Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1315/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 194 ust. 2, ust. 3, art. 193 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 447
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 79a, art. 10 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 153, art. 170, art. 145 par. 1 par. 1 lit. c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2023 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 czerwca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/379/2023/9001 w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 maja 2022 r. nr [...], wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta D., na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 80 ust. 1 pkt 1, art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 2, ust. 6, ust. 6a i art. 194 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 447), odmówiono R. K. odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka W. K. w pieczy zastępczej w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 30 czerwca 2022 r.

W uzasadnieniu organ podał, że dziecko przebywa w pieczy zastępczej, tj. spokrewnionej rodzinie zastępczej. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 193 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą solidarnie opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, jakie otrzymuje rodzina zastępcza na pokrycie kosztów jego utrzymania. Rodzina zastępcza otrzymuje świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w wysokości 746,00 zł miesięcznie, natomiast od 1 czerwca 2022 r. - 785,00 zł miesięcznie.

W oparciu o delegację określoną w art. 194 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, Rada Powiatu określa w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty. Zgodnie z Uchwałą nr [...] Rady Miejskiej w D. z dnia [...] r. odstąpienie od ustalenia opłaty może nastąpić m.in. jeśli "ponoszenie opłaty w sytuacjach szczególnie uzasadnionych np.: niepełnosprawnością, długotrwałą chorobą, bezrobociem, zdarzeniem losowym, stanowiłoby nadmierne obciążenie budżetu osoby zobowiązanej".

Dalej organ podał, że Skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, pracuje zawodowo na umowę o pracę na czas nieokreślony, posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności orzeczony na stałe.

Źródłem utrzymania Strony jest wynagrodzenie za pracę, które w styczniu i lutym 2022 r. wynosiło 2.363,56 zł miesięcznie, w marcu 2022 r. - 2.158,56 zł, renta socjalna w wysokości 1.217,98 zł miesięcznie oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 215,84 zł miesięcznie. Łączny dochód wynosił 3.797,38 zł w styczniu i lutym 2022 r., natomiast w marcu 2022 r. - 3.592,38 zł. Strona płaci alimenty na syna umieszczonego w pieczy zastępczej w wysokości 550,00 zł miesięcznie. Zatem, dochód wynosił 3.247,38 zł w styczniu i lutym 2022 r., oraz 3.042,38 zł w marcu 2022 r. i przekracza ustawowe kryterium dochodowe.

Skarżący oświadczył, że ponosi opłaty bieżące 888,00 zł, wydatki związane z zakupem żywności 1.060,00 zł, środków czystości i kosmetycznych 150,00 zł, koszty utrzymania aparatów słuchowych 250,00 zł, które łącznie wynoszą 2.348,00 zł miesięcznie. Wskazana przez Stronę kwota 240,00 zł nie zawierała celu wydatku. Dochód pomniejszają potrącenia komornicze w wysokości 237,79 zł. Do dyspozycji pozostawała kwota 661,59 zł (styczeń i luty 2022 r.) oraz 456,59 zł (marzec 2022 r.).

W ocenie organu w sprawie nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

Decyzja została doręczona Stronie w dniu 25 maja 2023 r.

Skarżący złożył odwołanie (nadane w dniu 7 czerwca 2023 r.) od w/w decyzji. Podał, że ponosi wydatki na media, utrzymanie i alimenty syna, miesięczne dochody wynoszą 3.138,45 zł.

Wyraził niezrozumienie dla uwzględnienia przez organ kwoty wynagrodzenia z pominięciem potrąceń na składki [...] i [...]. Kwota wypłaty to 2.146,61 zł (w styczniu 2022 r.), 2.142,36 zł (w lutym 2022 r.) oraz 1.942,42 zł (w marcu 2022 r.). Podobnie błędnie zdaniem Strony uwzględniono kwotę renty socjalnej, z pominięciem potrąceń z tytułu opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zakwestionował przyjęcie kryterium dochodowego jak dla rodziny, w sytuacji gdy Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo. Podkreślił, że od 2019 r. nie ma kontaktu z synem.

W odniesieniu do pozostałej kwoty 240,00 zł podał, że organ powinien zwrócić się do Strony z zapytaniem, na co kwota ta jest przeznaczona, w tej kwocie zostały bowiem uwzględnione leki przeciwbólowe, syropy, witaminy, środki odkażające. Wskazał również na dysproporcje pomiędzy wysokością alimentów każdego z rodziców.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia 20 czerwca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/379/2023/9001, działając w oparciu o art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, wskazał, że sprawa rozpoznawania jest ponownie w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1376/22, którym uchylono zaskarżoną decyzję Kolegium z dnia 19 lipca 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 16 maja 2022 r. o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Następnie przywołał normatywną podstawę rozstrzygnięcia, art. 193 ust. 1, ust. 1a, art. 194 ust. 2, a także § 5 pkt 3 Uchwały Rady Miejskiej w D. z dnia [...] . Nr [...].

Zwrócił uwagę, że w związku z ww. wyrokiem, Kolegium zleciło organowi pierwszej instancji przeprowadzenie postępowania uzupełniającego mającego na celu ustalić potrzeby życiowe Skarżącego, koszty leczenia oraz utrzymania. Dalej podał, że organ pierwszej instancji ustalił, że miesięczny dochód Strony wynosi 4.213,70 zł, w tym: wynagrodzenie za pracę 2.552,48 zł, renta 1.445,48 zł, zasiłek pielęgnacyjny 215,74 zł. Strona wskazała wydatki w postaci: alimentów na syna 450,00 zł, opłat za mieszkanie 960,00 zł, wyżywienia 1300,00 zł, środków czystości i kosmetycznych 180,00 zł, kosztów utrzymania aparatów słuchowych 280,00 zł, leków 100,00 zł, telefonu 145,00 zł, kosztów dojazdu do pracy i do syna 140,00 zł, opłat za światło 140,00 zł, gaz 90,00 zł, opłat za język [...] 100,00 zł, badania psychologiczne 100,00 zł, opłat za pobyt dziecka w pieczy 432,00 zł, opłata [...] i [...] 140,80 zł. Wnioskodawca wskazał, że został obciążony opłatą za język [...] 531,00 zł i badania psychologiczne 562,00 zł zlecone przez sąd, spłaca pożyczkę z zakładu pracy 100,00 zł miesięcznie, wskazał również kwoty składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz podatek.

Kolegium stwierdziło, że w sytuacji Strony nie zostały spełnione przesłanki wskazane w § 5 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 ww. uchwały.

Odnosząc się do przesłanki zawartej w pkt 3 ww. uchwały Kolegium stwierdziło, że Strona posiada orzeczenie o niepełnosprawności, jednak Wnioskodawca został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności i może pracować na dostosowanym stanowisku. Strona jest w wieku produkcyjnym, uzyskuje stałe miesięczne dochody w łącznej wysokości 4.213,70 zł, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada na utrzymaniu innych osób.

Kolegium nie kwestionuje, że strona musi ponosić opłaty za mieszkanie 960,00 zł, światło 140,00 zł, gaz 90,00 zł, koszty utrzymania aparatów słuchowych 280,00 zł, leki 100,00 zł, badania psychologiczne 100,00 zł, koszty dojazdów do pracy i syna 140,00 zł, alimenty 450,00 zł. Jednak koszty związane z zakupem żywności 1300,00 zł, środków czystości 180,00 zł, czy opłat za telefon 145,00 zł, zdaniem organu odwoławczego, mogą zostać ograniczone i przeznaczone na opłaty za pobyt dziecka w pieczy. Zdaniem Kolegium w sytuacji Strony nie zachodzi więc szczególnie uzasadniony przypadek, w związku z którym ponoszenie opłaty stanowiłoby nadmierne obciążenie jego budżetu. Z tych względów Kolegium nie podzieliło zawartej w aktach sprawy opinii pracownika socjalnego jakoby nałożenie przedmiotowej opłaty stanowiłoby nadmierne obciążenie budżetu Strony.

Końcowo Kolegium wyjaśniło, że w niniejszym postępowaniu nie podlega badaniu kwestia zasadności odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy w stosunku do matki dziecka, czy też powody umieszczenia dziecka w pieczy.

Decyzja została doręczona Stronie w dniu 22 czerwca 2023 r.

Skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (nadanej dnia 10 lipca 2023 r.) podkreślił, że Kolegium nie uwzględniło, że z uwagi na orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Skarżący pobiera rentę socjalną, która ogranicza Stronę płacowo i godzinowo. Wskazał, że matka dziecka płaci alimenty w kwocie 50,00 zł miesięcznie.

Skarżący wyraził niezrozumienie dla stanowiska Kolegium co do zakwestionowania kosztów wyżywienia. W odniesieniu do opłat za telefon podał, że kwota 145,00 zł to koszt abonamentu oraz rata za zakup telefonu, który jest potrzebny do komunikowania się np. z lekarzem, pracą, szkołą syna, aby zniwelować ograniczenia w porozumieniu się ze względu na swoją niepełnosprawność (niedosłuch). Zwrócił uwagę, że po odliczeniu obowiązkowych opłat Skarżącemu pozostaje kwota 308,00 zł, którą przeznacza na [...] , [...] i pożyczkę. Podkreślił, że nie uchyla się od opłacenia na syna i nadal stara się o możliwość jego wychowywania.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W ramach wskazanej kontroli sąd administracyjny poddaje badaniu zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z przepisami prawa materialnego kreującymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi określającymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Powyższe nie oznacza jednak przejęcia przez sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia.

W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 czerwca 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji - Prezydenta Miasta D. z dnia 16 maja 2022 r. o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

W rozpoznawanej sprawie Sąd dopatrzył się podstaw do zastosowania w rozpoznawanej sprawie kompetencji kasatoryjnych.

W ramach uwag ogólnych podkreślenia wymagają dwie kwestie. Pierwsza, Sąd przeprowadzając kontrolę sądowoadministracyjną bada legalność zaskarżonej decyzji, oraz druga - dodatkowo w niniejszej sprawie działa w zakresie związania, o którym mowa w art. 153 p.p.s.a. Stosownie do przywołanej regulacji ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z kolei zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

Powyższe nabiera szczególnego znaczenia, uwzględniając, iż sprawa stanowiąca przedmiot zaskarżonej decyzji była już przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 17 stycznia 2023 r. sygn. II SA/Gl 1376/22 uchylił zaskarżoną decyzję.

Jak wynika z uzasadnienia ww. wyroku, Sąd uznał, że "SKO nie rozpoznało prawidłowo odwołania strony, która podnosiła wadliwe ustalenie sytuacji dochodowej i finansowej, w tym wydatków. SKO opisało szeroko przebieg postępowania, przywołało przepisy, orzecznictwo, z kolei rozważań odnoszących się do indywidualnej sprawy skarżącego jest niewiele, zwłaszcza w kontekście zarzutów odwołania. SKO skupiło się m.in. na przekroczeniu kryterium dochodowego przez skarżącego, jednak kryterium to jest istotne z punktu widzenia § 5 ust. 1 pkt 1 ww. uchwały, podczas gdy w sprawie skarżącego (osoby niepełnosprawnej) zachodził przypadek z punktu 3 ww. regulacji (zwracał na to uwagę już WSA w Gliwicach w przywołanym przez SKO wyroku z 23 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Gl 483/21). Nie odniesiono się do kwestii, jakie są potrzeby życiowe skarżącego, koszty leczenia, utrzymania i czy poniesienie ww. opłat stanowiłoby nadmierne obciążenie budżetu osoby zobowiązanej w rozumieniu ww. regulacji uchwały".

Uchylając zaskarżoną decyzję Sąd wskazał na konieczność uwzględnienia ww. ustaleń oraz rozpoznania w pełni zarzutów odwołania.

Dokonana w sprawie kontrola sądowoadministracyjna nie pozwoliła na stwierdzenie by powyższemu organ odwoławczy uczynił zadość.

Należy przypomnieć, iż zgodnie z art. 194 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1 (za pobyt dziecka w pieczy zastępczej). Z kolej zgodnie z ust. 3 tej regulacji starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1.

Stosownie do § 5 ust. 1 Uchwały Rady Miejskiej w D. z dnia [...] r. Nr [...] można odstąpić od ustalenia opłaty u osoby zobowiązanej za pobyt dziecka lub osoby pełnoletniej po rozeznaniu jej sytuacji majątkowej lub rodzinnej, w szczególności jeżeli:

1) osoba zobowiązana korzysta ze wsparcia ośrodka pomocy społecznej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 163, z późn. zm.) z uwzględnieniem w kryterium dochodowym rodziny, dziecka, dzieci lub osoby pełnoletniej, za które ustalana jest opłata,

2) osobą zobowiązaną jest nieletni rodzic, nie posiadający dochodu,

3) ponoszenie opłaty w sytuacjach szczególne uzasadnionych np.: niepełnosprawnością, długotrwałą chorobą, bezrobociem, zdarzeniem losowym, stanowiłoby nadmierne obciążenie budżetu osoby zobowiązanej.

Odnotowania wymaga, na co zwracał już uwagę tut. Sąd w ww. wyroku w sprawie o sygn. II SA/Gl 1376/22, iż odstąpienie od ustalenia opłaty oparte jest na uznaniu administracyjnym, co wynika z użytego w art. 194 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej określenia "może". Uznaniowy charakter decyzji nie zezwala jednak organom administracji publicznej na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. Na organie administracji publicznej ciąży bowiem obowiązek należytego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W przypadku decyzji uznaniowej szczególnego znaczenia nabiera uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia, co ma istotne znaczenie także w niniejszej sprawie.

Pomimo jednak wymienionych powyżej wskazań tut. Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 1376/22, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odnosi się do podnoszonej argumentacji odwołania. Nadto w kwestii, zauważonych przez tut. Sąd w ww. wyroku, potrzeb życiowych Skarżącego, kosztów leczenia i utrzymania, organ odwoławczy zaniechał zweryfikowania podanych przez Skarżącego kosztów, dokonując jedynie ich podziału na te, które nie są kwestionowane przez organ odwoławczy, oraz te, które w ocenie Kolegium "mogą zostać ograniczone", bez oparcia tego rodzaju rozróżnienia na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

W ocenie Sądu nie jest również wystarczające samo zakwestionowanie części wydatków, tj. kosztów związanych z zakupem żywności, środków czystości oraz opłat za telefon, bez uzasadnienia tego stanowiska oraz weryfikacji w tym przedmiocie stanowiska Strony. Dokonanie oceny czy opłata stanowiłaby nadmierne obciążenie budżetu Strony jako osoby zobowiązanej, wymaga poczynienia szczegółowych ustaleń w zakresie miesięcznych dochodów i kosztów, które to ustalenia powinny wynikać z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Jak natomiast wynika z akt sprawy, w związku z uchyleniem uprzedniej decyzji organu odwoławczego wyrokiem tut. Sądu z dnia 13 stycznia 2023 r., Kolegium zleciło przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego organowi pierwszej instancji. Na skutek tych czynności do akt sprawy włączono ponowny wniosek Strony z dnia 22 września 2023 r. wraz z wykazem dochodów i wydatków sporządzonym przez Skarżącego, zaświadczeniem o zatrudnieniu i zarobkach z dnia 22 maja 2023 r. (marzec 2023 r. kwota netto do wypłaty 2.325,38 zł; kwiecień 2023 r. – 2.325,10 zł) oraz potwierdzeniem wypłaty świadczenia (1.125,16 zł; karta nr 63-64 akt administracyjnych). W złożonym w dniu 22 września 2023 r. oświadczeniu Skarżący podał, że "ze środków finansowych jakimi dysponuje po uregulowaniu należności związanych z mieszkaniem i zaspokojeniem najważniejszych potrzeb życiowych, nic nie pozostaje do dyspozycji". Zwrócił również uwagę na podwyżkę opłat za mieszkanie, wodę, energię elektryczną, gaz, wyższe ceny w sklepach oraz planowany zabieg chirurgiczny (karta nr 63 akt administracyjnych). Skarżący przedstawił w przedłożonym wykazie wydatków, iż kwota dochodów brutto jest taka jak kwota miesięcznych wydatków (karta nr 65 akt administracyjnych).

Kwestie te powinny zostać szczegółowo przeanalizowane przez organ rozstrzygający sprawę w kontekście zarzutów odwołania. Ustalenia dotyczące kosztów utrzymania powinny poddawać się weryfikacji, natomiast dokonana oceny przesłanek warunkujących odstąpienie od ponoszenia przedmiotowej opłaty powinna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu rozstrzygnięcia.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika natomiast nawet jaką kwotą miesięcznie dysponuje Strona i czy kwota na pozwala na poniesienie opłaty, której umorzenia dotyczy niniejsze postępowanie.

Wobec niewypełnienia zaleceń tut. Sądu zawartych w wyroku z dnia 13 stycznia 2023 r., którymi organ był związany na mocy art. 153 p.p.s.a., decyzję należało uchylić.

W kontekście zakwestionowanych przez organ odwoławczy - co podkreślano w skardze - istotnych z punktu widzenia budżetu Skarżącego kwot: 1.300,00 zł (wyżywienie), 180,00 zł (środki czystości i kosmetyczne), 145,00 zł (opłata za telefon), dostrzec należy także uchybienie regulacji art. 79a k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie do treści tej regulacji w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (art. 79a § 1 k.p.a.). W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1. Przepis art. 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 stycznia 2023 r. sygn. akt I GSK 572/22, z dnia 17 lutego 2023 r. sygn. akt I GSK 1344/22). Prawo wypowiedzenia się co do całego materiału faktycznego i prawnego zgromadzonego w sprawie, który będzie podstawą do podjęcia decyzji, jest bowiem szczególnym uprawnieniem strony (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1994 r. sygn. akt SA/Lu 1921/93; z dnia 15 grudnia 1995 r. sygn. akt SA/Lu 507/95).

W aktach przedłożonych do sprawy brak natomiast jakiejkolwiek informacji o wskazaniu przez organ przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.), ani też o pouczeniu Strony w zakresie uprawnienia do wypowiedzenia się w sprawie przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.). Braki tego rodzaju pouczeń mogły uniemożliwić Skarżącemu na właściwym etapie postępowania odniesienie się i przestawienie konkretnych okoliczności mogących mieć wpływ na poczynienie ustaleń istotnych z punktu widzenia przesłanek odstąpienia od ponoszenia opłaty (co potwierdza uzasadnienie skargi).

Należy pamiętać, że zawarta w art. 10 § 1 k.p.a. zasada udziału strony w postępowaniu dotyczy nie tylko postępowania przed organem pierwszej instancji, lecz obowiązuje w każdym stadium postępowania, a więc również w postępowaniu odwoławczym (zob. m.in. P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex el. 2023).

Ponadto już w odwołaniu zasadnie zwrócił uwagę Skarżący, iż w przypadku wątpliwości co do przeznaczenia "kwoty 240 zł na pozostałe wydatki", organ powinien zwrócić się do Strony o sprecyzowanie na co kwota ta jest przeznaczana.

Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji zastosuje się do wskazanych rozważań oraz uzupełni w ww. zakresie materiał dowodowy.

W przypadku uznania przez organ odwoławczy, iż konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, podejmie stosowne rozstrzygnięcie by nie naruszono zasady dwuinstancyjności postępowania.

Kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła do stwierdzenia naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 79a i art. 10 § 1 k.p.a.

Nie przesądzając o kierunku przyszłego rozstrzygnięcia trzeba zauważyć, że obowiązkiem organu pozostaje przeprowadzenie postępowania w sposób zgodny z przepisami procedury administracyjnej oraz wytycznymi, o których była mowa powyżej.

Wskazane wyżej uchybienia stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego. Przypomnieć należy, iż kontrola zastosowania normy prawa materialnego następuje bowiem dopiero po ustaleniu rzeczywistego stanu faktycznego sprawy.

Na podstawie art. 210 § 2 p.p.s.a. oraz art. 205 § 1 w zw. z art. 200 p.p.s.a. Sąd z urzędu poczynił ustalenia w zakresie przysługujących Stronie od organu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw stwierdzając, że w niniejszej sprawie nie powstały należne Skarżącemu niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Skarżącego w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.).

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.