Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 341/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Grunty warszawskie
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.) Sędziowie WSA Anna Wesołowska WSA Magdalena Durzyńska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2018 r. sprawy ze skarg [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa własności nieruchomości wraz z utratą w odpowiednim zakresie uprawnienia do ustanowienia praw rzeczowych na podstawie dekretu [...] oddala skargi


UZASADNIENIE

Minister Rozwoju i Finansów (dalej jako organ lub Minister) decyzją z [...] grudnia 2016 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z [...] października 2016 r. nr [...] stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa [...] części prawa własności nieruchomości położonej w [...], przy [...], oznaczonej jako dz. nr [...] i dz. nr [...] z obrębu [...] (dawna ul. [...], nr hip. [...]), stanowiącej poprzednio własność J. H., któremu przyznano na mocy Protokołu nr 2 w sprawie interesów mienia [...] w Polsce z dnia [...] lutego 1953 r. (dalej jako Protokół nr 2 lub Protokół ) odszkodowanie za jej utratę (pkt 1) oraz stwierdzającą, że utrata własności nieruchomości obejmuje również w odpowiednim zakresie uprawnienia do ustanowienia praw rzeczowych na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 56, poz. 279).

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Minister Rozwoju i Finansów decyzją z [...] października 2016 r., działając na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz. 65, dalej jako ustawa z 9 kwietnia 1968 r. lub ustawa), stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa [...] części prawa własności przedmiotowych działek położonych w [...], [...] (dawna ul. [...] nr hip. [...]), wraz z utratą uprawnień do ustanowienia praw rzeczowych. Decyzję wydano w związku z przyznaniem J. M. odszkodowania za utratę udziału w [...] części prawa własności tej nieruchomości na mocy Protokołu 2 w sprawie interesów i mienia [...] w Polsce z [...] lutego 1953 r., który wszedł w życie w dniu [...] sierpnia 1953 r.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją wystąpili w dniu [...] listopada 2016 r. (data prezentaty organu) J. P., M. K. oraz G. M.. Wnioskodawcy zarzucili organowi: niezebranie całości materiału dowodowego niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia, w związku z czym nie został spełniony obowiązek wnikliwego i wszechstronnego rozpatrzenia stanu faktycznego i dokonania właściwej analizy prawnej (art. 7, art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej jako k.p.a.); brak ustaleń dotyczących okoliczności, czy udział [...] części przedmiotowej nieruchomości stanowił wyłączną własność J. M., czy też współwłasność z żoną - J. M. z domu J.; brak wniosku J. M., w którym zgłosił żądanie odszkodowania za ww. nieruchomość, jak również wykreślenie go z listy uprawnionych do odszkodowania (załącznik do Protokołu nr 2), jest przesłanką warunkującą brak możliwości zastosowania do przedmiotowej nieruchomości ustawy z 9 kwietnia 1968 r.; brak ustalenia, kto podjął odszkodowanie J. M. zdeponowane na koncie bankowym [...]; brak dokumentu, z którego wynikałoby, że odszkodowanie to zostało przyznane za ww. nieruchomość; brak ustaleń, czy J. M. był obywatelem [...].

Minister Rozwoju i Finansów, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] grudnia 2016 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] października 2016 r. Organ nie zgodził się z zarzutami wniosku i wskazał, ze postępowanie prowadzone było zgodnie z zasadami określonymi w art. 7 i art. 77 k.p.a. Organ pierwszej instancji swoją decyzję oparł bowiem na następującym materiale dowodowym:

1) dokumentacji [...] składającej się m.in. z:

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] z [...] września 1950 r. nr [...] do J. M., aby w związku z przejęciem przez gminę [...] nieruchomości położonej przy ul. [...] przesłał zgłoszenie roszczenia,

- pisma J. M. z [...] sierpnia 1951 r. do Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] informującego o odmowie przystąpienia do umowy dotyczącej odszkodowań,

- pisma [...] w [...] z [...] marca 1952 r. do Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] informującego o pozbawieniu prawa własności J.M. nieruchomości położonej przy ul. [...],

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] z [...] czerwca 1952 r. znak: [...] do J. M. o osobiste zgłoszenie się w sprawie odszkodowania z tytułu udziału w nieruchomości położonej przy ul. [...],

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] z [...] marca 1953 r. nr [...] do J. M. informującego o podpisaniu w dniu [...] lutego 1953 r. Protokołu nr 2 oraz kwocie przysługującego mu odszkodowania,

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] z [...] marca 1953 r. nr [...] do J. M. informującego, że mimo jego sprzeciwu, przysługujące odszkodowanie będzie sukcesywnie przekazywane na zablokowane konto bankowe, na wypadek, gdyby w przyszłości zechciał przystąpić do Protokołu nr 2,

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] (data nieczytelna) nr [...] do J. M. informującego, że polskie Ministerstwo Finansów wyraziło gotowość wykreślenia roszczenia z listy stanowiącej załącznik do Protokołu nr 2, jednakże nie zmieni to faktu, że wszelkie roszczenia z tytułu znacjonalizowanych [...] nieruchomości będą traktowane jako rozliczone; poinformowano również, że w przyszłości Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] nie będzie mogło udzielić mu jakiegokolwiek wsparcia,

- notatki Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] z [...] grudnia 1958 r. nr [...] w sprawie m.in. chęci przystąpienia spadkobierców J. M. do Protokołu nr 2,

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] z [...] grudnia 1958 r. nr [...] do [...] w [...] informującego o śmierci J. M. i toczącym się postępowaniu spadkowym przed Sądem Rejonowym w [...],

- pisma Ministerstwa Finansów [...] z [...] marca 1959 r. nr [...] do Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...], w którym wskazano, że do Sądu Rejonowego w [...] przekazano informację, że masa spadkowa po J. M. została włączona do Protokołu nr 2 i w związku z tym należy w porozumieniu z Narodowym Bankiem [...] przekazać kwotę odszkodowania za okres od [...] stycznia 1954 r. do [...] stycznia 1959 r.,

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] z [...] kwietnia 1959 r. znak: [...] do Ambasady Królestwa [...] w [...] informującego, że majątek po zmarłym J. M. został włączony do Protokołu nr 2, a Ministerstwo Finansów [...] dokonało wypłaty na rzecz masy spadkowej,

- pisma Ministerstwa Finansów [...] z [...] czerwca 1959 r. nr [...] do Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] informującego, że kwota przypadająca po zmarłym J. M. został przekazana na konto Sądu Rejonowego w [...],

2) treści księgi wieczystej nr [...],

3) treści księgi wieczystej nr [...],

4) decyzji Prezydenta [...] z [...] października 2012 r. nr [...],

5) decyzji Prezydenta [...] z [...] listopada 2012 r. nr [...],

6) umowy sprzedaży spadku z [...] września 2012 r. rep. [...],

7) umowy sprzedaży spadku z [...] października 2012 r., rep. [...],

8) zaświadczenia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] stycznia 1999 r. L.dz. [...],

9) orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1952 r. nr [...] o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] przy ul. [...],

10) deklaracji rejestracyjnej nr [...] [...] z [...] lutego 1948 r.

Minister wskazał, że ustalenie stanu faktycznego powinno obejmować jedynie okoliczności istotne ze względu na przesłanki zastosowania odpowiedniej normy prawnej. W niniejszej sprawie przesłanką taką jest objęcie skutkami międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych roszczeń określonej osoby, wynikających z utraty praw rzeczowych do nieruchomości. Przepisy znajdujące zastosowanie w sprawie (ustawa z 9 kwietnia 1968 r. oraz polsko-[...] układy indemnizacyjne) określają te przesłanki, które były podstawą oceny prawa do odszkodowania. W zakresie oceny prawa do odszkodowania właściwy jest [...] organ administracji, który poczynił ustalenia faktyczne i dokonał oceny prawnej. Ustalenia organów [...] administracji zawarte w dokumentach urzędowych sporządzonych zgodnie z kompetencjami są wiarygodną podstawą orzekania przez Ministra Rozwoju i Finansów. Minister zauważył, że choć dowód z dokumentów urzędowych może zostać podważony, to w niniejszej sprawie brak ku temu uzasadnienia. Zarzuty formułowane przez skarżących dotyczące obywatelstwa, zakresu praw do nieruchomości, uznania skutku układów indemnizacyjnych w stosunku do objętej postępowaniem nieruchomości oraz wypłaty odszkodowania, nie podważają wiarygodności dowodów z dokumentów urzędowych, potwierdzających istotne dla orzekania okoliczności, tj. posiadanie obywatelstwa [...] przez właściciela nieruchomości, którego roszczenia z tytułu utraty praw do niej zostały objęte skutkami umów zawartych przez polski rząd z rządem [...]. W tej sytuacji uznać należało, że materiał dowodowy został zebrany i oceniony prawidłowo.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku ustaleń, czy udział [...] części własności nieruchomości stanowił wyłączną własność J. M., czy też współwłasność z żoną, organ zauważył, że w aktach sprawy znajdują się dokumenty świadczące o tym, że był on jedynym właścicielem wskazanej części nieruchomości. Powyższe wynika z dokumentacji postępowania administracji [...] w sprawie roszczeń przysługujących J. M.; kopii odpisu aktu notarialnego z [...] października 1942 r. którym nabył on [...] części ww. nieruchomości oraz z kopii zaświadczenia wydanego przez Sąd Rejonowy dla [...] z [...] stycznia 1999 r. L.dz. [...]. Na podstawie ww. umowy sprzedaży wpisano ww. osobę do prowadzonej dla nieruchomości księgi wieczystej, jako właściciela w udziale [...] części, co potwierdza treść przywołanego zaświadczenia. Okoliczność posiadania udziału w wysokości [...]części wynika zatem bezsprzecznie zarówno z dokumentacji polskiej, jak i [...]. W tej sytuacji prowadzenie dalszego postępowania dowodowego w zakresie przysługujących J. M. praw do nieruchomości nie znajduje uzasadnienia. Kwestionowanie ustaleń sądu wieczystoksięgowego w tym zakresie nie należy do zakresu niniejszego postępowania.

Minister nie zgodził się również ze stanowiskiem, że brak wniosku J. M., w którym zgłosił żądanie odszkodowania za nieruchomość oraz wykreślenie go z listy uprawnionych do odszkodowania (załącznik do Protokołu nr 2), był przesłanką skutkującą niemożliwością zastosowania do tej nieruchomości ustawy z 9 kwietnia 1968 r. Organ zauważył, że wskazywana przez wnioskodawców lista jest załącznikiem do Protokołu poufnego do Protokołu nr 2 w sprawie interesów i mienia [...] w Polsce, podpisanego [...] w dniu [...] lutego 1953 r. Zgodnie z postanowieniami Protokołu poufnego "ad artykuł II", jako roszczenia uregulowane sumą globalną ustaloną w artykule I, uważane są interesy [...] podane w poniższym "zestawieniu". "Zestawienie" to ma znaczenie tylko orientacyjne i w niczym nie zmienia zasad wymienionych w Układzie. W związku z przejęciem na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy przez gminę [...] nieruchomości położonej przy dawnej ul. [...],[...] poinformował J. M. o przysługującym mu z tego tytułu uprawnieniu polegającym na możliwości zgłoszenia żądania odszkodowawczego. Zgodnie z art. I lit. A pkt 1 Protokołu nr 2 globalne i ryczałtowe odszkodowanie przekazane Rządowi [...] przez rząd Polski dotyczyło wszelkiego mienia, praw i interesów [...] dotkniętych bądź ustawodawstwem polskim i postępowaniem z niego wynikającym bądź wszelkimi innymi krokami przedsięwziętymi przez Państwo Polskie lub jego organy. Istotą objęcia mienia postanowieniami Protokołu było zatem przejęcie nieruchomości należącej do osoby fizycznej narodowości [...] zarówno w dniu przejęcia jak i w chwili wejścia w życie Protokołu nr 2 na rzecz Skarbu Państwa. Z uprawnienia do złożenia wniosku i otrzymania odszkodowania mogła skorzystać każda osoba, która spełniła przesłanki. Było to prawo, a nie obowiązek. W związku z powyższym nawet wykreślenie J. M. , na jego prośbę, z listy stanowiącej załącznik do Protokołu poufnego do Protokołu nr 2, nie zmienia faktu, że wszelkie roszczenia z tytułu znacjonalizowanej nieruchomości należącej do obywatela [...] są traktowane przez administrację polską jako załatwione, co wynika wprost z art. II Protokołu nr 2. Treść tego Protokołu nie przewiduje załącznika i nie wiąże z jego istnieniem żadnych skutków, w szczególności takich, że postanowienia tej umowy międzynarodowej ograniczone są wyłącznie do spraw ujętych w jakimkolwiek załączniku. Załącznik, zgodnie z nazwą i treścią jest jedynie listą orientacyjną, zawierającą spis osób, które przystąpiły do Protokołu. Jego znaczenie w sposób niewątpliwy wyjaśnia Protokół poufny do Protokołu nr 2 w sprawie interesów i mienia [...] w Polsce, podpisany [...] w dniu [...] lutego 1953 r.

Minister zauważył dalej, że nie był też zobowiązany, jak żądali wnioskodawcy, do ustalenia, kto podjął odszkodowanie zdeponowane na koncie bankowym [...] dla J. M. . Powyższe nie mieści się bowiem w zakresie zadań nałożonych na organ orzekający w trybie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. W kręgu zainteresowania strony polskiej jest jedynie sprawa rozliczeń między rządami oraz fakt objęcia skutkami układu odszkodowawczego roszczeń określonej osoby wynikających z utraty praw rzeczowych do nieruchomości, co oznacza objęcie danej nieruchomości regulacją układu między Rządem PRL a Rządem [...] . Zgodnie z treścią ww. układu kwestia rozdysponowania kwot odszkodowania stanowiła przedmiot autonomicznej regulacji strony [...] (artykuł IV Protokołu nr 2). Odnosząc się natomiast do zarzutu braku dokumentu, z którego wynikałoby wprost, że odszkodowanie takie przyznano za przedmiotową nieruchomość, organ zaznaczył, że to administracja [...] ustaliła, we współpracy z Ambasadą Królestwa [...] w [...] oraz polskim Ministerstwem Finansów, jakie mienie pozostawione w Polsce stanowiło własność J. M. i czy zostało objęte polskimi przepisami nacjonalizacyjnymi. Z dokumentacji dotyczącej przyznania odszkodowania dla J. M. wynika, że jego uprawnienie odnosi się do prawa własności [...] części nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], co jest zgodne z treścią ww. umowy sprzedaży oraz zaświadczenia sądu wieczystoksięgowego. Organ nie zgodził się również z zarzutem, że w sprawie nie poczyniono ustaleń, czy J. M. był obywatelem [...]. Zdaniem Ministra, z dowodów dotyczących przyznania odszkodowania jednoznacznie wynika, że w ocenie organów administracji [...] był on narodowości [...] w rozumieniu postanowień Protokołu nr 2. Podobnie wnioski wypływają z dokumentacji administracji polskiej, zawartej w aktach osobowych J. M.. Dowody te są dokumentami urzędowymi, a zatem posiadają szczególną moc dowodową. Posiadanie obywatelstwa [...] było kluczową przesłanką zastosowania postanowień układu do nieruchomości będącej własnością J. M.. Skoro zatem administracja [...] uznała za stosowne poinformować swojego obywatela o przysłuchującym mu uprawnieniu, niezasadne jest podważanie tych ustaleń. Mając powyższe na uwadze Minister uznał, że wydanie decyzji deklaratoryjnej było dopuszczalnym działaniem w świetle ustawy z 9 kwietnia 1968 r. Brak było więc podstaw do uchylenia decyzji z [...] października 2016 r.

Na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z [...] grudnia 2016 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M. K. i G. M. (sygn. akt I SA/Wa 341/17) oraz J.P. (I SA/Wa 349/17).

M. K. i G. M. zaskarżyli powyższą decyzję w całości, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na rozstrzygnięcie oraz przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia tożsamego z decyzją organu pierwszej instancji, a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji z [...] października 2016 r. stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa [...] części prawa własności przedmiotowej nieruchomości w sytuacji, gdy zachodziły przesłanki do jej uchylenia w całości i orzeczenia w tym zakresie co do istoty sprawy poprzez odmowę stwierdzenia przejścia tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa;

2) art. 1 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. poprzez zastosowanie jej do nieruchomości, która wbrew literalnej treści przepisu, przeszła na rzecz Skarbu Państwa na innej podstawie prawnej, przed wejściem w życie ww. ustawy,

3) art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. w związku z Protokołem nr 2, poprzez ich niewłaściwe zastosowywanie w sytuacji, gdy nie zostały spełnione ustawowe przesłanki warunkujące możliwość wydania decyzji stwierdzającej przejście przysługujących J. M. praw do ww. nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, albowiem nie był on obywatelem państwa obcego, nadto nie został skutecznie objęty układem indemnizacyjnym o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych zawartym pomiędzy rządem [...] a rządem polskim;

4) art. 1 ust. 1 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. i art. II Protokołu nr 2, poprzez błędną wykładnię, prowadzącą do wadliwego uznania, że organ orzekający w trybie przepisów tej ustawy, celem jej zastosowania i wydania decyzji stwierdzającej przejście prawa własności nieruchomości i praw z nią związanych na rzecz Skarbu Państwa (art. 2 w zw. z art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r.), nie ma obowiązku poczynienia ustaleń w zakresie posiadania przez osobę ubiegającą się o zaspokojenie roszczeń z tytułu majątku pozostawionego w Polsce, obywatelstwa państwa [...] i w tej kwestii organ orzekający zdany jest wyłącznie na ustalenia dokonane przez organ administracji państwa obcego orzekający o zgłoszonym roszczeniu odszkodowawczym, podczas gdy kwestia tego, czy osoba zgłaszająca roszczenie była obywatelem państwa układu [...] ma istotne znaczenie dla oceny, czy państwo polskie zostało zwolnione z obowiązku zaspokojenia roszczeń tej osoby;

5) art. II w zw. z art. I lit. A Protokołu nr 2, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie prowadzące do uznania, że dla objęcia obywateli [...] skutkami umów zawartych pomiędzy rządem polskim a rządem [...] wystarczające było jedynie poinformowanie obywatela przez organ administracji [...], bez konieczności złożenia wniosku o przyznanie i wypłatę odszkodowania, podczas gdy przyznanie odszkodowania z tytułu przejęcia własności mienia pozostawionego w Polsce w ramach układu indemnizacyjnego uzależnione było od złożenia oświadczenia woli w zakresie żądania zaspokojenia roszczenia odszkodowawczego z tytułu utraty prawa własności, co stanowiło o byciu "zainteresowanym" w rozumieniu postanowień układu z [...];

6) art. II w zw. z art. I Protokołu nr 2, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie prowadzące do uznania, że treść tego Protokołu nie przewidywała załącznika i nie wiązała z jego istnieniem żadnych skutków, podczas gdy załącznik do umowy generalnej stanowił jej integralną część i podpisanie przez państwa - strony układu indeminizacyjnego umowy międzynarodowej zawartej pomiędzy nimi oznaczało również złożenie oświadczenia woli w zakresie przewidzianym przez załącznik, co w konsekwencji prowadziło do tego, że układ nie obejmował osób, których nazwiska nie zostały wymienione w załączniku do Protokołu nr 2;

7) art. 6 i art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 75 § 1 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji zaniechanie przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego, w tym poprzez niedokonanie na podstawie dowodów niebudzących wątpliwości ustaleń w zakresie: wyłącznego tytułu prawnego J. M. do [...] części nieruchomości; posiadanego przez niego obywatelstwa; objęcia układem indemnizacyjnym, w sytuacji braku zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego, wykreślenia ww. z listy stanowiącej załącznik do Protokołu Nr 2 za zgodą przedstawicieli strony polskiej, braku decyzji o przyznaniu odszkodowania, braku podjęcia przez uprawnionego odszkodowania z konta depozytowego, przekazania odszkodowania z konta depozytowego na rzecz nieustalonych spadkobierców ww. – w sytuacji, gdy organ administracji publicznej ma obowiązek prowadzić postępowanie w granicach i na podstawie przepisów prawa i w tym celu zobowiązany jest do podejmowania wszelkich czynności prowadzących do wyjaśnienia i załatwienia sprawy;

8) art. 80 k.p.a. poprzez przeprowadzenie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i na tej podstawie wadliwe przejęcie jako udowodnionej okoliczności posiadania obywatelstwa [...] przez właściciela nieruchomości, którego roszczenia z tytułu utraty praw do niej zostały objęte skutkami umowy indemnizacyjnej zawartej przez rząd polski z rządem [...];

9) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się do wszystkich twierdzeń i zarzutów podniesionych przez strony we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy;

10) art. 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz błędne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, a w konsekwencji wadliwe ustalenie, na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, że w sprawie zaistniały przesłanki warunkujące możliwość zastosowania przepisów ustawy z 9 kwietnia 1968 r.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że dowody, na które powołuje się organ są niewystarczające do wydania decyzji stwierdzającej przejęcie na rzecz Skarbu Państwa [...] części własności przedmiotowej nieruchomości. Stosownie do art. 1 ust. 1, przepisy ustawy z 9 kwietnia 1968 r. stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Przedmiotowa nieruchomość w dniu wejścia ustawy z 9 kwietnia 1968 r. stanowiła już natomiast własność Skarbu Państwa, bowiem przeszła z dniem 21 listopada 1945 r. na rzecz [...] na mocy przepisów dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, a następnie z dniem 13 kwietnia 1950 r. na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130). Tytuł własności Skarbu Państwa do ww. nieruchomości został ujawniony w dziale [...] wykazu hipotecznego księgi hip. [...], na podstawie wniosku z [...] października 1959 r. nr [...] oraz orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1952 r., a tym samym w dniu wejścia w życie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. ujawnienie Skarbu Państwa było bezprzedmiotowe. Skarżący zauważyli również, że w przypadku nieruchomości objętej dekretem o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, organ orzekający na podstawie przepisów ustawy z 9 kwietnia 1968 r. winien bezsprzecznie ustalić, czy w dacie przejęcia przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność obywatela państwa obcego. W układzie z [...] w art. II stwierdzono, że "(...) po całkowitym spłaceniu globalnego odszkodowania, rząd polski uważać będzie za ostatecznie załatwione wszelkie roszczenia Państwa polskiego, które powstały przed podpisaniem (...) Układu, do zainteresowanych [...] poszkodowanych w myśl art. 1 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. Podobnie w art. 1 ust. 1 tej ustawy sprecyzowano, że jej przepisy stosuje się do obywateli państw obcych. W tej sytuacji organ zobowiązany był jednoznacznego ustalenia, czy J. M. posiadał obywatelstwo [...] w dacie wejścia w życie przepisów krajowych, tj. 21 listopada 1945 r., względnie w dniu podpisania bądź wejścia w życie układu indemnizacyjnego. Zdaniem skarżących, za niewystarczające należy uznać, dowody na które powołuje się organ, tym bardziej, że sam uprawniony składał sprzeczne oświadczenia w tej kwestii. Choć od chwili wszczęcia przedmiotowego postępowania kwestia obywatelstwa ww. osoby budzi wiele wątpliwości, organ nie podjął żadnych czynności mających na celu jednoznaczne wyjaśnienie tego problemu. Minister nie zwrócił się do żadnych organów i instytucji państwowych, które mogłyby potwierdzić bądź wykluczyć posiadanie przez ww. obywatelstwa [...]. W myśl natomiast art. 1 Konwencji [...] każde państwo władne jest określić w swym ustawodawstwie, kto jest jego obywatelem, a ustawodawstwo to winno być przyjęte przez inne państwa, byleby było zgodne z umowami międzynarodowymi, zwyczajem międzynarodowym i zasadami prawnymi ogólnie uznanymi w przedmiocie obywatelstwa. Zgodnie ponadto z ww. Konwencją, osoba mająca dwa obywatelstwa lub więcej będzie mogła być uznana za obywatela przez każde z tych państw, których obywatelstwo posiada. Jak wynika z treści pisma Vicekonsula Ambasady królestwa [...] w [...] E. B., "[...]urząd ds. urodzeń nie może stwierdzić czy J. H. ( I. H.) posiadał obywatelstwo [...]". (pismo z Ambasady Królestwa [...] z [...] stycznia 2017 r.). Mimo podjętych przez skarżących prób ustalenia obywatelstwa ww. osoby i przedłożenia uzyskanych dokumentów organowi, Minister nie uwzględnił ich przy wydawaniu decyzji. Swoje rozstrzygnięcie oparł wyłącznie na faktycznych i ocenie prawnej [...] organu administracji i dowodów w postaci korespondencji kierowanej w tej sprawie do J. M. przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych [...] w latach 1950-1953 oraz korespondencji urządzonej po jego śmierci. Skarżący nie zgodzili się z twierdzeniem, jakoby w ocenie organów administracji [...] J. M. był narodowości [...], tym bardziej, że określenie narodowości nie jest równoznaczne z obywatelstwem danej osoby. W okolicznościach tej sprawy istnieje zaś wiele dowodów potwierdzających, że J. M. był obywatelem polskim. Urodził się bowiem w [...] w 1890 r. (zaś zgodnie z ustawą z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7, poz. 44) obywatelstwo polskie przysługiwało każdej osobie która urodziła się na obszarze państwa polskiego, o ile nie posiadała obywatelstwa innego kraju (art. 2 ustawy)). W dniu [...] marca 1916 r. w [...] zawarł związek małżeński. Ze związku tego w dniu [...] grudnia 1916 r. w [...] urodziła się córka - A. L. z domu M. , po której śmierci zgłoszony został majątek spadkowy w postaci praw i roszczeń do [...] części przedmiotowej nieruchomości. Aktem notarialnym z [...] sierpnia 1930 r. J. M. zawarł umowę pożyczki wraz z ustanowieniem zabezpieczenia w postaci hipoteki na należącej do niego nieruchomości położonej w [...]. W treści aktu zapisano, że "stawił się nieznany mi osobiście J. H. trzech imion M. obywatel polski zamieszkały i zamieszkanie prawnie obierający w [...] (...)". W dniu [...] kwietnia 1932 r. w [...] urodził się syn ww. osoby — J. M., który według oświadczenia z [...] maja 1973 r., zrzekł się praw do spadku pozostawionego w Polsce po rodzicach na rzecz siostry. Aktem notarialnym z [...] października 1942 r. J. M. nabył następnie od obywatela polskiego Z. C. udział [...] w przedmiotowej nieruchomości. Mimo złożonego w tym akcie oświadczenia (niepopartego żadnym dokumentem tożsamości) w zakresie obywatelstwa, notariusz nie uznał za konieczne złożenie zezwolenia na nabycie nieruchomości w myśl przepisów ustawy z 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Okoliczność ta świadczy w ocenie skarżących o tym, że nabywca nie mógł być cudzoziemcem w myśl przepisów tej ustawy. Kwestia obywatelstwa była również badana przez sąd wieczystoksięgowy, który dokonał początkowo wpisu prawa własności w dziale [...] księgi hip. [...] przez zastrzeżenie, ale następnie postanowieniem z [...] grudnia 1959 r. [...] zatwierdził wpis zarówno z aktu notarialnego złożonego pod nr [...] (tj. umowy sprzedaży rep. [...] z [...] października 1942 r.), jak i z wniosku nr [...] z [...] marca 1943 r., w którym powołany został akt sprzedaży z [...] marca 1943 r. za nr Rep. [...], nie wprowadzając jednak treści zaprojektowanej, z pozostawieniem wzmianki z uwagi na dokonanie wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa (zaświadczenie z hip. [...]). J. M. zmarł w dniu [...] kwietnia 1957 r. w [...], zaś spadek po nim, stosownie do postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z [...] czerwca 1973 r., nabyła żona i córka. Postępowanie spadkowe dotyczyło przy tym całości majątku spadkowego po zmarłym obywatelu polskim, w przeciwnym razie w treści postanowienia Sąd ograniczyłby zakres swojego orzekania wyłącznie co do majątku pozostawionego w Polsce, biorąc pod uwagę jurysdykcję wyłączną w sprawach spadkowych. Zdaniem skarżących wszystkie ww. okoliczności, poparte dokumentami, w tym dokumentami urzędowymi, potwierdzają, że J. M. posiadał wyłącznie obywatelstwo polskie. W aktach brak jest jakiegokolwiek jego dokumentu tożsamości, z którego wynikałoby, że był on obywatelem [...]. Skoro zatem ustawa z 9 kwietnia 1968 r. posługuje się pojęciem "obywatela państwa obcego", to obowiązkiem organu było bezsporne ustalenie faktu posiadania przez J. M. obywatelstwa innego państwa niż państwo Polskie. W prawie polskim obowiązuje zasada wyłączności obywatelstwa, ani ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, ani też późniejsze ustawy nie dopuszczały możliwości posiadania podwójnego obywatelstwa (por. art. 1 ustawy z 1920 r., art. 1 ustawy z 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim oraz art. 2 ustawy z 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim). Układy indemnizacyjne nie rozstrzygały problemu podwójnego obywatelstwa, w szczególności nie zawierały zastrzeżeń, że nie obejmują tych obywateli państw obcych, którzy posiadają jednocześnie obywatelstwo polskie. Taki stan rzeczy rozważał w odniesieniu do układu indemnizacyjnego ze [...], który w postanowieniu z 24 października 2000 r. sygn. akt SK 31/99, wskazał, że akty prawne, na podstawie których w Polsce przeprowadzono nacjonalizację w okresie powojennym, wywołały skutek prawny wobec ogółu obywateli polskich, niezależnie od miejsca ich zamieszkania i ewentualnego przyjęcia przez nich obywatelstwa państwa obcego. Ci obywatele, którzy posiadali to drugie obywatelstwo, byli jednak w sytuacji uprzywilejowanej, ponieważ w przeciwieństwie do innych obywateli polskich mogli otrzymać od władz państw obcych odszkodowanie ze środków przekazanych przez Polskę na podstawie układów indemnizacyjnych. Zdaniem Trybunału obywatelstwo polskie nie wykluczało więc danej osoby z kręgu podmiotów objętych takim układem. Zdaniem skarżących, skoro kwestia obywatelstwa [...] J. M. nie została udowodniona, za nieuprawnione należy uznać stanowisko organu, że został on objęty układem zawartym w Protokole nr 2 z [...] lutego 1953 r.

W ocenie skarżących wątpliwości budzi również skuteczność objęcia układem indemnizacyjnym majątku wspólnego małż. M., w skład którego w wchodziły wszelkie prawa i roszczenia związane z przedmiotową nieruchomością. Skoro bowiem w akcie małżeństwa J. M. z 1916 r. znajduje się zapis, że małżonkowi umowy przedślubnej nie zawierali, to tym samym majątek małżonków stał się majątkiem wspólnym na zasadach współwłasności łącznej. Przedmiotowy udział [...] części nieruchomości, pozostający w związku małżeńskim J. M. nabył umową z [...] października 1942 r., a zatem wszedł on do majątku wspólnego. Wszelkie zatem prawa i roszczenia do przejętej dekretem o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy nieruchomości, stanowiły współwłasność majątkową małżeńską i winny być rozpatrywanie łącznie, co oznacza, że dla skuteczności indemnizacji, wymagała ona objęcia nią żony J. M.. Nie ma przy tym znaczenia, wbrew stanowisku organu, wpis w księdze wieczystej dokonany na wyłączną rzecz J. M.. Wpis prawa własności jest czynnością administracyjno-techniczną, nie jest wpisem konstytutywnym, nie tworzy prawa własności, zaś organ orzekający w sprawie ma obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa, co powoduje że winien uwzględniać przepisy powszechnie obowiązujące, w tym przepisy prawa rodzinnego w zakresie ustrojów małżeńskich majątkowych.

Skarżący zauważyli dalej, że nie powinno ulegać wątpliwości, że przyznanie odszkodowania z tytułu przejęcia własności w ramach układu indemnizacyjnego uzależnione było od złożenia oświadczenia woli w zakresie żądania zaspokojenia roszczenia odszkodowawczego z tytułu utraty prawa własności. W rozpoznawanej sprawie, z dokumentacji [...] organów administracji wynika zaś jednoznacznie, że J. M. nie wystąpił z roszczeniem o odszkodowanie na podstawie układu pomiędzy Rządem Królestwa [...] a Rządem PRL za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] w udziale mu przysługującym, jak również za pozostałe nieruchomości położone w Polsce, m.in. za willę w [...], czy dom w [...]. Ponadto z treści dokumentacji [...], na którą powołuje się Minister, wynika wprost, że J. M. nie otrzymał odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, jak również nie zgłosił żądania jego wypłaty. Z treści zaś jedynego pismo złożonego w tej sprawie przez J. M. do Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] wynika jednoznacznie, że ww. odmówił przystąpienia do umowy generalnej i poprosił o wykreślenie go z listy stanowiącej załącznik do tej umowy przed podpisaniem protokołu. Na wykreślenie go z tej listy zgodę wyrazili polscy przedstawiciele. J. M. nie zrzekł się również praw do nieruchomości pozostawionych w Polsce. Skarżący zauważyli także, że zaproponowana kwota odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, tj. [...], nie była ekwiwalentna do wartości rynkowej roszczeń przysługujących uprawnionemu, albowiem przysługujący mu udział w nieruchomości, on sam oszacował na kwotę kilkanaście razy wyższą.

W ocenie skarżących, wszystkie ww. okoliczności zostały przez organ orzekający ustalone w drodze dowodów pośrednich, zaś w postępowaniu administracyjnym w pierwszej kolejności należy przeprowadzić dowody bezpośrednie. Dodatkowo Minister nie ustalił, kto podjął odszkodowanie zdeponowane na zablokowanym koncie bankowym Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...], zwłaszcza w kontekście dokumentacji będącej podstawą do zawarcia umowy sprzedaży spadku zawartej ze spadkobiercami zmarłego, wedle pozostającego w obrocie prawnym orzeczenia polskiego sądu powszechnego. Z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy bezspornie wynika, że do chwili śmierci odszkodowanie nie zostało na rzecz J. M. wypłacone, zaś jego następcy prawni przy zawarciu umowy sprzedaży spadku z [...] września 2012 r. oświadczyli, że w skład masy spadkowej wchodzą wyłącznie prawa i roszczenia do przedmiotowej nieruchomości, które im przysługują. Niewyjaśnienie wskazanych okoliczności skutkowało naruszeniem przez organ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Przeprowadzona przez organ ocena dokonana została w sposób niepełny i niepozwalający na podjęcie tak jednoznacznych wniosków, co z kolei powoduje, że decyzja wydana w tej sprawie nie zasługuje na akceptację.

J. P. zaskarżył decyzję z [...] grudnia 2016 r. w całości i wniósł o wstrzymanie jej wykonania. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając organowi naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, tj.:

1. art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności w ten sposób, że organ odwoławczy ograniczył się do kontroli zasadności argumentów podniesionych przez skarżącego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i nie przeprowadził postępowania merytorycznego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów, przeanalizowania wszystkich argumentów i żądań strony oraz rozważań prawnych stosownych dla rozstrzygnięcia;

2. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w ten sposób, że:

a) organ odwoławczy pominął dowody potwierdzające okoliczność, że J.M. miał obywatelstwo polskie, co wpłynęło na przyjęcie, że miał on wyłącznie obywatelstwo [...] i w związku z tym nie miało do niego zastosowania prawo polskie;

b) organ odwoławczy pominął dowody, z których wynika, że J. M. odmówił zgłoszenia roszczenia i że odszkodowanie nie zostało mu wypłacone, a co za tym idzie nie było podstaw do wydania zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej;

3. art. 105 k.p.a. poprzez wydanie decyzji merytorycznej zamiast decyzji o umorzeniu postępowania, mimo że postępowanie było i jest bezprzedmiotowe;

4. art. 1 ust. 1 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy żadna z przesłanek wymienionych w tym przepisie nie została spełniona;

5. art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. w zw. z Protokołem nr 2 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, mimo że nie zostały spełnione żadne przesłanki warunkujące możliwość wydania decyzji stwierdzającej przejście przysługujących J. M. praw do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, gdyż był on obywatelem polskim i nie został skutecznie objęty układem indemnizacyjnym;

6. art. 1 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy poprzez uznanie, że na podstawie tego przepisu grunty przeszły na własność Skarbu Państwa, podczas gdy przeszły one na własność gminy m.st. Warszawy;

7. art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej poprzez pominięcie tego przepisu przy rozpatrywaniu sprawy, a przez to brak stwierdzenia, że nieruchomości stanowiące wcześniej własność J. M. przeszły na własność Skarbu Państwa z mocy ustawy;

8. art. 138 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, podczas gdy decyzja była ta podlegała uchyleniu.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że warunkiem zastosowania przepisów ustawy z 9 kwietnia 1968 r. jest, aby nieruchomości obywateli państw obcych przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy międzynarodowej. Taka sytuacja nie miała natomiast miejsca w niniejszej sprawie, bowiem Protokół nr 2 nie spowodował przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Choć z protokołu tego nie wynika, aby obywatele [...] byli zobowiązani do złożenia oświadczenia o przystąpieniu do niego, to jednak J. M. złożył wyraźne oświadczenie, że nie zamierza przystąpić do układu ze względu na zbyt niską, w jego ocenie, wysokość odszkodowania. Rząd [...] natomiast, w piśmie z [...] marca 1953 r., informując ww. osobę o zamiarze przekazania odszkodowania na zablokowane konto bankowe, wyraził aprobatę dla ewentualnego przystąpienia J. M. do Protokołu Nr 2 w przyszłości, co oznacza, że uznawał możliwość odmowy obywatela [...] przyjęcia odszkodowania za majątek lub prawa. Protokół ten nie wyłączył możliwości dochodzenia roszczeń przez obywateli, a jedynie zobowiązywał rząd [...] do przyjęcia stanowiska, że wszystkie roszczenia [...] zostały uregulowane. W przeciwieństwie do innych układów indemnizacyjnych, w Protokole nr 2 nie zawarto konieczności dostarczenia przez rząd [...] oświadczeń obywateli [...] o zrzeczeniu się wszelkich roszczeń z tytułu przejętego mienia. Zrzeczenie się jednak roszczeń danej osoby fizycznej bez jej zgody nie było i nie jest możliwe na podstawie oświadczenia rządu danego kraju, zawartego w umowie międzyrządowej, tym bardziej, gdy nie została ogłoszona i ratyfikowana. Skarżący zauważył ponadto, że Protokół nr 2 odnosi się do nieruchomości, które zostały odebrane zainteresowanym obywatelom [...] zgodnie z prawem. Skoro zatem w niniejszej sprawie stwierdzona została nieważność odmownej decyzji dekretowej z 1952 r., to gdyby nawet uznać, że J. M. przysługiwało odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość, nieruchomości tej został on pozbawiony bezprawnie. Minister nie wyjaśnił również, za jakie nieruchomości odszkodowanie to przysługiwało. W dokumentacji [...] mowa jest jedynie o roszczeniu o ustanowienie prawa własności czasowej w związku z wydaniem dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy i przejęciem własności nieruchomości przez [...]. Minister błędnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podaje, powołując się na przepisy ustawy indemnizacyjnej, że odszkodowanie to przysługiwało za utratę prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, nie wskazują przy tym wyraźnie, na jakiej podstawie i kiedy nastąpiła utrata tego prawa. Skarb Państwa własność tych nieruchomości uzyskał natomiast dopiero w 1950 r. Podsumowując skarżący wskazał, że skoro J. M. nabył roszczenie na podstawie art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, a dopiero później (w 1950 r.) nieruchomości przeszły na Skarb Państwa, to nieruchomości te nie mogły na Skarb Państwa przejść ponownie na podstawie Protokołu nr 2. Już pierwsze przejście własności było wystarczającą podstawą do wpisu w księdze wieczystej własności Skarbu Państwa. Oznacza to, że wydanie decyzji o przejściu tej nieruchomości na własność Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. było bezprzedmiotowe.

Odnosząc się do przesłanki posiadania przez J. M. obywatelstwa państwa obcego, a tylko spełnienie tej przesłanki pozwalało na uznanie, że osoba taka objęta została układem indemnizacyjnym, skarżący zauważył, że Minister zaniechał przeprowadzenia dowodów na tę okoliczność, w szczególności pominął dokumenty, z których wynika, że ww. miał obywatelstwo polskie. Przepisy ustawy indemnizacyjnej stosuje się natomiast wyłącznie do obywateli państw obcych, a co za tym idzie nie można ich stosować do obywateli polskich. W tej sytuacji Minister Rozwoju i Finansów był zobowiązany do wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego pod kątem obywatelstwa J. M., w szczególności do ustalenia, czy w ogóle był on obywatelem [...] oraz czy był obywatelem tego Państwa w datach określonych w art. V Protokołu nr 2, tj. w dacie wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (21 listopada 1945 r.) oraz w dacie wejścia w życie Protokołu nr 2 (26 lutego 1953 r.). Ustaleń takich w niniejszej sprawie jednak zabrakło. Organ całkowicie pominął okoliczność, że J. M. urodził się w Polsce, z Polką zawarł związek małżeński, jego córka miała obywatelstwo polskie, zaś zgodnie z art. 5 w zw. z art. 1 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, przez urodzenie dzieci ślubne nabywały obywatelstwo ojca. Również ze znajdującej się w aktach umowy pożyczki z 1930 r. wynika, że ww. miał obywatelstwo polskie. W aktach znajduje się także szereg dokumentów urzędowych, z których wynika, że organy polskie traktowały J. M. jako obywatela polskiego. Np. w orzeczeniu Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1952 r. określono go jako " J. H.", zaś takiego określenia (obywatel) organy państwowe używały jedynie w stosunku do obywateli polskich.

Odnosząc się do kwestii przyznania J. M. odszkodowania na podstawie Protokołu nr 2, skarżący zauważył, że Ministerstwo Finansów wskazało, że nie dysponuje dokumentacją związaną z jego przyznaniem. W posiadaniu Ministerstwa jest jedynie lista osób uprawnionych do przyznania odszkodowania w ramach polsko-[...] układu indemnizacyjnego, na której został wymieniony J. M.. Lista nie została dołączona do dokumentacji sprawy. Z materiału dowodowego wynika, że Ministerstwo Finansów dysponuje dokumentacją dotycząca układów indemnizacyjnych o różnym stopniu kompletności i wiarygodności. Dokumentacja wykonania układu z [...] liczy natomiast [...] stron i znajduje się w opracowaniu z uwagi na pozyskanie dodatkowej dokumentacji z archiwów innych państw.

Podsumowując skarżący wskazał, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uznania, że odszkodowanie globalne wypłacone Rządowi [...] przez Rząd Polski mogło stanowić podstawę do dokonania na rzecz Skarbu Państwa wpisu własności nieruchomości, skoro: MSZ [...] poinformowało J. M. o możliwości zgłoszenia roszczenia za przejęcie nieruchomości na rzecz. [...]; ekspektatywa J. M. była roszczeniem rzeczowym, podczas gdy ustawa z [...] kwietnia 1968 r. dotyczy roszczeń finansowych; J. M. odmówił przystąpienia do Protokołu nr 2 i przyjęcia odszkodowania, wobec czego nie zostało mu ono wypłacone, a w aktach nie ma dowodów, by zostało wypłacone jego spadkobiercom; Protokół nr 2 nie stanowił podstawy przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa; [...] obywatelstwo J. M. nie zostało jednoznacznie ustalone, zaś nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z mocy ustawy w 1950 r. i to ta ustawa była podstawą wpisu prawa własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej. W tej sytuacji wydanie w sprawie zaskarżanej decyzji było bezprzedmiotowe.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wskazał, że zarzuty przedstawione we wniesionych skargach są całkowicie bezzasadne, a zatem brak jest podstaw zarówno do uchylenia zaskarżonej decyzji. W sprawie zasadnie zastosowano bowiem przepisy ustawy z 9 kwietnia 1968 r., jak również nie naruszono wskazywanych przez strony przepisów postępowania. Stan faktyczny sprawy ustalono zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), na podstawie zebranego materiału dowodowego, z którego wynika, że J.M. był obywatelem [...], którego objęły postanowienia Protokołu nr 2. Prawidłowość ustaleń poczynionych w przedmiocie obywatelstwa potwierdza dodatkowo dokumentacja archiwalna uzyskana z Instytutu Pamięci Narodowej. Akta osobowe cudzoziemca nie pozostawiają co do tego faktu żadnych wątpliwości. Odnosząc się do zarzutu, że nieruchomość stanowiła współwłasność małżonków M., organ wskazał, że na podstawie umowy sprzedaży jako właściciel nieruchomości w [...] do księgi wieczystej wpisany został J. M. Brak było zatem podstaw do prowadzenia przez Ministra dalszego postępowania dowodowego w zakresie przysługujących mu do niej praw. Nie sposób również zgodzić się ze skarżącymi, że brak wniosku J. M. o przyznanie odszkodowania w trybie Protokołu nr 2 oraz wykreślenie go z listy osób uprawnionych do otrzymania odszkodowania oznacza brak podstaw do wydania decyzji w trybie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. Z uprawnienia do przyznania odszkodowania mogła bowiem skorzystać każda osoba, która spełniła ku temu przesłanki. Było to prawo, nie obowiązek. Wykreślenie zatem J. M. z powyższej listy, na jego wniosek, nie zmienia faktu że wszelkie roszczenia z tytułu znacjonalizowania nieruchomości należącej do obywatela [...] są traktowane przez administrację polską jako załatwione, co wynika wprost z art. II Protokołu nr 2.

W dniu [...] marca 2017 r. do Sądu wpłynęło, zawarte w formie aktu notarialnego, oświadczenie M. K., J. P. i G. M. z [...] lutego 2017 r. (Rep. A nr [...]), w którym skarżący wskazali, że umowy o oddanie przedmiotowego gruntu w użytkowanie wieczyste z [...] listopada 2012 r. i [...] grudnia 2012 r. zawierali będąc przekonani, że decyzje Prezydenta [...] są prawidłowe, korzystają z waloru ostateczności i domniemania zgodności z prawem i że jako nabywcy spadku po J. M. i M. C. są uprawnieni do starania się o uzyskanie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowego gruntu. Skarżący oświadczyli również, że gdyby w dacie zawarcia powyższych umów było im wiadome, że [...] części prawa własności nieruchomości przeszło na mocy ustawy z [...] kwietnia 1968 r. w zw. z Protokołem nr 2 na własność Skarbu Państwa, a tym samym nie istnieją roszczenia spadkobierców po J. M. do przedmiotowej nieruchomości, umów tych nie zawarliby. Skarżący podali, że działali pod wpływem istotnego błędu co do treści tych czynności prawnych, w konsekwencji uchylają się od skutków prawnych oświadczeń woli ex tunc zawartych w ww. umowach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 349/17 postanowił połączyć tę sprawę do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. akt I SA/Wa 341/17 i prowadzić je dalej pod sygn. akt I SA/Wa 341/17.

Następnie postanowieniem z 7 kwietnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 341/17, po rozpoznaniu wniosków skarżących, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 10 lipca 2017 r. sygn. akt I OZ 1128/17 ww. postanowienie uchylił i oddalił wnioski skarżących o wstrzymanie wykonania decyzji Ministra Rozwoju i Finansów z [...] grudnia 2016 r.

W piśmie procesowym z [...] czerwca 2017 r. J. P. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wskazał, że J. M. był obywatelem polskim, a w konsekwencji nie dotyczyły go układy indemnizacyjne. Osoba ta nie otrzymała również odszkodowania za przedmiotową nieruchomość.

W piśmie procesowym z [...] czerwca 2017 r. Prezydent [...] poinformował, że w dniu [...] marca 2017 r. [...] złożyło zaprotokołowane przez notariusza (Rep. A nr [...]) oświadczenie o uznaniu oświadczeń złożonych przez skarżących akcie notarialnym z [...] lutego 2017 r. Rep. A nr [...], za ofertę rozwiązania umów, mocą których skarżącym oddano w użytkowanie wieczyste nieruchomości położone w [...] przy [...] stanowiące dz. nr [...] i [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz.U. z 2016r. poz. 718 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną,

z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną.

W przedmiotowej sprawie, w zakresie stosowanych przez organy przepisów prawa materialnego, podstawę prawną do przejścia na własność Skarbu Państwa nieruchomości przejętych bez podstawy prawnej stanowiły przepisy ustawy z dnia

9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Ustawa ta przewiduje w art. 2 upoważnienie dla Ministra Finansów do wydania decyzji administracyjnej, stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych i decyzja ta stanowi podstawę wpisu praw w księdze wieczystej.

Przy czym równie istotną kwestią, wymagającą rozważenia w niniejszej sprawie było dokonanie oceny charakteru oraz skutków stosowania Protokołu nr 2

(dalej również jako układ i umowa) z dnia [...] lutego 1953 r., który wszedł w życie w dniu 6 sierpnia 1953 r., zawartego pomiędzy rządem polskim i rządem [...], a także znaczenia tego Protokołu dla żądań skarżących.

Tytułem wstępu Sąd podkreśla, że analizowany Protokół nr 2 został zawarty

w czasie obowiązywania Konstytucji z 1952 roku. Konstytucja ta nie odnosiła się wyraźnie do zagadnienia stosunku prawa międzynarodowego do prawa wewnętrznego. Problematykę tę natomiast podejmowano w piśmiennictwie prawniczym oraz orzecznictwie sądów, a zwłaszcza Sądu Najwyższego, podejmując próby określenia faktycznego wpływu norm prawa międzynarodowego na organy państwowe oraz prawa i obowiązki jednostek. W okresie obowiązywania Konstytucji z 1952 r. występowała wyraźna tendencja do upraszczania trybu zawierania umów międzynarodowych, zaś znaczna część umów międzynarodowych nie była poddawana formalnej procedurze ratyfikacyjnej. Należy zatem podkreślić, że zawarty w 1953 r. w [...] układ między rządem polskim i rządem [...] został podpisany przez pełnomocnych przedstawicieli rządów reprezentujących strony Protokołu i nie zawierał warunku ratyfikacji tej umowy. W konsekwencji układ nie został ratyfikowany oraz ogłoszony

w Dzienniku Ustaw. Tym niemniej układ ten został wykonany przez stronę polską w ten sposób, że Państwo Polskie zapłaciło drugiej stronie Protokołu ([...]), określoną w nim globalną kwotę [...] , w celu wypłaty przez rząd [...] zainteresowanym [...] i ich następcom prawnym odszkodowań, o których mowa w Protokole nr 2. Należy zatem w ocenie Sądu uznać, że władze polskie uznały moc obowiązującą omawianego aktu prawa międzynarodowego. Innymi słowy nie budzi wątpliwości, że omawiany Protokół stanowił umowę międzynarodową. Na marginesie dodać można, że w doktrynie przyjmowano, że umowy międzynarodowe mogą mieć skuteczność wewnętrzną, w dziedzinach stanowiących materię zastrzeżoną ustawodawcy albo ustawodawczo już uregulowaną jedynie wtedy, gdy zostały należycie ogłoszone w Dzienniku Ustaw, albowiem takie ogłoszenie jest niezbędnym warunkiem skuteczności ustaw i rozporządzeń wykonawczych, a więc aktów regulujących te dziedziny. Jednocześnie nie budzi w zasadzie w doktrynie wątpliwości pogląd, że porozumienia rządowe, to jest akty umowne prawa międzynarodowego, niepodlegające ratyfikacji nie mogą być źródłem prawa w dziedzinach zastrzeżonych ustawie albo uregulowanych ustawowo. Umowa międzynarodowa ratyfikowana mogła więc regulować sprawy cywilne pod warunkiem, że była ona ogłoszona w Dzienniku Ustaw. Sądy na ogół mogły stosować w tej dziedzinie tylko umowy międzynarodowe ratyfikowane i ogłoszone w Dzienniku Ustaw. W doktrynie uznaje się natomiast, że inne organy państwowe, a w szczególności organy administracji i gospodarki państwowej stosują w sprawach "nieustawowych" również wszystkie umowy nieogłoszone, nie uważając ogłoszenia umowy za warunek jej skuteczności w stosunkach wewnętrznych.

W realiach niniejszej sprawy Protokół nr 2, podpisany w dniu [...] lutego 1953 r. przewidywał, że wchodzi w życie natychmiast po zatwierdzeniu go przez oba rządy, nie był więc ani ratyfikowany, ani też ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Oznaczało to, że układ ten, jakkolwiek był umową międzynarodową nie stanowił źródła prawa w polskim systemie prawnym, a wobec tego układ ten i jego stosowanie nie mogło samo przez się powodować skutków prawnych w zakresie stosunków własnościowych. Rozważenia wymaga zatem czy podstawy prawnej do orzeczenia o przejściu udziału

w przedmiotowych nieruchomościach na rzecz Skarbu Państwa można upatrywać

w przepisach ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., powołanej w podstawie prawnej kwestionowanych orzeczeń. Ustawa ta przewiduje w art. 2 wydanie przez Ministra Finansów decyzji administracyjnej (o czym była już mowa), stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy

o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zaś decyzja ta stanowi podstawę wpisu praw w księdze wieczystej. Ustawa odwołuje się do umów międzynarodowych

o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, które określa jako umowy zawarte przez rząd polski z rządami innych państw. Chodzi o takie umowy, których postanowienia dotyczyły przejścia na rzecz Skarbu Państwa określonych praw obywateli państw obcych, ale także uregulowania roszczeń obywateli państw obcych

z tym związanych. Sąd podnosi, że z uwagi na cel i treść ustawy nie ma podstaw do twierdzenia, że ustawa posługuje się pojęciem "międzynarodowej umowy" w znaczeniu umowy międzynarodowej, która została ratyfikowania i ogłoszona w Dzienniku Ustaw. W ocenie Sądu należy dojść do wniosku przeciwnego - ustawa została uchwalona właśnie dlatego, że umowy międzynarodowe o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, z uwagi na ich rangę, nie stanowiły wystarczającej podstawy prawnej do udokumentowania w księgach wieczystych przejścia na rzecz Skarbu Państwa określonych praw po obywatelach państw obcych. Nie może zdaniem Sądu budzić wątpliwości, że celem wymienionej ustawy było nie tyle unormowanie kwestii dokonywania wpisów w księgach wieczystych (o czym mógłby świadczyć tytuł ustawy), lecz w istocie miała ona na celu uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które zostały przejęte przez Państwo, a z tytułu tego przejęcia na mocy umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, właścicielom nieruchomości/następcom prawnym właścicieli zaproponowano czy też wypłacono odszkodowanie (vide wyroki NSA z dnia 29 maja 2012 r. sygn. akt I OSK 769/11 i z dnia 17 maja 1999 r. sygn. akt OSK 2/98). Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił w ww. wyrokach uwagę, że dokonywanie wpisów do ksiąg wieczystych należy do kompetencji sądów powszechnych, które każdorazowo badają okoliczności konkretnej sprawy, zatem ani organ administracyjny, ani sąd administracyjny przeprowadzający kontrolę jego działalności nie mogą wypowiadać się co do przyszłych zdarzeń podlegających ocenie sądu powszechnego, wobec czego nie mogą również samodzielnie analizować skutków dokonanych wcześniej wpisów. Postępowanie takie może stanowić przedmiot postępowania przed sądem powszechnym, który władny jest rozważyć zarówno kwestie formalne - związane z wpisem do księgi wieczystej, jak

i okoliczności faktyczne i prawne mające go uzasadniać. Rola decyzji, o której mowa

w art. 2 ustawy, ogranicza się jedynie do deklaratoryjnego stwierdzenia przejścia własności nieruchomości na Skarb Państwa, i dalszą kwestią pozostaje to, że decyzja ta może być podstawą wpisu tego prawa do księgi wieczystej, a więc także i to, czy będzie do tego celu wykorzystana.

Dokonując analizy postanowień układu należy dojść do wniosku, że stanowił on międzynarodową umowę o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartą pomiędzy rządem polskim a rządem [...], w rozumieniu art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy.

Z postanowień układu wynika bowiem, że dotyczy on roszczeń [...], wynikających ze skutków ustawodawstwa Państwa Polskiego lub innych kroków przez nie przedsięwziętych w odniesieniu do mienia, praw i interesów [...]. W świetle postanowień układu rozstrzygające znaczenie ma okoliczność, że po całkowitym zapłaceniu przez rząd polski rządowi [...] sumy [...], rząd [...] uważać będzie za ostatecznie uregulowane wszystkie roszczenia [...], wyszczególnione w Artykule I Protokołu. Wynikiem tej regulacji miało być zwolnienie rządu polskiego w stosunku do zainteresowanych [...] i ich następców prawnych. Jednocześnie po całkowitym spłaceniu globalnego odszkodowania rząd polski uważać będzie za ostatecznie załatwione wszelkie roszczenia Państwa Polskiego, które powstały przed podpisaniem niniejszego układu, do zainteresowanych [...], odszkodowanych w myśl art. I . ( Art. II Protokołu nr 2) . Protokół nr 2 zawierał w Art. IV unormowanie, że suma globalna ustalona w Artykule I rozdzielona będzie zgodnie ze sposobem podziału przyjętym przez rząd [...]. Należy podkreślić, że Protokół odnosił się do osób fizycznych narodowości [...], która winna istnieć tak w momencie wprowadzania zarządzeń polskich, które dotknęły ich praw i interesów, jak i w chwili wejścia w życie niniejszego Protokołu. Jednocześnie Sąd podkreśla niezwykle istotną okoliczność, że w świetle postanowień układu, rozstrzygające znaczenie miał fakt przyznania, a nie wypłacenia odszkodowania, tym samym stwarzając jedynie podstawę do ewentualnego dochodzenia tego odszkodowania od strony ten układ podpisującej, tj. rządu [...]. Z Protokołu nr 2 nie wynika również, że warunkiem jego realizacji było złożenie wniosku przez zainteresowanego [...] o przyznanie odszkodowania, czy też oświadczenia o zrzeczeniu się prawa własności. Słusznie zdaniem Sądu organ podniósł, że kwestia wypłaty odszkodowania znajdowała się poza sferą jego organu zainteresowania, wynikającą z unormowań ustawy z 1968 r., ponieważ suma zapłacona w ramach wypełnienia Protokołu Nr 2 została rozdzielona w sposób i zgodnie z zasadami przyjętymi przez rząd [...]. Zatem w istocie rozliczenia finansowe odbywały się na dwóch płaszczyznach – między rządami obu państw, które zostały wypełnione oraz w płaszczyźnie rząd [...] i zainteresowani [...], w zakresie której rząd polski nie miał prawa ingerować.

Na marginesie powyższych rozważań Sąd przywołuje pogląd Trybunału Konstytucyjnego, który w uzasadnieniu postanowienia z dnia 24 października 2000 r. (SK31/99 OTK 2000/7/262) wskazał na niedopuszczalność kontroli umów międzynarodowych w całości wykonanych, które wywołały skutki wobec obywateli państw obcych. TK podniósł, że obowiązek przestrzegania zawartych zobowiązań międzynarodowych sprzeciwia się bowiem wzruszeniu tych spośród nich, które zostały zrealizowane przez obie strony. W niniejszej sprawie układ polsko-[...] wywołał skutki nieodwracalne, a całkowite jego wykonanie przez obie strony powoduje,

że traktowany być musi jak umowa międzynarodowa, która wygasła.

Przechodząc do prawidłowości dokonanej przez organy administracji oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie na wstępie podnieść należy, że poddając w wątpliwość czy rząd polski mógł uznać J. M. za obywatela/zainteresowanego (zgodnie z nomenklaturą Protokołu Nr 2) [...], skarżący pomijają fakt,

że o objęciu go układem indemnizacyjnym nie zdecydował rząd polski ale [...]. Natomiast o poddaniu się skutkom (w jego przypadku rezygnacji z odszkodowania, które wypłacone zostało jego następcom) omawianego układu zdecydował J. M.

i jego oświadczeń woli w tym zakresie nie można odwrócić.

Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie,

na który składają się ;

1) dokumentacja [...] składająca się m.in. z:

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] z [...] września 1950 r.

nr [...] do J. M., aby w związku z przejęciem przez gminę [...] nieruchomości położonej przy ul. [...] przesłał zgłoszenie roszczenia,

- pisma J. M. z [...] sierpnia 1951 r. do Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] informującego o odmowie przystąpienia do umowy dotyczącej odszkodowań,

- pisma [...] w [...] z [...] marca 1952 r. do Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] informującego o pozbawieniu prawa własności J. M. nieruchomości położonej przy ul. [...],

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] z [...] czerwca 1952 r.

znak: [...] do J. M. o osobiste zgłoszenie się w sprawie odszkodowania z tytułu udziału w nieruchomości położonej przy ul. [...],

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] z [...] marca 1953 r.

nr [...] do J. M., informującego o podpisaniu w dniu [...] lutego 1953 r. Protokołu nr 2 oraz kwocie przysługującego mu odszkodowania,

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] z [...] marca 1953 r.

nr [...] do J. M. informującego, że mimo jego sprzeciwu, przysługujące odszkodowanie będzie sukcesywnie przekazywane na zablokowane konto bankowe, na wypadek, gdyby w przyszłości zechciał przystąpić do Protokołu nr 2,

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] (data nieczytelna)

nr [...] do J. M. informującego, że polskie Ministerstwo Finansów wyraziło gotowość wykreślenia roszczenia z listy stanowiącej załącznik do Protokołu nr 2, jednakże nie zmieni to faktu, że wszelkie roszczenia z tytułu znacjonalizowanych [...] nieruchomości będą traktowane jako rozliczone; poinformowano również, że w przyszłości Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] nie będzie mogło udzielić mu jakiegokolwiek wsparcia,

- notatki Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] z [...] grudnia 1958 r.

nr [...] w sprawie m.in. chęci przystąpienia spadkobierców J. M. do Protokołu nr 2,

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] z [...] grudnia 1958 r.

nr [...] do Ambasady Królestwa [...] w [...] informującego o śmierci J. M. i toczącym się postępowaniu spadkowym przed Sądem Rejonowym w [...],

- pisma Ministerstwa Finansów [...] z [...] marca 1959 r. nr [...] do Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...], w którym wskazano, że do Sądu Rejonowego w [...] przekazano informację, że masa spadkowa po J. M. została włączona do Protokołu nr 2 i w związku z tym należy w porozumieniu z Narodowym Bankiem [...] przekazać kwotę odszkodowania za okres od [...] stycznia 1954 r. do [...] stycznia 1959 r.,

- pisma Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] z [...] kwietnia 1959 r.

znak: [...] do Ambasady Królestwa [...] w [...] informującego,

że majątek po zmarłym J. M. został włączony do Protokołu nr 2, a Ministerstwo Finansów [...] dokonało wypłaty na rzecz masy spadkowej,

- pisma Ministerstwa Finansów [...] z [...] czerwca 1959 r. nr [...] do Ministerstwa Spraw Zagranicznych [...] informującego, że kwota przypadająca po zmarłym J. M. został przekazana na konto Sądu Rejonowego w [...],

2) treść księgi wieczystej nr [...],

3) treść księgi wieczystej nr [...],

4) decyzja Prezydenta [...] z [...] października 2012 r.

nr [...],

5) decyzja Prezydenta [...] z [...] listopada 2012 r. nr [...],

6) umowa sprzedaży spadku z [...] września 2012 r. rep. [...],

7) umowa sprzedaży spadku z [...] października 2012 r., rep. [...],

8) zaświadczenie Sądu Rejonowego [...] w Warszawie z [...] stycznia 1999 r. L.dz. [...],

9) orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] marca 1952 r.

nr [...] o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] przy ul. [...],

10) deklaracja rejestracyjna nr [...] J. M. z [...] lutego 1948 r.,

zasadne jest twierdzenie, że rząd [...] zwrócił się do J. M. o złożenie stosownego wniosku o odszkodowanie za jego – obywatela [...] mienie, stanowiące udział w przedmiotowej nieruchomości. Rezygnacja J. M. z podjęcia odszkodowania spowodowana była - w jego ocenie - faktem zaniżenia kwoty należnego odszkodowania, przy czym został on powiadomiony przez władze [...], że kwota ta trafi do depozytu, na wypadek zmiany przez niego decyzji. Należy podkreślić,

że podjęcie odszkodowania stanowiło prawo J. M. a nie jego obowiązek. Z urzędowego, zamieszczonego na stronie Ministerstwa Finansów (www.mf.gov.pl) wykazu nieruchomości objętych ww. Protokołem Nr 2 wynika, że odszkodowanie, które zostało zdeponowane na specjalnym koncie zostało podjęte przez spadkobierców. Innymi słowy J. M. – zainteresowany [...], został powiadomiony przez władze [...], powołujące się na Protokół Nr 2 o odszkodowaniu, które na jego podstawie mógł otrzymać za stanowiące jego własność mienie, przejęte przez Państwo Polskie.

Zwrócenia uwagi wymaga w przedmiotowej sprawie fakt obszerności i spójności ocenianego przez organy materiału dowodowego. Organy prawidłowo przeanalizowały materiały będące w posiadaniu strony [...], dokonując ich o tyle właściwej

i efektywnej selekcji, że uznały za przydatne do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy te dokumenty, które odnosiły się do osoby J. M.. Dowody poddane przez organ ocenie, zdaniem Sądu były przekonywujące, w pełni wiarygodne i wystarczające na poparcie tez zawartych w uzasadnieniach organu i należało je uznać za niebudzące wątpliwości. Sąd podkreśla, że oświadczenie pełnomocnika organu złożone na rozprawie, dotyczące analizowanej przez organ dokumentacji uznał za przekonywujące, bowiem wynikało z niego, że przedstawiciele organu mieli bezpośredni dostęp dokumentacji strony [...]j i dokonali jej tłumaczenia w zakresie mającym wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Przedstawiciel organu wyjaśnił, że obszerność dokumentacji podyktowana była tym, że dotyczyła ona wszystkich aspektów układu zawartego pomiędzy Polską a Królestwem [...] (protokół rozprawy str.374).

Jednocześnie Sąd podkreśla, że z dokumentacji zgromadzonej przez Instytut Pamięci Narodowej wynika, że J. M. zwracał się do władz polskich o przedłużenie wizy pobytowej na terenie PRL, czego czynić rzecz jasna nie musieli polscy obywatele. Również w akcie notarialnym z dnia [...] października 1942 r. zakupu udziału

w przedmiotowej nieruchomości, J. M. oświadczył, że jest obywatelem [...].

Z treści tego aktu wynika, że zarówno sprzedająca jak i J. M. zostali poinformowani o konieczności przedłożenia zezwolenia na zakup nieruchomości przez cudzoziemca, którego to obowiązku nie dopełniono przy jego zawieraniu. Sądowi znane są wypożyczone do sprawy tut. Sądu o sygn. akt I SA/Wa 128/18, akta Sądu Okręgowego w [...], który rozstrzygał sprawę dotyczącą stwierdzenia nieważności ww. umowy z dnia [...] października 1942 r., i z którymi to aktami zapoznawał się również Prokurator, tym niemniej urząd ten nie zdecydował o podjęciu w ww. przedmiocie kroków prawnych. Zebrany w sprawie materiał dowodowy Sąd uznał zarówno za wystarczający do rozstrzygnięcia, jak również prawidłowo oceniony przez organ, z tego powodu dowody w postaci złożonych na rozprawie dokumentów – również w postaci poświadczonych kopii okazały się zbędne i w niczym nie zmieniły powyższej konstatacji. Na marginesie podkreślić wypada, że w tak dokonaną ocenę wpisują się w ocenie Sądu oświadczenia woli złożone przez skarżących w formie aktu notarialnego Rep. A nr [...], z dnia [...] lutego 2017 r., w których stwierdzili, że działali pod wpływem istotnego błędu co do treści czynności prawnych, a w rezultacie uchylają się od skutków prawnych oświadczeń woli ex tunc. Istotny błąd dotyczył w tym przypadku kwestii obywatelstwa [...] J. M.(pismo k.232 akt sądowych)

Reasumując, powyższe okoliczności faktyczne i prawne stworzyły stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa własności udziału w przedmiotowej nieruchomości na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych – Protokołu Nr 2, w rozumieniu art. 2 ustawy. Raz jeszcze Sąd podkreśla, że ustawa ta przewiduje wprawdzie, że przesłanką wydania decyzji przez Ministra Finansów jest stwierdzenie, że nieruchomość "przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy", jednakże sformułowania tego nie należy rozumieć dosłownie, czyli przy zastosowaniu wykładni językowej. Przejście nieruchomości jak to wykazano wyżej mogło mieć bowiem charakter faktyczny a nie prawny. Gdyby bowiem przejście praw do nieruchomości nastąpiło na podstawie umowy międzynarodowej - ratyfikowanej i publikowanej, to zbędnym byłoby wydawanie ustawy z dnia [...] kwietnia 1968 r. i decyzji administracyjnej. Sama umowa międzynarodowa byłaby wystarczającą podstawą do dokonania wpisu w księdze wieczystej. Jednocześnie i dla porządku dodać należy, że w myśl art. 5 ustawy, ma ona zastosowanie do umów międzynarodowych zawartych przed wejściem jej w życie, a taka sytuacja ma miejsce

w niniejszej sprawie, gdyż układ poprzedził powyższą regulację ustawową.

Kwestionowane w sprawie decyzje Ministra Finansów powołujące się na przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. zostały wydane po ustaleniu spełnienia przesłanek ustawowych do ich wydania. Decyzja wydana na podstawie art. 2 omawianej ustawy ma charakter deklaratoryjny a nie uznaniowy, tym samym organ po sprawdzeniu spełnienia wszystkich, ustawowych przesłanek jest zobowiązany do jej wydania.

W wyniku wydania kwestionowanych decyzji przedmiotowe nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa w dacie określonej w decyzjach.

Zasadnie zatem przyjął organ w zaskarżonej decyzji, że przyznanie odszkodowania w ramach układu spowodowało utratę roszczeń majątkowych do mienia, z którym wiązało się to odszkodowanie. Zatem, jak wynika z powyższych rozważań decyzje Ministra Rozwoju i Finansów stwierdzające przejście na własność Skarbu Państwa udziału w przedmiotowych nieruchomościach miały podstawę

w powołanych przepisach ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w sentencji na podstawie

art. 151 p.p.s.a..