Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 52/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie Sędzia WSA Mariusz Kotulski (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska Protokolant starszy referent Monika Kostecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi J. H. (poprzednio K.) na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 listopada 2022 r. nr 010070/680/1533814/2021, postępowanie: 293817393 w przedmiocie przyznania świadczenia dobry start oddala skargę.


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu wniosku J. K. o ustalenie prawa do świadczenia na dobry start na dziecko M. K. (uzupełnionego kolejno o załączniki tj. decyzja SKO w Krakowie z 5.02.2021r., wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie XI Wydział Cywilny – Rodzinny z 24.06.2016r., sygn. akt XI C 561/15), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin pismem z dnia 14.10.2021r., znak sprawy: 010070/680/1533814/2021, postępowanie: 293817393 poinformował wnioskodawczynię o przyznaniu świadczenia na dobry start na dziecko M. K. w kwocie 150 zł.

Organ wskazał, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących z separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia na dobry start ustala się każdemu z rodziców w wysokości 150 zł, tj. połowy przysługującego świadczenia.

W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia, J. K. wskazała, że w uzupełnieniu wniosku o ww. świadczenie powołała się na decyzję SKO w Krakowie z 5 lutego 2021 r. wydaną w tej samej sprawie, co rozpoznawana. W decyzji tej SKO stwierdziło, że sprawowana przez rodziców opieka nie jest naprzemienną i to wnioskodawczyni powinna pobierać to świadczenie w całości, bowiem w tej kwestii nic się nie zmieniło.

Organ II instancji w piśmie z dnia 12.09.2022 r. zwrócił się do Sądu Okręgowego w Krakowie XI Wydział Cywilny - Rodzinny wskazując na wyrok z 24.06.2016 r., sygn. XI C561/15 w sprawie o rozwód miedzy J. K. a B. K. w kontekście prowadzonego postępowania - o wyjaśnienie czy "w przedmiotowej sprawie w świetle ustaleń dokonanych przez Sąd w ramach postępowania zakończonego ww. wyrokiem i w świetle harmonogramu opieki nad dziećmi określonego ww. wyrokiem, opieka ta ma charakter opieki naprzemiennej sprawowanej przez obydwoje rodziców".

W odpowiedzi na powyższe ww. Sąd w piśmie z dnia 20 października 2022 r. poinformował organ, że podtrzymuje swoje stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 3 lutego 2022 r., gdzie stwierdził, iż "nie może przekazać stanowiska w sprawie opisanej we wskazanym wyżej piśmie albowiem nie jest w żaden sposób umocowany w tym przedmiocie, a ponadto nie jest sądowi znana aktualna sytuacja życiowa stron oraz małoletnich. Wyrok rozwodowy o ile nie został zmieniony jest orzeczeniem obowiązującym, w którym została odzwierciedlona ugoda między stronami zawarta przed mediatorem 7 czerwca 2016 r. mocą jakiej strony uregulowały kwestie władzy rodzicielskiej, miejsca zamieszkania dzieci przy matce oraz kontaktów z dziećmi przy czym to ostatnie uregulowanie nosi cechy tzw. "opieki naprzemiennej".

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z dnia 7.11.2022r., znak sprawy: 010070/680/1533814/2021, postępowanie: 293817393 po rozpatrzeniu odwołania J. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14.10.2021 r. w przedmiocie przyznania świadczenia na dobry start - na dziecko M. K., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponieważ zgodnie z opinią Sądu Okręgowego w Krakowie w sprawie wyroku rozwodowego z dnia 24.06.2016r. opieka sprawowana nad dziećmi nosi cechy opieki naprzemiennej.

W podstawie prawnej ww. decyzji wskazano: art. 187a ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2020 r. poz. 821, z późn. zm.), par. 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. poz. 1092), art. 138 par. 1 pkt 1 k.p.a.

Decyzja ta została następnie zaskarżona przez J. K. do WSA w Krakowie. Skarżąca podkreśliła, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu, który stwierdził, że opieka orzeczona w wyroku rozwodowym z dnia 24.06.2016r. nosi cechy opieki naprzemiennej. W ocenie skarżącej, Sąd Okręgowy nie zadał sobie trudu sprawdzenia jak faktycznie czas opieki rozkłada się pomiędzy rodziców. Zdaniem skarżącej, z załączonego do skargi harmonogramu jej autorstwa jasno wynika, że dysproporcja w opiece nad dziećmi jest na tyle duża, że nie może być mowy o opiece naprzemiennej. Wskazała, że w ciągu 52 tygodni dzieci są pod jej opieką przez 208 dni a u ojca pozostają przez 156 dni. Skarżąca zwraca się więc o wyjaśnienie na jakiej podstawie zostało wydane stwierdzenie, że przebywanie dzieci u matki przez 52 dni w roku więcej niż u ojca ma charakter opieki naprzemiennej skoro powinien ją cechować mniej więcej równy podział? Skarżąca zatem wnioskuje do Sądu o zdefiniowanie "mniej więcej równego podziału" oraz wyjaśnienie – czy spędzanie więcej o ponad 1,5 miesiąca w skali roku u matki nie jest aż tak dużą dysproporcją aby stwierdzić, że te okresy nie są porównywalne?

Dalej skarżąca wskazała, że opieka naprzemienna była faktycznie sprawowana do 24.05.2019 roku, kiedy to skarżąca zauważyła, że Sąd w swoim wyroku nie uwzględnił całej zawartej między stronami ugody i zmienił godziny odbierania dzieci przez ojca od skarżącej. W skali roku ta różnica to właśnie aż 52 dni na korzyść skarżącej jeżeli chodzi o opiekę nad dziećmi. Czas wynikający z powtarzających się okresów dwutygodniowych u ojca to 156 dni a u matki 208 dni i nie są to absolutnie porównywalne okresy.

Następnie podała, że z zestawienia wniosku do Sądu o zmianę opieki nad dziećmi B. K. z dnia 30.01.2022 z wyrokiem WSA (gdzie skarga wpłynęła 15.12.2019) jasno widać, że w zależności od potrzeb B. K. raz wmawia WSA, że ma dzieci ponad połowę roku a raz do Sądu Rejonowego pisze, że jest poszkodowany, bo chciałby sprawować opiekę po równo ze skarżącą i wówczas byłaby to opieka naprzemienna. Warto zaznaczyć także, że na pierwszej rozprawie z Sądzie Rejonowym w W. dot. zmiany kontaktów ojca z dziećmi, Sędzia zaznaczyła, że nawet jeśli opieka nad dziećmi zostanie zmieniona i czas opieki ojca nad dziećmi zostanie zwiększony, to nie zostanie ona określona jako opieka naprzemienna w związku z konfliktem jaki jest między rodzicami.

Mając na względzie przedstawione w skargach dowody skarżąca wniosła o przyznanie jej w całości świadczenia dobry start na córkę, ponieważ w sposób wyczerpujący wskazała, że opieka nie jest sprawowana w sposób naprzemienny. To ze skarżącą dzieci pozostają przez większą część miesiąca i roku i to skarżąca zabezpiecza ich potrzeby w tym także te związane z edukacją.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonych decyzjach oraz powołując się na stanowisko Sądu Okręgowego w Krakowie zawarte w piśmie z dnia 3 lutego 2022 r., w którym potwierdzono naprzemienny charakter opieki rodziców nad dziećmi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi.

Sąd na rozprawie w dniu 22.06.2023r. połączył sprawy z ww. skargi do wspólnego rozpoznania ze sprawa o sygn. akt III SA/Kr 51/23. Nadto odnotowano w protokole rozprawy, że skarżąca po zmianie nazwiska nazywa się J. H.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd stwierdza, że ustalenia dokonane w sprawie przez organ I instancji i zaaprobowane przez organ odwoławczy, są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli prawidłowości stanowiska wyrażonego w wydanych decyzjach, w tym zastosowanych przepisów prawa. Skarżąca wadliwość zaskarżonych rozstrzygnięć upatruje - w jej zdaniem - nieuprawnionej i błędnej ocenie organu co do określenia charakteru sprawowanej nad dziećmi opieki jako naprzemiennej (wyrok rozwodowy z 24.06.2016 r., sygn. XI C 561/15 oraz stanowisko SO w Krakowie 3 lutego 2022 r.). Zdaniem skarżącej, okoliczność sprawowania przez skarżącą opieki nad dziećmi w większym zakresie (o ok. 1,5 miesiąca w skali roku) pozbawia ją cech opieki naprzemiennej, która charakteryzuje się jednakowymi okresami jej sprawowania po stronie każdego z rodziców.

Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2021 r. poz. 1092), świadczenie dobry start przysługuje rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko. Stosownie zaś do § 28 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia dobry start, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Wymaga podkreślenia, że organ ustalenia w tej sprawie poczynił w oparciu o ww. prawomocny wyrok sądu powszechnego z 24.06.2016r., sygn. XI C 561/15 oraz stanowisko tego sądu odnośnie spornej kwestii wyrażone wprost w piśmie z dnia 3.02.2022r.

Trzeba też wskazać, że organ orzekający o przyznawaniu świadczenia dobry start, nie pełni roli sądu rodzinnego ani nie rozstrzyga konfliktu między rodzicami na tle sprawowania przez każdego z nich opieki nad dziećmi. Organy prowadzące postępowanie nie są uprawnione do oceny, w jaki sposób rodzice wywiązują się ze swoich obowiązków rodzicielskich oraz ile czasu poświęcają dzieciom w sytuacji, gdy oboje mają pełnię władzy rodzicielskiej, i gdy ich piecza nad dziećmi ma charakter opieki naprzemiennej. Obowiązkiem organów jest natomiast wzięcie pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy wszelkich wydanych orzeczeń sądów powszechnych – bowiem to one mają moc wiążącą.

Prawidłowo zatem w niniejszej sprawie organ II instancji poczynił ustalenia istotne z punktu widzenia zapadłego rozstrzygnięcia - na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 24 czerwca 2016 r., sygn. akt XI C 561/15, w którym orzeczono o kontaktach B. K. z dziećmi (pkt 5 wyroku) oraz stanowiska tego sądu odnośnie spornej kwestii, zawartego w piśmie z dnia 3 lutego 2022r.

Nadto z urzędu jest znany Sądowi prawomocny wyrok WSA w Krakowie z 17 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1758/21 w sprawie ze skarg B. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 4 października 2021 r. nr SKO.ŚR/4111/984/2021 z dnia 4 października 2021 r. nr SKO.ŚR/4111/985/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, którym uchylono zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu ww. wyroku stwierdzono, że "Zarówno skarżący jak i jego była żona sprawowali opiekę nad obojgiem małoletnich dzieci praktycznie jednakową ilość czasu. Powyższe potwierdzała treść ugody mediacyjnej przeprowadzonej na zlecenie Sądu Okręgowego w Krakowie (sygn. akt XI C 561/15) oraz treść wyroku rozwodowego oz 24 czerwca 2016 r., w którym orzeczono o kontaktach skarżącego z dziećmi, a także treść uzasadnień wyroków: Sądu Rejonowego w W. IV Wydział Rodzinny i Nieletnich z 24 listopada 2017 r., IV RC 95/17 oraz wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie XI Wydział Cywilny - Rodzinny Sekcja ds. odwoławczych z 26 kwietnia 2018 r. Z treści tych uzasadnień wynika, że "kontakty z dziećmi (...) mają one charakter opieki naprzemiennej" (uzasadnienie ww. wyroku z 24 listopada 2017 r.). (...) "z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w W. IV Wydział Rodzinny i Nieletnich z 24 listopada 2017 r., IV RC 95/17 wprost wynikało, że "kontakty zaś z dziećmi Sąd ustalił w oparciu o ugodę mediacyjną i mają one charakter opieki naprzemiennej".(...) Orzekający więc obecnie Sąd uznał zarzuty skargi za zasadne w świetle przedstawionych orzeczeń sądów powszechnych dotyczących orzeczenia rozwodu, ale i też świadczeń alimentacyjnych – gdzie wprost w uzasadnieniu Sąd Rejonowy w W. nazwał orzeczoną i sprawowaną opiekę nad dziećmi skarżącego "opieką naprzemienną".

Zbieżne stanowisko co do sprawowania przez rodziców nad dziećmi: S. K. i M. K. opieki naprzemiennej wyraził WSA w Krakowie w prawomocnym wyroku z 31 marca 2022 r., sygn. III SA/Kr 1555/21.

Zatem w powyższych prawomocnych orzeczeniach kwestia charakteru opieki naprzemiennej nad dziećmi skarżącej nie została przez WSA w Krakowie zakwestionowana.

Również Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w powołanych wyżej prawomocnych wyrokach WSA w Krakowie.

Nie jest bowiem rolą organów administracji publicznej ani sądu administracyjnego ustalanie okoliczności związanych z pozostawaniem dziecka pod opieką naprzemienną rodziców, co na gruncie rozpatrywanej sprawy wynika z m.in. z treści pkt 5 ww. wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 24.06.2016 r., sygn. akt XI C 561/15 załączonego do akt administracyjnych sprawy niniejszej. Według art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 1805) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Zatem, w przypadku, gdy opieka nad dzieckiem, bądź miejsce jego pobytu (zamieszkania) zostały uregulowane na mocy orzeczenia sądu, to jego treść ma decydujące znaczenie dla prawa do świadczenia wychowawczego czy na dobry start. Podkreślić nadto trzeba, że zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi - jako ściśle powiązane z funkcjonowaniem rodziny - są sprawami cywilnymi, rozpatrywanymi w oparciu o przepisy prawa cywilnego, a dokładnie tej jego części, którą stanowi prawo rodzinne i opiekuńcze. Rozpatrywanie tego rodzaju spraw należy do właściwości sądu powszechnego. Zgodnie bowiem z art. 1 k.p.c., akt ten normuje postępowania sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisu Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 947/17, z 4 października 2017 r. sygn. akt I OSK 778/17, z 17 listopada 2017 r. sygn. I OSK 1046/17, z 11 grudnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1506/17, z 19 stycznia 2018 r. sygn. akt I OSK 1807/17, z 22 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2302/17, z 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2088/17, z 16 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 2640/17, z 24 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 2997/17, z 10 maja 2022 r. sygn. akt I OSK 1678/21 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uwagi na powyższe zarzuty skargi sprowadzające się do polemiki z ustaleniami wynikającymi z prawomocnych orzeczeń sądowych (wyżej przytoczonych) nie mogły odnieść spodziewanego dla skarżącej rezultatu.

Już w wyroku z 3 lutego 2022r., sygn. I OSK 844/20 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "jak to wynika z utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych wykonywanie opieki naprzemiennej ma miejsce jedynie wtedy, gdy rodzice dziecka zamieszkują osobno, dziecko przebywa u każdego z nich naprzemiennie, w porównywalnych okresach i fakt istnienia takiej opieki wynika z orzeczenia sądu.

Oczywiście błędne jest stanowisko, że tylko wówczas dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców, gdy zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu. Kwestię tę trzeba oceniać z uwzględnieniem cech i celów tej instytucji, przy wykorzystaniu odpowiednich metod wykładni. Należy uwzględniać wyłącznie orzeczenia czy ugody, które określają reguły sprawowania opieki nad dziećmi przez rodziców żyjących w rozłączeniu, bo generalnie one tylko stanowią o opiece naprzemiennej. Dowodem w zakresie zaistnienia opieki naprzemiennej może być odpis orzeczenia sądu powszechnego bądź protokołu rozprawy z utrwaloną w nim ugodą, zawartą przed sądem opiekuńczym czy ugodą zawartą w postępowaniu mediacyjnym. W sytuacji, gdy nie zawierają one stosownego zwrotu, rzeczą organów jest samodzielne ustalenie charakteru zawartych tamże zapisów dla zobrazowania i wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" w konkretnej sprawie." Tak również NSA w wyrokach z 14 grudnia 2017 r., sygn. I OSK 1378/17, z 7 grudnia 2022 r., sygn. I OSK 279/22

Jak wynika z załączonego do akt postępowania administracyjnego treści wyroku rozwodowego wydanego przez Sąd Okręgowy w Krakowie w dniu 24 czerwca 2016r., sygn. akt XI C 561/15, orzeczeniem tym w punkcie V ustalono kontakty B. K. z małoletnimi dziećmi S. K. oraz M. K. Z rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego wynika, że opieka rodziców sprawowana ma być w miarę porównywalnych i cyklicznych okresach.

Stąd też Sąd podzielił stanowisku organu administracyjnego, iż w przypadku M. K. sprawowana jest przez rodziców opieka naprzemienna w rozumieniu § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz.U. z 2021 poz. 1092).

W związku z powyższym, Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.