Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 1161/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Diana Trzcińska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2024 r. w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 października 2023 r., nr SKO Gd/4106/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

G. A., reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z 27 października 2022 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Wójta Gminy Ryjewo, odmówił skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem J. A., z uwagi na niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż niepełnosprawność ojca powstała w wieku późniejszym niż określony w tym przepisie.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania Kolegium decyzją z 5 kwietnia 2023 r. uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Decyzją z 2 czerwca 2023 r. organ I instancji ponownie odmówił skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Organ I instancji wskazał, że niepełnosprawność ojca istnieje od: 39 - roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 19 lutego 2013 r. Nadto skarżący nie posiada dokumentów, z których wynikałoby, że musiał zrezygnować z zatrudnienia od 2015 roku, gdy - jak twierdzi - zaczął opiekować się ojcem. Z akt sprawy wynika, że skarżący udokumentował jedynie 13 dniowy okres zatrudnienia na część etatu w roku 2012. W rezultacie brak jest bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowanej opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Nadto skarżący w okresie od 1 marca 2014 r. do 31 lipca 2019 r. sam legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności 08-T 11-1) i pobierał zasiłek pielęgnacyjny. W ocenie organu stan zdrowia ojca skarżącego pozwala przy tym na samodzielne wykonywanie podstawowych czynności. Ojciec skarżącego może samodzielnie siedzieć, położyć się, korzysta sam z toalety, nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków. Potrzebuje wsparcia w dotarciu do lekarza, czy robieniu zakupów. Ojciec nie jest osobą leżącą, nie wymaga dodatkowych, specjalistycznych czynności, czy usług pielęgnacyjnych.

Po rozpoznaniu wniesionego odwołania Kolegium decyzją z 25 października 2023 r. utrzymało w mocy tak wydaną decyzję, przychylając się do stanowiska o zasadności odmowy wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak związku pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Kolegium wskazało, że ojciec skarżącego jest wdowcem, legitymującym się orzeczeniem z 24 marca 2020 r. wydanym do 31 marca 2022 r., w którym zaliczono go do znacznego stopnia niepełnosprawności, symbol niepełnosprawności 07-S (choroby układu oddechowego i krążenia), 10-N (choroby neurologiczne) oraz 05-R (upośledzenie narządu ruchu). Natomiast orzeczeniem orzecznika ZUS z 21 kwietnia 2022 r. stwierdzono, że ojciec skarżącego jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2024 r. Ojciec skarżącego 27 listopada 2012 r. przeszedł udar niedokrwienny prawej półkuli mózgu. Z zaświadczenia lekarskiego wynika, że stwierdzono u niego otępienie nieokreślone, zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane paleniem tytoniu, upośledzenie słuchu, nadciśnienie, chorobę niedokrwienną serca, zawał mózgu, następstwa chorób naczyń mózgowych, miażdżyce, inne przewlekłe obturacyjne choroby płuc, zapalenie żołądka i dwunastnicy, zespoły po zabiegach chirurgicznych żołądka, zwyrodnienie wielostawowe, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, nabyty brak nerki.

Skarżący sprawuje opiekę nad swoim ojcem w ten sposób, że: przygotowuje ojcu posiłki 3-4 razy dziennie, które ojciec spożywa samodzielnie, przygotowuje ubranie, pomaga przy ubieraniu, podaje leki, pierze, prasuje, robi zakupy, podczas zimy pali w piecu. Ojciec samodzielnie wstaje z łóżka lub krzesła, samodzielnie się położy, przemieszcza się po mieszkaniu bez asysty, samodzielnie korzysta z toalety, nie wymaga pomocy, nie stwarza zagrożenia dla siebie i otoczenia. Pozostawiony sam w ciągu dnia bez opieki potrafi sam skorzystać z toalety, przemieścić się po mieszkaniu, lecz w razie potrzeby sam nie wezwie pomocy. Ojciec wymaga pomocy i asysty podczas kąpieli. Czasami w opiece skarżącemu pomaga żona, która pracuje zawodowo. Skarżący o 7.00 podaje ojcu śniadanie i tabletki. Ojciec samodzielnie spożywa śniadanie. Następnie skarżący rozpala w piecu i przynosi opał. Pomaga ojcu przy toalecie porannej i zajmuje to ok. 1 godzinę, ponieważ musi pomóc przebrać ojca. Około godziny 14.00 skarżący przygotowuje obiad ok. 1 godziny. Około godziny 18.00 skarżący przygotowuje kolację, kąpie ojca i podaje leki. Powyższe czynności zajmują mu około 2 godzin.

Kolegium wskazało, że skarżący udokumentował łączy okres zatrudnienia wynoszący 13 dni, nadto podczas wywiadu stwierdził, że nie podejmował zatrudnienia od 2015 roku, ponieważ opiekował się ojcem oraz sam chorował na nowotwór. Nadto Kolegium wskazało, że skarżący zgodnie z orzeczeniem był zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do 30 września 2022 r. (05-R upośledzenie narządu ruchu). Skarżący od 1 marca 2014 r. do 31 lipca 2019 r. legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i pobierał zasiłek pielęgnacyjny.

Kolegium stwierdziło, że charakter wykonywanych czynności przy ojcu, ich intensywność oraz rozłożenie w czasie nie stanowi stałej opieki, a co za tym idzie nie wyklucza całkowicie podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium wskazało, że ojciec skarżącego pomimo posiadanych schorzeń jest osobą w miarę samodzielną - samodzielnie spożywa posiłki, korzysta z toalety, wykonuje czynności higienicznie, porusza się po domu przy pomocy balkonika. Czynności opiekuńcze wykonywane są 2 razy dziennie - rano i wieczorem - i sprowadzają się do pomocy w przygotowaniu ubrań, przygotowaniu posiłków, podawaniu leków, przygotowaniu ojca do snu. W ocenie Kolegium zakres sprawowanej opieki sprowadza się w istocie do prowadzenia gospodarstwa domowego. Czynności typu przygotowywanie i podawanie posiłków, pranie, sprzątanie, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich, przygotowywanie opału, rozpalanie w piecu należą do typowych czynności dnia codziennego, które są również wykonywane przez osoby aktywne zawodowo, opiekujące się innymi osobami, czy też wychowującymi dzieci. Powyższe czynności nie stanowią czynności wymagających stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiających podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu.

Kolegium stwierdziło, że obowiązkiem dzieci jest taka opieka nad ojcem, aby kontakt z nim był możliwy nie tylko poprzez rozmowę telefoniczną (np. opaska dla seniora). Skarżący oraz jego rodzina zamieszkują w tym samym budynku, także ewentualny kontakt z ojcem i pozostałymi członkami rodziny nie powinien być utrudniony. Nadto ojciec skarżącego posiada inne dzieci i na nich także ciąży obowiązek alimentacyjny, czy to poprzez pomoc osobistą czy też materialną.

W skardze na tak wydaną decyzję zarzucono naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem, nadto nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez niego zatrudnienia. Zarzucono także naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 128 k.r.i.o. i niezasadne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż może podzielić opiekę nad nim ze swoim rodzeństwem i w związku z tym nie musi rezygnować z zatrudnienia. Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu strona skarżąca, powołując przykłady orzecznictwa, wskazała, że rezygnacja a następnie niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia ma związek z opieką sprawowaną nad ojcem, co potwierdził też skarżący składając oświadczenie, że z powodu opieki nad ojcem nie podejmuje zatrudniania. Nie wyklucza przy tym przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok czy 25 lat przed złożeniem wniosku, pod warunkiem, że stan ten w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa. Nie ma podstaw do kwestionowania wyboru przez stronę momentu złożenia wniosku o świadczenie. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji, gdy strona nie podejmowała aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, jednak u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do zatrudnienia) jest na dzień złożenia wniosku konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Z orzecznictwa wynika, że organ pomocowy nie ma przy tym prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia, jest jedynie zobowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania pracy jest konieczność sprawowania opieki.

Strona skarżąca podkreśliła, że z wywiadu wynika, że skarżący opiekuje się ojcem, który potrzebuje jego wsparcia. W niniejszej sprawie nie zakwestionowano przy tym, że skarżący podejmuje czynności opiekuńcze i pielęgnacyjne umożliwiające czy też ułatwiające zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych przez niepełnosprawną osobę, legitymującą się m.in. orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Strona skarżąca podkreśliła, że okoliczność, że ojciec skarżącego nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej opieki osoby drugiej została potwierdzona przez wyspecjalizowany organ w ww. orzeczeniu. Powołano także orzecznictwo wskazujące właściwe rozumienie pojęcia stałej lub długoterminowej opieki. Podkreślono przy tym, że nie do zaakceptowania jest stanowisko Kolegium w zakresie możności podziału opieki między skarżącym a jego rodzeństwem. Organ nie ma bowiem prawa ingerować w podział obowiązków między rodzeństwem oraz nakazywać pozostałym członkom rodziny opieki nad ojcem.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji są przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 615) – zwanej dalej u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Podkreślić należy, że przepis powyższy winien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Sąd w składzie orzekającym podziela zatem stanowisko Kolegium w zakresie braku podstaw do uzasadnienia odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia niespełnieniem przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Skarżący, jako syn osoby wymagającej opieki, należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Na gruncie niniejszej sprawy nie zachodzi przy tym przesłanka negatywna z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak ustalono w toku postępowania administracyjnego, ojciec skarżącego jest wdowcem.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje ustalenie spełniania przesłanek powołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r. (pozytywna przesłanka przyznania świadczenia – tzw. związek przyczynowo – skutkowy). Przedmiotem sporu jest, czy skarżący nie podejmuje (zrezygnował z) pracy zarobkowej wyłącznie z uwagi na konieczność opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Z oceną tej przesłanki wiąże się także konieczność ustalenia zakresu pomocy świadczonej podopiecznemu po to, aby ustalić, czy rzeczywiście jest on tego rodzaju, że uzasadnia całkowitą rezygnację z zatrudnienia (jego podjęcia), gdyż nie ma jakikolwiek możliwości pogodzenia pracy – nawet w częściowym wymiarze - z taką opieką.

W ocenie Sądu, prawidłowa jest dokonana przez Kolegium ocena niespełnienia przez skarżącego pozytywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia, wynikająca z powołanego wyżej art. 17 ust. 1 u.ś.r., a dotycząca tzw. związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z podjęcia zatrudnienia w przypadku skarżącego a świadczoną przez niego opieką na rzecz ojca.

Jak wynika z przytoczonego wyżej już art. 17 ust. 1 u.ś.r., wnioskujący o to świadczenie musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Z przywołanych unormowań wynika jednoznacznie, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej, którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. Pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ustawodawca rozumie wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 u.ś.r.).

Zauważyć również należy, że przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Natomiast, to sprawowana faktycznie opieka musi obiektywnie uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 tej u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Ojciec skarżącego ma 73 lata, jest wdowcem, mieszka sam, ma trzech synów, z których opiekę nad nim deklaruje skarżący, mieszkający z żoną i synem w tym samym budynku, w odrębnym mieszkaniu. Ojcu skarżącego wydano orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane do 31 marca 2022 r., gdzie podano symbole niepełnosprawności 10-N, 05-R, 07-S, wskazując, że niepełnosprawność istnieje od 39 roku życia a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 2013 roku. Ojciec legitymuje się wydanym w dalszej kolejności orzeczeniem Lekarza orzecznika ZUS z 21 kwietnia 2022 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji do 30 kwietnia 2024 r. Z przedłożonych w toku postępowania administracyjnego zaświadczeń lekarskich wynika, że u ojca skarżącego rozpoznano otępienie nieokreślone. Nadto stwierdzono zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane paleniem tytoniu, upośledzenie słuchu, nadciśnienie samoistne, chorobę niedokrwienną serca, następstwa chorób naczyń mózgowych, miażdżycę, inne przewlekłe choroby obturacyjne płuc, zapalenie żołądka i dwunastnicy, zespoły po zabiegach chirurgicznych żołądka, zwyrodnienie wielostawowe, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, nabyty brak nerki. Z zaświadczenia wynika, że przebieg schorzeń jest postępujący, nierokujący na wyleczenie. Skarżącemu usunięto nerkę z powodu guza w 1999 roku. Nadto w 2012 roku przeszedł udar prawej półkuli mózgu – w grudniu 2012 r. wypisano go ze szpitala z niedowładem połowicznym lewostronnym średniego stopnia i rozpoznaniem zespołu depresyjnego.

Skarżący deklaruje opiekę nad ojcem od 2015 roku. Oświadczył, że pomaga ojcu codziennie w czynnościach higienicznych, przygotowaniu ubrań i ubieraniu, podaje leki dwa razy dziennie, przygotowuje mu posiłki a także sprząta, pierze i prasuje. Nadto dwa razy w tygodniu mierzy ciśnienie, czasem ćwiczy rękę. Często pomaga ojcu w wyjściu "przed dom na wózku". W zależności od potrzeb pomaga w wizytach lekarskich, opłacaniu rachunków, robieniu zakupów, realizacji recept, załatwianiu spraw urzędowych. W toku wywiadu z 14 października 2022 r. skarżący uzupełnił, że posiłki przygotowuje 3-4 razy dziennie, ojciec spożywa je samodzielnie bez pomocy opiekuna. W toku wywiadu ustalono także, że ojciec skarżącego samodzielnie wstaje z łóżka i krzesła, samodzielnie się położy, a także porusza się po mieszkaniu bez asysty oraz jest w stanie samodzielnie skorzystać z toalety. Ojciec nie korzysta z rehabilitacji, ani też z pomocy pielęgniarki środowiskowej. Skarżący podaje przy tym, że wymaga pomocy przy kąpieli a pozostawiony sam w mieszkaniu nie jest w stanie wezwać pomocy. Skarżący powtórnie wskazał, że przygotowuje ojcu ubrania, pomaga w ubieraniu, podaje leki, przygotowuje i podaje posiłki, pierze, prasuje i robi zakupy a także pomaga w wieczornej kąpieli. W zimie pali w piecu. W toku kolejnego wywiadu z 4 maja 2023 r. skarżący doprecyzował, że śniadanie i leki podaje ojcu o godzinie 7 rano, następnie pali w piecu i pomaga mu w toalecie porannej i przebraniu (około 1 godziny). Około 14 przygotowuje obiad (około 1 godziny), a około 18 kolację, podaje leki i pomaga przy kąpieli (2 godziny). Ojciec porusza się po mieszkaniu o kuli a z uwagi na swoją niepełnosprawność na dwór wyprowadzany jest na wózku inwalidzkim w asyście skarżącego.

Oceniając powyżej wyspecyfikowany zakres opieki świadczonej przez skarżącego Sąd podziela w konsekwencji dokonaną przez Kolegium ocenę, z której wynika, że nie uniemożliwia on skarżącemu podjęcia zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mimo bardzo licznych schorzeń, które zostały udokumentowane, opisany wyżej zakres opieki sprawowanej przez skarżącego wobec podopiecznego potwierdza, że ojciec skarżącego jest osobą stosunkowo samodzielną. Świadczona pomoc w dużej mierze sprowadza się do czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, bowiem ojciec skarżącego jest w stanie samodzielnie załatwiać potrzeby fizjologiczne, samodzielnie spożywa posiłki, samodzielnie porusza się po domostwie. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym wskazane w toku postępowania czynności opiekuńcze, przy ich właściwej organizacji, mogą zatem być wykonywane poza godzinami pracy zarobkowej. Przykładowo, przed rozpoczęciem pracy skarżący mógłby pomagać ojcu w porannych czynnościach higienicznych, ubieraniu się a także przygotować, podać śniadanie i leki oraz napalić w piecu. Natomiast przygotowywać obiad i kolację, mógłby po godzinach wykonywania pracy zarobkowej tak, jak to wykonują inne osoby łączące prowadzenie gospodarstwa domowego z pracą zarobkową – bez znaczenia pozostaje przy tym, czy przygotowywałaby obiady codziennie, czy też przykładowo w większej ilości co drugi dzień. Także poza godzinami wykonywania obowiązków zawodowych skarżący mógłby podać ojcu pozostałe posiłki, leki, pomóc w ćwiczeniach, zmierzyć ciśnienie, pomóc wyjść przed dom oraz pomóc w wieczornych czynnościach higienicznych i ułożeniu się do snu.

W ocenie Sądu z możliwością podjęcia pracy zarobkowej nie kolidują także czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, takie jak sprzątanie, pranie, przyniesienie opału, zakupy. Nadto z wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący zamieszkuje z ojcem w tym samym budynku, co z pewnością ułatwia udzielanie bieżącej pomocy. Zakupy dla ojca może robić wraz z zakupami dla siebie. Na przeszkodzie podjęciu pracy zarobkowej nie stoją także takie czynności, jak załatwianie spraw urzędowych, pomoc przy wizytach lekarskich oraz opłacanie rachunków – są to bowiem czynności nie wykonywane codziennie a sporadycznie. Wskazane czynności zwykłego dnia codziennego w istocie wyczerpują codzienną rutynę osób, w tym w także takich, które pracują zawodowo (takie jak pranie, gotowanie, zakupy, sprzątanie, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, ścielenie łóżka, zmiana pościeli).

W ocenie Sądu, słuszne jest zatem stanowisko Kolegium, że wskazany zakres opieki udzielanej przez skarżącego ojcu nie stanowi o przeszkodzie w podjęciu przez niego pracy zarobkowej. Nie wykonuje on bowiem przy ojcu takich czynności opiekuńczych, które absorbowałyby go nieustannie i wymagały jej ciągłej obecności, choćby poprzez pozostawanie w dyspozycji, nie pozwalając tym samym na aktywność zawodową, nawet w zmniejszonym wymiarze godzin.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak: wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgromadzony materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że pomimo znacznej niepełnosprawności i wielu schorzeń ojca skarżącego, jest on zdolny do częściowego samodzielnego funkcjonowania. Zdaniem Sądu zakres obowiązków spoczywających na skarżącym nie usprawiedliwia jego całkowitej bierności zawodowej. Nie wykonuje on bowiem przy ojcu takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby go nieustannie i wymagały jego ciągłej obecności, nie pozwalając tym samym na aktywność zawodową, nawet w zmniejszonym wymiarze godzin.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, jako p.p.s.a.), oddalił skargę jako niezasadną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., na wniosek zawarty w skardze, przy braku sprzeciwu organu.