Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1910/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1, art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1988
law: Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Elżbieta Mazur - Selwa Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ WSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi G. O. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 18 października 2023 r. nr O-III.6233.2.2023 w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska – skargę oddala –


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 24 sierpnia 2023 r. G.O. wystąpił do Urzędu Stanu Cywilnego w [...] o zmianę nazwiska i nazwiska radowego z "O." na "W.". Wyjaśnił, że już kilka razy zmieniał swoje nazwisko, ale była to nieprzemyślana i pochopna decyzja i chciałby wrócić do nazwiska "W.

Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] decyzją z dnia 19 września 2023 r. nr USC.5355.167.2023 odmówił zmiany nazwiska i nazwiska rodowego G.P.O. rod. O. na "W.". W ocenie organu wskazane powody uzasadniające zmianę nazwiska i nazwiska rodowego nie wynikają z katalogu "ważnych powodów", wskazanego w art 4 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2021 r., poz. 1988 ze zm. - dalej: "ustawa z.i.n.").

Po rozpoznaniu odwołania G.O. od tej decyzji, Wojewoda Podkarpacki decyzją z dnia 18 października 2023 r. nr O-lII.6233.2.2023 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Oz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej: "k.p.a.") w zw. z art 4 ustawy z.i.n.

W uzasadnieniu Wojewoda wyjaśnił, że zgodnie z art 4 ust 1 ustawy z.i.n. zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów. Do zmiany nie jest wystarczająca sama wola danej osoby, aby zmianie uległo jej imię i nazwisko. Musi być ona uzasadniona "ważnymi powodami". Ocena, czy istnieją "ważne powody" nie może wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale musi sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryterium oceny.

Wojewoda podał, że z analizy akt sprawy wynika, że wnioskodawca urodził się [...] lipca 1978 r. w D. jako G.P.W. Jego rodzicami są: J.W. i J.W.1, rod. K. Akt urodzenia wnioskodawcy sporządzony przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] pod nr [...] został przeniesiony do Rejestru Stanu Cywilnego pod nr [...]. Decyzją z 23 listopada 2011 r. nr USC.5355.85.2011 Kierownik USC w [...] zmienił wnioskodawcy nazwisko z "W." na "K.". Następnie decyzją z 13 czerwca 2019 r. nr USC.5355.85.2Q19 Kierownik USC w [...] ponownie zmienił ww. nazwisko z "K." na "W.". Kolejną decyzją z 27 stycznia 2023 r. nr USC.5355.4.2023 Kierownik USC w [...] raz jeszcze zmienił wnioskodawcy nazwisko z "W." na "O.“. Dnia 24 sierpnia 2023 r. skarżący złożył wniosek o zmianę nazwiska i nazwiska rodowego z "O.“ na "W.". Przesłuchany do protokołu z 6 września 2023 r. oświadczył, że znany jest pod nazwiskiem "W.", kojarzony przez kolegów, w urzędach, w przychodniach pod tym nazwiskiem. Chce powrócić do nazwiska "W." mimo, że sam kilka razy wnioskował o jego zmianę.

Wojewoda zauważył, że skarżący już przy poprzedniej zmianie nazwiska twierdził, że jest to przemyślana i ostateczna decyzja. Poprzedni wniosek z 5 stycznia 2023 r. argumentował niechęcią do noszonego nazwiska "W.", wolą odcięcia się od swoich biologicznych rodziców oraz nieidentyfikowania się z nimi.

W ocenie organu odwoławczego uwzględnienie żądania jest niezasadne, gdyż mogłoby tworzyć stan chaosu prawnego. Wnioskodawca kilkukrotnie dokonywał zmiany nazwiska. Tymczasem istnieje potrzeba stabilizacji jego nazwiska. Organ stwierdził, że subiektywne przekonanie wnioskodawcy o potrzebie zmiany nazwiska ze względu na więzi emocjonalne, które mogą powstać wskutek posługiwania się określonym nazwiskiem nie uzasadniają uwzględnienia jego żądania. Częste zmiany nazwiska nie są pożądane, prowadzą do braku stabilności w sytuacji prawnej strony. Wnioskodawca nie wskazał żadnego czynnika, który byłby przejawem obiektywnej, zewnętrznej konieczności, czy zasadności używania nazwiska "W.". Nie występuje żadna z przesłanek wymienionych w art. 4 ust. 1 pkt 1-4 ustawy uzasadniająca uwzględnienie zgłoszonego wniosku. Wojewoda uznał, że postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z wymogami k.p.a.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie złożył G.O. 'Wniósł o przywrócenie nazwiska, które nosi od urodzenia, "W.".

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Podkarpacki wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, a wyłącznym jej kryterium jest legalność czyli zgodność z prawem, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r" poz. 2492). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz.1634 ze zm. — zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Wyeliminowanie zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach tej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 P.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W rozpoznawanej sprawie Sąd tego rodzaju wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (ustawy z.i.n.), która określa zasady zmiany imienia lub nazwiska na inne imię i nazwisko oraz właściwość organów administracji publicznej i tryb postępowania w sprawach zmiany imienia lub nazwiska (art. 1). Z art. 4 ust. 1 ustawy z.i.n. wynika, że zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany:

1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka;

2) na imię lub nazwisko używane;

3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione;

4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również posiada.

Powyższe przesłanki nie stanowią katalogu zamkniętego, co oznacza, że zmiany imienia lub nazwiska można dokonać także z innego ważnego powodu, który nie mieści się w katalogu przykładowych przesłanek uznanych ex lege za ważne. Użyte w art. 4 ust. 1 ustawy z.i.n. określenie "ważny powód" należy do tzw. niedookreślonych, nieostrych, zaś wydanie decyzji o zmianie imienia lub nazwiska następuje w ramach uznania administracyjnego. Ważny powód zmiany nazwiska powinien być odrębnie oceniony w każdej indywidualnej sprawie. Wobec tego w ramach kontroli działania organu chodzi o rozważenie, czy organ administracji nie przekroczył granicy swobodnej interpretacji pojęć nieostrych na podstawie konkretnego stanu faktycznego oraz czy ocena organu administracji nie nosi cech dowolności. Słusznie wskazuje Wojewoda, że ważne powody przemawiające za zmianą imienia i nazwiska nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym kryteriom ich oceny. Podstawą do zmiany imienia lub nazwiska mogą być jedynie okoliczności szczególne, a nawet nadzwyczajne w kontekście danej sprawy. Ocena, czy istnieją ważne powody uzasadniające zmianę imienia lub nazwiska powinna być zatem podjęta z uwzględnieniem obiektywnych przesłanek (por. wyrok NSA z dnia 25 maja 2005 r., II OSK 125/05). Jak trafnie wskazał NSA w wyroku z 21.06.1982 r., II SA 699/82, granicą rozważań organów administracji państwowej powinno być ustalenie istnienia (lub braku) elementów oczywistej bezzasadności w motywach strony, na przykład cech kaprysu lub przekory. Wnioskodawca powinien przekonać organ administracyjny, że wskazany subiektywnie przez niego powód zmiany jest na tyle istotny, by organ dokonał tej zmiany, uznając taki powód za obiektywnie istotny. W orzecznictwie wypracowano nawet określenie "reguły niezmienności nazwiska (por. wyrok NSA z 10.10.2017 r., II OSK 293/16).

Nazwisko jest elementem tożsamości osoby w rozumieniu prawa cywilnego, spełnia funkcję indywidualizującą i identyfikującą na wszelkich płaszczyznach życia społecznego i posiada również znaczenie publicznoprawne. Służy bowiem do dokonywania identyfikacji osób przez władze państwowe, m.in. dla celów ewidencyjnych i celów związanych z bezpieczeństwem publicznym (por. wyrok NSA z 17 listopada 2020 r., sygn. II OSK 2940/18). Posługiwanie się określonym, urzędowo stwierdzonym imieniem i nazwiskiem, w zorganizowanym społeczeństwie pełni istotną funkcję identyfikacyjną i porządkującą. Dlatego też musi cechować się pewnością i stabilnością. W orzecznictwie sądów administracyjnych został też powszechnie przyjęty pogląd, że obowiązuje zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk. Oznacza to, że imię i nazwisko są trwałymi atrybutami człowieka, prawnie mu przypisywanymi poprzez zarejestrowanie w aktach stanu cywilnego. Są to dwa elementy identyfikujące osobę oraz składające się na jej stan cywilny. W związku z czym powinny one być stabilne, a ich zmiana jest dopuszczalna tylko z ważnych powodów (por. stanowisko orzecznictwa przywołane w wyrokach WSA w Łodzi z 25 października 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 732/12 i z 9 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 717/10). Dlatego też rozstrzygnięcie, czy zachodzą ważne powody uzasadniające uwzględnienie wniosku wymagało wyważenia z jednej strony interesu społecznego i celów, jakie ma realizować zawarta w art. 4 ust. 1 ustawy z.i.n. zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk, a z drugiej indywidualnego interesu wnioskodawcy.

W przekonaniu Sądu, organy prawidłowo oceniły przedstawione przez skarżącego okoliczności, uznając, że nie wykazał on spełnienia ustawowej przesłanki – "ważnych powodów" w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z.i.n.

Subiektywne przekonania, wyobrażenia, odczucia czy też stany emocjonalne osoby żądającej zmiany nazwiska nie stanowią ważnego powodu uzasadniającego taką zmianę.

Skarżący we wniosku wskazał, że chciałby powrócić do nazwiska "W.", bowiem nie chce się tłumaczyć przed kolegami, urzędnikami, dlaczego co chwilę zmienia nazwisko, chce wrócić do pracy, gdzie przepracował 25 lat i pod tym nazwiskiem jest znany.

Skarżący sam przyznał, że już kilka razy zmieniał nazwisko, ale tym razem jego decyzja jest przemyślana i ostateczna.

Fakt trzykrotnej zmiany nazwiska potwierdza organ w zaskarżonej decyzji – w 2011 r., w 2019 r. i ostatnio – decyzją Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia 27 stycznia 2023 r. Wówczas skarżący zmienił nazwisko z "W." na "O.". Wojewoda wskazał przy tym, że przy ostatniej zmianie (a było to zaledwie kilka miesięcy wcześniej) skarżący również twierdził, że jego decyzja jest przemyślana i ostateczna.

Ta okoliczność również przemawia za zasadnością decyzji organów rozstrzygających, wskazując na wyłącznie subiektywne przyczyny zmiany nazwiska i brak stabilności w zasadniczych i kardynalnych kwestiach dotyczących własnej tożsamości. Zmiana nazwiska nie może być uzależniona od nastroju, samopoczucia, zachowania innych osób.

W konsekwencji powyższego Sąd uznał, że skoro skarżący nie wykazał spełnienia ustawowej przesłanki "ważnych powodów" w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z.i.n., to brak jest podstaw do uznania, że zachodzi podstawa do żądanej zmiany imienia i nazwiska. Zdaniem Sądu postępowanie poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone w sposób odpowiadający wymogom określonym w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności z zachowaniem zasad, o których mowa w art. 6 – 11 k.p.a., oraz art. 77 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Organy poddały analizie przedstawione przez skarżącego okoliczności, nie przekraczając dopuszczalnej granicy uznania administracyjnego i trafnie uznały, że okoliczności te nie stanowią obiektywnie "ważnych powodów" w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy z.i.n.

Mając na powyższe na względzie Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.