Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 10/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 par. 1, art. 33 par. 1 i 2, art. 34 par. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5, art. 17
journal: Dz.U. 2021 poz 2069
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
journal: Dz.U. 2018 poz 753
law: Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t. j.)
article: art. 16
journal: Dz.U. 2020 poz 849
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - t.j.
article: art. 31 ust. 3, art. 68
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi R. S. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2022 r., nr OPE.906.2.77.2022.KW w przedmiocie zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia 31 października 2022 r., nr OPE.906.2.77.2022.KW, wydanym na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 34 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 479 ze zm., dalej również jako: "u.p.e.a.") utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Nowym Dworze Gdańskim z dnia 28 września 2022 r., nr EPI.966.12.2022.MG.121.2222, wyrażające stanowisko wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych przez R. S. zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sprawie uchylania się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych u dziecka M. S.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia podniesiono, że w związku z brakiem zgody rodzica na wykonanie szczepień przeciwko odrze, śwince i różyczce oraz błonicy, tężcowi i krztuścowi u dziecka, PPIS w Nowym Dworze Gdańskim wystosował pismo z dnia 18 maja 2022r. wzywające R. S. do wykonania obowiązku szczepień w terminie 21 dni lub przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień.

W związku z niedopełnieniem przez zobowiązanego obowiązku wykonania szczepień ochronnych u małoletniego dziecka PPIS w Nowym Dworze Gdańskim wystosował w dniu 15 czerwca 2022 r. upomnienie do zobowiązanego, wzywając do rozpoczęcia uzupełnienia brakujących szczepień u dziecka w terminie 7 dni od doręczenia upomnienia.

Pismem z dnia 29 czerwca 2022 r. PPIS, jako wierzyciel, skierował do Wojewody Pomorskiego tytuł wykonawczy wystawiony na R. S. wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia 15 lipca 2022 r. Wojewoda Pomorski nałożył na R. S. grzywnę w celu przymuszenia do wykonania nałożonego obowiązku.

R. S. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego dotyczące określenia obowiązku niezgodnie z treścią przepisu prawa, braku wymagalności obowiązku szczepień oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego.

PPIS w Nowym Dworze Gdańskim postanowieniem z dnia 28 września 2022 r. uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł R. S., podnosząc zarzuty naruszenia:

1. art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 34 § 2 pkt 2 u.p.e.a., poprzez nieuznanie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, mimo istnienia przesłanki ku temu, a mianowicie określenie przez wierzyciela w tytule wykonawczym obowiązku niezgodnie z treścią przepisu prawnego, z którego ten obowiązek wynika;

2. art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) - zwanej dalej "k.p.a." w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się przez wierzyciela do sytuacji indywidualnej zobowiązanego - kiedy obowiązek zaszczepienia córki przeciwko poszczególnym chorobom stał się, zdaniem wierzyciela, wymagalny, na podstawie jakich dowodów stwierdził, iż obowiązek szczepień jest wymagalny, poprzestając na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych bez dokonania subsumpcji, organ nie wskazał, na podstawie jakich dowodów uznał, że małoletnia nie jest zaszczepiona;

3. art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieustosunkowanie się do twierdzeń strony dotyczących istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, co miało wpływ na wynik postępowania - organ nie odniósł się do zarzutu naruszenia art. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 2069 ze zm.), dalej także jako "ustawa";

4. art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący i budzący zaufanie do władzy publicznej całego materiału dowodowego;

5. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż można nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo że komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;

6. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.) , dalej także jako: "rozporządzenie", poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego;

7. art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż strona może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia;

8. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego stronie prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

Rozpoznając wniesione zażalenie organ drugiej instancji wskazał, że nie podziela zasadności zarzutu naruszenia art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a. Zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Jednym z elementów realizacji tego zadania są szczepienia ochronne. Przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl ust. 2 cyt. artykułu, odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2020 r. poz. 849 ze zm.). Wykaz chorób zakaźnych, przeciwko którym istnieje ustawowy obowiązek szczepienia, został określony przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz.U. z 2021 r. poz. 195 ze zm.), do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Zgodnie z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Tak więc obowiązek respektowania zapisów zawartych w Programie Szczepień Ochronnych ma swoje umocowanie w akcie prawnym w randze ustawy. Program ten precyzuje, jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w Programie Szczepień Ochronnych. Wskazany przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w wystawionym tytule wykonawczym dwumiesięczny termin realizacji obowiązku zaległych szczepień jest terminem wystarczającym do uzupełnienia szczepień u dziecka.

Organ odwoławczy nie podzielił również zasadności zarzutu naruszenia art. 6, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez nieustosunkowanie się do kwestii naruszenia art. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Wbrew twierdzeniu strony, PPIS dysponował przepisami prawnymi o randze przewidzianej w art. 17 ust. 10 i ust. 11 ustawy. Przepisu art. 4 ustawy nie można czytać w oderwaniu od art. 17 ust. 10 i ust. 11 ustawy. Organ przytoczył treść art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi po czym wskazał, że rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wydane zostało na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy, nie zaś na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy. Określa ono terminy, w których należy rozpocząć i zakończyć szczepienie w celu przyjęcia pełnego cyklu szczepień. Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 11 ustawy Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Podstawą ogłoszenia Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok jest art. 17 ust. 11 ustawy, co wynika wprost z treści Komunikatu, nie zaś, jak twierdzi strona, art. 4 ust. 1 tejże ustawy.

Mając na uwadze treść wskazanych przepisów organ stwierdził, że bezzasadny jest również zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy.

Organ wyjaśnił, że art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. Jednocześnie art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy wskazuje, że osoby przebywające na terytorium RP powinny stosować się do nakazów i zakazów Państwowej Inspekcji Sanitarnej służących zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych. W myśl art. 5 ust. 2 ustawy odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku szczepień ochronnych w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2020 r. poz. 849 ze zm.). W związku z powyższym, w ocenie organu drugiej instancji , to strona, nie poddając obowiązkowym szczepieniom ochronnym małoletniej córki, naruszyła art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b. pkt 3 ustawy, a nie PPIS, jako wierzyciel obowiązku.

W odniesieniu do zarzutów naruszenia art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy oraz naruszenia art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych organ wskazał, że zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Jednym z elementów realizacji tego zadania są szczepienia ochronne. Przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy wskazuje, że osoby przebywające na terytorium RP są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. W myśl ust. 2 cytowanego artykułu, odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Wykaz chorób zakaźnych, przeciwko którym istnieje ustawowy obowiązek szczepienia, został określony przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Sposób oraz forma realizacji szczepień określone zostały w art. 17 ust. 11 ustawy w ten sposób, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 oraz art. 19 ust. 10 oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Tak więc obowiązek respektowania zapisów zawartych w Programie Szczepień Ochronnych ma swoje umocowanie w akcie prawnym w randze ustawy.

Organ drugiej instancji, wskazując, że strona uznaje za nieuzasadnione powoływanie się organu pierwszej instancji na treść Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego jako konkretyzacji obowiązku wykonania szczepień ochronnych przed ukończeniem 19. roku życia przez dziecko wyjaśnił, że ramy czasowe, określone w Programie Szczepień Ochronnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych (0-19 lat), nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Program Szczepień Ochronnych precyzuje, jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w Programie Szczepień Ochronnych.

Pozostałe wniesione przez stronę zarzuty nie wypełniają dyspozycji art. 33 § 2 u.p.e.a., w związku z czym organ nie jest zobligowany do ustosunkowania się do ich treści.

Skargę na powyższe postanowienie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku R. S., podnosząc zarzuty naruszenia:

1. art. 33 § 2 pkt 2 lit. c w zw. z art. 34 § 2 pkt 2 u.p.e.a., poprzez nieuznanie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, mimo istnienia przesłanki ku temu, a mianowicie określenie przez wierzyciela w tytule wykonawczym obowiązku niezgodnie z treścią przepisu prawnego, z którego ten obowiązek wynika;

2. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli;

3. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniej w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez nią przedziału wiekowego, mimo że nawet sam organ nie wskazuje, z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku dawek szczepionek;

4. art. 33 § 2 pkt 6c u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia poprzez uznanie, że szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych u ludzi, zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.p.e.a., może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, że skarżący może zaszczepić córkę w terminie przewidzianym w treści rozporządzenia;

5. art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 16 w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, że obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;

6. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.

Dodatkowo skarżący wniósł o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o zbadanie zgodności z Konstytucją RP: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i 2, ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3 oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.

Skarżący wniósł ewentualnie o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, czy system przymusowych szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Skarżący wniósł o zawieszenie postępowania do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że określenie terminu dwóch miesięcy na realizację obowiązku powoduje, że obowiązek ten jest niewykonalny, albowiem zaszczepienie dziecka w tak krótkim czasie przeciwko wszystkim wymienionym w tytule wykonawczym chorobom jest niemożliwe, z tego względu, że może to narazić dziecko na niebezpieczeństwo.

Skarżący wskazał, że program szczepień ochronnych wydawany przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, może mieć zatem wyłącznie charakter prawa wewnętrznego, obowiązującego jedynie jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu. Akt tego rodzaju nie może stanowić podstawy decyzji wobec obywateli. Jest on jedynie aktem stosowania prawa, w ramach którego nie mogą być nakładane na obywateli obowiązki. Powołując się na wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 1312/13 skarżący wskazał, że zawarte w komunikacie informacje to informacje dotyczące kwestii technicznych szczepień i nie można z nich wywodzić dodatkowych norm, niż te wynikające z ustawy i rozporządzenia. Wobec tego skarżący ma czas na wykonanie określonych w tytule wykonawczym obowiązków, a postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przedwcześnie. Skarżącego wiążą wyłącznie rozporządzenie oraz ustawa, zatem może on poddać dziecko szczepieniom ochronnym do chwili ukończenia przez nie 18 roku życia.

Zdaniem skarżącego organem wyłącznie uprawnionym do ustalenia programu szczepień ochronnych jest Rada Ministrów, nie zaś Główny Inspektor Sanitarny. Takie stanowisko potwierdza wykładnia systemowa art. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która prowadzi do wniosku, że Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, zamieszczonego w art. 87 Konstytucji RP. Rada Ministrów nie wydała programu zwalczania chorób zakaźnych w zakresie szczepień ochronnych, zatem jedynym aktem wiążącym obywateli w tym zakresie jest rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 18 sierpnia 2011 r. Rozporządzenie to określa, że obowiązek szczepienia przeciw Haemophilus influenzae typu b obejmuje dzieci od 7. tygodnia życia do ukończenia 6. roku życia, przeciw gruźlicy obejmuje dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia, a przeciwko pozostałym chorobom do ukończenia 19. roku życia. Zatem skarżący ma jeszcze czas na zaszczepienie dziecka przeciwko chorobom wymienionym w tytułach wykonawczych.

Prawidłowość takiego stanowiska potwierdził Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi – Północ w Warszawie, który zakwestionował przyjętą praktykę szczepienia dzieci w pierwszej dobie życia i stwierdził, że data obowiązku szczepień nie może wynikać z komunikatu GIS, a jedynie z ustawy lub też rozporządzenia. Tym samym sąd przyjął, że jedynie data szczepienia określona w rozporządzeniu jest wiążąca.

Następnie skarżący podniósł, że w treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wierzyciel nie odwołał się do poczynionych ustaleń faktycznych. W przypadku, gdy organ wyprowadza obowiązek dotyczący szczepień przeciwko poszczególnym chorobom od ukończenia przez dziecko określonego wieku musi wskazać, ile małoletnia ma lat i w związku z tym w jakim miesiącu, dniu ten obowiązek się zaktualizował. Zgodnie z art. 17 ust. 9 u.p.e.a., lekarz sprawujący profilaktyczną opiekę zdrowotną ma obowiązek poinformować osobę obowiązaną do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Wierzyciel oraz organ egzekucyjny nie ustalili, czy lekarz wzywał skarżącego do stawienia się w przychodni celem przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego. Wierzyciel nie wskazał, kiedy - jego zdaniem - w stosunku do małoletniej stał się wymagalny obowiązek szczepienia przeciwko poszczególnym chorobom. Nie wskazał również, czy stan zdrowia małoletniej pozwala na dokonanie iniekcji, tylko założył odgórnie, że u małoletniej nie występują przeciwwskazania do podania szczepionki. Prawidłowe przeanalizowanie okoliczności niniejszej sprawy, do czego organy były zobowiązane na mocy art. 7 k.p.a., prowadzi do wniosku, że obowiązek jest niewymagalny.

Uzasadniając kolejny zarzut skarżący wskazał, że obowiązujące w Polsce przepisy dotyczące obowiązku szczepień ochronnych stanowią ingerencję w prawo do prywatności (prawo do decydowania o życiu osobistym), wyłączając możliwość podjęcia przez osoby obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom lub ich opiekunów prawnych lub faktycznych decyzji o odmowie poddania się szczepieniom. Obowiązek ten stanowi zatem ingerencję w zasadę autonomii (samostanowienia) jednostki, wiążącą się ściśle z nakazem poszanowania godności ludzkiej, a konkretnie z prawem decydowania przez nią o świadczeniach zdrowotnych, którym chce się ona poddać.

Ograniczenia tego prawa, zgodnie z art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, mogą być wprowadzane jedynie w drodze ustawy i muszą być konieczne w demokratycznym społeczeństwie m.in. z uwagi na ochronę zdrowia i moralności. Ograniczenia zatem można wprowadzać jedynie w drodze ustawy, gdy są one konieczne i proporcjonalne. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw, których istotą jest godność człowieka. Godność ta jest odbierana dzieciom poprzez przymusowe poddawanie ich ryzyku utraty zdrowia i życia w wyniku szczepień, bez jednoczesnego stworzenia odpowiedniego sytemu zabezpieczeń tych praw, chociażby w postaci wsparcia ze strony Państwa w przypadku powikłań. Szczepienie jest procedurą medyczną, obarczoną określonym ryzykiem. Państwo nie ma prawa podejmować żadnych przymusowych działań medycznych, stanowiących zagrożenie dla życia obywatela, w tym dziecka, ponieważ każdy obywatel ma niezbywalne prawo do ochrony życia.

Kolejną przesłanką możliwości wprowadzenia ograniczenia przysługującego prawa do prywatności jest konieczność wprowadzonego ograniczenia. Wprowadzenie obowiązku szczepień nie było niezbędne, gdyż ryzyko wystąpienia epidemii chorób zakaźnych w świetle przedstawionych powyżej danych nie jest realne, a istnieją inne środki nieingerujące w prawo do prywatności, które pozwalają na zapobieżenie ich występowaniu (np. szczepienia akcyjne). Również art. 68 ust. 4 Konstytucji RP nie przesądza, czy środki zwalczania chorób epidemicznych powinny być stosowane na zasadzie dobrowolności, zgodnie z zasadą prawa do samostanowienia (art. 47 Konstytucji RP), czy przymusu leczniczego. Ustawodawca może wprowadzić obowiązkowe szczepienia ochronne, ale powinien kierować się zasadą proporcjonalności, może wprowadzić także inne, niż szczepienia ochronne, środki zwalczania chorób epidemicznych. Konieczne jest też rozważenie, czy ingerencja w prawo do prywatności jest proporcjonalna. Obowiązkowe szczepienia ochronne są zabiegiem medycznym obarczonym ryzykiem, co potwierdzają chociażby ulotki szczepionek wydawane przez producentów, czego ustawodawca polski ma świadomość. Mimo to wprowadził obowiązek ich stosowania, wyłączając możliwość odmowy przeprowadzenia tych świadczeń medycznych. Równocześnie w polskim systemie prawnym nie ma przepisów, które powoływałyby specjalny fundusz, z którego możliwe byłoby wypłacanie odszkodowań dla osób dotkniętych niepożądanymi odczynami poszczepiennymi, a jedynym sposobem uzyskania odszkodowania i zadośćuczynienia jest wystąpienie z roszczeniem na drogę postępowania cywilnego z powództwem o zapłatę. W praktyce możliwość udowodnienia wszystkich przesłanek takich roszczeń jest niemożliwa i długotrwała.

W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi w całości, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r., poz. 259), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze wskazane kryterium kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sprawa powyższa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji w przedmiocie uznania zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej za bezzasadne.

Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 479 ze zm.), dalej jako "u.p.e.a.".

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 u.p.e.a.). Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Wskazać należy, że postępowanie dotyczące zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Jest ono toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy – skarżącego), który może zakwestionować m.in. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu, wygaśnięcie egzekwowanego obowiązku bądź brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia.

Dokonywana przez Sąd w niniejszym postępowaniu kontrola może odnosić się wyłącznie do kwestii zarzutów zgłoszonych przez skarżącego w sprawie egzekucji administracyjnej.

W niniejszej sprawie skarżący wniósł zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej objętej tytułem wykonawczym nr [...] z dnia 29 czerwca 2022 r. dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym – poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Skarżący podniósł zarzuty określenia obowiązku niezgodnie z treścią przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a.), braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a) oraz zastosowanie zbyt uciążliwego środka.

Odnośnie ostatniego z podniesionych zarzutów wskazać należy, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ulegały zmianom na mocy ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz.1553) i ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070). Co do zasady zmiany te weszły w życie w dniu 20 lutego 2021 r. Doręczenie wniosku wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, którym w niniejszej sprawie jest Wojewoda Pomorski, nastąpiło – jak wynika z akt administracyjnych – w dniu 4 lipca 2022 r. Skoro postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało wszczęte pod rządami ustawy egzekucyjnej w brzmieniu zmienionym od dnia 20 lutego 2021 r., zastosowanie mają przepisy obowiązujące od tej daty.

Wyjaśnienia wymaga zatem, że w cytowanym przepisie art. 33 § 2 u.p.e.a. brak jest przesłanki wniesienia zarzutu w sytuacji zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, co jest oczywiste, bowiem zarzuty podlegają rozpoznaniu przez wierzyciela, który nie jest upoważniony do stosowania środków egzekucyjnych. Zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej możliwy był do podniesienia do dnia 29 lipca 2020 r., w poprzednim stanie prawnym zarzuty były bowiem rozpoznawane przez organ egzekucyjny (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. w brzmieniu przed zmianami).

W obowiązującym stanie prawnym zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego może stanowić podstawę skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego ( którym w niniejszym przypadku jest Wojewoda Pomorski), o czym stanowi art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

Nie było zatem podstawy do merytorycznego rozpoznania zarzutu dotyczącego zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, co jednak nie ma wpływu na ostateczny wynik postępowania, skoro zarzuty skarżącej nie zostały uwzględnione przez wierzyciela.

W pozostałym zakresie organy orzekające uznały zarzuty, mogące stanowić przedmiot ich oceny, za nieuzasadnione. Pomimo tego, że w art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. ustawodawca wskazuje na "oddalenie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej", uchybienie ze strony organów w zakresie użytych sformułowań nie ma wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się do kwestii merytorycznych wskazać należy, że przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 ustawy wskazano ponadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.

Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.

Ponadto należy zauważyć, że w przepisie art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.), w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy. W rozporządzeniu tym wskazano również, w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.

Ze wskazanych przepisów wynika zatem norma prawna ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywa się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie jest modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. W komunikacie tym wskazuje się, jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby.

Z akt sprawy wynika, że córka skarżącego nie została zaszczepiona, ani poddana lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Tym samym córka skarżącego nie została poddana obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie aprobuje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 maja 2020 r. (sygn. akt VII SA/Wa 262/20), w którym wskazano, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z prawa do odmowy wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych z odwołaniem się do art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 849 ze zm.). Jak trafnie wskazuje się w orzecznictwie, art. 16 tej ustawy znajduje zastosowanie, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej (art. 15). Taką zaś odrębną ustawą jest m.in. ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, statuując ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (zob. w tej materii m.in.: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 338/13 oraz z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13). Niewątpliwie zatem obowiązek wykonania szczepień ochronnych został określony zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa.

Sąd nie podziela przy tym wątpliwości skarżącego odnośnie ustanowionego terminu wykonania przedmiotowego obowiązku. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z przepisów ustawowych. Niepoddanie się tym szczepieniom pociąga za sobą konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania się szczepieniu ochronnemu.

Z rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych nie wynika, by osoby, które winny poddać się obowiązkowemu szczepieniu, mogły poddać się mu w dowolnym, wybranym przez siebie czasie, w granicach czasowych określonych w rozporządzeniu. Podzielenie w tym względzie poglądu zobowiązanego zniweczyłoby cele, którymi kierował się ustawodawca wprowadzając szczepienia obowiązkowe, czyli zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, w tym podejmowanie działań przeciwepidemicznych i zapobiegawczych oraz uodpornienie osób podatnych na zakażenie. Uzależnienie poddania szczepieniu dziecka skarżącego w czasie wynikającym z jego woli niweczyłoby wskazane cele, stanowiąc zagrożenie nie tylko dla zdrowia dziecka skarżącego, ale również dla innych osób. Określone w rozporządzeniu granice czasowe wskazują od kiedy oraz do kiedy istnieje obowiązek obowiązkowych szczepień. Przed, jak i po tych datach, obowiązek przymusowego szczepienia nie istnieje, co nie oznacza, że data szczepienia może być w ramach tego przedziału czasowego wybrana dowolnie przez osobę podlegającą obowiązkowemu szczepieniu. Takiej interpretacji przeczy cytowana wyżej treść art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

W ocenie Sądu wskazana w tytule wykonawczym treść obowiązku podlegającego egzekucji odpowiada treści obowiązku wynikającego z ww. przepisów. Szczepienie, którego odmowy wykonania dotyczy przedmiotowa sprawa powinno zostać wykonane w 10. roku życia dziecka w zakresie szczepień przeciwko odrze, śwince i różyczce, oraz w 14. roku życia w zakresie szczepień przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi. W sytuacji odmowy przez rodziców zaszczepienia dziecka terminowi temu niewątpliwie uchybiono. W tej sytuacji wskazany termin zmierza do jak najszybszego wykonania zaległego obowiązku. Zawarty w skardze zarzut naruszenia art. 33 § 2 ust. 2 lit. c w związku z art. 34 § 2 pkt 2 u.p.e.a. nie zasługiwał tym samym na uwzględnienie.

Organy słusznie uznały za niezasadny zarzut braku wymagalności obowiązku, który skarżący powiązał z podaniem niewłaściwej podstawy prawnej. Obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanych przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Program ten powinien zawierać szczegółowe wskazania dotyczące stosowania poszczególnych szczepionek. Jednak podstawą obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym jest regulacja ustawowa - art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 ustawy.

Należy również wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3352/19) wyrażano już pogląd, że konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ustrojodawca w art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.) nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) konieczne jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Tak dobro dziecka, jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). Obowiązek poddania osoby małoletniej szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z poszanowaniem życia prywatnego i rodzinnego jednostki.

W ramach postępowania zainicjowanego zarzutem skarżącego w sprawie egzekucji administracyjnej nie można uznać, że wskazane normy zostały naruszone. W postępowaniu tym nie doszło do obrazy przepisów Konstytucji RP jak i przepisu art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, bowiem przy jego wykładni uwzględnić należy ust. 2, który stanowiąc o poszanowaniu życia prywatnego i rodzinnego wyznacza jego granice przyjmując, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy w korzystanie z poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na ochronę zdrowia.

Odnosząc się w tym miejscu do zgłoszonego w skardze wniosku o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym Sąd nie uznał tego wniosku za zasadny, i w konsekwencji nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym wyroku z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3352/19, w analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla m.in. ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Jak wyjaśniono, obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Ponadto ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie wydaje się zatem, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (tak również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2546/18).

Podobnie, z uwagi na powyższe, Sąd nie znalazł podstaw do zwrócenia się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka o dokonanie wykładni treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Wskazać należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłego na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Trybunał podkreślił , że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Wreszcie, przedmiotem omawianej sprawy były szczepienia przeciwko dziesięciu chorobom, które to szczepienia są powszechnie uznawane przez środowisko medyczne za bezpieczne i skuteczne. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała (zob.: K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).

Końcowo stwierdzić należało, że na uwzględnienie nie zasługiwał też zarzut skargi dotyczący niewskazania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniej poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary. Z analizy zaskarżonego postanowienia wynika, że organ oparł swoje rozstrzygnięcie na zebranym w sprawie materiale dowodowym. Dodać należy, że w aktach sprawy znajduje się pismo C. Spółki z o.o. w C. wraz z kartą uodpornienia dziecka M. S., z której wynika, że dziecko nie zostało zaszczepione w odpowiednim czasie na odrę, świnkę i różyczkę, a także błonicę, tężec i krztusiec. Szczepienie przypominające przeciw odrze, śwince, różyczce powinno odbyć się w 10. roku życia dziecka, zaś przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi w 14. roku życia. Córka skarżącego ukończyła 10 lat w dniu 13 maja 2017 r., a 14 lat w dniu 13 maja 2021 r., na co wskazał organ stwierdzając, że dziecko skarżącego nie zostało poddane we właściwym czasie temu szczepieniu. Także po wystosowaniu wezwania i upomnienia do skarżącego nie poddał on dziecka badaniu kwalifikacyjnemu i szczepieniu. Kwestia wzywania na szczepienie i nie poddania dziecka szczepieniu nie budziła zatem wątpliwości.

Uznawszy zarzuty skargi za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod internetowym adresem: "orzeczenia.nsa.gov.pl