Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 371/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-06-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 7, 77 par 1, 80 i 75 par 1
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Tadeusz Kiełkowski ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 16 lutego 2024 r., sygn. akt SKO.NP/4115/29/2024, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez J. F., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia

16 lutego 2024 r., sygn. akt SKO.NP/4115/29/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r.,

poz. 775 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) i art. 17,art. 17 ust. 1b, art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r.

poz. 390 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r.,

poz. 1429 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Gnojnik z dnia 28 grudnia 2023 r., znak: GOPS.5222.SR.ŚP.67.XX.23, w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. F.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach fatycznych

i prawnych:

Decyzją z dnia 28 grudnia 2023 r., znak: GOPS.5222.SR.ŚP.67.XX.23, Wójt Gminy Gnojnik odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 21 grudnia 2023 r. skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką (od samego początku postępowania zgłosił się też profesjonalny pełnomocnik skarżącego), legitymującą się orzeczeniem z dnia 19 lutego 2020 r. Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Rolniczego o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od dnia 28 listopada 2019 r. Do wniosku załączono tłumaczenie z języka angielskiego z którego wynika, że w dniu 21 listopada 2023 r. skarżący zamknął działalność gospodarczą w zakresie prowadzenia prac budowlanych.

Organ wskazał dalej, że nie kwestionuje faktu sprawowania opieki

nad niepełnosprawną matką przez skarżącego. Zauważył jednak, że skarżący

ma jeszcze rodzeństwo, które w równym stopniu jest zobowiązane do alimentacji wobec matki. Podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego moralnego obowiązku osoby zobowiązanej do alimentacji, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki

lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Ustalono, że skarżący nie jest uprawniony do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalnego, rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego. Nikt z rodziny nie wnioskował, ani nie nabył prawa

do wcześniejszej emerytury w związku z opieka nad matka skarżącego oraz nie nabył uprawnień do świadczeń za granicą na pokrycie wydatków związanych z opieką

nad ww. Matka skarżącego nie jest umieszczona w żadnej placówce zapewniającej opiekę - przebywa w domu. Organ pierwszej instancji stwierdził więc, że w wyniku analizy posiadanych dokumentów, w tym zaświadczeń i oświadczeń, ustalił,

że skarżący nie spełnia warunków ustawowych do przyznania przedmiotowego świadczenia.

Od powyższej decyzji odwołanie wniósł w imieniu skarżącego profesjonalny pełnomocnik zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez zastosowanie normy prawnej w nim wyrażonej z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, a także naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez oparcie kwestionowanej decyzji na fakcie istnienia innych osób spokrewnionych z matką skarżącego poza samym skarżącym. Wniósł o uchylenie kwestionowanej decyzji oraz orzeczenie w tym zakresie co do istoty sprawy przez przyznanie żądanego świadczenia, ewentualnie uchylenie kwestionowanej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji..

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1, 1b i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdziło, że zakres sprawowanej opieki przez skarżącego wskazuje na okoliczność, iż matka skarżącego nie jest osobą całkowicie od niego zależną.

Ustalono, że matka skarżącego jest osobą starszą, schorowaną, ma trudności z komunikowaniem werbalnym, niedosłyszy, jest świadoma miejsca i czasu,

ma ograniczenia ruchowe. Skarżący przygotowuje jej śniadania obiady i kolacje,

i podwieczorki, umawia wizyty lekarskie, pomaga przy utrzymaniu higieny osobistej, codziennej pielęgnacji, 1 raz w tygodniu robi matce kąpiel. Matka skarżącego potrafi się samodzielnie ubrać z niewielką pomocą. Skarżący dba o porządek otoczenia, robi zakupy i kupuje lekarstwa, pilnuje aby matka zażywała leki, pilnuje matkę

przy czynnościach w domu, albowiem ta pozostawia włączony gaz, nie pamięta

o zażywaniu leków, zapomina o odłożonych przedmiotach itp.

Kolegium wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych osób,

które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny

i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej.

Kolegium zauważyło przy tym, że ustawa o świadczeniach rodzinnych

nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika,

że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała

lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Nadto sama pomoc osobie wymagającej opieki w większości czynnościach deklarowanych

przez stronę (np. przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich) należy do codziennych czynności wykonywanych w każdej rodzinie i nie musi być sprawowana w sposób ciągły.

Zdaniem Kolegium czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego nie wskazują, na to aby musiały być wykonywane przez niego w sposób ciągły. Matka skarżącego nie jest co prawda osobą całkowicie samodzielną, bo w wielu kluczowych kwestiach potrzebuje pomocy, nie pozostaje ona jednak osobą zależną od osoby drugiej. Z powyższego wynika, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego chociaż ograniczają, to jednak nie uniemożliwiają

mu w sposób zupełny podjęcia aktywności zawodowej, tak jak czynił to dotychczas pracując jako pracownik budowlany. Część czynności skarżący mógłby wykonywać przed udaniem się do pracy, w tym czasie w ocenie Kolegium jego matka może pozostawać w domu, albowiem nie jest osobą leżącą i całkowicie zależną od pomocy osoby drugiej. Z kolei pozostałe czynności skarżący mógłby wykonywać po powrocie z pracy.

Kolegium wyjaśniło również, że musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością wykonywania opieki z uwagi

na całkowite uzależnienie osoby niepełnosprawnej od opiekuna. W niniejszej sprawie

z uwagi na zakres sprawowanej opieki taki związek nie zachodzi w niniejszej sprawie, albowiem skarżący pomimo sprawowanej opieki polegającej de facto na pomocy osobie starszej w czynnościach życia codziennego jest w stanie podjąć pracę zawodową, tak jak miało to miejsce przed dniem 2 listopada 2023 r.

Kolegium podkreśliło, że istotne dla odmowy przyznania świadczenia jest ustalenie, że obok wnioskodawcy pozostają także inne dzieci (synowie),

którzy są zobowiązani do alimentacji na równi z wnioskodawcą, a zatem tak samo

oni są zobowiązani do opieki nad matką. Ustalono bowiem, że wymagająca opieki posiada czterech żyjących synów, J.- skarżący, A. - który zamieszkuje razem z matką, jest niepełnosprawny i pozostaje na rencie, W. nie utrzymuje kontaktu od dwóch lat oraz J. - który mieszka w sąsiedniej gminie i pracuje zawodowo. Wobec tego część obowiązków w zakresie opieki nad matką może przejąć także rodzeństwo wnioskodawcy, na których w takim samym zakresie ciąży obowiązek alimentacyjny jak na skarżącym, wynikający wprost z treści art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jak i obowiązek moralny. Samo natomiast stwierdzenie wnioskodawcy, że brat pracuje zawodowo, a z drugim nie ma kontaktu nie może oznaczać, że w żaden sposób nie mogą oni wesprzeć brata w opiece nad matką, tym samym mogą odciążyć w tym obowiązku wnioskodawcę osobiście lub finansowo, stosownie do swoich możliwości - np. poprzez współfinansowanie wykonywania opieki nad matką przez osobę trzecią i realizując tym samym swój obowiązek alimentacyjny w takim stopniu, że możliwe będzie podjęcie pracy także przez wnioskodawcę.

W konsekwencji istnienie poza wnioskodawcą także rodzeństwa, zobowiązanego

do łożenia na utrzymanie matki, czy to w formie świadczeń osobistych czy w formie pomocy finansowej prowadzi do wniosku, że brak jest związku przyczynowo

-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki.

Opieka ta powinna być bowiem sprawowana w takiej samej mierze przez pozostałych braci których współdziałanie pozwoliłoby zachować zatrudnienie lub prowadzenie działalności gospodarczej przez każdego z nich, a tym samym odpowiedzialność

za finansowanie opieki (wykonywanej przez wyłącznie jedno z dzieci, które z własnej woli poczuwa się do tego obowiązku) nie zostałaby przeniesiona na organy państwa.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący, działając przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucił Kolegium naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie,

że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- art. 1, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia,

że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad matką,

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez oparcie przedmiotowej decyzji na fakcie istnienia innych osób spokrewnionych w pierwszej kolejności

z wymagającą opieki poza samym skarżącym.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone

w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi

oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a.

Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji

z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącego, zawartym w skardze

i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.

Sąd nie dopatrzył się też takiego naruszenia przepisów postępowania,

ani prawa materialnego które skutkować by musiały uchyleniem kontrolowanych decyzji.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

(Dz. U. z 2023 r., poz. 390, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych),

w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy

z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności

albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału

na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku

gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie

lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – syn (skarżący), a opieka sprawowana jest nad jego matką, legitymującą się orzeczeniem z dnia 19 lutego 2020 r. Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Rolniczego o trwałej niezdolności

do samodzielnej egzystencji od dnia 28 listopada 2019 r.

Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie, utrzymującej w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

(Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.), decyzję organu pierwszej instancji, nie doszło jednakże do naruszenia przepisów postępowania, ani prawa materialnego, w takim stopniu, który by skutkował koniecznością uchylenia

tej decyzji.

Kolegium ponownie rozpoznając i rozstrzygając sprawę co do istoty podjęło zbieżne z organem pierwszej instancji merytoryczne rozstrzygnięcie będące wynikiem trafnej i prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji prawidłowej wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego.

W toku postępowania administracyjnego przed organami ustalono,

bowiem że matka skarżącego jest osobą starszą, schorowaną, ma trudności

z komunikowaniem werbalnym, niedosłyszy, ale jest świadoma miejsca i czasu,

ma ograniczenia ruchowe. Skarżący w ramach sprawowanej opieki przygotowuje

jej śniadania obiady i kolacje, i podwieczorki, umawia wizyty lekarskie, pomaga

przy utrzymaniu higieny osobistej, codziennej pielęgnacji, 1 raz w tygodniu robi matce kąpiel. Matka skarżącego potrafi się samodzielnie ubrać z niewielką pomocą. Skarżący dba o porządek otoczenia, robi zakupy i kupuje lekarstwa, pilnuje aby matka zażywała leki, pilnuje matkę przy czynnościach w domu, albowiem ta pozostawia włączony gaz, nie pamięta o zażywaniu leków, zapomina o odłożonych przedmiotach itp.

Wobec powyższego nie budzi wątpliwości prawidłowość oceny i Kolegium

i organu pierwszej instancji, w obliczu wskazanych co dopiero okoliczności stanu faktycznego, wynikających z przeprowadzonych dowodów, w tym z fundamentalnego dowodu, jakim są ustalenia wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu

28 grudnia 2023 r., że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego

nie są tego rodzaju, biorąc pod uwagę ich zakres i charakter, by można było uznać je za sprawowanie opieki w sposób stały i długotrwały (ciągły) w świetle regulacji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Trafnie podniosło Kolegium podkreślając, że co prawda matka skarżącego nie jest osobą całkowicie samodzielną, bo w wielu kluczowych kwestiach potrzebuje pomocy, nie pozostaje ona jednak osobą zależną od osób najbliższych. Zgodzić się należało z oceną organów, że przedmiotowe czynności opiekuńcze ograniczają z pewnością czasowo skarżącego, to jednak nie w takim rozmiarze, który niweczyłby w sposób zupełny podjęcie przez niego jakiekolwiek aktywności zawodowej. Część czynności opiekuńczych skarżący mógłby wykonywać przed udaniem się do pracy, albowiem z niekwestionowanych ustaleń organu wynika, że nie jest osobą leżącą i całkowicie zależną od pomocy osoby drugiej. Wprawdzie matka skarżącego jest osobą niedosłyszącą,

ale świadomą i miejsca i czasu, choć posiadającą ograniczenia ruchowe. Wobec tego i doświadczenie życiowe i ogólna wiedza wskazują, że przekonywujące jest stanowisko Kolegium, iż pewien zakres czynności związanych np. z przygotowaniem posiłków, poranną higieną osobistą, czy też zażyciem niezbędnych leków,

których przyjmowane jest wymagane w tym czasie, mógłby wykonywać

przed udaniem się do pracy, jak trafnie podniosło Kolegium. Istotnie, wymagałoby to z pewnością zachowania pewnej chronologii w czasie i takiego ich ułożenia, rozplanowania, by możliwe było wykonywanie i tych czynności przez skarżącego

i wykonywania czynności jakie wykonywał prowadząc działalność w zakresie prowadzenia prac budowlanych. W ten aspekt wpisuje się również i to, że skarżący twierdzi, że z uwagi na taki zakres opieki nad matką musiał - zrezygnować z pracy

w A. Oczywiście, że każdy ma prawo podejmować swoje decyzje gdzie chce pracować, także kierując się okolicznościami czysto pragmatycznymi,

w tym finansowymi, z drugiej jednak strony zauważyć należy, że skarżący nie musi pracować za granicą, może podejmować swoją aktywność zawodową choćby

w niepełnym wymiarze czasu pracy w kraju, dostosowując ją do konieczności sprawowania opieki nad matką, skoro twierdzi, że jej stan się na tyle pogorszył,

że zmuszony był zrezygnować z tej działalności gospodarczej. Sąd zdaje sobie sprawę z trudności z tym związanych, lecz nie jest to niemożliwe. Stąd zarzut pełnomocnika skarżącego o dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), jest nietrafny.

Stanowisko Kolegium i organu pierwszej instancji co do zakresu i charakteru czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącego jest zasadne. Podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że czynności takie jak: przygotowanie posiłków, pranie, sprzątanie, dbanie o regularność zażywania lekarstw, robienie zakupów czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego

są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego,

które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo

i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Biorąc je pod uwagę

i odnosząc do stanu zdrowia, a co za tym idzie możliwości samodzielnego funkcjonowania w życiu codziennym wymagającej opieki matki skarżącego, z uwzględnieniem okoliczności stanu faktycznego niniejszej sprawy, nie można wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego postawić skutecznie orzekającym organom zarzutu naruszenia przepisów postępowania – artykułów 7, 77 § 1, 80 w zw. z, 75 § 1 k.p.a. – w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy.

Przy tym, wyraźnie podkreślić należy, że nie chodzi tu również o podważanie stanowiska wyrażonego w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności,

lecz właśnie rolą właściwych w tym zakresie organów pomocowych, orzekających w tego rodzaju sprawach, jest ustalenie owego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowania jakiejkolwiek aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Różna jest bowiem sytuacja zdrowotna osób niezdolnych

do samodzielnej egzystencji – a to właśnie organy administracji właściwe w tego rodzaju sprawach muszą stwierdzić, że czy z uwagi na ten stan wykluczona jest jakakolwiek aktywność zawodowa sprawującego opiekę – w konsekwencji więc czy istnieje,

bądź nie, związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia lub niepodejmowaniem aktywności zawodowej a koniecznością opieki nad niepełnosprawną osobą.

W ten kontekst istnienia związku przyczynowo – skutkowego wpisuje się

także i aspekt związany z istnieniem pozostałych osób zobowiązanych do alimentacji wobec matki – braci skarżącego – z wyłączeniem w tym wypadku jednego z nich także niepełnosprawnego, jako osoby wymagającej także pomocy. Wobec podniesionej

w skardze w tym zakresie argumentacji, że sprawa wykonywania obowiązku alimentacyjnego przez rodzeństwo wnoszącego nie ma znaczenia dla jego prawa

do przyznania przedmiotowego świadczenia, stwierdzić należy, że w ocenie Sądu zarzut ten nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Chodzi tu bowiem

o coś innego, a mianowicie wykazanie przez ubiegającego się jako inicjatora postępowania przed organami i żądającego władczego objawu woli organu wobec

jego podania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki

nad niepełnosprawną matką, tym bardziej, że od początku działał przez profesjonalnego pełnomocnika - jakie w tym przypadku miała możliwości rodzina (w tym sam skarżący) związane z organizacją opieki nad niepełnosprawną matką (por. wyrok NSA z dnia

18 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1280/23; CBOSA). Samo więc istnienie tych osób

nie jest przesądzające o negatywnym rozstrzygnięciu sprawy. W tym zakresie, zdaniem Sądu można mówić co najwyżej o niewłaściwym uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, które jest jednak trafne i odpowiadające prawu.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku

z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia

21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna musza być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, iż nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet

w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie chodzi tu bynajmniej o to, że muszą być

one wykonywane nieprzerwanie i przez 24 godziny na dobę. Ani organ, ani też Sąd

tak nie twierdził i nie twierdzi. Mogą być przerwy w wykonywanych czynnościach

lecz muszą być one rozciągnięte w czasie w takim znaczeniu, że są ciągle wykonywane w sensie ich długotrwałości, a po drugie, są tego rodzaju, iż niweczą jakąkolwiek aktywność zawodową wnioskującego o świadczenie.

Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę

życiowo - organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania

i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki (jak to por. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 25 maja 12024 r., sygn. akt IV SA/Po 296/24; LEX nr 3723256). Trafnie też zwrócił uwagę Tamtejszy Sąd

na jeszcze jeden ważny aspekt w tej ocenie, mianowicie, że należy każdorazowo dokonywać jej z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju

jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem

np. osoba sprawna ruchowo, lecz niewidoma, a innego osoba widząca,

ale stale leżąca, powołując się w tym względzie na wyrok NSA z dnia 29 sierpnia

2023 r., sygn. akt I OSK 1637/22. Otóż w stanie faktycznym i prawnym w tej sprawy biorąc pod uwagę i zakres opieki i możliwości zdrowotne matki skarżącego,

a co za tym idzie jej możliwość funkcjonowania w życiu codziennym, nie można

w ocenie Sądu powiedzieć, że wykluczona jest jakakolwiek aktywność zawodowa skarżącego, iż z uwagi na ten stan matki w ogóle nie może on podjąć pracy w ogóle także w kraju. Twierdzenia skarżącego nie zostały nawet poparte dokumentami medycznymi. Wbrew postanowionemu w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji przez pełnomocnika skarżącego zarzutowi naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy

o świadczeniach rodzinnych przepis ten nie był podstawą podjęcia przez ten organ negatywnego rozstrzygnięcia, lecz podstawę tą stanowiło stwierdzenie przez ten organ niespełnienie ustawowych przesłanek do przyznania tego świadczenia jako wynik analizy zgromadzonego materiału dowodowego, zaświadczeń i oświadczeń. Organ ten nie stwierdził zatem faktycznego braku możliwości podjęcia zatrudnienia

przez skarżącego z powodu konieczności sprawowania przez niego opieki

lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania nad matką.

Wreszcie, nie należy pomijać, że ratio legis pomocy społecznej, podkreślić to należy także z całą mocą, polega na jej subsydiarnym charakterze. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas,

gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, także nie sposób pominąć.

W ocenie Sądu nie ma więc racji pełnomocnik skarżącego podnosząc,

że taki sposób rozumienia zakresu sprawowanej opieki, który w konsekwencji

jego zdaniem powoduje naruszenie istoty świadczenia pielęgnacyjnego, jak to uczyniły w tej sprawie orzekające organy, doprowadza do zawężenia znaczenia pojęcia opieki w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem Sądu orzekające organy nie naruszyły więc przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie stwierdził też, by w niniejszym postępowaniu przed organami doszło

do zachwiania równowagi w zakresie wiedzy skarżącego w jaki sposób organ ocenia całość zebranego materiału dowodowego i dlaczego w ocenie organu nie jest możliwe uzyskanie przez stronę decyzji o żądanej treści, a pozycją w tym zakresie organu,

tym bardziej, że skarżący od początku działał przez profesjonalnego pełnomocnika. Pełnomocnik ten nie zdołał skutecznie podważyć prawidłowości podjętych w sprawie rozstrzygnięć. Zasadne jest powoływanie się w dyskursie prawnym na orzecznictwo sądowoadministracyjne, lecz zabrakło w tej sprawie odniesienia się do konkretnych okoliczności stanu faktycznego. Powołane orzecznictwo może mieć zastosowanie

w argumentacji w innych sprawach dotyczących tego samego przedmiotu

– świadczenia pielęgnacyjnego. Zabrakło zatem, w ocenie Sądu wykazania, że biorąc pod uwagę taki, a nie innych stan zdrowia matki skarżącego, jej funkcjonowanie

na co dzień, wymagane jest podjęcie przez skarżącego takich a nie innych czynności opiekuńczych, które w świetle przywołanego orzecznictwa należy co do ich zakresu

i charakteru tak a nie inaczej oceniać i rozumieć. W konsekwencji więc ani skarżący, ani jego pełnomocnik nie zdołali wykazać nie tylko, że błędność ustaleń okoliczności stanu faktycznego sprawy, co również i wadliwe udowodnienie istotnych dla treści rozstrzygnięcia faktów, błędną ocenę materiału dowodowego bądź też niekompletność tegoż materiału, a także niewłaściwą subsumpcję stanu faktycznego pod przepis,

czy przepisy prawa materialnego, mające zastosowanie w sprawie i to w takim stopniu, który powodował by konieczność uchylenia kwestionowanych skargą decyzji

w niniejszej sprawie.

W związku z powyższym skarga nie mogła wywrzeć zamierzonego skutek.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie,

na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.