Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 922/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Jakub Makuch po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 13 czerwca 2022 r. nr SKO.NP/4115/196/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 13 czerwca 2022 r. nr SKO.NP/4115/196/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza S. z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr MGOPS.ŚR.5222.0081.SP.04.2022 o odmowie przyznania J. S. (zwanej dalej także wnioskodawczynią lub skarżącą) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J. S.1.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 21 kwietnia 2022 r. nr MGOPS.ŚR.5222.0081.SP.04.2022 organ I instancji odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem. W uzasadnieniu decyzji organ powołał treść art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem z dnia 21 sierpnia 2017 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że niepełnosprawność istnieje od 5 maja 2012 r. (powstała w wieku 44 lat), ustalony znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od maja 2013 r., a okres ważności orzeczenia upływa z dniem 31 sierpnia 2022 r. Tym samym mąż skarżącej nie spełnia kryterium wieku powstanie niepełnosprawności określone w tym przepisie. Organ podniósł przy tym, że wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Organ wyjaśnił, że przedmiotowy wyrok TK jest wyrokiem zakresowym, który zmienił treść normatywną art. 17 ust. 1b w/w ustawy, nie zmieniając jego treści, ani go nie uchylając. Organ stwierdził, że mimo zaleceń TK nie podjęto żadnych działań ustawodawczych, które wyeliminowałyby z obrotu prawnego ten przepis, a skoro zgodnie z zasadą legalizmu wyrażoną w art. 6 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego organy administracyjne działają na podstawie przepisów prawa, to art. 17 ust. 1b ustawy pozostaje obowiązującym przepisem prawa.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzji organu I instancji odwołująca zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

2) błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2a w/w ustawy stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka;

3) błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy polegającą na pominięciu celów ww. ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalenie i wypłacie zasiłków dla opiekunów stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;

4) niezastosowanie art. 27 ust. 5 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przez to nieuwzględnienie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust. 5.

Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 13 czerwca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium w pierwszej kolejności zanegowało stanowisko organu I instancji, co do treści art. 17 ust. 1b ustawy oświadczeniach rodzinnych w kontekście skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Zdaniem organu odwoławczego, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w w/w wyroku, a stanowisko odnośnie wykładni i stosowania art. 17 ust 1b ustawy po wejściu w życie wyroku TK w sprawie o sygn. akt K 38/13 jest jednolite i utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wojewódzkich sądów administracyjnych.

Pomimo jednak dokonania przez organ I instancji błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, SKO doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, aby zakres deklarowanej opieki nad mężem uniemożliwiał jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nawet w niewielkim wymiarze czasowym. Konkluzja taka wynika chociażby z analizy czynności wykonywanych podczas opieki nad mężem, które zadeklarowała odwołująca w wywiadzie środowiskowym, oświadczeniu, jak również w informacji dotyczącej osoby niepełnosprawnej sporządzonej przez stronę na wzór oceny pacjenta w skali Barthel.

Powołując się na treść wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 12 kwietnia 2022 r., oświadczenia złożonego w tej samej dacie, oświadczenia z dnia 19 marca 2022 r. Kolegium wskazało, że skarżąca od 2012 r. opiekuje się mężem, który przeszedł [...]. Nadto mąż skarżącej znajduje się pod opieką Kliniki [...] w K. bowiem od roku 2002 choruje na [...]. Wnioskodawczyni wyliczyła czynności opiekuńcze jakie wykonuje względem niepełnosprawnego męża podając, iż udziela mu pomocy w toalecie, ubieraniu i rozbieraniu się, robieniu posiłków, podawaniu leków. Ponadto dowozi męża na wizyty lekarskie, rehabilitację, towarzysząc mu w ich przebiegu.

Powołując się na ugruntowane stanowisko sądów administracyjnych odnośnie wykładni art. 17 ust. 1 w/w ustawy, organ odwoławczy uznał, że skarżąca nie spełniła przesłanki tam zawartej, gdyż zakres opieki sprawowanej nad mężem nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej chociażby w niewielkim wymiarze czasowym.

Ponadto kierując się treścią oświadczenia z dnia 12 kwietnia 2022 r. organ II instancji ustalił, że skarżąca jest jedyną osobą, która może sprawować opiekę nad niepełnosprawnym mężem, gdyż troje dorosłych dzieci, usamodzielnionych, mieszka i pracuje poza gminą S., a dwoje najmłodszych dzieci są uczniami klasy IV technikum oraz szkoły podstawowej. Mając powyższe na uwadze SKO wskazało na realną możliwość zaangażowania pozostałych członków rodziny w sprawowanie opieki, chociażby doraźnej, finansowej wobec męża skarżącej.

Kolegium stwierdziło również, że wnioskodawczyni jest uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem od 1 listopada 2018 r. zaś w okresie zasiłkowym 2021/2022 do 31 sierpnia 2022 r., co równa się z ważnością orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ II instancji uznał zatem, że w sprawie zachodzi także przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem organu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można rozpatrywać zbiegu uprawnień do świadczeń opiekuńczych w aspekcie możliwości wyboru świadczenia korzystniejszego zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 ustawy, ponieważ taka możliwość uaktualniłaby się w przypadku, gdyby jedyną przesłanką odmowy przyznania stronie dochodzonego świadczenia byłaby okoliczność pobierania przez nią specjalnego zasiłku opiekuńczego, co w sprawie niniejszej nie zachodzi.

Podsumowując Kolegium stwierdziło, że nie kwestionuje złego stanu zdrowia męża skarżącej, jednak sama konieczność sprawowania opieki czy też wykonywanie czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie skarżąca wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez nią pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty, które jej zdaniem przemawiają za zasadnością podniesionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 1279/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie powyższą skargę oddalił. Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia brak związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaną przez nią opieką nad niepełnosprawnym mężem, a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem. Z akt sprawy wynika bowiem, że opieka skarżącej polega na pomocy mężowi w porannej toalecie, ubieraniu się, robieniu posiłków, zawożeniu do lekarza, na rehabilitację. Jej mąż potrzebuje pomocy przy przygotowaniu posiłków, jest samodzielny przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem, jest niezależny przy myciu twarzy, czesaniu i myciu zębów, przy korzystaniu z toalety czasem potrzebuje pomocy, w poruszaniu się po powierzchniach płaskich nie potrzebuje pomocy, jest zależny przy myciu i kąpieli całego ciała.

W ocenie Sądu, większość wskazanych powyżej czynności jest wykonywana również przez osoby pracujące w każdej rodzinie, której członkiem jest osoba w starszym wieku lub małoletni, a ich zakres sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego. Część z tych czynności (takich jak: doprowadzanie na badania lekarskie, na rehabilitację) nie jest wykonywanych codziennie. Sąd, podzielając stanowisko organu odwoławczego, wskazał, że czynności polegające na pomocy w kąpieli, przygotowaniu posiłków oraz pomocy przy wchodzeniu/schodzeniu po schodach czy ubieraniu/rozbieraniu - nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu, bowiem nie są czasochłonne i przy odpowiedniej organizacji mogą być wykonywane przed lub po pracy.

WSA w Krakowie stwierdził, że zakres i rodzaj sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem niewątpliwie nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem nie koliduje z wykonywaniem pracy lub potencjalnym podjęciem zatrudnienia, a co za tym idzie organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że w sprawie występuje brak podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak związku przyczynowo - skutkowego między sprawowaną opieką a rezygnacją (niepodejmowaniem) z zatrudnienia przez skarżącą. Przy czym Sąd nie zakwestionował złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności udzielenia mu przez nią wsparcia w codziennych czynnościach.

W ocenie WSA w Krakowie, zebrany materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad mężem, a rezygnacją przez nią z pracy/niepodjęciem zatrudnienia, nie istnieje związek przyczynowy. Z materiału dowodowego nie wynika, aby mąż skarżącej, posiadający co prawda orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, był niesamodzielny w większości sfer życia. Z tych przyczyn nie sposób przyjąć, aby skarżąca, z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonuje opiekując się mężem, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz skarżącej jeszcze inne dzieci, z których dwoje zamieszkuje razem z ojcem, to mogą one wspomóc skarżącą w opiece nad ojcem. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób, tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Podkreślił też, że stosownie do art. 129 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Okoliczność ta ma znaczenie dla oceny, czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej J. S., Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt I OSK 1553/23 uchylił powyższy wyrok WSA w Krakowie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. NSA wskazał, że sentencja zaskarżonego wyroku została podpisana jedynie przez jednego sędziego. Brak natomiast pod sentencją wyroku podpisów dwóch pozostałych sędziów, a zatem brak wymaganych podpisów wszystkich członków składu orzekającego, co uniemożliwia dokonanie oceny, czy istotnie wszyscy sędziowie brali udział w wydaniu tego wyroku. Nie można zatem bezsprzecznie stwierdzić, że skład sądu orzekającego był zgodny z przepisami prawa.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie skarżąca w treści skargi wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 13 czerwca 2022 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Szczucina z dnia 21 kwietnia 2022 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na męża.

W ocenie Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.). Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie natomiast z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, na wstępie uznać należy za słuszne stanowisko organu II instancji, zgodnie z którym, w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygnatura akt K 38/13. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b cyt. ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Prawidłowo zatem organ uznał, że fakt, że niepełnosprawność u męża skarżącej istniała od 44-go roku życia, nie mogła stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie była to jednak jedyna okoliczność, którą należy spełnić aby otrzymać wnioskowane świadczenie.

Bezsporne w przedmiotowej sprawie jest, że skarżąca opiekuje się mężem, który jest niepełnosprawna w stopniu znacznym.

Sporne jest natomiast, czy zakres opieki sprawowanej nad mężem, uniemożliwiał skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Podkreślić należy, że ani organy, ani Sąd nie kwestionują, że mąż skarżącej był osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, gdyż potwierdza to znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 21 marca 2022 r., wydane do dnia 31 sierpnia 2022 r., przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 5 maja 2022 r.

Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W przedmiotowej sprawie organy odmówiły skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego m.in. z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez nią opieką nad mężem a rezygnacją z zatrudnienia. W aktach sprawy brak informacji na temat zatrudnienia skarżącej. Znajduje się jedynie zaświadczenie z B. w S., że skarżąca od dnia 19 marca 2022 r. przestała być członkiem Rady Nadzorczej w B. w S. Tym samym dotychczasowa niepełnosprawność męża nie stanowiła dotychczas podstawy do rezygnacji przez skarżącą z pracy skoro wcześniej pracowała. A należy przypomnieć, że mąż skarżącej miał [...] w 2012 r. i od tego czasu jest cały czas rehabilitowany, a skarżąca nie dołączyła żadnej dokumentacji lekarskiej, z której wynikałoby, że pogorszył się stan zdrowia jej męża.

Podkreślić również należy, że opieka skarżącej nad mężem polega na pomocy mężowi w porannej toalecie, ubieraniu się i rozbieraniu, robieniu posiłków, zawożeniu do lekarza i na rehabilitację. Mąż skarżącej jest samodzielny przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem, w poruszaniu się po powierzchniach płaskich, natomiast jest zależny przy kąpieli całego ciała.

Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że większość wskazanych powyżej czynności jest wykonywana również przez osoby pracujące w każdej rodzinie, której członkiem jest niepełnosprawna osoba w starszym wieku lub małoletni, a ich zakres sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego. Część z tych czynności (np.: dowiezienie na badania lekarskie czy rehabilitację) nie jest wykonywanych codziennie, a czynności polegające na pomocy w kąpieli, przygotowaniu posiłków oraz pomocy przy wchodzeniu/schodzeniu po schodach czy ubieraniu/rozbieraniu - nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu, bowiem nie są czasochłonne i przy odpowiedniej organizacji mogą być wykonywane przed lub po pracy.

Prawidłowo zatem organy stwierdziły, że zakres i rodzaj sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a w konsekwencji nie ma podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak związku przyczynowo - skutkowego między sprawowaną opieką a rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) przez skarżącą.

Sąd, podobnie jak organy, nie kwestionuje złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności udzielenia mu przez nią wsparcia w codziennych czynnościach.

Dodatkowo wskazać należy, że skarżąca od 1 listopada 2018 r. pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, który został jej przyznany do dnia 31 sierpnia 2022 r., bo do tego dnia został ustalony u męża skarżącej znaczny stopnień niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak zaś wynika z art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Z powyższych przepisów wynika, że w sytuacji zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możliwość równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. specjalny zasiłek opiekuńczy, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie (por. m.in. wyroki NSA z dnia 8 marca 2024 r., sygn. I OSK 471/23, z 10 kwietnia 2024 r., sygn. I OSK 887/23, wyrok WSA we Wrocławiu z 23 kwietnia 2024 r., sygn. IV SA/Wr 636/23).

NSA w. wyroku z 8 marca 2024 r., sygn. I OSK 471/23, wskazał, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 u.ś.r., wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Wskazywano, że konflikt między wymienionymi wyżej przepisami należy wykładać w ten sposób, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie oznacza konieczności definitywnej rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem decyzji organu przyznającej drugie z tych świadczeń (wyrok NSA z 13 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 235/18). W ostatnich orzeczeniach zwrócono jednak uwagę, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r. nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 u.ś.r. stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (por. też powołane wyżej orzeczenia, jak również m.in. wyrok NSA z 9 maja 2024 r., sygn. I OSK 1494/23 oraz wyrok WSA w Kielcach z dnia 22 maja 2024 r. II SA/Ke 202/24).

W przedmiotowej sprawie skarżąca była uprawniony do specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie do 31 sierpnia 2022 r. Wraz z upływem tego okresu skarżąca mogła zatem zrealizować prawo wyboru, o jakim mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., pomiędzy dotychczas pobieranym specjalnym zasiłkiem opiekuńczym a świadczeniem pielęgnacyjnym, składając na dalszy okres wniosek o przyznanie tego ostatniego świadczenia.

Sąd nie ma informacji czy skarżąca złożyła wniosek o kontynuację specjalnego zasiłku opiekuńczego na dalszy okres, natomiast faktem jest, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu 21 marca 2022 r. i nie wniosła jednocześnie o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku wydania decyzji przyznającej jej świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo, że jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika i została pouczony o treści art. 17 ust. 5 u.ś.r. W konsekwencji z uwagi na fakt, że w tym samym czasie w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja przyznająca skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, która wydana przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie było możliwym było wydanie decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze uchylone, a rozstrzygnięcie w tym przedmiocie stanowi materiał konieczny do rozpoznania wniosku. Skoro nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.

Wobec powyższego, skoro podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.