Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1421/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia NSA Joanna Zdzienicka- Wiśniewska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Monika Fabińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. M. – R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 października 2022 r., nr 100200/71/105869/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 31 października 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.) - zwanej dalej "k.p.a.", w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm.) - zwanej dalej "u.s.u.s." utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Organ I instancji) z dnia 9 września 2022 r. A. M. – R. (dalej: wnioskodawczyni, strona, skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek.

Powyższe rozstrzygnięcia zostały wydane w następującym stanie faktycznym sprawy:

W dniu 24 czerwca 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek strony o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Wnioskodawczyni powołała się na trudną sytuację materialną i zdrowotną.

Organ I instancji, po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia 9 września 2022 r. odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (płatnik opłacający składki na własne ubezpieczenie społeczne) w łącznej kwocie 19.236,79 zł, w tym: składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lica do grudnia 2019 r., od stycznia do czerwca 2021 r., od września 2021 r. do maja 2022 wraz z odsetkami; składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca do grudnia 2019 r., od stycznia 2021 r. do maja 2022 r. oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od września do listopada 2019 r. i od stycznia do lipca 2021 r.

Organ I instancji uznał, że w sposób bezsporny nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto w sprawie nie wykazano, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności z tytułu składek wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego wnioskodawczyni. Wnioskodawczyni nie wykazała także, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń lub że stan zdrowia albo konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni wskazała, że nie jest w stanie dalej prowadzić działalności gospodarczej na poziomie pozwalającym na spłacenie przedmiotowych zaległości. Wyjaśniła, że trudności te wynikają z pogarszającego się stanu zdrowia, w szczególności z silnej depresji, która jest wynikiem radykalnej zmiany sytuacji osobistej, odejściem męża, toczącą się sprawą rozwodową i orzeczeniem rozwodu. Podniosła, że podjęła leczenie farmakologiczne i systematycznie przyjmuje zapisane leki. Wskazała, że oprócz domu, który jest obciążony hipoteką na rzecz banku, posiada udziały w nieruchomościach, które odziedziczyła po zmarłym ojcu. Na ich zbycie nie zgadzają się jednak pozostali współwłaściciele, a na kupno udziału strony nie ma chętnych.

ZUS decyzją z dnia 31 października 2022 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Odnosząc się do sytuacji rodzinnej i majątkowej organ odwoławczy wskazał, że z przedłożonego Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 13 kwietnia 2022 r. wynika, że prowadzona przez wnioskodawczynię działalność gospodarcza przyniosła w 2019 r. przychód w kwocie 81.634,36 zł (dochód 7.351,44 zł), w 2020 r. (przychód w wysokości 82.392, 65 zł (dochód 22.721,60 zł) a w 2021 r. przychód w kwocie 52.530,65 zł (dochód 5.301,65 zł). Wnioskodawczyni nie pracuje zarobkowo i nie pobiera świadczeń, osiąga dochody z innych źródeł: z tytułu alimentów w wysokości 500 zł miesięcznie, korzysta z innych form pomocy: pobiera świadczenie 500+ w kwocie 500 zł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej. Wnioskodawczyni prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z małoletnim synem. Strona ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu czynszu w kwocie 500 zł , z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 200 zł, ponosi koszty związane z leczeniem w kwocie 50 zł oraz inne stałe wydatki w kwocie 100 zł. Wnioskodawczyni posiada inne zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów, które są spłacane w ramach układu ratalnego po 300 zł miesięcznie oraz zobowiązania u osób fizycznych w kwocie 50.000 zł, które nie są spłacane. Jest właścicielką domu o powierzchni 150 m2, położonego w S. D. przy ul. [...] oraz współwłaścicielką 1/8 części mieszkania o powierzchni 69 m2 znajdującego się w G. przy ul. [...] a także ¼ części działki rolnej o powierzchni 2,8 ha położonej w S. D. Strona posiada przyczepę THULE z 2012 r. Nie posiada innych praw majątkowych ani żadnych wierzytelności.

Z ustaleń dokonanych w Centralnej Ewidencji pojazdów wynika, że na nazwisko wnioskodawczyni zarejestrowana jest przyczepa lekka THULE z 2012 r. oraz dziesięć samochodów osobowych o łącznej wartości szacunkowej ok. 397.100 zł. W oświadczeniu z dnia 13 kwietna 2022 r. wnioskodawczyni oświadczyła jednak, że wszystkie pojazdy (poza przyczepą lekką THULE z 2012 r.) zostały sprzedane i nie posiada żadnego z nich.

Odnosząc się do możliwości umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na całkowitą nieściągalność ZUS wyjaśnił, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. - nie wystąpiła, również przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą w niniejszej sprawie. W sprawie nie zachodzi także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż działalność gospodarcza jest prowadzona przez wnioskodawczynię, a zatem może stanowić źródło pozyskania środków finansowych niezbędnych do spłaty przedmiotowych należności. W niniejszej sprawie nie zachodzi również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Zdaniem organu także przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie zachodzi także przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. – albowiem nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż wobec przedmiotowych zaległości nie wszczęto postępowania egzekucyjnego. Organ wyjaśnił, że nawet jeżeli wdrożone przez Dyrektora ZUS Oddział w Gdańsku postępowanie egzekucyjne okaże się nieskuteczne, istnieje możliwość skierowania dalszych tytułów wykonawczych do Naczelnika Urzędu Skarbowego, celem prowadzenia egzekucji ze składników majątkowych, do których Dyrektor ZUS nie ma uprawnień. W ocenie organu posiadany majątek nieruchomy może stanowić przedmiot obrotu cywilno-prawnego. Z ustaleń własnych organu wynika bowiem, że strona jest właścicielką nieruchomości – terenów mieszkaniowych o powierzchni 0.1896 ha położnych w miejscowości S. D., przy ul. [...], dla których Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ w Gdańsku prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Przedmiotowa nieruchomość jest obciążona wpisem do hipoteki na rzecz G. S.A. na kwotę 475.983 zł.

Tym samym ZUS stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek i podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ZUS wskazał, że powstanie zadłużenia było wynikiem nieopłacania składek w ustawowym terminie płatności w czasie prowadzonej działalności gospodarczej, nie zaś okoliczności nadzwyczajnych.

Zdaniem organu także sytuacja związana z epidemią koronawirusa nie stanowi podstawy do umorzenia przedmiotowych zaległości. Powstanie zadłużenia nie jest bowiem bezpośrednim następstwem pandemii COVID-19, powstało wcześniej i sięga okresu od lipca 2019 r. Organ zwrócił także uwagę, że ma podstawie ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywoływanych nimi sytuacji kryzysowych wnioskodawczyni otrzymała: pomoc rekompensującą negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z COVID-19, udzieloną w ramach limitu 800 tys./1,8 min euro na przedsiębiorcę, tj. pożyczkę warunkowo umorzoną w kwocie 5.000 zł od Prezydenta Miasta Gdańsk, zwolnienie z obowiązku opłacania składek za miesiące: 3/2020 - 5/2020 w kwotach po 609,14 zł oraz trzykrotnie przyznano świadczenie postojowe po 2.080,00 zł każde.

Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia ZUS wskazał, że składanych wnioskach o umorzenie i ponowne rozpatrzenie sprawy strona informowała, że zmaga się z silną depresją w związku z czym podjęła leczenie farmakologiczne i konsekwentnie i systematycznie przyjmuje zapisane leki. Organ uznał za udokumentowane problemy zdrowotne wnioskodawczyni i podniósł, że wprawdzie sygnalizowane przez stronę problemy zdrowotne mogą stanowić utrudnienie w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności, gdyż nie pozbawiają strony możliwości uzyskiwania środków finansowych. Wnioskodawczyni nie udowodniła, że istnieją u niej przeszkody w świadczeniu pracy - ze względu na trudności zdrowotne - które całkowicie uniemożliwiają zarobkowanie, a tym samym uzyskiwanie środków na spłatę zadłużenia wobec organu. Wnioskodawczyni jest osobą aktywną zawodowo - prowadzącą działalność gospodarczą. W toku prowadzonego postępowania strona nie przedłożyła żadnych dokumentów medycznych czy zaświadczeń orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do zarobkowania. Nie legitymuje się też orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności. W toku postępowania nie wskazywała też na konieczność sprawowania przez opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Zdaniem organu brak jest zatem podstaw do uznania, że stan zdrowia wnioskodawczyni, bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia ją możliwości uzyskania środków finansowych na spłatę należności z tytułu składek. Organ zwrócił uwagę, że strona ma 42 lata, do osiągnięcia wieku emerytalnego zostało jej jeszcze 18 lat aktywności zawodowej, co daje podstawę do przypuszczeń, ze na przestrzeni wielu lat będzie czynna zawodowo. W ocenie organu powyższe pozwala na uznanie, że strona będzie osiągała dochody, które pozwolą na stopniową, ale sukcesywną spłatę całości zadłużenia w ZUS.

W ocenie ZUS ograniczone możliwości płatnicze wnioskodawczyni nie wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż wnioskodawczyni prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z małoletnim synem, na którego pobiera świadczenie 500+ w wysokości 500 zł. Organ podkreślił, że wprawdzie świadczenia z tego tytułu nie podlegają zaliczeniu do dochodu rodziny, to niewątpliwie nie można pominąć faktu, że mają znaczny wpływ na poprawę jej sytuacji materialnej i możliwość zaspokajania potrzeb dziecka. Dodatkowo wnioskodawczyni otrzymuje alimenty na syna w kwocie 500 zł. Ze złożonego oświadczenia wynika, że starszy syn zamieszkuje z ojcem. Organ we własnym zakresie ustalił, że strona jest rozwiedziona od 8 czerwca 2022 r. Aktualnie wnioskodawczyni jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, z której jak oświadczyła:

- w 2019 r. - przychód wyniósł 81.634,36 zł / dochód wyniósł 7.351,44 zł,

- w 2020 r. - przychód wyniósł 82.392,65 zł / dochód wyniósł 22.721,60 zł,

- w 2021 r. - przychód wyniósł 52.530,65 zł / dochód wyniósł 5.301,65 zł.

Wyniki finansowe zostały udokumentowane dołączonym do akt sprawy zeznaniem o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2021 (PIT-36), informacją o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2021 (PIT/B) i informacją o odliczeniach od dochodu (przychodu) i od podatku w roku podatkowym 2021 (PIT/O) oraz Podsumowaniem Księgi Przychodów i Rozchodów za okres od stycznia 2022 r. do marca 2022 r., z którego wynika, że przychód w I kwartale 2022 r. z działalności wyniósł 13.931,42 zł, a dochód 10.785,19 zł.

Z uwagi na fakt, że wnioskodawczyni nie dostarczyła dokumentów potwierdzających wysokość przychodu oraz ponoszonych kosztów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kolejnych miesiącach 2022 r., ZUS wyjaśnił, że nie miał możliwości przeprowadzenia rzetelnej analizy obecnej sytuacji finansowej gospodarstwa domowego.

Zdaniem organu okoliczność, że wnioskodawczyni aktywnie prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody wystarczające (wraz z alimentami i świadczeniem 500+) by pokryć wskazane wydatki w łącznej kwocie 850,00 zł (w tym: z tytułu czynszu - 500,00 zł i opłat eksploatacyjnych - 200,00 zł, koszty związane z leczeniem - 50,00 zł oraz inne stałe wydatki - 100,00 zł), a także na to by spłacać zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych, świadczy o tym, że egzystencja strony nie jest zagrożona. Z akt sprawy nie wynika także, aby strona zalegała z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu, wody itp.

Niezależnie od powyższego organ ustalił, że mieszkająca pod tym samym adresem matka wnioskodawczyni, posiada własne źródło dochodu w postaci pobieranego świadczenia emerytalnego. Organ podniósł, że można przypuszczać, że skoro matka strony dysponuje własnymi środkami finansowymi, to zapewne też partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania czy zakupie wyżywienia.

Organ uwzględnił także okoliczność związaną z posiadanym przez stronę majątkiem. Ze złożonego oświadczenia wynika, że strona jest właścicielką domu o powierzchni 150 m2, położonego w miejscowości S. D., który obecnie nie stanowi jej miejsca zamieszkania (strona mieszka w G., w mieszkaniu którego jest współwłaścicielką). Strona nie wskazała jednocześnie, aby uzyskiwała z niego jakiekolwiek środki finansowe, które miałyby wpływ na wynik miesięcznego dochodu.

Zdaniem ZUS ocena sytuacji materialnej strony nie pozwala na stwierdzenie, że nosi ona znamiona ubóstwa i konieczność zapłaty należności pozbawi możliwości wnioskodawczynię zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych. Natychmiastowe umorzenie należności naruszałby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Wobec powyższego ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca zaskarżyła w całości powyższą decyzję i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, umorzenie przedmiotowych należności z tytułu składek oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi powtórzono argumentację przedstawioną we wcześniejszych pismach składanych w toku postępowania. Skarżąca ponownie wyjaśniła, że nie mogła płacić składek z uwagi na brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Trudności związane z bieżącym wykonywaniem działalności spowodowane były pogarszającym się stanem zdrowia, związanym z silną depresją. Podniosła, że do akt sprawy dołączyła pełną dokumentację obrazującą jej stan zdrowia. Wskazała, że oprócz domu, który jest obciążony hipoteką, jest współwłaścicielką nieruchomości, na zbycie których pozostali współwłaściciele nie wyrażają zgody, a kupno tylko jej udziału nie ma chętnych.

W odpowiedzi na skargę ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w granicach swojej właściwości bada zgodność zaskarżanych orzeczeń z prawem.

Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadzała się do oceny zgodności z prawem decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek.

Odnosząc się do przedmiotu sporu należy wskazać, że podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 1-3 umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części może nastąpić (z zastrzeżeniem ust. 3a) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228, ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Wskazania wymaga, że organ orzekający w sprawie w pierwszej kolejności musi stwierdzić, czy sytuacja taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie organ jest natomiast zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanych przepisów, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności, należność tę organ umorzyć może, a nie musi. Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. (lub rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.) jest niezbędne do umorzenia należności, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość. Zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób nie budzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.

Rolą sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania, zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że ZUS sprostał opisanym wymogom. Trafnie bowiem spostrzegł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by w sprawie zaistniała jakakolwiek przesłanka do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek.

W sprawie, z przyczyn oczywistych, przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. (dotycząca śmierci dłużnika) nie wystąpiła.

Wnioskodawczyni nie wykazała także, aby doszło do spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., albowiem w sprawie nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło też zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub w umorzonym postępowaniu upadłościowym, nie ogłoszono też upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe.

Również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie wystąpiła. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą. W związku z powyższym dochody uzyskiwane z tej działalności mogą stanowić źródło pozyskania środków finansowych niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. również nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Nie budzi zastrzeżeń Sądu stanowisko ZUS, że w sprawie nie zaistniała także przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. W niniejszej sprawie nie można bowiem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ wobec zaległości objętych niniejszym wnioskiem o umorzenie nie wszczęto do dnia dzisiejszego postępowania egzekucyjnego. Organ prawidłowo zwrócił uwagę, że posiadany przez stronę majątek nieruchomy może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z 21 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 14/99).

Na gruncie rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż analiza akt sprawy pozwala uznać, że ZUS w sposób wystarczający zebrał materiał dowodowy i dokonał jego oceny. Należy podzielić stanowisko organu, że w przypadku skarżącej nie można mówić o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Z uwagi na powyższe ZUS prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem skarżącej.

Organ rozpoznając niniejszą sprawę dokonał analizy sprawy również pod kątem możliwości zastosowania przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w którym ustawodawca stworzył organom możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wskazane wyżej przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może należności umorzyć, lecz nie jest do tego zobligowany. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności co do rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądowym odnoszącym się zwłaszcza do uznaniowych decyzji administracyjnych akcentuje się, że każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (wyrok SN z 20 grudnia 1994 r., III ARN 79/94, POP 1999 r., Nr 2, poz. 31). Organ orzekający w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powinien zatem wykazać, że w tej konkretnej sprawie istniały przesłanki uzasadniające podjęte rozstrzygnięcie.

Odnosząc się do przesłanek określonych w rozporządzeniu, ZUS prawidłowo ocenił, że zgromadzona w sprawie dokumentacja nie upoważnia do wydania decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości.

Organ, uzasadniając swoje stanowisko, przeanalizował wszystkie podniesione przez skarżącą okoliczności, uznając jednocześnie, że brak jest podstaw do przyjęcia, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny. Organ, odnosząc się do wszystkich przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia, nie stwierdził także innych okoliczności uzasadniających podjęcie korzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia.

Ustosunkowując się do kwestii uznania przez organ, że skarżąca nie wykazała, iż konieczność spłaty składek doprowadzi do pozbawienia możliwości zaspokajania przez rodzinę skarżącej niezbędnych potrzeb życiowych, należy stwierdzić, że stanowisko w powyższym zakresie organ prawidłowo uzasadnił, odnosząc się do argumentacji skarżącej oraz zebranego w sprawie materiału dowodowego. ZUS ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z małoletnim synem i pobiera z tego tytułu świadczenie 500+ oraz osiąga dochody z innych źródeł w wysokości 500 zł miesięcznie (alimenty). Skarżąca ponosi stałe miesięczne wydatki w łącznej kwocie 1.150 zł, a zatem w kwocie przewyższającej uzyskiwane dochody. Powyższe świadczy o tym, że skarżąca prowadzi aktywnie działalność gospodarczą, pozwalającą uzyskiwać dochody wystarczające, by pokryć wskazane wydatki, w tym wydatki związane ze spłatą zadłużeń z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych.

ZUS wziął też pod uwagę fakt, że strona nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. Natomiast udzielenie wsparcia ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym i przysługuje osobom, które osiągają dochód nieprzekraczający dla osoby w rodzinie w wysokości 600,- zł.

W kontekście powyższego nie można zarzucić organowi, że ustalił stan faktyczny w sposób dowolny oraz w oparciu o okoliczności, które nie wynikały ze zgromadzonego materiału dowodowego. Ustalenia poczynione przez organ mają bowiem oparcie z zgromadzonym materiale dowodowym.

Ocena zgromadzonego materiału dowodowego uprawniała zatem organ do wniosku, że sytuacja materialna strony nie pozwala na stwierdzenie, że nosi ona znamiona ubóstwa i konieczność zapłaty należności pozbawi ją możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb bytowych, skoro dysponują dochodem przekraczającym poziom minimum socjalnego. Z tego względu logiczne jest stanowisko organu, że chociażby częściowa spłata zadłużenia ma sens w kontekście interesu społecznego. Natychmiastowe umorzenie należności naruszałby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Przy czym nie można automatycznie przyjąć, że w interesie publicznym jest uwolnienie Wnioskodawczyni od ciążącego obowiązku uregulowania składek, z uwagi na wysokość zadłużenia. Obowiązek spłaty zaległych zobowiązań składkowych nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo, strona bowiem ma możliwość złożenia wniosku o rozłożenie zaległości na raty.

Prawidłowo organ uzasadnił również swe stanowisko w zakresie niewystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia odnoszącej się do zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń. Z literalnego brzmienia przepisu w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wynika, że dotyczy on przedsiębiorców, którzy prowadzą działalność i ponieśli straty spowodowane klęską lub innymi, nadzwyczajnymi zdarzeniami, a konieczność zapłaty należnych składek mogłaby pozbawić ich możliwości dalszego jej prowadzenia.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że zadłużenie wobec ZUS nie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nie opłacenia w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej. Natomiast konieczność opłacania składek jest zwykłym następstwem prowadzenia działalności gospodarczej. Nie jest też zależnie od osiąganych przychodów, a wykazywanie straty nie ma wpływu na konieczność ich regulowania.

Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia wskazał, że wystąpienie tej przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Zgodzić się należy z argumentacją organu rentowego, że choć problemy zdrowotne skarżącej są udokumentowane i stanowią znaczne utrudnienie w codziennej egzystencji, to jednak skarżąca nie udowodniła takich problemów ze zdrowiem, które wykluczałyby ją całkowicie i trwale z aktywności zawodowej. Skarżąca nie legitymuje się orzeczona niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Prawidłowy jest zatem wniosek ZUS, że wnioskodawczyni nie jest trwale i całkowicie wykluczona z rynku pracy ze względów zdrowotnych. Wskazane przez skarżącą problemy zdrowotne mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, skoro skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, z której dochody mogą stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia wobec ZUS.

W toku postępowania strona nie wskazywała na konieczność sprawowania przez opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

W związku z powyższym prawidłowo ZUS w wydanej decyzji uznał, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Organ przeprowadził wszechstronne postępowanie dowodowe, a także wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy. Również uzasadnienie odpowiada wymogom ustawowym, zawiera wszechstronną ocenę stanu majątkowego skarżącej i szczegółowo wykazuje dlaczego odmówiono jej umorzenia należności w oparciu o wszystkie ustawowe przesłanki. Organ prawidłowo przeanalizował sytuację życiową i materialną zobowiązanej oraz podjął decyzję mieszczącą się w pojęciu uznania administracyjnego, wskazując na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia ZUS, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. W zaskarżonej decyzji organ uwzględnił i ocenił wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. ZUS prawidłowo wyjaśnił, dlaczego odmówił skarżącej umorzenia składek na podstawie wskazywanych przepisów.

Mając powyższe na względzie Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Sąd administracyjny niezwiązany granicami skargi nie stwierdził także innych naruszeń prawa, które mogłyby stanowić podstawę do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.), oddalił