Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 465/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28 ust. 3 i ust. 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Dnia 20 września 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędzia WSA Marzenna Kosewska (sprawozdawca) Asesor sądowy WSA Jacek Rejman Protokolant: sekr. sąd. Agnieszka Raczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2023 roku sprawy ze skargi T. S. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Oddział w B. z dnia 5 czerwca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z 21 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS I Oddział [...], po rozpatrzeniu wniosku T. S., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3:

1. oraz art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009), dalej: "u.s.u.s." odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej wysokości [...] zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres od września 2019 r. do grudnia 2022 r. w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu:

- składek - w wysokości [...] zł,

- odsetek liczonych na 23 stycznia 2023 r. - w wysokości [...] zł,

- kosztów upomnienia - w wysokości [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2019 r. do grudnia 2022 r. w wysokości [...] zł, w tym z tytułu:

- składek - w wysokości [...] zł,

- odsetek liczonych na 23 stycznia 2023 r. - w wysokości [...] zł,

- kosztów upomnienia - w wysokości [...] zł,

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od maja 2019 r. do grudnia 2022 r. w wysokości [...] zł, w tym z tytułu:

- składek - w wysokości [...] zł,

- odsetek liczonych na 23 stycznia 2023 r. - w wysokości [...] zł,

- kosztów upomnienia - wysokości [...] zł,

2. art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", odmówił umorzenia należności z tytułu skłądek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej wysokości [...] zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne za okres od września 2019 r. do grudnia 2022 r. w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu:

- składek - w wysokości [...] zł,

- odsetek liczonych na 23 stycznia 2023 r. - w wysokości [...] zł,

- kosztów upomnienia - w wysokości [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne za okres od maja 2019 r. do grudnia 2022 r. w wysokości [...] zł, w tym z tytułu:

- składek - w wysokości [...] zł,

- odsetek liczonych na 23 stycznia 2023 r. - w wysokości [...] zł,

- kosztów upomnienia - w wysokości [...] zł,

c) Fundusz Pracy za okres od maja 2019 r. do grudnia 2022 r. w wysokości [...] zł, w tym z tytułu:

- składek - w wysokości [...] zł,

- odsetek liczonych na 23 stycznia 2023 r. - w wysokości [...] zł,

- kosztów upomnienia - wysokości [...] zł.

Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zaskarżoną decyzją z 5 czerwca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Oddział [...] utrzymał w mocy decyzję z 21 marca 2023 r.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, co następuje.

Z przedłożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, że wnioskodawca jest rozwiedziony od 31 października 2016 r. i jest mikroprzedsiębiorcą. Wynikają z niego również wysokości przychodów, kosztów, dochodów (strat) i zobowiązań z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w latach 2020, 2021 i 2022 (przychody w roku 2020 to [...] zł, w roku 2021 to [...] zł, a w roku 2022 to [...] zł). Wnioskodawca nie pobiera świadczenia emerytalnego ani rentowego i nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej ani nie korzysta z żadnych innych form pomocy oraz ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości [...] zł miesięcznie oraz z tytułu wynajmu mieszkania i alimentów w wysokości [...] zł. Wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z konkubiną J. R., która osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł netto i jej synem J. R. (21 lat), który nie osiąga dochodu. Zobowiązania finansowe z tytułu podatków za 2022 r. wyniosły [...] zł, z tytułu zaciągniętych kredytów za 2022 r. [...] zł, a zobowiązania alimentacyjne za 2022 r. [...] zł, tj. [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca posiada samochód [...] z 2009 r., laptop o wartości [...] zł i narzędzia o wartości [...] zł. Wnioskodawca nie posiada nieruchomości, innych praw majątkowych ani wierzytelności, a firma nie znajduje się w likwidacji, upadłości, ani postępowaniu restrukturyzacyjnym. W obecnej sytuacji największym hamulcem w rozwoju firmy i powrotu do normalnego prosperowania jest zadłużenie w ZUS i ściąganie z konta czasem bardzo dużych kwot, co zamyka drogę do rozwoju firmy. Wnioskodawca nie ma większych problemów ze zdrowiem - sytuacja zdrowotna jest adekwatna do wieku.

Z ustaleń ZUS wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wykonywania instalacji wodno-kanalizacyjnych, cieplnych, gazowych i klimatyzacyjnych, ma cztery córki w wieku 33 lata, 29 lat, 28 lat i 23 lata, jest właścicielem samochodu osobowego [...] z 2009 r. o wartości [...] zł; nie widnieje jako właściciel żadnej nieruchomości, Dyrektor I Oddziału ZUS w P. prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonał zajęcia Pana rachunków bankowych. J. R. jest zgłoszona jako pracownik w pełnym wymiarze czasu pracy przez płatnika składek M. z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za luty 2023 r. w wysokości [...] zł, za marzec 2023 r. w wysokości [...] zł plus wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy z powodu choroby od 7 do 11 marca 2023 r. w wysokości [...] zł, a za kwiecień 2023 r. w wysokości [...] zł. J. R. jest zgłoszony do ubezpieczeń przez Powiatowy Urząd Pracy w O. jako bezrobotny niepobierający zasiłku dla bezrobotnych.

Przesłanki umorzenia należności uregulowano w art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r., poz. 1520),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że nie zachodzi przesłanka z:

- art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - z przyczyn oczywistych;

- art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., gdyż nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że nastąpiły okoliczności wymienione w tych przepisach;

- art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż wnioskodawca nadal prowadzi działalność gospodarczą;

- art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., gdyż wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie strona wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16 zł;

- art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż Dyrektor I Oddziału ZUS w P. prowadzi wobec strony postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonał zajęcia rachunków bankowych strony; nie jest oczywiste zatem, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ:

- strona prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje przychody;

- strona jest właścicielem samochodu [...] z 2009 r. o szacunkowej wartości rynkowej [...] zł pozwalającej na dokonanie zastawu skarbowego; zgodnie z obwieszczeniem Ministra Finansów z dnia 3 sierpnia 2022 r. w sprawie wysokości kwoty wymienionej w art. 41 § 1 ustawy - Ordynacja podatkowa na rok 2023 (M. P. z 2022 r., poz. 774) wysokość kwoty, o której mowa w art. 41 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, na rok 2023 wynosi 15 500 zł;

- dotychczas żaden uprawniony do tego organ nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

- strona posiada następców prawnych (cztery córki).

Ponieważ wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Wobec niestwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, rozpatrzono wniosek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Zgodnie z powołanym wyżej przepisem należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia stwierdzono, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Jeżeli w danym okresie strona nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązana do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zdarzenia losowe czy klęska żywiołowa nie były powodem likwidacji działalności, ponieważ działalność gospodarcza nadal jest prowadzona. Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych.

Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Strona oświadczyła, że nie ma większych problemów zdrowotnych, a sytuacja zdrowotna jest adekwatna do wieku. Strona jest aktywna zawodowo - prowadzi działalność gospodarczą. Nie powołała się również na sprawowanie opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny.

Ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.

Wyznacznikiem trudnej sytuacji materialnej jest kwota minimum socjalnego w Polsce ustalana przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla gospodarstw pracowniczych lub emeryckich. Typ gospodarstwa prowadzonego przez wnioskodawcę, tj. trzy dorosłe osoby w wieku aktywności zawodowej, nie znajduje odzwierciedlenia w opracowaniu Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, stąd osiąganych dochodów nie można odnieść wprost do ustalonej kwoty minimum socjalnego. Opracowane przez IPiSS minimum socjalne w IV kwartale 2022 r. wskazuje na jedną osobę w gospodarstwie pracowniczym kwotę 1 581,08 zł.

Obecnym źródłem utrzymania rodziny jest dochód z tytułu prowadzenia przez stronę działalności i wynagrodzenie za pracę konkubiny strony - J. R.. Z uwagi na fakt, że strona nie przedłożyła dokumentacji obrazującej jej przychody od stycznia do maja 2023 r. ZUS nie może dokonać porównania dochodów w rodzinie do wyżej wskazanej kwoty minimum socjalnego. Strona nie podnosi jednak faktu, że nie posiada środków na pokrycie bieżących opłat związanych z utrzymaniem. Analizując sytuację finansową firmy strony w ostatnich latach wskazano, że wykazuje ona wysokie przychody. Dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, a osiągnięty przychód. Dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Specyfika prowadzenia działalności gospodarczej charakteryzuje się tym, że dochody uzyskiwane z tego tytułu są zmienne i uzależnione od sytuacji panującej w gospodarce. Trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań z tytułu składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia.

Syn konkubiny wnioskodawcy jest zarejestrowany jako bezrobotny, a zatem jeśli podejmie pracę będzie mógł partycypować w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego, co poprawi sytuację gospodarstwa domowego.

Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Podjęcie decyzji o umorzeniu należności na chwilę obecną byłoby nieuzasadnione. Strona jest w stanie spłacać należności w formie układu ratalnego z ratą dostosowaną do możliwości finansowych strony. W ramach udzielonej ulgi ZUS dostosuje warunki spłaty do sytuacji materialnej strony, umożliwiając regulowanie zobowiązania przy jednoczesnym zapewnieniu środków utrzymania. Rozłożenie należności na raty wymaga złożenia wniosku i jest rozpoznawane w odrębnym postępowaniu.

W skardze na decyzję z 5 czerwca 2023 r. strona zarzuciła naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym nierzetelne zbadanie aktualnej sytuacji finansowej skarżącego;

2. art. 8 i art. 107 § 3 K.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa;

3. art. 107 § 2 i 3 K.p.a. przez dowolność w wydaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne jej uzasadnienie;

4. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy należało ją uchylić i umorzyć zobowiązanie bądź rozłożyć je na raty.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania bądź rozłożenie go na raty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie skarżący wskazał, że chciałby spłacić zadłużenie i jeszcze prowadzić firmę, której działalność obecnie zawiesił. Podniósł, że należność, którą ZUS zajął na jego kontach osobistych i firmowych to w istocie była główna kwota należności, ale kwota odsetek była tak wysoka, że należności ostatecznie nie spłacono. Zajęcie kont rozpoczęło się od maja 2021 r. Pozostała należność istnieje, ponieważ zajęte kwoty w 2021 r. pokryły jedynie wysokość odsetek. Działalność skarżący zawiesił od 1 sierpnia 2023 r. Wskazał, że wydaje mu się, że w 2021 r. zawarł umowę o układ ratalny, ale nie dysponuje tym dokumentem, mimo że uzgadniał w ZUS możliwość rozłożenia spłat. Skarżący oświadczył, że na początku roku 2023 otrzymał informację z ZUS, że zaległości, które dobrowolnie spłacał, zostały zaliczone na poczet odsetek. Na pytanie Sądu skarżący stwierdził, że złożył wniosek o układ ratalny w Oddziale ZUS w P..

Pełnomocnik organu na rozprawie podniósł, że uzyskał informację, że skarżący 22 czerwca 2021 r. złożył wniosek o układ ratalny, a umowę w sprawie spłat w układzie ratalnym zawarto 29 października 2021 r. Pełnomocnik organu nie ma wiedzy o realizacji tego układu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron, oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest jednak w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia. Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Pojęcie w uzasadnionych przypadkach jest niedookreślone, tak więc na podstawie art. 28 ust. 3b minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego został zobowiązany do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej rozporządzenie. Zgodnie z jego § 3 ust. 1 organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji jest naruszenie powołanych w skardze przepisów postępowania przez nieustalenie przez organ sposobu realizacji umowy o rozłożenie należności na raty (art. 29 ust. 1 i ust. 1a u.s.u.s.). O tym, że taka umowa została ze skarżącym zawarta, świadczy zarówno oświadczenie skarżącego złożone na rozprawie, jak i przyznanie tej okoliczności przez pełnomocnika organu, który na rozprawie stwierdził, że skarżący 22 czerwca 2021 r. złożył wniosek o układ ratalny, a umowę w tej sprawie zawarto 29 października 2021 r. Pełnomocnik organu nie miał jednak wiedzy o realizacji tej umowy.

Powyższa kwestia (zawarcia i wykonania umowy o rozłożenie należności na raty) w ogóle nie została wzięta pod uwagę przez organ. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika bowiem, aby była przez niego analizowana. Tymczasem organ powinien był z urzędu uwzględnić zawarcie i sposób wykonywania tej umowy. Nie można wykluczyć, że uwzględnienie tej kwestii mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Prawodawca, pozostawiając organom administracji publicznej uznanie w omawianej kwestii, wprowadził w tym zakresie swobodę decyzji, przejawiającą się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Rozstrzygnięcie organu nie może być jednak dowolne, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającemu wymogom art. 107 § 3 K.p.a.

Wobec tego Sąd uchylił zaskarżoną decyzję z 5 czerwca 2023 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę zawarcie i sposób wykonywania umowy o rozłożenie należności na raty. Organ zbada również czy skarżący zawiesił działalność gospodarczą, a jeżeli tak, uwzględni tą okoliczność przy badaniu wystąpienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek. Organ, uwzględniając powyższe oraz aktualny stan majątkowy i sytuację materialną strony, zbada ponownie przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającemu wymogom art. 107 § 3 K.p.a.