Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 66/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 7 § 1 i 2, art. 64e § 2 pkt 1 lit. a)
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 119 pkt 3, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 27 kwietnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.) Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 28 listopada 2022 roku Nr 1001-IEW-3.711.36.2022.16.ZUS.JH w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych oddala skargę. [pic]


UZASADNIENIE

III SA/Łd 66/23

Uzasadnienie

Postanowieniem z 28 listopada 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, na podstawie art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479), dalej u.p.e.a., utrzymał w mocy na postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z 6 czerwca 2022 r. o odmowie umorzenia M.M należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie 545,80 zł, przypadających na rzecz organu egzekucyjnego, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych nr:

- [...] z 25.02.2020 r. w kwocie 204,10 zł,

- [...] z 25.02.2020 r. w kwocie 34,60 zł,

- [...] z 2.02.2021 r. w kwocie 55,00 zł,

- [...] z 17.02.2020 r. w kwocie 69,60 zł,

- [...] z 17.02.2020 r. w kwocie 67,80 zł,

- [...] z 25.02.2020 r. w kwocie 66,40 zł,

- [...] z 17.02.2020 r. w kwocie 16,30 zł,

- [...] z 17.02.2020 r. w kwocie 9,40 zł,

- [...] z 25.02.2020 r. w kwocie 17,00 zł,

- [...] z 25.02.2020 r. w kwocie 5,60 zł.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Z uwagi na nieuregulowanie przez M.M w ustawowym terminie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych, Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, działając jako wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze obejmujące zaległości w spłacie składek na ubezpieczenie społeczne.

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, działając jako organ egzekucyjny na podstawie art. 19 § 4 u.p.e.a., dokonał zajęcia rachunku bankowego M.M, co skutkowało powstaniem na mocy art. 64 § 1 pkt 2 ww. ustawy, kosztów egzekucyjnych w wysokości 545,80 zł.

Wnioskiem z 28 marca 2022 r. M.M. wystąpiła o umorzenie kosztów egzekucyjnych, wskazując, że wnosi o udzielenie ulgi w trybie pomocy de minimis.

Postanowieniem z 6 czerwca 2022 r. organ I instancji odmówił umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie 545,80 zł.

W zażaleniu na ww. postanowienie M.M. zarzuciła organowi:

1/ naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny oraz obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Jej zdaniem organ I instancji nie uwzględnił wyjaśnień oraz złożonych dokumentów, a także nie przeprowadził dowodów celem sprawdzenia podanych okoliczności, co w konsekwencji przyczyniło się do błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału i uznanie, że wnioskodawczyni nie udowodniła swojej trudnej sytuacji materialno-bytowej, zdrowotnej czy rodzinnej. Nie zgodziła się ze stanowiskiem organu, że za udzieleniem żądanej ulgi nie przemawiają także obciążające ją zobowiązania cywilnoprawne - wysokość tych zobowiązań nie rokuje ich spłaty. Wskazała, że do powstania zaległości przyczynił się brak środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i bieżącą egzystencję. W ocenie wnioskodawczyni załączone do podania oraz w ramach uzupełnienia dokumenty świadczą, że nadal takich środków nie posiada, pomimo że uzyskuje wsparcie z MOPS. Dodała, że nie może poprawić swojej sytuacji finansowej i podjąć zatrudnienia, gdyż, ma trwały uszczerbek na zdrowiu 10% - najwyższy z możliwych, który znacznie ogranicza to możliwość pracy w zawodzie. Wskazała ponadto, że nie zlikwidowała prowadzonej na własne nazwisko działalności gospodarczej tylko po to, żeby ewentualnie móc się ratować ze swojej sytuacji w razie otrzymania jakiegoś zlecenia. Podkreśliła, że nawet w okresie jej prowadzenia wykazywała stratę bądź niewielkie dochody, co potwierdzają dane w złożonych zeznaniach podatkowych. Odnosząc się do posiadanego majątku - mieszkania, wskazała, że jest ono obciążone kredytem hipotecznym i grozi jej egzekucja z nieruchomości. Wskazała, że otrzymała ostateczne wezwanie do zapłaty aktualnie wymagalnej kwoty 814,00 zł ;w terminie 14 dni. Po tym okresie umowa z bankiem może zostać wypowiedziana.

b) art. 7 w związku z art. 8 i 9, oraz art. 81 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej oraz braku rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony;

2/ naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64e § 2 pkt 1) lit a) u.p.e.a. w związku z art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez nieudzielenie wnioskowanej ulgi, mimo że spełnia wszystkie przesłanki do jej zastosowana, w szczególności:

- ze względu na stan majątkowy nie jest w stanie opłacić należności,

- opłacenie należności w składkach pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- stan zdrowia pozbawia ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności,

- za umorzeniem przemawia jej ważny interes, w szczególności wynikający ze wskazanych w podaniu o umorzenie okoliczności (konieczność ratowania sytuacji życiowej, konieczność leczenia, konieczność ratowania przed utratą mieszkania).

Następnie w uzupełnieniu zażalenia wnioskodawczyni ponowiła treść zarzutów wobec zaskarżonego postanowienia. Nadmieniła, że kompletuje dokumentację medyczną w celu złożenia wniosku o przyznanie stopnia niepełnosprawności. Czynności te aktualnie, z uwagi na pogarszający się w ostatnim czasie stan zdrowia, zostały wstrzymane. Wyjaśniła, że aktualna sytuacja w kraju (rosnąca inflacja) również ma wpływ na pogorszenie jej sytuacji życiowej. Zaznaczyła dodatkowo, że z uwagi na nieuregulowanie należności z tytułu opłat czynszowych została jej wstrzymana wypłata dodatku mieszkaniowego.

Następnie pismem z 27 października 2022 r. wnioskodawczyni uzupełniła zażalenie, składając scany dokumentów:

- dokumentacji medycznej, w tym historii chorób z okresu od maja do sierpnia 2022 r., recept na lekarstwa oraz skierowań na badania, jak również zaświadczenie lekarskie z października 2022 r. o konieczności przebywania w izolacji i zakazie wychodzenia z domu do ustąpienia objawów,

- decyzji Prezydenta Miasta Łodzi z 21.04.2022 r. o przyznaniu jej zasiłku celowego na okres od 1.04.2022 r. do 30.04.2022 r. w wysokości 250,00 zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu żywności oraz leków, środków higienicznych i odkażających, pokrycie opłat wobec P., częściowe dofinansowanie do zadłużenia w czynszu, dofinansowanie do zadłużenia wobec P1.,

- karty użytkownika wystawionej przez Spółdzielnię Mieszkaniową [...] z 8.08.2022 r., dotyczącej wysokości opłat za lokal położony w Łodzi przy ul. [...], na kwotę 360,14 zł,

- karty użytkownika wystawionej przez Spółdzielnię Mieszkaniową [...] z 9.08.2022 r., dotyczącej wysokości opłat za lokal położony w Łodzi przy ul. [...], od 1.11.2022 r. na kwotę 364,99 zł,

- wezwania do zapłaty wystawionego przez P1. 10.08.2022 r. na kwotę 63,48 zł,

- wezwań upominawczych z 21.04.2022 r. oraz z 27.07.2022 r., wystawionych przez P., na kwoty odpowiednio 121,81 zł oraz 131,09 zł,

- rozliczenia zużycia wody w okresie od 1.01.2022 r. do 30.06.2022 r., wystawionego przez Spółdzielnię Mieszkaniową [...] informujące o zadłużeniu na koncie lokalu na dzień 30.06.2022 r. w wysokości 2 185,78 zł, w tym odsetki za zwłokę 17.16 zł,

- wezwania do zapłaty wystawionego przez [...] Bank z 13.05.2022 r. wraz z wnioskiem o zawarcie ugody (aneksu) dotyczącej spłaty należności wraz z oświadczeniem majątkowym.

Powołanym na wstępie postanowieniem z 28 listopada 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne. Jak stanowi art. 64e § 2 pkt 1 lit. a) koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny.

Organ wskazał także, że w sytuacji, gdy z wnioskiem o umorzenie wystąpi przedsiębiorca, zastosowanie w sprawie dodatkowo znajdują przepisy art. 64e § 4 u.p.e.a. Zgodnie z jego treścią organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela prowadzących działalność gospodarczą, może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne, jeżeli umorzenie:

1/ nie stanowi pomocy publicznej;

2/ stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie - w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa Unii Europejskiej dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis;

3/ stanowi pomoc publiczną:

a) mającą na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi,

b) mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce,

c) zgodną z zasadami rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, której dopuszczalność została określona przez właściwe organy Unii Europejskiej, udzielaną na przeznaczenia inne niż wymienione w lit. a i b.

Zatem art. 64e § 4 u.p.e.a. odnosi się do węższego zakresu osób, tj. zobowiązanych prowadzących działalność gospodarczą, wymieniając dodatkowe przesłanki, których spełnienie jest konieczne dla uzyskania danej ulgi. Innymi słowy, niezależnie od warunków, określonych w art. 64e § 4 u.p.e.a., najpierw - w każdym przypadku - muszą zostać spełnione przesłanki wymienione w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. tj. ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny.

W ocenie organu w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 64e § 2 pkt 1 lit a) u.p.e.a.

Jak wynika z danych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, wnioskodawczyni prowadzi od 5.12.2005 r. działalność gospodarczą m.in. w zakresie specjalistycznego projektowania (PKD 74.10Z). W dniu 1.11.2018 r. działalność ta została zawieszona. W związku z prowadzoną na własne nazwisko działalnością gospodarczą strona była zobowiązania do regulowania należności z tytułu ubezpieczenia społecznego, zdrowotnego, FP i FGŚP. Z uwagi na niedopełnienie obowiązku w powyższym zakresie, organ pierwszej instancji wystawił tytuły wykonawcze w oparciu o orzeczenia Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi nr [...] z 24.06.2016 r., [...] z 28.02.2017 r., [...] z 19.11.2020 r.

Na dzień złożenia wniosku o udzielenie ulgi w spłacie, konto strony obciążały wobec Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi należności z tytułu:

- ubezpieczenia społecznego za okres od lutego do kwietnia, czerwiec, lipiec, od października do grudnia 2016 r. oraz październik 2018 r. w kwocie należności głównej 5.734,83 zł, odsetki za zwłokę - 2.462,00 zł, koszty egzekucyjne - 293,70 zł,

- ubezpieczenia zdrowotnego za okres od kwietnia do października 2015 r., czerwiec, lipiec oraz grudzień 2016 r. w kwocie należności główniej 2.553,02 zł, odsetki za zwłokę - 1.273,00 zł, koszty egzekucyjne 203,80 zł,

- FP i FGŚP za okres od sierpnia do października 2015 r., styczeń, marzec, kwiecień, czerwiec, lipiec oraz od października do grudnia 2016 r. w kwocie należności głównej 583,47 zł oraz koszty egzekucyjne 48,30 zł,

co stanowi łącznie 13.184,12 zł, w tym należność główna - 8.871,32 zł, odsetki za zwłokę - 3.735,00 zł, koszty egzekucyjne - 545,80 zł.

Ww. należności - zgodnie z pismem Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z 27.07.2022 r. - są nadal wymagalne i podlegają dochodzeniu w trybie egzekucji administracyjnej w myśl art. 24 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.).

Organ podał dalej, że zgodnie ze złożonym oświadczeniem o stanie majątkowym z tytułu prowadzonej na własne nazwisko działalności gospodarczej strona uzyskała:

- w 2017 r. - przychód 9.728,78 zł, dochód 6.609,95 zł,

- w 2018 r.- przychód 26.026,00 zł, dochód 13.972,26 zł.

W piśmie z 10 maja 2022 r. wnioskodawczyni oświadczyła, że w latach 2019-2021 nie osiągnęła z ww. tytułu żadnych dochodów. Powyższe potwierdzają dane wykazane w zeznaniach podatkowych złożonych dla celów rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych. W ww. okresach jak i aktualnie, jedynym źródłem dochodów strony są zasiłki okresowe uzyskiwane z MOPS. Na dzień złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, tj. 30.03.2022 r., otrzymywała zasiłek z pomocy społecznej w kwocie ok. 515,00 zł. Jednocześnie strona oświadczyła, że nie pracuje zarobkowo oraz nie posiada dochodów z innych źródeł.

Organ ustalił, że strona otrzymywała w roku bieżącym:

- zasiłek okresowy (na okres od 1.03.2022 r. do 31.05.2022 r.) w wysokości 271,51 zł miesięcznie,

- zasiek celowy (kwiecień 2022 r.) w wysokości 250,00 zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie kosztów zakupu żywności oraz leków, środków higienicznych i odkażających, pokrycie opłat wobec P., częściowe dofinansowanie do zadłużenia czynszu, dofinansowanie do zadłużenia energii wobec P1.,

- dodatek mieszkaniowy - 232,98 zł (1.10.2021 r. do 31.03.2022 r.; w związku z brakiem spłaty czynszu został wstrzymany),

- dodatek energetyczny - 12,09 zł (od 1.10.2021 r. do 31.03.2022 r.).

Wnioskodawczyni prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponosi stałe miesięczne wydatki na łączną kwotę ok. 576,14 zł, na które składają się: opłata za czynsz (bez opłat eksploatacyjnych) - 361,14 zł, opłaty eksploatacyjne - ok. 200,00 zł, inne - 15,00 zł.

Ponadto w treści wniosku oraz innych pismach stanowiących uzupełnienie argumentacji, strona wskazała, że koszt lekarstw to średnio ok. 600 -700 zł miesięcznie. Dodatkowo wnioskodawczynię obciąża również spłata zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów na kwotę 362,00 zł miesięcznie, a także oprócz należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek – również zobowiązania wobec banków, nieuregulowanych opłat czynszowych i za media, a także koszty zastępstwa procesowego.

Wnioskodawczyni jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego w Łodzi przy ul. [...]. W dziale IV zatytułowanym "Hipoteka" księgi wieczystej urządzonej dla ww. nieruchomości ([...]), ujawniono hipoteki przymusowe z tytułu zadłużenia wobec ZUS I Oddział w Łodzi oraz hipotekę zwykłą na rzecz Banku [...] S.A. Strona nie jest właścicielem żadnych wartościowych ruchomości ani nie posiada żadnych finansowych składników majątkowych. Podczas przeprowadzonej przez pracownika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 27.04.2022 r. rozmowy telefonicznej pełnomocnik strony wskazał, że jej majątek prywatny w latach 2019-2020 był szacowany na kwotę 90.000,00 zł, a w 2021 r. już na kwotę 220.000,00 zł.

Następnie organ zażaleniowy stwierdził, że sytuację wnioskodawczyni należy uznać za trudną, szczególnie w świetle obowiązku uiszczenia obciążających jej konto należności choćby z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚP w kwocie 8.871,32 zł oraz odsetek za zwłokę - 3.735,00 zł, a także przedmiotowych kosztów egzekucyjnych - 545,80 zł. Jednak okoliczność, że strona nie pracuje zarobkowo ani nie osiąga dochodów z innych źródeł niż uzyskiwane z MOPS wsparcie finansowe nie oznacza, że jej sytuacja finansowa nie może ulec zmianie. Wiek strony wskazuje na pełnię zdolności produkcyjnych. Ponadto w treści uzasadnienia wniosku wskazała, że nie podjęła decyzji o likwidacji działalności gospodarczej, gdyż daje to możliwość szybkiego jej wznowienia celem wykonania ewentualnie uzyskanego zlecenia. Powyższe świadczy, że bierze pod uwagę podjęcie dalszej pracy. Co istotne, szanse na poprawę sytuacji finansowej wnioskodawczyni widzi także Prezydent Miasta Łodzi, przyznając zasiłki wyłącznie na krótkie okresy.

Organ stwierdził, że deklarowanej przez stronę niezdolności do pracy nie potwierdzają żadne dowody - nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które stwierdzałoby niepełnosprawność lub całkowitą i trwałą niezdolność do pracy, czy też wskazywałoby ograniczenia lub brak możliwości zarobkowania.

Załączona dokumentacja medyczna - w tym opinia biegłego psychiatry dotyczą zdarzeń i ich konsekwencji (reakcja na stres), które miały miejsce około roku 2004. Biorąc pod uwagę długotrwałe oddziaływanie skutków doznanych obrażeń, niewątpliwie można mówić o problemach strony z codzienną egzystencją. Jednak jeszcze do roku 2018 r. prowadziła ona działalność gospodarczą oraz uzyskiwała przychody i dochody z powyższego tytułu. W aktach sprawy brak jest dowodów, że po tym roku sytuacja zdrowotna wnioskodawczyni uległa znacznemu pogorszeniu. Ponadto z załączonych dokumentów wynika, że jej zobowiązania kredytowe powstały w 2001 r. (kredyt hipoteczny) i dotyczyły kwoty 15.107,86 zł. Wartość wykazywanego przez [...] Bank zadłużenia (zawiadomienie z 28.11.2021 r. - 450,24 zł, z 7.02.2022 r. - 126,44 zł, 13.05.2022 r. - 814,04 zł), świadczy, że należności te wynikają z nieopłaconych w ostatnim okresie rat. To natomiast oznacza, że wcześniejsze należności wobec ww. banku były regulowane.

Organ zaznaczył, że z prowadzeniem działalności gospodarczej - niezależnie od jej zakresu, formy, jak i wielkości podmiotu tę działalność prowadzącego - związanych jest wiele obowiązków natury prawnej i finansowej, m.in. rzetelne prowadzenie ksiąg rachunkowych i odprowadzanie należności podatkowych czy wobec ZUS. Organy podatkowe czy Dyrektorzy Zakładów Ubezpieczeń Społecznych stoją jedynie na straży prawidłowego wypełniania tych obowiązków. Strona natomiast, podejmując i prowadząc działalność gospodarczą, czyni to we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność. Sama decyduje o sposobie jej prowadzenia, ale i ponosi konsekwencje wynikające z osobiście podejmowanych decyzji. Sposób, w jaki wnioskodawczyni dysponowała swoimi przychodami, nie może w chwili obecnej decydować o przyznaniu ulgi w spłacie należności. Organ podkreślił, że zadłużenie strony jest wynikiem wieloletnich zaniedbań w wywiązywaniu się z obowiązku regulowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FPiFGŚP w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Natomiast koszty egzekucyjne powstały w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym celem odzyskania nieopłaconych należności. Tymczasem każdy przedsiębiorca podejmujący działalność gospodarczą bierze na siebie ryzyko związane z jej prowadzeniem. Jeżeli pomimo trudności decyduje się na jej kontynuowanie, nie opłacając przy tym obowiązkowych należności publiczno-prawnych, musi liczyć się z faktem, że w konsekwencji powstałe zadłużenia będą narastały i będą przymusowo dochodzone. Zadłużenie obejmuje - co istotne - składki za poszczególne okresy rozliczeniowe lat 2015-2018.

Organ zaznaczył, że nawet pozytywne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie zmieni sytuacji wnioskodawczyni. Postępowanie egzekucyjne nadal będzie prowadzone. Niewątpliwie w interesie strony byłoby umorzenie należnych kosztów egzekucyjnych. Tak jednak rozumiany ważny interes zobowiązanego nie może jednak zdecydować o zastosowaniu wnioskowanej ulgi. Tylko wyjątkowe okoliczności, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły, mogą stanowić o umorzeniu ww. należności. Należności te bowiem składają się na dochód budżetu państwa i w konsekwencji całego społeczeństwa, dlatego podlegają szczególnej ochronie.

Jednocześnie odnosząc się do licznych zobowiązań cywilnoprawnych (wobec banku, u osób prywatnych, firmowych, opłat za mieszkanie, kosztów zastępstwa procesowego), organ podkreślił, że nie stanowią one okoliczności szczególnych, przemawiających za uwzględnieniem wniosku. Posiadanie bowiem innych zaległości, czy konieczność spłaty zobowiązań kredytowych (pożyczek), jest efektem podjętych przez stronę indywidualnych decyzji finansowych na gruncie zarządzania majątkiem i środkami finansowymi. Spłata prywatnych zobowiązań finansowych nie może zajmować uprzywilejowanej pozycji w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych.

Odnosząc się zaś do stwierdzenia strony, że w sprawie winny mieć zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, organ zauważył, że nie ma ono zastosowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Ww. rozporządzenie odnosi się bowiem do udzielania ulg w formie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie. Instytucję umorzenia kosztów egzekucyjnych regulują zaś przepisy u.p.e.a.

Organ odwoławczy podzielił również stanowisko organu I instancji, że umorzenie przedmiotowych kosztów egzekucyjnych nie leży również w ważnym interesie publicznym. Obciążenie kosztami egzekucyjnymi ma na celu zarówno pokrywanie przez zobowiązanego - a nie przez Skarb Państwa - realnych kosztów powstających w toku konkretnych czynności egzekucyjnych, jak i stanowi pewien rodzaj sankcji ekonomicznej dla zobowiązanego za nieterminowe regulowanie należności choćby z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z tego powodu ustawodawca nadał kosztom egzekucyjnym szczególne znaczenie, gdyż z kwot uzyskanych z egzekucji, to właśnie koszty egzekucyjne pokrywane są w pierwszej kolejności. Umorzenie kosztów egzekucyjnych stanowiłoby bezpowrotną rezygnację z wpływu środków do budżetu państwa, a więc z pewnością nie byłoby zgodne z interesem Skarbu Państwa. Ulga ta powodowałaby w istocie przerzucenie na budżet państwa dodatkowego ciężaru.

Jednocześnie umorzenie kosztów egzekucyjnych w niniejszej sprawie stanowiłoby również nieuzasadnione uprzywilejowanie wnioskodawczyni w stosunku do pozostałych dłużników. W interesie publicznym leży tymczasem dążenie przez organy Państwa do sprawiedliwego traktowania wszystkich jego obywateli - oznacza to także sprawiedliwość w ponoszeniu obciążeń publicznoprawnych.

Organ stwierdził także, że organ egzekucyjny nie może odstąpić od dochodzenia należności, dopóki istnieją realne szanse jej spłaty. Kwota należności z tytułu kosztów egzekucyjnych wynosi 545,80 zł i istnieje możliwość spłaty tego zadłużenia choćby w formie układu ratalnego na dogodnych warunkach.

Na ostateczne postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła M.M., zarzucając mu naruszenie:

1/ przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny oraz obowiązku zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zdaniem skarżącej organ nie uwzględnił wyjaśnień oraz złożonych przez nią dokumentów, a także nie przeprowadził dowodów celem sprawdzenia podanych okoliczności, co w konsekwencji przyczyniło się do błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału i uznanie, że skarżąca nie udowodniła swojej trudnej sytuacji materialno-bytowej, zdrowotnej czy rodzinnej. Skarżąca nie zgodziła się ze stwierdzeniem, zgodnie z którym za udzieleniem żądanej ulgi nie przemawiają także obciążające ją zobowiązania cywilnoprawne z uwagi na fakt, że zostały one zaciągnięte świadomie z uwzględnianiem możliwości finansowych. Wyjaśniła ponadto, że wysokość tych zobowiązań nie rokuje ich spłaty. Wskazuje, że do powstania zaległości przyczynił się brak środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i bieżącą egzystencję. W opinii skarżącej załączone do podania oraz w ramach uzupełnienia dokumenty świadczą, że nie posiada środków umożliwiających spłatę kwoty 545,80 zł, pomimo że uzyskuje wsparcie z MOPS. Wysokość tego wsparcia - jak wskazuje skarżąca - jest cyt.: "najwyższa z możliwych". Podkreśliła, że wbrew twierdzeniu organów nie może poprawić swojej sytuacji finansowej i podjąć zatrudnienia gdyż ma, cyt.: "trwały uszczerbek na zdrowiu (...) 10% - najwyższy z możliwych" który, cyt.: "znacznie ogranicza to możliwość pracy w zawodzie. Jest to największy możliwy do orzeczenia uszczerbek na zdrowiu stanowiący w praktyce kalectwo". Skarżąca wskazuje ponadto, że nie zlikwidowała prowadzonej na własne nazwisko działalności gospodarczej tylko po to żeby, cyt.: "ewentualnie móc się ratować ze swojej sytuacji w razie otrzymania jakiegoś zlecenia". Podkreśliła, że nawet w okresie jej prowadzenia wykazywała stratę bądź niewielkie dochody, co potwierdzają dane w złożonych zeznaniach podatkowych. Odnosząc się do posiadanego majątku wskazuje, że jest ono obciążone kredytem hipotecznym i grozi jej egzekucja z nieruchomości. W zakresie zaległości kredytowych skarżąca zaznacza, że 20.05.2022 r. otrzymała ostateczne wezwanie do zapłaty aktualnie wymagalnej kwoty 814,00 zł w terminie 14 dni. Po tym okresie umowa z bankiem może zostać wypowiedziana;

b) art. 7 w związku z art. 8 i 9, oraz art. 81 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej oraz braku rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony;

2/ przepisów prawa materialnego, tj. art. 64e § 2 pkt 1) lit a) u.p.e.a. w związku z art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., poprzez nieudzielenie wnioskowanej ulgi, mimo że spełnia wszystkie przesłanki do jej zastosowana, w szczególności:

- ze względu na stan majątkowy nie jest w stanie opłacić należności,

- opłacenie należności w składkach pozbawiłoby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

- stan zdrowia pozbawia skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności,

- za umorzeniem przemawia ważny interes wnioskodawczyni, w szczególności wynikający z okoliczności, o których mowa powyżej (cyt.: "konieczność ratowania sytuacji życiowej, konieczność leczenia, konieczność ratowania przed utratą mieszkania").

Skarżąca wskazała na duże trudności z wypłatą przydzielanych przez MOPS zasiłków. Podkreśla, że zasiłek na żywność czy dodatki do czynszu były czasowo wstrzymane z uwagi na ograniczenia przez MOPS środków na ww. cele. Sytuację finansową skarżącej pogorszyła także wysoka inflacja. Trudna sytuacja finansowa, bytowa i zdrowotna winny stanowić podstawę umorzenia przedmiotowych kosztów egzekucyjnych. Tymczasem - zdaniem skarżącej - nieuwzględnienie powyższych okoliczności przez organy obu instancji jest kuriozalne. Skarżąca nie zgadza się ze stanowiskiem organów, że nie została wykazana trwała niezdolność do pracy. Jej zdaniem o powyższym świadczy znaczny trwały uszczerbek na zdrowiu, potwierdzony przez biegłych lekarzy w 2015 i 2016 r. oraz liczne zaświadczenia o niezdolności do pracy. Podważa również uznanie, że skarżąca ze względu na wiek posiada pełnię zdolności produkcyjnych. Podkreśla, że jej stan zdrowia stale się pogarsza. W jej odczuciu stwierdzenie organu o jej rzekomo dobrej sytuacji są bolesne i niesprawiedliwe. Skarżąca podejmowała próby podjęcia w ramach prowadzonej na własne nazwisko zleceń, jednak to nie pomogło, a dodatkowo spowodowało wzrost zadłużenia choćby wobec ZUS. Również po wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia jej sytuacja finansowa, bytowa nie uległa zmianie - nadal obciążają ją liczne zobowiązania publicznoprawne i cywilnoprawne. Nie ma również możliwości podjęcia koniecznego z uwagi na stan zdrowia leczenia i podnosi brak środków na zakup leków, zastrzyków, środki higieniczne czy odkażające. Dodatkowo boryka się z zespołem pocovidowym - męczliwość, duszności, osłabienie, rozbicie, problemy z utrzymaniem skupienia. Ponownie wskazała na brak możliwości podjęcia pracy, co zdecydowało o kompletowaniu dokumentacji medycznej niezbędnej do złożenia wniosku o przyznanie stopnia niepełnosprawności.

W ocenie skarżącej organ nie zapoznał się z materiałem dowodowym albo, zlekceważył jej dramatyczną sytuację, dyskredytując nawet przy tym w sposób niedopuszczalny zaświadczenia lekarskie, a nawet załączone opinie biegłych potwierdzających trwały, bardzo duży uszczerbek na zdrowiu.

Wskazując na powyższe naruszenia skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, przeprowadzenie dowodów z dokumentów dotyczących zaległości i dokumentacji lekarskiej oraz decyzji MOPS, potwierdzających fakt jej zadłużenia, jej stanu zdrowia, sytuacji życiowej i zdrowotnej, a świadczących o zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie 545,80 zł.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259), uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym wypadku sąd skargę oddala na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 28 listopada 2022 r., utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z 6 czerwca 2022 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych. Rozpoznając skargę w oparciu o wyżej przywołane kryteria Sąd uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W myśl art. 64e § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2022 r. poz. 479), dalej u.p.e.a., organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne.

Koszty egzekucyjne mogą być umorzone:

1) na wniosek:

a) zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny,

b) wierzyciela, na którego wniosek została wszczęta egzekucja:

- sądowa przejęta przez organ egzekucyjny w wyniku zbiegu - jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes wierzyciela,

- administracyjna - jeżeli za umorzeniem przemawia interes publiczny (§ 2).

Organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego lub wierzyciela prowadzących działalność gospodarczą, może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne, jeżeli umorzenie:

1) nie stanowi pomocy publicznej;

2) stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie - w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa Unii Europejskiej dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis;

3) stanowi pomoc publiczną:

a) mającą na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi,

b) mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce,

c) zgodną z zasadami rynku wewnętrznego Unii Europejskiej, której dopuszczalność została określona przez właściwe organy Unii Europejskiej, udzielaną na przeznaczenia inne niż wymienione w lit. a i b (art. 64e § 4 u.p.e.a.).

Z powołanego przepisu wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy, o czym świadczy użycie określenia "może". Istota uznania administracyjnego polega na tym, że samo stwierdzenie przez organ ziszczenia się ustawowych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. Nie może to jednak oznaczać dowolności organu egzekucyjnego. Winien on rzetelnie, z poszanowaniem zasad procesowych, wyjaśnić w ustalonym stanie faktycznym, motywy swego rozstrzygnięcia. Tak więc nawet w przypadku, gdy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie przesłanek z art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. może - działając w ramach uznania administracyjnego - odmówić ich umorzenia, co oznacza, że odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca (por. wyrok NSA z 23 lutego 2016 r., II FSK 3740/13). Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w wypadkach stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Aby prawidłowo rozpoznać wniosek skarżącej o umorzenie kosztów egzekucyjnych organ zobowiązany jest do wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadami wynikającymi z k.p.a. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ takie postępowanie przeprowadził. W aktach administracyjnych znajduje się szereg dokumentów, złożonych zarówno przez stronę, jak i zgromadzonych przez organ, które pozwoliły na dokładną ocenę sytuacji finansowej skarżącej, jej dochodów, wydatków oraz sytuacji bytowej. Pełne ustalenie stanu faktycznego pozwoliło organowi na prawidłową, zgodną z zasadami doświadczenia życiowego i logiki, ocenę wystąpienia w sprawie przesłanek z art. 64e § 2 u.p.e.a

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądowego kontrola legalności aktów wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Należy to do wyłącznej kompetencji organu administracji. Kontrola sądowa ogranicza się do zbadania, czy wydanie postanowienia zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył powołane przez wnioskodawcę okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi.

Sąd nie dokonuje także oceny wydanego postanowienia z punktu widzenia jego słuszności czy sprawiedliwości. Kontrola sądowa postanowień wydanych w ramach uznania administracyjnego zmierza natomiast do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie postanowienia, czy organ nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Postanowienie takie może być przez sąd uchylone, w sytuacji stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (uchwała SN z 25 października 1984 r., III AZP 9/83, OSNC 1985, nr 5-6, poz. 63, wyrok NSA z 1 czerwca 2012 r., II GSK 668/11).

Z powyższego wynika, że postanowienie w przedmiocie wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych oraz zawierać szczegółowe uzasadnienie prawne i faktyczne. Organ jest obowiązany dokonać ustaleń na okoliczność występowania w sprawie przesłanek umorzenia. Jeżeli stwierdzi, że w sprawie nie występuje przesłanka umorzenia, jest obowiązany odmówić umorzenia. Natomiast w sytuacji ustalenia, że w sprawie występuje przynajmniej jedna z ustawowych przesłanek umorzenia, wówczas orzeka w granicach uznania administracyjnego.

W ocenie Sadu organy spełniły w niniejszej sprawie ww. wymagania. Dokonując oceny przesłanki ważnego interesu zobowiązanej organy obydwu instancji obszernie wyjaśniły zajęte stanowisko, odnosząc się wyczerpująco do jej sytuacji życiowej. Analizując sytuację M.M. podkreśliły, że jest ona niewątpliwie trudna, szczególnie w świetle obowiązku uiszczenia obciążających jej konto należności choćby z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FP i FGŚP w kwocie 8.871,32 zł oraz odsetek za zwłokę - 3.735,00 zł, a także przedmiotowych kosztów egzekucyjnych - 545,80 zł. Fakt jednak, że zobowiązana nie pracuje zarobkowo ani nie osiąga dochodów z innych źródeł niż uzyskiwane z MOPS wsparcie finansowe, nie oznacza, że jej sytuacja finansowa nie może ulec zmianie. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi zasadnie wskazał, że wiek skarżącej (rocznik 1970) wskazuje na pełnię zdolności produkcyjnych. Ponadto sama skarżąca w treści uzasadnienia wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych wskazała, że nie podjęła decyzji o likwidacji działalności gospodarczej, gdyż daje to możliwość szybkiego jej wznowienia celem wykonania ewentualnie uzyskanego zlecenia. Zasadnie organ uznał, że świadczy to o tym, że skarżąca bierze pod uwagę podjęcie dalszej pracy. Należy się zgodzić z tezą zawartą w zaskarżonym postanowieniu, że niezdolności do pracy skarżącej nie potwierdzają dowody - brak jest bowiem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które stwierdzałoby niepełnosprawność lub całkowitą i trwałą niezdolność do pracy, czy też wskazywałoby ograniczenia lub brak możliwości zarobkowania.

Sąd podkreśla, że ewentualna kwestia niezdolności do pracy skarżącej była już rozważana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek. Oddalając skargę M.M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 14 stycznia 2022 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek (których egzekucja wygenerowała koszty egzekucyjne będące przedmiotem niniejszej sprawy), wyrokiem z 26 lipca 2022 r., III SA/Łd 304/22, Sąd podkreślił, że choć skarżąca ma szereg schorzeń, które w jej ocenie nie pozawalają na prowadzenie działalności gospodarczej (od 1 listopada 2018 r. działalność ta została zawieszona), ani podjęcie pracy nawet na część etatu – to jednak w sytuacji, gdy od kilku lat, ze względu na liczne schorzenia nie może wykonywać żadnych czynności zawodowych i utrzymuje się z zasiłków z opieki społecznej, winna wystąpić do ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Gdyby wystąpiła z takim wnioskiem, to zostałaby zbadana przez lekarza orzecznika ZUS, który określiłby jej zdolność do pracy zgodne z posiadanym wykształceniem, zawodem i kwalifikacjami. W razie ustalenia, że skarżąca jest niezdolna do pracy, lekarz orzecznik ZUS ustaliłby także, czy jest to niezdolność częściowa czy całkowita. W przypadku stwierdzenia częściowej niezdolności do pracy ustalone zostałoby, jakich prac nie może wykonywać, a jakie mogą być przez nią wykonywane. Określono by również, czy ewentualna niezdolność do pracy jest trwała czy okresowa. W razie ustalenia niezdolności do pracy skarżącej przyznano by jej prawo do renty z tego tytułu (o ile spełniałaby ona pozostałe przesłanki przyznania tego świadczenia). W przypadku przyznania świadczenia rentowego skarżąca mogłaby chociaż częściowo i ratalnie rozpocząć spłacanie zadłużenia z tytułu składek. W razie zaś ewentualnego stwierdzenia u skarżącej częściowej niezdolności do pracy, mogłaby ona podjąć starania celem podjęcia pracy odpowiedniej dla jej stanu zdrowia co zwiększyłoby jej dochody. M.M. nie podjęła jednak żadnych starań w celu uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy. Natomiast bez ustalenia jej możliwości zarobkowania oraz zdolności do osiągania dochodów nie jest możliwe umorzenie zaległości składkowych. Dla ustalenia, czy jest ona w stanie uiścić zadłużenie w tytułu składek, konieczne jest najpierw wyjaśnienie, czy ma ona możliwości i zdolności do osiągania dochodów. Nie jest tutaj wystarczające samo złożenie do akt sprawy obszernej dokumentacji lekarskiej dotyczącej różnych schorzeń i podniesienie, że ze względu na liczne choroby nie może ona prowadzić ani działalności gospodarczej ani podjąć jakiejkolwiek pracy. Kwestie te mogą zostać wyjaśnione jedynie w postępowaniu o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. Dla wyjaśnienia wymienionych kwestii nie wystarcza złożenia zaświadczeń lekarskich lekarza internisty, że skarżąca jest niezdolna do pracy. O tym, że skarżąca jest czy też nie jest niezdolna do pracy, a jeżeli tak, to jaka jest to niezdolność (częściowa czy całkowita) oraz ewentualnie na jaki czas (czy okresowa czy trwała), decyduje orzeczenie ZUS w postępowaniu o przyznanie świadczenia rentowego. Lekarz orzecznik ZUS ocenia zdolność do pracy uwzględniając wymogi określone w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (posiadane wykształcenie, zawód, kwalifikacje, doświadczenie itp.). Lekarz rodzinny nie bierze pod uwagę tych wymogów. Skarżąca nie złożyła jednak wniosku o przyznanie świadczenia rentowego. Zatem jeśli nie zostało wyjaśnione, czy skarżąca jest czy też nie jest zdolna do pracy, to nie można ustalić, czy posiada ona zdolność do osiągania dochodów. Skoro natomiast nie wiadomo czy posiada ona taką zdolność, umorzenie całego zadłużenia składkowego byłoby obecnie przedwczesne.

Wskazane w przywołanym wyroku okoliczności są nadal aktualne. Skarżąca wciąż nie dysponuje dokumentami, które potwierdziłyby jej niezdolność do pracy (całkowitą lub choćby częściową). Skoro okoliczność ta nie pozwalała na umorzenie należności z tytułu składek (w wysokości ponad 21 tys. zł), to tym bardziej nie można przyjąć, by nie miała ona zasadniczego wpływu na ocenę zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych (powstałych w toku egzekucji tych właśnie zaległych składek) w wysokości 545,80 zł.

W niniejszej sprawie nie jest okolicznością sporną, że skarżąca ma liczne schorzenia, z których jedno (PTSD) jest skutkiem dotkliwego pobicia 27 maja 2004 r. Istnienie tych schorzeń nie jest przedmiotem sporu. Nie mogą one jednak automatycznie przesądzać o całkowitej niezdolności od pracy skarżącej i skutkować koniecznością umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Organ podkreślił przecież w zaskarżonym postanowieniu, że nie neguje trudnej sytuacji zdrowotnej i bytowej skarżącej, jednak przedmiotowy dług jest skutkiem niewywiązywania się z ciążącego obowiązku spłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz FPiFGŚP w czasie prowadzonej działalności gospodarczej i kolejno wszczętego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego. Organ podkreślił, z czym należy się zgodzić, że każdy przedsiębiorca podejmujący działalność gospodarczą bierze na siebie ryzyko związane z jej prowadzeniem. Jeżeli pomimo trudności decyduje się na jej kontynuowanie, nie opłacając przy tym obowiązkowych należności publiczno-prawnych, musi liczyć się z faktem, że w konsekwencji powstałe zadłużenia będą narastały i będą przymusowo dochodzone. Zadłużenie obejmuje składki za poszczególne okresy rozliczeniowe lat 2015-2018. Zdarzenie, na które powołuje się skarżąca, które spowodowało uszczerbek na jej zdrowiu i którego konsekwencje odczuwa do dziś, miało miejsce w 2004 r. Jednakże od 2005 r. do 2018 r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą oraz uzyskiwała przychody i dochody z powyższego tytułu (rok 2016: przychód: 35.231,98 zł, dochód 15.900,57 zł; rok 2017: przychód 9.728,78 zł/dochód 6.609,95 zł, rok 2018: przychód 26.026,00 zł/dochód 13.972,26 zł). Zatem okoliczności jakich doświadczyła w 2004 r. nie wpłynęły aż tak znacząco na bieżąco podejmowane przedsięwzięcia.

Należy się również zgodzić z organem, w kontekście oceny przesłanki ważnego interesu zobowiązanej, że skoro skarżąca nadal posiada zaległości w spłacie składek, to odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie zmieni sytuacji. Postępowanie egzekucyjne odnośnie do zaległych składek nadal będzie prowadzone. Dodatkowo organ zasadnie wskazuje, że podkreślane przez skarżącą zobowiązania cywilnoprawne, w tym wobec banku, u osób prywatnych, wobec: firm, opłat za mieszkanie, kosztów zastępstwa procesowego, nie stanowią okoliczności szczególnych, przemawiających za uwzględnieniem wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych. Posiadanie bowiem innych zaległości, czy konieczność spłaty zobowiązań kredytowych (pożyczek) jest efektem podjętych przez skarżącą indywidualnych decyzji finansowych na gruncie zarządzania majątkiem i środkami finansowymi.

Sąd podzielił także stanowisko organu wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że umorzenie w niniejszej sprawie kosztów egzekucyjnych nie leży w interesie publicznym. Obciążenie kosztami egzekucyjnymi ma na celu zarówno pokrywanie przez zobowiązanego realnych kosztów powstających w toku konkretnych czynności egzekucyjnych, a nie przez Skarb Państwa, jak i stanowi pewien rodzaj sankcji za nieterminowe regulowanie należności – w tym przypadku z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Z tego powodu ustawodawca nadał kosztom egzekucyjnym szczególne znaczenie, gdyż z kwot uzyskanych z egzekucji, to właśnie koszty egzekucyjne pokrywane są w pierwszej kolejności. Umorzenie kosztów egzekucyjnych stanowiłoby jednocześnie nieuzasadnione uprzywilejowanie skarżącej w stosunku do pozostałych dłużników oraz bezpowrotną rezygnację z wpływu środków do budżetu państwa, a więc nie byłoby zgodne z interesem Skarbu Państwa. Ulga ta powodowałaby w istocie przerzucenie na budżet państwa dodatkowego ciężaru. W interesie publicznym leży tymczasem dążenie przez organy Państwa do sprawiedliwego traktowania wszystkich jego obywateli - oznacza to także sprawiedliwość w ponoszeniu obciążeń publicznoprawnych. W wyroku z 27 kwietnia 2022 r., I GSK 1446/21, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. jako kierunkową dyrektywę wyboru wskazano ważny interes publiczny. Pojęcie interesu publicznego na gruncie tego przepisu należy rozumieć jako respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania administracji publicznej itp. Pojęcie interesu publicznego nie ma więc stałego zakresu i wymaga każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod pojęciem interesu publicznego. Dodatkowo określenie, że tak rozumiany interes publiczny ma być "ważny" oznacza taki, od którego wiele zależy, mający dużą wagę, duże znaczenie, znaczący, doniosły, cenny. Określenie to zatem wymagało dodatkowo wykazania, że ustalenie istnienia tej przesłanki musiało mieć szczególnie doniosłe znaczenie z uwagi na wartości respektowane przez ogół społeczeństwa.

Na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji sformułowanie w ten sposób przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych staje się zrozumiałe, jeżeli wziąć pod uwagę zasady prowadzenia egzekucji administracyjnej w tym m.in. zasadę obowiązku prowadzenia egzekucji (art. 6 u.p.e.a.), zasadę stosowania wyłącznie środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie (art. 7 § 1 u.p.e.a.), zasadę stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku (art. 7 § 2 u.p.e.a.) oraz zasadę zagrożenia (art. 15 u.p.e.a.). Obowiązek prowadzenia egzekucji administracyjnej ma uzasadnienie w tym, że jej przedmiotem są obowiązki o charakterze administracyjnym, a więc obowiązki wobec Państwa. Ich realizacja nie zależy od swobodnego uznania wierzyciela. Z tymi obowiązkami powiązano uprawnienie do poboru opłat związanych z przymusowym wykonaniem tych obowiązków. Zatem w interesie publicznym jest przede wszystkim zrealizowanie celów egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 27 listopada 2013 r., II FSK 1637/13). Tak rozumianym celom nie można przeciwstawiać subiektywnie rozumianego interesu skarżącego. Tego rodzaju przesłanki nie przewiduje omawiany przepis art. 64e § 2 pkt 1 - 3 u.p.e.a.

Należy odnieść się także do faktu, że skarżąca ponownie - jak w treści zażalenia - wskazała, że w sprawie winny mieć zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365). Tymczasem organ odwoławczy zasadnie zauważył, że ww. przepisy nie mają zastosowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Ww. rozporządzenie odnosi się bowiem do udzielania ulg w formie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie. Instytucję umorzenia kosztów egzekucyjnych regulują przepisy u.p.e.a.

Konkludując należy stwierdzić, że zebrany przez organ materiał dowodowy przedstawiony w postanowieniu pozwalał na rozstrzygnięcie sprawy w przedmiocie wniosku skarżącej o umorzenie kosztów egzekucyjnych, co pozwoliło Sądowi na uznanie, że organ wydał prawidłowe rozstrzygnięcie, mieszczące się w graniach zakreślonych przez prawo. W rozpoznawanej sprawie organy administracji należycie rozważyły i oceniły wystąpienie przesłanki interesu publicznego w wyborze sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Interes skarżącej polegający na umorzeniu kosztów egzekucyjnych został oceniony poprzez pryzmat sytuacji finansowej zobowiązanej oraz został skonfrontowany z ważnym interesem publicznym.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

A.M