Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 125/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 zzzh
journal: Dz.U. 2021 poz 2095
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska - Szostak, Sędziowie Sędzia WSA Asesor WSA Anetta Chołuj, Anna Kuczyńska – Szczytkowska (sprawozdawca), Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału III Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi P.Sp. z o.o. w J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 stycznia 2024 r. nr 430000/70-73/212931/2023/ODW/105084 w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od 1 grudnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 lipca 2023 r., nr 430000/71/105084/2021/RDZ-B7/2.


UZASADNIENIE

P. sp. z o.o. z siedzibą w J. (dalej: strona, strona skarżąca lub spółka) złożyła w dniu 29 kwietnia 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, Zakład, organ) wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek dla płatników prowadzących 30 listopada 2020 r. działalność w branżach określonych w rozporządzeniu – za grudzień 2020 r., styczeń 2021 r. i luty 2021 r., wypełniając formularz RDZ-B7. We wniosku wskazała, jako przeważającą działalność gospodarczą wg PKD pozycję nr 56.10.A, według stanu na dzień 30 listopada 2020 r. Oświadczyła, że przychód z przeważającej działalności uzyskany w marcu 2021 r. był niższy o co najmniej 40% w porównaniu do przychodu uzyskanego w lutym 2021 r. Wskazała ponadto, że jest mikroprzedsiębiorcą i oświadczyła, że zgodnie z Komunikatem Komisji Europejskiej (2020/C/91 I/01 z 20 marca 2020 r.) na dzień 31 grudnia 2019 r. wysokość niepokrytych strat nie przewyższała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego oraz że nie spełniała kryteriów kwalifikujących do objęcia postępowaniem upadłościowym. Wskazała także, że na dzień składania wniosku nie jest objęta postępowaniem upadłościowym i nie otrzymała pomocy na ratowanie, która nie została spłacona, nie otrzymała pomocy na restrukturyzację i nie podlega planowi restrukturyzacji.

ZUS decyzją z 27 maja 2021 r. (nr 430000/71/105084/2021/RDZ-B7/2) odmówił spółce prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 28 lutego 2021 r. Wskazał, że podany we wniosku kod PKD przeważającej działalności nie był zgodny z kodem przeważającej działalności w rejestrze REGON wg stanu na dzień 30 listopada 2020 r. Zmiany przeważającego rodzaju działalności PKD na 56.10.A. Spółka dokonała w dniu 25 lutego 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 2 marca 2023 r. (sygn. akt III SA/Wr 484/21) uchylił decyzję z 27 maja 2021 r. wskazując na konieczność ustalenia rzeczywiście wykonywanej przez Spółkę działalności.

Decyzją z 10 lipca 2023 r. (nr 43000/71/105084/2021/RDZ-B7/2) ZUS odmówił spółce zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 28 lutego 2021 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że od dnia 16 marca 2023 r. do dnia 30 marca 2023 r. Zakład przeprowadził w spółce kontrolę prawidłowości i rzetelności danych przekazanych do organu we wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek. Przedstawione podczas kontroli dokumenty (faktury zakupów, raporty fiskalne, pisemne wyjaśnienia prezesa spółki) potwierdzają fakt, że spółka prowadziła w 2020 r. działalność zgodną ze wskazanym we wniosku PKD 56.10.A, a przychód uzyskany przez Spółkę w marcu 2021 r. był niższy o co najmniej 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w lutym 2021 r. W oparciu o analizę dokumentów ustalono, że zgodnie z rachunkiem zysków i strat na 31 grudnia 2019 r. Spółka poniosła stratę w wysokości 4.578,06 zł. Zgodnie z wpisem do KRS wysokość zarejestrowanego kapitału zakładowego wynosiła 5.000 zł. Wysokość niepokrytych strat spółki przewyższała zatem 50% wysokości jej kapitału zakładowego. ZUS powołując treść art. 15zzzh ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm., dalej: ustawa o COVID-19), podkreślił, że Komunikat Komisji wskazuje, że pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26 czerwca 2014 r.) w dniu 31 grudnia 2019 r. Następnie ZUS powołał treść art. 2 pkt 18 ww. rozporządzenia Komisji i reasumując wskazał, że z uzyskanego materiału kontrolnego wynika, że na dzień 31 grudnia 2019 r. płatnik znajdował się w trudnej sytuacji, a zatem nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z opłacania składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Spółka podała, że została pozbawiona prawa do czynnego udziału w postępowaniu, gdyż nie pouczono jej w sposób zrozumiały w piśmie z 1 czerwca 2023 r., jakich kwestii miałoby dotyczyć postępowanie dowodowe. Dopiero w decyzji z 10 lipca 2023 r. Spółka dowiedziała się, że problem tkwi w jej kondycji finansowej, a nie – jak do tej pory – w przedmiocie działalności. Dodała, że składając wniosek o zwolnienie posiadała majątek, który miał wartość większą, niż jej kapitał zakładowy, a zatem nie znajdowała się w trudnej sytuacji.

Zaskarżoną decyzją z dnia 17 stycznia 2024 r. (nr 430000/70-73/212931/2023/ODW/105084 ZUS utrzymał w mocy decyzję z 10 lipca 2023 r. W uzasadnieniu przywołał treść § 10 ust. 1 pkt 2, § 10 ust. 2 i § 11 ust. 1 pkt 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. poz. 371, 713 i 2371). Wskazał, że aktualnie prowadzone postępowanie dotyczące zwolnienia z opłacania składek za okres od grudnia 2020 r. do lutego 2021 r. podyktowane jest faktem, że Zakład przeprowadził kontrolę w siedzibie spółki po tym, jak Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z 2 marca 2023 r. (sygn. akt. III SA/Wr 484/21) uchylił decyzję z 27 maja 2021 r. ZUS dodał, że w ramach kontroli zweryfikowano, czy spółka spełniła wszystkie warunki do zwolnienia z opłacania składek za okres od grudnia 2020 r. do lutego 2021 r.

ZUS podał, że pismem z 25 września 2023 r. spółka została poinformowana o prawie do czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania, wglądu do akt sprawy, zgłaszania dowodów, wypowiadania się co do zebranego materiału dowodowego, zgodnie z art. 10 § 1 i art. 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.). Ponadto wezwano spółkę do przedłożenia oświadczenia o nieotrzymaniu pomocy de minimis oraz formularza informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis. Spółka nie przedłożyła wskazanych dokumentów. Dalej ZUS wskazał, że pismem z 30 października 2023 r. poinformował spółkę o zakończeniu postępowania oraz o przysługującym jej prawie wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma. W odpowiedzi spółka przesłała formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc publiczną związaną z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 oraz jej skutków oraz formularz informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc de minimis.

Odnosząc się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie spawy ZUS podkreślił, że poinformował stronę o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a spółka miała możliwość wglądu do akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii, zgłaszania dowodów, przedstawiania wyjaśnień i wypowiadania się co do zebranego materiału dowodowego, jednak z przysługującego prawa nie skorzystała. W formularzu informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc publiczną związaną z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 oraz jej skutków spółka zaznaczyła, że jest mikroprzedsiębiorcą i nie jest powiązana z innymi przedsiębiorcami zgodnie z załącznikiem I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014. Równocześnie wskazała, że wysokość niepokrytych strat na dzień 31 grudnia 2019 r. przewyższała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Ponadto oświadczyła, że nie otrzymała pomocy na ratowanie, która nie została spłacona oraz pomocy na restrukturyzację i nie podlega planowi restrukturyzacji.

ZUS podkreślił, że spółka była zgłoszona, jako płatnik składek przed 1 listopada 2020 r., przychód z prowadzonej działalności uzyskany w marcu 2021 r. był niższy o 52,12% w stosunku do przychodu uzyskanego w lutym 2021 r. Spółka złożyła miesięczne deklaracje rozliczeniowe ZUS DRA na ubezpieczenia społeczne. W wyniku jednak przeprowadzonej w marcu 2023 r. kontroli prawidłowości i rzetelności danych zawartych we wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek ustalono, że spółka znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej. Zgodnie z rachunkiem zysków i strat na dzień 31 grudnia 2019 r. strona poniosła stratę w wysokości 4.578,06 zł. Zgodnie natomiast z wpisem do KRS wysokość zarejestrowanego kapitału zakładowego wynosiła 5.000 zł. Wysokość niepokrytych strat spółki przewyższała więc 50% wysokości jej kapitału zakładowego. W konsekwencji, zdaniem ZUS, Spółce nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od grudnia 2020 r. do lutego 2021 r. ponieważ na dzień 31 grudnia 2019 r. znajdowała się w trudnej sytuacji, w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z 17 czerwca 2014 r.

W skardze do WSA we Wrocławiu spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi przyznała, że zgodnie z rachunkiem zysków i strat, według stanu na dzień 31 grudnia 2019 r., rzeczywiście kwota strat wyniosła 4.578,06 zł. Z kolei kapitał zakładowy spółki wskazany w Krajowym Rejestrze Sądowym wynosił i do tej pory wynosi 5.000 zł. Zdaniem spółki nie znajdowała się ona jednak w trudnej sytuacji, bowiem w tym czasie posiadała majątek, na który składały się środki trwałe, w tym wyposażenie lokalu, sprzęty specjalistyczne, zakupiony towar, czego ZUS nie uwzględnił i do czego nie odniósł się w zaskarżonej decyzji, pomimo podniesionej przez stronę argumentacji we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem strony skarżącej, strata w kwocie 4.578,06 zł nie powinna być odnoszona literalnie jedynie do kwoty kapitału zakładowego, ale do całości kapitałów (majątku), jakie posiadała spółka na dzień 31 grudnia 2019 r. tj. kapitału zakładowego w wysokości nominalnej 5.000 zł powiększonego o wartość pozostałych składników majątkowych, które posiadała spółka na ten dzień. Dopiero takie działanie zobrazowałoby faktyczną kondycję finansową spółki w tamtym czasie.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Na rozprawie pełnomocnik spółki wskazał dodatkowo, że kontrola przeprowadzona w spółce miała dotyczyć ustalenia, czy przedsiębiorca prowadzi działalność według kodu PKD uprawniającego do uzyskania zwolnienia z opłacania składek. Tymczasem w ramach prowadzonej kontroli ZUS wskazał na nową okoliczność uzasadniającą odmowę udzielenia zwolnienia, tj. sytuację majątkową przedsiębiorcy. Strona nie została poinformowana o rozszerzonym zakresie kontroli, co uniemożliwiło jej właściwe przygotowanie się.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

W tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie strona skarżąca złożyła w dniu 29 kwietnia 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek dla płatników prowadzących 30 listopada 2020 r. działalność w branżach określonych w rozporządzeniu – za grudzień 2020 r., styczeń 2021 r. i luty 2021 r., wypełniając formularz RDZ-B7.

Możliwość skorzystania ze zwolnienia z obowiązku opłacania składek za wymieniony okres uzależniona została od spełnienia warunków określonych w § 10 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia z dnia 26 lutego 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. z 2021 r., poz. 371, dalej: rozporządzenie, wydanego m.in. na podstawie art. 31zy ustawy COVID-19) w związku z § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 kwietnia 2021 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COViD-19 (Dz. U. poz. 713). Stosownie do tych przepisów, płatnika składek prowadzącego, na dzień 30 listopada 2020 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), jako rodzaj przeważającej działalności, m.in. kodem 56.10.A, zwalnia się z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. oraz za okres od dnia 1 lutego 2021 r. do dnia 28 lutego 2021 r. wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40 % w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego lub we wrześniu 2020 r. W sprawie kwestią bezsporną było spełnienie przez spółkę wskazanych wyżej przesłanek.

Dodatkowo w art. 15zzzh pkt 1 ustawy COVID-19 wskazano, że wsparcie, o którym mowa m.in. w 31zy - zgodne z warunkami zawartymi w Komunikacie Komisji - Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (2020/C 91 I/01) (Dz. Urz.UE.C 91I z 20.03.2020, str. 1) stanowi pomoc publiczną mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce.

Krajowy ustawodawca chcąc, aby wymienione w powołanym przepisie instrumenty wsparcia w czasie trwającej epidemii (m.in. zwolnienie od obowiązku opłacania należności z tytułu składek), stanowiące pomoc publiczną w rozumieniu prawa wspólnotowego, nie naruszały postanowień art. 107 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej z 25 marca 1957 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 ze zm., dalej: TFUE), zawarł odesłanie do ww. Komunikatu Komisji Europejskiej.

W ten sposób z jednej strony konkretne instrumenty wsparcia w dobie kryzysu wywołanego epidemią COVID-19 wprowadzono do polskiego porządku prawnego mocą przepisu rangi ustawowej, z drugiej - zaznaczono, że odpowiadają one wspólnym dla wszystkich krajów członkowskich UE warunkom przyznawania pomocy publicznej określonym w powołanym Komunikacie Komisji, z trzeciej zaś dookreślono, że wsparcie to - jako dopuszczalna pomoc publiczna - ma na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce.

Powyższe znajduje potwierdzenie w treści samego Komunikatu Komisji (UE), którego pkt 2.18 wskazuje, że: "biorąc pod uwagę, że epidemia COVID-19 dotyka wszystkie państwa członkowskie, a wprowadzone przez nie środki ograniczające rozprzestrzenianie epidemii negatywnie wpływają na sytuację przedsiębiorstw, Komisja uważa, że pomoc państwa jest uzasadniona i może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE przez określony czas w celu zaradzenia niedoborowi płynności wśród przedsiębiorstw oraz zagwarantowania, że zakłócenia spowodowane epidemią COVID-19 nie zagrożą ich rentowności, szczególnie jeśli chodzi o MŚP." Dalej w pkt 2.19 stwierdzono, że: "W niniejszym komunikacie Komisja określa warunki zgodności z rynkiem wewnętrznym, które będzie stosowała w odniesieniu do pomocy przyznanej przez państwa członkowskie na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE. Państwa członkowskie muszą zatem wykazać, że środki pomocy państwa zgłoszone Komisji na mocy niniejszego komunikatu są konieczne, odpowiednie i proporcjonalne, aby zaradzić poważnym zaburzeniom w gospodarce danego państwa członkowskiego, oraz że wszystkie warunki określone w niniejszym komunikacie są w całości spełnione."

Analizując dalej konstrukcję art. 15zzzh ustawy COVID-19 stwierdzić należy, że przepis ten zawiera podwójne odesłanie. Po pierwsze odsyła do Komunikatu Komisji, który to z kolei wskazując, jakim przedsiębiorstwom pomocy nie można udzielić, odsyła do legalnej definicji pojęcia "przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji" zawartej w art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014. Komunikat Komisji w pierwotnym brzmieniu (z 20 marca 2020 r.) w pkt 3.1.22.c. wskazywał, że pomoc może zostać przyznana przedsiębiorstwu, które nie znajdowało się w trudnej sytuacji (w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu, Dz.U.UE.L.2014.187.1 z dnia 26 czerwca 2014 r.) w dniu 31 grudnia 2019 r.

Zgodnie zaś z art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 "przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji" oznacza przedsiębiorstwo, wobec którego zachodzi co najmniej jedna z poniższych okoliczności:

a) w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Taka sytuacja ma miejsce, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego. Do celów niniejszego przepisu "spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek podanych w załączniku I do dyrektywy 2013/34/UE 45, a "kapitał zakładowy" obejmuje, w stosownych przypadkach, wszelkie premie emisyjne;

b) w przypadku spółki, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej kapitału wykazanego w sprawozdaniach finansowych tej spółki została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Do celów niniejszego przepisu "spółka, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek wymienionych w załączniku II do dyrektywy 2013/34/UE;

c) w sytuacji gdy przedsiębiorstwo podlega zbiorowemu postępowaniu w związku z niewypłacalnością lub spełnia kryteria na mocy obowiązującego prawa krajowego, by zostać objętym zbiorowym postępowaniem w związku z niewypłacalnością na wniosek jej wierzycieli;

d) w sytuacji gdy przedsiębiorstwo otrzymało pomoc na ratowanie i nie spłaciło do tej pory pożyczki ani nie zakończyło umowy o gwarancję lub otrzymało pomoc na restrukturyzuję i nadal podlega planowi restrukturyzacyjnemu;

e) w przypadku przedsiębiorstwa, które nie jest MŚP, jeśli w ciągu ostatnich dwóch lat: 1) stosunek księgowej wartości kapitału obcego do kapitału własnego tego przedsiębiorstwa przekracza 7,5 oraz 2) wskaźnik pokrycia odsetek zyskiem EBITDA tego przedsiębiorstwa wynosi poniżej 1,0.

Jak wynika z powołanego art. 2 pkt 18 rozporządzenia nr 651/2014 do uznania przedsiębiorstwa za będące w trudnej sytuacji wystarczy by spełniało jedną z przesłanek określoną w tym przepisie.

W sprawie, w formularzu informacji przedstawianych przy ubieganiu się o pomoc publiczną związaną z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 oraz jej skutków spółka zaznaczyła, że jest mikroprzedsiębiorcą i nie jest powiązana z innymi przedsiębiorcami zgodnie z załącznikiem I do rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014. Równocześnie wskazała, że wysokość niepokrytych strat na dzień 31 grudnia 2019 r. przewyższała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Ponadto oświadczyła, że nie jest objęta postępowaniem upadłościowym i nie spełnia kryteriów do objęcia jej takim postępowaniem, nie otrzymała pomocy na ratowanie, która nie została spłacona oraz pomocy na restrukturyzację i nie podlega planowi restrukturyzacji. Ponadto, jak ustalił ZUS, z rachunku zysków i strat na dzień 31 grudnia 2019 r. wynikało, że strona poniosła stratę w wysokości 4.578,06 zł. Zgodnie natomiast z wpisem do KRS wysokość zarejestrowanego kapitału zakładowego wynosiła 5.000 zł.

W konsekwencji organ stanął na stanowisku, że skarżąca spółka była przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji, przy czym wniosek ten uzasadnił stwierdzeniem, że na dzień 31 grudnia 2019 r. wysokość niepokrytych strat spółki przekraczała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Jednocześnie jednak organ nie dołączył do akt administracyjnych sprawy żadnych dokumentów, na podstawie których dokonał takich ustaleń, powołując się jedynie na dane z rachunku zysków i strat na dzień 31 grudnia 2019 r., którego również nie ma w aktach administracyjnych sprawy. Uzasadnienie decyzji nie wskazuje na to, by organ dokonał rzetelnej oceny sytuacji spółki w rozumieniu przytoczonej wyżej regulacji art. 2 pkt 18 lit. a) rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014. Wskazać bowiem należy, że zgodnie z tym zapisem sytuacja, w której ponad połowa subskrybowanego kapitału zakładowego (spółki) została utracona w efekcie zakumulowanych strat, ma miejsce, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego. ZUS w celu ustalenia, czy strona znajdowała się w trudnej sytuacji, powinien wziąć zatem pod uwagę wszystkie rezerwy utworzone przez spółkę i wszystkie inne elementy uznawane za część środków własnych przedsiębiorstwa i od nich odliczyć poniesione przez spółkę straty.

Dodatkowo podkreślić należy, że spółka mogła pozostawać w słusznym przekonaniu, że kwestią podlegającą weryfikacji w postępowaniu prowadzonym przez ZUS w wyniku wyroku WSA we Wrocławiu, którym uchylono dotychczasową decyzję, będzie jedynie rodzaj prowadzonej przez stronę przeważającej działalności gospodarczej. Z przedłożonych akt administracyjnych sprawy nie wynika, by ZUS poinformował stronę, jaki będzie zakres przeprowadzonej kontroli, co stanowi naruszenie art. 8 i art. 9 k.p.a.

Ponadto niezależnie od powyższego, orzekając w niniejszej sprawie ZUS nie wziął pod uwagę, że spółka złożyła wniosek 29 kwietnia 2021 r., a decyzja I instancji została wydana 10 lipca 2023 r. Komunikatem Komisji (UE) Trzecie zmiany w tymczasowych ramach środków pomocy państwa, w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz. Urz.UE.C2020.218.3 z 2 lipca 2020 r.) z mocą od 29 czerwca 2020 r. rozszerzono tymczasowe ramy środków pomocy państwa na wszystkie mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa, nawet jeśli w dniu 31 grudnia 2019 r. zaliczałyby się one do kategorii przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej, pod warunkiem że nie są objęte zbiorowym postępowaniem upadłościowym na podstawie prawa krajowego oraz, że nie otrzymały pomocy na ratowanie (która nie została spłacona) ani pomocy na restrukturyzację (i nadal podlegają planowi restrukturyzacji) (pkt 1.6., 2.12. i 2.15. ww. Komunikatu - Trzecie zmiany...). Podkreślić przy tym jednak trzeba, że w pkt 1.8. "Trzecich zmian..." wskazano, że państwa członkowskie mogą zdecydować o wprowadzeniu zmian w istniejących programach zatwierdzonych przez Komisję na podstawie tymczasowych ram, aby beneficjentami programów objętych zakresem tych ram mogły być także mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa, które znajdowały się w trudnej sytuacji już w dniu 31 grudnia 2019 r., o ile spełniają one warunki opisane powyżej w pkt 6 i 7. Państwa członkowskie, które planują to uczynić, proszone są o zgłoszenie wykazu wszystkich istniejących programów, w przypadku których przewidują modyfikacje, oraz dostarczenie niezbędnych informacji wskazanych w załączniku do niniejszego komunikatu. Pozwoli to Komisji na przyjęcie jednej decyzji obejmującej programy zamieszczone w wykazie.

Wydawane przez Komisję Europejską komunikaty są wyrazem jej stanowiska w określonych sprawach i nie stanowią bezpośredniego źródła praw dla krajów członkowskich, są instrumentem tzw. prawa miękkiego (soft law). Wprowadzenie przez państwo członkowskie zawartych w Komunikacie rozwiązań w zakresie środków pomocowych stanowiących pomoc publiczną wymaga notyfikowania Komisji zamiaru udzielenia takiego wsparcia, by można było taką pomoc uznać za zgodną z art. 107 ust. 2 lit. b) TFUE, choć niewątpliwie upraszcza ocenę tej zgodności i zapewnia jej jednolitość. Zakres dopuszczalnej pomocy publicznej (zgodnej z prawem) wyznacza treść decyzji Komisji. Przyznanie pomocy musi dochować zatem warunków wynikających z treści właściwej decyzji Komisji. Zgodnie z art. 288 TFUE decyzja wiąże w całości. Decyzja, która wskazuje adresatów, wiąże tylko tych adresatów. Podstawą prawną do przyznania pomocy nie jest zatem Komunikat, ale decyzja Komisji.

Polski program pomocowy, także w zakresie pomocy polegającej na okresowym zwolnieniu z opłacania składek ubezpieczeniowych, na podstawie ustawy COVID-19 został zatwierdzony decyzją Komisji z 23 kwietnia 2020 (SA.56922). W dniu 3 września 2020 r. Komisja Europejska wydała decyzję SA.58481 (2020/N) w sprawie zmiany programu pomocowego SA.56922 (2020/N), na mocy której rozszerzono krąg podmiotów uprawnionych do uzyskania wsparcia o mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa, które w dniu 31 grudnia 2019 r. już znajdowały się w trudnej sytuacji finansowej, pod warunkiem że nie są objęte zbiorowym postępowaniem upadłościowym na podstawie prawa krajowego oraz, że nie otrzymały pomocy na ratowanie ani pomocy na restrukturyzację.

W sprawie ZUS nie wziął w ogóle pod uwagę Komunikatu Komisji - Trzecie zmiany w tymczasowych ramach środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 i decyzji Komisji z 3 września 2020 r., SA.56922 (2020/N), która zatwierdzała program pomocowy i która powinna być podstawą rozstrzygnięcia w sprawie.

Zgodnie z zasadą ogólną praworządności (art. 6 k.p.a.), mającą walor zasady konstytucyjnej (art. 7 Konstytucji RP), organy administracji mają obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa. Zasada praworządności nakłada zatem na organy orzekające obowiązek ustalenia mocy wiążącej przepisu prawa w dniu wydania decyzji. Po ustaleniu mocy obowiązującej przepisu prawa, organy powinny podjąć czynności w celu ustalenia stanu faktycznego w sprawie, do którego zastosowany zostać powinien przepis obowiązujący w dniu orzekania.

W realiach niniejszej sprawy, już w dacie złożenia wniosku (29 kwietnia 2021 r.) obowiązywała decyzja Komisji z 3 września 2020 r., a zatem ZUS miał obowiązek uwzględnić treść art. 15 zzzh ust. 1 pkt 1 ustawy COVID-19 kształtowaną właśnie przez tę zmianę, która rozszerzyła ramy tymczasowe środków pomocy państwa także na mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa, które w dniu 31 grudnia 2019 r. już znajdowały się w trudnej sytuacji finansowej, pod warunkiem że nie są objęte zbiorowym postępowaniem upadłościowym na podstawie prawa krajowego oraz, że nie otrzymały pomocy na ratowanie ani pomocy na restrukturyzację. Uwzględnienie nowego stanu prawnego jest obowiązkiem ZUS.

Organ dopuścił się zatem naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 15zzzh ustawy COVID-19 oraz § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lutego 2021 r., poprzez nieuwzględnienie aktualnego zarówno na dzień złożenia wniosku, jak i wydania decyzji I i II instancji programu pomocowego zaakceptowanego decyzją Komisji Europejskiej z 3 września 2020 r. w wyniku Komunikatu Komisji - Trzecie zmiany w tymczasowych ramach środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, gdyż jako przyczynę odmowy zwolnienia skarżącej spółki z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek organ wskazał jej trudną sytuację ekonomiczną w jakiej znajdowała się w dniu 31 grudnia 2019 r.

Rozpatrując ponownie sprawę, organ rozważy, czy stronie w niniejszej sprawie przysługuje zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek, dokonując oceny złożonego wniosku z uwzględnieniem wykładni dokonanej w niniejszym wyroku.

Z tych względów Sąd, z uwagi na naruszenie powołanych wyżej przepisów prawa materialnego, jak też przepisów prawa procesowego (art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a.), na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję wydaną w I instancji.