Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 187/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-10-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 3 i 4 a
journal: Dz.U. 2023 poz 1993
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Korycka (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Renata Owczarzak sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2024 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 8 stycznia 2024 r. nr KO.411.2395.2023 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza [...] z dnia 9 listopada 2023 r. nr MOPS.ŚR.5230.2516.92.2023.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] Wójt Gminy A. K. przyznał skarżącej A. L. na dziecko P. L. na okres zasiłkowy 2022/2023 (okres od [...] listopada 2022 r. do [...] października 2023 r.) świadczenia rodzinne w formie zasiłku rodzinnego (124 zł) oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego (100 zł) i na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła (69 zł). Organ ustalił, że w sprawie spełnione zostało kryterium dochodowe (674 zł), gdyż miesięczny dochód rodziny (wynoszący [...] zł, a osiągnięty z tytułu uzyskanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w 2021 r. w łącznej kwocie [...]zł) w przeliczeniu na osobę wynosi [...] zł.

Decyzją z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] Burmistrz C., któremu sprawa została przekazana zgodnie z właściwością miejscową na skutek zmiany miejsca zamieszkania przez skarżącą, na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2b i ust. 6-9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390, dalej powoływanej jako "uśr") ustalił, że przyznane ww. ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2022 r. świadczenia rodzinne stanowią nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w okresie od [...] maja 2023 r. do [...] września 2023 r. w łącznej kwocie [...]zł oraz zobowiązał skarżącą do zwrotu tych nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwocie [...]zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Organ wskazał, że skarżąca w dniu [...] września 2023 r. przedłożyła do organu zaświadczenie, z którego wynika że podjęła ona zatrudnienia od dnia [...] marca 2023 r. i w miesiącu kwietniu 2023 r. uzyskała dochód w kwocie [...]zł. Organ powołał się na art. 5 ust. 4b uśr dotyczący dochodu uzyskanego oraz podkreślił że po doliczeniu dochodu z miesiąca kwietnia 2023 r. (miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty) do dochodu rodziny skarżącej i po podzieleniu zsumowanych dochodów przez członków rodziny, dochód w przeliczeniu na członka rodziny od maja 2023 r. wyniósł [...] zł, co oznacza przekroczenie kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 1 uśr. W związku z tym, jak stwierdził organ, należało pobrane przez skarżącą świadczenia w okresie od [...] maja 2023 r. do [...] października 2023 r. uznać za nienależnie pobrane oraz zobowiązać skarżącą do zwrotu kwoty [...]zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Organ przytoczył w treści decyzji art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i ust. 9 uśr.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie domagając się jej uchylenia i podkreślając, że organ wziął pod uwagę jedynie dochód za miesiąc kwiecień, który nie odzwierciedla sytuacji dochodowej rodziny, gdyż dochód za lipiec wyniósł jedynie [...] zł (podobnie w grudniu dochód wyniesie jedynie ok [...] zł), a w sierpniu był niższy niż za miesiąc kwiecień ([...] zł). Skarżąca zaznaczyła, że informowała organ o zmniejszającym się dochodzie z umowy zlecania i o tym że zlecenie będzie trwało tylko do [...] listopada 2023 r. (zakończyło się [...] listopada 2023 r.). Podniosła, że wraz z końcem roku / początkiem kolejnego roku umowa zlecenia zostanie rozwiązana. Ponadto skarżąca wskazała, że przedmiotowa umowa zlecania nie stanowi stabilnego i pewnego źródła zarobku, że dochód za rok 2022 wyniósł jedynie [...] zł oraz, że nie jest w stanie zwrócić żądanych kwot z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i świadczeń z funduszu alimentacyjnego (łącznie wynoszących [...] zł), powołując się na trudną sytuację finansową i zdrowotną jednej z córek.

Po rozpatrzenia ww. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) we [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

SKO stwierdziło w uzasadnieniu decyzji, że decyzja organu I instancji odpowiada prawu, gdyż w trakcie okresu zasiłkowego zmieniła się sytuacja dochodowa rodziny poprzez uzyskanie dochodu, które spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku rodzinnego, a skarżąca o zmianie sytuacji dochodowej nie poinformowała organu niezwłocznie pomimo stosownych pouczeń zwartych zarówno we wniosku ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, jak i decyzji przyznającej to prawo. Powołując się na treść art. 5 ust. 4b uśr SKO podkreśliło, że zasadna w sprawie była weryfikacja dochodu rodziny w związku z uzyskaniem dochodu z tytułu zatrudnienia i przyjęcie dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (w sprawie z kwietnia 2023 r.). Zaznaczyło przy tym, że nie można było dokonać korekty tego dochodu, gdyż nie doszło do utraty dochodu poprzez utraty jego źródła, a samo zmniejszenie osiągniętego dochodu w następnych miesiącach nie stanowi o utarcie dochodu, w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. c uśr. Odnosząc się do argumentu skarżącej odnośnie braku możliwości zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, organ wskazał na możliwość zwrócenia się do właściwego organu o zastosowanie ulg, określonych w art. 30 ust. 9 uśr.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę, podtrzymując stanowisko i argumenty wyrażane w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz podkreślając że organy oparły rozstrzygnięcia jedynie na zaświadczeniu o dochodzie tylko z jednego miesiąca i nie wzięły pod uwagę zmniejszenia dochodu w kolejnych miesiącach. Skarżąca wskazała ponadto na różnice w wysokości wyliczonego miesięcznego dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę: w przedmiotowej sprawie i w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego dotyczącej K. L.. Skarżąca wniosła o umorzenie kwoty wszystkich wyliczonych nienależnie pobranych świadczeń tj. kwoty [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie sądowej w dniu [...] października 2024 r. skarżąca przedłożyła do akt sprawy zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu skarżącej z dnia [...] sierpnia 2024 r. wystawione przez [...]. z o.o. w G..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja SKO i poprzedzającą ją decyzja Burmistrz C. z dnia [...] listopada 2023 r. nie odpowiadają prawu.

Stosownie do art. 30 ust. 1 uśr, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Na mocy art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (pkt 1).

W świetle powyższego, regulacja art. 30 ust. 2 pkt 1 uśr, znajduje zastosowanie w sytuacji, gdy po wydaniu decyzji ustalającej prawo do świadczenia rodzinnego, a w okresie jej funkcjonowania w obrocie i realizacji (w okresie zasiłkowym), zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do tego świadczenia, tak w zakresie jego wysokości, jak i z punktu widzenia dalszego jego wykonywania (wypłaty). Dodatkowo istotnym jest by świadczeniobiorca był uprzednio prawidłowo pouczony o warunkach, które muszą być spełnione, aby dane świadczenie uzyskać, a następnie - zgodnie z obowiązującymi przepisami - kontynuować korzystanie z przyznanej formy pomocy, ze świadomością możliwych przesłanek braku prawa do pobierania świadczenia i sposobu postępowania w sytuacji ich ewentualnego zaistnienia. Osoba pobierająca już świadczenie, powinna więc uzyskać od organu pomocowego jasną informację, w jakiej sytuacji utraci prawo do przysługującej jej formy pomocy państwa oraz o konsekwencjach braku zgłoszenia takiej zmiany organowi wypłacającemu (patrz wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1381/23 - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

Z powyższego wynika, że dla uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane konieczne jest po pierwsze uzyskanie (wypłacenie) świadczeń pomimo zaistnienia okoliczności istotnych z punktu widzenia posiadania prawa do przyznanych świadczeń, a po drugie prawidłowe pouczanie przez organ świadczeniobiorcy o okolicznościach i konsekwencjach dotyczących braku prawa do ich pobierania.

Nie budzi wątpliwości w sprawie, że zasiłek rodziny wraz z dodatkami został przyznany skarżącej decyzją z dnia [...] listopada 2022 r. Z pouczenia zawartego w tej decyzji wynika, że w przypadku m.in. uzyskania dochodu osoba pobierająca świadczenia rodzinne jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia, zgodnie z art. 25 ust. 1 uśr. W ramach pouczenia wskazano też, że nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami (art. 30 uśr). Ponadto już w treści wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia pouczono skarżącą, że zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje, jeżeli spełnione zostało kryterium dochodowe oraz, że w przypadku uzyskania dochodu spowodowanego uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej należy niezwłocznie powiadomić o tym organ wypłacający świadczenia rodzinne, i że brak poinformowania organu o powyższych zmianach może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji koniecznością ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (str. 10 i 11 wniosku). Wskazane informacje i pouczenia skarżąca poświadczyła własnoręcznym podpisem.

Odnośnie podstawowego warunku uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane tj. wypłacenia świadczeń rodzinnych mimo zaistnieniem w okresie zasiłkowym okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych – w sprawie powodujących ustanie prawa do świadczeń, wskazać należy, że decyzja o przyznaniu zasiłku rodzinnego uzależniona jest od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 uśr, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny, w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł. Stosownie natomiast do treści art. 3 pkt 2 uśr, dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny, zaś w myśl art. 3 pkt 2a uśr dochód członka rodziny to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c uśr. Wyjaśnić należy przy tym, że okres zasiłkowy to okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 3 ust. 10 uśr).

Ustawodawca określając kryterium dochodowe odwołał się zatem do pojęcia dochodu rodziny, a więc do sumy przeciętnych miesięcznych dochodów członków rodziny, uzyskanych w skali roku kalendarzowego i przeliczanych w skali roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, jako miarodajnego sposobu na poznanie sytuacji materialnej danej osoby i jej rodziny. Zauważyć jednak należy, że ustawodawca zawarł dodatkowe mechanizmy korygujące dochody rodziny, wprowadzając w art. 5 ust. 4 - 4b uśr instytucje "utraty" i "uzyskania" dochodu, odwołujące się do zdarzeń mających wpływ na status finansowy rodziny. W świetle tych przepisów możliwa jest korekta ustalanego według wskazanych zasad dochodu rodziny z powodu zdarzeń kwalifikowanych jako utrata lub uzyskanie dochodu. Dla urealnienia i zaktualizowania więc sytuacji materialnej rodzin, ustawodawca wprowadził pojęcie dochodu utraconego (art. 5 ust. 4 uśr) oraz uzyskanego (art. 5 ust. 4a i 4b uśr). W świetle brzmienia tych przepisów, ustalając dochód rodziny (a precyzyjnie dochód członka rodziny) nie uwzględnia się dochodu utraconego przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku (ust. 4), powiększa się go zaś - o dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy podzielony przez liczbę miesięcy, w którym dochód ten był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na które ustalane lub weryfikowane jest prawa do świadczeń rodzinnych (ust. 4a), w przypadku zaś dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy - o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawa do świadczeń rodzinnych (ust. 4b). Jednocześnie, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, należy wyjaśnić, że uzyskanie dochodu oznacza uzyskanie dochodu spowodowane m.in. uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 3 pkt 24 lit. c uśr). Natomiast zatrudnienie lub inna praca zarobkowa to m.in. wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia (art. 3 pkt 22 uśr).

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w trakcie okresu zasiłkowego nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej rodziny skarżącej spowodowana uzyskaniem dochodu z tytułu uzyskania pracy zarobkowej, gdyż skarżąca zawarła umowę zlecenia z [...]. z o.o. w G. na czas nieokreślony i zgodnie z treścią przedłożonych do akt administracyjnych organu I instancji zaświadczeń o dochodzie za miesiąc kwiecień 2023 r., lipiec 2023 r. i sierpień 2023 r. jest "zatrudniona" od dnia [...] marca 2023 r., uzyskując za miesiąc kwiecień 2023 r. dochód w kwocie - [...] zł, za miesiąc lipiec 2023 r. - [...] zł, zaś za miesiąc sierpień 2023 r. – [...] zł. Nie budzi wątpliwości, że skarżąca o zmianie sytuacji dochodowej w związku z uzyskaniem dochodu z tytułu umowy zlecenia poinformowała organ dopiero w dniu [...] września 2023 r., kiedy to przedłożyła do organu zaświadczenie o dochodzie za miesiąc kwiecień 2023 r., pomimo stosownych pouczeń o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu o uzyskaniu dochodu, zawartych we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami oraz w decyzji z dni [...] listopada 2022 r.

Z uwagi na wskazaną sytuację związaną z uzyskaniem dochodu na skutek podjęcia pracy zarobkowej w okresie zasiłkowym, organ I instancji stwierdził, co zostało zaakceptowane przez organ II instancji, że dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę wyniósł [...] zł i przekroczył kwotę kryterium dochodowego, określoną w art. 5 ust. 1 uśr, tj. kwotę [...]zł, a tym samym, że istniały podstawy do uznania świadczeń rodzinnych pobranych w okresie od [...] maja 2023 r. do [...] września 2023 r. za świadczenia nienależnie pobrane, gdyż świadczenie te zostały wypłacone pomimo ustania do nich prawa w związku z przekroczeniem ww. kryterium dochodowego.

Zauważyć jednak należy, że orzekające w sprawie organy ustalając dochód rodziny w przeliczeniu na osobę z uwzględnieniem instytucji dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 5 ust. 4b uśr), do dochodu członka rodziny doliczyły dochód z miesiąca kwietnia 2023 r., jako miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (nastąpiło osiągnięcie dochodu). Z akt administracyjnych sprawy nie wynika jednak, że w miesiącu marcu 2023 r., tj. w miesiącu, w którym miał zostać uzyskany dochód, rzeczywiście nastąpiło uzyskanie (wypłacenie) jakiegokolwiek dochodu przez skarżącą (skarżącej). Nie ma na to żadnego dowodu w aktach administracyjnych sprawy. Znajduje się w nich natomiast jedynie zaświadczenie o uzyskanym dochodzie za miesiąc kwiecień 2023 r. (a nie marzec 2023 r.) wraz z informacją, że skarżąca podjęła "zatrudnienie" od dnia [...] marca 2023 r. Brak uzyskania dochodu za marzec 2023 r. (i wypłacenia go w marcu 2023 r.), czyli za miesiąc w którym nastąpiło podjęcie zatrudnienie, i uzyskanie pierwszego dochodu w kwietniu 2023 r., oznaczałoby iż miesiącem następnym po miesiącu w którym miało miejsce uzyskanie dochodu (kwiecień 2023 r.), byłby miesiąc maj 2023 r. (a nie kwiecień 2023 r.), czyli w takim przypadku to o kwotę osiągniętego dochodu za ten miesiąc (maj 2023 r.) powinien zostać powiększony dochód skarżącej podczas ustalania dochodu rodziny, a nie za miesiąc kwiecień 2023 r., oczywiście w sytuacji uzyskiwania tego dochodu w okresie, na których ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Natomiast jedynie w sytuacji uzyskania i wypłacenia dochodu w marcu 2023 r. (co nie jest tożsame z sytuacją podjęcia zatrudnienia skoro ustawodawca wyraźnie wymaga uzyskanie dochodu, a pojęcie to wiąże się z faktem jego wypłacenia), uprawnionym byłoby stanowisko organów, że to o dochód z miesiąca kwietnia 2023 r., jako miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, powinno nastąpić powiększenie dochodu członka rodziny (por. wyrok NSA z dnia 16 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1256/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 21 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 77/24 - dostępne jw.). W przedmiotowej sprawie na podstawie akt administracyjnych sprawy nie można jednak stwierdzić czy skarżąca uzyskała z tytułu zawarcia umowy zlecenia dochód już w marcu 2023 r. (ani jaka była ewentualnie wysokości tego dochodu), czy też pierwszym jej dochodem z tego tytułu był dochód uzyskany w kwietniu 2023 r., a organy do tej kwestii nie odniosły się w sposób jasny i znajdujący oparcie w materiale dowodowym. Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika bowiem jedynie, jak podkreślono, że skarżąca jest "zatrudniona" od dnia [...] marca 2023 r. i, że przedłożyła do organu zaświadczenie o dochodzie za miesiąc kwiecień 2023 r., lipiec 2023 r. i sierpień 2023 r. Nie ma natomiast żadnej informacji odnośnie ewentualnego uzyskania dochodu za miesiąc marzec 2023 r. (jak też za miesiąc maj, czerwiec i wrzesień 2023 r.). Oznacza to, że w sprawie organy nie ustaliły w sposób zgodny z prawem o jaką kwotę osiągniętego dochodu należy powiększyć dochód członka rodziny, celem zweryfikowania czy w okresie zasiłkowym w związku z uzyskaniem dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego, a tym samym czy zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa skarżącej do przyznanych świadczeń rodzinnych.

Podnieść należy, że w akta administracyjnych sprawy nie ma także umowy zlecenia, stanowiącej źródło dochodu skarżącej, ani też pełnej informacji odnośnie uzyskiwanego dochodu przez skarżącą w całym okresie istotnym dla weryfikacji prawa skarżącej do świadczeń rodzinnych (brak informacji odnośnie dochodu skarżącej za miesiąc marzec 2023 r., maj 2023 r., czerwiec 2023 r. i wrzesień 2023 r., a także co do sposobu/formy i terminu uzyskiwania wynagrodzenia za wykonywaną pracę na podstawie umowy zlecenia).

W tych okolicznościach stanowisko organów co do uzyskania dochodu przez skarżącą powodującego przekroczenie kryterium dochodowego należy uznać za przedwczesne z powodu nierzetelnego przeanalizowania dochodu skarżącej z tytułu zawartej umowy zalecenia oraz sposobu wynagradzania strony za wykonywaną pracę. W szczególności w przytoczonych okolicznościach sprawy Sąd uznał za dowolne, a więc nie oparte na materiale dowodowym, twierdzenie organów, że miesiąc kwiecień 2023 r. to miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskania (osiągnięcie) dochodu. Podkreślić należy przy tym, że skarżąca na rozprawie sądowej w dniu [...] października 2024 r. przedłożyła do akt sprawy zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia [...] sierpnia 2024 r. wystawione przez [...] Sp. z o.o. w G., z którego wynika, że za miesiąc marzec 2023 r. nie uzyskała żadnego dochodu, co stwierdziła także w ramach stanowiska wyrażonego na rozprawie, wskazując że pierwsze wynagrodzenie z tytułu zawartej umowy zlecenia otrzymała w kwietniu 2023 r.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że w sprawie nie został ustalony w sposób prawidłowy stan faktyczny, gdyż nie poczyniono pełnych, rzetelnych i potwierdzonych materiałem dobowym ustaleń odnośnie dochodu skarżącej, w tym jego źródła (brak w aktach sprawy umowy zlecenia, a tym samym treści stosunku prawnego na podstawie którego skarżąca otrzymywała dochód z tytułu wykonywanej pracy), okoliczności i wysokości jego wypłacenia (za miesiąc marzec 2023 r., maj 2023 r., czerwiec 2023 r. i wrzesień 2023 r.), sposobu wynagrodzenia i terminu wypłaty wynagrodzenia za świadczoną pracę oraz przede wszystkim tego, kiedy skarżąca uzyskała pierwszy dochód z tytułu zawartej umowy zlecenia. Jak wyjaśniono kwestia ustalenia miesiąca, w którym nastąpiło pierwsze uzyskanie dochodu przez skarżącą w sposób bezpośredni determinuje: po pierwsze kwotę osiągniętego dochodu, którą dolicza się zgodnie z art. 5 ust. 4b uśr do dochodu członka rodziny (dolicza się bowiem kwotę osiągniętego dochodu z miesiąca następnego w stosunku do miesiąc uzyskania dochodu), a po drugie zgodnie z art. 27 uśr miesiąc od którego świadczenia nie przysługują w przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych (świadczenia nie przysługują bowiem od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca w którym nastąpiło uzyskanie dochodu). Brak poczynienia jednoznacznych ustaleń co do wskazanych okoliczności, istotnych z punktu widzenia wymienionych norm prawa materialnego, stanowi o naruszeniu w sprawie art. 7 i art. 77 § 1 kpa, które to naruszenia mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Przede wszystkim przyjęcie przez organy innej wysokości dochodu członka rodziny i za inny miesiąc (jako dochodu osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu) mogło mieć wpływ zarówno na ustalenie dotyczące kwestii przekroczenia kryterium dochodowego, jak i terminu, od którego ewentualnie skarżącej nie przysługiwałoby świadczenia rodzinne.

Organ I instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy powinien więc zebrać pełny i miarodajny materiał dowodowy dotyczący dochodu skarżącej (jego źródła, wysokości, sposobu wynagradzania i terminu wypłaty wynagradzania) w okresie istotnym w świetle art. 5 ust. 4b uśr dla weryfikacji prawa skarżącej do świadczeń rodzinnych. Wobec wyrażonego przez organy stanowiska, że miesiąc kwiecień 2023 r. to miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu oraz okoliczności, że organy nie poparły tego stanowiska żadnym dowodem, natomiast skarżąca przedłożyła na rozprawie sądowej zaświadczenie zleceniodawcy o zatrudnieniu i wynagrodzeniu z dnia [...] sierpnia 2024 r. z którego wynika, że za miesiąc marzec 2023 r. nie uzyskała żadnego dochodu, co potwierdziła przed Sądem, ponownie rozpatrując sprawę należy w szczególności ustalić w oparciu o wiarygodny materiał dowody miesiąc, w którym skarżąca po raz pierwszy uzyskała dochód z tytułu zawartej umowy zlecenia. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 5 ust. 4b uśr w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, dochód ten winien być powiększony o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący "po miesiącu", w którym nastąpiło "uzyskanie dochodu". Ustalenie więc miesiąca, w którym skarżąca po raz pierwszy uzyskała dochód z tytułu zawartej umowy zlecenia, jest niezbędne dla określenia miesiąca następnego, bowiem to o osiągnięty dochód z miesiąca następnego powiększa się dochód członka rodziny. Koniecznym jest także prawidłowe ustalenie wysokości osiąganego przez skarżącą dochodu w okresie kluczowym w świetle art. 5 ust. 4b uśr dla weryfikacji prawa skarżącej do świadczeń rodzinnych. Wysokość dochodu skarżącej jest szczególnie istotna, jak podkreślono, dla stwierdzenia kwoty osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, gdyż o tą kwotę powiększa się zgodnie z art. 5 ust. 4b uśr dochód członka rodziny w przypadku uzyskania dochodu po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Wobec braku wyjaśnienia w sprawie kwestii sposobu uzyskiwania przez skarżącą dochodu z tytułu zawartej umowy zlecenia oraz w jaki sposób zostało to uregulowane w umowie zlecania, konieczność poczynienie w ponownie prowadzonym postępowaniu pełnych ustaleń odnośnie okoliczności uzyskiwania dochodu i jego wysokości, w okresie na który weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych, jest uzasadniona także potrzebą rzetelnego odniesienia się przez organy do głównego zarzutu skarżącej, w ramach którego w istocie negowała ona wystąpienie w sprawie przesłanki kontynuacji uzyskiwania tego dochodu, który organy wzięły pod uwagę weryfikując dochód rodziny. Ponadto potrzeba poczynienia wiarygodnych ustaleń co do wysokości uzyskiwanego dochodu przez skarżącą wynika także z okoliczności, że zleceniodawca - [...] Sp. z o.o. w G. wystawił zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu skarżącej z dnia [...] sierpnia 2024 r. (które skarżąca przedłożyła na rozprawie sądowej i które podważyła w zakresie przedstawionego w nim rozliczania dochodu z okresów dwóch miesięcy) zawierające inne dane niż zawarte w wystawionych przez zleceniodawcę zaświadczeniach o dochodzie skarżącej za miesiąc kwiecień 2023 r., lipiec 2023 r. i sierpień 2023 r., które załączone zostały do akt administracyjnych sprawy. Z uwagi zatem także na rozbieżność danych w ww. dokumentach, wskazanym w sprawie jest poczynienie rzetelnych ustaleń co do uzyskanego po raz pierwszy i następnie uzyskiwanego dochodu przez skarżącą, a miarodajnym sposobem ustalenia jak w istocie kształtował się dochód (jego wysokość i sposób uzyskiwania) skarżącej w okresie, na który weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych, może okazać się również dowód z wyciągu konta skarżącej.

Odnosząc się natomiast do podnoszonej przez skarżącą kwestii skrajnej zmiany wysokości uzyskiwanego dochodu (z ww. zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu skarżącej z dnia [...] sierpnia 2024 r. wynika brak uzyskania jakiegokolwiek dochodu w miesiącu czerwcu i wrześniu 2023 r.), Sąd stwierdza, zgodnie z poczynionymi uwagami, że wobec braku poczynienia w sprawie rzetelnych i pełnych ustaleń co do dochodu skarżącej oraz sposobu jego uzyskiwania (w tym sposobu uregulowania tej kwestii w zawartej umowie zlecenia), w miesiącach i okresie, o których mowa art. 5 ust. 4b uśr, a tym samym braku wiedzy Sądu odnośnie okoliczności, wysokości, sposobu i terminu wypłaty wynagrodzenia za wykonywaną pracę w ww. czasie na podstawie umowy zlecania, na obecnym etapie przedwczesnym byłoby odnoszenie się przez Sąd do kwestii czy w sprawie miały miejsce okoliczności istotne dla oceny sytuacji dochodowej rodziny zarówno w świetle art. 5 ust. 4b uśr, jak i art. 5 ust. 4 uśr.

W tym stanie rzeczy, uwzględniając wszystkie poczynione uwagi Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z motywów uzasadnienia wyroku. Jednocześnie należy wyjaśnić, odnosząc się do wniosku strony o umorzenie kwoty nienależenie pobranych świadczeń, że kompetencja sądu administracyjnego obejmuje kontrolę legalność zaskarżonej decyzji, a nie orzekanie merytoryczne w zastępstwie organów o prawach lub obowiązkach stron postępowania administracyjnego, i to w zakresie odrębnej sprawy administracyjnej (a taką stanowi sprawa wyznaczona granicami przepisu art. 30 ust. 9 uśr) niż stanowiąca przedmiot kontroli Sądu, objętej dodatkowo uznaniem administracyjnym.