Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 314/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 6
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi L. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...] listopada 2022 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...].11.2022r., nr [...] Burmistrz K. K., działając na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 marca 2022r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2022 r., poz. 583 z późn. zm.) w związku art. 3 pkt 11, art. 17; art. 20; art. 23 ust. 1-4, ust. 4aa, ust. 5a-5c; art. 24, art. 26 ust. 1-2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 615 z póź. zm.), § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U.z 2017 r. poz. 1466 z póź. zm.), obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022 (MP z 2021 r.poz.1021), 104 ustawy z dnia 14.06.1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 t.j.), orzekł o odmowie przyznania L. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną - córką Y. Z..

W uzasadnieniu decyzji jako przyczynę odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ I instancji podał, że wnioskująca z tytułu opieki nad córką pobiera z [...] świadczenie w wysokości 6 900 UAH, czyli ok. [...] zł miesięcznie. Niepełnosprawna Y. Z. ma orzeczoną niepełnosprawność na terenie [...] do 2024 r. i pomimo panującej w [...] wojny, strona nieprzerwanie otrzymuje świadczenie, a ostatni wpływ środków na konto nastąpił w listopadzie 2022 r.

W odwołaniu L. B. wskazała, że nie zgadza się z decyzją organu pierwszej instancji, zarzucając jej błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą świadczenia na niepełnosprawne dziecko przyznane jej na [...], stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazując na powyższe zarzuty odwołująca wniosła o uwzględnienie odwołania i uchylenie w całości decyzji Burmistrza K. K. nr [...] i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie L. B. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...].01.2023 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając powyższą decyzje organ odwoławczy podniósł, iż strona wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem - Y. Z., ur. [...] grudnia 2006 r. Wraz z wnioskiem strona przedłożyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. K., z siedzibą w W. z dnia [...] maja 2022r., nr [...], z którego wynika, że Y. Z. została zaliczona do osób niepełnosprawnych, orzeczenie wydano do [...] grudnia 2022r., a niepełnosprawność datuje się od urodzenia. W pkt. 7 i 8 orzeczenia wskazano, że wobec niepełnosprawnej wymagana jest konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W oświadczeniu złożonym wraz z wnioskiem pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń strona podała, że jest osobą rozwiedzioną od 2012r. Obecnie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepełnosprawną córką, nad którą sprawuje opiekę. Chore dziecko nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Czynności opiekuńcze, które wnioskująca wykonuje to: mycie, przygotowywanie posiłków, zaprowadzanie do szkoły (przy pokonywaniu większych odległości córka korzysta z wózka inwalidzkiego), pampersowanie, pomoc w czynnościach higienicznych. Strona podała, że małoletnia Y. Z. ma w [...] orzeczoną niepełnosprawność do ukończenia 18 roku życia, tj. do 2024r., (w aktach sprawy kopia ukraińskiej legitymacji, bez tłumaczenia na język polski), natomiast ona otrzymuje z [...] z tego tytułu świadczenie za opiekę nad córką w kwocie [...]UHA. Wnioskująca wskazała, że świadczenie otrzymuje pomimo trwającej wojny w [...].

Pracownik socjalny w wywiadzie przeprowadzonym w dniu [...] listopada 2022 r. potwierdził okoliczności podane przez wnioskodawczynię i ustalił, że małoletnia Y. Z. choruje na zespół Downa, co uniemożliwia jej samodzielne funkcjonowanie w środowisku. Pracownik wskazał, że wnioskująca dba o zaspokajanie potrzeb bytowych córki oraz potwierdził wykonywanie czynności opiekuńczych podanych przez wnioskującą w oświadczeniu. Z wywiadu wynika, że L. B. od 2012r. jest rozwiedziona, ma orzeczone na rzecz córki alimenty od byłego męża, lecz jak podaje, nie łoży on na utrzymanie dziecka (w aktach sprawy kopia wyroku rozwodowego i orzeczenie odnośnie alimentów na dziecko - bez tłumaczenia na język polski). Pracownik socjalny ustalił, że wnioskująca z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką, pobiera z [...] świadczenie w wysokości 6 900 UHA, czyli ok. [...] zł miesięcznie. Mimo trwającej wojny świadczenie to otrzymuje nieprzerwanie, a ostatnia wypłata nastąpiła w listopadzie 2022r.

Z akt sprawy wynika, że wnioskująca od [...] marca 2022 r. jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. K. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Od [...] kwietnia 2022 r. do [...] lipca 2022 r. odbywała płatny staż z urzędu pracy, a od [...] września 2022 r. do [...] września 2022 r. była na płatnym szkoleniu.

Pouczona o odpowiedzialności karnej wskazała m.in. że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym oświadczyła, że nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Strona podała, że nie ma ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego i zasiłku dla opiekuna. Strona oświadczyła, że na osobę wymagającą opieki, inna osoba nie jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką lub przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią, że przysługujące za granicą świadczenie na pokrycie wydatków związanych z opieką nie wyłącza prawa do takiego świadczenia na podstawie ustawy. Wnioskująca zaznaczyła, że nie przebywa, ani członek jej rodziny (...) poza granicami RP w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom [...] w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, obywatelowi [...] przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej [...], którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej [...] jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych.

Z ww. przepisu wynika jednoznacznie, że wymogi wobec osób wnioskujących, np. o świadczenie pielęgnacyjne, są tożsame jak dla obywateli [...] z wyłączeniem warunku posiadania wskazanej karty pobytu. Jedną z zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, jest ta wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r., zgodnie z którym, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki, inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z zebranego materiału dowodowego, zdaniem organu II instancji wynika, że wnioskująca wraz z niepełnoletnią córką przebywa legalnie na terytorium Polski, natomiast z normy art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności lub ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (patrz: NSA w wyrokach z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13; z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11; WSA w Olsztynie w wyrokach z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, z 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19).

Kolegium podzieliło stanowisko wyrażone przez NSA w wyroku z 4 grudnia 2018r., sygn. akt I OSK 2572/18, że istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 u.ś.r. polega na tym, że jest ono adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z którego muszą zrezygnować z uwagi na konieczność sprawowania opieki lub niepodejmowanie zatrudnienia z tego powodu. NSA zauważył, że intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 była pomoc osobom sprawującym długotrwałą opiekę lub niosącym długotrwałą pomoc osobom niepełnosprawnym, które przez tę okoliczność znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej je do rezygnacji z pracy zarobkowej, pomimo istniejących na rynku pracy miejsc pracy i zdolności oraz gotowości do podjęcia zatrudnienia. NSA zaznaczył, że w świetle wskazanych regulacji, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, strona powinna spełniać przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r., a równocześnie nie mogą zachodzić okoliczności wyłączające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wymienione enumeratywnie w art. 17 ust. 5 tej ustawy.

Bezspornym w ocenie Kolegium jest, że odwołująca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką Y. Z., a z akt sprawy jednoznacznie wynika, że z tego tytułu otrzymuje z [...] świadczenie za opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem w kocie 6 900 UAH.

Kolegium nie zgodziło się z odwołującą, że przepis art. 17 ust. 5 pkt. 6 nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem z akt sprawy wynika, że wnioskująca jest osobą, która sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawną córką; jest osobą rozwiedzioną i jak podaje, ojciec małoletniej, mimo orzeczonych alimentów, nie łoży na utrzymanie dziecka.

W skardze do Sądu L. B. decyzji organu odwoławczego zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż przepis ten odnosi się do zagranicznych świadczeń pobieranych przez opiekuna osoby niepełnosprawnej, podczas gdy właściwa wykładnia tego przepisu nakazuje przyjąć, iż odnosi się on do osób innych, niż opiekun.

Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p. p. s. a.; uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Z przepisu art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zdaniem skarżącej wynika, co w ogóle nie zostało wzięte pod uwagę przez organu II instancji, iż powyższy przepis ustanawia negatywne przesłanki przyznania świadczenia i dzieli je ze względu na podmiot, którego dana przesłanka dotyczy. I tak ust. 1 dotyczy osoby sprawującej opiekę (strony skarżącej), ust. 2 osoby niepełnosprawnej, ust. 3 innej osoby (a więc ani niepełnosprawnego, ani opiekuna), ust. 5 kogokolwiek, kto ma ustalone prawo do świadczeń określonych w tym przepisie oraz ust. 6 analogicznie jak ust. 3 dotyczy innej osoby, a więc ani niepełnosprawnego, ani opiekuna.

Konstrukcja taka w ocenie skarżącej nie jest przypadkowa - analogiczne katalogi przesłanek negatywnych z podziałem na podmioty, których dotyczą, występują również w art. 15b (becikowe), 16a (specjalny zasiłek opiekuńczy) oraz art. 17c (świadczenie rodzicielskie), zatem to ustawodawca celowo tak skonstruował te przepisy ustawy. Niesłuszne jest zatem i wykraczające poza kompetencje organów administracji publicznej takie stosowanie art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r., które rozszerza krąg podmiotów, wobec których jest stosowany. Organy stosując taką rozszerzającą wykładnię przepisów prawa stawiają się w miejscu prawodawcy, kreując odmienny niż istniejący w ustawie stan prawny, co jest działaniem pod żadnym pozorem niedozwolonym. Zasadą jest, iż osoby spełniające przesłanki określone w art. 17 ust. 1 uprawnione są do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zaś ust. 5 w/w przepisu kreuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia, które jako wyjątki, zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extendendae, nie powinny być wykładane rozszerzająco.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem skarżącej uznać należy, iż wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r., wsparta dodatkowo wykładnią systemową w kontekście reszty przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie i bez cienia wątpliwości nakazuje uznać, iż przepis ten odnosi się jedynie do osób innych, a więc ani do opiekuna, ani do niepełnosprawnego, zatem bez względu na to jakie świadczenie związane z pokryciem wydatków związanych z opieką strona pobiera na podstawie prawa ukraińskiego, to pobieranie tego świadczenia pozostaje bez wpływu na prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zatem kolegium nie zakwestionowało żadnych innych okoliczności stronie powinno było zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W przekonaniu skarżącej, za taki stan odpowiedzialność ponosi ustawodawca, który dopuszczając możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez cudzoziemców nie uwzględnił w przepisach ustawy sytuacji, w której o świadczenie wystąpi osoba uprawniona do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, przyznanego na podstawie prawa obcego. Stosując się jednak do kluczowej dla wykładni prawa koncepcji racjonalnego ustawodawcy uznać należy, iż taka konstrukcja przepisów ustawy była działaniem celowym, którego zasadność, cel czy przyczyna pozostają bez wpływu na wyniki wykładni językowej i systemowej przepisów ustawy, gdyż racjonalność rozwiązań ustawodawcy nie może być kwestionowana w procesie wykładni prawa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie wyjaśnić należy, że stosownie do art. 17 u.ś.r. ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 390), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się m.in. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie zaś z 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Na mocy art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Z materiału dowodowego sprawy wynika, że zarówno skarżąca, jak i jej córka są obywatelkami [...], które przebywają na terytorium Polski w związku z trwającym konfliktem zbrojnym w ich państwie. Organy administracji publicznej odmówiły jednak skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż w ich ocenie pobiera ona w kraju swojego pochodzenia świadczenie związane ze sprawowaną nad córką opieką, będące świadczeniem podobnym do wnioskowanego w [...] świadczenia pielęgnacyjnego. Otrzymywane przez wnioskującą fundusze socjalne z [...] są świadczeniami na pokrycie wydatków związanych z opieką nad niepełnosprawną córką. To zaś stanowiło podstawę do odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r.

Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom [...], obywatelowi [...] przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 tej ustawy, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w u.ś.r., jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Rozpoznając niniejszą sprawę kluczowe jest ustalenie kim jest "inna osoba" w rozumieniu art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. Przez "inną osobę", o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumieć należy bowiem innego członka rodziny, tj. ani wnioskodawcę świadczenia, ani też osobę, na którą świadczenie to ma być pobierane. Takie stanowisko wyraził WSA w Gliwicach w sprawie pod sygn. II SA/Gl 1545/22. W cytowanym wyroku Sąd podkreślił, że [...] wraz z [...] w dniu [...] maja 2012r. w Kijowie zawarły umowę o zabezpieczeniu społecznym. Stosuje się ją w odniesieniu do [...] do ustawodawstwa o powszechnym państwowym ubezpieczeniu społecznym, które dotyczy choroby (czasowej niezdolności do pracy), ciąży oraz porodu (macierzyństwa), wypadków przy pracy, chorób zawodowych, oraz/lub śmierci z tych przyczyn, bezrobocia, emerytur oraz rent z tytułu: inwalidztwa, utraty żywiciela, wysługi lat zgodnie z ustawodawstwem o powszechnym państwowym ubezpieczeniu emerytalnym, zasiłku pogrzebowego. Zatem zakresem tej umowy nie są objęte świadczenia rodzinne, w tym świadczenie pielęgnacyjne, do których wyłączne zastosowanie znajduje ustawa o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 26 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom [...].

Kolejne wprowadzane na przestrzeni lat zmiany w przepisie art. 17 u.ś.r. miały na celu ograniczenie nadużyć w zakresie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Regulacje art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. wprowadzono w brzmieniu obecnie obowiązującym, ustawą z dnia [...] grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r., poz. 1548). Zgodnie z uzasadnieniem projektu do tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne miało nie przysługiwać m.in. w przypadku, gdy na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Akceptując prezentowane stanowisko, jak podkreślił Sąd, ustawodawca wyraźnie zaznaczył, że przez "inną osobę", o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. rozumieć należy innego członka rodziny, tj. ani wnioskodawcę świadczenia, ani też osobę, na którą świadczenie to ma być pobierane. Potwierdza to także relacja ust. 5 do ust. 1 art. 17 u.ś.r. Skoro w ust. 1 wyraźnie zaznaczono komu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, trudno osoby te włączyć do zakresu podmiotowego poszczególnych punktów ust. 5. W art. 17 ust. 5 pkt 1-6 u.ś.r. określono sytuacje, w których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Pkt 1 tego ustępu odniesiono do osoby sprawującej opiekę (wnioskodawcy), a dalszą część regulacji odniesiono do osoby wymagającej opieki. W konsekwencji do kręgu "innych osób" nie można włączyć ani wnioskodawcy, ani też osoby wymagającej opieki, bowiem ustawodawca wyraźnie tego nie wskazał. Zatem skoro wnioskodawcą świadczenia jest matka sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym od urodzenia dzieckiem, która co do zasady jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, to nie można jej włączyć do kręgu osób będących inną osobą (innym członkiem rodziny). Takie rozumienie, w razie braku umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym, pozbawiałoby ją możliwości przyznania polskiego świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak również podkreślił ten Sąd, za powyżej przedstawionym rozumieniem wyrażenia "inna osoba" przemawia wykładnia językowa, którą potwierdzają wyniki przeprowadzonej wykładni systemowej. Ustawodawca bowiem omawianą negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego umieścił w odrębnym punkcie art. 17 ust. 5 u.ś.r. Nadto, za takim rozumieniem tego pojęcia przemawia również wykładnia funkcjonalna, bowiem względy sprawiedliwości społecznej wymagają, by każda osoba, która rezygnuje z zatrudnienia lub go nie podejmuje celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uzyskała odpowiednie świadczenie z tym związane.

Kluczowe zatem do rozpoznania niniejszej sprawy jest ustalenie czy nie ma innej osoby w rozumieniu powyżej przedstawionym (tj. innego członka rodziny niż skarżąca i jej córka), która jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką. Skarżąca oświadczyła, że otrzymuje świadczenie na córkę z [...], lecz nie ustalono jaka jest treść decyzji przyznającej to świadczenie i do kogo ona została skierowana. Skarżąca oświadczyła, że jest osobą rozwiedzioną ale nie wiadomo kiedy decyzja była wydana.

W związku z powyższym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259), zwanej dalej p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a., a na ich wysokość składa się opłata za czynności adwokackie obliczona na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ winien wziąć pod uwagę powyższe rozważania Sądu. W szczególności winien ustalić, czy nie ma innej osoby w rozumieniu powyżej przedstawionym (tj. innego członka rodziny niż skarżąca i jej córka), która jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką. Na kogo świadczenie zostało przyznane, kiedy – czy na byłych małżonków a pobiera je tylko skarżąca, czy skarżąca uzyskała je po rozwodzie, czy dotyczy środków związanych tylko z opieką, czy w związku z rezygnacją z zatrudnienia w celu sprawowania opieki a więc ma tożsamy charakter ze świadczeniem pielęgnacyjnym.