Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 512/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2016-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.17 ust. 1 pkt 10
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro Sędziowie WSA Piotr Popek NSA Jacek Surmacz / spr./ Protokolant ref. staż. Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi P. J. na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Finansów, interpretacją indywidualną z dnia [...] marca 2016 r., nr [...], uznał za nieprawidłowe stanowisko P. J. - zwanego dalej skarżącym, odnośnie interpretacji przepisów prawa podatkowego, dotyczących opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych skutków uczestnictwa w planie motywacyjnym dla pracowników.

Występując o wydanie interpretacji indywidualnej skarżący sformułował następujące pytania:

• czy prawidłowe jest jego stanowisko, że przychód podlegający opodatkowaniu z tytułu uczestnictwa w planie motywacyjnym [z wyłączeniem ewentualnie otrzymanej dywidendy, wypłacanej przez "A" (dalej: "A") w formie pieniężnej] powstanie dopiero w momencie, gdy dokona on zbycia akcji "A", otrzymanych w następstwie realizacji RSU (zastrzeżonych jednostek akcyjnych), a nie na żadnym wcześniejszym etapie planu?

• czy prawidłowe jest jego stanowisko, zgodnie z którym wyżej określony przychód powinien zostać zaklasyfikowany jako przychód z kapitałów pieniężnych, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012, poz. 361,ze zm., zwanej dalej ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych), podlegający opodatkowaniu, zgodnie z art., 30 b ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych?

W opisie zamieszczonego we wniosku stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego podano, że wnioskodawca (skarżący) jest osobą fizyczną, mającą miejsce zamieszkania, w rozumieniu przepisów o podatku dochodowego od osób fizycznych (ośrodek interesów życiowych) na terytorium Polski, tym samym podlega w Polsce obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów. Jest on zatrudniony na podstawie umowy o pracę w "B" (dalej "B"), należącej do międzynarodowej grupy kapitałowej "C" (dalej: Grupa), będącej producentem komponentów i systemów zaawansowanych technologii do układów napędowych w pojazdach. W celu stworzenia dodatkowego systemu motywowania kluczowych pracowników oraz poprawy efektywności funkcjonowania przedsiębiorstwa Grupa wdrożyła plan motywacyjny (dalej: Plan) oparty na instrumentach pochodnych związanych z akcjami emitowanymi przez "A". Planem został objęty także skarżący.

Plan zarządzany jest na poziomie "A" przez powołany do tego komitet. Do jego kompetencji należy m.in. selekcja pracowników, którym zostanie zaproponowany udział w Planie oraz forma przyznanej gratyfikacji. Wybranym pracownikom "B", w tym także skarżącemu, zostały nieodpłatnie przyznane RSU. Przyznanie RSU odbywa się poprzez akceptację przez pracowników, w trybie online, liczby RSU i ogólnych warunków Planu. Otrzymanie RSU nie stanowi elementu wynagrodzenia określonego w umowie o pracę z "B", regulaminie pracy, czy też regulaminie płac. Pracownicy nie są związani z "A" stosunkiem pracy ani żadnym innym stosunkiem prawnym. Ich podstawową relacją z Grupą jest umowa o pracę, jej treść, jednakże nie obejmuje w żaden sposób uczestnictwa w Planie.

Każda jednostka RSU uprawnia pracownika do otrzymania jednej akcji spółki "A" o wartości nominalnej 1 centa (USD), pod warunkiem że uczestnik Planu pozostanie pracownikiem Grupy przez określony okres (dalej: vesting period). Akcje, które mają otrzymać pracownicy po upływie vesting period zapisywane są na rachunku maklerskim, prowadzonym przez amerykański bank, nieposiadający oddziału w Polsce (brak fizycznego wydania akcji podczas vesting period). Od momentu otrzymania RSU skarżącemu przysługuje prawo głosu w odniesieniu do akcji reprezentowanych przez RSU oraz uprawnienie do otrzymania tzw. ekwiwalentu dywidendy, który jest automatycznie reinwestowany w nowe RSU. Ekwiwalent dywidendy, do którego otrzymania uprawnieni są pracownicy, stanowi równowartość świadczenia jakie pracownicy otrzymaliby, gdyby byli pełnoprawnymi właścicielami akcji. Z uwagi na to, że z prawnego punktu widzenia pracownicy do momentu realizacji RSU nie są właścicielami akcji, plan zakłada przyznanie pracownikom prawa do ekwiwalentu dywidendy reinwestowanego w kolejne RSU, zgodnie z opisanym powyżej schematem. Natomiast dopiero po upływie vesting period pracownicy mogą stać się uprawnieni do faktycznego otrzymania dywidendy wypłacanej przez "A" w formie pieniężnej. Podczas trwania vesting period pracownicy nie mają prawa do rozporządzania akcjami spółki "A", tj. ich zbywania, zastawiania itp. Ograniczenia te są uchylane w odniesieniu do 50% akcji po upływie 2 lat, a w odniesieniu do pozostałych 50%, po upływie 3 lat od dnia otrzymania RSU.

Dodatkowo w momencie ustania zatrudnienia w Grupie, traci on wszelkie prawa nabyte w związku z realizacją Planu.

We wniosku o wydanie interpretacji wskazano, że przyznane skarżącemu RSU stanowią instrumenty finansowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt. 2 lit. c ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. z 2014 r., poz. 94 ze zm., zwanej dalej ustawą o instrumentach finansowych), tj. są to inne instrumenty pochodne, których instrumentem bazowym jest papier wartościowy.

Podkreślono także, że nie jest możliwe ustalenie wartości rynkowej RSU, w momencie ich przyznania uczestnikom, a wynika to z faktu, że wartość instrumentu bazowego RSU (tj. akcji spółki z Grupy mającej siedzibę w Stanach Zjednoczonych Ameryki) wciąż fluktuuje, a uczestnik może utracić RSU i w rezultacie nigdy nie otrzymać instrumentu bazowego, tj. akcji, jeżeli w okresie vesting period zakończy się jego współpraca z pracodawcą.

Wnioskodawca staje się pełnoprawnym właścicielem akcji "A" US po upływie 2 lat od dnia otrzymania RSU - w odniesieniu do 50% posiadanych jednostek RSU lub po upływie 3 lat od dnia otrzymania RSU - w odniesieniu do pozostałych 50% posiadanych jednostek RSU.

Zdaniem skarżącego, przychód podlegający opodatkowaniu z tytułu uczestnictwa w Planie powstanie dopiero w momencie, gdy dokona on zbycia akcji "A", otrzymanych w następstwie realizacji RSU, a nie na żadnym wcześniejszym etapie Planu. Będzie on stanowił przychód z kapitałów pieniężnych, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podlegający opodatkowaniu zgodnie z 30b ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

Skarżący, z treści przepisów art. 9 ust 1 i art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wywiódł, że przychód podatkowy wiąże się z otrzymaniem lub postawieniem do dyspozycji podatnika przysporzenia, które stanowi definitywny przyrost jego majątku. Przychodami są zatem wszelkie przysporzenia majątkowe, które powiększają majątek podatnika, powodując zwiększenie jego aktywów lub zmniejszenie zobowiązań w sposób trwały, a nie tymczasowy. Taki pogląd potwierdza orzecznictwo sądowe m.in. wyrok NSA z 14 maja 1998 r., sygn. SA/Sz 1305/97 czy wyrok NSA z 27 listopada 2003 r. sygn. akt III SA 3382/02.

Według skarżącego, odnosząc powyższe do realizowanego w Grupie Planu należy uznać, że ani otrzymanie RSU, ani otrzymanie ekwiwalentu dywidendy nie wiąże się z trwałym przysporzeniem po jego stronie, oznacza zaś jedynie potencjalną możliwość uzyskania takiego przysporzenia w przyszłości. Wnioskodawca otrzymując RSU nie uzyskuje bowiem trwałego i bezzwrotnego przysporzenia, które miałoby charakter definitywny i powiększałoby jego majątek. Przemawia za tym również ograniczony zakres jego praw do rozporządzania akcjami podczas trwania vesting period (brak możliwości rozporządzania akcjami, utrata RSU w przypadku utraty statusu pracownika) oraz automatyczne reinwestowanie ekwiwalentu dywidendy w nowe RSU.

W konsekwencji, z uwagi na to że otrzymanie RSU oznacza jedynie potencjalne (a nie trwałe) przysporzenie po stronie skarżącego, to skarżący nie uzyskuje na tym etapie jakiegokolwiek przychodu. Tym samym jest to zdarzenie neutralne podatkowo na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Podobnie, z powyższych względów, otrzymanie przez skarżącego ekwiwalentu dywidendy, automatycznie reinwestowanego w nowe RSU, także nie rodzi po jego stronie żadnych konsekwencji podatkowych. Ekwiwalent dywidendy nie powoduje bowiem trwałego przysporzenia majątkowego i w konsekwencji pozostaje zdarzeniem neutralnym podatkowo na gruncie przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Zdaniem skarżącego, otrzymane RSU stanowią pochodne instrumenty finansowe, o których mowa w art. 5a pkt 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o instrumentach finansowych, do których ma zastosowanie rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (Dz.U. z 2001 r. Nr 149, poz. 1674 ze zm.). Za taką naturą RSU przemawiają zdaniem skarżącego następujące ich cechy:

- wartość RSU jest kalkulowana w oparciu o instrument bazowy, tj. wartość akcji "A" US;

- przyszła wartość RSU nie jest znana i zależy również od czynników niezależnych od skarżącego i Grupy (warunki rynkowe);

- realizacja praw wynikających z RSU następuje w przyszłości, na podstawie umowy zawieranej przez "A" z Wnioskodawcą.

Zdaniem skarżącego pierwszym etapem Planu, na którym można rozważać kwestię powstania przychodu podatkowego jest moment realizacji RSU. W związku z faktem, żę RSU stanowią instrument pochodny, ich realizacja mogłaby skutkować uzyskaniem przychodu z kapitałów pieniężnych, gdyż za te przychody, w świetle art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, uważa się przychody z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających. Niemniej jednak, stwierdzenie powstania przychodu u skarżącego, podlegającego opodatkowaniu na tym etapie realizacji Planu, doprowadziłoby efektywnie do podwójnego opodatkowania tego samego dochodu w momencie zbycia akcji, objętych w wyniku realizacji RSU. Uzasadniając to stanowisko, skarżący wskazał że przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych szczegółowo regulują sposób ustalania podstawy opodatkowania przy zbyciu akcji. Zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podatnik ma prawo obniżyć przychód ze sprzedaży akcji jedynie o wydatki poniesione na ich nabycie (objęcie). Skutki tej regulacji znajdują odzwierciedlenie w przypadku ustalania dochodu podlegającego opodatkowaniu, w przypadku zbycia przez skarżącego uzyskiwanych akcji. Przepis ten dotyczy zarówno objęcia, jak i nabycia akcji. W obu tych przypadkach wydatki poczynione na objęcie lub nabycie akcji mogą być uznane za koszt uzyskania przychodów dopiero przy ustalaniu dochodu w momencie odpłatnego zbycia tych akcji. Stanowi to według skarżącego istotny argument za tym, że również w przypadku nabywania akcji na preferencyjnych warunkach (w tym bezpłatnie) podlegający opodatkowaniu "rzeczywisty dochód" krystalizuje się dopiero w momencie zbywania akcji. Natomiast okoliczność, w której akcje zostały nabyte bądź objęte nieodpłatnie lub po cenach preferencyjnych, znajdzie odzwierciedlenie przy ustalaniu wysokości dochodu, w przypadku odpłatnego zbycia tych akcji. Sprzedaż akcji nabytych lub objętych po cenie niższej od ceny rynkowej (tu: nieodpłatnie), oznacza niższy koszt uzyskania przychodów, a więc w konsekwencji zwiększenie podstawy opodatkowania i wyższy podatek dochodowy od dochodu ze zbycia akcji.

Skarżący podkreślił również, że w przypadku Planu nabycie akcji w wyniku realizacji RSU następuje nieodpłatnie, więc nie ma on możliwości określenia kosztów uzyskania przychodów, które obniżałyby dochód, uzyskany w wyniku zbycia akcji. Co więcej, nie miałby on możliwości uwzględnienia w dochodzie ze zbycia akcji, objętych w wyniku realizacji RSU, ewentualnego dochodu opodatkowanego na etapie realizacji RSU. Oznaczałoby to ekonomiczne podwójne opodatkowanie tego samego dochodu.

W konsekwencji, zdaniem skarżącego, potencjalna "korzyść", którą uzyskuje on w postaci nabycia akcji, na zasadach wynikających z Planu, powinna być opodatkowana dopiero w momencie realizacji dochodu, czyli przy sprzedaży nabytych akcji.

We wniosku wskazano, że o niedopuszczalności opodatkowania nieodpłatnego nabycia akcji w ramach pracowniczych planów motywacyjnych wypowiedziały się sądy administracyjne m.in. NSA w wyroku z dnia 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 2961/11, wyroku z dnia 11 grudnia 2013 r. sygn. akt II FSK 111/12 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 27 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 1441/12 i inne przywołane we wniosku (wszystkie wyroki dostępne w CBOiS - www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Skarżący podniósł też, że kwestia podwójnego opodatkowania w zbliżonej sytuacji, została dostrzeżona przez ustawodawcę w kontekście wprowadzenia art. 24 ust. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepis ten ma eliminować podwójne opodatkowanie z tytułu nabycia, a następnie zbycia akcji. Uznanie, że w sytuacji nieodpłatnego nabycia akcji dochód powstaje dopiero w momencie ich zbycia było wyraźną intencją ustawodawcy, aby przychód został określony na podstawie faktycznego przyrostu majątku podatnika na moment zbycia akcji.

Zdaniem skarżącego, przyjęcie odmiennego stanowiska, aniżeli przedstawione przez niego we wniosku (własnym stanowisku), skutkującego efektywnie podwójnym opodatkowaniem tego samego dochodu, z tego samego źródła (jako przychodu z kapitałów pieniężnych), prowadziłoby do naruszenia konstytucyjnej zasady równości, wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP, postulującej zachowanie równomierności w opodatkowaniu, poprzez wprowadzenie powszechnego i proporcjonalnego opodatkowania. Powszechność opodatkowania oznacza opodatkowanie wszystkich podatników na tych samych zasadach. Dlatego też uznanie, że w sytuacji nieodpłatnego nabycia akcji (udziałów) dochód powstaje dopiero w momencie ich zbycia, powoduje również jednakowe obciążenie podatkowe podatników nabywających akcje nieodpłatnie i podatników nabywających akcje odpłatnie. Każdy z nich zapłaci podatek wyłącznie od faktycznego przyrostu majątku, w wyniku zbycia akcji, tj. w sytuacji sprzedaży akcji uzyskają oni przychody z kapitałów pieniężnych i będą zobowiązani do określenia podstawy opodatkowania, jaką będzie różnica pomiędzy kwotą uzyskaną ze sprzedaży, a kwotą po jakiej te akcje zostały nabyte. Skarżący podniósł też, że podwójne opodatkowanie stoi również w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 i Konstytucji RP.

Niezależnie od powyższych uwag, skarżący zastrzegł, że wraz z realizacją RSU nie można również mówić o powstaniu odrębnych kategorii przychodów, w tym np. przychodów z innych źródeł.

Niezależnie od powyższego skarżący zauważył, analizując regulacje umowy z dnia 8 października 1974 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki o uniknięciu podwójnego opodatkowania i zapobieżeniu uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu (Dz.U. Nr 31, poz. 178 ze zm.) żezważywszy na fakt, że zbywane będą akcje amerykańskiej spółki, przychody z kapitałów pieniężnych otrzymane przez osobę mającą miejsce zamieszkania w Polsce, podlegają opodatkowaniu tylko w Polsce. Podkreślił również, że wskazane stanowisko zostało potwierdzone przez Ministra Finansów, w interpretacji indywidualnej z 25 sierpnia 2015 r. (sygn. IBPB-2-2/4511-206/15/MZM), która została wydana na rzecz "B". Organ potwierdził w tej interpretacji m.in. stanowisko "B", że przychód po stronie pracowników możliwy jest do określenia i rozpoznania dopiero w momencie zbycia przez nich akcji otrzymanych w wyniku realizacji RSU.

Wydając zaskarżoną interpretację Minister Finansów uznał stanowisko skarżącego, w sprawie oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego, za prawidłowe, w części dotyczącej zakwalifikowania przychodu ze zbycia akcji spółki amerykańskiej, uzyskanych wskutek realizacji zastrzeżonych jednostek akcyjnych RSU do przychodów z kapitałów pieniężnych, zaś w pozostałym zakresie uznał je za nieprawidłowe.

Na wstępie organ potwierdził, że do opodatkowania dochodu z tytułu ewentualnego nabycia przez skarżącego akcji spółki amerykańskiej należy zastosować przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W treści zaskarżonej interpretacji organ zastrzegł, że swoje stanowisko oparł na oświadczeniu skarżącego, że zastrzeżone jednostki akcyjne (RSU) stanowią pochodny instrument finansowy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o instrumentach finansowych. Podkreślił bowiem, że rolą organu, w postępowaniu w sprawie wydania indywidualnej interpretacji przepisów podatkowych nie jest ustalanie czy przedstawiony we wniosku stan faktyczny jest zgodny ze stanem rzeczywistym.

Przechodząc do meritum Minister Finansów stwierdził, że mając na uwadze okoliczności faktyczne przedstawione we wniosku oraz jego uzupełnieniu, w szczególności wobec braku konkretnego wymiaru finansowego (braku możliwości ustalenia wartości rynkowej) RSU, stanowiących pochodne instrumenty finansowe, w momencie ich przyznawania skarżącemu, nie jest możliwe ustalenie przychodu, w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Natomiast, zdaniem organu, z chwilą realizacji praw wynikających z wyżej wymienionych pochodnych instrumentów finansowych powstaje przychód w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Moment realizacji RSU bezsprzecznie wiąże się z realizacją praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych. Tym samym otrzymanie akcji spółki amerykańskiej, wskutek realizacji RSU, spowoduje powstanie przychodu po stronie skarżącego, który będzie kwalifikowany do źródła przychodów - kapitały pieniężne.

Jednocześnie organ zaznaczył, że w sytuacji w której otrzymywane przez skarżącego RSU miały konkretny wymiar finansowy (tj. możliwe byłoby ustalenie ich wartości rynkowej) pierwszym zdarzeniem, w którym po stronie skarżącego powstałby przychód (w rozumieniu art. 20 ust. 1 w związku z art. 11 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych) byłoby otrzymanie w/w RSU.

Wobec powyższego, jako błędne, ocenił organ stwierdzenie skarżącego, że przychód podlegający opodatkowaniu z tytułu uczestnictwa w Planie powstanie dopiero w momencie, gdy dokona on zbycia akcji, otrzymanych w następstwie realizacji RSU. Przychód, według organu, powstanie już na etapie realizacji RSU i należy go wiązać ze źródłem przychodu - kapitały pieniężne. Datą powstania powyższego przychodu, z tytułu realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, będzie moment realizacji tych praw. Przywołał także organ treść art. 17 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którym, przy ustalaniu wartości przychodów, o których mowa w ust. 1 pkt 4 lit. c, pkt 6, pkt 7, pkt 9 i pkt 10, stosuje się odpowiednio przepisy art. 19 omawianej ustawy.

Odnosząc się do ewentualnego zbycia akcji spółki "A" US, otrzymanych wskutek realizacji RSU, organ podzielił stanowisko skarżącego. Podkreślił, w ślad za tym stanowiskiem, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych. Zatem ewentualne odpłatne zbycie akcji, uzyskanych wskutek realizacji RSU, będzie skutkowało powstaniem po stronie skarżącego przychodu ze źródła - kapitały pieniężne.

Organ podkreślił, że ustalając sposób opodatkowania dochodów, zarówno z odpłatnego zbycia akcji (tu: akcji spółki "A"), jak i realizacji pochodnych instrumentów finansowych (tu: RSU), że w myśl art. 30b ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, od dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia papierów wartościowych lub pochodnych instrumentów finansowych, w tym z realizacji praw wynikających z tych instrumentów, z odpłatnego zbycia udziałów (akcji) oraz z tytułu objęcia udziałów (akcji) za wkład niepieniężny w postaci innej niż przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, podatek dochodowy wynosi 19% uzyskanego dochodu.

Stosownie do treści art. 30b ust. 2, pkt 3 i pkt 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, dochodem, o którym mowa w ust. 1, jest:

- różnica między sumą przychodów uzyskanych z tytułu odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających, a kosztami uzyskania przychodów, określonymi na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 38a;

- różnica między sumą przychodów uzyskanych z tytułu odpłatnego zbycia udziałów (akcji) a kosztami uzyskania przychodów określonymi na podstawie art. 22 ust. 1f oraz art. 23 ust. 1 pkt 38 i pkt 38c.

Organ przytoczył także przepis art. 45 ust. 1a pkt 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, który stanowi, że w terminie do 30 kwietnia roku następnego po roku podatkowym podatnicy są obowiązani składać urzędom skarbowym zeznania, według ustalonych wzorów, o wysokości osiągniętego w roku podatkowym dochodu (poniesionej straty) z kapitałów opodatkowanych na zasadach określonych w art. 30b tej ustawy. W tym samym terminie podatnicy są obowiązani wpłacić należny podatek dochodowy wynikający z zeznania (art. 45 ust. 4 pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

Reasumując, Minister Finansów stwierdził, że w chwili przyznania skarżącemu nieodpłatnie zastrzeżonych jednostek akcyjnych (RSU), stanowiących pochodne instrumenty finansowe, wobec braku konkretnego wymiaru finansowego (braku możliwości ustalenia wartości rynkowej) niemożliwe jest ustalenie przychodu w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z zasadami wynikającymi z art 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jednakże, z chwilą realizacji praw wynikających z w/w pochodnych instrumentów finansowych, w postaci zastrzeżonych jednostek akcyjnych (RSU), powstaje przychód w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Z kolei w przypadku zbycia akcji amerykańskiej spółki "A", uzyskanych wskutek realizacji zastrzeżonych jednostek akcyjnych (RSU), po stronie skarżącego powstanie przychód, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, to jest przychód z odpłatnego zbycia akcji kwalifikowany do źródła kapitały pieniężne.

Biorąc pod uwagę powyższe organ podkreślił, że nie mógł w pełni uznać stanowiska skarżącego za prawidłowe.

W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa organ, pismem z dnia 28 kwietnia 2016 r., stwierdził brak podstaw do zmiany wydanej przez siebie interpretacji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia [...] marca 2016 r. złożył skarżący, zarzucając temu aktowi naruszenie przepisu prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w momencie realizacji zastrzeżonych jednostek akcyjnych (RSU) stanowiących instrumenty finansowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. c ustawy o instrumentach finansowych, już w chwili objęcia akcji, powstaje przychód podatkowy kwalifikowany do źródła - kapitały pieniężne. Na tej podstawie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej interpretacji oraz zwrot kosztów postępowania, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący odwołał się do swojego stanowiska, zawartego we wniosku i stwierdził, że w związku z udziałem w Planie powinien być on opodatkowany jedynie raz, tj. w chwili sprzedaży akcji, objętych w wyniku realizacji RSU. Jego zdaniem fakt objęcia akcji w wyniku realizacji RSU nie prowadzi do powstania trwałego przysporzenia majątkowego po jego stronie, gdyż nie otrzymuje on w tym momencie realnego i rzeczywistego przychodu w postaci powiększenia majątku lub też zaoszczędzenia wydatków. Dopiero w chwili sprzedaży akcji będzie mógł uzyskać realne przysporzenie, które powinno być opodatkowane. Według skarżącego, stwierdzenie powstania przychodu, zarówno w czasie realizacji RSU, jak i przy późniejszym odpłatnym zbyciu otrzymanych w wyniku realizacji RSU akcji, doprowadziłoby efektywnie do podwójnego opodatkowania po jego stronie. Tymczasem w wyniku realizacji w/w praw nie otrzymuje on definitywnego przychodu, lecz jedynie akcje spółki amerykańskiej, które dopiero w przyszłości mogą wygenerować dla niego realne przysporzenie, w postaci przychodu z ich zbycia.

Skarżący podkreślił ponadto, że wskazane przez organ przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jednoznacznie stanowią, że przy zbyciu akcji osiągnięty przychód może zostać obniżony jedynie o wydatki poniesione na ich nabycie. Skarżący, jako uczestnik Planu, obejmuje akcje bezpłatnie (nie ponosi żadnych wydatków na ich nabycie), co więcej, w chwili sprzedaży akcji obowiązujące przepisy nie dają mu możliwości zaliczenia do kosztów podatkowych ewentualnego dochodu, który zdaniem organu powstaje już w momencie realizacji RSU. Tak więc interpretacja Ministra Finansów stawiałaby skarżącego w sytuacji gorszej od podatników, którzy objęli akcje odpłatnie. Konsekwentnie, przyjmując stanowisko organu, mogłoby dojść do sytuacji, w której w wyniku drastycznego spadku wartości objętych akcji, uczestnik Planu poniósłby ekonomiczną stratę, poprzez opodatkowanie jego rzekomego dochodu już na etapie realizacji RSU.

Skarżący, na poparcie swojego stanowiska, wskazał na orzeczenia sądów (poza wymienionymi we wniosku - wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 786/15, dost. w CBOiS), z których wynika, że w kwestii sposobu opodatkowania planów RSU i wynikających z nich praw, zaprezentowane w nich stanowisko jest zbieżne ze stanowiskiem skarżącego. Podkreślił też, że pogląd taki jak zaprezentowany przez organ w zaskarżonej interpretacji, prowadzi do podwójnego opodatkowania dochodu, jaki uzyska uczestnik Planu, z tytułu realizacji planu akcyjnego, polegającego na otrzymaniu akcji (nabyciu akcji w sposób nieodpłatny), a następnie - z upływem kolejnych lat - ich sprzedaży. Opodatkowanie zaś tego samego przychodu dwukrotnie (pierwszy raz w momencie nabycia, drugi raz w momencie zbycia akcji) stoi w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 Konstytucji RP, a także narusza konstytucyjną zasadę równości, wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP, która wyraża zachowanie równomierności w opodatkowaniu, przez wprowadzenie jego powszechności i proporcjonalności.

Na marginesie Skarżący podniósł, że w wydanej w dniu 25 sierpnia 2015 r. indywidualnej interpretacji dla spółki "B", w sprawie konsekwencji podatkowych wynikających z Planu dla spółki, właściwy organ podatkowy nie zakwestionował prezentowanego przez spółkę sposobu opodatkowania Planu, który był analogiczny z poglądem prezentowanym przez skarżącego w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę, Minister Finansów, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ ustosunkowując się ponadto do orzeczeń sądów przywołanych w skardze, mających potwierdzać prawidłowość stanowisko skarżącego, wskazał że w innych orzeczeniach ( wyrok WSA w Krakowie z dnia 10 października 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 1257/13, wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2016 r. sygn. akt II FSK 668/14, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 stycznia 2014 r. sygn. akt II FSK 668/14, wszystkie dost. w CBOiS) zawarto stanowisko zbieżne z zaskarżoną interpretacją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zaskarżona interpretacja dotyczy ustalenia prawnopodatkowych konsekwencji uczestnictwa skarżącego w planie motywacyjnym (Planie), w którym można wyodrębnić trzy etapy. W pierwszym etapie jego realizacji skarżący otrzymuje (nieodpłatnie) zastrzeżone jednostki akcyjne (RSU), w drugim, po upływie ścisłe określonego czasu (tzw. vesting period), w zamian za RSU otrzymuje (w wyniku realizacji praw wynikających z tych pochodnych instrumentów finansowych) akcje spółki amerykańskiej, którymi na trzecim etapie może już swobodnie dysponować, w tym dokonując ich zbycia.

Granice rozpoznania przez sąd sprawy dotyczącej skargi na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydanej w indywidualnej sprawie wyznaczają zarzuty skargi (art. 57a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Bezsporne jest więc to, że zastrzeżone jednostki akcyjne (RSU) stanowią pochodne instrumenty finansowe, w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o instrumentach finansowych w zw. z art. 5a pkt 13 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i ich otrzymanie, w stanie faktycznym opisanym we wniosku, jest neutralne podatkowo (pominąć należy zastrzeżenie organu co do sytuacji nie objętej wnioskiem, tj. teoretycznej wymiernej wartości tych instrumentów). Nie ma także kontrowersji co do tego, że objęcie akcji następuje w wyniku realizacji praw wynikających z RSU jako pochodnych instrumentów finansowych.

Sedno sporu w rozpatrywanej sprawie wiąże się z ustaleniem prawnopodatkowych konsekwencji realizacji uzyskanych przez skarżącego pochodnych instrumentów finansowych w postaci RSU, w wyniku czego otrzymał on, bądź dopiero otrzyma, nieodpłatnie akcje spółki amerykańskiej. W istocie chodzi więc o identyfikację najwcześniejszego momentu powstania obowiązku podatkowego z tytułu uczestnictwa w Planie, tj. czy powstanie on już na drugim etapie jego realizacji (realizacja RSU – objęcie akcji) czy dopiero na trzecim (zbycie otrzymanych w ten sposób akcji).

W zasadzie strony są zgodne co do tego, że na drugim etapie mamy do czynienia ze źródłem przychodu z kapitałów pieniężnych, szczegółowo określonym w art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, lecz o ile organ poprzestaje na tym stwierdzeniu, wyciągając wniosek o powstaniu przychodu podlegającego opodatkowaniu, to wnioskodawca analizując konsekwencje ekonomiczne realizacji RSU, w kontekście analizy wskazanych przepisów ustawy podatkowej, dochodzi do wniosku, że przychód podlegający opodatkowaniu powstaje dopiero na etapie zbycia akcji. Według skarżącego uznanie, że na tym etapie powstaje przychód opodatkowany grozi ryzykiem podwójnego opodatkowania.

Rację w tak zakreślonym sporze należy przyznać organowi, gdyż dla celów podatku dochodowego od osób fizycznych rozróżnia się różne rodzaje źródeł przychodów. Zostały one wymienione w art. 10 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a przyporządkowanie przychodu do właściwego źródła zasadniczo wiąże się z powstaniem dochodu opodatkowanego. Takie przyporządkowanie ma też istotne znaczenie dla ustalenia wysokości dochodu, bowiem dochód oblicza się z każdego źródła odrębnie - art. 9 ust. 1a i ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dochód z tego samego tytułu może być opodatkowany tylko raz i zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 10 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, przyporządkowany tylko do jednego źródła przychodów. Jeżeli ustawodawca chce zaliczyć dany rodzaj przychodów do innego źródła niż to, na które wskazywałby charakter przychodu, stanowi o tym wyraźnie w przepisie.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych jednym ze źródeł przychodów są kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych, innych niż wymienione w art. 10 ust. 1 pkt 8 przedmiotowej ustawy.

Pojęcie przychodów z kapitałów pieniężnych doprecyzowane zostało w art. 17 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, poprzez wyliczenie w nim enumeratywnie, co uważa się za przychody z tego źródła.

Podkreślenia wymaga, że do przychodów z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych nie stosuje się, zgodnie z zastrzeżeniem zawartym w treści art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ogólnej definicji przychodów, co również wskazuje na szczególny charakter tego źródła przychodów i jego odrębność. Bezpodstawne jest więc odwoływanie się skarżącego, do ogólnej definicji przychodów, przy dowodzeniu neutralności podatkowej drugiego etapu realizacji Planu, o którym mowa we wniosku.

Jednym ze źródeł przychodów, wymienionym w art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, są przychody z odpłatnego zbycia pochodnych instrumentów finansowych oraz z realizacji praw z nich wynikających. Do tego źródła przychodu przyporządkowane są ściśle określone koszty uzyskania przychodu, wymienione w art. 23 ust. 1 pkt 38a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. wydatki związane z nabyciem pochodnych instrumentów finansowych, o ile wydatki te, stosownie do art. 22g ust. 3 i 4 ustawy, nie powiększają wartości początkowej środka trwałego oraz wartości niematerialnych i prawnych. Dochodem z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, zgodnie z art. 30b ust. 2 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, jest różnica między sumą przychodów uzyskanych z tytułu realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, a wskazanymi wyżej kosztami uzyskania przychodów.

Nie można zrównywać sytuacji objęcia akcji, w wyniku realizacji pochodnego instrumentu finansowego z innymi przypadkami objęcia akcji odpłatnie, czy też nieodpłatnie. Ustawodawca wiąże powstanie dochodu opodatkowanego, w sytuacji opisanej we wniosku, z powstaniem ściśle określonego źródła przychodu, przychodu z realizacji praw z pochodnych instrumentów finansowych, nie czyniąc żadnego rozróżnienia między sposobami tej realizacji, odnośnie tego, na czym ona in concreto polega. Obojętne więc dla zidentyfikowania dochodu podlegającego opodatkowaniu, w wyniku realizacji pochodnego instrumentu finansowego, jest to czy podatnik zgodnie z kontraktem otrzymuje środki finansowe, w wyniku rozliczenia czy też następuje dostawa instrumentu bazowego, w tym wypadku akcji. Sąd w niniejszej sprawie podziela w całej rozciągłości stanowisko wyrażone m.in. przez WSA w Warszawie w wyroku z dnia 4 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 1634/13 (dost. w CBOiS), że nie ma żadnych prawnych podstaw, aby przychód z realizacji praw z opcji utożsamiać z przychodem ze sprzedaży akcji lub aby go przy opodatkowaniu zupełnie pomijać i poprzestać wyłącznie na opodatkowaniu zbycia akcji.

Niezależnie od powyższego zauważyć też należy, że ustawodawca nie traktuje jednolicie objęcia (nabycia) akcji, bez względu na okoliczności tego zdarzenia. Przeciwnie w katalogu źródeł przychodu z kapitałów pieniężnych wymienia wprost – art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - objęcie (nabycie udziałów (akcji) w spółce w zamian za wkład niepieniężny. Tak więc z analizy wskazanych przepisów (art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych) wyprowadzić należy wniosek, że ustawodawca wiąże powstanie dochodu podatkowego przy nabyciu (objęciu) akcji, zarówno w następstwie wniesienia do spółki aportu, jak i realizacji praw z pochodnych instrumentów finansowych. Nie istnieją żadne powody, dla których należałoby odejść, w procesie interpretacji art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, od jednoznacznego rezultatu wykładni językowej, wspartego wykładnią systemową, że opodatkowaniu podlega realizacja praw z pochodnych instrumentów finansowych, bez względu na to, z dostawą którego instrumentu bazowego mamy do czynienia.

Przy dotychczasowych rozważaniach nie można pominąć też regulacji z art. 24 ust. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepis ten stanowi wprost o dochodzie stanowiącym nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji objętych (nabytych) przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia a wydatkami poniesionymi na ich objęcie (nabycie), który w takiej sytuacji nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia (nabycia) tych akcji. Zasadę tę stosuje się odpowiednio do dochodu stanowiącego nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji a wydatkami poniesionymi na ich nabycie od spółki posiadającej osobowość prawną, która objęła (nabyła) te akcje wyłącznie w celu przeniesienia tytułu ich własności na osoby uprawnione, na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji. W uzasadnieniu do projektu ustawy (druk nr 1955 Sejmu III kadencji), podkreślono że ratio wprowadzenia tej regulacji było wyeliminowanie ryzyka podwójnego opodatkowania z tytułu nabycia, a następnie zbycia akcji. Prima facie nasuwa się wniosek, że ustawodawca nie w każdym wypadku objęcia (nabycia) akcji takie ryzyko dostrzega, ustanawiając ściśle określone przesłanki zastosowania takiego "odroczenia" opodatkowania, eliminującego owo zagrożenie. Uprawnia to więc do stwierdzenia, że w innych wypadkach, nie objętych dyspozycją w/w przepisu, dochód podlega opodatkowaniu w momencie objęcia (nabycia) akcji. Jest rzeczą oczywistą, że stan faktyczny/opis zdarzenia przyszłego, przedstawiony we wniosku do tej sytuacji normatywnie uregulowanej nie przystaje, nie jest objęty dyspozycją wzmiankowanego przepisu, a więc na tej podstawie, dla skarżącego nie następuje przesunięcie momentu opodatkowania dochodów uzyskanych z tytułu nabycia akcji w wyniku realizacji praw z pochodnych instrumentów finansowych (RSU).

Nie sposób zgodzić się z twierdzeniami skarżącego, że zaakceptowanie stanowiska organu może doprowadzić do podwójnego opodatkowania. W rozstrzyganej sprawie nie może być bowiem mowy o podwójnym opodatkowaniu, bo ono ma miejsce wyłącznie w przypadku dwukrotnego opodatkowania tym samym podatkiem dochodu uzyskanego z tego samego źródła. Tymczasem, jak trafnie podkreślił Minister Finansów, dochód skarżącego z tytułu realizacji praw z pochodnych instrumentów finansowych podlega jednokrotnemu opodatkowaniu na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a dochód z tytułu zbycia akcji, otrzymanych w wyniku realizacji tych instrumentów, podlega również jednokrotnemu opodatkowaniu, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 6 a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. (tak też: NSA w wyrokach z dnia 13 kwietnia 2016 r. sygn. akt II FSK 668/14, z 9 czerwca 2016 r. sygn. akt II FSK 1401/14, z 16 czerwca 2016 r. sygn. akt II FSK 1163/14, z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt II FSK 149/14 – wszystkie dost. w CBOiS). Na tych dwóch etapach realizacji Planu, nakreślonego we wniosku, mamy do czynienia z powstaniem dwóch odrębnych źródeł przychodów, dla których przewidziane są odrębne zasady ustalania podstawy opodatkowania, podlegające oddzielnemu opodatkowaniu.

Nie jest więc uprawnione twierdzenie skarżącego, że objęcie akcji w wyniku realizacji RSU, stanowiących pochodne instrumenty finansowe, jest neutralne podatkowo w dacie tego zdarzenia i podlega opodatkowaniu dopiero w momencie odpłatnego zbycia akcji objętych, wskutek realizacji praw wynikających z realizacji RSU. Tym samym nie zasługuje na uwzględnienie sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 10 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Nie sposób też podzielić poglądu skarżącego, że zaskarżona interpretacja narusza zasady konstytucyjne, w tym zasadę równości wobec prawa, ponieważ o uchybieniu przedmiotowej zasadzie można mówić tylko wówczas, gdy podmioty wyróżnione tą samą cechą nie są jednakowo traktowane. Tymczasem zasady dotyczące ustalania dochodów z realizacji pochodnych instrumentów finansowych odnoszą się również do innych podatników dokonujących tożsamych czynności, bez względu na sposób realizacji i rodzaj instrumentu bazowego.

Na koniec, niejako na marginesie, zauważyć należy, że ryzyko spadku cen notowań akcji na rynku ponosi podatnik, podejmujący autonomicznie decyzję o zbyciu akcji w najbardziej dogodnym dlań momencie. Argumenty odnoszące się do przewidywanych niepowodzeń w realizacji pewnych zamierzeń skarżącego nie mogą stanowić uzasadnienia dla odstąpienia od opodatkowania uzyskiwanych przez niego dochodów.

Mając to wszystko na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że podniesiony w skardze zarzut obrazy prawa materialnego jest bezzasadny i w związku z tym, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.