Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 369/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Oświata
Rzemiosło
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 122
journal: Dz.U. 2020 poz 910
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - tj
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,  art. 135,  art. 200
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.) Protokolant specjalista Agnieszka Wita-Łyskawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2021 r. sprawy ze skargi "A" sp.j. w J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. (dalej jako organ, organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z [...] r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania spółce A sp. j. z siedzibą w J. (dalej jako strona, spółka, skarżąca) dofinansowania z tytułu nauki zawodu młodocianego M. Z..

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Prezydent Miasta R. decyzją z [...]r. (doręczoną stronie

w dniu [...]r.) odmówił stronie przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika M. Z.. Organ ten wskazał, że spółka nie może otrzymać wnioskowanego dofinansowania, ponieważ młodociany pracownik został skierowany i przystąpił do niewłaściwego egzaminu - zdał egzamin czeladniczy, zamiast egzaminu zawodowego. Cytując treść art. 122 ust. 1 pkt. 2 Prawa oświatowego, organ podniósł, że pracodawcy przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, gdy ukończył ona naukę zawodu

i zdał odpowiedni egzamin. Organ wskazał, że w dacie zawarcia z M. Z. umowy o pracę celem przygotowania zawodowego - nauki zawodu wędliniarza ([...]r.) spółka nie posiadała statusu rzemieślnika, a przepisy przejściowe do ustawy 31 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia obciążeń regulacyjnych, na mocy których dokonano zmiany ustawy o rzemiośle, powodującej możliwości uznania spółki jawnej za rzemieślnika, nakazywały młodocianym, którzy przed dniem wejścia w życie ww. nowelizacji rozpoczęli przygotowanie zawodowe u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem w rozumieniu art. 2 zmienianej ustawy o rzemiośle, do zdania egzaminu kończącego naukę zawodu zgodnie z dotychczasowymi zasadami dotyczącymi młodocianych zatrudnionych w pracodawcy nie będącego rzemieślnikiem.

Od powyższej decyzji, w terminie ustawowym (29 grudnia 2020r.), odwołanie wniosła spółka.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po zapoznaniu się

z aktami sprawy ustaliło, że [...]r. pomiędzy spółką a M. Z. została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego - nauki zawodu wędliniarza. W umowie ustalono okres nauki zawodu na 36 miesięcy od [...] r. do [...] r. i określono, że ww. nauka będzie kończyła się egzaminem czeladniczym złożonym przed Komisją Egzaminacyjną Izby Rzemieślniczej. W umowie także wskazano jako instruktora praktycznej nauki zawodu Pana A. N. legitymującego się: dyplomem mistrza w rzemiośle rzeźnictwo i wędliniarstwo (z [...]r.) oraz zaświadczeniem o ukończeniu kursu pedagogicznego. W dniu [...]r. młodociany pracownik M. Z. zdał egzamin czeladniczy w rzemiośle (zawodzie) wędliniarz przed Komisją Egzaminacyjną izby Rzemieślniczej oraz Małej i Średniej Przedsiębiorczości w K.. Po zakończeniu przez młodocianego pracownika nauki zawodu spółka jako pracodawca 15 października 2020 r. złożyła wniosek o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.

Organ dokonał wykładni przepisów art. 122 Prawa oświatowego w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy o pracę, jak i w dacie rozpatrywania wniosku o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Wskazał organ, że dla skuteczności wniosku niezbędne jest spełnienie łącznie przesłanek wynikających z tego przepisu, a jedną z nich jest zdanie przez pracownika odpowiedniego egzaminu – zawodowego bądź czeladniczego. To jaki egzamin młodociany winien zdać zależne jest od tego, czy naukę odbywał

u rzemieślnika, czy u podmiotu niebędącego rzemieślnikiem. W niniejszej sprawie spółka nie posiadała przymiotu rzemieślnika w rozumieniu ustawy o rzemiośle

w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2020 r. Za rzemieślnika spółka mogła być uznana dopiero od 1 stycznia 2020 r. W myśl jednak art. 73 ust. 10 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia obciążeń regulacyjnych (Dz.U. z 2019r., poz. 1495) - na podstawie której dokonano od

1 stycznia 2020r. ww. zmiany w ustawie o rzemiośle - młodociani, którzy przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy rozpoczęli przygotowanie zawodowe u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem w rozumieniu art. 2 ustawy zmienianej w art. 6.

w brzmieniu dotychczasowym, który po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy stał się rzemieślnikiem w rozumieniu art. 2 ustawy zmienionej w art. 6. w brzmieniu nadanym niniejsza ustawa, kontynuują to przygotowanie zawodowe oraz zdają egzaminy zgodnie z dotychczasowymi zasadami dotyczącymi młodocianych zatrudnionych

u pracodawców niebędących rzemieślnikami.

Spółka w chwili zawarcia z M. Z. umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego ([...]r.) i aż do [...]r. nie mogła być uznana za rzemieślnika. Zważywszy na wyżej cytowany art. 73 ust. 10 ustawy nowelizującej okoliczność, ewentualnej zmiany statusu Spółki w trakcie trwania nauki zawodu, prowadzonej wobec młodocianego pracownika, nie mogła mieć wpływu na zmianę sposobu zdawania egzaminu kończącego naukę przez M. Z..

W związku z przytoczonym wyżej przepisem, zważywszy art. 122 ust. 1 pkt. 1 i 2 powoływanej ustawy (tak w brzemieniu pierwotnym i tym obowiązującym od 1 września 2019r.) ten pracownik Spółki powinien był ukończyć naukę zawodu poprzez egzamin przewidziany dla pracowników zatrudnionych przez pracodawców nie będących rzemieślnikami, tj. zgodnie z § 11 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996r. --w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, na podstawie przepisów w sprawie szczegółowych warunków

i sposobu przeprowadzania takiego egzaminu (przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną).

Zdaniem Kolegium Odwoławczego - nie miało znaczenia to, że obowiązki instruktora praktycznej nauki zawodu dla M. Z. pełnił wspólnik Spółki - Pan A. N., legitymujący się wieloletnim doświadczeniem zawodowym i odpowiednimi kwalifikacjami do szkolenia w zawodzie wędliniarza.

W przedmiotowej sprawie ustalono, że wspólnik Spółki, któremu powierzono obowiązki instruktora praktycznej nauki zawodu posiada odpowiednie kwalifikacje. Niemniej jednak wobec faktu, że spółka w dacie zawarcia umowy z młodocianym pracownikiem oraz przez znaczny okres trwania nauki zawodu nie posiadała statusu rzemieślnika, nauka zawodu M. Z. powinna była zakończyć się egzaminem zawodowym przez Okręgową Komisją Egzaminacyjną, a nie egzaminem czeladniczym.

W skardze do tutejszego Sądu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego - art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z art. 122 ust. 7 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe w brzmieniu obowiązującym od 01.09.2019 r. (nadanym ustawą z dnia 22 listopada 2018 r.

o zmianie ustawy - Prawo oświatowe, ustawie o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw, Dz.U.2018.2245), poprzez błędne zastosowanie, a także art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez błędnie niezastosowanie, ponieważ

w niniejszej sprawie w związku z zatrudnianiem przez skarżącego młodocianego M. Z. w celu przygotowania zawodowego od [...] r., a więc przed datą wejścia w życie ww. nowelizacji ustawy Prawo oświatowe i brakiem przepisów przejściowych w ww. ustawie nowelizującej, zastosowanie powinny mieć przepisy

art. 122 ust. 1 pkt 2 i ust. 7 pkt 3 ustawy Prawo oświatowe w brzmieniu przed wejściem w życie nowelizacji - tj. przed 01.09.2019 r. - według brzmienia t.j. Dz.U.

z 2019 r. poz. 1148, gdyż zgodnie z utrwaloną w orzecznictwie praktyką rozstrzygania spraw oraz utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w takiej sytuacji, kiedy brak jest przepisów przejściowych, należy stosować normę prawną względniejszą dla strony, co wynika z konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji);

- naruszenie prawa materialnego - art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a i b ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) poprzez błędną wykładnię, iż przez sformułowanie "rzemieślnik" użyte w tym przepisie należy rozumieć tylko i wyłącznie rzemieślnika w rozumieniu ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1267), tymczasem należało wziąć pod uwagę nie tylko literalne brzmienie ww. przepisu, jak w istocie uczyniły to organy, ale należało również posłużyć się dyrektywami wykładni celowościowej i systemowej

i uwzględnić, że skoro ustawodawca w art. 122 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe dopuszcza przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika pracodawcy, który sam nie posiada kwalifikacji wymaganych do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych - pod warunkiem - że kwalifikacje takie posiada osoba prowadząca zakład w jego imieniu albo osoba przez niego zatrudniona, to nie sposób przyjąć, że w art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a i b ustawy Prawo oświatowe mowa wyłącznie o rzemieślniku w rozumieniu ww. ustawy

o rzemiośle;

- naruszenie prawa materialnego - art. 122 ust. 1 pkt 2 lit. a i b ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że przystąpienie przez młodocianego do egzaminu czeladniczego, zamiast zawodowego, przekreśla możliwość uzyskania dofinansowania przez pracodawcę niebędącego rzemieślnikiem, podczas gdy

w dotychczasowym orzecznictwie ukształtowała się rozszerzająca wykładnia przepisów o dofinansowaniu — na gruncie poprzednio obowiązującego art. 70b ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (wg brzmienia: Dz.U. z 2016 r. poz. 1943, t.j.) oraz tożsamo brzmiącego przepisu art. 122 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe (przed 01.09.2019 r.), zgodnie z którą w związku z brakiem spójności między treścią ww. przepisów ustawy dotyczących dofinansowania, a treścią przepisów rozporządzeń dotyczących egzaminów potwierdzających kwalifikacje zawodowe, należy przyjmować, iż spełniony zostanie warunek otrzymania dofinansowania związany ze zdaniem przez młodocianego odpowiedniego egzaminu zarówno wówczas, gdy młodociany złoży egzamin zawodowy, jak i wówczas, gdy złoży egzamin czeladniczy, wystarczające jest bowiem zdanie któregokolwiek egzaminu potwierdzającego kwalifikacje młodocianego do wykonywania zawodu;

- naruszenie prawa materialnego - art. 2 ust. 1 pkt 3 i ust. 6 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (Dz. U. z 2018 r., poz. 1267) poprzez błędne niezastosowanie w nin. Sprawie i niezasadne uznanie, że skarżący nie spełnia definicji rzemieślnika, podczas gdy rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez spółkę jawną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3 ustawy o rzemiośle, wszystkich wspólników i ich pracy własnej - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą

w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, a ponadto,

że rzemieślnikiem może być spółka jawna - i przepis ten mógł mieć zastosowanie

w niniejszej sprawie;

- naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 7a § 1 k.p.a. poprzez odebranie stronie uprawnienia do dofinansowania, mimo iż w sprawie istniały wątpliwości interpretacyjne co do treści normy prawnej art. 122 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe i wątpliwości te organ rozstrzygnął na niekorzyść skarżącego, pomimo obowiązku rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych co do treści normy prawnej na korzyść strony, a co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

- naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji zasady rozstrzygania w sposób pogłębiający zaufanie uczestników postępowania administracyjnego do obowiązującego prawa i bez uwzględnienia zasady pewności stanowionego prawa, oraz poprzez nieuzasadnione odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na podstawie zaś art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst

jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej jako ppsa), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo

w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 tj. w przypadku istnienia istotnych wad

w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl z kolei art. 134 § 1 ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi

oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie zaś z art. 135 ppsa, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd w pełni podziela ustalenia faktyczne poczynione przez organy w niniejszej sprawie, które to ustalenia były zresztą bezsporne między stronami. Prawidłowo zatem organ ustalił, że skarżąca spółka jawna zawarła [...] r. umowę

o pracę z młodocianym pracownikiem na okres do zdania egzaminu czeladniczego, nie dłużej jednak niż do dnia [...] r. W umowie także wskazano jako instruktora praktycznej nauki zawodu Pana A. N. legitymującego się: dyplomem mistrza w rzemiośle rzeźnictwo i wędliniarstwo (z [...]r.) oraz zaświadczeniem o ukończeniu kursu pedagogicznego. W dniu [...]r. młodociany pracownik M. Z. zdał egzamin czeladniczy w rzemiośle (zawodzie) wędliniarz przed Komisją Egzaminacyjną izby Rzemieślniczej oraz Małej i Średniej Przedsiębiorczości w K.. Po zakończeniu przez młodocianego pracownika nauki zawodu spółka jako pracodawca 15 października 2020 r. złożyła wniosek o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Te ustalenia Sąd w pełni podziela.

Niemniej jednak stan faktyczny sprawy wymaga pewnego uzupełnienia

w zakresie spełnienia przez skarżącą spółkę przesłanek uznania za rzemieślnika

w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (tekst jedn.

Dz. U. z 2020 r., poz. 2159). Konieczność poczynienia tych ustaleń jest następstwem przyjętej przez Sąd odmiennej od dokonanej przez organy interpretacji przepisów prawa materialnego, o czym w dalszej części uzasadnienia. Organ bowiem wskazał, że od 1 stycznia 2020 r. spółka mogła zostać uznana za rzemieślnika, przy czym nie zajął jednoznacznego stanowiska, czy spółka spełniła wymogi ustawowe w tym zakresie, czy też nie. W aktach sprawy znajduje się odpis aktualny z Krajowego Rejestru Sądowego, z którego wynikają nazwiska wspólników: A. N., H. N., M. Z. i E. S.. Dopiero analiza odpisu zupełnego wskazuje na fakt, że M. i E. nosiły nazwisko N., a następnie nazwiska te zostały zmienione. To może wskazywać na to, że osoby te były zstępnymi A. N., co ma istotne znaczenie z punktu widzenia art. 2 ust. 1 pkt 3 i 7 ustawy o rzemiośle w obecnym brzmieniu. W myśl tego przepisu rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez spółkę jawną,

z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, wszystkich wspólników i ich pracy własnej - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, lub spółkę jawną, jeżeli działalność gospodarcza jest wykonywana z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, przynajmniej jednego wspólnika i jego pracy własnej, pod warunkiem że pozostałymi wspólnikami są małżonek, wstępni lub zstępni wspólnika.

Spór między stronami koncentruje się na wykładni przepisów prawa materialnego. Organ bowiem uznał, że skarżąca spółka w dacie zawarcia umowy

o pracę nie była rzemieślnikiem. Nawet jeśli przymiot rzemieślnika zyskała w wyniku nowelizacji ustawy o rzemiośle, to i tak uczeń zatrudniony w celu przygotowania zawodowego winien złożyć egzamin zawodowy, a nie czeladniczy.

Skarżąca zaś stanęła na stanowisku, że niezależnie od rodzaju zdanego egzaminu skarżącej należy się zwrot kosztów kształcenia pracownika.

Wychodząc od analizy przepisów Prawa oświatowego należy wskazać, że do dnia 31 sierpnia 2019 r. (Dz. U. z 2019 r., poz. 1148) istotny dla niniejszej sprawy przepis art. 122 ust. 1 tej ustawy miał następujące brzmienie:

Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę

w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.

Przepisami regulującymi kwestie egzaminu były przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2010)

w brzmieniu obowiązującym od 19 października 2018 r. do 31 sierpnia 2019 r. Przepis § 11 ust. 2 rozporządzenia stanowił, że młodociany zatrudniony

u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w branżowej szkole

I stopnia zdaje egzamin potwierdzający kwalifikacje w zawodzie z zakresu kwalifikacji wyodrębnionej w tym zawodzie, zgodnie z przepisami w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje

w zawodzie. Z kolei z ust. 4 wynika, że młodociany zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie

z przepisami w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych.

Na mocy art. 1 pkt 55 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 2245) przepis art. 122 Prawa oświatowego zyskał następujące brzmienie:

Pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę

w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:

1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;

2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:

a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego

u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle

(Dz. U. z 2018 r. poz. 1267 i 2245 oraz z 2019 r., poz. 1495),

b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego

u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - egzamin zawodowy.

W ślad za nowelizacją Prawa oświatowego dokonano nowelizacji rozporządzenia w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. W obecnym brzmieniu § 11 ust. 2 stanowi, że młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się

w branżowej szkole I stopnia zdaje egzamin zawodowy, zgodnie z przepisami rozdziału 3b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2019 r. poz. 1481). W myśl z kolei ust. 4, młodociany zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych.

Treść powołanych wyżej przepisów prowadzi do wniosku, że dla uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia niezbędnym jest, by pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiadała kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. Ten warunek się nie zmienił w wyniku nowelizacji przepisów i poza sporem było to, że przygotowanie zawodowe prowadziła osoba spełniająca wymogi do prowadzenia przygotowania zawodowego.

Drugim warunkiem uzyskania dofinansowania jest zdanie przez młodocianego właściwego egzaminu – zawodowego bądź rzemieślniczego, właściwego ze względu na to, czy odbywa przygotowanie zawodowe u odpowiednio nie-rzemieślnika, bądź rzemieślnika.

W ocenie Sądu co do definicji rzemieślnika odnieść się należy do art. 2 ustawy o rzemiośle. Według art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle

w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy o pracę i do 31 grudnia 2019 r. (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. ,poz. 1285 ze zm) rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez:

1) osobę fizyczną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji tej osoby i jej pracy własnej, w imieniu własnym i na rachunek tej osoby - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą

w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej lub

2) wspólników spółki cywilnej osób fizycznych w zakresie wykonywanej przez nich wspólnie działalności gospodarczej - jeżeli spełniają oni indywidualnie i łącznie warunki określone w pkt 1.

W myśl z kolei ust. 6, rzemieślnikiem jest osoba, o której mowa w ust. 1.

Przepis ten został znowelizowany ustawą z dnia 31 lipca 2019 r. o zmianie niektórych ustawy w celu ograniczenia obciążeń regulacyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1495).

Przepis art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o rzemiośle w znowelizowanym brzmieniu stanowi, że rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez: spółkę jawną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, wszystkich wspólników i ich pracy własnej - jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą

w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub zgodnie

z ust. 7 przez spółkę jawną, jeżeli działalność gospodarcza jest wykonywana

z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 2 lub 3, przynajmniej jednego wspólnika i jego pracy własnej, pod warunkiem że pozostałymi wspólnikami są małżonek, wstępni lub zstępni wspólnika.

Organy wskazały, że przepis art. 73 ust. 10 omawianej ustawy nowelizującej ustawę o rzemiośle stanowi, że młodociani, którzy przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy rozpoczęli przygotowanie zawodowe u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem w rozumieniu art. 2 ustawy zmienianej w art. 6, w brzmieniu dotychczasowym, który po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy stał się rzemieślnikiem w rozumieniu art. 2 ustawy zmienianej w art. 6, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, kontynuują to przygotowanie zawodowe oraz zdają egzaminy zgodnie z dotychczasowymi zasadami dotyczącymi młodocianych zatrudnionych

u pracodawców niebędących rzemieślnikami. A skoro tak, to młodociany w niniejszej sprawie winien zdać egzamin zawodowy, a nie rzemieślniczy, bowiem rozpoczął naukę zawodu u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem.

Z tym stanowiskiem Sąd się jednak nie zgadza. Powołany wyżej przepis ustawy nowelizującej wbrew stanowisku organu, nie wywiera wpływu na przesłanki uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika. Jakkolwiek stanowi o kontynuacji zasad kształcenia i zasad zdawania egzaminu, to jednak nie dotyczy przesłanek przyznania dofinansowania kosztów kształcenia w taki sposób, jak chce tego organ. Przepis ten bowiem przewiduje kontynuację zasad kształcenia, a nie zasad przyznawania dofinansowania. Z przepisu tego nie wynika odwołanie do art. 122 Prawa oświatowego, który to reguluje warunki przyznania dofinansowania.

Przepis art. 73 ust. 10 ustawy nowelizującej nie wskazuje również daty, z którą podmioty niebędące rzemieślnikami zyskują taki przymiot. W konsekwencji nie wskazuje, że pracodawca niebędący rzemieślnikiem przed nowelizacją pozostaje tym nie-rzemieślnikiem do czasu zakończenia kształcenia młodocianego. A skoro tak, to przymiot rzemieślnika z dniem wejścia w życie nowelizacji art. 2 ustawy o rzemiośle nabyły wszystkie podmioty wymienione w znowelizowanym przepisie.

Oceny spełnienia przesłanek dofinansowania należy dokonywać

z uwzględnieniem daty złożenia wniosku o dofinansowanie, a nie daty rozpoczęcia kształcenia młodocianego. W konsekwencji jeżeli w dacie procedowania wniosku skarżący posiadał przymiot rzemieślnika, a jego uczeń zdał egzamin czeladniczy, to skarżącemu należy się dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego. Powtórzyć należy za uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2006 r., sygn.. akt I OPS 1/06, ONSA WSA 2006/3, poz. 71, iż zakaz działania prawa wstecz stanowi podstawową zasadę obowiązującą w państwach demokratycznych. Polega ona na tym, że nie należy stanowić norm prawnych, które nakazywałyby stosować nowo ustanowione regulacje prawne do zdarzeń, które wystąpiły przed wejściem w życie normy prawnej. Zasada niedziałania prawa wstecz jest dyrektywą skierowaną do organów stanowiących prawo, jak również dyrektywą interpretacyjną do organów stosujących prawo, dokonujących wykładni przepisów prawnych. Wskazana reguła stanowi podstawową zasadę porządku prawnego w państwie, opartym na założeniu, że "każdy przepis normuje przyszłość, nie zaś przeszłość". Skoro zatem nowelizacje Prawa oświatowego i ustawy o rzemiośle weszły w życie przed zakończeniem kształcenia młodocianego i przed złożeniem wniosku

o dofinansowanie, to wniosek ten winien być procedowany według przepisów

w znowelizowanym brzmieniu.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z 19 lutego 2014 r., sygn.. akt II GSK 1691/12 zawarł rozważania dotyczące stosowania nowelizowanych przepisów do stanów faktycznych ciągłych. Sąd wskazał, że w swej praktyce orzeczniczej w zakresie zasady lex retro non agit Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę na konieczność rozróżnienia pojęcia retrospektywności, zwanej też retroaktywnością pozorną od rzeczywistej retroaktywności prawa. W przypadku bowiem tej pierwszej nowo ustanowione normy nie są stosowane do zdarzeń zaistniałych przed ich wejściem w życie, ale tylko – w sposób prospektywny – modyfikują sytuację podmiotów, wprowadzając zmianę na przyszłość. Nie dochodzi zatem do retroaktywnego pogorszenia sytuacji prawnej adresatów nowo ustanowionych norm, a tym samym do naruszenia art. 2 Konstytucji (por. E. Morawska, Klauzula państwa prawnego w Konstytucji RP na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Dom Organizatora, Toruń 2003, s. 355, także wyroki TK z dnia 3 listopada 1999 r., sygn. akt K 13/99, OTK ZU 7(29)/1999, s.778 oraz z dnia 31 marca 1998 r., sygn. akt K 24/97, OTK ZU 2/1998, s.90). W ocenie TK

o retroaktywności nie można również mówić wówczas, gdy nowo ustanowione normy regulują prospektywnie następstwa tzw. zdarzeń w toku. TK stwierdził, że w sytuacji, gdy zdarzenia zapoczątkowane pod rządami dawnych przepisów mają charakter ciągły i trwają nadal, to z chwilą wejścia w życie nowych przepisów, stosuje się do nich właśnie te nowe przepisy także wyrok TK z dnia 31 marca 1998 r., sygn. akt

K 24/97, OTKZUnr2(17)/1998s. 90).

W związku z powyższym doszło do naruszenia przez organy obu instancji prawa materialnego, a to przepisu art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 3 i 7 ustawy o rzemiośle w zw. z art. 73 ust. 10 ustawy nowelizującej ustawę o rzemiośle poprzez ich błędną wykładnię.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uzupełni ustalenia faktyczne co do tego, czy skarżąca zyskała przymiot rzemieślnika w związku z nowelizacją ustawy

o rzemiośle, a następnie rozważając kwestię przyznania dofinansowania weźmie pod uwagę powołane wyżej argumenty.

Wobec powyższego Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa, zgodnie z którym sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W związku z tym, że organy obu instancji dokonały tożsamej, błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, uchylić należało również decyzję organu I instancji z mocy art. 135 ppsa.

Na podstawie art. 200 ppsa w punkcie 2 wyroku zasądzono od organu na rzecz skarżącego, którego skarga została uwzględniona, zwrot kosztów postępowania (wpis sądowy w kwocie [...] zł, koszty zastępstwa prawnego [...] zł

i opłata skarbowa od pełnomocnictwa [...] zł).