Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1635/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2025-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję tego samego organu
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1  i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: Art. 138 par. 1  pkt 1  w zw. z art. 127 par. 3  oraz art. 268 a
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: Art. 86 ust. 1  pkt 4  , art. 86  ust. 2  oraz art. 91-95
journal: Dz.U. 2023 poz 742
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie z dnia 26 marca 2024 r., nr 2023/2024/165510/IS/77 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu, II. zasądza od Rektora Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie na rzecz skarżącego B. R. 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 marca 2024 r. znak: Nr 2023/2024/165510/IS/77, Rektor Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie (dalej: Rektor UKEN), działając na podstawie art. 104 § 1 w zw. z art. 107 § 1 i art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 oraz art. 268a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.), art. 86 ust. 1 pkt. 4. art. 86 ust. 2 oraz art. 91-95 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, dalej: p.s.w.n.) oraz § 17 pkt 4 w związku z § 19 ust. 2 Statutu Uczelni, a nadto Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń dla studentów Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie, tj. Zarządzenia Nr R/Z.0201-58/2019 Rektora Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie z dnia 15 lipca 2019 r. (dalej: regulamin stypendialny) oraz Decyzji Nr RO.D.0211.10.2023 Prorektora ds. Studenckich Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie z dnia 27 listopada 2023 r. w sprawie wysokości stypendium rektora, stypendiów dla osób niepełnosprawnych oraz stypendium socjalnego i podstawy naliczania stypendium socjalnego dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych w roku akademickim 2023/2024, utrzymał w mocy decyzję Rektora Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie z dnia 28 listopada 2023 r. Nr 2023/2024/165510/1S/76 w sprawie odmowy przyznania B. R. (dalej: skarżący) stypendium rektora.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 1 października 2023 r. skarżący wystąpił do Rektora UKEN w Krakowie o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2023/2024.

Rektor UKEN w dniu 28 listopada r. wydał decyzję, na mocy której odmówiono przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia na rok akademicki 2023/2024.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że łączny okres, przez który przysługuje świadczenie wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu, świadczenie przysługuje na studiach pierwszego stopnia nie dłużej niż 9 semestrów i drugiego stopnia nie dłużej niż 7 semestrów. Z dostępnych informacji zamieszczonych w systemie POLON (Zintegrowana Sieć Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym) wynika, że rok akademicki 2023/2024 jest dla skarżącego 14 i 15 semestrem, dlatego stypendium rektora nie mogło zostać przyznane w roku akademickim 2023/2024.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżący wskazał na błędną interpretację przez organ art. 93 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, gdzie jest mowa o okresie przysługiwania świadczeń przez 12 semestrów. Skarżący wskazał, że 12 semestrów to okres, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy i jest jej beneficjentem, a pojęcie przysługiwania świadczenia nie jest pojęciem tożsamym z posiadaniem statusu studenta. Podkreślił, że w trakcie studiowania pobierał świadczenia na innej uczelni jedynie przez 1 semestr, w trakcie innych semestrów świadczenia mu nie przysługiwały. Ponadto, otrzymał wynik 19,52 pkt, który jest najwyższym wynikiem punktowym na kierunku [...], na który studiuje.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Rektor Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, uznał wniesione odwołanie za nieuzasadnione i opisaną na wstępie decyzją orzekł o utrzymaniu w mocy poprzedzającej decyzji.

W uzasadnieniu organ streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz przytoczył treść przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie.

Rektor wyjaśnił, że zgodnie z § 22 ust. 2 regulaminu stypendialnego, liczba studentów otrzymujących stypendium rektora na danym stopniu, kierunku, formie i roku studiów nie może być większa niż 9% ogólnej liczby studentów danego stopnia, kierunku, formy i roku studiów. Zgodnie z § 23 ust. 1, stypendium rektora przyznawane jest przez Rektora na podstawie list rankingowych - studentów danego stopnia, kierunku, form i roku studiów - według uzyskanej liczby punktów, o której mowa w § 23 ust. 2 regulaminu, w kolejności malejącej, od najwyższej poczynając. Na liście rankingowej wyodrębnia się odpowiednio 3 grupy (stopnie stypendium), tj. I stopnia dla grupy do 3% najlepszych, II stopnia dla grupy do 6% najlepszych i III stopnia dla grupy do 9% najlepszych. Szczegółowy opis procedury wyłaniania najlepszych studentów opisany jest w przytoczonym regulaminie stypendialnym.

Rektor działając zgodnie z wnioskiem skarżącego, ponownie zbadał materiał dowodowy w sprawie. Zgodnie z danymi pozyskanymi z systemu POL-on (Zintegrowana Sieć Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym) rok akademicki 2023/2024 jest dla skarżącego 14 i 15 semestrem studiowania.

Dalej, Rektor podkreślił, że nie podzielił stanowiska skarżącego odnośnie błędnej interpretacji przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zarówno § 11 ust. 4 regulaminu stypendialnego jak i art. 93 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce jednoznacznie stanowią: Łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1 wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.

W ocenie Rektora, cała procedura tworzenia rankingu na roczniku skarżącego przebiegła prawidłowo - zgodnie z regulaminem stypendialnym.

Zgodnie z art. 95 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, szczegółowa konstrukcja regulaminu stypendialnego jest zastrzeżona dla Uczelni. Regulamin ten, zgodnie z przepisami art. 95 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, został zaakceptowany przez Samorząd Studentów Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie. Dodatkowo regulamin stypendialny jest zgodny z przepisami aktu wyższego rzędu, jakim jest ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, która to w art. 91 ust. 1 mówi, że stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym. Tak więc Rektor tworząc ranking do stypendium, nie może uwzględniać tylko i wyłącznie samej średniej ocen, lecz zobowiązany jest brać pod uwagę również osiągnięcia naukowe, sportowe i artystyczne studentów. Na poszczególnych kierunkach i rocznikach może zdarzać się tak, że będą osoby, które mimo tego, że posiadały minimalnie niższą średnią ocen niż inni, to miały dodatkowe punkty za działalność naukową, sportową lub artystyczną i po zsumowaniu wszystkich punktów, uplasowały się wyżej w- rankingu. Jest to jednak całkowicie zgodne z obowiązującymi w tym zakresie uregulowaniami prawnymi.

W ocenie Rektora pozostała argumentacja skarżącego, nie uzasadnia okoliczności do przyznania dodatkowych punktów, a tym samym podwyższenia pozycji w rankingu i przyznania stypendium rektora.

W związku z powyższym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie może być rozpatrzony pozytywnie.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezasadne zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonej i wadliwej decyzji Rektora Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie z dnia 28 listopada 2023 r. w sytuacji, gdy prawidłowe było zastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. uchylenie przedmiotowej decyzji w całości i w tym zakresie orzeczenie przez organ co do istoty sprawy;

- art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym zweryfikowania przez organ, czy dane dotyczące studiów skarżącego w systemie POLON są prawidłowe i zgodne z rzeczywistym stanem faktycznym, co skutkowało odmową przyznania skarżącemu stypendium rektora na rok akademicki 2023/2024 oraz doprowadziło do błędów w ustaleniach faktycznych;

- art. 107 § 1 pkt 9 k.p.a. poprzez brak zawarcia w skarżonej decyzji pouczenia o wysokości wpisu od skargi oraz możliwości ubiegania się przez skarżącego o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy;

- art. 36 § 1 k.p.a. w zw. z art. 35 § 2 i 3 k.p.a. i art. 110 § 1 k.p.a. poprzez brak zawiadomienia skarżącego o niezałatwieniu sprawy w terminie, w sytuacji, gdy załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym winno nastąpić w sprawach wymagających postępowania wyjaśniającego w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania oraz poprzez związanie organu decyzją w sytuacji, gdy nie została ona jeszcze w ogóle doręczona skarżącemu.

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 93 ust. 4 i art. 93 ust. 6 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 11 ust. 4 i ust. 6 Zarządzenia Nr R/Z.0201- 58/2019 Rektora Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w Krakowie z dnia 15 lipca 2019 r. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że do łącznego okresu przysługiwania stypendium rektora należy wliczać semestry, w których świadczenie to jeszcze nie przysługiwało skarżącemu, jak również semestry, które odbyte zostały przed dniem wejścia w życie ww. ustawy, co skutkowało odmową przyznania skarżącemu stypendium rektora w roku akademickim 2023/2024.

III. Błędy w ustaleniach faktycznych, a to przyjęcie przez organ, że wszystkie semestry studiów skarżącego, które zostały ujawnione z systemu POL-on, powinny być brane pod uwagę przy wyliczeniu liczby semestrów w oparciu o art. 93 ust. 4 ww. ustawy i regulamin stypendialny.

W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego wraz z opłatą skarbową uiszczoną od udzielonego pełnomocnictwa wg norm przepisanych.

Dodatkowo skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z Regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń dla studentów Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie w celu wykazania faktu: zasad przyznawania stypendium rektora przez organ stanowiących naruszenie prawa oraz podsumowanie przebiegu studiów skarżącego z systemu POL-on w celu wykazania faktu: przebiegu studiów skarżącego według POLON.

W uzasadnieniu obszernej skargi, skarżący rozwinął powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie istotą sporu jest zasadność odmowy przyznania skarżącemu stypendium rektora na rok 2023/2024.

Materialnoprawną podstawę działania organu administrującego stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1669 z późn. zm.), ustawa ta weszła w życie z dniem 1 października 2019 r.

W sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w brzmieniu obowiązującym od dnia 18 grudnia 2021 r. nadanym ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 2232). Zgodnie z treścią art. 16 ustawy zmieniającej, do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, jedynie w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.

Przepisy p.s.w.n., wprowadziły w art. 86 ust. 1 następujące rodzaje świadczeń dla studentów:

1) stypendium socjalne,

2) stypendium dla osób niepełnosprawnych,

3) zapomogę,

4) stypendium rektora,

5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego,

6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną.

Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 - 4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2).

Stosownie do art. 91 ust. 1 i ust. 3 p.s.w.n., stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym, przy czym stypendium to przyznaje się nie więcej niż 10% studentów na określonym kierunku studiów. Jeżeli liczba studentów jest mniejsza niż 10, stypendium rektora może być przyznane 1 studentowi.

Zgodnie z art. 93 ust. 4 p.s.w.n., łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:

1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów;

2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.

Stosownie do art. 93 ust. 5 p.s.w.n., łączny okres, o którym mowa w ust. 4, jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów.

Poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 z późn. zm.), również przewidywała w pewnym zakresie ograniczenie możliwości uzyskania świadczenia, w tym stypendium rektora dla najlepszych studentów, gdyż art. 184 ust. 5 tej ustawy, przewidywał że studentowi, który, po ukończeniu jednego kierunku studiów, kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat.

Zdaniem organu, skoro w roku akademickim 2023/2024 przypada łącznie 14. i 15. rozpoczęty przez skarżącego semestr studiów, to w świetle art. 93 ust. 4 ustawy stypendium mu nie przysługuje, bowiem studiował większą liczbę semestrów niż okresy wymienione w art. 93 ust. 4 i 5. Na tej podstawie organ uznał, że skarżący nie ma prawa do przyznania stypendium, co skutkowało wydaniem decyzji odmownej.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że brak jest podstaw do wliczania do okresu przysługiwania studentom świadczeń, o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., okresów, w których przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli te świadczenia nie były przez studenta pobierane, możliwe jest ich wliczanie jedynie wówczas, jeżeli student świadczenie pobierał.

Zauważyć należy, że zaliczanie okresów przysługiwania jedynie możliwości ubiegania się o świadczenie na podstawie wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, w sytuacji nieistnienia takiego samego ograniczenia czasowego ich przysługiwania, jak w obecnie obowiązującej ustawie; do okresu, od którego uzależniona jest utrata prawa do świadczeń przyznawanych na podstawie p.s.w.n., prowadziłoby przede wszystkim do naruszenia zasady równości, bowiem stawiałaby w gorszej sytuacji osoby, które nie pobierały świadczeń, a nawet się o te świadczenia nie ubiegały, nie mogąc przypuszczać, że w przyszłości zostanie wprowadzone ograniczenie czasowe, od sytuacji osób, które podjęły studia po 2021 r. i mając wiedzę o wprowadzonych ograniczeniach czasowych przysługiwania świadczeń, mają możliwość podjęcia świadomej decyzji czy o te świadczenia się ubiegać lub też osób, które świadczenia takie wcześniej pobierały.

Ponadto naruszona zostałaby zasada niedziałania prawa wstecz, albowiem zaliczanie okresów przysługiwania jedynie możliwości ubiegania się o świadczenie na podstawie wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, która tego rodzaju ograniczeń czasowych nie wprowadzała, przesądzałyby o bieżącym prawie do świadczeń na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Olsztynie z dnia 29 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Ol 216/21, w Łodzi z dnia 3 listopada 2022 r., sygn. III SA/Łd 476/22, w Krakowie z dnia 5 października 2023 r., sygn. III SA/Kr 407/23 w Poznaniu z dnia 6 lipca 2023 r., sygn. II SA/Po 136/23 i z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. II SA/Po 476/23, w Szczecinie z dnia 11 kwietnia 2024 r. sygn. II SA/Sz 117/24, w Warszawie z dnia 10 maja 2024 r., sygn. VII SA/Wa 2157/23; opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Przywołując reguły intertemporalne wypracowane przez orzecznictwo i doktrynę, należy wskazać, że zasadą jest działanie ustawy nowej na przyszłość, gdyż przy braku odmiennej regulacji (a z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanym przypadku) przepisy nowe nie mogą mieć wstecznego oddziaływania (lex retro non agit). Odstępstwo od zasady niedziałania prawa wstecz, stanowiącej jeden z istotnych elementów państwa prawnego, jakkolwiek dopuszczalne (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. K 27/00, opubl. OTK 2001/2/29), nie może być domniemywane, lecz musi każdorazowo wynikać z konkretnej wypowiedzi ustawodawcy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 lipca 2023 r., sygn. II SA/Po 136/23, opubl. w CBOSA). W konsekwencji, organy administrujące, do okresu przysługiwania skarżącemu świadczeń, nie mogą wliczać okresów, w których przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli te świadczenia nie były przez studenta pobierane, a jedynie okresy pobierania świadczeń.

Należy również zauważyć, że nie sposób zrównać znaczenia wyrażenia "świadczenie przysługuje", o którym mowa w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, z wyrażeniem "przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenie". Analogiczny pogląd został wyrażony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 4082/21; z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. III OSK 3596/21; z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. III OSK 3913/21; z dnia 1 października 2021 r., sygn. III OSK 3967/21; z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. III OSK 4304/21 (opubl. w CBOSA). Powyższa wykładnia znajduje ponadto potwierdzenie w treści uzasadnień rządowych projektów ustaw. I tak, w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (druk nr VIII.2446 z dnia 5 kwietnia 2018 r.) wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". W uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej (druk nr IX.1569 z dnia 2 września 2021 r.) wskazano, że "celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy jest zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu. Obecnie okres przysługiwania świadczeń wynosi 6 lat, niezależnie od okresu trwania studiów. Proponuje się wprowadzenie regulacji przewidującej przysługiwanie świadczeń maksymalnie przez łączny okres do 12 semestrów, w tym w przypadku studiów pierwszego stopnia - do 9 semestrów, zaś w przypadku studiów drugiego stopnia - do 7 semestrów. Jednocześnie w ust. 2 proponuje się utrzymanie dotychczasowej zasady, zgodnie z którą poszczególne świadczenia przysługiwały tylko na jednym kierunku studiów – w przypadku równoczesnego kształcenia na kilku kierunkach, przy czym pozostawia się do wyboru studenta, na którym kierunku będzie otrzymywał poszczególne świadczenia. W przypadku jednolitych studiów magisterskich, które zgodnie z przepisami prawa trwają 11 albo 12 semestrów, proponuje się wydłużenie okresu przysługiwania świadczeń o 2 semestry. Zmiana ta korzystnie wpłynie przede wszystkim na wsparcie kształcenia na kierunkach medycznych trwających zazwyczaj 6 lat. Przepis w zaproponowanym brzmieniu zapewni studentom tych kierunków, analogicznie do przypadku studentów kształcących się na studiach trwających do 5 lat, możliwość pobierania stypendiów i zapomóg do czasu ukończenia studiów, także w przypadku wydłużenia okresu ich trwania o rok, np. w związku ze skorzystaniem z prawa do urlopu od zajęć. Ponadto - w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń - proponuje się doprecyzowanie okresów przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Wyrażenie »rozpoczęty semestr« występujące w tym przepisie należy traktować jako pełny semestr, bez względu na to, czy kształcenie trwało przez okres całego semestru czy krócej. Zgodnie z intencją projektodawcy nie będzie miało znaczenia, czy kształcenie trwało miesiąc czy dłużej, co wyraża jednoznacznie użyte w projektowanym przepisie sformułowanie »każdy rozpoczęty semestr«. Wskazany semestralny sposób liczenia okresu przysługiwania świadczeń jest przy tym spójny z terminologią określoną w art. 93 ust. 4 i 5 ustawy. Nieuwzględnianie przy ustalaniu okresu przysługiwania świadczeń okresu kolejnych studiów pierwszego stopnia odbywanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera lub równorzędnego jest uzasadnione ze względu na art. 93 ust. 3 pkt 2 ustawy w projektowanym brzmieniu, który stanowi, że świadczenia nie przysługują studentowi posiadającemu wymieniony tytuł zawodowy". Zatem również z tych uzasadnień nie wynika, aby celem ustawodawcy miało być wliczanie do okresu przysługiwania studentom świadczeń, o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., okresów, w których studentowi przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli te świadczenia nie były przez studenta pobierane, a jedynie te okresy, w których student świadczenia pobierał.

O tym natomiast, że wyrażenia "świadczenie przysługuje" nie należy również utożsamiać z wyrażeniem "posiada status studenta", świadczy konstrukcja przepisów p.s.w.n. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy, osoba posiadająca status studenta może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia, ponieważ sam status studenta nie powoduje automatycznie powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, art. 87 ustawy wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 ustawy warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 ustawy warunki przyznania zapomogi, art. 91 ustawy warunki stypendium rektora, a art. 359 ustawy warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi posiadać status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 lipca 2023 r., sygn. III SA/Gl 667/22, opubl. w CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie organ administrujący, badając zaistnienie przesłanek przyznania stypendium rektora, wliczył cały okres studiowania przez skarżącego. Nie ustalił jednak, przez ile semestrów pod rządami ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, skarżącemu przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie, świadczenia nie były jednak przez studenta pobierane. Konsekwencją błędnej wykładni art. 93 ust. 4 p.s.w.n. była odmowa przyznania skarżącemu stypendium rektora tylko z tego powodu, że posiada status studenta przez czas dłuższy niż wynoszą okresy wskazane w art. 93 ust. 4 p.s.w.n. Organy dopuściły się także naruszenia przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) poprzez niezebranie dowodów umożliwiających ocenę możliwości otrzymania przez skarżącego stypendium rektora i wadliwe, niepełne ustalenia faktyczne, co do spełnienia warunków otrzymania tego świadczenia. Te bowiem pozostają w ścisłym związku ze sposobem rozumienia normy materialnoprawnej. Oczywistym jest bowiem, że sposób rozumienia prawa materialnego determinuje zakres postępowania dowodowego i wyjaśniającego w sprawie. W niniejszej sprawie w konsekwencji błędu interpretacyjnego organy administrujące zaniechały realizacji ciążących na nich obowiązków.

Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 Sąd w pkt I sentencji wyroku, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. O kosztach postępowania w pkt II sentencji, Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.