Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 906/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i 2, ust. 2a, art. 59 ust. 1, art. 103 ust. 2, art. 61 ust. 2e
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200, art. 205 par. 1.
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu [...] marca 2023 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez G. P. za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję B. P. z dnia [...] r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego K. M. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Burmistrz P. , decyzją z dnia 18 marca 2022 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 61 ust. 1, ust. 2, ust. 3, art. 104 ust. 1, ust. 3, ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021r., poz. 2268), ustalił wysokość wydatków poniesionych zastępczo za K. M. (dalej jako: "skarżący", "strona") przez Gminę P. za pobyt ojca C. M. w Domu Pomocy Społecznej w P. w okresie od dnia 1 czerwca 2021 r. do 22 grudnia 2021 r. w wysokości 8.154,02 zł i zobowiązał do zwrotu wskazanej kwoty.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że decyzją Dyrektora Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. (dalej: "MGOPS") z dnia 1 września 2017 r. C. M. został skierowany do domu pomocy społecznej, a następnie decyzją Starosty [...] z dnia 12 października 2017 r. został umieszczony w DPS w P. , do którego przybył dnia 2 listopada 2017 r. C. M. zmarł w dniu 22 grudnia 2021 r.

Burmistrz P. (dalej: "Burmistrz", "organ pierwszej instancji") wskazał, że zgodnie z zarządzeniem nr 5/2021 Starosty [...] z dnia 22 lutego 2021 r. miesięczny koszt pobytu osoby w DPS wynosi 4.900 zł. Podopieczny opłacał ze swoich środków kwotę 1.254,20 zł. Brakująca kwota w wysokości 3.645,80 zł podlega podziałowi na troje dzieci podopiecznego, tj. po 1.215,27 zł miesięcznie. W związku z tym za okres od 1 czerwca 2021 r. do 22 grudnia 2021 r. ustalono wysokość wydatków poniesionych przez Gminę za skarżącego w wysokości 8.154,02 zł. (1.215,27 zł. x 7 miesięcy).

W dalszej części uzasadnienia organ I instancji podniósł, że w dniu 21 września 2021 r. MGOPS wystąpił do OPS w J. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w celu ustalenia możliwości alimentacyjnych i partycypowania w kosztach za pobyt ojca w DPS przez stronę.

Dnia 18 października 2021 r. skarżący złożył oświadczenie, że z C. M. nie łączą go żadne więzi rodzinne oprócz biologicznych, gdyż ojciec nie utrzymywał z nim kontaktu ani nie łożył na jego utrzymanie. Z kolei w dniu 28 października 2021 r. do organu wpłynęła odpowiedź z OPS w J. , że skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

W skierowanym dnia 14 grudnia 2021 r. piśmie organ pierwszej instancji zaproponował skarżącemu zawarcie umowy, na mocy której strona zobowiązałaby się do uiszczenia kwoty 1.215, 27 zł miesięcznie. Organ pouczył, że w przypadku braku reakcji strony zostanie wydana decyzja ustalająca odpłatność za pobyt ojca w DPS. Pismo to jednak nie zostało odebrane.

W dniu 18 stycznia 2022 r. organ ponownie wysłał do strony propozycję umowy w tej sprawie do zaakceptowania, która została odebrana przez skarżącego dnia 26 stycznia 2022 r. i tego samego dnia skarżący skontaktował się z Ośrodkiem i w rozmowie z pracownikiem socjalnym oświadczył, że nie będzie ponosił opłat za pobyt ojca w DPS.

Uwzględniając powyższe organ, działając na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2e ustawy o pomocy społecznej, ustalił skarżącemu wysokość opłaty za pobyt ojca w DPS.

Nie zgadzając się z powołaną decyzją K. M. złożył odwołanie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania przed organem I instancji. Odwołujący się zarzucił:

1. naruszenie art. 61 ust 2 pkt 2e w zw. z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej poprzez nieustalenie wysokości opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w drodze decyzji administracyjnej, pomimo niewyrażenia przez skarżącego zgody na zawarcie umowy, o której mowa w treści art. 103 ust. 2 u.p.s. oraz pomimo niewyrażenia przez skarżącego zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i w konsekwencji wydanie zaskarżonej decyzji z pominięciem uprzedniego wydania decyzji administracyjnej w trybie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej;

2. naruszenie art. 64 pkt 7 w zw. z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieustalenie wysokości opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w drodze decyzji administracyjnej w trybie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co w konsekwencji uniemożliwiło skarżącemu zgłoszenia wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, co w przedmiotowej sprawie jest istotne w szczególności dlatego, że w przypadku skarżącego zaktualizowały się przesłanki, o których mowa w treści art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej;

3. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy tj., art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania i błędnego rozpatrzenia całości zgromadzonego materiału dowodowego, jak również art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uniemożliwienie odwołującemu się czynnego udziału w postępowaniu.

W uzasadnieniu odwołania skarżący podniósł, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, związany jest z wydaniem co najmniej trzech decyzji administracyjnych, tj. 1) decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej, 2) decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej oraz 3) decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej. W sprawie nie została wydana decyzja ustalająca opłatę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Ten etap postępowania został przez organ pominięty, a wydana została jedynie zaskarżona decyzja, tj. decyzja ustalająca wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę P.

Odwołujący się podkreślił, że nie wyraził chęci podpisania umowy w przedmiocie odpłatności za pobyt ojca w DPS, a także nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

W ocenie strony nie doszło do wydania, a w rezultacie do doręczenia mu indywidualnej decyzji w sprawie ustalenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Organ wydał jedynie decyzję ustalającą wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę P. za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej i zobowiązującą skarżącego do zwrotu kwoty 8.154,02 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2e w związku z art. 59 ust. 1, art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium przytoczyło treść art. 61 ust. 2e ustawy o pomocy społecznej zgodnie z którym w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Organ II instancji podkreślił, że strona odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a także zawarcia stosownej umowy ustalającej odpłatność za pobyt rodzica w DPS. Przy czym w odwołaniu kwestionowała jedynie to, że w treści sentencji zaskarżonej decyzji (pkt 1) organ nie zawarł określeń dotyczących ustalenia odpłatności za pobyt ojca, lecz wyłącznie ustalił wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę zobowiązując skarżącego do ich zwrotu. Według strony taka decyzja nie może zastąpić decyzji ustalającej wysokość odpłatności za DPS.

Zdaniem Kolegium, brak jest podstaw do uwzględnienia stanowiska strony, mimo bowiem zawarcia przez organ I instancji w punkcie 1 decyzji sformułowania odmiennego niż wskazane w ustawie, to niemniej z decyzji tej jednoznacznie wynika, że wobec skarżącego ustalono stosowną odpłatność za pobyt ojca w DPS w P. , gdyż jest osobą zobowiązaną do jej ponoszenia.

Obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby został w niniejszej sprawie skonkretyzowany i zindywidualizowany w formie przedmiotowej decyzji administracyjnej a ustalenie opłaty za pobyt C. M. w DPS wobec skarżącego nastąpiło na podstawie art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s., ponieważ skarżący uniemożliwił ustalenia swojej sytuacji dochodowej.

Dodatkowo Kolegium podniosło, że druga osoba zobowiązana do poniesienia odpłatności za pobyt ojca w DPS, tj. jego córka – B. S. również nie wyraziła zgody na podpisanie umowy w przedmiocie odpłatności za DPS. Sprawa z jej odwołania toczy się w odrębnym postępowaniu. Z kolei trzecia osoba zobowiązana do odpłatności za pobyt ojca w DPS tj. drugi syn - E. M., nie żyje od 26 września 2020 r.

K. M. złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Jednocześnie zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy oraz brak wyczerpującego zebrania i błędne rozpatrzenie całości zgromadzonego materiału dowodowego;

- art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 61 ust 2 pkt 2e w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s. poprzez nieustalenie wysokości opłaty za pobyt C. M. w domu pomocy społecznej w drodze decyzji administracyjnej, pomimo niewyrażenia przez skarżącego zgody na zawarcie umowy, o której mowa w treści art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej oraz pomimo niewyrażenia przez skarżącego zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, i w konsekwencji wydanie zaskarżonej decyzji z pominięciem uprzedniego wydania decyzji administracyjnej w trybie art. 59 ust. 1 u.p.s.;

- art. 64 pkt 7 w zw. z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez nieustalenie wysokości opłaty za pobyt C. M. w domu pomocy społecznej w drodze decyzji administracyjnej w trybie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, co w konsekwencji uniemożliwiło skarżącemu zgłoszenia wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, co w przedmiotowej sprawie jest istotne w szczególności dlatego, że w przypadku skarżącego zaktualizowały się przesłanki, o których mowa w treści art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej.

Skarżący, podobnie jak w odwołaniu podniósł, że pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, związany jest z wydaniem co najmniej trzech decyzji administracyjnych, tj. 1) decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej, 2) decyzji o umieszczeniu w domu pomocy społecznej oraz 3) decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie nie została wydana decyzja ustalająca opłatę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Ten etap postępowania został przez organ pominięty, a wydana została jedynie zaskarżona decyzja, tj. decyzja ustalająca wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę P.

Skarżący podkreślił, że wobec niewyrażenia przez niego zgody na zawarcie umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., właściwy organ powinien wydać decyzję administracyjną ustalającą opłatę za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Wydanie i skuteczne doręczenie takiej decyzji, umożliwiłoby - wobec sytuacji faktycznej i nierealizowania obowiązku alimentacyjnego przez C. M. względem syna - podjęcie przez niego dalszych kroków w sprawie.

Tymczasem, organ zamiast decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt C. M. w Domu Pomocy Społecznej w P. , w dniu 18 marca 2022 roku wydał decyzję ustalającą wysokość wydatków poniesionych przez Gminę P. za pobyt C. M. w Domu Pomocy Społecznej w P. i zobowiązującą skarżącego do zwrotu kwoty 8.154,02 zł.

W tej sprawie organ właściwy, tj. Burmistrz P. pominął etap wydania decyzji ustalającej wysokość opłaty za pobyt ojca skarżącego w DPS, a działanie takie zostało uznane w zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.").

Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także z mocy art. 135 p.p.s.a. poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, doprowadziła Sąd do uznania, że akty te nie odpowiadają prawu.

Niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów w trybie uproszczonym, wobec zaakceptowanego przez skarżącego wniosku organu (stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza P. ustalającą wysokość wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę P. za pobyt ojca skarżącego w Domu Pomocy Społecznej oraz zobowiązującą skarżącego do zwrotu tych wydatków.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268, dalej: "u.p.s.").

Stosownie do art. 60 ust. 1 ww. ustawy zasadą jest, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny.

W art. 61 ust. 1 u.p.s. określone zostały podmioty zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oraz kolejność, w jakiej ten obowiązek na nich spoczywa. Są nimi: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka (pkt 1), małżonek, zstępni przed wstępnymi (pkt 2) oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (pkt 3). Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej na gminie.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

Istotne jest przy tym to, że decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). I tak adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą być: osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba, bądź osoby z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2, czyli małżonek, zstępni oraz wstępni. Inaczej rzecz ujmując, co do zasady to w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.p.s., powinno nastąpić wskazanie osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty, ustalenie wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, jak również określenie jaka kwota opłaty (część opłaty) przypada na poszczególne osoby zobowiązane do jej wnoszenia.

Należy zwrócić uwagę, że ustalenie osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może nastąpić też w innej formie aniżeli w decyzji administracyjnej, gdyż ustawodawca dopuścił możliwość zawarcia umowy w tej sprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ww. ustawy.

Analiza powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz jej wysokość może nastąpić na podstawie zarówno decyzji administracyjnej (art. 59 ust. 1 u.p.s.), jak i umowy (art. 103 ust. 2 u.p.s.). Odmowa zawarcia umowy w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. przez osobę należącą do kręgu osób określonego w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., (w tym zstępnego osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej) powoduje konieczność ustalenia osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat w drodze decyzji administracyjnej (por. uchwała NSA z dnia 11 czerwca 2018 r. I OPS 7/17, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W realiach rozpoznawanej sprawy skarżący, będący zstępnym osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, odmówił zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, jak też nie wyraził zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takiej sytuacji znajduje zastosowanie przepis art. 61 ust. 2e u.p.s., zgodnie z którym w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (ust. 2f).

Zgodzić się należy ze skarżącym, że pomimo ustawowego obowiązku, wynikającego z powołanego przepisu, organ nie wydał wobec niego decyzji ustalającej opłatę za pobyt ojca umieszczonego w domu pomocy społecznej. Ten etap postępowania został przez organ I instancji pominięty, a próba doszukiwania się takiego rozstrzygnięcia przez Kolegium w decyzji ustalającej wysokość wydatków poniesionych zastępczo za skarżącego przez gminę nie zasługuje na aprobatę.

W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, że jak wynika z treści art. 61 ust. 3 u.p.s. dopiero w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a u.p.s., z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.

Domaganie się zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę może zatem nastąpić wówczas, gdy po pierwsze doszło do przekształcenia obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w DPS przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w zobowiązanie konkretnej osoby, które wymaga odpowiedniego aktu stosowania prawa, czyli wydania decyzji administracyjnej lub zawarcia umowy, po drugie w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, a opłaty te zastępczo wniosła gmina.

Za prawidłowe należy uznać stanowisko skarżącego, zgodnie z którym wobec niewyrażenia przez niego zgody na zawarcie umowy w rozumieniu art. 103 ust. 2 u.p.s., właściwy organ powinien wydać decyzję administracyjną ustalającą opłatę za pobyt jego ojca umieszczonego w Domu Pomocy Społecznej w P. . Tymczasem organ I instancji pominął ten etap postępowania i wydał decyzję, w której ustalił wysokość wydatków poniesionych zastępczo za skarżącego przez Gminę P. tytułem pobytu jego ojca w domu pomocy społecznej oraz jednocześnie zobowiązał skarżącego do ich zwrotu.

Zgodnie z tezą uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętej w dniu 11 czerwca 2018 roku (sygn. akt: I OPS 7/17), obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przepis art. 61 ust. 3 u.p.s. zawiera normę materialnoprawną stanowiącą dla gminy podstawę dochodzenia zwrotu poniesionych wydatków. Zgodnie z tym przepisem w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zdaniem NSA, użyte przez ustawodawcę sformułowanie niewywiązywania się wskazanych osób z obowiązku opłaty należy odnosić do takiej sytuacji w której doszło już do przekształcenia obowiązku opłaty w zobowiązanie konkretnej osoby do ponoszenia opłaty w ustalonej wysokości. Skoro gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków, to żądanie gminy powinno być skierowane do tej osoby, która była zobowiązana do ponoszenia tej opłaty i tego zobowiązania nie wykonała. Trudno bowiem zaakceptować taką sytuację, w której gmina z żądaniem zwrotu mogłaby wystąpić do jakiejkolwiek osoby z osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i pkt 2, z samego faktu, że znajduje się we wskazanym kręgu.

Przypomnieć w tym miejscu należy, że skoro w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała możliwość ustalenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej w drodze umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., tym samym opłata ta powinna być ustalona na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. w drodze decyzji. W powołanym rozstrzygnięciu doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez: określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej oraz wskazanie osoby zobowiązanej do jej ponoszenia z kręgu podmiotów. Tymczasem z okolicznościach tej sprawy wynika, że decyzja w takim zakresie nie została wydana.

Nie zasługuje przy tym na uwzględnienie stanowisko dopuszczające wydanie jednej decyzji, która może ustalać wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, konkretyzować ją w odniesieniu do osoby, o której mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy oraz zobowiązywać do zwrotu tę osobę w części zastępczo przez gminę poniesionej opłat (por. uchwała NSA z dnia 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17). Jak zostało to wyjaśnione wyżej, zastępcze ponoszenie opłat przez gminę, o którym mowa w art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej może mieć miejsce jedynie w sytuacji, w której osoba, na którą obowiązek wnoszenia opłat został nałożony w drodze decyzji nie wywiązuje się z tego obowiązku.

Skoro w tej sprawie pominięty został etap ustalenia odpłatności za pobyt ojca skarżącego w DPS uwzględniający odpłatność, do której ponoszenia obowiązani zostali zstępni a w jego miejsce została określona skapitalizowana kwota odpłatności uiszczona zastępczo przez gminę, to zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie może się ostać w obrocie prawnym jako sprzeczna z prawem.

Organy orzekające w sprawie nie wzięły pod uwagę złożonego przez skarżącego wniosku o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty. W aktualnym stanie prawnym istnieje możliwość orzekania o zwolnieniu od opłat za pobyt w domu pomocy społecznej łącznie z ustaleniem tej odpłatności, o ile oczywiście strona złoży w tym zakresie stosowny wniosek na tym etapie postępowania. Nadal dopuszczalne jest też wydawanie dwóch odrębnych decyzji, jeżeli byłoby to uzasadnione okolicznościami sprawy - gdy wniosek o zwolnienie z opłaty został złożony już po zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia opłaty poprzez wydanie decyzji ostatecznej w tym przedmiocie.

Ponownie rozstrzygając sprawę organy powinny zastosować się do oceny prawnej i wskazań wynikających z rozważań Sądu, w tym odnieść się do wniosku skarżącego o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 powołanej ustawy.