Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 651/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2024 poz 421
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] listopada 2023r. nr [...], postępowanie [...].


UZASADNIENIE

W dniu [...].08.2023r. M. J. wystąpiła z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na wnuczkę J. S.[...], na okres świadczeniowy trwający od

[...].06.2023 r. do [...].05.2024 r. Do wniosku dołączyła postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...].07.2023 r., sygn. akt III Nsm 390/23, w którym Sąd powierzył jej pieczę bieżącą nad dzieckiem.

W dniu [...].08.2023r. do wnioskodawczyni skierowano wezwanie do uzupełnienia wniosku i nadesłania zaświadczenia z Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie albo od innego organizatora pieczy zastępczej, które potwierdza umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, wraz z datą umieszczenia.

W dniu [...].08.2023 r. M. J. przesłała pismo wyjaśniające za pośrednictwem POG, jednak nie dołączyła do niego żadnych dodatkowych dokumentów.

Decyzją z dnia [...].11.2024 r., znak: [...] (postępowanie nr [...]), Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2023r., poz. 810) orzekło o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od [...].06.2023r. do [...].05.2024r. na dziecko J. S.[...], uzasadniając, iż na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalono, że wnioskodawczyni nie należy do osób, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, zgodnie z którym, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli wystąpił do sądu opiekuńczego z wnioskiem o przysposobienie dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, dyrektorowi domu pomocy społecznej, rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej, albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego.

W odwołaniu z dnia [...].11.2024r. od powyższej decyzji, M. J. podniosła, iż wnuczka od sierpnia 2023 r. przebywa pod jej opieką. Podkreśliła też, że w postanowieniu Sądu, które załączyła do wniosku, widnieje informacja, iż jest osobą uprawnioną do pobierania świadczeń na wnuczkę. Oświadczyła również, że złożyła zarówno wniosek o ustanowienie pieczy zastępczej, jak również o umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej, co podyktowane było chęcią jak najszybszego opuszczenia przez wnuczkę domu dziecka, ponieważ postępowanie w sprawie o ustanowienie pieczy zastępczej toczy się szybciej.

W dniu [...].01.2024r. odwołująca przesłała pismo na portalu POG, do którego dołączyła postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...].12.2023 r., sygn. akt III Nsm 390/23, w którym sąd ograniczył władzę rodzicielską nad dzieckiem: J. S.[...] i umieścił ją w rodzinie zastępczej w osobie M. J.. Dodatkowo, w dniu [...].02.2024 r. odwołująca przesłała zaświadczenie z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej od [...].12.2023 r.

W dniu [...].02.2024r. M. J. złożyła nowy wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko: J. S.[...], na okres świadczeniowy trwający od [...].06.2023r. do [...].05.2024r. W wyniku jego rozpatrzenia, informacją z dnia

[...].02.2024r., znak sprawy: [...], postępowanie nr [...], poinformowano zainteresowaną, iż zostało przyznane prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko: J. S.[...], na okres od [...].02.2024 r. do [...].05.2024 r. Decyzją wydaną w dniu [...] marca 2024r. organ zmienił okres przyznanego informacją/decyzją z dnia [...].02.2024 r. świadczenia wychowawczego i przyznał je od [...].12.2023 r. do [...].05.2024 r.

W dniu [...].05.2024 r. Prezes ZUS Oddział w B. , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 421), wydał decyzję znak: [...], postępowanie nr [...], o umorzeniu postępowania odwoławczego, z odwołania z dnia [...].11.2023r. od decyzji z dnia [...].11.2023r. odmawiającej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2023/2024 na dziecko.

W uzasadnieniu decyzji orzekający organ wskazał, że roszczenie wnioskodawczyni zostało zaspokojone w całości poprzez wydanie informacji z dnia [...].02.2024r., w sprawie: [...], postępowanie [...] o przyznaniu świadczenia na dziecko, w uwzględnieniu wniosku z dnia [...].02.2024 r.

W skardze do Sądu M. J. zaskarżyła decyzję Prezesa ZUS Oddział w [...] z dnia [...].05.2024 r. podnosząc, iż wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego złożyła w dniu [...].08.2023 r., a dziecko przebywa pod jej opieką od [...].08.2024 r. Skarżąca wskazała na postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...].07.2023 r., sygn. akt III Nsm 390/23, zgodnie z którym należą się jej wszystkie świadczenia, do których uprawnione jest dziecko.

Skarżąca zwróciła uwagę, że rodzice nigdy nie interesowali się dzieckiem (ojciec obecnie nie żyje) i nie łożyli na jego utrzymanie, natomiast ZUS odmówił przyznania świadczenia uznając wniosek za bezpodstawny i umorzył postępowanie twierdząc, że od grudnia 2023r. otrzymuje świadczenie na dziecko, ponieważ od [...].12.2023 r., została uznana jako rodzina zastępcza spokrewniona, dlatego niniejsza skarga dotyczy okresu od [...] sierpnia 2023 r. do [...] listopada 2023 r. włącznie.

W odpowiedzi na skargę Prezesa ZUS Oddział w [...] wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 powyższej ustawy wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga w niniejszej sprawie podlega uwzględnieniu. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona także stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) wykazała bowiem, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne naruszają przepisy postępowania i prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a zatem należało je wyeliminować z obrotu prawnego.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja z dnia [...].05.2024 r. Prezesa ZUS Oddział w [...], działającego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 421) o umorzeniu postępowania odwoławczego, wszczętego odwołaniem z dnia [...].11.2023 r. od decyzji z dnia [...].11.2023 r. odmawiającej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2023/2024 na dziecko z uzasadnieniem, iż roszczenie wnioskodawczyni zostało zaspokojone w całości poprzez wydanie informacji z dnia [...].02.2024 r., w sprawie: [...], postępowanie [...] o przyznaniu świadczenia na dziecko, w uwzględnieniu wniosku z dnia [...].02.2024 r.

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że w sprawach o świadczenie wychowawcze organy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działają jako organy administracji publicznej w sposób władczy rozstrzygając o prawach i obowiązkach obywatela. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do tego świadczenia wymaga przeprowadzenia postępowania administracyjnego i wydania decyzji administracyjnej, zaś z mocy art. 28 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w przypadku, gdy przepisy tego aktu nie regulują danej kwestii związanej z postępowaniem w sprawach o świadczenie wychowawcze stosuje się wprost przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

W sprawie jest poza sporem, że skarżąca w dniu [...].08.2023 r. wystąpiła z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na dziecko J. S.[...], na okres świadczeniowy trwający od [...].06.2023 r. do [...].05.2024 r. Odmowna decyzja z dnia [...].11.2024 r. została przez nią zaskarżona w całości odwołaniem z dnia [...].11.2023 r. i pomimo toczącego się w sprawie postępowania (litis pendentio), organ orzekł ponownie w I instancji (w odpowiedzi na wniosek z dnia [...].02.2024 r.), informacją z dnia

[...].02.2024 r., o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko: J. S.[...], najpierw na okres od [...].02.2024 r., a następnie w wyniku zmiany decyzji (decyzją z [...].03.2024 r.) na okres od [...].12.2023 r. do [...].05.2024 r., tj. od miesiąca umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej. Następnie decyzją z dnia [...].05.2024 r. Prezes ZUS Oddział w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia [...] lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci orzekł o umorzeniu postępowania odwoławczego, wszczętego odwołaniem z dnia [...].11.2023 r. od decyzji z dnia [...].11.2023r. odmawiającej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2023/2024 na dziecko, z pierwszego wniosku wskazując, że roszczenie wnioskodawczyni zostało zaspokojone w całości poprzez wydanie informacji z dnia [...].02.2024 r. (zmienionej decyzją z 14. 03. 2024r.) o przyznaniu świadczenia na dziecko, w uwzględnieniu wniosku z dnia [...].02.2024 r.

Nie można jednak uznać zaspokojenia roszczenia wnioskodawczyni zawartego we wniosku wszczynającym postępowanie w dniu [...].08.2023r., przyznając prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko: J. S.[...], na okres od [...].12.2023 r. do [...].05.2024 r., gdy ów wniosek dotyczył pełnego okresu rozliczeniowego (od [...].06.2023r. do [...].05.2024r.) i w tym też zakresie winien być rozpoznany. Dodatkowo, równoległe prowadzenie odrębnego postępowania w tej samej sprawie, pomiędzy tymi samymi stronami i w tożsamym stanie faktycznym i prawnym doprowadziło do wydania dwóch różnych rozstrzygnięć za część okresu świadczeniowego- od 1. 12. 2023r. co rażąco naruszało prawo. Dotyczy to jednak decyzji, która nie jest przedmiotem skargi.

Istota sporu sprowadza się więc do oceny, czy w realiach sprawy zostały spełnione przesłanki do umorzenia postępowania odwoławczego. Zmierzając do rozstrzygnięcia tego sporu przede wszystkim należy wskazać, że zgodnie z powołanym art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., stanowiącym podstawę zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie odwoławcze. Na tle tego przepisu w literaturze przedmiotu i orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że tego rodzaju rozstrzygnięcie zapada, gdy organ odwoławczy ustali, iż postępowanie odwoławcze jest bezprzedmiotowe, a sytuacja ta wystąpi m. in. wówczas, gdy odpadnie przedmiot postępowania np. na skutek realizacji wnioskowanego uprawnienia w całości (zob. np. W. Chróścielewski, J. P. Tarno, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2016, s. 179, R. Hauser, W. Piątek, A. Skoczylas [w:] K. Celińska-Grzegorczyk, R. Hauser, W. Piątek, W. Sawczyn, A. Skoczylas, Postępowanie administracyjne, sądowoadministracyjne i egzekucyjne, Warszawa 2013, s. 103, a także wyrok NSA z 5 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 942/05, ONSAiWSA 2007, nr 2, poz. 50). Jednak taka sytuacja nie zachodzi, gdy doszło do realizacji wniosku w częściowym zakresie tj. ograniczonym w czasie, na który przyznano uprawnienie w stosunku do żądania wniosku. Nie ma bowiem wątpliwości, że wniosek wszczynający postępowanie dotyczył przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres od [...].06.2023 r. do [...].05.2024 r., podczas gdy jako podstawę umorzenia postępowania uczyniono realizację uprawnienia za okres od [...].12.2023 r. do [...].05.2024 r., tj. od miesiąca umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej.

Zwrócić jednak należy uwagę, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...].07.2023 r., sygn. akt III Nsm 390/23, powierzono skarżącej pieczę bieżącą nad dzieckiem. Bezspornym jest również to, że w wykonaniu wspomnianego orzeczenia strona sprawowała nad tym dzieckiem faktyczną opiekę w okresie, na który sporne świadczenie nie zostało przyznane. Fakt ten nie był bowiem w żaden sposób kwestionowany przez orzekające w sprawie organy, a materiał dowodowy nie wskazuje na istnienie jakichkolwiek okoliczności mogących mu przeczyć. Wyłączną przyczyną odmowy przyznania uprawnienia do przedmiotowego świadczenia, było natomiast przyjęcie założenia, że skarżąca nie mieści się w kręgu osób uprawnionych, których katalog określono w art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Jest to z punktu widzenia wykładni funkcjonalnej przepisów naruszenie prawa materialnego.

Rozpoznając niniejszą sprawę organ dopuścił się następujących naruszeń procedury administracyjnej.

- rozpoznawał dwa wnioski za ten sam okres świadczeniowy. Doprowadzenie do rozpoznania drugiego wniosku w tej samej sprawie rażąco narusza przepisy,

- nie zmodyfikował okoliczności w sprawie z pierwotnego wniosku, będących następstwem postanowienia SR z [...].12.2023 r. o spokrewnionej rodzinie zastępczej, a okoliczności z tym związane rozpoznawał w ramach drugiego wniosku w tej samej sprawie,

- w następstwie rozpoznania drugiego wniosku wydał najpierw informację, którą zmodyfikował decyzją, nazywając modyfikację informacji/decyzji (czyli w zasadzie nie wiadomo jaki akt wydał [...].02.2024 r.)

- zaskarżoną decyzją z 29 05 2024r. umorzył postępowanie z powodu wydania decyzji z [...].02.2024 r., nie wspominając o decyzji weryfikującej z [...].03.2024 r. W uzasadnieniu wskazał, że umarza postępowanie, bo przyznano świadczenie lecz nie przyznano tego świadczenia za cały wnioskowany okres z wniosku z [...].08.2023 tylko od [...].12.2023 r.,

- prawidłowo załatwiając sprawę Organ II instancji powinien albo zmienić decyzję z

[...].11.2023r. uwzględniając zmienione okoliczności faktyczne albo zapytać wnioskodawczynię czy podtrzymuje odwołanie i w jakiej części, skoro świadczenia za część okresu wypłacono,

- brak rozstrzygnięcia organu odwoławczego w części za którą organ I instancji nie przyznał świadczenia od [...].06.2023 r. do [...].11.2023 r.,

Organ powinien najpierw załatwić pierwszy wniosek a tu przez czynności następcze dotyczące drugiego wniosku, weryfikował okoliczności dotyczące pierwszego wniosku i to w sposób niepełny.

Dokonując oceny legalności aktu I instancji z punktu widzenia przepisów materialnoprawnych trzeba wskazać, że zgodnie z treścią przywołanego unormowania, świadczenie wychowawcze przysługuje: (1) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, albo (2) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu opiekuna faktycznego, albo (3) opiekunowi prawnemu dziecka, albo (4) dyrektorowi domu pomocy społecznej, albo (5) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej lub dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Natomiast opiekun faktyczny dziecka to osoba faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka (art. 2 pkt 10).

Zdaniem organów orzekających w sprawie skarżąca nie jest żadną z tych osób, albowiem w okresie od [...] sierpnia 2023 r. do [...] listopada 2023 r. nie była wobec wnuczki rodziną zastępczą, a równocześnie nie była dla niej opiekunem prawnym, ani opiekunem faktycznym. W tych ramach - jak wynika expresis verbis z treści decyzji pierwszoinstancyjnej - przyjęto, że w świetle art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, pod pojęciem opiekuna faktycznego należy rozumieć osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jednak tylko wówczas, gdy wystąpiła z wnioskiem do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka - co nie miało w sprawie miejsca.

Pozostaje poza sporem, że w oznaczonym wyżej okresie, skarżąca nie była dla wnuczki rodziną zastępczą, ani opiekunem prawnym. Kluczowe znaczenie ma natomiast zagadnienie, czy była dla tego dziecka opiekunem faktycznym w rozumieniu w art. 4 ust. 2 pkt 2 tej powołanej ustawy. Orzekające w sprawie organy udzieliły na to pytanie odpowiedzi przeczącej dokonując literalnej wykładni powyższej normy, w powiązaniu z art. 2 pkt 10 cytowanej regulacji.

W ocenie Sądu stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę. Należy odnotować, że powyższa kwestia była już wielokrotnie przedmiotem rozważań sądów administracyjnych i chociaż w niektórych orzeczeniach akceptowały one rozwiązanie, jakie zastosowały w niniejszej sprawie organy (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 16 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 566/23, publ. Lex nr 3644997), to jednak w zdecydowanej większości przypadków opowiadały się za potrzebą takiej wykładni przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która uwzględnia konstytucyjnie zagwarantowane prawa jednostki (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 4 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 2140/18, publ. Lex nr 3022467, z 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2707/17, publ. Lex nr 2740596 oraz z 1 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 203/19, publ. Lex nr 2778919, a także wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z 21 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 984/23, publ. Lex nr 3644939, w Łodzi z 13 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 867/23, publ. Lex nr 3664298 oraz w Krakowie z 9 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1140/17, publ. Lex nr 2406160, w Warszawie z 29 grudnia 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 833/16, publ. Lex nr 2205003, czy tutejszego Sądu: z 3 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 82/24, publ. Lex nr 3735776). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni przychyla się do wyrażonego w tych orzeczeniach stanowiska, gdzie położono akcent na to, że świadczenie wychowawcze ma za zadanie częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego podstawowych potrzeb życiowych. Charakter i cel tego świadczenia powinny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Służy ono bowiem zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę, a co za tym idzie skierowane jest do podmiotów, które opiekę nad dzieckiem sprawują. W tym kontekście, wykładnia językowa art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która legła u podstaw zaskarżonej decyzji nie da się pogodzić z celem świadczenia wychowawczego sformułowanym w treści ust. 1 tego przepisu. Do konkluzji takiej prowadzi także zakres obowiązków państwa wobec dzieci wyznaczony w art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, gdzie wskazano, iż Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka, a każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją. Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych. W ustawie zasadniczej nie ograniczono się więc jedynie do zapewnienia dziecku ochrony, ale przewidziano nadto prawo żądania od organów władzy publicznej opieki i pomocy. Pomoc władz publicznych jest szczególnie niezbędna w przypadku dziecka pozbawionego opieki rodzicielskiej, stąd powołany art. 72 ust. 2 Konstytucji nakłada na władze tego rodzaju obowiązek (patrz: W. Skrzydło, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Lex 2013 wyd. VII, uwagi do art. 72).

Oznacza to, że osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka, której państwo powierzyło pieczę nad jego wychowaniem i rozwojem, ma prawo skutecznego domagania się od tego państwa pomocy w sprawowaniu opieki, w tym również pomocy materialnej zmierzającej do przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Formą sprawowania bieżącej pieczy wobec dziecka, nad którym nie sprawują pieczy jego rodzice, jest tzw. piecza alternatywna wobec rodzicielskiej, a państwo powinno zapewnić takiemu dziecku opiekę zastępczą. Wszystko to prowadzi do wniosku, że niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego wyłącznie do tych spośród faktycznie opiekujących się dzieckiem, które wystąpiły do sądu opiekuńczego o przysposobienie dziecka, przy pominięciu tych, które na mocy orzeczenia sądu opiekuńczego wykonują bieżącą pieczę nad dzieckiem. Rozwiązanie takie koliduje również z postanowieniami Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., a ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską 30 kwietnia 1991 r. (Dz. U. z 1991 r. nr 120, poz. 526). Akt ten w art. 20 określa mianowicie, że dziecko pozbawione czasowo lub na stałe swego środowiska rodzinnego lub gdy ze względu na swoje dobro nie może pozostawać w tym środowisku, będzie miało prawo do specjalnej ochrony i pomocy ze strony państwa. Z kolei w art. 3 ust. 1 ustalono, iż wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. W myśl art. 27 ust. 3 Konwencji, państwa, zgodnie z warunkami krajowymi oraz odpowiednio do swych środków, będą podejmowały właściwe kroki dla wspomagania rodziców lub innych osób odpowiedzialnych za dziecko w realizacji tego prawa oraz będą udzielały, w razie potrzeby, pomocy materialnej oraz innych programów pomocy, szczególnie w zakresie żywności, odzieży i mieszkań (Konwencji). Przepisy te, jako pochodzące z ratyfikowanej i należycie ogłoszonej umowy międzynarodowej, stanowią z mocy art. 91 ust. 1 Konstytucji RP część krajowego porządku prawnego i są bezpośrednio stosowane.

Zważywszy treść wszystkich powołanych wyżej unormowań należy stwierdzić, że literalna wykładnia art. 4 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w zakresie, w jakim wyznacza kryteria podmiotowe prawa do świadczenia wychowawczego, które w okolicznościach niniejszej sprawy nie gwarantują realizacji celów sformułowanych w tych regulacjach konstytucyjnych i konwencyjnych, nie daje zadowalających wyników. Interpretacja taka koliduje nadto z art. 2 oraz art. 32 ust. 2 ustawy zasadniczej określającymi, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej oraz, że wszyscy są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne a nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Chociaż przy tym nie budzi zastrzeżeń możliwość wprowadzenia odstępstwa od zasady równości podmiotów, które charakteryzują się wspólną istotną cechą, to owo zróżnicowanie, aby było dopuszczalne, powinno opierać się o jasno sformułowane kryterium, które stanowi jego podstawę, przy czym kryterium takie musi pozostawać w bezpośrednim związku z celem i zasadniczą treścią przepisów, w których zawarta jest owa wartościująca norma.

Tymczasem w ocenie Sądu wymogu tego nie spełnia norma prawna wyprowadzona w drodze wykładni językowej z przepisów art. 4 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, gdyż wykluczenie z grona uprawnionych do świadczenia wychowawczego tych osób, które sprawują faktyczną pieczę nad dzieckiem na mocy stosownego orzeczenia sądu, pozostaje w sprzeczności z celem świadczenia wychowawczego sprowadzającym się do częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Wypada dodać, że w judykaturze akcentuje się również, iż zakres działań podejmowanych względem dziecka w rodzinie biologicznej nie różni się od tego, który występuje w ramach pieczy ustanowionej przez sąd powszechny, a skoro tak, również uprawnienia osób sprawujących tę opiekę powinny być analogiczne.

Zaprezentowany wyżej pogląd znalazł wyraz także w całym szeregu innych orzeczeń, w tym między innymi w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach: z dnia 25 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 700/21, publ. Lex nr 3216217, z 18 września 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 654/20, publ. Lex nr 3062484, z 25 stycznia 2023r., sygn. akt 1716/22, publ. Lex nr 3480280 czy z 15 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gl 1735/23, publ. Lex nr 3697963). Podzielając to stanowisko, skład orzekający w niniejszej sprawie uwzględnił skargę i przyjął jako wzorzec kontroli legalności kwestionowanego przez stronę aktu przepisy art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 1, art. 20 i art. 27 Konwencji o prawach dziecka, uznając za zasadne bezpośrednie zastosowanie tych unormowań.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Po uchyleniu decyzji organ powinien zwrócić się do strony czy w związku z przyznaniem świadczenia od [...].12.2023 r. do [...].05.2024 r. podtrzymuje odwołanie w odniesieniu do całej decyzji i stosownie do stanowiska skarżącej rozstrzygnąć sprawę.

Organ w odpowiedzi na skargę napisał, że wydał decyzję za ten okres za który nie przyznano świadczenia ale nie wiadomo czy odnosi się to do pierwotnego wniosku z

6.08.23 r. czy drugiego, a poza tym wniosek obejmował początek domagania się świadczenia od [...].06.2023 r. a nie jak pisze organ w odpowiedzi na skargę, że od [...].08.2023 r. W tym zakresie powinien również zwrócić się do strony z zapytaniem o stanowisko w świetle wydania kolejnej decyzji, czy została ona zaskarżona czy jest ostateczna.

Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności orzeczono jak w sentencji.