Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 277/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1a, 1b,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 05 maja 2021 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy B. decyzją z dnia [...] listopada 2020 roku, nr [...], na podstawie art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 23, art. 25, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r., poz. 111), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2017r., poz. 1466), wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dani 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 odmówił Pani P. S., przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad Panią M.K..

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że Pani P. S. złożyła w dniu [...] września 2020 r. do Ośrodka wniosek w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią - Panią M. K. ur. [...] października 1931r. Organ ustalił, że Pani M. K. jest osobą legitymującą się na podstawie orzeczenia z dnia [...] stycznia 2017r. nr akt [...] M. Z. ds. O. o N. w K. znacznym stopniem niepełnosprawności, który datuje się od [...] lutego 2015r. Z uwagi na niepełnosprawność wymaga ona opieki i pomocy innych osób. Wnioskodawczyni sprawuje codzienną opiekę nad babcią, robi zakupy, pomaga przy sprzątaniu, zawozi do lekarzy, załatwia sprawy urzędowe, przygotowuje posiłki, umawia wizyty lekarskie W toku postępowania administracyjnego ustalono, że Pani M.K. jest zamężna, ale mąż Pan L.K. na podstawie orzeczenia M. Z. ds. O. o N. w K. nr [...] posiada znaczny stopień niepełnosprawności. Syn Pani M. i Pana L. - Z. nie żyje, a dorosła córka mieszka w [...] i ma ustalone prawo do emerytury. Faktyczną opiekę nad babcią sprawuje wnuczka Pani P. S..

Odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ wskazał, że w świetle przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w pierwszej kolejności zobowiązaną do opieki nad osobą niepełnosprawną jest jej córka, która ma możliwość sprawowania opieki. Obowiązek ten nie przechodzi na osobę zobowiązaną w dalszej kolejności, tj. wnuczkę – Panią P. S., zatem brak jest przesłanek do przyznania wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego.

Od decyzji z dnia [...] listopada 2020r. odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego złożył pełnomocnik Pani P. S. adwokat P. I. K. S. zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez obrazę przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, iż Pani P. S. nie spełnia warunków w tym przepisie opisanych, obrazę art. 128 w zw. z art. 132 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego poprzez przyjęcie, iż nie występują przesłanki by przyjąć, iż Pani P. S. jest bezpośrednio zobowiązana do świadczenia alimentacyjnego rzecz babci M. K. w sytuacji gdy w związku e stanem zdrowia, rodzinnym i majątkowym, a także odległości między miejscami zamieszkania obu Pań Pani G. N.-Z. nie jest w stanie wywiązać się z obowiązku świadczenia alimentacyjnego na rzecz swojej matki.

Nadto odwołująca się zarzuciła naruszenie przepisów prawa procesowego – zasad wynikających z art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a. oraz naruszenie przepisów art. 77 § 1 k.p.a. i art. 79a in fine k.p.a. Odwołująca się wniosła o zmianę decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu odwołania podkreślono, że organ w sposób nienależyty zebrał materiał dowodowy przyjmując, że stan zdrowia i odległość zamieszkania córki osoby niepełnosprawnej nie wyklucza sprawowania przez nią opieki nad matką, a tym samym nieistnienie po stronie odwołującej pierwszeństwa zobowiązania świadczeń alimentacyjnych wobec Pani M. K.. W tym zakresie zarzucono, że córka osoby niepełnosprawnej nie została wezwana do zajęcia stanowiska, czy też złożenia wyjaśnień, czym organ naruszył art. 79a § 1 k.p.a. Do odwołania załączono obszerną dokumentację medyczną Pani G. N.-Z., orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzielając zarzutów odwołania decyzją z [...] grudnia 2020r. na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020r., poz. 111) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy B. z [...] listopada 2020r.

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach pielęgnacyjnych i wskazało, że w myśl art. 17 ust. la ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki o której mowa w ust. 1. Kolegium uznało, zatem, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, przy czym ustawodawca stawia wyraźny wymóg istnienia konkretnego obowiązku, to brak takiego obowiązku pomiędzy wnioskodawcą i osobą, którą się on opiekuje, wyklucza przyznanie wnioskowanego świadczenia. Niedopuszczalne byłoby w tym wypadku stosowanie wykładni rozszerzającej i uzupełnianie zakresu podmiotowego osób uprawnionych. Takie działanie nosiłoby bowiem znamiona zabiegu prawotwórczego, niedozwolonego dla interpretatora tekstu prawnego, który co do zasady jedynie odtwarza normy prawne zawarte w tym tekście, a nie je tworzy lub rozbudowuje.

W niniejszej sprawie, jak wynika z akt administracyjnych jest bezspornym, iż Pani M. K. jest osobą niepełnosprawną. Jej mąż jako osoba niepełnosprawna takiej opieki sprawować nie może, a mieszkająca w K. córka G. jest osobą pobierającą świadczenie emerytalne Pani P. S. jest wnuczką Pani M. K., co w konsekwencji oznacza, iż na Stronie nie ciąży obowiązek alimentacyjny, konieczny przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Bezspornie skarżąca, będąc wnuczką, nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wnuczka nie jest osobą spokrewnioną w stopniu pierwszym z babcią. Na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec babci w związku z czym, nie zostały przez nią spełnione przesłanki warunkujące otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Jakkolwiek zrozumiała jest obiektywnie trudna sytuacja życiowa skarżącej, to trzeba podkreślić, że na gruncie niniejszej sprawy organy administracji odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia kierują się ściśle określonymi kryteriami ustawowymi i nie działają w ramach uznania administracyjnego. O przyznaniu prawa do tego świadczenia nie może bowiem przesądzać sam fakt sprawowania opieki faktycznej nad osobą niepełnosprawną, bez istnienia obowiązku alimentacyjnego. Art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza bowiem możliwość rozszerzenia przez organ administracji publicznej kręgu osób, wymienionych w art. 17 ust. 1 i ust. la tej ustawy w drodze wykładni prokonstytucyjnej, celowościowej, czy systemowej.

Organ administracji nie naruszył również przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż zgromadził w sposób wyczerpujący materiał dowodowy w niniejszej sprawie i ustalił wszystkie istotne okoliczności, a dokonana przez te organy ocena dowodów nie nosi znamion dowolności.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] grudnia 2020r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z [...] listopada 2020r. wniosła Pani P. S. reprezentowana przez ad S. zaskarżając powyższe decyzje w całości i wnosząc o zmianę zaskarżonych orzeczeń i przyznanie skarżącej wnioskowanego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad babcią, lub uchylenie w całości zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto skarżąca wniosła o przeprowadzenie zawnioskowanych dowodów oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

Skarżąca zarzuciła:

I. Naruszenie prawa materialnego poprzez:

1. Obrazę art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), zwanej dalej uośr, poprzez przyjęcie, iż Pani P. S. nie spełnia warunków w tym przepisie opisanych, a w szczególności, iż na skutek faktu, iż żyje matka Pani P. S., a jednocześnie córka Pani M. K., Pani G. N.-Z., to właśnie Ona, nie zaś Pani P. S. jest zobowiązana w pierwszej kolejności świadczenia alimentacyjne, a tym samym ewentualnie uprawniona do otrzymania przedmiotowego świadczenia;

2. Obrazę art. 128 w zw. z art. 132 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, zwanego dalej krio, poprzez przyjęcie, iż nie występują przesłanki by przyjąć, iż Pani P. S. jest bezpośrednio zobowiązana do świadczenia alimentacyjnego na rzecz babci Pani M. K. (osoba pod opieką), w sytuacji gdy w związku ze stanem zdrowotnym, rodzinnym i majątkowym, a także odległości między miejscami zamieszkania obu Pań, Pani G. N.-Z. nie jest w stanie wywiązywać się z obowiązku świadczenia alimentacyjnego na rzecz swej matki Pani M. K..

II. Naruszenie przepisów prawa procesowego:

1. naruszenie zasad kpa wynikających z art. 7, art. 8 i art. 9, gdyż działanie wskazane w pkt. [...] niniejszego odwołania oczywiście i rażąco narusza wskazane zasady, z których wynika, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, co w sytuacji nie kwestionowania w toku postępowania, bądź choćby sygnalizowani stronie postępowania konieczności wykazania pierwszeństwa do obowiązku świadczenia alimentacyjnego na rzecz Pani M. K. przy późniejszym, z tego powodu, odmówieniu Pani P. S. przedmiotowego prawa do świadczenia jawi się jako dział anie co najmniej podstępne. Tym samy musiała zostać naruszona zasada z art. 8 §1 k.p.a., mówiąca, iż organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Równie rażąco została naruszona zasada wynikająca z art. 9 k.p.a., a stanowiąca, iż organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, gdzie w sposób ewidentny tegoż zaniechano.

2. naruszenie przepisów art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nie zebrane w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego, a szczególności dotyczący wskazywanego przez stronę postępowania swego pierwszeństwa w zobowiązaniu do świadczenia alimentacyjnego na rzecz babci Pani M. K., przy jednoczesnym zakwestionowaniu tego faktu oraz nie sygnalizowaniu przedmiotowych wątpliwości stronie postępowania, oraz

3. naruszenie przepisów art. 77 §1 k.p.a., poprzez nie zebrane w sposób wyczerpujący całości materiału dowodowego, a szczególności braku obiektywnych możliwości Pani G. N.-Z. (jako córki M. K.) faktycznego świadczenia alimentacyjnego wobec Pani M. K. a tym samym powstania faktycznego obowiązku alimentacyjnego po stronie Pani P. S. i faktycznego wykonywania tego obowiązku na rzecz babci Pani M. K., przy jednoczesnym zakwestionowaniu tego faktu oraz nie sygnalizowani przedmiotowych wątpliwości stronie postępowania,

4. naruszenie przepisów art. 79a in fine k.p.a, poprzez nie wypełnienie obowiązków organu wobec strony wszczynającej postępowanie, a zawartych w tym przepisie.

5. naruszenie przepisu art. 136 in fine k.p.a., poprzez nie przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego co do obiektywnych możliwości Pani G. N.-Z. faktycznego świadczenia alimentacyjnego wobec Pani M. K., mimo, iż wyraźnie powyższego domagała się strona skarżąca, przedstawiła stosowne dowody ponad przeciętnie wykazano konieczność oczywistego pominięcia Pani G. N.-Z. dla ustalenia możliwości faktycznego świadczenia alimentacyjnego wobec Pani M. K..

6. naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a., w zw. z art. 107 §3 k.p.a., oraz w zw. z art. 136 in fine k.p.a., poprzez niewypowiedzenie się dlaczego twierdzenia i dowody przedłożone przez Panią P. S. dyskwalifikujące faktyczne i obiektywne możliwości Pani G. N.-Z. dla faktycznego świadczenia alimentacyjnego wobec Pani M. K., nie zostały uwzględnione bądź dlaczego zostały całkowicie pominięte, co skutkuje niedopuszczalnym przemilczeniem wskazanych twierdzeń i dowodów, które de facto pozbawia stronę i jak się wydaje również Sąd Administracyjny rzetelnego odniesienia się do kierunków rozumowania organu orzekającego, a tym samym pozbawia możliwości faktycznej kontroli zaskarżonych orzeczeń zarówno stronę jaki i Sąd Administracyjny.

7. naruszenie art. 107 §3 k.p.a., poprzez całkowite pozbawienie uzasadnienia wydanego orzeczenia treści wskazujących na ewentualne rozumowanie organu, a nadto ograniczenie tegoż uzasadnienia, a tym samym i samego rozstrzygnięcia do bezrefleksyjnego zacytowania wybiórczo wskazanych orzeczeń, a także bez wskazania dlaczego właśnie te orzeczenia zostały przytoczone, w sytuacji gdy dostępne są również orzeczenia o odmiennej treści merytorycznej.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca rozszerzyła argumentację powyższych zarzutów. Dodatkowo dołączono do skargi zaświadczenie lekarskie z [...] stycznia 2021r., w którym zaświadczono o braku możliwości sprawowania przez G. N.-Z. opieki nad rodzicami.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi odnosząc się do motywów uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej – "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przy czym Sąd podkreśla, że zgodnie z treścią art. 133 § 1 p.p.s.a. rozpoznał niniejszą sprawę na podstawie całokształtu akt sprawy - zarówno administracyjnych, jak i sądowych.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że organy administracji publicznej I i II instancji prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań.

W sprawie niesporne było, że Pani M. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że nie da się ustalić daty od której istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] grudnia 2016r. (akta adm. I inst.). Orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności legitymuje się także mąż Pani M. K. – Pan L. K.. Państwem K. opiekuje się ich wnuczka Pani P. S., co nie było przedmiotem sporu w sprawie. Państwo K. mają dwoje dzieci – [...], który nie żyje oraz [...] G. mieszkającą w [...], która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym (akta adm. I inst.).

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej: "u.ś.r.", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 u.ś.r.

Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami a skarżącą jest zagadnienie, czy dopuszczalna była w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce (skarżącej) P. S. z tytułu niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią M. K., w sytuacji, gdy wymagająca opieki babcia skarżącej ma córkę, zobowiązaną do opieki ze względu na obowiązek alimentacyjny osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według zaś ust. 1a tego przepisu ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Z pierwszej kolejności wskazać należy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W związku z powyższym, Sąd rozpoznający niniejsza sprawę podziela stanowisko, że fakt, iż nie da się ustalić daty od której istnieje niepełnosprawność Pani M. K. – babci skarżącej - nie mógł stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie, Sąd wskazuje, że zasadnie uznał organ II instancji, że skoro osoba niepełnosprawna wymagająca opieki ma córkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to jest ona w pierwszej kolejności uprawniona do wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne przy spełnieniu pozostałych przesłanek do przyznania tego świadczenia.

Z akt sprawy wynika także obszerna dokumentacja odzwierciedlająca stan zdrowia oraz sytuację rodzinną córki osoby wymagającej opieki, którą oceniły także organy administracji i Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, dostrzegając, że sytuacja ta jest trudna. Sąd uwzględnił także okoliczność odległości między miejscowościami, w których zamieszkuje osoba wymagająca opieki i jej córka (około [...] km.). Bezspornie jednak Pani G. N.-Z. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tylko stopniem umiarkowanym, co nie wyklucza jej z kręgu osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do wykonania obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Skutkiem powyższego powyższy obowiązek do alimentacji nie przechodzi na osobę spokrewnioną w dalszej kolejności – czyli na wnuczkę – skarżącą w niniejszej sprawie, co stanowiłoby przesłankę do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r.

W ocenie strony skarżącej powyższe okoliczności dotyczące przede wszystkim stanu zdrowia córki osoby niepełnosprawnej i odległość miejsc zamieszkania winny świadczyć o tym, że to skarżącej powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, gdyż ona faktycznie opiekuje się Panią M. K.. Mieszka bowiem z babcią, sprawuje całodobową i osobistą opiekę nad nią, co nie było kwestionowane. Pobiera z tego tytułu specjalny zasiłek opiekuńczy.

Mając na względzie teść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a) oraz Kodeksu rodzinnego opiekuńczego (art. 128, art. 129 § 1 i 2, art. 132) Sąd tej oceny skarżącej nie podziela, bowiem to córka Pani M. K. jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; tą osobę ustawodawca w pierwszej kolejności zakwalifikował do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia ze względu na opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Tymczasem, skarżąca jest wnuczką osoby niepełnosprawnej, w związku z czym jest z nią spokrewniona w drugim stopniu w linii prostej. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadza możliwość udzielenia świadczenia innym osobom niż spokrewnionym w stopniu pierwszym, lecz wyłącznie w przypadku, gdy łącznie zostaną spełnione warunki określone następnie w pkt 1-3 powołanego przepisu. Decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem decyzją uznaniową. To decyzja związana, co oznacza, że organ zobowiązany jest do przyznania świadczenia w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek określonych w ww. przepisach. Organ nie może natomiast według swojego uznania przyznać świadczenie, kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z 29 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 426/19, https://cbois.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

Należy w tym miejscu przytoczyć definicję legalną obowiązku alimentacyjnego z art. 128 K.r.o., zgodnie z którą obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z definicji ustawowej wynika zatem, że obowiązek alimentacyjny to obowiązek o charakterze materialnym, związanym z dostarczaniem środków utrzymania. Podobnie uznał Sąd Najwyższy w uchwale z 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, przyjmując, że "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania" (System Informacji Prawnej LEX nr 3575). Z kolei w doktrynie wskazuje się: "W art. 128 K.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). Zatem, niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej przez wzgląd na pracę, czy też inne okoliczności osobiste i rodzinne, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką. Zgodnie z art. 129 § 1 oraz § 2 K.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Powołany przepis wskazuje na kolejność realizacji obowiązku alimentacyjnego. Natomiast zgodnie z art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Należy mieć na względzie, że przepisy K.r.o. dotyczą obowiązku alimentacyjnego z punktu widzenia cywilnego, które nakładają obowiązek pomocy osobie potrzebującej. Cywilistyczna konstrukcja świadczeń alimentacyjnych nie może automatycznie przekładać się na regulacje dotyczące przyznawania świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W sprawie nie jest kwestionowane to, kto ma obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej. Jednakże sprawowanie nad nią faktycznej opieki przez wnuczkę nie może automatycznie prowadzić do uznania, że wobec tego, iż córka Pani Kolibowskiej, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nie wywiązuje się z określonego w K.r.o. obowiązku alimentacyjnego, to uprawnia skarżącą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Z woli ustawodawcy osoba wskazana w art. 17 ust. 1a u.ś.r. może uzyskać świadczenie, jeżeli zostaną spełnione łącznie warunki określone w pkt 1-3.

Przyjąć zatem należy, iż obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje, w zaistniałej sytuacji, pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.). Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślono, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentowano, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.11.2012 r., sygn. I OSK 1700/12, dostępny CBOSA). Jak dalej wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, to nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne a decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu, zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (tak wyr. WSA w Poznaniu z 16 lipca 2020r., sygn. akt IV SA/Po 429/20, dostępne CBOSA).

Słusznie zatem wskazuje Kolegium, że w okolicznościach niniejszej sprawy, babcia skarżącej ma córkę i z obowiązku alimentacyjnego wobec matki nie zwalnia jej stan zdrowia oraz zamieszkiwanie poza miejscem zamieszkania osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki.

Stąd też, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, podziela pogląd wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i stworzenie możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki (wyroki NSA z 21 lutego 2019 r., sygn. I OSK 3804/18, z 16 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1220/19, dostępne CBOSA). Wskazać należy, iż wprawdzie nie istnieje bezwzględny zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności, jednak zobowiązanie to musi wynikać z obiektywnych okoliczności (por. wyrok WSA w Olsztynie z 5 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 320/18, dostępny w CBOSA). Ustawodawca wprowadził szczególne obiektywne przesłanki, które muszą być łącznie spełnione, aby osoba spokrewniona w dalszym stopniu z osobą wymagającą opieki mogła skutecznie domagać się uzyskania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Fakt, że skarżąca faktycznie opiekuje się chorą babcią, nie może być wyłączną przesłanką do uznania, że przyznanie świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest uzasadnione, w sytuacji, gdy córka osoby wymagającej opieki będąca osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu ze swoją matką, nie jest małoletnia oraz nie legitymuje się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższe stanowisko zgodne jest także z aktualnym stanowiskiem NSA zaprezentowanym m.in. w wyroku z 24 lutego 2021 r., sygn. I OSK 2329/20 (dostępny CBOSA), w którym wskazano, że regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby spokrewnione w stopniu dalszym, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą. Przeciwko przyjętemu rozwiązaniu nie przemawiają też względy celowościowe i aksjologiczne, w tym wzgląd na wartości i zasady konstytucyjne. Jak wyżej wskazano, limitowanie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Zapewniają one dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, kryteria te nie mają także charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte o uznanie organu. Powyższe stanowisko podziela Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.

Mając na względzie powyższe Sąd doszedł do przekonania, że zarzuty podniesione w skardze nie są uzasadnione. Nie stwierdzono także w toku postępowania sądowego innych naruszeń uzasadniających uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium, czy poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości, jak orzeczono w sentencji wyroku.

Zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z dnia 09 marca 2021 r., na podstawie art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Strony zostały powiadomione o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym i umożliwiono im złożenie na piśmie ewentualnych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być podnoszone na rozprawie.