Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 62/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 4 oraz art. 15  par. 1 pkt 4 i  par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 13 października 2023 roku POSTANOWIENIE Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 października 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy K. a Burmistrzem Miasta [...] w przedmiocie pokrycia kosztów pobytu oraz wyżywienia S. C. w Domu dla Samotnych Matek z Dziećmi w Z. postanawia: wskazać Wójta Gminy K. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2023 r. Wójt Gminy K. wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość przez wskazanie Burmistrza Miasta K. jako właściwego do załatwienia sprawy pokrycia kosztów pobytu oraz wyżywienia S. C. w Domu dla Samotnych Matek z Dziećmi w Z.

W uzasadnieniu powyższego wniosku wskazano, iż w dniu [...] listopada 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wpłynął wniosek S. C. o udzielenia schronienia rodzinie. Ośrodek ten skierował S. C. wraz z dzieckiem do Domu dla Samotnych Matek z Dziećmi znajdującego się w Z. przy ul. P. [...]. Do dnia [...] listopada 2022 r. S. C. zamieszkiwała wspólnie z partnerem Ł. S. i wspólnym dzieckiem N. C. w K. przy ul. Ż. [...]. Dobrowolnie opuściła zamieszkiwany lokal w dniu [...] listopada 2023 r. Był to ostatni lokal mieszkalny, w którym zamieszkiwała S. C. We wniosku wskazano także, że S. C. w chwili osiągnięcia pełnoletności opuściła placówkę Opiekuńczo – Wychowawczą w S. i przeprowadziła się do K., gdzie zamieszkała ze swoim partnerem Ł. S. i ich wspólnym synem N. C. Do dnia [...]listopada 2022 r. zamieszkiwali oni wspólnie pod ww. adresem: ul. Ż. [...] w K.

W dniu [...] listopada 2022 r. S. C. złożyła wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o udzielenie pomocy rodzinie, gdyż rozstała się ze swoim partnerem. Ośrodek w K. skierował S. C. z synem do Domu Samotnych Matek z Dziećmi w Z. W dniu [...] grudnia 2022 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. przesłał pismo do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o pokrycie kosztów pobytu i wyżywienia S. C., którą uznał za osobę bezdomną, a ostatnim miejscem jej zameldowania była W. w gminie K. W odpowiedzi na powyższe pismo Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w K. wskazał, iż nie jest właściwym do ponoszenia kosztów pobytu S. C. w Domu Samotnych Matek z Dziećmi w Z., gdyż od grudnia 2019 r. zamieszkuje ona wraz z partnerem w K., w należącym do niego mieszkaniu. W dniu [...] grudnia 2022 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. przesłał komplet dokumentów do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z wnioskiem o uiszczenie opłaty za pobyt S. C. w Domu Samotnych Matek z Dziećmi w Z. W dniu [...] stycznia 2023 r. Ośrodek w K. przesłał wniosek S. C. oraz komplet dokumentów do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. uznając tym samym, że to ten Ośrodek powinien ponosić koszty. Ostatecznie pismem z dnia [...] stycznia 2023 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. przekazał wg właściwości Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w K. wniosek S. C., uznając się za niewłaściwy w tej sprawie, a to wobec stwierdzenia, iż S. C. jest osobą bezdomną. Z powyższym stanowiskiem nie zgodził się Wójt Gminy K. i wskazał, że zgodnie z literalnym brzmieniem art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2023.901), dalej jako "u.p.s.", właściwość miejscową gminy ustala się wg miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Przepisy u.p.s. nie definiują pojęcia "miejsce zamieszkania". Brak jest tez odniesienia do innych ustaw w zakresie definicji tego pojęcia. Tym samym dla zdefiniowania właściwości organu administracji należy dokonać pogłębionej wykładni art.101 ust. 2 u.p.s. w związku z zasadami określającymi warunki poniesienia kosztów za pobyt i wyżywienie, uwzględniając wykładnię systemową, celowościową i zasady pomocy społecznej.

W odpowiedzi na powyższy wniosek Burmistrz Miasta K. wniósł o uznanie, że organem właściwym do rozpoznania wniosku S. C. jest Wójt Gminy K.

W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ ten wskazał, iż z chwilą opuszczenia mieszkania w K. i zamieszkania w schronisku w Z.S.C. stała się osobą bezdomną. Zgodnie z przepisem art. 6 pkt 8 u.p.s. osobą bezdomną jest osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Pobyt w Domu dla Samotnych Matek z Dziećmi, który zgodnie z art. 51 ust.4 u.p.s. jest ośrodkiem wsparcia, nie może być traktowany jako miejsce zamieszkania S. C. Bezsporne jest, że S. C. wraz z synem przebywa w warunkach niemieszkalnych, w pomieszczeniach przeznaczonych do krótkotrwałego pobytu, które nie służą do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych i nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Dom dla Samotnych Matek z Dziećmi w Z. świadczy usługi tymczasowego, całodobowego schronienia wraz z zapewnieniem niezbędnych warunków socjalnych dla osób bezdomnych. Jednocześnie S. C. jest zameldowana na pobyt stały w domu rodzinnym w W. w gminie K. Nie ma możliwości powrotu do tego domu bowiem – jak oświadczyła w dniu [...] listopada 2022 r. – jej matka, która przebywa we W., wydzierżawiła dom na 30 lat. W świetle powyższego – w ocenie Burmistrza Miasta K.– nie budzi wątpliwości, że S. C. jest osobą bezdomną, a w przypadku osoby bezdomnej, zgodnie z art. 101 ust. 2 u.p.s., właściwą miejscowo gminą jest gmina ostatniego zameldowania tej osoby na pobyt stały.

Burmistrz Miasta K.stwierdził także, że w chwili złożenia przez S. C. pierwszego wniosku o udzielenie schronienia, uznał się właściwym do jego rozpatrzenia i umieszczenia S. C. wraz z dzieckiem w schronisku w Z. Rozstrzygnięcie to obejmowała okres do dnia 31 grudnia 2022 r. Natomiast organem właściwym miejscowo do udzielenia dalszej pomocy S.C., tj. od dnia 1 stycznia 2023 r. jest Wójt Gminy K.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie spór o właściwość występuje między Wójtem Gminy K. i Burmistrzem Miasta K., bowiem żaden z tych organów nie uznał się za właściwy do rozpoznania wniosku S. C. o schronienie i wsparcie w domu dla matek z małoletnimi dziećmi od dnia 1 stycznia 2023 r. Przepisy u.p.s. stanowią, iż matki z małoletnimi dziećmi oraz kobiety w ciąży doznające przemocy domowej lub znajdujące się w innej sytuacji kryzysowej mogą w ramach interwencji kryzysowej znaleźć schronienie i wsparcie w domach dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży. Do tych domów mogą być również przyjmowani ojcowie z małoletnimi dziećmi albo inne osoby sprawujące opiekę prawną nad dziećmi. W rozumieniu ww. ustawy, interwencją kryzysową jest zespół interdyscyplinarnych działań podejmowanych na rzecz osób i rodzin będących w stanie kryzysu, zaś celem interwencji kryzysowej jest przywrócenie równowagi psychicznej i umiejętności samodzielnego radzenia sobie, a dzięki temu zapobieganie przejściu reakcji kryzysowej w stan chronicznej niewydolności psychospołecznej (art. 47 ust. 1 i 4 u.p.s.).

W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że co do zasady o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach pomocy społecznej decyduje miejsce zamieszkania strony (art. 101 ust. 1 u.p.s.). Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki. W sprawie, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.), zaś w sprawach dotyczących świadczeń wymienionych w art. 37-42 i art. 47-50 u.p.s. w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 103 ust. 3 u.p.s.) (vide: I.Sierpowska: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2009, s. 396; W.Maciejko [w:] W.Maciejko, P.Zaborniak: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2010, s. 402; postanowienie NSA z dnia 13 maja 2011 r., I OW 196/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Z okoliczności niniejszej sprawy wyraźnie wynika, iż S.C. od dnia 30 listopada 2022 r., kiedy to opuściła lokal mieszkalny przy ul. Ż. [...] w K. i wniosła o objęcie pomocą społeczną w formie interwencji kryzysowej, jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 in fine u.p.s. O tego dnia nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i jednocześnie jest osobą zameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych w mieszkaniu, w którym nie może zamieszkać. S. C. nie ma tytułu prawnego do mieszkania, w którym jest zameldowana, a jednocześnie mieszkanie to jest już wynajęte.

Trafnie wskazuje Burmistrz Miasta K., iż w sytuacji gdy stroną wnioskującą o pomoc społeczną jest osoba bezdomna w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jej zameldowania na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.), Ostatnim miejscem zameldowania S. C. pozostaje dom rodzinny w W. w gminie K. Konstatacja faktu bezdomności S.C. determinuje sposób ustalenia organu właściwego dla załatwienia jej wniosku o udzielenie schronienia i wsparcia w domu dla matek z małoletnimi dziećmi. Tym samym to Wójta Gminy K. uznać należało za organ właściwy do rozpatrzenia ww. wniosku.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. w związku z art. 101 ust. 2 u.p.s., orzeczono jak w sentencji.