Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 283/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-07-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 23
journal: Dz.U. 2020 poz 808
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 lipca 2021 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 27 stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia za nienależnie pobrane oraz zobowiązania do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy N. z dnia 19 października 2020 r., nr [...]


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 28 września 2020 r. (nr[...]) Wójt Gminy N. K. orzekł o uchyleniu w całości z dniem 1 marca 2020 r. K. G. (dalej zwanej także "stroną", "skarżącą") decyzji z dnia 7 października 2019 r. (nr [...]) ustalającej stronie prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na J. M. oraz W. M. w wysokości 500 zł miesięcznie na każdą z córek. Powodem uchylenia decyzji było ustalenie przez organ, że z dniem 7 stycznia 2020 r. K. G. uzyskała zatrudnienie, co wpłynęło na wysokość dochodu rodziny w lutym 2020 r. w stopniu przekraczającym kryterium dochodowe.

Następnie decyzją z dnia 19 października 2020 r. (nr[...]) Wójt Gminy N. K. – działając na podstawie art. 12, art. 20 ust. 2 i art. 23 w zw. z art. 2 pkt 7 i pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz. U. z 2020 r.,. poz. 808 ze zm. – dalej zwanej "u.p.a.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 - dalej zwanej "k.p.a.") - orzekł o: 1/ uznaniu, że kwota wypłacona K. G. "na podstawie decyzji nr [...] z dnia 28 sierpnia 2019 r. w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. w wysokości 6.000 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego i podlega zwrotowi"; 2/ zobowiązaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 6.000 zł na rachunek organu w terminie 30 dni od otrzymania decyzji wraz z ustawowymi odsetkami.

Uzasadniając decyzję organ wskazał, że w związku z uchyleniem od dnia 1 marca 2020 r. decyzji nr [...] z dnia 28 sierpnia 2019 r. należało uznać, że świadczenia rodzinne, które zostało wypłacone w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. w kwocie 6.000 zł było nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego i podlega zwrotowi zgodnie z art. 23 ust. 1 i 1a u.p.a. łącznie z odsetkami.

W decyzji zawarto pouczenie o przysługującym stronie prawie odwołania się od niej w terminie 14 dni od jej otrzymania. Decyzję doręczono 20 października 2020 r.

Pismem nadanym w dniu 2 listopada 2020 r. K. G. powołując się na art. 111 § 1 i 1a k.p.a. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej Działu Świadczeń Rodzinnych w N. K. z żądaniem uzupełnienia treści decyzji z dnia 19 października 2020 r. (nr[...]) co do rozstrzygnięcia. W ocenie wnioskodawczyni wydana decyzja narusza art. 11 i art. 107 §1 k.p.a. ponieważ powinna zawierać uzasadnienie faktyczne, z którego wynikałby jasno obowiązek wykonania decyzji. Tymczasem decyzja zawiera wyłącznie kwotę, której zwrotu domaga się organ bez wyjaśnienia skąd ta kwota wynika. Rozliczenie wskazanej kwoty należy do organu, który prowadzi rozliczenia z komornikiem przy Sądzie Rejonowym w K.. Strona zaznaczyła, że nie jest uczestnikiem tych rozliczeń i nie ma dostępu do wzajemnych dokumentów rozliczeniowych obu urzędów. Wskazała, że z dostarczonego zaświadczenia komorniczego na dzień 11 sierpnia 2020 r. wynika, że dłużnik - P. M. zalegał na rzecz Skarbu Państwa na kwotę 3.795,37 zł. Zatem rozstrzygnięcie i uzasadnienie decyzji powinno uwzględniać otrzymaną powyższa kwotę.

Pismem z dnia 10 listopada 2020 r. działający z upoważnienia Wójta Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej Działu Świadczeń Rodzinnych w N. K. wystąpił do K. G. z zapytaniem czy wniesione przez nią pismo stanowi odwołanie od decyzji nr [...], czy też należy je traktować jako innego rodzaju wystąpienie, a jeżeli tak, to jakie. Jednocześnie wskazano, że jeżeli w ciągu 7 dni K. G. nie udzieli odpowiedzi pismo zostanie potraktowane jako odwołanie i przekazane do organu wyższego stopnia.

Pismem z dnia 16 listopada 2020 r. strona wyjaśniła, że ww. pismo stanowi odwołanie od decyzji nr [...].

Po rozpoznaniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. w dniu 27 stycznia 2021 r. wydało decyzję (nr[...]), którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że "decyzją ostateczną nr [...] z 28 września 2020 r. organ, po wznowieniu postępowania w sprawie, uchylił w całości decyzję nr [...] z 28 sierpnia 2019 r. o przyznaniu Pani K. G. świadczeń alimentacyjnych na uprawnione: J. M. i W. M. z dniem 1 marca 2020 r.".

Dalej wyjaśniło, że zasady przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego określają przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

W rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a u.p.a. nienależnie pobrane świadczenie to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części.

Świadczenie alimentacyjne na rzecz J. M. i W. M. za okres od 1 marca do 31 sierpnia 2020 r. w kwocie łącznej 6.000 zł zostało stronie wypłacone na podstawie decyzji z dnia 27 sierpnia 2019 r. Tę decyzję organ uchylił decyzją z dniem 28 września 2020 r. wskazując na uzyskany w lutym 2020 r. dochód, powodujący przekroczenie kryterium dochodowego, określonego przepisami art. 9 ust. 2 u.p.a. Oznacza to, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. M. i W. M. za okres od 1 marca do 31 sierpnia 2020 r. wypłacono stronie mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia (art. 2 pkt 7 lit. a u.p.a.). Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f i g, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Stanowi o tym przepis art. 23 ust. 1 i ust. 1a u.p.a. i na tej podstawie wydana została zaskarżona decyzja. W tym stanie rzeczy Kolegium stwierdziło, że podniesione w odwołaniu zarzuty nie mogą skutkować uchyleniem decyzji zobowiązującej do zwrotu świadczenia, które zostało pobrane nienależnie w rozumieniu przepisów art. 2 pkt 7 lit. a u.p.a.

Kończąc Kolegium dodatkowo wyjaśniło, że art. 23 ust. 8 u.p.a. przewiduje możliwość umorzenia przez organ właściwy, którym w niniejszej sprawie jest Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w N. K. działający z upoważnienia Wójta Gminy N. K., kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości lub w części, odroczenia termin ich płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

K. G. zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.

Skarżąca wskazała, że uzasadnienie decyzji wydanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej w N. K. było dla niej niezrozumiałe w związku z czym wniosła o uzupełnienie decyzji przez organ, jednak organ zakwalifikował pismo skarżącej jako odwołanie i przesłał do Kolegium.

Skarżąca zaznaczyła w skardze, że w dalszym ciągu nie zgadza się z wydanym w sprawie rozstrzygnięciem administracyjnym, gdyż z jednej strony decyzją nr [...] organ pozbawił ją bowiem prawa do alimentów, a z drugiej decyzją nr [...] ,przyznał jej prawo do alimentów. W ocenie skarżącej jest to sprzeczność sama w sobie. Skarżąca uważa, że "zwrotowi nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna podlegać różnica wynikająca z decyzji".

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast – w myśl art. 135 p.p.s.a. – sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych powodów aniżeli wskazane w skardze.

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G z dnia 27 stycznia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy N. K. z dnia 19 października 2020 r. orzekającą o: 1/ uznaniu, że kwota wypłacona skarżącej "na podstawie decyzji nr [...] z dnia 28 sierpnia 2019 r." w okresie od 1 marca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. w wysokości 6.000 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego i podlega zwrotowi oraz 2/ zobowiązaniu skarżącej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 6.000 zł na rachunek organu w terminie 30 dni od otrzymania decyzji wraz z ustawowymi odsetkami.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 808 ze zm. – dalej w skrócie "u.p.a.").

W rozpoznawanej sprawie podkreślenia na wstępie wymaga to, że zaskarżone decyzje orzekały w istocie co do dwóch różnych przedmiotów rozstrzygnięcia, a mianowicie w przedmiocie ustalenia (uznania) za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego kwot wypłaconych z tego tytułu skarżącej w okresie od 1 marca do 31 sierpnia 2020 r. na każdą z córek (tj. J. M. oraz W. M. w wysokości po 500 zł miesięcznie) oraz w przedmiocie zobowiązania do zwrotu ww. nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, a zatem postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organy w celu podjęcia wskazanych rozstrzygnięć winno być zdeterminowane należytym ustaleniem okoliczności istotnych z punktu widzenia każdego z tych rozstrzygnięć, a ustalone okoliczności winny być następnie ocenione i rozważone w zależności od podejmowanego rozstrzygnięcia.

Stosownie do treści art. 2 pkt 7 u.p.a. ilekroć w ustawie jest mowa o "nienależnie pobranym świadczeniu" oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części; b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia; d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów; e) (uchylona); f) wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję; g) wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 9 ust. 4b. Powołany przepis zawiera katalog wielu odrębnych i różnych podstaw uznania przedmiotowego świadczenia za nienależnie pobrane.

Zgodnie natomiast z art. 23 ust. 1 i 1a u.p.a., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami.

Z zestawienia treści powołanych przepisów ustawy wynika, iż statuują one zarówno obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (art. 23 ust. 1), a także zawierają definicję ustawową świadczenia nienależnie pobranego (art. 2 pkt 7 lit. a-g). Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane, konieczne jest wystąpienie przesłanek określonych art. 2 pkt 7 u.p.a., tj. muszą zaistnieć okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia, zaś pobierający świadczenie musi być wcześniej pouczony o konsekwencjach takich okoliczności, bądź złożył nieprawdziwe oświadczenie lub sfałszował dokumenty albo zaszły inne przypadki świadomego wprowadzenia w błąd organu. Wszystkie przesłanki wskazane w tym przepisie odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 3263/14).

W ocenie Sądu, w kontekście powyższego, w okolicznościach faktycznych sprawy przyjęcie, że pobrane przez skarżącą świadczenie było nienależne jest przedwczesne, bowiem nie zostało poprzedzone przeprowadzeniem w sposób należyty postępowania wyjaśniającego w tym zakresie.

Na wstępie należy wskazać, że - jak wynika z akt sprawy - nie można w sposób niewątpliwy stwierdzić, na podstawie jakiej decyzji zostało skarżącej w istocie przyznane prawo do świadczenia alimentacyjnego na córki: J. i W. M.. W decyzji Wójta Gminy N. K. z dnia 28 września 2020 r. (nr [...]) w sprawie uchylenia decyzji dotyczącej ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego wskazana jako uchylona, została decyzja z dnia 7 października 2019 r. (nr[...]) – karta nr 7 akt administracyjnych organu I instancji. Z kolei w zaskarżonej decyzji Wójta Gminy N. K. z dnia 19 października 2020 r. (nr[...]) w sprawie uznania wypłaconego skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane świadczenie oraz zobowiązaniu do jego zwrotu, wskazana – jako decyzja, na podstawie której wypłacone zostały skarżącej przedmiotowe świadczenia – została decyzja z dnia 28 sierpnia 2019 r. (nr[...]) – karta nr 6 akt administracyjnych organu I instancji. Organ odwoławczy natomiast w treści swojej decyzji wskazuje niekonsekwentnie raz na decyzję z dnia 28 sierpnia 2019 r., a następnie na decyzję z dnia 27 sierpnia 2019 r., na podstawie której zostało skarżącej wypłacone świadczenie z funduszu alimentacyjnego uznane następnie za nienależnie pobrane świadczenie (vide: zaskarżona decyzja SKO – akta administracyjne organu odwoławczego). Zaznaczenia wymaga przy tym, że w przekazanych do Sądu aktach sprawy brak jest decyzji przyznającej skarżącej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na podstawie której to świadczenie było skarżącej wypłacane (m.in. za okres, w którym zostało uznane za nienależnie pobrane, tj. od 1 marca do 31 sierpnia 2020 r.). Wobec powyższego należy stwierdzić, że na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego nie sposób niewątpliwie przyjąć, że decyzja przyznająca skarżącej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego została w istocie uchylona. W konsekwencji zaś nie sposób jest więc też uznać jako udowodnione (potwierdzone) okoliczności faktyczne przyjęte przez organy w zaskarżonych decyzjach i stanowiące podstawę do wydania zaskarżonych w niniejszej sprawie decyzji.

Wskazać także należy, że ani z podstawy prawnej ani z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji Wójta Gminy N. K. nie wynika na jakiej podstawie (tj. w oparciu, którą z przesłanek wymienionych w lit. a-g art. 2 pkt 7 u.p.a.) organ I instancji uznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącej za okres od 1 marca do 31 sierpnia 2020 r. za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Dopiero w uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że "świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz J. M. i W. M. za okres od 1 marca do 31 sierpnia 2020 r. wypłacono odwołującej się mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia (art. 2 pkt 7 lit. a)".

W tym jednak kontekście należy wyjaśnić, że nie zawsze sam fakt zaistnienia okoliczności powodujących utratę świadczenia, które mimo to zostało już wypłacane, jest tożsamy z uznaniem, że owo wypłacone świadczenie jest "nienależnie pobranym" w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a u.p.a., a więc świadczeniem "wypłaconym mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części". Powyższe wynika z faktu, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 w zw. z art. 23 u.p.a., obowiązek zwrotu został połączony nie tylko z samym pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Zauważyć jednak należy, że pojęcia te nie są pojęciami tożsamymi, w orzecznictwie zawraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje m.in. wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej, lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Powyższe dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna poobierać świadczeń, jak również osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Istnieje wtedy element obiektywny (wystąpienie okoliczności) oraz subiektywny w postaci świadomego i celowego działania wbrew pouczeniu (por. wyroki NSA: z dnia 24 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 268/14 oraz z dnia 9 października 2018 r. I OSK 1065/18; a także wyroki WSA: we Wrocławiu z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 72/17; w Opolu z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Op 218/16; w Gliwicach z dnia 9 sierpnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 229/18). Dodać w tym miejscu wypada, że pogląd o konieczności rozróżnienia między "świadczeniem nienależnym" a "świadczeniem nienależnie pobranym" ukształtował się na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o zapobieganiu bezrobociu. W ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie ma pojęcia "świadczenia nienależnego". W art. 23 i art. 2 pkt 7 u.p.a. mowa jest o "świadczeniu nienależnie pobranym", zatem do pojęcia "świadczenia nienależnego", należy odnieść wykładnię wypracowaną na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie ma bowiem racjonalnych przesłanek, aby zakres tych samych pojęć interpretować odmiennie na gruncie różnych wprawdzie ustaw, ale z tej samej dziedziny szeroko pojętej pomocy społecznej. Zatem, skoro przepis art. 2 pkt 7 u.p.a mówi o świadczeniu nienależnie pobranym, to należy przyjąć, że świadczeniem takim jest każdy z rodzajów wymienionych enumeratywnie w tym przepisie, o ile spełnione zostają ogólne przesłanki nienależności świadczenia - obiektywna i subiektywna. Obiektywną przesłanką jest brak uprawnień do świadczenia, przesłanką subiektywną będzie świadomość nieprzysługiwania świadczenia. Dopiero zaistnienie obydwu przesłanek pozwoli na wniosek, że świadczenie zostało nienależnie pobrane. Innymi słowy, o tym czy świadczenie zostało pobrane nienależnie w rozumieniu tego przepisu nie będzie decydować sam fakt, że za dany okres się ono nie należało, ale to na ile do jego pobrania - jako nienależnego - przyczyniła się strona, przemilczając z naruszeniem prawa fakty, których skutki prawne były jej znane. To z kolei wymaga odniesienia się do przekazywanych jej w tej materii przez organ orzekający o świadczeniach z funduszu alimentacyjnego pouczeń. W sytuacji bowiem, gdy ustawodawca przyjął założenie, że wszystkie przesłanki ustania uprawnienia, wprost wymienione w art. 19 ust. 1 u.p.a, jak i w nim niewymienione, powinny być komunikowane bezzwłocznie organowi, to tym samym przyjął, że strona powinna posiadać rzetelną wiedzę o katalogu tych faktów, dostarczoną przez organ w toku postępowania. Na gruncie prawa publicznego nie obowiązuje bowiem zasada, zgodnie z którą nieznajomość prawa szkodzi. Przeciwnie obowiązuje zasada nakazująca organowi administracji publicznej najpierw zadbać o należyty stan świadomości prawnej strony, a dopiero po wypełnieniu tego obowiązku - nakładać na niesumiennych świadczeniobiorców ciężary, które ustawodawca związał z nieprawidłowym sposobem wykonywania prawa do świadczenia (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 23 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 1124/20).

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że nawet w przypadku bezsprzecznego ustalenia, że skarżącej – na skutek uchylenia decyzji przyznającej na córki prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego – za okres od 1 marca do 31 sierpnia 2020 r. przedmiotowe świadczenie zostało wypłacone "mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia" (art. 2 pkt 7 lit. a u.p.a.), to orzekając w przedmiocie zobowiązania do zwrotu świadczenia, które zostało nienależnie pobrane, organy orzekające w niniejszej sprawie winny były przeprowadzić postępowanie wyjaśniające pod kątem ustalenia, czy zachowaniu skarżącej, które skutkowało odpadnięciem podstawy przyznanego jej prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, można przypisać świadomość (wolę) działania (zaniechania) wskazującego na przyjęcie świadczenia w złej wierze. Istotne jest zatem ustalenie, czy skarżąca otrzymując decyzję przyznającą jej prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego została należycie pouczona o konieczności poinformowania organu o okolicznościach wymienionych w art. 19 ust. 1 u.p.a. Podkreślić raz jeszcze należy, że obowiązek zwrotu świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09).

W konsekwencji, mając na uwadze powyższe wyjaśnienia, przyjąć należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie nie ustaliły i nie oceniły podstawowych elementów stanu faktycznego, warunkujących prawidłowe zastosowanie w sprawie odpowiednich norm prawa materialnego dających podstawę do stwierdzenia, że kwota wypłacona skarżącej z tytułu przyznanego świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 marca 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. w wysokości 6.000 zł jest nienależnie pobranym świadczeniem z funduszu alimentacyjnego i nałożenia na skarżącą obowiązku jej zwrotu wraz z odsetkami, naruszając tym samym w stopniu istotnym przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

W odniesieniu natomiast do twierdzeń skarżącej wskazanych w skardze należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że to sama skarżąca w piśmie z dnia 16 listopada 2020 r. (vide: akta administracyjne organu odwoławczego) zdecydowała, że wniesione przez nią pismo z dnia 30 października 2020 r., zawierające "żądanie uzupełnienia treści uzasadnienia co do rozstrzygnięcia zawartego w decyzji nr [...] z dnia 19.10.2020 r.", stanowi odwołanie od tej decyzji. Z kolei fakt, że organ decyzją nr [...] pozbawił skarżącą świadczenia z funduszu alimentacyjnego a następną decyzją nr [...] przyznał jej to prawo, nie stanowi sprzeczności samej w sobie. Należy podkreślić, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego stanowią pomoc Państwa dla osób uprawnionych do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności ich egzekucji. Pomoc ta jest jednak warunkowana wypełnieniem przez osobę uprawnioną określonych w ustawie przesłanek, m.in. spełnieniem kryterium dochodowego (art. 9 ust. 2 u.p.a.). Może więc zdarzyć się taka sytuacja, że osoba uprawniona, pomimo iż rzeczywiście nie otrzymuje od dłużnika alimentacyjnego w danym okresie należnych alimentów, nie jest osobą uprawnioną do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, gdyż nie spełnia w tym okresie wszystkich ustawowych przesłanek do przyznania takiej pomocy ze strony Państwa.

Mając powyższe na uwadze Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).