Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 449/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7 i art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 234 ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2625
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 12 stycznia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2024 roku sprawy ze skargi H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 maja 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego działki I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z 23 lutego 2023 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 797,- (siedemset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 15 maja 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy Ż. z 23 lutego 2023 r. o odmowie nakazania M. W., właścicielowi działki ew. nr [...] w obrębie S. w [...], przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, co następuje.

W dniu 18 lipca 2022 r. S. W. i H. W., jako właściciele działki ew. nr [...] w S., wnieśli o interwencję w sprawie zalewania ich nieruchomości wodami opadowymi w wyniku zaniedbań i celowych działań właściciela nieruchomości sąsiedniej o nr [...] M. W.. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że właściciel działki ew. nr [...] posiada nieruchomość z dużym spadkiem bez instalacji odprowadzającej wodę deszczową i przyczynia się do regularnego zalewania nieruchomości wnioskodawców.

Decyzją z 16 sierpnia 2022 r. Wójt Gminy Ż. orzekł o odmowie nakazania M. W. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Decyzją z 26 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o uchyleniu decyzji organu pierwszej instancji i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wójt Gminy Ż. decyzją z 23 lutego 2023 r. ponownie orzekł o odmowie nakazania M. W. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

S. W. i H. W. wnieśli odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji.

Decyzją z 15 maja 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775), dalej: "K.p.a.".

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, co następuje.

Spowodowane przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie to takie działania, które ingerują w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy hydrologicznymi. Istnieją przypadki działań, które mogą spowodować zmianę stanu wody na gruncie ustawy prawo wodne takie jak: zmiana naturalnego ukształtowania terenu (przykładowo: nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu), wykonanie robót budowlanych (wybetonowanie działki, wzniesienie murowanego ogrodzenia), a także wykonanie innego rodzaju prac powodujących określone zmiany na gruncie właściciela nieruchomości.

Nie ma przy tym znaczenia, czy roboty te wykonano zgodnie z pozwoleniem na budowę lub zgłoszeniem.

Sam fakt dokonania zmiany na gruncie nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2022 r., poz. 2625 ze zm.), dalej: "P.w.", stanowiącego, że jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

Konieczne jest bowiem ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem a szkodą.

Szkoda w rozumieniu powyższego przepisu musi być realna, objawiać się negatywnym uszczerbkiem majątkowym w aktywach strony albo powodować sytuację, w której niemożliwym byłoby użytkowanie nieruchomości w sposób dotychczasowy.

Konieczne było zatem do ustalenia czy na działce ew. nr [...] doszło do działań zmieniających stan wód na działce ew. nr [...], czy zmiana ta wpływa na ten grunt (występuje szkoda i związek przyczynowo-skutkowy).

W niniejszej sprawie M. W. nie zmienił kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł (działka ew. nr [...]) ze szkodą dla gruntu sąsiedniego, tj. gruntu S. W. i H. W. - działka ew. nr [...].

Przesłuchany w sprawie M. W. wskazał, że mieszka na działce ew. nr [...] od zawsze. Po mojej działce (...) woda spływa tak jak zawsze. Moi rodzice mieszkają tam od lat 70-80 i budynki, które zostały wybudowane, nie zmieniły tam przepływu wody. Terenu nie utwardzałem, dostałem taki od rodziców, teren był utwardzony w latach około 2005, a ja utwardzałem tylko wejście do domu. Zbiornik zamontowałem w 2022 r., to było po nawałnicy w lipcu, kiedy wpłynęła skarga do gminy od Państwa [...].

Akta sprawy wskazują, że działka ew. nr [...] jest zabudowana budynkiem mieszkalnym. Teren - wjazd na posesję jest utwardzony wokół budynku, a wody odprowadzone po terenie. Rynny odprowadzają wodę deszczową do zbiornika. Na wjeździe zlokalizowano odwodnienie liniowe z terenu utwardzonego, woda płynie do mauzera. Na obecną chwilę brak stojącej wody. Budynek umiejscowiony jest na naturalnym wywyższeniu w stosunku do drogi. Okoliczności te potwierdzają załączone do akt fotografie.

Nadto znajdujące się w aktach fotografie i wydruki satelitarne z geoportalu wskazują, że działka ew. nr [...] jest w dużej mierze terenem biologicznie czynnym.

Pracownicy organu pierwszej instancji byli trzykrotnie na tym terenie (także po deszczu) 1 sierpnia 2022 r., 25 listopada 2022 r. i 20 stycznia 2023 r., ale ani razu nie stwierdzili zalegania wody na działkach objętych postępowaniem.

W sprawie przesłuchano świadków K. A. (działka ew. nr [...]), P. B. (działka ew. nr [...]) i P. T. (działka ew. nr [...]).

Świadek K. A. wskazała: nie widziałam żadnego zalewania. Jeśli woda leci to w moją stronę. (...) Jest spad od M. W. z działki nr [...] ze spadkiem w stronę drogi gminnej. Pan M. zrobił w ostatnim czasie rynny, odwodnienie we wjeździe co widziałam u sąsiada przez płot i ta woda spływa w mniejszej ilości. Tylko przy ulewnych deszczach ma miejsce taka sytuacja. Woda z drogi przy działce K. i P. W. leci w moim kierunku czyli w przeciwnym do działki Państwa [...]. Odbija się o krawężnik i kieruje w stronę działki [...] Świadek potwierdziła istnienie stawu 15 lat temu na działce ew. nr [...].

Świadek P. B. wskazał, że działki [...] są na tym samym poziomie (...) jak deszcz pada to woda musi lecieć, my jesteśmy do góry, a woda leci w dół (...) woda u Pana [...] stoi w dołku przed garażem od zawsze, nawet przed wybudowaniem krawężnika.

Świadek P. T. podniósł, że jak deszcz pada to woda spływa z górki w kierunku działek [...], żeby ktoś specjalnie zalewał to raczej nie. (...) odkąd ja tam mieszkam to nikt nic nie zmieniał (wysokość działek). Wcześniej jak nie było tam domów po przeciwnej stronie to woda spływała do strumienia. (...) Problem wody zawsze tam był, a woda płynie z górki za moją działką i budynkami. W tym roku podczas nawalnego deszczu w lipcu było więcej wody.

Żaden ze świadków nie potwierdził, aby M. W. zmienił kierunek lub natężenie wód opadowych ze swojego gruntu. Ponadto każdy ze świadków wskazał, że naturalne ukształtowanie terenu jest z górki w kierunku drogi gminnej (nr [...]) i działek nr [...] Świadek A. potwierdziła, że od zamontowania orynnowania i zbiornika na działce M. W. woda spływa z tej działki w mniejszej ilości.

W aktach sprawy znajduje się również płyta CD z nagraniem. Nagranie powstało podczas deszczu i ukazuje sytuację na działkach ew. nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...]. Nie potwierdza ono zalewania działki ew. nr [...] wodami z działki ew. nr [...].

Znajdujące się w aktach sprawy mapy sytuacyjne i sytuacyjno-wysokościowe potwierdzają, że działki M. W. ([...]), świadków B. ([...]), T. ([...]), [...] ([...]) i inne po tej stronie drogi (np. [...], [...]) mają wyższe rzędne terenu niż droga ([...]) i działka wnioskodawców ([...]), zatem naturalny kierunek wód opadowych i roztopowych na tym terenie jest z góry, tj. z w/w działek w kierunku drogi ([...]), a następnie działek ew. nr [...] i [...].

Z tego względu zeznania świadków oraz M. W. są wiarygodne, bowiem są ze sobą spójne, a także korespondują z danymi wynikającymi z map znajdujących się w aktach sprawy.

Zeznający w sprawie H. W. zapytany, kiedy zorientował się, że M. W. działa szkodliwie na jego grunt wskazał: kiedy został wybudowany krawężnik. Dużo wody spływało z działki Pana W. na drogę gminną. Jest kierowana na moją posesję przez krawężnik Pana P. . Do tego momentu woda szła zgodnie z jej naturalnym kierunkiem. Wcześniej nie było odwodnienia na części betonowej u Pana M. . Została zamontowana kratka powyżej zjazdu, kilka metrów. Została zatuszowana ich bezczynność przez wszystkie lata. Dopiero zamontowano kratkę i podjęto działania po zgłoszeniu mojej skargi.

Z kolei S. W. wskazała: podczas wizji 1 sierpnia 2022 r. Pan M. twierdził, że dokonał odwodnienia terenu. Podczas każdego deszczu i tak woda spływa z jego działki na teren drogi.

Z zeznań wnioskodawców nie wynika, jakie celowe działania M. W. miałyby przyczyniać się do zalewania ich działki i w jaki sposób. Wnioskodawcy sami wskazali, że woda z terenu tej działki płynie na drogę (działkę ew. nr [...]). Kwestia zaś wybudowania krawężnika przez P. W. jest przedmiotem odrębnego postępowania.

W aktach sprawy znajdują się zrzuty ekranu z rozmów H. W. z P. W., w których H. W. stwierdza, że "(...) mnie też częstują wodą i B. i K. , i to mój problem moja sprawa. (...)", "Ja też mam sąsiadów co z góry od nich woda idzie. Dwóch kolejnych mi niepotrzebnych". Potwierdza to również, jakie jest naturalne ukształtowanie terenu.

Dodatkowo Kolegium miało na uwadze zeznania świadka B., w których wskazano, że woda u H. W. stała w dołku przed garażem również przed wybudowaniem krawężnika.

W odniesieniu do zarzutu odwołania, że w sprawie nie powołano biegłego, wskazano, że zgodnie z art. 84 § 1 K.p.a. nie jest to obowiązek organu, lecz jedynie możliwość. W tej sprawie powoływanie biegłego jest zbędne. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został rozpatrzony w sposób wszechstronny. Zeznania świadków, stron i dane z map jednoznacznie wskazują jakie było i jest naturalne ukształtowanie terenu, a zatem brak jest podstaw do powoływania w tym celu biegłego. Obowiązki organów administracji publicznej w zakresie przeprowadzenia dowodów z urzędu celem odtworzenia prawdy obiektywnej nie sięgają tak daleko, aby zwalniały stronę ze współudziału w zebraniu materiału dowodowego, w szczególności wówczas, gdy organ dokonał pewnych ustaleń odnośnie stanu faktycznego na podstawie przeprowadzonych dowodów, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia. Wtedy przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy. Organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania słuszności stanowiska strony. Strona mogła złożyć w toku postępowania dokument w postaci opinii biegłego hydrologa w sprawie, czego jednak nie uczyniła.

W skardze na decyzję organu odwoławczego H. W. i S. W. zarzucili:

1. naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. przez naruszenie zasady praworządności i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, jak również nieuwzględnienie słusznego interesu obywateli, w tym przede wszystkim pominięcie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, mimo że w celu prawidłowego wyjaśnienia sprawy konieczne jest zasięgnięcie wiadomości specjalnych;

2. naruszenie art. 8 § 1 K.p.a. przez przeprowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz naruszenie zasady proporcjonalności;

3. naruszenie art. 234 ust. 1, 2 i 3 P.w. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu, że nie doszło do zaburzenia stosunków wodnych przez M. W., a szkoda powstała na działce skarżących spowodowana została naturalnym nachyleniem terenu, a nie zmianą kierunku i natężenia wód z działki ew. nr [...].

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, co następuje.

Spływanie wód opadowych z działki ew. nr [...] na posesję skarżących nie jest zgodne z naturalnym kierunkiem, gdyż działka skarżących znajduje się po drugiej stronie ulicy po przekątnej od działki ew. nr [...]. Niemożliwe jest zatem, aby woda spływała bezpośrednio na działkę ew. nr [...]. Woda opadowa z działki ew. nr [...] zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu powinna spływać w dół przez ulicę na działkę ew. nr [...]. Mimo naturalnego kierunku spływu wody opadowe zamiast spływać na działkę ew. nr [...] kierowane są na działkę ew. nr [...] co prowadzi do jej notorycznego zalewania w trakcie ulewnych deszczy czy zimowych roztopów. Ta okoliczność wskazuje, że doszło do zmiany naturalnego ukształtowania terenu, bowiem woda spływa niezgodnie z jej naturalnym kierunkiem. Nie bez znaczenia pozostaje, że znaczna część posesji M. W. została utwardzona i wyłożona kostką brukową, co potęguje zjawisko spływu wody, albowiem nie może ona naturalnie wsiąknąć w glebę i próbuje znaleźć ujście. Organ przy wydawaniu decyzji pominął, że M. W. dokonał dodatkowego utwardzenia terenu swojej działki - wejścia do domu, co spotęgowało zjawisko spływania wód opadowych.

Organ w uzasadnieniu decyzji wskazuje, że na działce ew. [...] należącej do M. W. zamontowany został rozbudowany system orynnowania, a na całej szerokości wjazdu zamontowane jest odwodnienie liniowe, które odprowadza wody opadowe bezpośrednio do zbiornika na deszczówkę. Mimo podnoszonych okoliczności organ w dalszym ciągu ustalił czy instalacja spełnia swoją funkcję - czy wykonano ja prawidłowo i czy jest drożna. Bezzasadne jest zatem przyjęcie, że istnienie rzekomego zbiornika na wody opadowe stanowi dowód istnienia stabilnego systemu odwodnienia uniemożliwiającego spływanie wód na działkę skarżących. W tym celu konieczne było zasięgnięcie wiadomości specjalnych. Gdyby system zbierania wody zainstalowany przez M. W. faktycznie spełniał swoją funkcję, po ulewnych deszczach woda każdorazowo nie zalewałaby drogi gminnej i działek znajdujących się po jej drugiej stronie. Nie sprawdzono też ukierunkowania rynien, którymi woda ma wypływać na tereny zielone na działce M. W.. Tym samym nie doszło do wyjaśnienia czy rynna ta nie została skierowana w stronę działek znajdujących się po drugiej stronie drogi, w tym w stronę działki ew. nr [...], co przy nadmiarze wód opadowych może prowadzić do jej nadmiernego zalewania. Kratkę odpływową na wjeździe wykonano tuż przed wizją lokalną w 2022 r., co świadczy jedynie o próbie uniknięcia odpowiedzialności za nieprawidłowości w wykonaniu instalacji odpływowej. Nie sprawdzono jednak czy instalacja jest drożna i czy faktycznie w razie ulewnych deszczy jest w stanie odprowadzić nadmiar wody, chroniąc nieruchomości sąsiednie przed zalewaniem.

Organy w kwestii zbadania zgłaszanych naruszeń ograniczyły się jedynie do przeprowadzenia wizji lokalnej i odczytu danych z map geodezyjnych. Nie sposób uznać, że poczynione w ten sposób ustalenia pozwalają jednoznacznie wykazać, że nie doszło do naruszenia prawa. Wizję lokalną wykonano gdy nie występowały wzmożone obfite opady deszczu, co nie pozwoliło na miarodajną ocenę stanu wód na wskazanych terenach. Ponadto nie wykazano, aby pracownicy dokonujący wizji posiadali wiedzę specjalistyczną w tym zakresie.

Organ kolejny raz bezrefleksyjnie przyjął, że skoro nie doszło do wywyższenia terenu działki ew. nr [...] to oznacza to, że nie istnieje zmiana kierunku i natężenia spływu wód opadowych z działki, a tym samym nie jest możliwe aby doszło do zalewania działki ew. nr [...]. Tymczasem zgodnie z przyjętym orzecznictwem zmiana stanu wody w rozumieniu art. 234 ust. 3 P.w. to każde działanie w zakresie zmiany ilościowej wody lub w zakresie jej przepływu przez grunt. Taką zmianę może więc stanowić nie tylko wywyższenie terenu ale np. utwardzenie terenu kostką brukową, co czyni stwierdzenia organu nieprawidłowymi.

Organ bardzo pobieżnie rozpoznał sprawę dokonując określenia braku związku przyczynowo- skutkowego we własnym zakresie nie posługując się wiedzą specjalistyczną ani nawet racjonalną analizą materiału dowodowego. Organ w sporządzonym uzasadnieniu nie wskazał jakich działań dokonał w celu ustalenia stanu faktycznego, jakie wnioski wynikały z poszczególnych dokonanych czynności, nie wyjaśnił również jednoznacznie dlaczego w jego opinii sprawa nie wymagała zasięgnięcia wiadomości specjalnych. Wskazał tylko, że zasięgniecie opinii biegłego jest jedynie uprawnieniem a nie obowiązkiem. Z analizy uzasadnienia decyzji wynika, że o wyniku prowadzonego postępowania zdecydowały przede wszystkim zeznania mieszkańców sąsiednich nieruchomości, gdyż to głównie one są przytaczane na poparcie wyrażonych w uzasadnieniu twierdzeń. Tymczasem same zeznania mieszkańców nie powinny być podstawą do przesądzenia o zasadności bądź braku zasadności wydanej decyzji, ponieważ powinny pokrywać się z resztą zebranego materiału dowodowego, przede wszystkim szczegółowymi pomiarami i obliczeniami, których organ nie dokonał. Ponadto organ nie wykazał czy pracownicy badający sprawę posługiwali się wiedzą specjalistyczną. Skoro żaden z pracowników organu prowadzącego postępowanie nie posiada wiadomości specjalnych, konieczne jest zasięgnięcie opinii biegłego w celu potwierdzenia lub wykluczenia istnienia wskazywanych nieprawidłowości.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Postanowieniem z 26 września 2023 r. Sąd odrzucił skargę S. W..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji podlegają uchyleniu, gdyż naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd może zatem uchylić decyzję również z innych przyczyn niż te wskazane w skardze. Tak było w kontrolowanej sprawie, choć również zarzuty skargi Sąd generalnie uznał za zasadne i jako takie wystarczające do uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji. Zgodnie bowiem z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na wstępie należy zatem wskazać, że uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny (art. 50 § 1 p.p.s.a.). O "interesie prawnym" w rozumieniu tego przepisu mówimy wtedy, gdy ma on oparcie w przepisach prawa. O tym więc, czy konkretny podmiot ma w danej sprawie chroniony interes prawny, decyduje przepis prawa. Najczęściej będą to przepisy prawa materialnego, ale mogą to być również przepisy procesowe lub ustrojowe. Mogą to być przy tym przepisy należące do każdej dziedziny prawa (nie tylko prawa administracyjnego). Od wykazania więc związku między chronionym przez przepisy prawa interesem prawnym a decyzją organu uzależnione jest uprawnienie do złożenia skargi (por.: A. Kabat w B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. II, Zakamycze 2006, str. 126).

W powołanym komentarzu stwierdzono również, z czym zgadza się Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że podmiotem mającym interes prawny we wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na decyzję administracyjną jest zarówno osoba mająca obiektywny interes prawny w udziale w postępowaniu administracyjnym, jak i niemający interesu prawnego w udziale w tym postępowaniu adresat decyzji administracyjnej, np. decyzji skierowanej do osoby niebędącej stroną postępowania administracyjnego (M. Bogusz, Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 1997, str. 35-36). Do przytoczonego stanowiska nawiązał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku o sygn. akt III SA 1617/02 (dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: "CBOSA") uznając, że osoba, którą w decyzji wskazano jako stronę, ale która stroną w rzeczywistości nie była, ma prawo wnieść, w ramach interesu prawnego, o którym mowa w art. 50 § 1 p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego.

Przenosząc powyższe rozważania na stan faktyczny i prawny kontrolowanej sprawy należy podnieść, że podstawą prawną wydanych w sprawie decyzji są przepisy art. 234 P.w.

Zgodnie z art. 234 ust. 1 P.w. właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

W myśl art. 234 ust. 3 P.w. jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

Stosownie do art. 234 ust. 5 P.w. postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.

Wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie nakazania M. W. (właścicielowi działki ew. nr [...]) przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce ew. nr [...] złożyli 18 lipca 2022 r. H. W. i S. W.. Wójt Gminy Ż. 20 lipca 2022 r. w trybie art. 61 § 4 K.p.a. zawiadomił o wszczęciu postępowania w tym przedmiocie, doręczając je M. W., H. W. i S. W.. Z materiału dowodowego w sprawie nie wynika jednak czy H. W. jest współwłaścicielem działki ew. nr [...] w S., ewentualnie czy służy mu wobec niej innego rodzaju uprawnienie. Zadaniem organu ponownie rozpatrującego sprawę będzie zatem ustalenie właścicieli działki ew. nr [...].

Przechodząc do meritum sprawy należy podnieść, że analiza przepisu art. 234 ust. 3 P.w. wskazuje, że jego zastosowanie uzależnione jest od:

1) dokonania zmiany stanu wody przez właściciela gruntu (tu: przez M. W. na jego działce ew. nr [...]),

2) wystąpienia szkody na gruncie sąsiednim (tu: na działce ew. nr [...]),

3) istnienia związku przyczynowo-skutkowego między zmianą stanu wody na gruncie (działce ew. nr [...]) a wystąpieniem szkody na gruncie sąsiednim (działce ew. nr [...]).

W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest zatem ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym zmiana ta polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla terenów sąsiednich, tj. czy powoduje szkodę na gruncie sąsiednim, nie należącym do sprawcy naruszenia. Dla przypisania odpowiedzialności za zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem (naruszeniem stosunków wodnych) a szkodą.

Organy zobowiązane są przy tym do przestrzegania ogólnych reguł postępowania wskazanych w K.p.a., m. in. w art. 7 i art. 77 § 1. Powyższe przepisy zobowiązują organy, aby w toku postępowania stały na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmowały wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także aby w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy.

Bogate orzecznictwo sądów administracyjnych wyraża stanowisko, że sprawy z zakresu stosunków wodnych zasadniczo wymagają dla zastosowania art. 234 ust. 3 P.w. wiadomości specjalnych, przekraczających wiedzę wynikającą z wiedzy pracowników organów administracji o właściwości ogólnej (tu: wójt gminy i samorządowe kolegium odwoławcze). Są to bowiem postępowania specyficzne i nierzadko skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodno-prawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia stosownych badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak oględziny czy zeznania świadków nie posiadających fachowej wiedzy nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy pozwalających na ustalenie czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między dokonaną zmianą a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie szkodliwie wpływającej na grunty sąsiednie oraz czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy zmianą a szkodliwym wpływem (por.: wyroki o sygn. akt II SA/Bd 1242/22, II SA/Wr 278/23 i II SA/Kr 1185/23 - dostępne w CBOSA).

Wszędzie tam zatem, gdzie sprawa nie jest oczywista i w drodze logicznego rozumowania nie da się ustalić tych elementów, tj. naruszenia stosunków wodnych, szkody z tym związanej dla nieruchomości sąsiedniej i związku przyczynowo-skutkowego między nimi, organy administracji z reguły obowiązane są w prowadzonym postępowaniu do pozyskania stosownej ekspertyzy biegłego z zakresu hydrologii, która okoliczności te ustali (por.: wyrok o sygn. akt II SA/Kr 1202/23 - dostępny w CBOSA).

Szczególnie w sytuacji, gdy istnieje różnica stanowisk między stronami w zakresie zarzucanego naruszenia stosunków wodnych i jej wpływu na szkodę na gruncie sąsiednim (co jest raczej regułą w tego typu sprawach) opinia biegłego może być podstawowym bądź nawet niekiedy jedynym dowodem pozwalającym organowi na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego.

W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy nie wywiązały się z obowiązków nałożonych na nie przez art. 7 i art. 77 k.p.a.

Przede wszystkim organy w ogóle nie podjęły działań w celu ustalenia czy powstała szkoda na działce ew. nr [...], a to powinny uczynić najpierw, jeszcze przed ustaleniem czy zmieniono stan wody na działce ew. nr [...]. W sprawach o naruszenie stosunków wodnych prowadzonych na podstawie art. 234 ust. 3 P.w. zasadnicze znaczenie ma również kolejność badania powołanych tam przesłanek, bowiem bez uprzedniego stwierdzenia wystąpienia szkody na gruncie sąsiednim, nie jest co do zasady ani celowe ani zasadne ustalanie, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie. Brak szkody determinuje zatem rozstrzygnięcie całej sprawy, gdyż w sytuacji, gdy nie zostaje ustalone zaistnienie szkody na działce spowodowanej wodami spływającymi z działek i ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby taka szkoda miała miejsce, to nakazywanie ustalania wcześniejszych stanów wód na tych działkach i czy doszło do zmian tych stanów, jest nieuzasadnione, a przynajmniej przedwczesne. Poczynienie ustaleń w tym zakresie nie zawsze wymaga przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, bowiem zaistnienie szkody na gruncie sąsiednim jest przesłanką najłatwiejszą do ustalenia, gdyż czasami można ją dostrzec nawet bez posiadania specjalistycznej wiedzy. Niejednokrotnie więc ustalenie zaistnienia szkody odbywa się na etapie oględzin nieruchomości objętej postępowaniem (por.: wyrok o sygn. akt II SA/Kr 108/23 dostępny w CBOSA). Tymczasem w kontrolowanej sprawie organ przeprowadził jedynie oględziny działki ew. nr [...], na której badano zmianę stanu wody, natomiast nie dokonał ich na działce ew. nr [...], co do której skarżący podnosił powstanie szkody choćby w postaci zawilgocenia garażu.

W przypadku ustalenia wystąpienia szkody nie ma znaczenia czy wystąpiła ona wskutek działania legalnego czy nielegalnego (por.: wyrok o sygn. akt II SA/Rz 1222/22 - dostępny w CBOSA). Sam fakt, że działania skutkujące zmianą stanu wody na gruncie były podjęte na podstawie decyzji właściwego organu nie znosi bowiem obowiązku zapewnienia ochrony stosunków wodnych na gruncie sąsiednim (por.: wyrok o sygn. akt II OSK 2918/14 - dostępny w CBOSA).

Drugą przesłanką zastosowania art. 234 ust. 3 P.w. jest dokonanie zmiany stanu wody przez właściciela gruntu (tu: przez M. W. na jego działce ew. nr [...]). Organy orzekające w sprawie oparły się przede wszystkim na przesłuchaniu świadków (mieszkańców okolicznych nieruchomości), przesłuchaniu stron, materiale zdjęciowym działki ew. nr [...], oględzinach działki ew. nr [...] oraz mapach sytuacyjno-wysokościowych. Jak już jednak wyżej zaznaczono, same w sobie przesłuchanie świadków i stron na okoliczność zmiany stanu wody na gruncie co do zasady nie może dać jednoznacznej odpowiedzi czy rzeczywiście zmiana taka nastąpiła i dlaczego, gdyż zarówno świadkowie jak i strony nie posiadają wiedzy specjalistycznej z zakresu hydrologii. Tak jest i w kontrolowanej sprawie. Przesłuchiwani podają jak ich zdaniem wyglądała historia stosunków wodnych na przedmiotowym terenie i wskazują na swoje przypuszczenia odnośnie zmiany bądź braku zmiany stosunków wodnych i ich przyczyn. W ocenie Sądu nie sposób jednak na podstawie tak przeprowadzonych przesłuchań zorientować się co do relewantnych w sprawie okoliczności. Odpowiedzi na zasadnicze w sprawie pytania nie dają również pozostałe dowody przeprowadzone przez organy: oględziny działki ew. nr [...], notatki służbowe z materiałem zdjęciowym, płyta CD ze zdjęciami czy załączone mapy sytuacyjno-wysokościowe. Jak wskazuje bowiem skarżący, nie kwestionuje on że działka ew. nr [...] znajduje się w miejscu stanowiącym naturalny kierunek spływu wód opadowych, ale zaznacza, że po dokonaniu przez P. W. i K. W. przebudowy zjazdu (wraz ze zmianą krawężnika) ilość spływającej wody na działkę ew. nr [...] znacznie się zwiększyła, co przypisuje dokonanej przebudowie. Jednocześnie kwestionuje zmianę na działce ew. nr [...] polegającą na utwardzenie znacznej jej części i wyłożenie jej kostką brukową, co potęguje spływ wody z tej działki. W tym kontekście należało wykazać, czy dokonane utwardzenie działki zmieniło stosunki wodne i w jaki sposób.

Niewyjaśnienie powyższych okoliczności stanowi mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Na obecnym etapie przedwczesne byłoby zatem przesądzenie wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 234 ust.3 P.w.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni poczynione wyżej rozważania, które stanowią wskazania do dalszego postępowania

Z tego względu Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. w pkt I. sentencji wyroku uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zapadło w pkt II. sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964).