Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 555/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1255
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Sędzia WSA Wojciech Rowiński Protokolant sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 października 2024 r. sprawy ze skargi E. O. na decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej E. O. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 13 maja 2024 r., nr [...], na podstawie art. 5 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. 2023r., poz. 388 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 17 sierpnia 2021 r., nr [...], odmawiającą E.O. (dalej również: "skarżąca") potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Decyzja Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

E. O. w dniu 30 grudnia 2020 r. złożyła do Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jako tytuły upoważniające do uzyskania wymienionych statusów zainteresowana wskazała ogólnie pojętą działalność opozycyjną oraz inwigilację przez służby bezpieczeństwa.

Do wniosku Skarżąca nie dołączyła decyzji Prezesa IPN o spełnieniu warunków określonych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, w związku z czym w dniu 15 lutego 2021 r. postępowanie zostało zawieszone. Po otrzymaniu ww. decyzji postępowanie zostało podjęte w dniu 26 kwietnia 2021 r. W związku z nienadesłaniem przez Stronę dowodów działalności antykomunistycznej lub poniesionych represji w dniu 27 kwietnia 2021 r. Urząd wystąpił do IPN o kwerendę archiwalną, mającą na celu potwierdzenie działalności opozycyjnej lub poniesionych represji.

W dniu 24 maja 2021 r. IPN poinformował Urząd, że w wyniku kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu nie odnaleziono dokumentów świadczących o działalności opozycyjnej i doznanych represjach w rozumieniu art. 2 i 3 ustawy z o działaczach opozycji (...), a jedynie dokumenty, z których wynika, że E. O. od stycznia 1981 r. była członkiem Komitetu Założycielskiego "Solidarności Wiejskiej" w województwie k. oraz była delegatem na krajowy zjazd "Solidarności Wiejskiej", który miał się odbyć we wrześniu 1981 r. w P..

Po rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 17 sierpnia 2021 r., nr [...], na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy z 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. 2020r., poz. 319 ze zm.) odmówił stwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ze zgromadzonych materiałów nie wynika, że działalność Strony w latach 1980-ch spełniała kryteria z art. 2 lub 3 ustawy o działaczach. W nawiązaniu do podnoszonego przez wnioskodawczynię faktu inwigilacji przez służby bezpieczeństwa organ nadmienił, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach inwigilacja nie jest represją w rozumieniu ww. ustawy.

Wnioskodawczyni wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie kierowanym do organu wskazała na ogólne dane osób mających wiedzę i mogących potwierdzić jej udział i działania opozycyjne w stanie wojennym oraz że liczyła, iż organ to zbada. Opisała ponadto, że wywodzi się z patriotycznej rodziny i że uważa, iż ciągła inwigilacja jest szykaną powodującą ograniczenie praw i swobód obywatelskich. Jej zdaniem nawet jeśli ustawa jest w tym względzie ograniczona to za każdą tego typu sytuacją stoi człowiek.

W ramach postępowania odwoławczego organ przeprowadził postępowanie uzupełniające. W jego ramach Instytut Dziedzictwa Solidarności pismem z dnia 4 listopada 2021 r. poinformował, że nie dysponuje żadnymi informacjami na temat E. O.. Dokonano sprawdzenia strony w internetowej bazie danych projektów: "Encyklopedia Solidarności" i "katalog.bip.ipn.gov.pl", prowadzonych przez Instytut Pamięci Narodowej, a także w internetowej bazie danych projektu: "Słownik NIEZALEŻNI DLA KULTURY" prowadzonego przez Stowarzyszenie Wolnego Słowa, a także serwisie: "szukajwarchiwach.gov.pl" prowadzonym przez Narodowe Archiwum Cyfrowe, jak również w wykazie: "Elektronicznym inwentarzu archiwalnym akt spraw karnych z okresu stanu wojennego" prowadzonym przez Instytut Pamięci Narodowej na stronie internetowej: "polskiemiesiace.ipn.gov.pl/mie/wszystkie-wydarzenia/grudzien-1981". Na ww. stronach organowi nie udało się odnaleźć informacji o wnioskodawczyni dotyczących jego działalności opozycyjnej lub doznanych represjach zgodnie z ustawą o działaczach opozycji.

Decyzją Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 17 sierpnia 2021 r. nr [...] odmówiono potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z dnia 31 grudnia 2021 r.

Strona nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznania, który wyrokiem z dnia 5 maja 2022 r., sygn. akt IV SA/Po 137/22 uchylił zaskarżoną decyzję. W powyższym wyroku sąd wskazał, iż ustalenia organu co do niespełnienia przez stronę przesłanek, o których mowa w artykule 2 i 3 omawianej ustawy, były przedwczesne albowiem strona w trakcie prowadzonego postępowania wskazała osoby, które mogły mieć wiedzę na temat jej działalności opozycyjnej.

Organ pismem z dnia 13 lipca 2022 r. wezwał stronę o nadesłanie danych adresowych osób, które mogły mieć wiedzę na temat jej opozycyjnej działalności, a które zostały wymienione przez wnioskodawczynię w piśmie z dnia 9 czerwca 2021 r., oraz zwrócił się z prośbą o złożenie oświadczeń przez Pana R. Ł. oraz Pana K. S.. W odpowiedzi na zapytanie Urzędu strona wskazała, iż nie jest w stanie podać żądanych informacji umożliwiających wezwanie i przesłuchanie podanych osób w charakterze świadków i przesłuchać ich na okoliczność działalności opozycyjnej. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Organ decyzją z 28 października 2022 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 17 sierpnia 2021 r.

Strona nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 820/22 uchylił zaskarżoną decyzję zalecając ponowne przeprowadzenie postępowanie wyjaśniające, ustalenia adresów osób. które strona wskazała jako możliwych świadków i uzyskanie od nich zeznań.

Organ pismem z dnia 11.05.2023 r. zwrócił się do J. S., E. K. i A. P., którzy wedle jej oświadczenia mogą mieć wiedzę o prowadzonej przez nią działalności opozycyjnej.

Ustalono też adres K. K., który jednak zmarł [...] r. i nie udało się go przesłuchać (w aktach znajduje się jego oświadczenie z 31.08.2022 r.). Tak samo nie przesłuchano J. S., który pomimo prawidłowego dwukrotnego doręczenia wezwania nie stawił się.

Organowi nie udało ustalić się adresów: W. M. i Z. S.. Skarżąca również nie podała danych do korespondencji ww. osób.

Organ wezwał świadków do złożenia oświadczeń na piśmie. Oświadczenie takie złożył pan E. K.. Organ następnie postanowił o przesłuchaniu wszystkich świadków w postępowaniu.

Pan A. P. przesłuchany z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań zeznał do protokołu: "Poznałem ją na przełomie 1980 i 1981 r. Kontakt utrzymywaliśmy do 1989 r. Zajmowała się kolportażem, dostawała materiały od księdza W., brała udział w mszach za ojczyznę i pomagała w ich organizacji. Miała kontakty ze środowiskiem "Solidarności", zaangażowała się w 1980 r. się w tworzenie związku zawodowego rolników. Za co spotkały ją represje. Zgłaszała nam, Solidarności z P., że była inwigilowana, wzywana na przesłuchania, zastraszana. W inny sposób raczej nie była represjonowana. Pani O. brała udział w spotkaniach związkowych, propagowała idee związkowe, namawiała ludzi do wstępowania. Panowie M. P. i B. Ś. ją zauważyli wtedy i z nią współpracowali. Największe kontakty miała z J. S.. Uczestniczyła w strajkach rolniczych i jeździła na rozmowy w sprawie rejestracji NSZZ RI Solidarność. Po wprowadzeniu stanu wojennego zajmowała się kolportażem. Na wsi to były ograniczone ilości materiałów. Były to z reguły ulotki informacyjne czy wzywające do bojkotów itd., a także materiały odkłamujące historię. Wiem też, że brała udział w prowokacji podczas dożynek, zrobiła chleb otoczony drutem kolczastym. Nie pamiętam kiedy to było dokładnie. Głównie spotykałem w czasie organizacji związku i walki o jego rejestracji. Solidarność z P. wspomagała rolników. Spotykałem ją w pracach Komitetu Założycielskiego RI Solidarność do którego należała. Znałem się z ks. W., wiedziałem, że przekazuje jej materiały, dostała także od nas zadania zbierania informacji, np. o represjach itd., które moglibyśmy nagłaśniać. Sam jej materiałów nie przekazywałem."

Pan K. S. przesłuchany z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznał do protokołu: "Wszystkie informacje o działaniach p. E. mam od księdza R. W., który był proboszczem w B. , następnie od księdza J. K., Również K. K. kontaktował się z ww. księżmi, opowiadali oni p. K. K. o działalności opozycyjnej p. E. . Z opowiadań słyszeliśmy, że p. E. działała na rzecz osób internowanych. Nie mam wiedzy o innych działaniach opozycyjnych p. E. . Na pewno w "Solidarności" byli pan S. M. oraz pan F. M.. Nie żyją. Jest szansa, że współpracowali z panią E. , ale nie wiem tego na pewno. Na pewno podejmowała działania w stanie wojennym, ale dokładnie dat nie podam. Wcześniej w okresie legalnym angażowała się w działalność NSZZ RI "Solidarność". Nie mam wiedzy na temat represji ze strony służb komunistycznych."

Pan R. Ł. przesłuchany z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznał do protokołu: "11 stycznia 1981 r. odbył się pierwszy zjazd rolników w K. i została powołana Solidarność Rolników Indywidualnych. Na tym zjeździe poznałem panią O. . Zjazd był zorganizowany wraz z Solidarnością Rolniczą, pan Ś. i pan P. nas wspomogli. Ja byłem przewodniczącym zjazdu. Pani O. była bardzo aktywna na tym zjeździe, tak jak jej cała grupa z jej wsi z gminy D.., którą kierowała. Do stanu wojennego braliśmy razem udział w spotkaniach, raz zorganizowaliśmy strajk, na którym pani O. także była. J. z K. pod przywództwem o. D. zaproponowali nam utworzenie Duszpasterstwa Rolników, pod przykrywką którego prowadzona była działalność antykomunistyczna. Na spotkania duszpasterstwa chodziło tłumy ludzi, odbywały się dwa razy w miesiącu. W 1981 r. wyszedł pomysł, aby organizować ogólnopolskie dożynki w C.. Pani O. dostarczała projekty wieńców dożynkowych, jeździła także na dożynki. Jeździliśmy do niej z panem Z. K.. W 1989 r. zaangażowała się w wybory, potem nasze kontakty ustały. W duszpasterstwie nawiązywała i utrzymywała kontakty z ludźmi, była głównym działaczem na powiat P.. Kilkukrotnie byliśmy na naradzie z ks. N. chyba, nazwiska nie pamiętam, z którym kontakt nawiązała pani O. . Był to miejscowy proboszcz. Księża w tym czasie mieli lepsze informacje o sytuacji w kraju. Nie wiem nic na ten temat represji wobec pani O. ."

Pan E. K. przesłuchany z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznał do protokołu; "Nie mogę nic powiedzieć na temat działalności opozycyjnej p. O., dlatego, że jakieś spotkania były z jej mężem, tzn. to było w 1981 r., natomiast ani przed ani również po, z jej mężem nie miałem żadnych spotkań, natomiast żebym z panią E. odbywał jakieś spotkanie to nie pamiętam. Jej mąż był zaangażowany w Solidarność Rolników, bywał na zebraniach "Solidarności" RI. Nie mogę potwierdzić, że działała ani nie mogę zaprzeczyć. Z tej gminy, w której ona mieszkała po 1981 r. dla represjonowanych m.in. z mojego zakładu pracy docierały pieniądze, ale kto je zbierał na terenie to nie wiem. Wiem, że docierały przez miejscowego księdza proboszcza. Przed 1980 r. kiedy było pomaganie dla KOR-u też nie mam informacji żeby docierały z tej gminy gdzie ona mieszkała jakieś pieniądze."

W tym stanie rzeczy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 31 grudnia 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 17 sierpnia 2021 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że informacje przedstawione przez wnioskodawczynię nie pozwalają na uznanie, że spełniła ona warunki wskazane w art. 2 i 3 ustawy o działaczach opozycji. Nie wynika z nich bowiem, by prowadziła on działalność zagrożoną odpowiedzialnością karną łącznie przez okres co najmniej 12 miesięcy.

Organ wskazał, że przesłuchani przez organ świadkowie: pan A. P. oraz pan K. S. zeznali, że nie mieli bezpośredniej wiedzy o działaniach wnioskodawczyni, a słyszeli o jej działaniach od innych osób, wobec czego ich zeznania nie mogą być wystarczające do potwierdzenia prowadzenia działalności opozycyjnej przez stronę. Pan E. K. zeznał zaś, że w ogóle nie ma wiedzy o działalności pani E. O.. Pan R. Ł. potwierdził, że strona była zaangażowana podczas zjazdu "Solidarności" Rolników Indywidualnych, brała udział w spotkaniach do wybuchu stanu wojennego, która to działalność nie może być podstawą do potwierdzenia stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej, ponieważ miały miejsce w okresie legalnej działalności niezależnych ruchów związkowych, podobnie legalną działalnością było zaangażowanie strony w udział w wyborach w 1989 r., o którym wspomniał pan Ł. . Świadek potwierdził, że wnioskodawczyni brała udział w spotkaniach Duszpasterstwa Rolników, które miało prowadzić działalność antykomunistyczną pod przykrywką, w ramach których nawiązywała i utrzymywała kontakty z ludźmi. Trudno jednak działalność takiego typu uznać za aktywną działalność polityczną, zaś świadek nie podał żadnych konkretniejszych informacji o tej działalności. Organ także ponownie ocenił oświadczenie pana K. K. z dnia 31 sierpnia 2022 r., w którym stwierdził, iż strona "(...) była bardzo aktywna w działalności społecznej i patriotycznej. Brała aktywny udział w tworzeniu struktur, zebraniach uroczystościach związanych z NSZZ Solidarność RI terenie swojej wsi i gminy. (...) pomagała ludziom na wsi i w mieście w czasie stanu wojennego. Brała udział w działalności opozycji antykomunistycznej". Oświadczenie to nie wskazuje na żadne konkretne działania, które miałyby spełniać przesłanki określone ustawie. Wymienione przez świadka działania były działaniami legalnymi, wobec czego nie mogą być podstawą do potwierdzenia Stronie statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Również na działalność pani E. O. w okresie legalnej działalności "Solidarności" świadczą dokumenty odnalezione w wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej w Instytucie Pamięci Narodowej.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wniosła E. O..

W uzasadnieniu wskazała, że była obiektem zainteresowania służb bezpieczeństwa. Wskazała, że wizyty służb działały na szkodę jej rodziny. Podkreśliła, że działała ostrożnie i w tajemnicy przed rodziną, co przypłaciła zdrowiem fizycznym i psychicznym. Podważyła dokonaną ocenę zeznań świadków.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2022 r. Dz. U. poz. 329, ze zm.) zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiotem tak rozumianej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie decyzja Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 13 maja 2024 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia 17 sierpnia 2021 r., nr [...], odmawiającą E.O. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Materialnoprawną podstawą kontrolowanego rozstrzygnięcia są przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 388; dalej: "u.d.o.a.").

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. Zgodnie z przepisem art. 2 u.d.o.a. działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Do tego okresu 12 miesięcy nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Treść przepisu art. 3 u.d.o.a. przewiduje, że osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. prowadziła określone enumeratywnie w ustawie działania lub doznała wymienionych w przepisie represji, t.j.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1882), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W myśl art. 4 u.d.o.a. status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i

2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Przez dokumenty wytworzone przy udziale tej osoby, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.

Na podstawie art. 5 ust. 1 u.d.o.a. status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.

Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne jest, że Sąd rozpoznaje ją ponownie. W przedmiotowej sprawie zapadł już wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5.05.2022 r., sygn. akt IV SA/Po 137/22, w którym Sąd nakazał organowi przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego we wskazanym zakresie oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt IV SA/Po 820/22 w którym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję zalecając ponowne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego oraz ustalenie adresów osób, które strona wskazała jako możliwych świadków i uzyskanie od nich zeznań.

W związku z powyższym należy podkreślić, że zgodnie z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Działania naruszające wyrażoną w art. 153 p.p.s.a. zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie.

Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.

Rolą Sądu w niniejszej sprawie jest więc między innymi dokonanie oceny tego, czy organ zrealizował wskazania ww. wyroków o sygn. akt IV SA/Po 137/22 i IV SA/Po 820/22 i czy prawidłowo ocenił kwestię spełnienia przez skarżącą przesłanek z art. 2 i 3 u.d.o.a.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie organ nie wywiązał się w pełni z obowiązków nałożonych na niego przez Sąd w powyższych wyrokach.

W tym miejscu podkreślić należy, że przepisy art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji jest bowiem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, organ dopuścił się takiego naruszenia w powiązaniu z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. Zauważyć należy, że organy (w obu instancjach) oparły swoje rozstrzygnięcia na konstrukcji braku udowodnienia przez Skarżącą spełnienia przesłanek z art. 2 i 3 ustawy, przy czym zwłaszcza organ ponownie rozpatrujący sprawę, który przeprowadził dodatkowe postępowania dowodowe, niezasadnie zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego w stopniu pozwalającym na wszechstronne zebranie istotnego materiału dowodowego i pełne wyjaśnienie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy.

W ramach realizacji wskazań wyroku Sądu z 5.05.2022 r. organ pismem z dnia 13.07.2022 r. zwrócił się do skarżącej o podanie danych adresowych J. S., W. M., K. K., Z. S., E. K., B. Ś. i A. P., którzy wedle jej oświadczenia mogą mieć wiedzę o prowadzonej przez nią działalności opozycyjnej. Ponadto organ wniósł o określenie na jaką okoliczność ww. osoby (a także K. S. i R. Ł., których dane organ posiada) mieliby złożyć zeznania w sprawie. Skarżąca nie podała danych do korespondencji ww. osób. Wskazała, że osoby te mogą mieć wiedzę o jej działalności opozycyjnej, tj. przekazywaniu informacji, kolportażu ulotek, pomocy dla rodzin internowanych. Organ zwrócił się do K. S., R. Ł. i K. K.. W aktach sprawy znajdują się oświadczenia K. K. i K. S.. R. Ł. nie udzielił odpowiedzi, a kontakt telefoniczny zakończył się niepowodzeniem. Z oświadczenia K. S. wynika, że skarżąca była jednym z inicjatorów powstania związku zawodowego Solidarność rolników indywidualnych w B. , uczestniczyła w pracach rejestracyjnych, była członkiem zarządu związku, organizowała w czasach stanu wojennego pomoc dla zwolnionych z pracy, organizowała zbiórki płodów rolnych. Z oświadczenia K. K. wynika, że skarżąca była bardzo aktywna w działalności społecznej i patriotycznej, brała udział w tworzeniu struktur Solidarności na terenie swojej wsi i gminy, pomagała ludziom w czasach stanu wojennego.

Następnie w ramach realizacji wyroku o sygn. akt IV SA/Po 820/22 organ pismem z dnia 11.05.2023 r. zwrócił się do J. S., E. K. i A. P., którzy wedle jej oświadczenia mogą mieć wiedzę o prowadzonej przez nią działalności opozycyjnej. Ustalono też adres K. K., który jednak zmarł [...] r. i nie udało się go przesłuchać (w aktach znajduje się jego oświadczenie z 31.08.2022 r.). Tak samo nie przesłuchano J. S., który pomimo prawidłowego dwukrotnego doręczenia wezwania nie stawił się. Organowi nie udało ustalić się adresów: W. M., Z. S.. Organ przesłuchał natomiast K. S., R. Ł., A. P., E. K..

W tym miejscu należy przypomnieć, że w wyroku IV SA/Po 137/20 Sąd wskazał, że organ powinien przesłuchać przynajmniej tych świadków, co do których ustalił, że posiadają status działaczy opozycji antykomunistycznej, a także tych co do których posiada informacje o ich działalności antykomunistycznej.

Z akt sprawy wynika, że organ przeprowadził kwerendę, na podstawie której ustalono, że K. S. posiada status działacza opozycji antykomunistycznej, a R. Ł. posiada status działacza oraz osoby represjonowanej.

W tym kontekście szczególnie istotne dla sprawy są właśnie zeznania ww. osób. Zgodnie ze wskazaniem Sądu rolą organu była więc ponowna ocena, czy uzyskane w toku przesłuchania tych osób zeznania pozwalają na przyjęcie, że spełnione albo niespełnione przez skarżącą zostały przesłanki do uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej, czy osoby represjonowanej o jakich mowa w art. 2 i 3 u.d.o.a.

Z akt sprawy wynika, że Pan K. S. zeznał do protokołu: "Wszystkie informacje o działaniach p. E. mam od księdza R. W., który był proboszczem w B. , następnie od księdza J. K.. Również K. K. kontaktował się z ww. księżmi, opowiadali oni p. K. K. o działalności opozycyjnej p. E. . Z opowiadań słyszeliśmy, że p. E. działała na rzecz osób internowanych. Nie mam wiedzy o innych działaniach opozycyjnych p. E. . Na pewno w "Solidarności" byli pan S. M. oraz pan F. M.. Nie żyją. Jest szansa, że współpracowali z panią E. , ale nie wiem tego na pewno. Na pewno podejmowała działania w stanie wojennym, ale dokładnie dat nie podam. Wcześniej w okresie legalnym angażowała się w działalność NSZZ RI "Solidarność". Nie mam wiedzy na temat represji ze strony służb komunistycznych."

Ponadto Pan R. Ł. zeznał do protokołu: "11 stycznia 1981 r. odbył się pierwszy zjazd rolników w K. i została powołana Solidarność Rolników Indywidualnych. Na tym zjeździe poznałem panią O. . Zjazd był zorganizowany wraz z Solidarnością Rolniczą, pan Ś. i pan P. nas wspomogli. Ja byłem przewodniczącym zjazdu. Pani O. była bardzo aktywna na tym zjeździe, tak jak jej cała grupa z jej wsi z gminy D., którą kierowała. Do stanu wojennego braliśmy razem udział w spotkaniach, raz zorganizowaliśmy strajk, na którym pani O. także była. J. z K. pod przywództwem o. D. zaproponowali nam utworzenie Duszpasterstwa Rolników, pod przykrywką którego prowadzona była działalność antykomunistyczna. Na spotkania duszpasterstwa chodziło tłumy ludzi, odbywały się dwa razy w miesiącu. W 1981 r. wyszedł pomysł, aby organizować ogólnopolskie dożynki w C.. Pani O. dostarczała projekty wieńców dożynkowych, jeździła także na dożynki. Jeździliśmy do niej z panem Z. K.. W 1989 r. zaangażowała się w wybory, potem nasze kontakty ustały. W duszpasterstwie nawiązywała i utrzymywała kontakty z ludźmi, była głównym działaczem na powiat P.. Kilkukrotnie byliśmy na naradzie z ks. N. chyba, nazwiska nie pamiętam, z którym kontakt nawiązała pani O. . Był to miejscowy proboszcz. Księża w tym czasie mieli lepsze informacje o sytuacji w kraju. Nie wiem nic na ten temat represji wobec pani O. ."

Z kolei Pan A. P. zeznał do protokołu: "Poznałem ją na przełomie 1980 i 1981 r. Kontakt utrzymywaliśmy do 1989 r. Zajmowała się kolportażem, dostawała materiały od księdza W., brała udział w mszach za ojczyznę i pomagała w ich organizacji. Miała kontakty ze środowiskiem "Solidarności", zaangażowała się w 1980 r. się w tworzenie związku zawodowego rolników. Za co spotkały ją represje. Zgłaszała nam, Solidarności z P., że była inwigilowana, wzywana na przesłuchania, zastraszana. W inny sposób raczej nie była represjonowana. Pani O. brała udział w spotkaniach związkowych, propagowała idee związkowe, namawiała ludzi do wstępowania. Panowie M. P. i B. Ś. ją zauważyli wtedy i z nią współpracowali. Największe kontakty miała z J. S.. Uczestniczyła w strajkach rolniczych i jeździła na rozmowy w sprawie rejestracji NSZZ RI Solidarność. Po wprowadzeniu stanu wojennego zajmowała się kolportażem. Na wsi to były ograniczone ilości materiałów. Były to z reguły ulotki informacyjne czy wzywające do bojkotów itd., a także materiały odkłamujące historię. Wiem też, że brała udział w prowokacji podczas dożynek, zrobiła chleb otoczony drutem kolczastym. Nie pamiętam kiedy to było dokładnie. Głównie spotykałem w czasie organizacji związku i walki o jego rejestracji. Solidarność z P. wspomagała rolników. Spotykałem ją w pracach Komitetu Założycielskiego RI Solidarność do którego należała. Znałem się z ks. W., wiedziałem, że przekazuje jej materiały, dostała także od nas zadania zbierania informacji, np. o represjach itd., które moglibyśmy nagłaśniać. Sam jej materiałów nie przekazywałem."

Organ oceniając złożone zeznania wskazał, że przesłuchani świadkowie: pan A. P. oraz pan K. S. pouczeni o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznali, że nie mieli bezpośredniej wiedzy o działaniach wnioskodawczyni, a słyszeli o jej działaniach od innych osób, wobec czego ich zeznania nie mogą być wystarczające do potwierdzenia prowadzenia działalności opozycyjnej przez stronę.

Biorąc powyższe ustalenia pod uwagę Sąd wskazuje, że działania organu były niewystarczające dla uznania, że zrealizowano wskazania ww. wyroków, a sama ocena wartości dowodowej ww. zeznań została dokonana wadliwie.

Przede wszystkim organ dokonał powyższej oceny zeznań świadków w sposób przedwczesny i niepełny. Z zeznań tych wprost wynika, że istniały dodatkowe osoby, które mogą posiadać informacje na temat działalności E. O.. Chodzi o księdza R. W. i J. K.. Organ milczeniem pominął te kwestie i okoliczności tych nie zbadał.

Nie do zaakceptowania jest bowiem argumentacja organu, że zeznania nie mogą być wystarczające do potwierdzenia działalności opozycyjnej, ponieważ świadkowie wiedzę o przedmiotowych okolicznościach posiadają ze słyszenia od innych osób. Organ nie przedstawił jakiejkolwiek logicznej argumentacji, która pozwalałaby na podważenie tych zeznań.

Ponadto w zeznaniach A. P. pojawiło się nowe w sprawie nazwisko osoby współpracującą ze skarżącą: M. P., którego również należy przesłuchać. Z tych zeznań wynika również wprost, że skarżąca zajmowała się kolportażem materiałów informacyjnych, wzywających do bojkotu, "odkłamujących historię". A. P. wskazał, że skarżąca materiały dostawała od księdza W.. Organ zignorował fakt, że postać księdza R. W. pojawia się również w zeznaniach K. S..

W tym miejscu Sąd podkreśla, że powyższe zeznania różnych świadków są ze sobą spójne w tym zakresie i nie ma jakichkolwiek podstaw, by uznać je za nieprawdziwe. W tym zakresie ocena tych dowodów dokonana przez organ jest nieprawidłowa. W ocenie Sądu są one wystarczające do tego by przyjąć, że E. O. w okresie po wprowadzeniu stanu wojennego zajmowała się kolportażem materiałów o charakterze antykomunistycznym. Jest to okoliczność, na którą organ podczas ponownego rozpoznania sprawy musi zwrócić szczególną uwagę.

Do wyjaśnienia pozostaje również okoliczność wskazana w zeznaniach R. Ł. w zakresie utworzenia Duszpasterstwa Rolników we współpracy z J. z K. pod przywództwem o. D. .

Należy wskazać, że zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji - do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające spełnienie warunków dla uznania osoby za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wobec tego ustawodawca obowiązek przedłożenia stosownych dokumentów nałożył na wnioskodawcę. Jednakże fakt ten nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał przeprowadzone działania organu za niewystarczające, a wnioski wyciągnięte przez organ w zakresie oceny zeznań świadków za nieuzasadnione i wręcz błędne.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ weźmie pod uwagę argumentację przedstawioną przez Sąd w niniejszym wyroku, przede wszystkim organ przeprowadzi postępowanie dowodowe w szerszym zakresie, w szczególności przeprowadzi dowód z zeznań w charakterze świadków wskazanych powyżej osób oraz podejmie działania w celu ustalenia okoliczności utworzenia Duszpasterstwa Rolników we współpracy z J. z K. pod przywództwem o. D. w kontekście działalności E. O.. Ponadto organ weźmie pod szczególną uwagę okoliczność wynikającą z przeprowadzonych dowodów, że E. O. zajmowała się kolportażem materiałów o charakterze antykomunistycznym.

Ponadto organ ustali, czy dwukrotnie wzywany jako świadek J. S. żyje. Nie do przyjęcia jest sytuacja, w której organ bez uzasadnienia rezygnuje z przeprowadzenia dowodu po dwukrotnym, prawidłowym doręczeniu wezwania. Organ ponownie wezwie świadka i pouczy o możliwości zastosowania wobec niego art. 88 k.p.a. w zakresie ewentualnego ukarania świadka grzywną.

Następnie na podstawie całego wszechstronnie zebranego materiału dowodowego ponownie dokładnie ustali stan faktyczny sprawy, dokona jego oceny i dopiero wtedy rozstrzygnie sprawę. Organ naruszył bowiem przepisy postępowania art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., a także art. 75 § 1 k.p.a. zobowiązującego do dopuszczenia jako dowodu w postępowaniu administracyjnym wszystkich okoliczności, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie są sprzeczne z prawem.

Z tych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł (pkt 2 sentencji wyroku) na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę uiszczonego w sprawie wpisu sądowego od skargi w wysokości 100 zł (§ 2 ust. 3 pkt 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 535).