Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 694/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 134 § 1, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, 8, 9, 10, 12, 79a
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 31zo, art. 31zq, art. 15zzzzzn2, art. 15zzs
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

SENTENCJA

Dnia 18 listopada 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, , Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 listopada 2021 roku sprawy ze skargi D. G.-P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] numer [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 do maja 2020 roku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...]; 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego D. G.-P. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania;


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład, ZUS, organ), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 374 ze zm., dalej ustawa COVID-19), utrzymał w mocy decyzję z 7 września 2020 r. znak [...] odmawiającą DGP prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wpadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za marzec-maj 2020 r.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Wnioskiem z 26 kwietnia 2020 r. DGP zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, opłacająca własne składki.

7 września 2020 r. Zakład wydał decyzję odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 r. W przedmiotowej decyzji stwierdzono brak na 30 czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowych za wskazany powyżej okres. Skuteczne doręczenie decyzji nastąpiło 15 marca 2021 r.

Wnioskiem z 22 marca 2020 r., działający w imieniu wnioskodawcy pełnomocnik wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy. Przedmiotowej decyzji zarzucono naruszenie art. 31zo ust. 4 w zw. z art. 31zp ustawy COVID-19 poprzez niezastosowanie i niezwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, pomimo złożenia prawidłowego wniosku i dochowania wszelkich formalności. Ponadto wskazał na błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na uznaniu, że wnioskodawca jest zobowiązany do przedkładania deklaracji rozliczeniowych co miesiąc, podczas gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż opłaca składki wyłącznie za siebie, wobec czego jest zwolniony z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych.

Zakład podniósł, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 i ust. 4 ustawy COVID-19 na wniosek płatnika składek osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423), przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Natomiast zgodnie z art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Brak spełnienia powyższego wymogu ustawowego związanego ze złożeniem deklaracji lub imiennych raportów skutkuje koniecznością wydania decyzji o odmowie zwolnienia. Złożenie wymaganych prawem dokumentów w terminie wynikającym z ww. przepisu jest bowiem bezwzględnym obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o zwolnienie z opłacania składek, o ile nie był z tego obowiązku zwolniony.

Zgodnie z regulacją zawartą w art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej u.s.u.s.), płatnik składek, który opłaca składki wyłącznie za siebie, przysyła jedynie deklarację rozliczeniową. Jednocześnie na podstawie art. 47 ust. 2a u.s.u.s., osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:

1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność,

2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego.

Z akt sprawy wynika, że 19 lutego 2020 r. wnioskodawca wyrejestrował z ubezpieczeń społecznych pracownika. W związku z powołanym art. 47 ust. 2 u.s.u.s., wnioskodawca powinien złożyć za marzec 2020 r. deklarację rozliczeniową jako płatnik zobowiązany do opłacenia składek wyłącznie za siebie. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 47 ust. 2a u.s.u.s., zwolnienie z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych dotyczy dokumentów składanych po miesiącu, w którym wnioskodawca zadeklarował najniższe podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, o ile nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego. W przypadku wnioskodawcy zmiana polegała na obowiązku złożenia wyłącznie deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA, gdyż z płatnika opłacającego składki za inne osoby zgłoszone przez wnioskodawcę do ubezpieczeń stał się płatnikiem opłacającym składki wyłącznie na własne ubezpieczenia. Z zapisów zaewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że do dnia wydania niniejszej decyzji wymagane dokumenty nie wpłynęły do Zakładu. Brak spełnienia powyższych wymogów związanych ze złożeniem deklaracji lub imiennych raportów do 30 czerwca 2020 r., co było warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, w ocenie Zakładu, skutkuje koniecznością odmowy zwolnienia.

W tej sytuacji ZUS zgodził się z organem pierwszej instancji, że nie przysługuje wnioskodawcy prawo do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik skarżącego podniósł zarzut naruszenia:

1/ art. 31zo w zw. z art. 31zp ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 568) poprzez jego niezastosowanie i niezwolnienie skarżącego ze składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., podczas gdy skarżący złożył prawidłowo wniosek i dochował wszystkich formalności z tym związanych,

2/ art. 47 ust. 2 u.s.u.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne uznanie, iż skarżący był zobowiązany do złożenia deklaracji rozliczeniowej, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż po stronie skarżącego nie istniał taki obowiązek,

3/ art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, podczas gdy organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. winien był zaskarżoną decyzję uchylić w całości, a następnie orzec co do istoty,

4/ art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu skarżonej decyzji przyczyn, dla których organ odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego w zakresie zwolnienia ze składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., pomimo spełnienia wszystkich przesłanek formalnych prawem wymaganych,

5/ art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności pominięcia przez organ II instancji faktu, iż skarżący nie jest obowiązany do przekładania deklaracji rozliczeniowych co miesiąc, podczas gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż jest on zwolniony z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych, gdyż opłaca składki wyłącznie za siebie,

6/ art. 77 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, czyli pominięcie okoliczności, iż skarżący był zwolniony ze składek na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., gdyż złożył poprawnie wypełniony wniosek o zwolnienie go ze składek w ww. okresie oraz pominięcie, iż nie miał on obowiązku składania co miesiąc dokumentów rozliczeniowych,

7/ art. 80 k.p.a. poprzez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny, czy udowodniono okoliczność, iż skarżący rzeczywiście nie dopełnił wszystkich formalności w zakresie zwolnienia go ze obowiązkowych składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., podczas gdy z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż w sposób wyczerpujący i prawidłowy uczynił zadość wymaganiom wniosku w przedmiocie zwolnienia z ww. składek.

W związku z powyższym pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego podniósł, m.in. że przedmiotowe deklaracje rozliczeniowe należało złożyć do 30 czerwca 2020 r., jednakże organ I instancji wydał pismo dotyczące odmowy zwolnienia ze składek przed tym dniem, tj. 18 maja 2020 r. powołując się tylko na fakt, iż wniosek nie był poprawnie wypełniony. Nigdzie w pierwszych pismach ZUS nie była podana informacja dotycząca braku złożenia deklaracji rozliczeniowej. Wobec czego powyższy zarzut należało uznać jako zupełnie chybiony i niemający podstaw prawnych w przedmiocie zwolnienia skarżącego ze składek ZUS za marzec–maj 2020 r. Ponadto, Zakład stwierdził, iż przyczyną odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek jest nieprzesłanie przez skarżącego deklaracji rozliczeniowych, podczas gdy nie był on obowiązany do składania deklaracji co miesiąc z uwagi na fakt, iż opłaca składki wyłącznie za siebie. Jednocześnie na koncie skarżącego PUE ZUS widnieje obecnie nadpłata w wysokości 2316,64 zł. Ponadto, w ocenie pełnomocnika skarżącego, zaskarżona decyzja nie posiada obligatoryjnych elementów uzasadnienia, m.in. uzasadnienia faktycznego w zakresie dotyczącym odmowy zwolnienia ze składek ZUS za marzec–maj 2020 r., nie są przedstawione żadne merytoryczne argumenty dotyczące odmowy uwzględnienia powyższego wniosku. Nie zostały również wyjaśnione wszystkie okoliczności sprawy dotyczące odmowy przyznania prawa do zwolnienia z opłacania składek. Poza tym, skarżący złożył poprawnie wypełniony wniosek w zakresie zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za marzec–maj 2020 r.

W odpowiedzi na skargę ZUS, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Należy ponadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca DGP prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za marzec–maj 2020 r.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 31zo oraz art. 31zq ustawy COVID-19.

Zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 lutego 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID-19 stanowi natomiast, iż za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.) w art. 47 uregulowana została kwestia terminów i sposób realizacji obowiązków przez płatnika składek. Bezsporne jest to, że deklaracje rozliczeniowe nie zostały złożone przez skarżącego w ustawowym terminie do 30 czerwca 2020 r. Jednocześnie strona nie była zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów za zatrudnionych ubezpieczonych, co zostało wyjaśnione przez organ poprzez wskazanie podstawy prawnej wraz z jej wyjaśnieniem. Zgodnie bowiem z art. 47 ust. 2b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm.) – dalej u.s.u.s., z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej i imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc zwolnione są jedynie osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące, jeżeli do podstawy wymiaru składek w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały kwotę w wysokości najniższej podstawy ich wymiaru i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego. Powyższe oznacza, że z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej i imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc nie są zwolnieni płatnicy składek zgłaszający do ubezpieczeń pracowników, tak jak w niniejszej sprawie skarżący, który z płatnika opłacającego składki za inne osoby zgłoszone przez wnioskodawcę do ubezpieczeń stał się płatnikiem opłacającym składki wyłącznie na własne ubezpieczenia, ponieważ 19 lutego 2020 r. skarżący wyrejestrował z ubezpieczeń społecznych pracownika. W związku z tym skarżący jako płatnik składek, zobowiązany do opłacania składek wyłącznie za siebie, powinien złożyć za marzec 2020 r. deklarację rozliczeniową, gdyż w przypadku skarżącego nastąpiła zmiana w stosunku do miesiąca lutego, gdy zatrudniał pracownika.

Podkreślić jednak należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 u.s.u.s. mają zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a w tym zasady ogólne, stanowiące między innymi, że organy administracji publicznej powinny: stać na straży praworządności (art. 7 k.p.a.), prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 § 1 k.p.a.), wypełniać wobec stron obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.), zapewnić stronom udział w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), a także działać wnikliwie i szybko (art. 12 § 1 k.p.a.).

Przede wszystkim zastosowanie w sprawie powinien znaleźć przepis art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ponadto w myśl art. 9 k.p.a., organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Oceniając procedowanie organu rozpoznającego wniosek strony o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec–maj 2020 r., dojść należy do przekonania, że nie spełnia ono wymogów wynikających z powołanych wyżej przepisów. Nie można bowiem pomijać celów, jakie przyświecały ustawodawcy wprowadzającemu ustawą COVID-19 możliwość ubiegania się o zwolnienie z obowiązku płacenia należności z tytułu składek. Celem tym było przede wszystkim umożliwienie przedsiębiorcom przetrwania trudnego czasu pandemii i związanych z nią ograniczeń w funkcjonowaniu prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Wielu przedsiębiorców znalazło się w sytuacji dla nich nowej, wymagającej nie tylko zadbania o zaspokojenie środków dla podstawowej egzystencji ich rodzin, ale również dopełnienia formalności dla nich nieznanych, z których uprzednio nie korzystali. W tych okolicznościach szczególnego znaczenia nabiera wynikający z art. 9 k.p.a. obowiązek wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, by osoby uczestniczące w tym postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a., polega m.in. na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o treści żądanej przez stronę (vide: wyrok NSA z 6 września 2001 r., sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). Ponadto, obowiązek udzielania stronie informacji powinien być rozumiany w jak najszerszy sposób, jego naruszenie zaś należy traktować jako wystarczającą przesłankę do uchylenia decyzji (vide: teza pierwsza wyroku NSA z 25 czerwca 1997 r., sygn. akt SA/Lu 2087/95, LEX nr 30816).

W ocenie Sądu, wymogom z art. 9 k.p.a. organ rozpoznający wniosek strony nie sprostał. Wskazać należy, że w następstwie złożenia wniosku z 26 kwietnia 2020 r. doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się zasadą informowania stron wyrażoną w art. 9 k.p.a., organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia, m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Od momentu złożenia wniosku przez skarżącego do upływu terminu na złożenie wymaganych dokumentów (30 czerwca 2020 r.) minęły ponad dwa miesiące. Mimo upływu tego okresu, organ nie udzielił stronie przed 30 czerwca 2020 r. jakichkolwiek wyjaśnień, co do warunków formalnych niezbędnych do pozytywnego załatwienia wniosku.

Norma postępowania zawarta w art. 9 k.p.a. zobowiązuje organ do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa. Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 k.p.a., organ nie poinformował strony nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji stronie, nie wezwał strony do złożenia wymaganych dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, nie czuwał, aby strona nie poniosła szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej. W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby choć pośrednio świadczyć o tym, że organ podjął starania, aby w porę poinformować stronę, że bez złożenia brakujących dokumentów wniosek nie będzie pozytywnie rozpatrzony. Brak ten, który w toku postępowania we właściwym momencie nie został stronie zasygnalizowany przez organ ostatecznie spowodował negatywne rozpatrzenie wniosku.

Zdaniem Sądu, jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., strona miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymaganą dokumentację. Organ powinien był o to zadbać. Skoro skarżący zwrócił się 26 kwietnia 2020 r. z wnioskiem do ZUS, było wystarczająco dużo czasu, żeby organ zweryfikował, czy jest on kompletny i czy zostały spełnione wszystkie wymogi formalne. Zwłaszcza, że zgodnie z przepisem art. 12 § 1 k.p.a. organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

Tym samym doszło do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

Naruszenie wyżej wskazanych przepisów uniemożliwiło zatem skarżącemu uzyskanie wiedzy, że nieprzedłożenie dokumentów rozliczeniowych w wymaganym terminie wyłączy jego prawo do uzyskania zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za marzec–maj 2020 r. i w konsekwencji doprowadzi do negatywnego dla strony rozstrzygnięcia.

Ponadto, uwzględniając cel zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, jakim jest zniwelowanie skutków kryzysu gospodarczego oraz trwający nadal stan epidemii, wbrew twierdzeniom organu przedstawionym w odpowiedzi na skargę, ZUS rozważy zastosowanie instytucji przewidzianej w obowiązującym od 16 grudnia 2020 r. przepisie art. 15 zzzzzn², dodany ustawą o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.), który z założenia ma stanowić dodatkową ochronę prawną dla stron w postępowaniu administracyjnym w przypadku niedochowania przez nie określonych terminów. Zgodnie bowiem z art. 15 zzzzzn²:

1. W przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

2. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii, Dz. U. z 2020 r. poz. 491 ze zm.). Uwzględniając powyższą regulację, w ponownie prowadzonym postępowaniu organ będzie miał na względzie obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu do przesłania dokumentów rozliczeniowych za marzec–maj 2020 r. oraz wyznaczenia jej terminu 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie. Zdaniem Sądu, uchybienia w toku postępowania ze strony organu nie mogą negatywnie wpływać na prawa strony, nawet jeżeli nie złożyła ona deklaracji w terminie. Sąd ma na uwadze dobro skarżącego w postaci prawa do zwolnienia z opłacenia składek w tym trudnym okresie pandemii. Dlatego przestrzeganie przez organ wskazanych wcześniej przepisów k.p.a. musi być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić zainteresowanym spełnienie warunków zwolnienia.

W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzje ją poprzedzające, uznając to za niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 9 września 2021 r. Rozprawę, wymaganą przez ustawę, można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że pełnomocnicy stron posiadali możliwości techniczne w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie. Skutkowało to skierowaniem sprawy do rozpoznania na rozprawie w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 25 października 2021 r.

AB/