Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 305/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 68 par 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 70 par 1 i 4, art. 59 par 1
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
article: art. 106 par 3
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, , po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 1 grudnia 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 753/21 w sprawie ze skargi T. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 29 czerwca 2021 r. nr 3201-IEW.711.5.2021.3 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od T. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

Wyrokiem z 1 grudnia 2021 r., I SA/Sz 753/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę T. M. (dalej jako: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 29 czerwca 2021 r., nr 3201-IEW.711.5.2021.3, w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym.

Z uzasadnienia wyroku wynika, że zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Szczecinie z 10 maja 2021 r., nr 3216.SEW-2.720.41.2021, w którym oddalony został zarzut Skarżącego, dotyczący nieistnienia egzekwowanego zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń 2008 r. Zdaniem organów przedmiotowe zobowiązanie nie uległo przedawnieniu i wciąż jest wymagalne. Wypełnione zostały wszystkie warunki konieczne do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia, bowiem w toku wcześniejszego postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 15 września 2010 r., kilkukrotnie zastosowano środek egzekucyjny w postaci egzekucji z pieniędzy. Po raz ostatni pobranie należności miało miejsce 17 maja 2012 r.

Sąd podzielił stanowisko organów. Stwierdził, że prowadzone postępowanie egzekucyjne jest konsekwencją nieuregulowanego w terminie podatku od towarów i usług za styczeń 2008 r. Odpis tytułu wraz z zawiadomieniami o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego został doręczony Skarżącemu 29 września 2010 r., następnie kilkukrotnie zastosowano środek egzekucyjny w postaci egzekucji z pieniędzy. Udzielone przez Skarżącego – ojcu pełnomocnictwo ogólne, do reprezentowania w sprawach związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, w tym m.in. w zakresie rozliczeń podatkowych, zawierało zapis, że jest ono ważne aż do odwołania. Stąd słusznie organ przyjął, że ojciec Skarżącego jest jego pełnomocnikiem, a fakt zlikwidowania działalności gospodarczej od 31 stycznia 2011 r. nie ma znaczenia w sprawie, bowiem do organu nie wpłynął dokument świadczący o odwołaniu pełnomocnictwa. Również przed organem odwoławczym nie przedstawiono takiego dokumentu. Istotnym jest, że czynności podejmowane przez pełnomocnika powodują skutki bezpośrednio dla jego mocodawcy. W sytuacji, gdy zobowiązany (lub jego pełnomocnik) na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, a poborca – w myśl art. 68 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438 z późn. zm., dalej jako: "u.p.e.a.") – wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy, z chwilą zapłaty przez zobowiązanego całości lub części dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym kwoty pieniędzy, podatnik (zobowiązany) zostaje zawiadomiony o zastosowaniu środka egzekucyjnego w rozumieniu art. 70 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 z późn. zm., dalej jako: "o.p."). W konsekwencji dochodzi do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego będącego przedmiotem tej egzekucji, a udokumentowanie pobrania gotówki w tytule wykonawczym, jest na potrzeby rozpatrzenia zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego wystarczające. W tym zakresie sąd podzielił pogląd wyrażony w wyroku NSA z 20 maja 2009 r., II FSK 388/09, że o przerwaniu biegu terminu przedawnienia, poprzez pobranie kwoty pieniężnej od zobowiązanego, świadczy adnotacja w części Ł tytułu wykonawczego. W okolicznościach przedmiotowej sprawy, sąd uznał, że pięcioletni termin przedawnienia wskazanego zobowiązania podatkowego biegł na nowo od 17 maja 2012 r., a następnie został zawieszony na okres od 5 lipca 2012 r. do 23 grudnia 2016 r., tj. na czas trwania postępowania karnego skarbowego (znak sprawy: [...]) w okresie od 5 lipca 2012 r. do 23 grudnia 2016 r. (czyli został wydłużony o prawie cztery i pół roku). Jednocześnie, po ujawnieniu nowego majątku w postaci wynagrodzenia za pracę, poinformowano Skarżącego o zajęciu wierzytelności 18 lutego 2021 r. z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, po uprzednim doręczeniu 4 marca 2021 r. nowego tytułu wykonawczego z 10 lutego 2021 r. Stąd zarzuty naruszenia przepisów art. 59 § 1 pkt 9, art, 70 § 1 i § 4 o.p. sąd uznał za niezasadne.

Sąd wskazał również, że w rozpatrywanej sprawie bezzasadne było przeprowadzanie dowodów w żądanym przez Skarżącego zakresie, nie ma bowiem znaczenia, czy Skarżący dokonywał wpłat osobiście, czy działając przez pełnomocnika (w obu przypadkach czynności były skuteczne, w obu przypadkach Skarżący został zawiadomiony o zastosowaniu środka egzekucyjnego, w obu też przypadkach wpłata u poborcy skarbowego powodowała przerwanie biegu przedawnienia).

Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

2. Skarga kasacyjna.

Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wniósł Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika. Zaskarżonemu w całości wyrokowi postawione zostały zarzuty:

I. naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię (art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a."), tj.:

1) art. 70 § 4 o.p., czego wyrazem było pominięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, że:

– konieczną przesłanką zastosowania konstrukcji prawnej, opierającej się na przyjęciu, że pokwitowanie wpłaty przez poborcę skarbowego oznacza automatycznie zawiadomienie zobowiązanego o zastosowaniu środka egzekucyjnego, jest osobiste uczestnictwo zobowiązanego w tej czynności,

– dokonanie wpłaty i przyjęcie pokwitowania przez osobę inną, niż zobowiązany nie zmienia zasady, że dla przerwania biegu terminu przedawnienia wciąż konieczne jest zawiadomienie zobowiązanego o zastosowaniu środka egzekucyjnego i to przed upływem terminu przedawnienia, a to z tej przyczyny, że zobowiązany nie uczestniczył osobiście w czynności polegającej na uiszczeniu części należności do rąk poborcy skarbowego i wystawieniu pokwitowania,

– pełnomocnictwo z 9 grudnia 2005 r. udzielone W. M. do reprezentowania Skarżącego prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "T." REGON [...], po dniu 31 stycznia 2011 r., stało się bezprzedmiotowe i nie mogło służyć do skutecznego reprezentowania Skarżącego przy jakichkolwiek czynnościach.

2) art. 70 § 1 oraz art. 59 § 1 pkt 9 o.p. poprzez ich niezastosowanie pomimo, że egzekwowane zobowiązanie przedawniło się w marcu 2020 r., nastąpiło wygaśnięcie zobowiązania podatkowego i nie ma już podstaw do jego egzekwowania.

II. naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj.:

1) art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuprawnione zastosowanie i oddalenie skargi w sytuacji, gdy należało zastosować art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i uchylić postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 29.06.2021 r. nr 3201-IEW.711.5.2021.3, a co zostało spowodowane niedostrzeżeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wad postępowania administracyjnego i naruszenia:

– art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej jako: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

– art 7a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a, poprzez jego niezastosowanie poprzez rozstrzygnięcie na niekorzyść Skarżącego wątpliwości interpretacyjnych w zakresie normy prawnej wynikającej z art. art. 70 § 4 o.p.,

– art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na niepodjęciu wszelkich czynności niezbędnych do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego,

– art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie żądania Skarżącego dotyczącego przeprowadzenia dowodów których przedmiotem miały być okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy,

– art. 81a k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygnięcie wątpliwości co do stanu faktycznego na niekorzyść Skarżącego,

– art. 8 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania obywateli do organów, co przejawia się m.in. poprzez fakt niedostatecznego zbadania przez organ II instancji w wydanym postanowieniu, czy zaistniały rzeczywiste uzasadnione przyczyny, dla których przyjęto przerwanie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego egzekwowanego od Skarżącego.

2) art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania Skarżącego oraz świadków: W. M., D. F. i D. W. oraz z dokumentu w postaci notatki służbowej Starszego Kontrolera Skarbowego D. W., sporządzonej 15 marca 2021 r.

W związku z podniesionymi zarzutami autor skargi kasacyjnej wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania, z uwzględnieniem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego radcy prawnego reprezentującego Skarżącego - według norm przepisanych, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna i podlega oddaleniu.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej NSA, wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), skarga kasacyjna została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Strony, po otrzymaniu informacji o posiedzeniu niejawnym i podstawach jego zarządzenia, nie wnosiły zastrzeżeń do takiego trybu rozpoznania sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu biorąc pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), nie stwierdził podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zarzuty kasacyjne nie podważają prawidłowości zaskarżonego wyroku. W sprawie nie zachodzą też przesłanki nieważności postępowania.

Skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a., przy czym główne zarzuty dotyczą przedawnienia egzekwowanej należności. W ocenie Skarżącego, zastosowany przez organ środek egzekucyjny nie przerwał biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń 2008 r., bowiem Skarżący nie został zawiadomiony o zastosowaniu tego środka egzekucyjnego, a pełnomocnictwo z 9 grudnia 2005 r. udzielone W. M. do reprezentowania Skarżącego po dniu 31 stycznia stało się bezprzedmiotowe. W konsekwencji dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym zobowiązanie uległo przedawnieniu. Z tym stanowiskiem nie zgodził się sąd pierwszej instancji. Nie zgadza się z nim również Naczelny Sąd Administracyjny.

Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 70 § 4 o.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Z powyższego wynika zatem, że aby nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego, zgodnie z art. 70 § 4 o.p., po pierwsze - musi zostać zastosowany środek egzekucyjny, a po drugie - podatnik musi być zawiadomiony o zastosowaniu tego środka egzekucyjnego.

W sytuacji, gdy zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, a poborca – w myśl art. 68 § 1 u.p.e.a. - wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy, z chwilą zapłaty przez zobowiązanego całości lub części dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym kwoty pieniędzy, podatnik (zobowiązany) zostaje zawiadomiony o zastosowaniu środka egzekucyjnego w rozumieniu art. 70 § 4 o.p. i w konsekwencji dochodzi do przerwania biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego, będącego przedmiotem egzekucji. Identycznie ma się rzecz, gdy umocowany pełnomocnik płaci dochodzoną należność pieniężną, a poborca wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy – zobowiązany zostaje zawiadomiony o zastosowaniu środka egzekucyjnego w rozumieniu art. 70 § 4 o.p. W niniejszej sprawie doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia wskutek wpłat gotówkowych dokonywanych przez pełnomocnika. Odnosząc się do argumentacji Skarżącego, że pełnomocnictwo udzielone jego ojcu wygasło wskutek zakończenia prowadzenia przez Skarżącego działalności gospodarczej należy zauważyć, że sam fakt zakończenia działalności gospodarczej nie skutkuje wygaśnięciem pełnomocnictwa udzielonego do reprezentowania w sprawach związanych z prowadzeniem tejże działalności gospodarczej. Po pierwsze, udzielającym pełnomocnictwa był Skarżący jako osoba fizyczna, a nie firma pod którą prowadził dzielność gospodarczą. Mimo więc zakończenia działalności gospodarczej Skarżący nie utracił zdolności prawnej. Po drugie, prowadzone postępowanie egzekucyjne stanowiło konsekwencję nieuregulowanego w terminie podatku od towarów i usług za styczeń 2008 r., z tytułu prowadzonej przez Skarżącego działalności gospodarczej pod nazwą " "T."", a zatem pozostawało w związku z udzielonym pełnomocnictwem. Po trzecie, z treści pełnomocnictwa udzielonego przez Skarżącego 9 grudnia 2005 r. wynika, że jest ono "...ważne aż do odwołania (...)". Z tego względu, fakt zlikwidowania działalności gospodarczej od 31 stycznia 2011 r., bez złożenia przy tym stosownego dokumentu o odwołaniu pełnomocnictwa, nie wywarł skutku względem organów egzekucyjnych. Tym samym w sytuacji, gdy na wezwanie poborcy skarbowego ustanowiony pełnomocnik płaci dochodzoną należność pieniężną, a poborca wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy – zobowiązany zostaje zawiadomiony o zastosowaniu środka egzekucyjnego w rozumieniu art. 70 § 4 o.p. Taka też sytuacja nastąpiła w niniejszej sprawie, wskutek dokonanych przez pełnomocnika - poborcy skarbowemu wpłat gotówkowych (ostatniej 17 maja 2012 r.).

Z tych względów, w sprawie nie było podstaw do uwzględnienia zarzutów dotyczących naruszenia art. 70 § 4 o.p., koncentrujących się wokół przedawnienia zobowiązania podatkowego, czyli kwestii: przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń 2008 r., nieskutecznego zawiadomienia Skarżącego o zastosowaniu środka egzekucyjnego oraz ważności pełnomocnictwa po dniu 31 stycznia 2011 r.

Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 70 § 1 oraz art. 59 § 1 pkt 9 o.p. Norma zawarta w art. 70 § 1 o.p. wskazuje jedynie termin po jakim następuje przedawnienie zobowiązania podatkowego. W myśl zaś art. 59 § 1 pkt 9 o.p. zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek przedawnienia. Skoro zaś zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za styczeń 2008 r. nie uległo przedawnieniu, to nie znajduje potwierdzenia zarzut jego wygaśnięcia w całości. Dlatego też niezasadny jest zarzut naruszenia art. 70 § 1 oraz art. 59 § 1 pkt 9 o.p.

Niezasadne są także zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, których naruszenie Skarżący wiąże z błędnym jego zdaniem ustaleniem stanu faktycznego (pkt II.1 skargi kasacyjnej). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy. Jest on kompletny i spójny, a konsekwencji pozwalał na ustalenie niebudzącego wątpliwości stanu faktycznego. W sprawie nie doszło też do naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. (pkt II. 2 skargi kasacyjnej) poprzez nieprzeprowadzenie przez sąd dowodu z przesłuchania Skarżącego i wskazanych w skardze kasacyjnej świadków. Po pierwsze, w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjny nie przeprowadza się dowodów z zeznań świadków. Po drugie, jak już wyżej wskazano, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był wyczerpujący, a sam fakt, że wydane postanowienie było niekorzystne dla Skarżącego, nie może stanowić podstawy do jego uchylenia.

Reasumując, WSA w Szczecinie dokonał prawidłowej kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzając, że jest ono zgodne z prawem, nie narusza bowiem ani przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu mającym lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Jednocześnie na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. wynagrodzenie pełnomocnika organu (radcy prawnego) obniżono do kwoty 240 zł, z uwagi na mniejszy nakład pracy, wynikający z udziału w kilku podobnych sprawach (III FSK 304/22, III FSK 305/22, III FSK 306/22, III FSK 307/22), w który złożone zostały podobne w treści odpowiedzi na skargi kasacyjne.

SWSA(del.) Bogusław Woźniak SNSA Jolanta Sokołowska SNSA Wojciech Stachurski