Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 446/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.200
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Sędziowie: WSA Mariusz Kotulski (spr.) WSA Iwona Niżnik-Dobosz Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2016 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w N. z dnia 2 lutego 2016 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta, rozpatrując po raz trzeci podanie B Spółka Akcyjna w W., decyzją z dnia 30 września 2015r. (znak: [...]), odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez B SA w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Z. przy ul. [...], stanowiącego działkę ewid. nr [...], obr. [...] o pow. 4,0115 ha, opisaną w [...] oraz własności budynków i obiektów trwale z gruntem związanych, wymienionych w wykazie środków trwałych wg stanu na dzień 5.12.1990 r., urządzeń uzbrojenia terenu związanych z infrastrukturą kolejową i zaopatrzeniem w media.

W uzasadnieniu organ I instancji zrelacjonował szczegółowo przebieg postępowania. Następnie podał, że nieruchomość objęta podaniem stanowi własność Gminy Miasto Z. Burmistrz Miasta stwierdził, przywołując orzecznictwo sądów administracyjnych, że warunkiem koniecznym do wydania pozytywnej decyzji w sprawie jest stwierdzenie istnienia prawa zarządu nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r. W ocenie organu administracyjnego, zgromadzone w aktach sprawy dokumenty (w tym decyzja w sprawie wymiaru opłaty za użytkowanie gruntu) nie pozwalają na ustalenie, że poprzednikowi wnioskodawcy, w dniu 5 grudnia 1990 r., przysługiwało prawo użytkowania nieruchomości, której dotyczy wniosek. Ponadto treść zgromadzonych dowodów nie wskazuje jednoznacznie, że dotyczy działki ewidencyjnej numer [...]. Pomimo zwrócenia się z urzędu do właściwych archiwów, nie ustalono istnienia dowodu przekazania przedmiotowej działki w użytkowanie/zarząd B. Niewykazanie koniecznej dla uwłaszczenia przesłanki, skutkowało brakiem podstaw do wydania pozytywnej decyzji w sprawie.

Odwołując się od ww. decyzji, B wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie orzeczenia zgodnie z wnioskiem, względnie uchylenie decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odwołaniu zarzucono, że organ I instancji naruszył przepisy prawa regulujące powstanie oraz funkcjonowanie przedsiębiorstwa państwowego B, z których wynika, że nieruchomość objęta wnioskiem została przekazana poprzednikowi wnioskodawcy w zarząd z mocy samego prawa. Zdaniem odwołującego się, nie ma sporu co do tego, iż na przedmiotowym gruncie od 1899 r. znajduje się linia kolejowa C.-Z. oraz stacja kolejowa Z. Dodatkowo wskazano, że prawo zarządu nieruchomością objętą wnioskiem zostało wykazane w sposób wystarczający za pomocą decyzji dotyczących wymiaru opłaty za zarząd (użytkowanie) nieruchomości oraz pism dotyczących wysokości opłaty i przypomnienia o obowiązku jej uiszczenia.

W ocenie odwołującego się, zgromadzony w sprawie materiał pozwala na ustalenie przysługiwania B prawa zarządu działki numer [...]. Według strony, uzyskane przez organ I instancji informacje nie pozwalają na ustalenie, że nie została wydana decyzja przekazująca w użytkowanie/zarząd przedmiotową nieruchomość, a jedynie powinny skłonić organ do podejmowania dalszych czynności. Nadto podniesiono, że Burmistrz Miasta wadliwie nie przeprowadził rozprawy, nie przesłuchał świadków ani nie odebrał od strony żadnych oświadczeń.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 2 lutego 2016r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2015.702 j.t.) oraz art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2015.1774 j.t. ze zm.), utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy.

Organ odwoławczy dokonał następujących ustaleń faktycznych w sprawie:

Działka ewidencyjna numer [...] położona w obrębie [...] w Z. objęta jest księgą wieczystą numer [...]. W dziale II tej księgi wieczystej, jako właściciel nieruchomości, wpisana jest Gmina Miasto Z. na podstawie decyzji Wojewody z 16 grudnia 2009 r. (znak: [...]) o stwierdzeniu nabycia nieruchomości z mocy prawa oraz decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z 15 kwietnia 2010 r. (znak: [...]) utrzymującej w mocy decyzję Wojewody.

Z wypisu z rejestru gruntów znajdującego się w aktach sprawy wynika, że działka ewidencyjna nr [...] ma powierzchnię 4,0115 ha i stanowi tereny kolejowe. Działka zabudowana jest szeregiem budynków, w tym budynkami położonymi przy ulicy C., wzniesionymi w 1900 r.

Na podstawie decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z 25 kwietnia 1969 r. (znak: [...]) obliczono opłatę z tytułu użytkowania terenu położonego w Z. - Stacja B, magazyny i place. Decyzją Naczelnika Miasta i Gminy z 10 lutego 1987 r. (znak: [...]) ustalono dla B opłaty roczne za istniejące w dniu 1 stycznia 1986 r. prawo zarządu (użytkowania gruntu) według wykazu stanowiącego załącznik do decyzji. Załącznik do tejże decyzji wymienia, między innymi, działkę nr [...], o powierzchni 42506 m2, położoną w Z. w obrębie [...]. Następnie decyzją z 31 maja 1990 r. (znak: [...]) zmieniono wysokość opłaty ustalonej decyzją z 10 lutego 1987 r.

W aktach zalega także szereg zawiadomień o dokonanych wpłatach z tytułu użytkowania terenu przez B stacja N. /stacja K. na rzecz Zarządu Gospodarki Terenami w Z.

Pismem z dnia 18 marca 2015 r. Archiwum Narodowe w Krakowie poinformowało, że w niekompletnie zachowanym zespole archiwalnym [...] Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych 1945-2007 nie odnaleziono decyzji przekazującej w trwały zarząd lub użytkowanie na rzecz B działki ewidencyjnej nr [...] obr. [...] położonej na terenie Z. przy ul. C. Według tego pisma dokumentację prawdopodobnie nadal przechowują B S.A., Departament Zakupów i Administracji Zamiejscowy Wydział Zasobu Archiwalnego w S.

W odpowiedzi na zapytanie Burmistrza Miasta o decyzję przekazującą w zarząd lub użytkowanie działkę nr [...] Departament Zakupów i Administracji Wydział Archiwum Zakładowego B S.A. w S. w piśmie z 25 czerwca 2015 r. stwierdził, że nie posiada w swoim zasobie dokumentacji dotyczącej stwierdzenia prawa użytkowania wieczystego działki [...]. Dodał, że zespół aktowy [...] Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych z lat 1945-2007 został przekazany do Archiwum Narodowego.

Jak wynika z przepisu materialnoprawnego stanowiącego postawę prawną zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia - art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - warunkiem nabycia z mocy prawa przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank [...] - prawa użytkowania wieczystego nieruchomości, oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali - jest posiadanie przez te osoby, w dniu 5 grudnia 1990 r., tych nieruchomości w zarządzie.

Powołując się na brzmienie § 5 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r., w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U.1998.23.120 ze zm.) wskazano, że właściwy organ z urzędu stwierdza dotychczasowe prawo zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. Podstawą do stwierdzenia istnienia dotychczasowego prawa zarządu jest wykazanie się przez wnioskodawcę lub też odszukanie z urzędu przez organ co najmniej jednego z następujących dokumentów: 1) decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd, 2) decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem l sierpnia 1985 r., 3) umowy między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu, 4) umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem l lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa, 5) odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości, 6) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością, 7) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem l sierpnia 1985 r., 8) uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości, 9) protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem l sierpnia 1985 r., 10) umowy o przekazaniu nieruchomości lub protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.

Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem strony odwołującej się, jakoby Przedsiębiorstwo Państwowe Polskie Koleje Państwowe nabyło prawo do nieruchomości z mocy samego prawa tj. z mocy przepisów regulujących funkcjonowanie tego przedsiębiorstwa i brak było podstaw do przekazywania tego mienia w zarząd (użytkowanie) na mocy decyzji administracyjnej. SKO uważa bowiem, że normy prawne regulujące funkcjonowanie kolei przywołane przez odwołującą się stronę miały charakter ogólny i generalny i nie regulowały stanu prawnego konkretnych nieruchomości. Te regulacje normatywne mogły stanowić jedynie podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego, w tym do ustanowienia prawa zarządu (użytkowania) nieruchomości. Same zaś nie mogły być podstawą do powstania prawa rzeczowego do konkretnej nieruchomości (zob np. wyrok NSA z 15 października 2007 r., sygn. I OSK 1456/06, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok NSA z 27 listopada 2009 r., sygn. I OSK 240/09, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok NSA z 18 marca 2010 r., sygn. I OSK 741/09 opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Po drugie, zdaniem organu odwoławczego, nie można zgodzić się z autorem odwołania, że przedłożone przez wnioskodawcę decyzje o naliczeniu i aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością stanowią wystarczający dowód na przysługiwanie B prawa zarządu gruntu, który jest objęty podaniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uważa bowiem, że legitymowanie się przez wnioskodawcę decyzją o naliczeniu opłaty z tytułu zarządu nie jest wystarczającym dowodem potwierdzającym istnienie tego uprawnienia, jeżeli w takiej decyzji nie ma żadnej informacji o ustanowieniu tego prawa zarządu na rzecz danego podmiotu. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyrok WSA w Krakowie z 17 lipca 2013 r., sygn. II SA/Kr 560/13, opubl. http://orzeczenia.nsa.gov.pl i powołane tam orzecznictwo).

Nadto na kanwie rozstrzygnięć zapadłych w sprawach stwierdzono, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalona jest linia orzecznicza przyjmująca, że w sprawach dotyczących określonego mienia nieruchomego, pozostającego w dyspozycji faktycznej B S.A. decydujące znaczenie odgrywa okoliczność, czy przedsiębiorstwo legitymowało się w stosunku do tego rodzaju mienia decyzją o ustanowieniu prawa zarządu (użytkowania). Tym samym zarzuty podniesione przez B S.A. W W. w odwołaniu uznano jako stanowiące polemikę z utrwaloną linią orzecznictwa, natomiast poglądów wyrażonych w orzeczeniach przywołanych w odwołaniu nie można podzielić, jako jednostkowych i odmiennych od ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych.

Zatem, skoro zgromadzone w aktach sprawy decyzje o wymierzeniu opłaty za zarząd nieruchomością w żaden sposób nie powołują się ani nie nawiązują do jakiejkolwiek innej decyzji o ustanowieniu prawa zarządu, to zdaniem organu odwoławczego nie mogą one stanowić jedynej i zarazem wystarczającej podstawy do stwierdzenia istnienia prawa zarządu. Należy przy tym pamiętać, że istnienia prawa zarządu nieruchomością nie można domniemywać.

W ocenie SKO, nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut odwołania, dotyczący tego, że w rozpoznawanej sprawie organ I instancji zaniechał wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności niezbędnych do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Przy czym organ odwoławczy podkreślił, że realizując zasadę prawdy obiektywnej, na podstawie art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jest on zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co nie zwalnia strony od lojalnego współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych. Powinna ona bowiem przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, potwierdzające okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku wszczynającego postępowanie. Obowiązki te w żaden sposób nie wyłączają wymogu dążenia przez organ administracji do wyjaśnienia prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), niemniej jednak oznaczają, że składający wniosek powinien aktywnie współdziałać z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności sprawy. To na nim spoczywa bowiem ciężar dowodu w znaczeniu obiektywnym (materialnym), sprowadzający się do obciążenia wnioskodawcy skutkami prawnymi nieudowodnienia okoliczności, których stwierdzenie jest podstawą wydania decyzji zgodnie ze zgłoszonym żądaniem. Strona powinna być świadoma obowiązywania tejże zasady, jak też faktu, iż ustalenia poczynione przez organ w dotychczasowym postępowaniu nie pozwalają wydać decyzji dla niej korzystnej.

Nie można zatem zgodzić się z autorem odwołania, że organ I instancji wadliwie nie przeprowadził rozprawy administracyjnej i nie przesłuchał świadków. W tym miejscu należy podkreślić, że strona wnosząca podanie w trakcie postępowania nie wskazała żadnych świadków, których należałoby przesłuchać i którzy mogliby mieć wiedzę na temat istnienia decyzji w przedmiocie oddania nieruchomości objętej wnioskiem w zarząd/użytkowanie. Trudno wymagać od organu prowadzącego postępowanie by sam poszukiwał osobowych źródeł dowodowych w sytuacji, gdy zainteresowana strona nie dostarcza jakichkolwiek informacji pomocnych do ustalenia tożsamości świadków.

Co więcej, Burmistrz Miasta zwrócił się z urzędu do Archiwum Narodowego oraz do Departamentu Zakupów i Administracji Wydział Archiwum Zakładowego B S.A. w S. w celu ustalenia czy została wydana decyzja o przekazaniu działki ewidencyjnej numer [...] w zarząd lub użytkowanie B. W ocenie organu II instancji nie można wymagać by organ I instancji przeprowadził wskazane w odwołaniu, bliżej nieokreślone, inne dowody, gdy ani w archiwach wnioskodawcy, ani we właściwym archiwum państwowym nie odnaleziono poszukiwanego dokumentu.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 lutego 2016 r. ([...]) złożyła B S.A. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika r.pr. S. D., zarzucając naruszenie:

1) Art. 4, 6 i 7 rozporządzenia z dnia 24 września 1926 r. Prezydenta Rzeczpospolitej

Polskiej o utworzeniu przedsiębiorstwa "B" (Dz. U..R. P. Nr 97, póz. 568 ze zmianami), art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia:1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym B ( Dz. U. nr 26, poz. 138 ), art. 16 ust. 2 cyt. ostatnio ustawy w wersji obowiązującej w dniu 27 maja 1990 r., art. 80 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. z 1991 r. nr 30, póz. 127), art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zmianami) poprzez ich niezastosowanie i błędną wykładnię przez stwierdzenie, że 5 grudnia 1990 r. skarżącej nie przysługiwało prawo zarządu sporną nieruchomością tj. działką nr ewid. nr [...] obr. [...] o pow. 4,0115 ha oraz w konsekwencji odmowę stwierdzenia nabycia przez skarżącą z mocy prawa użytkowania wieczystego tej działki oraz prawa nabycia z mocy prawa własności obiektów trwale związanych z gruntem znajdujących się na tej działce, wymienionych w wykazie środków trwałych wg stanu na dzień 5 grudnia 1990 r.

2) § 4 ust. 1 pkt 6 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 ze zmianami) oraz art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2010 r. Nr 102, póz. 651 ze zmianami) poprzez błędną ich wykładnię i przyjęcie, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy, znak [...], z 10 lutego 1987 r. o naliczaniu opłat z tytułu zarządu przedmiotową nieruchomością oraz pozostałe zgromadzone w sprawie nie stanowią podstawy do stwierdzenia zarządu nieruchomością i odmowę stwierdzenia nabycia przez skarżącą z mocy prawa użytkowania wieczystego działki ewid. nr [...] obr. [...] oraz nabycia z mocy prawa własności obiektów trwale związanych z gruntem znajdujących się na tej działce, wymienionych w wykazie środków trwałych wg stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. 3)

3) Art. 7 i 77 § 1 i 107 §1 i 3 k. p. a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz rozpatrzenia całości zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Powyższe zarzuty, stanowiące w zasadzie powtórzenie zarzutów zawartych w odwołaniu zostały rozwinięte w uzasadnieniu skargi.

SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, w tym kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (§ 2 pkt 1). Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny legalności działania organów administracji, które odmówiły stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez B w W., które później zostało przekształcone w B S.A., prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Gminy Z., oznaczonej jako działka nr [...], obr. [...] o pow. 4,0115 ha objęta księgą wieczystą nr [...].

Problem ten był przedmiotem rozważań sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyrokach z dnia: 26 kwietnia 2012, sygn. akt I OSK 651/11, 18 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1406/13, 30 czerwca 2015r., sygn. akt I OSK 2469/13 (dostępne w CBOSA).

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone w ww. wyrokach, a argumentację w nich zawartą przyjmuje za własną.

Zgodnie z wymiecionym w podstawie materialnoprawnej decyzji przepisem art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U z 2015 r., poz. 1774 ze zm.): o stwierdzenie nabycia z mocy prawa na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali mogą ubiegać się te państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank [...], które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie. Warunkiem wymaganym do stwierdzenia z mocy prawa, prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali było posiadanie gruntów objętych wnioskiem w tym dniu w zarządzie. W konsekwencji, aby uzyskać w oparciu o przepis art. 200 ust. 1 u.g.n. prawo użytkowania wieczystego koniecznym było wykazanie, że na przedmiotowej nieruchomości ustanowione było prawo zarządu. Istnienie dotychczasowego prawa zarządu stwierdza się na podstawie jednego z dokumentów określonych w § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu. Zgodnie z § 5 ust. 1 ww. rozporządzenia właściwy organ z urzędu stwierdza dotychczasowe prawo zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych do nieruchomości, według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r.

Podstawą do stwierdzenia istnienia dotychczasowego prawa zarządu jest wykazanie się przez wnioskodawcę lub też odszukanie z urzędu przez organ co najmniej jednego z następujących dokumentów:

1) decyzji o przekazaniu nieruchomości w zarząd,

2) decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

3) umowy między państwowymi jednostkami organizacyjnymi o przekazaniu prawa zarządu do nieruchomości, zawartej za zgodą organu,

4) umowy, zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989 r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa,

5) odpisu z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania nieruchomości,

6) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością,

7) decyzji o naliczeniu lub aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

8) uchwały, zarządzenia lub decyzji wydanych w sprawie podziału, łączenia, likwidacji i utworzenia państwowych i komunalnych jednostek organizacyjnych oraz podejmowanych na ich podstawie uchwał komisji powoływanych w tych sprawach, jeżeli treść tych dokumentów zawiera oznaczenie nieruchomości,

9) protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonego między państwowymi jednostkami organizacyjnymi przed dniem 1 sierpnia 1985 r.,

10) umowy o przekazaniu nieruchomości lub protokołu przekazania nieruchomości, sporządzonych przed dniem 22 października 1961 r. między organizacjami społeczno-zawodowymi, politycznymi lub spółdzielczymi a państwowymi jednostkami organizacyjnymi.

Według strony skarżącej, aby stwierdzić istnienie prawa zarządu, wystarczającym jest powołanie się na decyzję o naliczeniu opłat z tytułu zarządu nieruchomością. Zgodnie bowiem z § 4 ust. 1 pkt 6- i 7 przywołanego Rozporządzenia dowodami wykazującymi prawo zarządu są m.in. decyzja o naliczaniu i aktualizacji opłat z tytułu zarządu nieruchomością lub decyzja o naliczaniu i aktualizacji opłat z tytułu użytkowania nieruchomości, jeżeli została wydana przed 1 sierpnia 1985 roku. Na tą okoliczność strona przedkładała w toku postępowania kopię decyzji Naczelnika Miasta Z. znak [...] z dnia 10 lutego 1987 r. o naliczaniu opłat z tytułu zarządu przedmiotową nieruchomością. Natomiast zarówno organ I jak i II instancji stanął na stanowisku, że nawet legitymowanie się przez wnioskodawcę decyzją o naliczeniu opłaty z tytułu zarządu nie jest wystarczającym dowodem potwierdzającym istnienie tego uprawnienia.

Sąd przychyla się do argumentacji organów administracji. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 listopada 1999 r. sygn. akt U 6/99 (opub. w OTK 1999 r., nr 7, poz. 159) i w wyroku z dnia 9 kwietnia 2002 r. sygn. akt U 10/00 (opub. w OTK 2001 r., nr 3, poz. 55) wyraził pogląd, że decyzja o naliczeniu i aktualizacji opłat może być uznana za podstawę stwierdzenia istnienia prawa zarządu jedynie wyjątkowo, gdy była wydana w nawiązaniu do decyzji o ustanowieniu tego prawa, która zaginęła lub uległa zniszczeniu. Inne rozumienie przepisów rozporządzenia w powyższym zakresie oznaczałaby niezgodność rozporządzenia z delegacją ustawową zawartą w art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a tym samym z art. 92 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OSK 570/07 (opub. w LEX nr 505282) zawarł stanowisko, że pogląd wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. akt U 6/99, który dotyczył stwierdzenia prawa użytkowania nieruchomości na rzecz spółdzielni, należy odnieść jako prawidłowy także do warunków stwierdzenia prawa zarządu państwowych i komunalnych osób prawnych. To stanowisko Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uważa za trafne.

Tym samym skoro decyzja z dnia 10 lutego 1987 r. o wymierzeniu opłaty za zarząd nieruchomością w żaden sposób nie powołuje się ani nie nawiązuje do jakiejkolwiek innej decyzji o ustanowieniu prawa zarządu, nie może decyzja o naliczeniu (wymierzeniu) opłaty stanowić podstawy do stwierdzenia istnienia prawa zarządu. Takie stanowisko, jakie prezentuje w tej sprawie Sąd, zawarte zostało także w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1288/10, z dnia 1 czerwca 2006 ISA/Wa 2098/05 oraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 651/11.

Sąd Administracyjny nie podziela wyrażonego w skardze poglądu, że tytuł prawny do spornej nieruchomości przysługiwał przedsiębiorstwu B na podstawie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskie z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "B" i wynikał też z art. 16 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym "B". Powołane w skardze kasacyjnej stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1401/09 ma charakter odosobniony i już po jego wydaniu Naczelny Sąd Administracyjny w wielu orzeczeniach, dotyczących analogicznych spraw, prowadzonych z udziałem skarżącej Spółki tego poglądu nie prezentował. Akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa państwowego B oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei mają charakter ogólnych aktów normatywnych i nie regulowały stanu prawnego konkretnej nieruchomości, mogły jedynie stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego. W odniesieniu do spornej nieruchomości B nie wykazało, aby dysponowało indywidualnym aktem, w formie decyzji, umowy lub protokołu zdawczo – odbiorczego.

Nie może zatem odnieść zamierzonego skutku zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 4, 6 i 7 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o utworzeniu przedsiębiorstwa " B", ani art. 16 ust. 2 i art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 1989 r. o przedsiębiorstwie państwowym B przez jego niezastosowanie, gdyż przepisy te, definiując mienie B i sposób gospodarowania nim, nie stanowią podstawy do kreowania tytułu prawnorzeczowego do konkretnych składników majątkowych. Zgodnie zaś z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) umowa o nabyciu nieruchomości. Zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego istnienia zarządu nie można domniemywać (vide: wyroki NSA z dnia 10 czerwca 1998 r., sygn. akt I SA 1989/97; z dnia 5 listopada 1999 r., sygn. akt I SA 2240/98; z dnia 2 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 1295/05; z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 45/12; z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1370/12). Nie można zatem zgodzić się z prezentowanym w skardze stanowiskiem, że skoro została wydana decyzja w przedmiocie opłaty należy domniemywać, że istniała również decyzja o ustanowieniu zarządu. Otóż decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej (por: uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r., sygn. III CZP 81/93, ONSC 1994 r., nr 2, poz. 27).

Podsumowując, decyzja o naliczeniu opłat rocznej z dnia 10 lutego 1987 r., na którą powołuje się skarżąca Spółka w żaden sposób nie nawiązuje do innej decyzji o ustanowieniu zarządu, ani jej nie przywołuje. W tej kwestii autor skargi popada w pewną sprzeczność, twierdzi bowiem, że zarząd B powstał ex lege i nie było potrzeby wydawania decyzji, a następnie podnosi, że skoro została wydana decyzja o opłatach, to należy domniemywać, że istniała również decyzja o ustanowieniu prawa zarządu. Zdaniem WSA w Krakowie, przedstawiony przez skarżącą Spółkę dokument nie wskazuje, zgodnie z kryteriami określonymi przez Trybunał Konstytucyjny, na istnienie prawa zarządu lub użytkowania przedmiotowej nieruchomości. Podstawą stwierdzenia nabycia nieruchomości nie może być bowiem decyzja o wymierzeniu opłaty za zarząd nieruchomością, gdyż nie przesądza istnienia samego prawa zarządu.

W przedmiotowej sprawie organy administracyjne dokonały prawidłowej oceny zebranego materiału dowodowego i słusznie uznały, że decyzja z dnia 10 lutego 1987 r. o wymierzeniu opłaty za zarząd nieruchomością, ani żaden ze zgromadzonych w sprawie i powołanych w skardze dokumentów nie może stanowić podstawy do stwierdzenia istnienia prawa zarządu B S.A. przedmiotową nieruchomością.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przez organy administracji art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego i wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz rozpatrzenia całości zebranego w sprawie materiału dowodowego. W ocenie Sądu, organy administracji same prowadziły postępowanie wyjaśniające celem ustalenia, czy zachowała się jakakolwiek decyzja ustanawiająca prawo zarządu i kilkakrotnie zwracały się o to bezskutecznie do innych podmiotów, w tym do samej strony skarżącej. Organy ustaliły także w pozostałym zakresie stan faktyczny sprawy i nie ma żadnych podstaw do kwestionowania prawidłowości takiego ustalenia. Chociaż ciężar prowadzenia postępowania dowodowego spoczywa na organach administracyjnych, nie zwalnia to jednak stron takiego postępowania, a zwłaszcza wnioskodawcy od aktywnego w nim uczestniczenia np. poprzez składanie stosownych wniosków dowodowych pozwalających na pełne i właściwe ustalenie obiektywnego stanu faktycznego. Tym samym nieuzasadnione jest czynienie zarzutów organom administracyjnym co do niewłaściwych ustaleń w zakresie stanu faktycznego, nieprzeprowadzenia dodatkowych dowodów itp., w sytuacji, gdy sam wnioskodawca pozostawał bierny, nie wskazywał dodatkowych środków dowodowych, ani też sam nie przekazywał organom dowodów pozwalających ustalić pożądany przez niego stan faktyczny odmienny od tego, który stał się podstawą rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.