okres w części oraz nałożenia sankcji wieloletnich w okresie trzech kolejnych lat kalendarzowych.

Z akt przedłożonych wraz ze skargą wynika, że we wniosku z 29 maja 2015 r., uzupełnionym 6 kwietnia 2016 r., spółka zwróciła się o przyznanie płatności

w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2015 r., deklarując do Jednolitej Płatności Obszarowej (dalej: "JPO") grunty rolne o powierzchni 354,65 ha. Decyzją

z 13 kwietnia 2016 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa w I. (dalej: "Kierownik BP", "organ pierwszej instancji") przyznał spółce płatności na 2015 r. w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w tym: JPO w wysokości 158.191,50 zł, płatność za zazielenienie w wysokości 106.103,72 zł, płatność redystrybucyjną w wysokości 4.533,91 zł, a ponadto kwotę

z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 3.229,17 zł. Decyzja ta została doręczona pełnomocnikowi spółki 18 kwietnia 2016 r. i stała się ostateczna.

W dniu 4 stycznia 2019 r. do organu pierwszej instancji wpłynął wniosek Z. C. o wypłacenie dopłat obszarowych za okres od 15 września 2009 r. do czerwca 2017 r. do gruntów rolnych o powierzchni 380,87 ha, objętych w posiadanie na podstawie umowy dzierżawy i poddzierżawy nieruchomości rolnej wraz z infrastrukturą (akt notarialny z 15 września 2009 r., Rep. "[...]"). Objęte umową grunty rolne były deklarowane przez spółkę zarówno w latach przed zawarciem umowy dzierżawy, jak i w trakcie jej trwania, do kampanii 2016 r. włącznie. Postanowieniem z 2 grudnia 2020 r. organ pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.); dalej: "k.p.a.", wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją, a następnie decyzją z 8 stycznia 2021 r. uchylił w całości decyzję ostateczną i odmówił przyznania na 2015 r. JPO, nakładając sankcję w wysokości 105.276,55 zł oraz przyznał na 2015 r. płatność za zazielenienie w wysokości 36.896,99 zł oraz płatność redystrybucyjną w wysokości 4.541,95 zł, a także kwotę z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej w wysokości 408,69 zł. W uzasadnieniu organ stwierdził, że spółka poddzierżawiła część własnego gospodarstwa rolnego i nie spełniała jednego z podstawowych warunków otrzymania płatności (brak posiadania poddzierżawionych działek ewidencyjnych nr "[...]", obręb B.).

Utrzymując w mocy powyższą decyzję, Dyrektor ARiMR ocenił, że w sprawie nie doszło do upływu okresu przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. U. L nr 312, s. 1). Podał, że umowa poddzierżawy uległa rozwiązaniu 3 października 2016 r. (akt notarialny Rep. A nr 2935/2016), lecz nieprawidłowość ciągła w rozumieniu art. 1 ust. 2 rozporządzenia nr 2988/95 trwała nieprzerwanie do 21 czerwca 2017 r., tj. do dnia realizacji płatności za 2016 r. do nieużytkowanych przez spółkę gruntów. Zatem bieg terminu przedawnienia należy liczyć od 22 czerwca 2017 r., który z dniem doręczenia postanowienia o wznowieniu postępowania administracyjnego, tj. 7 grudnia 2020 r., uległ przerwaniu i rozpoczął swój bieg na nowo.

Następnie Dyrektor OR ARiMR wskazał, że do akt sprawy został włączony materiał dowodowy zebrany w postępowaniu wznowionym w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i płatności dla obszarów

z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2014 r. W ocenie organu, materiał ten potwierdza, że spółka wyzbyła się większości posiadanego gospodarstwa rolnego. Na skutek zawartej i przedłużanej do 2016 r. umowy z 15 września 2009 r. spółka oddała małżonkom Z. i E. C. do użytkowania i pobierania pożytków powierzchnię 380,87 ha, przekazując tym osobom atrybut posiadacza zależnego i przywilej do składania żądań o otrzymanie płatności. Na części z deklarowanych we wniosku gruntów działalność rolniczą prowadził inny podmiot, który pobierał pożytki, ponosił nakłady i koszty.

Organ nie uwzględnił wyjaśnień strony dotyczących współgospodarowania na gruntach z poddzierżawcą. Podniósł, że krajowy ustawodawca wskazał na posiadanie, jako ustawową przesłankę warunkującą przyznanie płatności,

a orzecznictwo odniosło to pojęcie do posiadania w rozumieniu przepisów ustawy

z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1145). W świetle materiału dowodowego wysoce prawdopodobne jest, że strona wraz

z poddzierżawcą doszli do porozumienia, aby to ona składała wnioski o otrzymanie płatności, ponieważ grunty poddzierżawione Z. C. wraz z jego własnymi gruntami przekraczałyby powierzchnię 300 ha, czyli powierzchnię stanowiącą graniczną wielkość w zakresie płatności ONW. Dopiero konflikt powstały pomiędzy stronami umowy spowodowany zaległościami w płaceniu czynszu dzierżawnego przyczynił się do wyjawienia organowi ponadnormatywnych ustaleń. Jednak w gestii organów nie jest rozstrzyganie sporów między producentami rolnymi, a ustalenie faktycznego posiadacza użytkującego grunty rolne.

Jak podniósł organ odwoławczy, w niniejszej sprawie strona nie przedłożyła dowodów prowadzenia na gruntach działalności rolniczej, choć została wezwana na rozprawę administracyjną, do osobistego stawiennictwa w charakterze strony bądź

w charakterze świadka oraz została dwukrotnie wezwana do złożenia dokumentów

i wyjaśnień. Prokurent spółki Z. L. w toku rozprawy administracyjnej nie skorzystał z prawa do wypowiedzenia się, jak też nie złożył dowodów potwierdzających, że oba podmioty były posiadaczami zależnymi nieruchomości i prowadziły wspólną gospodarkę rolną. Wręcz przeciwnie, z wyjaśnień strony wynikało, że dowody (faktury za sprzedaż płodów rolnych za 2014 r. i lata późniejsze, plan nawożenia, plan zasiewów, rejestr oprysków za 2014 r. i lata późniejsze, faktury na zakup materiału siewnego na kampanię roku 2014 i następne), są w dyspozycji Z. i E. C. Tym samym potwierdzono, że faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych byli Z. i E. C., co znajdowało też potwierdzenie w przedłożonych przez Z. C. aktach notarialnych, fakturach i oświadczeniach. Organ pierwszej instancji przedstawił tabelaryczne zestawienie struktury zasiewów i zestawienie dostarczonych przez Z. C. faktur sprzedaży pszenicy i rzepaku, z których wynika, że uprawy te były prowadzone na znacznie większym areale niż zadeklarowany przez niego we wniosku i jednocześnie odpowiadały uprawom zadeklarowanym przez spółkę. Ponadto strona przedłożyła na swoją niekorzyść dowody z wyciągów z programu finansowo-księgowego potwierdzających zapłatę przez Z. C. czynszu dzierżawnego. Z zeznań Z. C. wynikało przy tym, że samodzielnie decydował on o charakterze upraw na spornych działkach, zaś przedstawiciel spółki jedynie wpisywał podane przez niego dane do wniosków. W tym stanie organ uznał, że strona nie przedstawiła dowodów na poparcie swego stanowiska i nie wskazała na czym miałoby polegać współposiadanie gruntów rolnych, a także nie przedstawiła wymaganej przez ustawodawcę pisemnej zgody Z. C., która powinna być dołączona do wniosku o przyznanie pomocy.

W odniesieniu do zarzutu niezawiadomienia pełnomocnika spółki

o przeprowadzeniu zaplanowanego na dzień 2 października 2019 r. przesłuchania

w charakterze strony Z. C., organ podniósł, że czynność ta została przeprowadzona w odrębnej sprawie zainicjowanej wnioskiem Z. C. o przyznanie płatności na 2014 r. Ze względu na istotne znaczenie ww. dowodu został on dołączony do akt niniejszego postępowania. Przedłożone w sprawie spółki pełnomocnictwo nie wiązało w tej odrębnej sprawie. Wskazano ponadto, że w sprawie zostały złożone dwa pełnomocnictwa, tj. pełnomocnictwo dla Z. L. złożone wraz z wnioskiem wpis do ewidencji producentów rolnych oraz pełnomocnictwo dla adwokata M. R., które zostało przedłożone do spraw w przedmiocie OB i ONW w dniu rozprawy administracyjnej. W takiej sytuacji strona mogła wskazać pełnomocnika do doręczeń, ale tego nie uczyniła. Wobec powyższego niezasadny był zarzut, że organ pominął pełnomocnika strony, wysyłając zawiadomienie o terminie przesłuchania Z. L., zaplanowane na dzień 18 listopada 2019 r. do strony i reprezentanta strony Z. L. Przychylając się do prośby profesjonalnego pełnomocnika strony, organ ponownie wezwał Z. L. do osobistego stawiennictwa w charakterze świadka

10 grudnia 2019 r., jak również wezwał Z. C. do osobistego stawiennictwa w charakterze świadka 10 grudnia 2019 r. Jednocześnie zawiadomił strony postępowania o terminie przeprowadzenia dowodów. Jednak pełnomocnik strony adwokat M. R. wniósł o odroczenie terminu przesłuchania zaplanowanego na 10 grudnia 2019 r. z powodu choroby, przedkładając zwolnienie lekarskie. Zaś w odniesieniu do zarzutu nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań Z. L., wskazano, że organ pierwszej instancji poczynił wszelkie starania, wysyłając wezwania do osobistego stawiennictwa. Jednak wskazany był bierny i unikał składania zeznań, o czym świadczą wnioski o odroczenie czynności składane przez profesjonalnego pełnomocnika, co uzasadniało przypuszczenie o celowym przedłużaniu prowadzenia postępowania wyjaśniającego z uwagi na przedawnienie zobowiązania. Wskazano też, że Z. L. w toku rozprawy administracyjnej nie skorzystał z prawa wypowiedzenia się, jak też nie złożył dokumentów potwierdzających, że oba podmioty prowadziły wspólną gospodarkę rolną. Ponadto do dnia wydania decyzji strona nie skorzystała z określonego w art. 10 § 1 i art. 73 § i k.p.a. uprawnienia do czynnego udziału w postępowaniu oraz do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W zakresie wysokości JPO Dyrektor ARiMR potwierdził prawidłowość rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, że względu na różnicę pomiędzy powierzchnią stwierdzoną (122,61 ha) a zadeklarowaną (354,65 ha), po ponownym rozpatrzeniu sprawy odmówiono płatności JPO oraz nałożono sankcję wieloletnią. Jako prawidłowe organ ocenił także przyznanie spółce płatności na zazielenienie do powierzchni 122,61 ha, płatności dodatkowej (redystrybucyjnej) do powierzchni 27 ha oraz płatności z tytułu zwrotu dyscypliny finansowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, zarzuciła naruszenie:

- art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 2988/95 poprzez niezastosowanie w sytuacji, gdy nieprawidłowość przedawniła się 29 maja 2019 r., gdyż 4-letni okres przedawnienia winien być liczony od dnia złożenia wniosku

o przyznanie płatności;

- art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 146 § 1 w zw. z art. 57 k.p.a., polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo, że do dnia wydania zaskarżonej decyzji upłynęło ponad 5 lat od doręczenia decyzji (18 kwietnia 2016 r.), w związku z czym, organ odwoławczy winien był zastosować art. 151 § 2 k.p.a. i zakończyć postępowanie, poprzez uchylenie decyzji organu pierwszej instancji;

- art. 20 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz rozwoju obszarów wiejskich w ramach programu rozwoju obszarów wiejskich na lata 2014-2020 w zw. z art. 7 ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 124 ust. 2 akapit drugi i art. 2a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 9 stycznia 2009 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej

i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 w zw. z art. 72 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009, poprzez błędną wykładnię skutkującą przyjęciem jakoby płatności obszarowe przysługiwały wyłącznie jednemu posiadaczowi zależnemu w sytuacji, gdy uzależnienie przez ustawodawcę (w art. 7 ust. 6 ustawy o płatnościach) płatności obszarowej wyłącznie od aktualnego posiadania zależnego pozostaje

w sprzeczności z posiadającymi pierwszeństwo przed ustawodawstwem krajowym przepisami unijnymi, w których jest mowa jedynie o posiadaniu działek przez rolnika oraz z art. 337 k.c., w świetle którego posiadacz samoistny i posiadacz zależny nie traci przymiotu posiadacza ani posiadania przez oddanie rzeczy innej osobie

w posiadanie zależne, a więc z mocy prawa pozostaje uprawniony do płatności;

- art. 32 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 40 § 2 k.p.a. polegające na niezawiadamianiu ustanowionego pełnomocnika o czynnościach dowodowych zaplanowanych na

2 października 2019 r. i 18 listopada 2019 r., takich jak przesłuchanie w charakterze strony Z. C., pomimo złożenia do akt odpisu pełnomocnictwa strony,

a także polegające na niepoinformowaniu strony o przeprowadzeniu tego dowodu pod nieobecność pełnomocnika, przy jednoczesnym pominięciu pełnomocnika

w zawiadomieniu o terminie czynności przesłuchania;

- art. 75 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania w charakterze świadka Z. L., pomimo że przesłuchanie tego świadka zaplanowano na 10 grudnia 2019 r. i w sytuacji, gdy wymieniony świadek dysponuje obszerną wiedzą na temat gruntów rolnych będących przedmiotem poddzierżawy, która to wiedza jest kluczowa dla ustaleń faktycznych w sprawie.

Ponadto skarżąca spółka wniosła o zwrócenie się przez Sąd do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem prejudycjalnym o treści równoważnej

z następującym: "Czy art. 124 ust. 2 akapit drugi zw. z art. 2a i 2c rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 w zw. z art. 72 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie zastosowaniu w sytuacji takiej jak w postępowaniu głównym, przepisu krajowego takiego jak art. 337 k.c., zgodnie z którym posiadacz samoistny nie traci swojego posiadania, oddając rzecz drugiemu w posiadanie zależne, a tym samym posiadacz zależny (spółka), który oddaje rzecz w posiadanie zależne kolejnemu podmiotowi, nie traci swojego posiadania i przysługuje mu z mocy prawa uzasadnione prawo do płatności obszarowej w oparciu o art. 20 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz rozwoju obszarów wiejskich w ramach programu rozwoju obszarów wiejskich na lata 2014-2020 r. w zw. z art. 7 ust. 6 ustawy

o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, albowiem nie utracił

z mocy prawa swojego posiadania nad wydzierżawionymi działkami nawet

w przypadku wykonywania czynności faktycznych na nieruchomości przez poddzierżawcę?"

W uzasadnieniu powyższych zarzutów spółka wywiodła, że za moment powstania nieprawidłowości, z którym rozpoczyna bieg 4-letni termin przedawnienia przewidziany w art. 3 ust. 1 rozporządzenia nr 2988/95, należy uznać dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym (wyroki: WSA w Warszawie z 5 stycznia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 10/16, WSA

w Szczecinie z 12 września 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 481/18; WSA w Gdańsku z 14 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 94/18). Stwierdziła zatem, że nieprawidłowość związana z JPO za 2015 r. przedawniła się z dniem 29 maja 2019 r., a zatem jeszcze przed wznowieniem postępowania w sprawie przyznania tej płatności.

Ponadto spółka zwróciła uwagę na upływ 5-letniego terminu, o którym mowa w art. 146 § 1 k.p.a., wskazując, że walor ostateczności w postępowaniu wznowionym posiada dopiero zaskarżona decyzja, a ta została wydana po upływie ww. terminu, gdyż uchylona przez organ pierwszej instancji decyzja w sprawie płatności na 2015 r. została doręczona spółce 18 kwietnia 2016 r.

Spółka wskazała także na błędne uzależnienie przez ustawodawcę krajowego otrzymania płatności obszarowej od faktycznego posiadania zależnego wyłącznie przez jeden podmiot. Podniosła, że treść art. 124 ust. 2 akapit drugi i art. 2a i 2c rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 wskazuje jedynie na posiadanie działek przez rolnika, przeto nie można wykluczyć na podstawie przepisów krajowych z płatności spółki, która, jako posiadacz zależny działek dzierżawionych od osób fizycznych, poddzierżawiła je innej osobie. Spółka nie utraciła swego posiadania zależnego wynikającego z umowy dzierżawy, albowiem takiego skutku nie niesie oddanie działki w poddzierżawę. Przeciwnie do twierdzeń organu, przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 odnoszą się jedynie do pojęcia rolnika i gospodarstwa rolnego i nie wiążą kwestii dopłat z posiadaniem działek. Również przepisy ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wyeliminowały ze swojej treści pojęcie posiadania samoistnego

i zależnego. Wobec ważkości tego problemu prawnego spółka za konieczne uznała zwrócenie sią przez Sąd z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię przepisów unijnych.

Końcowo Spółka wskazała także na naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80

i art. 75 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia kwestii współposiadania gruntów rolnych będących przedmiotem poddzierżawy. Zakwestionowała przy tym oparcie się przez organy na zeznaniach Z. C., przesłuchanego bez udziału i bez zawiadomienia pełnomocnika strony, wskazując, że pozostaje on

w sporze cywilnym z rodziną S., której członkowie wchodzą w skład zarządu spółki. W wątpliwość poddała zeznania świadka w zakresie rzekomego braku współposiadania przez spółkę gruntów rolnych i braku współdecydowania przez spółkę o polityce gospodarczej prowadzonej przez poddzierżawcę. Jednocześnie podniosła, że pełną wiedzę dotyczącą zasad gospodarki na poddzierżawionych gruntach rolnych posiada Z. L., pracownik spółki, który nie został przesłuchany przez organ, pomimo że przesłuchanie tego świadka zaplanowano na 10 grudnia 2019 r., a dowodu tego nie przeprowadzono ani wówczas, ani w innym terminie.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 24 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Ol 545/21, uchylił decyzje organów obu instancji, uznając, że organy zaniechały przeprowadzenia w sprawie postępowania wyjaśniającego, przy czym nie zapewniły skarżącej możliwości wypowiedzenia się co do materiałów zebranych

w innej sprawie, tj. w postępowaniu wznowionym w sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami ONW na 2014 r. Ponadto Sąd stwierdził, że organ odwoławczy naruszył art. 146 § 1 k.p.a., gdyż utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, pomimo że na dzień wydania zaskarżonej decyzji od doręczenia decyzji dotychczasowej upłynęło 5 lat.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 3 marca 2023 r., sygn. akt I GSK 802/22, uchylił ww. wyrok WSA w Olsztynie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez ten Sąd. NSA nie podzielił stanowiska WSA w kwestii upływu terminu określonego w art. 146 § 1 k.p.a. w związku z zawieszeniem biegu tego terminu w okresie od 31 marca do 23 maja 2020 r. (łącznie 54 dni) na mocy art. 15 zzr ust. 1 pkt 3 uCOVID-19. Ponadto NSA uwzględnił pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej. Wskazując na przepisy art. 3 ust. 1-3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i ograniczenie zasad prawdy materialnej, informowania stron i innych uczestników postępowania oraz czynnego udziału stron w postępowaniu, NSA ocenił, że strona nie skorzystała z przysługujących jej uprawnień oraz nie przejawiała inicjatywy dowodowej. W ocenie NSA, skoro w toku postępowania strona nie przejawiała inicjatywy dowodowej, nie można uznać,

że była pozbawiona możliwości obrony swoich praw. Za zasadny NSA uznał również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż Sąd pierwszej instancji nie wyjaśnił motywów rozstrzygnięcia w zakresie istotnego wpływu dostrzeżonych uchybień na wynik spawy oraz pominął uzasadnienie i wyjaśnienie podstawy prawnej zarzucanego organom naruszenia art. 32 zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 40 § 2 k.p.a. oraz art. 75 k.p.a. Zdaniem NSA, wbrew twierdzeniu Sądu pierwszej instancji, organy nie naruszyły art. 149 § 2 k.p.a. i zgodnie z jego dyspozycją przeprowadziły postępowanie zarówno, co do przyczyn wznowienia, jak i dokonały ponownej weryfikacji spełnienia przez stronę przesłanek do przyznania płatności.

W piśmie procesowym z 19 czerwca 2023 r. spółka uzupełniła zarzuty skargi

o zarzut nieważności decyzji z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości. Podniesiono, że spółka 2 lutego 2021 r. dokonała zmiany siedziby na L., gmina L., powiat b., województwo p., czyniąc właściwym do wydania decyzji w sprawie Biuro Powiatowe ARiMR w U. Zarówno Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w I., jak i Dyrektor Warmińsko-Mazurskiego OR ARiMR w Olsztynie, jako niewłaściwi miejscowo, nie mieli możliwości wydania decyzji objętych wnioskiem.

Ponadto skarżąca podniosła zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1

w zw. z art. 80 k.p.a. oraz podtrzymała zarzut naruszenia przepisów art. 32 w zw.

z art. 10 § 1 i art. 40 § 2 k.p.a. wskazując, że decyzje zostały oparte na niepełnym, wadliwie zgromadzonym i ocenionym materiale dowodowym. Podniosła, że wniosek o przyznanie płatności był w swoim zakresie szerszy niż zakres przedmiotowy umowy dzierżawy. Umowa dzierżawy dotyczy wyłącznie nieruchomości położonych w L., natomiast nie dotyczy całości wniosku, jak błędnie interpretowały to organy. Dzierżawca nie miał bowiem związków z nieruchomością położoną w S.

W odpowiedzi na powyższe zarzuty Dyrektor OR ARiMR w piśmie z 14 lipca 2023 r. wskazał, że ocena właściwości organu powinna być dokonana

z uwzględnieniem art. 150 § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wznowieniowym właściwy jest organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji. Wprawdzie w doktrynie i w orzecznictwie sądowym wyrażany jest pogląd, że organ ten nie jest właściwy w sytuacji, gdy po wydaniu decyzji zmieniła się właściwość rzeczowa lub miejscowa, jednak pogląd ten był wyrażany w przypadkach, w których nastąpiła sukcesja uprawnień jednego organu na drugi wynikająca ze zmiany przepisów prawa. Zdaniem organu, użyty w art. 150 § 1 k.p.a. zwrot "organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji" powinien podlegać stosownej interpretacji adaptacyjnej.

W kwestii zaś zarzutu błędnego przyjęcia, że umowa dzierżawy dotyczy całego wniosku podniesiono, że sprawa dotyczy płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (nie zaś ONW). Wskazano, że kwestia deklaracji gruntów o powierzchni 354,65 ha została precyzyjnie przedstawiona w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, przy czym wyliczenie procentowego przedeklarowania wynikało z różnicy między łączną zadeklarowaną powierzchnią działek położonych zarówno w S., jak i w L., a powierzchnią stwierdzoną, tj. pomniejszoną o nieużytkowane faktycznie przez spółkę nieruchomości w S. objęte umowami dzierżawy.

Na rozprawie 26 lipca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") połączył sprawy o sygn. akt I SA/Ol 196/23 i I SA/Ol 197/23 do wspólnego rozpoznania i odrębnego rozstrzygnięcia, a ponadto oddalił wniosek o skierowanie pytania prejudycjalnego do TSUE.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżony akt odpowiada prawu.

Tytułem wstępnych uwag należało zaznaczyć, że niniejsza sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania wspomnianym wyżej wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 190 § 1 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych

z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Mając na względzie powyższe oraz okoliczności rozpoznawanej sprawy, Sąd nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyroku NSA z 3 marca 2023 r., sygn. akt I GSK 802/22.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy w pierwszej kolejności należało odnieść się do najdalej idących zarzutów dotyczących wydania decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości, wydania decyzji po upływie terminu określonego w art. 146 § 1 k.p.a. oraz po upływie terminu przedawnienia.

Sąd nie uwzględnił zarzutu wydania decyzji z naruszeniem przepisów

o właściwości. Znaczenie prawidłowego ustalenia właściwości organu dla postępowania potwierdza to, że naruszenie każdego rodzaju właściwości przy wydawaniu decyzji administracyjnej powoduje jej nieważność bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.; wyrok NSA

z 7 października 1982 r., sygn. akt II SA 1119/82, ONSA 1982 nr 2, poz. 95). Odnosząc się do tej kwestii, co do zasady rację należy przyznać pełnomocnikowi organu, że przepis art. 150 § 1 k.p.a. stanowi lex specialis wobec przepisów zawartych w rozdziale 4. k.p.a. dotyczącym właściwości organów (wyrok NSA

z 28 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1373/20; wyrok WSA w Szczecinie

z 16 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 518/19; wyrok WSA w Gdańsku z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 436/22). Trafnie też pełnomocnik organu zaakcentował pogląd wyrażany w doktrynie i w orzecznictwie sądowym, zgodnie z którym organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji, nie jest właściwy w trybie wznowienia

w sytuacji, gdy po wydaniu decyzji zmieniła się właściwość rzeczowa lub miejscowa (np. uchwała NSA z 5 czerwca 2000 r., sygn. akt OPS 7/00, ONSA 2000 nr 4, poz. 139; uchwała NSA z 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OPS 1/12, ONSAiWSA z 2012 r. nr 4, poz. 60.) Jednakże abstrahując od wskazanych przez pełnomocnika powodów, dla których należy dokonać rozróżnienia stanów faktycznych, w których na skutek zmiany prawa nastąpiła sukcesja uprawnień jednego organu na drugi od stanów faktycznych, w których doszło np. do zmiany adresu zamieszkania lub siedziby strony, zaznaczenia wymaga, że rozróżnienie to nie miało to znaczenia dla oceny prawidłowości ustalenia organu właściwego do wznowienia postępowania

w niniejszej sprawie.

Wskazać bowiem należy, że w stanie faktycznym sprawy Kierownik BP

w I. po przeprowadzeniu postępowania wznowionego wydał decyzję 8 stycznia 2021 r., która została doręczona profesjonalnemu pełnomocnikowi 28 stycznia

2021 r., zaś zmiana siedziby spółki z miejscowości B. na miejscowość L. nastąpiła dopiero 2 lutego 2021 r. Zatem decyzja pierwszoinstancyjna została prawidłowo wydana przez organ, którego właściwość określono zgodnie

z regułą wynikającą z art. 150 § 1 k.p.a., tj. przez organ, który wydał decyzję

w sprawie w ostatniej instancji. Późniejsza zmiana siedziby spółki nie mogła zaś skutkować zmianą właściwości organu na etapie postępowania odwoławczego. Instancyjną właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się bowiem na podstawie siedziby organu, który wydał decyzję w postępowaniu administracyjnym (postanowienie NSA z 2 grudnia 2014 r., sygn. akt I OW 182/14). Zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Stosownie zaś do art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1199)

w postępowaniu administracyjnym organem wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego w stosunku do dyrektorów oddziałów regionalnych jest Prezes Agencji, a w stosunku do kierowników biur powiatowych - dyrektor oddziału regionalnego.

Wyraźnego zaznaczenia wymaga, że ustawodawca w art. 19 k.p.a. wyróżnia dwa rodzaje właściwości ustawowej: właściwość rzeczową i właściwość miejscową. Natomiast w oparciu o rozwiązania prawne regulujące tok instancji oraz nadzwyczajne tryby postępowania administracyjnego wyróżnia się właściwość instancyjną. Obowiązek przestrzegania obiektywnego porządku prawnego uzasadnia wprowadzenie do konstrukcji procesowego prawa administracyjnego, nieznanych procedurom sądowym, środków nadzoru, których istota sprowadza się do przyznania organom wyższego stopnia uprawnienia do podjęcia z urzędu weryfikacji decyzji administracyjnej. Oparcie kontroli i nadzoru na relacji pomiędzy organami orzekającymi w pierwszej i drugiej instancji przesądza o tym, że zakres miejscowej właściwości instancyjnej ustala się na podstawie organu orzekającego w pierwszej instancji, a nie w oparciu o miejsce zamieszkania (siedzibę) strony postępowania administracyjnego. Właściwość organów ma bowiem te następstwa prawne, że do ustalenia właściwości instancyjnej nie stosuje się reguł ustalenia właściwości miejscowej przyjętych w art. 21 k.p.a. (zob. postanowienia NSA: z 8 lipca 2008 r., sygn. akt I OW 36/08; NSA z 4 marca 2014 r., sygn. akt I OW 306/13; z 21 listopada 2018 r., sygn. akt I OW 128/18; CBOSA). Zatem należy przyjąć, że instancyjną właściwość miejscową organu odwoławczego w niniejszej sprawie prawidłowo ustalono na podstawie siedziby Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, który wydał decyzję w pierwszej instancji jeszcze przed zmianą siedziby strony postępowania.

Sąd miał przy tym na uwadze stanowisko zajęte w innym niedawnym wyroku tut. Sądu w sprawie ze skargi spółki (wyrok z 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Ol 572/22), jednak stwierdził, że okoliczności rozpoznawanej aktualnie sprawy różnią się zasadniczo od sprawy, w której wydano przedmiotowy wyrok. Jak bowiem wynika z uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 572/22, postanowienie

o wszczęciu postępowania prowadzonego w trybie zwykłym zostało wydane już po zmianie przez spółkę siedziby. Natomiast w niniejszej sprawie zmiana siedziby nastąpiła już po doręczeniu decyzji organu pierwszej instancji wydanej w trybie wznowienia postępowania administracyjnego. Stany obu spraw były więc diametralnie odmienne, co dostatecznie przekonuje o konieczności zróżnicowania ww. sytuacji, przy wyeksplikowanym powyżej stanowisku Sądu w kwestii ustalania reguł właściwości instancyjnej.

W odniesieniu zaś do stanowiska strony co do upływu terminu określonego

w art. 146 § 1 k.p.a. Sąd był związany oceną prawną wyrażoną w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W tym zakresie NSA ocenił, że w związku

z zawieszeniem w okresie od 31 marca do 23 maja 2020 r. (łącznie 54 dni) na mocy art. 15 zzr ust. 1 pkt 3 uCOVID-19 biegu terminu określonego w art. 146 § 1 k.p.a., zasadne było stanowisko organu odwoławczego, że zaskarżona decyzja nie została wydana po upływie tego terminu. Przypomnieć należy, że powyższy przepis precyzuje możliwość uchylenia decyzji w następstwie wznowienia postępowania administracyjnego z przyczyny zawartej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w terminie pięciu lat liczonym od dnia doręczenia decyzji ostatecznej, które w niniejszej sprawie miało miejsce 18 kwietnia 2016 r. Termin ten uległ zawieszeniu przez okres łącznie 54 dni na mocy art. 15zzr ust. 1 pkt 3 uCOVID-19, a zatem wydając decyzję 12 maja

2021 r., organ odwoławczy dochował określonego terminu. Tym samym nieuprawnione były zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 151 § 1 pkt 2 w zw.

z art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 146 § 1 w zw. z art. 57 k.p.a.

Następnie w kwestii zarzutu dotyczącego wydania decyzji po upływie terminu przedawnienia wskazać należy, że rozporządzenie Rady (WE Euratom) nr 2988/95 wprowadza ograniczenie w czasie odpowiedzialności finansowej podmiotów gospodarczych z tytułu dopuszczenia się nieprawidłowości powodujących lub mogących powodować szkodę w budżecie ogólnym Wspólnot.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE Euratom) nr 2988/95, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.

Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków,

w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

W myśl art. 3 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE Euratom) nr 2988/95 okres wykonania decyzji nakładającej karę administracyjną wynosi trzy lata. Okres ten biegnie od dnia uprawomocnienia się decyzji.

Z powyższego wynika, że bieg terminu przedawnienia rozpoczyna popełnienie nieprawidłowości, a więc działanie lub zaniechanie podmiotu gospodarczego, prowadzące do naruszenia prawa, które wyrządziło lub mogło wyrządzić szkodę

w budżecie Unii (art. 1 ust. 2 ww. rozporządzenia). TSUE stoi na stanowisku,

że termin przedawnienia rozpoczyna bieg w chwili zdarzenia, które miało miejsce jako ostatnie, to znaczy albo w dniu wystąpienia szkody, jeżeli szkoda ta powstała po działaniu lub zaniechaniu, stanowiącym naruszenie prawa Unii, albo w dniu tego działania lub zaniechania, jeżeli dana korzyść została przyznana przed owym działaniem lub zaniechaniem (wyrok TSUE z 6 października 2015 r. w sprawie

C-59/14 Ernst Kollmer Fleischimport und -export). Z powyższego wynika zatem,

że w sytuacji, gdy w sprawie występuje nieprawidłowość skutkująca zarówno potencjalną (złożenie wniosku o płatność), jak i rzeczywistą (przekazanie płatności na rachunek beneficjenta) szkodą w budżecie UE, to dla obliczania biegu terminu przedawnienia należy przyjąć późniejszą z tych dat. Tym samym nie sposób zgodzić się z argumentacją strony skarżącej, że znaczenie dla oceny biegu terminu przedawnienia ma wyłącznie pierwsza ze wskazanych okoliczności (tj. data złożenia wniosku o płatność) z pominięciem daty wystąpienia rzeczywistej szkody w budżecie UE. Natomiast bez znaczenia dla ustalenia początku biegu terminu przedawnienia jest dzień, w którym organ władzy dowiedział się o nieprawidłowości (wyrok TSUE

z 11 czerwca 2015 r. w sprawie C-52/14 Pfeifer & Langen GmbH & Co. KG).

Zaznaczenia ponadto wymaga, że w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się, zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE Euratom)

nr 2988/95, termin przedawnienia biegnie od dnia, w którym one ustały.

Z orzecznictwa TSUE wynika, że nieprawidłowość należy uznać za ciągłą, jeśli zaniedbanie będące podstawą naruszenia przepisów prawa Unii trwa (wyrok TSUE

z 2 grudnia 2004 r. w sprawie C-226/03 José Martí Peix SA). Nieprawidłowość ma natomiast charakter powtarzający się, jeżeli została popełniona przez podmiot, który czerpał korzyści ekonomiczne z całokształtu podobnych transakcji naruszających ten sam przepis prawa (wyrok TSUE z 11 stycznia 2007 r. w sprawie C-279/05 Vonk Dairy Products BV). W zakresie dotyczącym związku czasowego, w jakim winny pozostawać nieprawidłowości, aby można je było uznać za "nieprawidłowość powtarzającą się", konieczne jest jedynie, by okres czasu, jaki upłynął pomiędzy poszczególnymi nieprawidłowościami, był krótszy od terminu przedawnienia przewidzianego w akapicie pierwszym tego ustępu. Nieprawidłowość ma także charakter powtarzający się, jeżeli została popełniona przez podmiot, który czerpał korzyści ekonomiczne z ogółu podobnych transakcji naruszających ten sam przepis prawa (zob. wyroki TSUE C-279/05 Vonk Dairy Products, C-52/14 Pfeifer & Langen, C-465/10 Chambre de commerce).

Mając na uwadze ww. wyroki TSUE, należy w niniejszej sprawie uwzględnić, że skarżąca występowała z wnioskami o płatności do kampanii za 2016 r., w oparciu, o które organ pierwszej instancji wydał decyzje o przyznaniu płatności m.in. za lata 2015-2016. Z uwagi, na to, że ostatnia płatność (za 2016 r.) nastąpiła 21 czerwca 2017 r., tę datę należy przyjąć jako powstanie rzeczywistej szkody w budżecie UE wywołanej nieprawidłowością ciągłą i powtarzającą się, a tym samym jako datę początkową biegu terminu przedawnienia. W stanie faktycznym sprawy podzielić należy stanowisko organu, że ciągły i powtarzający się charakter nieprawidłowości wynika z faktu, że spółka, poddzierżawiając część własnego gospodarstwa rolnego

i składając corocznie od 2010 r. do 2016 r. na nieużytkowane przez siebie grunty rolne wnioski o przyznanie płatności, naruszała jeden z podstawowych warunków uprawniających ją do otrzymania płatności - nie prowadziła działalności rolniczej na poddzierżawionych i deklarowanych do płatności gruntów rolnych w dniu 31 maja każdego roku składania wniosków (art. 7 ust. 1 pkt 2 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy

o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego). Tę działalność rolniczą na gruntach, na skutek zawartych umów poddzierżawy, prowadzili Z.

i E. C., którzy tym samym otrzymali przywilej do składania własnych żądań. W ocenie Sądu, wskazana nieprawidłowość ciągła trwała nieprzerwanie do 21 czerwca 2017 r., tj. realizacji płatności za rok 2016 r., za który spółka jeszcze otrzymała na podstawie decyzji z 31 maja 2017 r. płatności do nieużytkowanych rolniczo przez siebie gruntów, wobec czego dzień następujący po dacie wystąpienia tej ostatniej szkody należałoby przyjąć za datę ustania nieprawidłowości zapoczątkowanej w 2010 r. Wobec składania przez skarżącą nierzetelnych wniosków o przyznanie płatności oraz czerpania z nich korzyści ekonomicznych, miało miejsce naruszanie wciąż tego samego przepisu prawa krajowego (art. 7 ust. 1 pkt 2 i art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego) oraz prawa unijnego (art. 4 ust. 1 lit. a) i c) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013). W związku z powyższym w rozpoznawanej sprawie zasadnie organ uznał, że ma do czynienia zarówno z nieprawidłowością ciągłą, jak również powtarzającą się.

W świetle powyższego od 22 czerwca 2017 r. należy więc liczyć bieg terminu przedawnienia, który dodatkowo w dniu doręczenia postanowienia o wznowieniu postępowania administracyjnego, tj. 7 grudnia 2020 r., uległ przerwaniu i rozpoczął swój czteroletni bieg na nowo. Należy podzielić stanowisko organu, że postanowienie o wznowieniu postępowania administracyjnego realizuje funkcje zawiadomienia,

o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia Rady (WE Euratom)

nr 2988/95, zgodnie z którym termin przedawnienia nieprawidłowości przerywa każdy akt właściwego organu władzy odnoszący się do śledztwa lub postępowania

w sprawie nieprawidłowości, o którym zawiadamia się właściwą osobę. Wskazać

w tym miejscu należy na stanowisko TSUE, że aktem, który może skutecznie przerwać bieg przedawnienia jest każde zawiadomienie podmiotu, które wskazuje transakcje, w odniesieniu do których podejrzewane jest wystąpienie nieprawidłowości (wyrok z 24 czerwca 2004 r. w sprawie C-278/02 Herbert Handlbauer GmbH). Jeżeli chodzi o wymogi, które powinno spełniać zawiadomienie informujące o czynności odnoszącej się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości, to Sąd podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku

z 28 maja 2020 r. o sygn. akt I GSK 1909/19, zgodnie z którym, aby skutecznie przerwać bieg terminu przedawnienia nieprawidłowości, to musi ono w wystarczająco dokładny sposób określać transakcje, wobec których istnieje podejrzenie wystąpienia nieprawidłowości. Również w orzecznictwie TSUE można znaleźć wskazówki zarówno co do tego, który organ należy uznać za właściwy w rozumieniu omawianego przepisu, jak też warunków, które musi spełniać czynność tego organu, by wywierała skutek postaci przerwania biegu terminu przedawnienia. Chodzi zatem o akt określający "w wystarczająco dokładny sposób operacje, w odniesieniu do których istnieje podejrzenie wystąpienia nieprawidłowości", podjęty przez organ "mający zgodnie z prawem krajowym uprawnienie do wydawania aktów stanowiącego czynność odnoszącą się do dochodzenia lub postępowania w sprawie nieprawidłowości" (por. wyrok w sprawie C-52/14 Pfeifer & Langen GmbH & Co. KG, pkt 33 i pkt 47). W świetle powyższego postanowienie o wznowieniu postępowania administracyjnego należy uznać za "każdy akt właściwego organu władzy", o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE Euratom) nr 2988/95 (wyrok NSA

z 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt I GSK 519/19).

Reasumując tę część rozważań, w ocenie Sądu nieuprawnione są twierdzenia skargi sprowadzające się do twierdzenia, że 4-letni termin przedawnienia upłynął.

W orzecznictwie sądów administracyjnych pojawiła się argumentacja przyjęcia daty złożenia ostatniego wniosku o przyznanie płatności jako początku biegu terminu przedawnienia, taką datę wskazał też w skardze pełnomocnik strony skarżącej. Powyższe ma niewątpliwie znaczenie dla określenia momentu powstania szkody potencjalnej w budżecie UE. Skarżąca pomija jednak fakt, że realna szkoda

w budżecie UE nastąpiła na podstawie decyzji z 31 maja 2017 r., na mocy której otrzymała ona płatności do nieużytkowanych przez siebie gruntów za rok 2016. Wobec powyższego trafne jest stanowisko organu, że nieprawidłowość ciągła trwała więc nieprzerwanie do 21 czerwca 2017 r., tj. realizacji płatności za rok 2016.

Przechodząc do oceny pozostałych zarzutów skargi w uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w niniejszej sprawie przez NSA, Sąd podzielił w pełni stanowisko organów orzekających, że warunki przyznawania pomocy określone zostały

w ustawie z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 tej ustawy płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, oraz 2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Jednym z warunków przyznania płatności określonym w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy jest też posiadanie działki rolnej przez rolnika w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności.

Dodatkowo wskazać należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a)-c) rozporządzenia (UE) nr 1307/2013, do celów niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

a) "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą;

b) "gospodarstwo rolne" oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego;

c) "działalność rolnicza" oznacza:

(i) produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich;

(ii) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu

o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub

(iii) prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.

W niniejszej sprawie spór dotyczy kwestii tego, czy stronie przysługiwały płatności i czy w rzeczywistości prowadziła ona na spornych gruntach gospodarkę rolną. Przy czym, jak prawidłowo wskazał organ w zaskarżonej decyzji, posiadanie nie zostało zdefiniowane w regulacji prawnej określającej przyznanie wnioskowanych płatności. W ukształtowanym na gruncie ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r.

o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn.: Dz. U.

z 2012 r., poz. 1164 ze zm.) orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmowało się, że posiadanie w rozumieniu tej ustawy należy odczytywać w drodze wykładni celowościowej, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych. W tym stanie pojęcie posiadania gruntów rolnych,

w rozumieniu ustawy o płatnościach bezpośrednich, rozumiano jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Zatem wskazywano, że aby zostać beneficjentem pomocy w ramach przedmiotowej płatności nie wystarczy być posiadaczem (samoistnym) działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale należy je również rolniczo użytkować. Istotą przedmiotowych płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać, jakich dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony, utrzymuje te grunty zgodnie z normami dobrej kultury rolnej (zob. wyroki: WSA w Warszawie, z 11 stycznia 2017 r., sygn. akt V SA/Wa 728/16, WSA w Łodzi z 5 marca 2014 r., sygn. III SA/Łd 1259/13, WSA w Gdańsku z 17 lipca 2007 r., sygn. akt I SA/Gd 283/07, WSA w Warszawie z 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 8/13).

Wymóg posiadania przez wnioskodawcę tytułu prawnego do gruntów nie został sformułowany w żadnym przepisie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Należy więc odwoływać się do regulacji instytucji posiadania w podstawowym akcie prawnym, jakim jest Kodeks cywilny (art. 336-352). Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 grudnia 2019 r.

w sprawie o sygn. akt I GSK 854/19, dla przyznania płatności istotne jest, czy wnioskodawca faktycznie włada gruntem, przy spełnieniu wymogów kwalifikacyjnych z ustawy. Wnioskodawca nie musi zatem wykazać, że przysługuje mu prawo do gruntu, a jedynie, że faktycznie posiada w dniu 31 maja wnioskowane grunty rolne

i utrzymuje je zgodnie z normami. Uprawnionym do płatności jest zatem: 1) właściciel gruntu, gdy grunt nie jest oddany w posiadanie zależne i jest we władaniu właściciela, 2) dzierżawca gruntu rolnego, 3) posiadacz samoistny i zależny bez tytułu prawnego (bez względu na jego dobrą czy złą wiarę). W świetle powyższego pojęcie posiadania gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Oznacza to, że można mieć tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz że można posiadać grunty rolne bez tytułu prawnego, a nawet w złej wierze i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania płatności.

W tym miejscu zauważyć również należy, że rolnik wnioskujący o płatność nie jest zobowiązany do bezpośredniej pracy na gruntach, tzn. nie musi stosownych czynności agrotechnicznych wykonywać osobiście. W zależności od możliwości, władanie gruntem może polegać także na zlecaniu osobom trzecim dokonania stosownych zabiegów, jednak w jednolitym orzecznictwie NSA, które skład orzekający w pełni akceptuje, wskazuje się, że istotne jest to, by rolnik posiadał decyzyjność jak, co, gdzie i kiedy na dany grunt zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe. Co więcej, tego rodzaju prace nie mogą mieć charakteru jedynie sporadycznego, muszą trwać przez cały rok kalendarzowy. Reasumując, istotą płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać, jakie nasiona wysiać, jakich i przy pomocy jakiego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych dokonywać zabiegów agrotechnicznych, podejmuje także decyzje o terminie zbioru plonów, itp. (wyroki NSA: z 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 227/07; z 7 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 87/11; z 16 maja 2012 r., sygn. akt II GSK 537/11; z 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 734/11; z 18 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 932/11).

Przenosząc powyższe wywody na realia niniejszej sprawy wskazać należy, że prawidłowo organ pierwszej instancji, a za nim organ odwoławczy, wyjaśniły wszystkie okoliczności związane z użytkowaniem rolniczym gruntów oddanych przez stronę w poddzierżawę oraz rzekomego współgospodarowania skarżącej na tych gruntach z poddzierżawcą. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie potwierdził, że skarżąca poddzierżawiła część własnego gospodarstwa rolnego i w związku z tym od 2010 r. nie spełniała jednego

z podstawowych warunków uprawniających ją do otrzymania płatności, tj. nie prowadziła działalności rolniczej na wszystkich z deklarowanych do płatności gruntów rolnych w dniu 31 maja każdego roku składania wniosków (warunek wynikający z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego). Na części deklarowanych przez nią gruntów działalność rolniczą prowadził niezależny podmiot, który pobierał pożytki, ponosił nakłady i koszty.

Zdaniem Sądu, zgodzić należy się z Dyrektorem OR ARiMR, że dokumenty zgromadzone w sprawie dowodzą, że organ wzywał strony postępowania na rozprawę administracyjną, do osobistego stawiennictwa w charakterze strony bądź

w charakterze świadka oraz dwukrotnie wzywał do złożenia dokumentów i wyjaśnień. Jak trafnie podkreślił organ odwoławczy, Z. L. (który pełnił także rolę pełnomocnika skarżącej), dysponujący wiedzą na temat spornych gruntów rolnych, podczas rozprawy administracyjnej nie skorzystał z prawa wypowiedzenia się, nie zrobił tego do dnia wydania decyzji ani nie złożył dokumentów potwierdzających, że oba podmioty były posiadaczami zależnymi nieruchomości i prowadziły wspólną gospodarkę rolną. Wręcz przeciwnie wskazać należy, że sama strona skarżąca wskazała w toku postępowania, że faktury za sprzedaż płodów rolnych za 2014 r.

i lata późniejsze, plan nawożenia, plan zasiewów, rejestr oprysków za 2014 r. i lata późniejsze, faktury na zakup materiału siewnego na kampanię roku 2014 i następne, są w dyspozycji Z. i E. C., bowiem gospodarka w ramach poddzierżawy była prowadzona wyłącznie przez te osoby. W rezultacie sama skarżąca przyznała, że w rzeczywistości faktycznym użytkownikiem spornych gruntów rolnych byli Z. i E. C.. Dodatkowo świadczą o tym akty notarialne dołączone do sprawy, faktury, oświadczenia składane przez Z. C. oraz dokonane w decyzji organu pierwszej instancji tabelaryczne zestawienie struktury zasiewów i zestawienie dostarczonych przez Z. C. faktur sprzedaży pszenicy i rzepaku, z których wynika, że uprawy te były prowadzone na znacznie większym areale niż zadeklarowany we wniosku własnym

i jednocześnie odpowiadały uprawom na działkach zadeklarowanych przez skarżącą.

Skarżąca opiera swoje twierdzenia wyłącznie na fakcie formalnego zawarcia umowy dzierżawy, przy jednoczesnym braku jakiegokolwiek dowodu świadczącego

o faktycznym użytkowaniu działek przez nią. Podkreślić należy, że strona skarżąca sama dołączyła dokumenty w postaci wyciągów z programu finansowo-księgowego potwierdzające wpłacenie przez Z. C. czynszów dzierżawnych za wydzierżawione od skarżącej i użytkowane przez niego samodzielnie grunty rolne. Także Z. C. w składanych zeznaniach wskazywał, że samodzielnie decydował o charakterze upraw na spornych działkach, zaś przedstawiciel spółki jedynie wpisywał te dane do składanych wniosków na podstawie informacji podawanych przez poddzierżawcę.

W ocenie Sądu, podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, że strony postępowań administracyjnych toczących się przed organami Agencji nie mają ustawowej delegacji, aby zawrzeć porozumienie, którego głównym celem będzie obejście obowiązujących przepisów prawa i zmiana podmiotu uprawnionego do otrzymania płatności. Postanowienia zawierane pomiędzy stronami stosunku cywilnoprawnego nie mogą modyfikować bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa publicznego.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że w zaskarżonej decyzji prawidłowo uznano, że skarżąca nie wykazała, że była posiadaczem spornych działek, tj. nie wykazała, że faktycznie je użytkowała i decydowała o profilu upraw. Tym samym za niezasadne należy uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego. Wskazać przy tym należy, że część z powołanych przez stronę w tym zakresie przepisów art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz rozwoju obszarów wiejskich w ramach programu rozwoju obszarów wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 349) w zw.

z art. 7 ust. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w zw. z art. 124 ust. 2 akapit drugi i art. 2a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 w zw. z art. 72 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 nie znajdowała zastosowania. Sprawa dotyczyła bowiem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, nie zaś płatności uregulowanych w ustawie o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich,

a ponadto dotyczy wniosku z kampanii 2015 r., do których nie mają zastosowania przepisy obowiązujące w poprzednich okresach.

Odnosząc się zaś do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania w pierwszej kolejności podkreślić należy, że zgodnie z oceną wyrażoną w tej sprawie przez NSA na względzie należy mieć przede wszystkim,

że w sprawach przyznania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego ustawodawca dokonał istotnego ograniczenia zastosowania podstawowych zasad postępowania administracyjnego unormowanych w przepisach k.p.a. Prawodawca

w omawianej kategorii spraw uczynił bowiem wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. art. 77 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych

w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Przepis art. 3 ust. 2 pkt 1-4 ustawy stanowi, że w postępowaniach, o których mowa

w ust. 1, organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych

i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział

w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Ponadto art. 3 ust. 3 stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące

w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Z powyższych unormowań wynika, że w przypadku pomocy finansowej

z tytułu wsparcia bezpośredniego obowiązek organu został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak jak tego wymaga art. 7 k.p.a. Istotnemu ograniczeniu uległa również realizacja zasad: informowania stron i innych uczestników postępowania (art. 9 k.p.a.) oraz czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.).

W przypadku pierwszej z zasad ograniczenie to polega na zobowiązaniu organu do udzielania stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania - i to wyłącznie na żądanie stron, a nie z urzędu. Natomiast

w przypadku drugiej z zasad organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie. W niniejszym przypadku skarżąca takiego żądania nie wniosła. Nie sposób więc podzielić zarzutu skarżącej o uniemożliwieniu jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed wydaniem zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo stwierdzić należy, że inicjatywa dowodowa i obowiązek dostarczenia dowodów w sprawie nie spoczywa na organie prowadzącym sprawę, lecz na stronie postępowania, która z udowodnienia faktu wywodzi skutki prawne. Organowi pozostaje jedynie w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania

z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak jak tego wymaga

art. 7 k.p.a., a zatem nie są obowiązane do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy (tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności). Jak już wyżej wskazano, organ obowiązany jest jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, przy czym przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów zebranych w postępowaniu, jak i uwzględnienie wszystkich okoliczności związanych z przeprowadzonym postępowaniem, mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności.

Ponadto w kontekście zarzutu skargi dotyczącego pominięcia pełnomocnika profesjonalnego o czynnościach dowodowych Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że jeżeli ustanowiono kilku pełnomocników, doręcza się pisma tylko jednemu pełnomocnikowi. Strona może wskazać takiego pełnomocnika (art. 40 § 2 k.p.a.). W niniejszej sprawie skarżąca takiego wyboru jednak nie dokonała. Nie sposób zatem uznać zarzutu o pominięciu profesjonalnego pełnomocnika

za zasadny, tym bardziej, że organ pierwszej instancji, przychylając się do prośby profesjonalnego pełnomocnika strony, ponownie wezwał w charakterze świadków Z. C. i Z. L., wyznaczając termin 10 grudnia 2019 r. Ostatecznie dowodów tych organ nie przeprowadził w wyznaczonym terminie w związku z wnioskiem profesjonalnego pełnomocnika o odroczenie terminu przesłuchania z powodu choroby. Jednocześnie organ dysponował dowodem z wyjaśnień złożonych 2 października 2019 r. przez Z. C. w charakterze strony w toku innego postępowania, które prawidłowo włączył do akt sprawy niniejszej. Natomiast w odniesieniu świadka Z. L. wskazania wymaga, że - jako prokurent spółki - miał on możliwość złożenia wyjaśnień w toku postępowania, jak również przedłożenia dowodów na okoliczność prowadzenia przez spółkę działalności rolniczej na poddzierżawionych gruntach, ale z tej możliwości nie skorzystał. Zgodzić należy się ze stanowiskiem organu, że gdyby świadek ten - przy czym podkreślić należy, że był on także pełnomocnikiem skarżącej - posiadał jakiekolwiek dowody wskazujące na fakt wspólnego prowadzenia gospodarki rolnej przez skarżącą i Z. C., skorzystałby z prawa wypowiedzenia się na temat spornych gruntów rolnych podczas rozprawy administracyjnej lub przedłożyłby takie dokumenty do dnia wydania zaskarżonej decyzji. Tak się jednak nie stało,

co wskazuje na trafność stanowiska organu o tym, że świadek ten nie był

w posiadaniu żadnych istotnych dowodów, które to istotnie wpłynęłyby na rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji, gdyż w przeciwnym razie, dawno by je ujawnił.

Na uwzględnienie nie zasługiwał ponadto zarzut naruszenia przepisów postępowania zawarty w uzupełnieniu skargi z 19 czerwca 2023 r. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, organy nie przyjęły, że zakres gruntów objęty przedmiotem umowy dzierżawy jest tożsamy z gruntami zadeklarowanymi

we wniosku o przyznanie płatności. W uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji wprost wskazano, że spośród zadeklarowanych przez stronę do JPO gruntów o powierzchni 354,65 ha sporna była kwestia przyznania płatności do działek o brak posiadania poddzierżawionych działek ewidencyjnych nr "[...]", obręb B., gmina S., która to została precyzyjnie przedstawiona w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji. Organ pierwszej instancji dokonał przy tym obliczenia procentowej różnicy pomiędzy łączną zadeklarowaną powierzchnią działek położonych zarówno w gminie S., jak i w L., a powierzchnią stwierdzoną, tj. pomniejszoną o nieużytkowane faktycznie przez spółkę nieruchomości w gminie S.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał wszystkie podnoszone w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania za niezasadne.

Ponadto odnosząc się do wniosku strony skarżącej o wystąpienie do TSUE

z pytaniem prejudycjalnym należy zauważyć, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem TSUE, ocena potrzeby wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym dotyczącym wykładni lub ważności aktu prawa unijnego należy do sądu krajowego, w tym sądu ostatniej instancji. Określone zagadnienie, aby mogło być przedmiotem pytania prejudycjalnego, powinno dotyczyć kwestii interpretacji prawa unijnego znajdującego zastosowanie w sprawie zawisłej przed sądem krajowym. Samo jednak podniesienie kwestii dotyczącej prawa unijnego przez stronę postępowania nie przesądza o potrzebie skierowania takiego pytania. W ocenie Sądu, w sprawie poddanej kontroli nie zachodziła uzasadniona wątpliwość co do wykładni wskazanych przepisów prawa unijnego, stąd nie było podstaw do wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym do TSUE.

Ideą płatności jest dofinansowanie do produkcji rolnej i pomocy rolnikom rzeczywiście użytkującym posiadane grunty rolne. Istotne jest więc rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w dniu 31 maja roku, w którym jest składany wniosek. W realiach niniejszej sprawy znaczenia nabiera stwierdzenie, znajdujące oparcie w orzecznictwie sądów administracyjnych, że przyznanie płatności wiąże się z faktycznym władztwem i użytkowaniem rolniczym danego gospodarstwa rolnego przez stronę wnioskującą, niezależnie od posiadania przez nią określonego tytułu prawnego do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego. Zatem aby zostać beneficjentem pomocy w ramach przedmiotowej płatności nie wystarczy być posiadaczem (dzierżawcą, właścicielem) działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale należy je również faktycznie rolniczo użytkować. Płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw

i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie osobę, której przysługuje jedynie formalnie tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów albo też na zadeklarowanych gruntach rolnych dokonuje jedynie kontroli czy są one utrzymywane w dobrej kulturze rolnej (wyrok NSA z 10 września 2020 r., sygn. akt

I GSK 515/18). Posiadacz gruntu, niebędący jego faktycznym użytkownikiem, nie otrzyma płatności. Jest to fundamentalna zasada pomocy w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - wsparcie to przysługuje podmiotom faktycznie gospodarującym na danym gruncie (wyrok NSA z 23 lipca 2014 r., sygn. akt II GSK 1840/12; wyrok NSA z 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 227/07; wyrok WSA

w Opolu z 25 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Op 485/14).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organy orzekające

w przedmiotowej sprawie nie naruszyły przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy oraz przepisów procesowych w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tych okolicznościach, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.