Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 664/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2024-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.) Sędzia WSA Michał Ruszyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi M.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2023 r., nr [...] Prezydent Miasta odmówił M.T. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem – R.T..

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że w dniu 10.03.2023 r. M.T. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem – R.T.. Organ wskazał, że warunki przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako - u.ś.r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspierani rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności -jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Obowiązek alimentacyjny - zgodnie z art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy - obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Pokrewieństwo wynika z więzów biologicznych. Krewnymi w linii prostej są więc osoby, z których jedna pochodzi od drugiej (art. 61 kro). Na podstawie bazy PESEL ustalono, że M.T. jest spokrewniony z R.T. - jest jego synem. Z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, iż na M.T. spoczywa obowiązek alimentacyjny względem ojca. Na podstawie oświadczeń zebranych w toku postępowania ustalono, że M.T. sprawuje opiekę nad ojcem. Z orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...].12.2021 r., znak [...] wynika, że R.T. od dnia [...].10.2019 r. posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od [...].05.2019 r. Orzeczenie wydano na stałe. Z uwagi na stan zdrowia R.T. wymaga stałej opieki osoby drugiej. R.T. jest rozwiedziony, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Mieszka w mieszkaniu należącym do byłej małżonki. Decyzją z dnia [...].01.2023 r. znak [...] w okresie od [...] stycznia 2023 r. do [...].06.2023 r. zostały niepełnosprawnemu przyznane usługi opiekuńcze, realizowane w miejscu zamieszkania przez pracownika PCK w wymiarze 2 godzin dziennie. M.T. jest osobą bezrobotną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, wynajmuje mieszkanie na podstawie umowy najmu lokalu, zawartej w dniu [...].03.2023 r. Z akt sprawy wynika, że ostatnie zatrudnienie wnioskodawcy ustało w dniu [...].02.2023 r. Umowa zlecenie była zawarta od dnia [...].02.2023 r. Poprzednia umowa zlecenie zawarta była na okres od [...].02.2022 r. do [...].01.2023 r. Zdaniem organu z materiału dowodowego wynika, iż strona nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 lit. 1b w/w ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała; 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ zatem uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednakże nie później niż do ukończenia 25 roku życia. W związku z faktem, iż w przedmiotowej sprawie zachodzi przesłanka negatywna zawarta w art. 17 ust. 1b i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. organ I instancji orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 nie spowodował utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Od powyższej decyzji M.T., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł odwołanie. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od [...].03.2023 r. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem skutków wyroku Trybunał Konstytucyjnego z dn. 21.10.2014 r. Sygn. akt K 38/13 oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, ze niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Decyzją z dnia [...] lipca 2023 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania M.T. od powyższej decyzji Prezydenta Miasta, na podstawie art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 i ust. 1b, art. 24 ust. 2 i ust. 4 u.ś.r. oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 104, art. 127 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności Kolegium przedstawiło stan prawny sprawy przytaczając treść art. 17 u.ś.r., art. 24 ust. 2 u.ś.r oraz art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Następnie Kolegium wskazało, że w sprawie niesporne są okoliczności dotyczące stanu zdrowia ojca odwołującego, który - jak wynika z orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...].12.2021 r.. znak [...], posiada od dnia [...].10.2019 r. znaczny stopień niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od [...].05.2019 r. Orzeczenie wydano na stałe. R.T. z uwagi na stan zdrowia wymaga stałej opieki osoby drugiej. Spór dotyczy daty, od której ustalono R.T. istnienie niepełnosprawności oraz daty, od której organ I instancji winien rozpatrzyć przyznanie M.T. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad ojcem. W ocenie organu przy wykładni przepisu art. 17 ust. 1b nie można pominąć skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym orzeczono, że w zakresie w jakim powyższy przepis różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. Dokonując wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału należy więc stwierdzić, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis ten jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Utracił on jednak przymiot konstytucyjności w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później i względem nich oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia (por. m. in. wyrok NSA z dnia 11 lipca 2017 r., 1 OSK 1600/16 - lex nr 2376723, z dnia 14 czerwca 2017 r. l OSK 2920/16 - lex nr 23264429, z dnia 26 maja 2017 r.l OSK 479/16-lex nr 2328756, z dnia 20 kwietnia217 r. I OSK 2593/16-lex nr 2332965, z dnia 2 marca 2017 r. 1 OSK 2407/16-lex nr 2282068, z dnia 14 grudnia 2016 r. 1 OSK 1614/16-lex nr 2190248). Chociaż Trybunał w uzasadnieniu wydanego wyroku wskazał, że skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, w aktualnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b, której niekonstytucyjność została stwierdzona. Trybunał nie skorzystał bowiem z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części przepisu art. 17 ust. 1b (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP), co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata domniemania konstytucyjności przez art. 17 ust. 1b we wskazanym zakresie z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw, tj. 23 października 2014 r.

W ocenie organu w przedmiotowej sprawie, nie zostały jednak spełnione przesłanki ustawowe, które kwalifikują do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad ojcem. Koniecznym warunkiem przy ustalaniu prawa do świadczenia (art. 17 ust. 1 u.ś.r.) jest niepodejmowanie zatrudnienia lub faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, związana z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym, na podstawie art. 3 pkt 22 u.ś.r., zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa 6 w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zdaniem Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do przyjęcia, że zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy oraz czasowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez M.T., a powstaniem znacznego stopnia niepełnosprawności u R.T., bowiem z akt sprawy nie wynika, że M.T. był zatrudniony bezpośrednio przed powstaniem znacznego stopnia niepełnosprawności u R.T. i że zrezygnował z tego zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Przeciwnie, z dokumentów wynika, że ostatni stosunek pracy M.T. ustał w dn. [...].02.2023 r. w wyniku zakończenia okresu obowiązywania umowy zlecenie zawartej na okres [...].02.2023 r. do [...].02.2023 r. (dowód: umowa zlecenie z dn. [...].02.2023 r., nr [...]). Poprzednia umowa zlecenie zawarta z M.T., obowiązywała w okresie od [...].02.2022 r. do [...].01.2023 r. (dowód: umowa zlecenie z dn. [...].02.2022 r., nr [...]). Zatem brak jest dowodów w postaci dokumentów, potwierdzających związek przyczynowo - skutkowy oraz czasowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez M.T. a powstaniem znacznego stopnia niepełnosprawności u R.T.. Ponadto, jak wynika z treści orzeczenia, wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...].12.2021 r., znak [...] znaczny stopień niepełnosprawności u R.T. ustalono od dnia [...].10.2019 r., a niepełnosprawność istnieje od [...].05.2019 r. Wnioskodawca w złożonych oświadczeniach podaje, że opiekuje się niepełnosprawnym ojcem od 4 lat. W trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że M.T. przebywa poza granicami kraju i nie może opiekować się ojcem. W marcu 2023 r. wnioskodawca zmienił miejsce zamieszkania, zawarł umowę najmu mieszkania. Na dzień przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, z którego sporządzono protokół z dn. [...].03.2023 r. R.T. prowadził samodzielne gospodarstwo domowe. Decyzją z dn. [...].01.2023 r. znak [...] w okresie od [...] stycznia 2023 r. do [...].06.2023 r. zostały niepełnosprawnemu przyznane usługi opiekuńcze, realizowane w miejscu zamieszkania przez pracownika PCK w wymiarze 2 godzin dziennie. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności z uwagi ważny interes strony. Zgodnie z treścią decyzji zakres usług obejmował m.in. pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, czynności żywieniowe (w tym przygotowanie jednego posiłku gorącego), czynności gospodarcze, czynności organizacyjne, inne czynności wynikające z indywidualnych zaleceń lekarskich. M.T. oświadczył, że nie wie kto wnioskował o usługi opiekuńcze dla ojca, nie ma pewności od kiedy są przyznane. W weekendy opiekę nad niepełnosprawnym sprawuje była żona R.T.. W art. 128 k.r.o. ustawodawca definiuje obowiązek alimentacyjny jako obowiązek dostarczania środków utrzymania. Co do zasady obowiązek alimentacyjny ma zatem wymiar finansowy i materialny. M.T. niewątpliwie jest osobą zobowiązaną do alimentacji względem ojca. Dopuszczalna jest każda postać świadczeń alimentacyjnych, w tym poprzez świadczenia w naturze, jeżeli sposób ten będzie skuteczniej zabezpieczać interesy uprawnionego i będzie wygodniejszy dla zobowiązanego. Wobec tego okoliczność, że wnioskodawca nie prowadzi z ojcem wspólnego gospodarstwa domowego nie oznacza niemożności wykonania przez niego obowiązku alimentacyjnego, jeśli może on być spełniony przez wypłatę niezbędnych środków lub pokrycie koniecznych wydatków, w tym na opiekę, ale również przez osobiste świadczenie. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dn. [...].03.2023 r. wynika, że stan zdrowia R.T. nie uległ pogorszeniu w stosunku do stanu zdrowia z okresu poprzedniego wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu [...].12.2023 r., a zakres usług opiekuńczych przyznanych decyzją z dn. [...].01.2023 r. znak [...] wyczerpuje potrzeby R.T., zatem nie ma przeszkód aby M.T. podejmował zatrudnienie, spełniając tym samym obowiązek alimentacyjny względem ojca w wymiarze finansowym i materialnym. Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo orzekł o odmowie przyznania M.T. świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2023 r. nr znak sprawy [...], M.T., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni, które miało wpływ na wynik sprawy, art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że syn niepełnosprawnego R.T. nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej w całości decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że narusza treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowisko organu, który uznał iż skarżący nie spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad ojcem. Ostatnie zatrudnienie skarżącego datuje się na dzień [...] lutego 2023 r., do tego też dnia M.T. godził pracę z opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Wskazana przez organ opieka pracownika PCK okazała się niewystarczająca i nie odciążyła skarżącego na tyle, by ten mógł nadal podejmować zatrudnienie. Wskutek coraz większego rozstroju zdrowia podopieczny stał się osobą potrzebującą pomocy w codziennym funkcjonowaniu, a stała opieka M.T. okazałą się nieodzowna. Zatem gdyby nie konieczność stałej opieki nad ojcem, skarżący nadal mógłby podejmować zatrudnienie. Wskazać jednak należy, że jedną z przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zawarte w art. 17 ust. 1 ustawy sformułowanie "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" dotyczy zarówno sytuacji rezygnacji z zatrudnienia jak również niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki. Dodać również należy, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego obowiązku alimentacyjnego, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyrok NSA z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20 i wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, CBOSA). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA).

Dalej skarżący wskazał, że brak spełnienia przesłanek ustalonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. organ wywodzi z braku bezpośredniego związku utraty bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Powyższe stanowisko organów jest wadliwe, ponieważ nie znajduje ono oparcia w okolicznościach faktycznych sprawy. Zgromadzone w toku postępowania administracyjnego dokumenty pozwalają przyjąć, że rezygnacja a następnie niepodejmowanie przez skarżącego z zatrudnienia ma, związek z opieką sprawowaną nad ojcem. Na uwagę zasługuje fakt, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego o nie wystąpi. Z tego też powodu organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka zdolna jest do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Mając powyższe na uwadze organ II instancji dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie zbadał zdolności do aktywności zawodowej skarżącej i niesłusznie uznał brak spełnienia po stronie skarżącej przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.), skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącego, zawartym w skardze

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 1 § ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym na datę wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - syn osoby wymagającej opieki. Z akt sprawy wynika, że ojciec skarżącego – R.T. (ur. [...] lutego 1951 r.) legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność istnieje od [...] maja 2019 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2019 r. Z powyższego wynika, że niepełnosprawność ojca skarżącego nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r. niemniej jednak, zdaniem Sądu, zasadnie podniosło Kolegium, iż nie mogło to stanowić samodzielnej podstawy do odmowy przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia. Prawidłowo zarzuciło Kolegium organowi pierwszej instancji, że przy interpretacji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443). Podkreślenia wymaga, że stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny powyższym wyrokiem niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału art. 17 ust. 1b ustawy nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b u.ś.r. powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Uwagi Kolegium w tej kwestii były trafne.

Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia określonych w ustawie warunków, a jednym z nich jest istnienie związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dla przyznania przedmiotowego świadczenia nie wystarczy sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale również warunkiem jest aby konieczność rezygnacji z zatrudnienia, czy też niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna miała związek z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ustalenie zaś istnienia wskazanego związku przyczynowo - skutkowego spoczywa na orzekających w sprawie organach. Jest to jedna z kluczowych przesłanek do ustalenia w sytuacji, gdy przyznania danego świadczenia domaga się inna osoba, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Ocena spełnienia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku wymaga ustalenia czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

W ocenie Sądu w badanej sprawie przeprowadzona przez organ II instancji ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz zastosowanie przepisów prawa materialnego w stanie faktycznym sprawy były prawidłowe. Stanowisko organu, zgodnie z którym w analizowanej sprawie nie wykazano związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem znajduje oparcie w aktach sprawy.

Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że do [...] lutego 2023 r. skarżący pracował w charakterze kierowcy na umowę zlecenie. Umowy tej nie przedłużał na dalszy okres, gdyż pracodawca zamierzał wydłużać trasy transportu towarów (por. wywiad środowiskowy, protokół przesłuchania M.T.). Od lutego 2023 r. skarżący mieszka w wynajętym mieszkaniu znajdującym się obok lokalu mieszkalnego ojca, wcześniej natomiast zamieszkiwał z konkubiną w lokalu mieszkalnym w innej części miasta. Z oświadczenia skarżącego wynika, że opiekuje się ojcem, podaje mu leki, przygotowuje posiłki, wychodzi z ojcem na spacery, załatwia recepty, reguluje opłaty za mieszkanie, zawozi ojca na zabiegi rehabilitacyjne. Decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. R.T. przyznane zostały usługi opiekuńcze realizowane w miejscu zamieszkania przez pracownika PCK w wymiarze 2 godzi dziennie. Z akt sprawy wynika, że opieka ta polega na pomocy osobie niepełnosprawnej w czynnościach pielęgnacyjnych i higienicznych, utrzymaniu czystości otoczenia osoby wymagającej opieki, podawaniu jej leków, przygotowaniu posiłków oraz wychodzeniu na spacer z osobą niepełnosprawną. Z wywiadu środowiskowego sporządzonego w dniu [...] grudnia 2022 r. w sprawie dotyczącej przyznania R.T. usług opiekuńczych wynika natomiast, że M.T. nie może sprawować opieki nad ojcem ponieważ przebywa za granicą.

Zdaniem Sądu, mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy oraz pomimo częściowo błędnego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Kolegium dokonało prawidłowej oceny zakresu i charakteru czynności opiekuńczych sprawowanych przez skarżącego nad ojcem. Błędnie bowiem organ odwoławczy dopatruje się braku związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a datą powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, podczas gdy w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest mowa o niepodejmowaniu zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że w badanej sprawie związek przyczynowo - skutkowy, o jakim mowa w art. 17 ust. 1b nie występuje. W sprawie należy uwzględnić okoliczność, że R.T. przyznane zostało prawo do usług opiekuńczych, z których to usług - jak wynika z akt sprawy - w.w. korzysta. Należy również zwrócić uwagę na bezsporną w sprawie okoliczność, że rezygnacja przez skarżącego z zatrudnienia nie była wynikiem konieczności sprawowania opieki nad ojcem, ale - jak sam skarżący wyjaśnił - podyktowana była zmienionymi przez pracodawcę, a niekorzystnymi dla skarżącego warunkami pracy, tj. wydłużeniem tras transportu towarów. Uprawniony jest wobec tego wniosek, że w sytuacji zachowania dotychczasowych warunków, skarżący zawarłby umowę zlecenie na kolejny okres. Taki stan sprawy zaprzecza istnieniu związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (rozumianą również jako niepodejmowanie pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.

Wyjaśnić w tym miejscu należy, że na osobach najbliższych ciąży względem siebie prawny obowiązek troski oraz sprawowania opieki. W myśl art. 128 kro obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosunek alimentacyjny polega więc na tym, że jeden podmiot ma prawo domagać się dostarczania środków utrzymania, natomiast drugi z podmiotów obowiązany jest to żądanie zaspokoić. Wypełnianie obowiązku alimentacyjnego może przybrać postać zarówno świadczeń dobrowolnych, może być również następstwem zasądzenia ich przez sąd (zob. np.: A. Kawałko, H. Witczak, w: M. Fras (red.), Komentarz do art. 128 k.r.o., Lex-el., tezy 1 i 4). Na tle art. 17 u.ś.r. wykonywanie obowiązku alimentacyjnego może przejawiać się poprzez pokrycie kosztów związanych z opieką nad najbliższym członkiem rodziny.

Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że - w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji - wykazanie, iż dana osoba wykonuje czynności opiekuńcze nad osobą najbliższą nie uprawnia jeszcze do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Konieczne jest ponadto wykazanie, że ze względu na rozmiar i rodzaj opieki jakiej wymaga osoba niepełnosprawna konieczna jest rezygnacja z zatrudnienia, której to okoliczności w analizowanej sprawie nie wykazano.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga została oddalona.