Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 708/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) asesor WSA Nina Beczek Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi B. R., J. R., K. R. i P. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 lutego 2021 r. nr GZ.rn.625.233.2019 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 8 lutego 2021 r. nr GZ.rn.625.233.2019 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia

28 czerwca 2019 r. nr GN-Ch.7511.1.21.2013.EG w przedmiocie reformy rolnej.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia 8 stycznia 2013 r. (doprecyzowanym pismami z dnia

26 października 2017 r. i 15 października 2018 r.) A. K., G. K., B. R., J. R., K. R., wystąpili o wydanie decyzji administracyjnej stwierdzającej, że zespół dworsko-parkowy, wchodzący w skład majątku ziemskiego pn. "[...]", o pow. [...] ha - nie podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Wnioskodawcy doprecyzowali wniosek w ten sposób, że jako przedmiot postępowania wskazali obecną działkę ewidencyjną nr [...], położoną w miejscowości [...], gm. [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia 29 czerwca 2019 r.,

nr GN-Ch.7511.1.21.2013.EG stwierdził, że zespół dworsko-parkowy, wchodzący

w skład majątku ziemskiego pn. "[...]", obejmujący działkę nr [...], o pow. [...] ha, położony w miejscowości [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...] - podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda wyjaśnił, że brak jest podstaw do przyjęcia, że zespół dworsko-parkowy nie pełnił roli bezpośrednio związanej z prowadzeniem działalności rolniczej. Świadczyć mają o tym położenie obok dworu zabudowań gospodarczych i mieszkalnych pracowników rolnych, jego lokalizacja w otoczeniu sadów i ogrodów warzywnych oraz fakt zarządzania majątkiem przez syna właściciela – T. K. z budynku dworu.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli B. R., J. R. i K. R.

Minister rozpatrując sprawę wskazał, że niniejsze postępowanie dotyczy zbadania, czy określona we wniosku wszczynającym postępowanie w sprawie nieruchomość podpadała pod działanie art. 2 ust.1 lit. e) dekretu PKWN z dnia

6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W myśl tego przepisu przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Zgodnie z § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Odnośnie definicji legalnej nieruchomości ziemskiej dekret PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej takiej nie zawierał. Rozumienie tego pojęcia budziło wiele kontrowersji

w orzecznictwie sądowym do momentu podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny uchwały z dnia 19 września 1990r., sygn. akt: W 3/89 (OTK z 1990r., z. 1, poz. 26). Pod pojęciem nieruchomości ziemskiej rozumiano bowiem nie tylko nieruchomości

o charakterze rolnym, ale również i te, które były zabudowane czy zalesione

(o ile mogły być wykorzystane do produkcji rolnej). W omawianej uchwale Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej

i sadowniczej przez inne podmioty.

Aby ocenić, czy określona nieruchomość podpadała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, w trakcie postępowania administracyjnego należy zbadać, czy była to nieruchomość ziemska, jaki miała obszar ogólny oraz jaki był obszar jej użytków rolnych. Ewentualnie - jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego - w przypadku żądania stwierdzenia, że pod działanie dekretu nie podpadała nieruchomość zabudowana budynkami nierolniczymi

(np. dworem/pałacem), należy zbadać związek funkcjonalny między tą częścią nieruchomości, której dotyczy żądanie a pozostałą częścią nieruchomości przejętej na własność Państwa. Z żądaniem takim mamy do czynienia w omawianej sprawie.

Związek funkcjonalny to związek odpowiadający potrzebom, przydatny, użyteczny, związek z daną funkcją, odnoszący się do niej. Związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie nie tylko zespołu dworsko-parkowego bez gospodarstwa rolnego, ale też gospodarstwa rolnego bez zespołu dworsko-parkowego. Zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądowoadministracyjnym po podjęciu przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały o sygn. I OPS 2/06, jednolicie prezentowany jest pogląd o znaczeniu związku funkcjonalnego zespołu dworsko- parkowego

z gospodarstwem rolnym jako niezbędnej przesłance dla uznania, iż rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej (lub inna zabudowana nieruchomość) przeszła na rzecz Państwa w myśl dekretu o reformie rolnej. Wobec braku definicji związku funkcjonalnego, ustalenie co do występowania takiej zależności jest możliwe jedynie poprzez odwołanie do bardziej szczegółowych tez ukształtowanych w orzecznictwie sądowym, które wskazują, że o związku funkcjonalnym nie mogą decydować m.in. powiązania podmiotowe, finansowe i terytorialne (wyrok NSA sygn. akt IV SA 451/00,

IV SA 1593/02, I OSK 28/06, I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 686/08, I OSK 906/08), brak wyodrębnienia prawnego części rezydencjalnej (NSA wyroki sygn. akt

I OSK 287/08,1 OSK 686/08, I OSK 27/09), nie oddzielenie ogrodzeniem ze wszystkich stron (patrz wyrok NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08), źródła dochodów właściciela (wyrok NSA o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08, I OSK 27/09, I OSK 302/10), zamieszkiwanie właściciela na terenie nieruchomości ziemskiej (wyrok NSA

o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 686/08), korzystanie przez właścicieli z dóbr w postaci żywności czy środków finansowych wytwarzanych przez majątek ziemski (patrz wyrok NSA o sygn. akt I OSK 1014/08). Natomiast istotne znaczenie dla istnienia związku funkcjonalnego może mieć miejsce zamieszkiwania rządcy oraz to skąd prowadzony był zarząd nad gospodarstwem (wyrok NSA sygn. akt I OSK 287/08, I OSK 1014/08,

I OSK 27/09).

Przedmiotem postępowania jest działka ewidencyjna nr [...], z obrębu [...], o pow. [...] ha, na której zlokalizowany był zespół dworsko-parkowy.

Wspomniana działka objęta była księgą hipoteczną pn. "[...]", z której wynika, że cały uregulowany w tej księdze folwark (o pow. [...] ha [...] m2) kupili na mocy aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1935 r. od Państwowego Banku Rolnego, w częściach równych niepodzielnych, małżonkowie J. i E. K.

Kolejny wpis w dziale II tej księgi dokonany został w dniu 27 września 1944 r.,

w oparciu o akt notarialny z dnia [...] lipca 1944 r., na mocy którego J. i E. K. darowali Z. K., T. K. i A. K. po [...] ha [...] m2 gruntów.

Wreszcie w dniu 20 stycznia 1947 r., jako właściciel ujawniony został Skarb Państwa, na mocy zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] listopada 1946 r. W zaświadczeniu tym napisano, że "[...], o obszarze [...] ha [...] m2, w powiecie [...], wojew. [...] położona, stanowiąca własność J. i E. małż K. - jest przeznaczona na mocy art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6.1X.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej na cele reformy rolnej i według powołanych wyżej przepisów przejęta została na rzecz Skarbu Państwa".

Z powyższego jednoznacznie wynika podstawa prawna przejęcia majątku,

tj. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Oznacza to również,

że w niniejszym przypadku zastosowanie miał przepis art. 2 ust. 2 tego dekretu, który stanowił, że "nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2-im, ust. (1) pkt e, dokonane po dniu 1 września 1939 r.". W związku z tym przyjąć należy, że status prawny przejętego majątku ustalony został na dzień 1 września 1939 r. Oznacza to, że w chwili przejęcia na cele reformy rolnej majątek zajmował powierzchnię [...] ha, a jego właścicielami byli J. i E. K. Nie mógł być bowiem brany pod uwagę stosunek prawny ukształtowany aktem notarialnym z dnia [...] lipca 1944 r. w sprawie darowizny.

Zgodnie z księgą hipoteczną "[...]", cały majątek zajmował powierzchnię [...] ha [...] m2. Taka sama wartość podana została w zaświadczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] listopada 1946 r. o przejęciu nieruchomości na cele reformy rolnej. Ogólny obszar [...] ha wymienia także sporządzony w dniu 29 września 1944 r. protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] oraz akt notarialny z dnia [...] lipca 1944 r. dotyczący darowizny. Inną powierzchnię, tj. [...] ha podają szkic gruntów rozparcelowanego majątku państwowego [...] z dnia 27 grudnia 1946 r. oraz księga hipoteczna "[...]" we wpisie w dziale I z dnia

27 lutego 1947 r., gdzie zanotowano, że według nowego pomiaru folwark zawiera powierzchnię w przybliżeniu [...] ha [...] m2. Powierzchnię [...] ha i [...] ha znaleźć można w pozyskanych z Archiwum Państwowego w [...] z dnia 23 kwietnia 2019 r. dokumentach - ewidencjach nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi

o reformie rolnej. Różnica wielkości powierzchni ogólnej nie ma jednak znaczenia dla sprawy, gdyż obie wartości znacznie przekraczają normę obszarową 100 ha, wymienioną w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Normę taką wypełniają również użytki rolne, których powierzchnia przekracza

50 ha. W protokole w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] zanotowano, że na [...] ha składało się m.in. [...] ha gruntów ornych, [...] ha łąk, [...] ha sadów, [...] ha ogrodów warzywnych. Z kolei w ewidencjach nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi o reformie rolnej - w zależności od dokumentu - grunty orne zajmują [...] ha, łąki [...] ha, sady i ogrody [...] ha.

Prowadzi to do wniosku, że zgodnie ze wskazanymi danymi majątek w [...] nadawał się do przejęcia na cele reformy rolnej, a zatem w przypadku ewentualnego wykazania związku funkcjonalnego między objętym postępowaniem administracyjnym zespołem dworsko-parkowym, a pozostałą częścią majątku, należałoby wówczas stwierdzić jego podpadanie pod działanie przepisów przywołanego dekretu PKWN

z dnia 6 września 1944 r.

Zgodnie z wnioskiem wszczynającym postępowanie w sprawie, w chwili przejęcia majątku na cele reformy rolnej, na obecnej działce nr [...], znajdował się zespół dworsko-parkowy. Obecnie na działce tej nie ma żadnych obiektów, a ona sama zagospodarowana jest rolniczo (pole uprawne), co potwierdza protokół z oględzin datowany na dzień 4 października 2017 r. Również z obecnego rejestru ewidencji gruntów wynika, że znajdują się na niej wyłącznie użytki orne.

Archiwalne zagospodarowanie działki pokazują zgromadzone w trakcie postępowania dokumenty: plan gruntów rozparcelowanych majątków Państwowego Banku Rolnego [...] i [...] z 15 listopada 1935 r.; szkic gruntów rozparcelowanego majątku Państwowego [...] w skali 1:4000, pozyskany z Archiwum Państwowego w [...] wraz z protokołem z dnia 19 czerwca 1950 r. oględzin obiektu (resztówki), pełny szkic gruntów rozparcelowanego Majątku Państwowego [...], datowany na dzień 27 grudnia 1946 r. oraz historyczna mapa przedwojenna, tj. mapa arkusza [...] Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1938 r., która dostępna jest na stronie internetowej: [...].

Na Planie gruntów rozparcelowanych majątków Państwowego Banku Rolnego [...] i [...] z dnia 15 listopada 1935 r., w miejscu obecnej działki

nr [...] znajdują się tereny oznaczone w legendzie jako ogrody i place zabudowane. Naniesione na nią zostały również obrysy kilku budynków, jednakże bez ich nazwana oraz określenia funkcji jaką spełniały. Teren ogrodów zaznaczony został w północno-zachodniej części działki nr [...] wraz z budynkiem uważanym za dwór. Plan obejmuje również działki graniczące, tj. nr [...] i nr [...], na których znajdują się grunty oznaczone jako ogrody.

Na szkicu gruntów rozparcelowanego majątku Państwowego [...] w skali 1:4000 oraz szkicu rozparcelowanego majątku Państwowego [...] z dnia

27 grudnia 1946 r., na miejscu obecnej działki nr [...] naniesiono wschodnią część parku (bez odwzorowania budynku dworu), zabudowania gospodarcze (odwzorowano kilka budynków bez ich oznaczenia) i grunty orne. Obszar oznaczony jako park zlokalizowano na działach nr [...] i nr [...].

Z kolei na historycznej mapie przedwojennej Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1938 r. dostrzec można, że na obecnej działce nr [...], zlokalizowane są podwórza gospodarcze i liczne budynki (w tym uznawany za dwór),

a na działkach nr [...] i nr [...], znajduje się obszar zadrzewiony.

Przywołane wyżej dokumenty wskazują, że na działce nr [...], znajdował się niewielki teren zadrzewiony (w którym zlokalizowano budynek dworu) oraz kilka zabudowań, które swoim rozmieszczeniem sugerują, że było to podwórze gospodarcze. Zaś na sąsiednich działkach, które nie są objęte postępowaniem administracyjnych,

tj. nr [...] i nr [...] - znajdował się teren zadrzewiony. Takie rozplanowanie potwierdził J. R., jeden z następców prawny byłych właścicieli, który brał udział

w oględzinach nieruchomości i - jak wynika ze sporządzonego protokołu z tej czynności - oświadczył, że na działkach nr [...] i nr [...], w chwili ich przejęcia na cele reformy rolnej znajdował się sad (według protokołu zdawczo-odbiorczego nieruchomości ziemskiej resztówki [...] z dnia 30 sierpnia 1949 r., w resztówce znajdowało się

[...], również w obecnym wypisie z rejestru gruntów wśród użytków znajduje się sad) oraz że zespół dworsko-parkowy zaczynał się przy granicy działki nr [...], w kierunku wschodnim (zabudowań gminy [...]). To samo potwierdzili również pozostali spadkobiercy w piśmie z dnia 26 października 2017 r.

Odnośnie zabudowań znajdujących się na spornej działce nr [...], protokół

w sprawie przejęcia majątku na cele reformy rolnej z dnia 29 września 1944 r., wymienia m.in. budynki: [...]. Protokół zdawczo-odbiorczy nieruchomości ziemskiej resztówki [...] z dnia 30 sierpnia 1949 r. wymienia dom [...]. Natomiast spisany

w dniu 19 czerwca 1950 r. protokół z oględzin obiektu (resztówki) wymienia budynki: [...].

Do akt sprawy załączone zostały również publikacje dotyczące majątku

w [...], które przesłane zostały przez wnioskodawców przy piśmie z dnia

26 października 2017 r.: " [...]" i " [...]", których autorem jest A. K. oraz "[...]", autorstwa I. G. A. K. opisuje w nim dwór oraz park. Zaznacza, że dwór był "duży i bez trudu mieszczący liczną rodzinę i częstych gości", obok zaś znajdował się park "z przewagą wielkich lip wokół rozległego trawnika", przez środek parku miał przebiegać żywopłot grabowy, a wzdłuż drogi do [...] biegła aleja klonowa. Podkreśla, że w parku znajdowało się boisko do siatkówki oraz górka. Z opisu wynika, że park miał charakter rekreacyjny (obszar ten znajduje się już poza działką objętą wnioskiem). Dla postępowania istotne jest, że w publikacji znajduje się potwierdzenie, że na terenie majątku znajdowała się [...].

O ile nie budzi wątpliwości, że budynki takie jak stajnia, stodoła czy chlewnia mają charakter typowo gospodarczy i są bezpośrednio związane z produkcją rolną,

co oznacza, że nadają się do przejęcia na cele reformy rolnej, to jednak należało wyjaśnić jaką funkcje pełnił budynek dworu i rządcówka (ta ostatnia wymieniona została w protokole z przejęcia majątku i protokole zdawczo- odbiorczym nieruchomości).

Do wniosku wszczynającego postępowanie w sprawie załączone zostały dwa oświadczenia: I. G. z dnia 29 listopada 2011 r. oraz A. J. z dnia 27 września 2012 r.

I. G. oświadczyła, że "gospodarstwo było prowadzone przez rządcę E. D., który mieszkał w rządcówce. Tam też było biuro, w którym załatwiał formalności związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego". Sam właściciel J. K. miał również swoje biuro w domu mieszkalnym, "do którego stale przyjeżdżali jacyś ludzie z zewnątrz w interesach". I. G. miała przebywać na dworze w [...] od 1941 r. do 1944 r., wraz z grupą uciekinierów przed działaniami wojennymi.

A. J. - który przebywał we dworze przez okres 1 roku w czasie wojny - oświadczył, że "gospodarstwo rolne prowadził rządca E. D., który miał biuro

w rządcówce", "rządcówka była mniej więcej w środku, między budynkami gospodarczymi. Mówiono, że kiedyś to właśnie był dwór, a po wybudowaniu dworu mieszkalnego w parku, stał się rządcówką do kierowania gospodarstwem.".

Minister wyjaśnił, że wprawdzie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego z jednej strony wprowadzają dużo swobody w zakresie pozyskiwania przez organ administracji informacji od tak zwanych osobowych źródeł informacji

(np. możliwość wezwania osoby do wzięcia udziału w czynnościach organu i złożenia wyjaśnień lub zeznań osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie), z drugiej jednakże strony wymagają, aby przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka odbywało się

z zachowaniem określonych wymogów, takich jak zawiadomienie stron z odpowiednim wyprzedzeniem o przeprowadzeniu tego dowodu i zapewnienie stronom swobodnego udziału w tej czynności oraz uprzedzenie świadka o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań (wyrok NSA z dnia 20 września 2016 r., sygn. akt II OSK 3123/14). Jest to o tyle istotne, że oświadczenia I. G.

i A. J. nie zawierały takiej klauzuli. Również dlatego, że wśród przesłuchanych świadków jest A. J., którego zeznania złożone bezpośrednio organowi różnią się od przedstawionego przez wnioskodawców jego oświadczenia

(w tym, w kwestii istnienia rządcówki i osoby zarządzającej majątkiem).

Wojewoda [...] w trakcie postępowania przeprowadził dowód

z przesłuchania świadków: C.L., K. P. i A. J.

C. L., wiedzę na temat spornego majątku posiada od swoich rodziców S. H. (pracowała w majątku w gospodarstwie) i S. H. (był stelmachem w majątku). Zeznała, że we dworze mieszkał właściciel z rodziną. W pobliżu dworu była [...]. W parku oprócz [...]. Wskazała, że na terenie zespołu dworsko-parkowego znajdowały się sady i ogrody warzywne. Poza tym nie pamięta kto zarządzał majątkiem i gdzie znajdowało się biuro majątku, w którym przechowywano dokumenty i dokonywano płatności.

K. P., urodzona w dniu [...] października 1923 r., bywała we dworze

"na zabawach" oraz pracowała kilka razy na roli. Zeznała, że nie pamięta kto mieszkał we dworze w 1939 r., natomiast w czasie II wojny światowej rezydowała rodzina K. Jej zdaniem w pobliżu dworu znajdowała się oficyna, czworaki, stodoła

i obora. Piętrowy dwór otoczony był drzewami. Od zachodniej części zespołu dworsko-parkowego był sad, a za nim chmiel. W sadzie były jabłonie, orzechy włoskie

i modrzewie. Zespół dworsko-parkowy nie był odgrodzony od części gospodarczej płotem. Ponadto wymieniła zatrudnione osoby (ich nazwiska i funkcje znajdują potwierdzenie w załączonym do protokołu w sprawie przejęcia majątku na cele reformy rolnej wykazie pracowników stałych majątku [...]). Świadek dodała, że zarządcą był E. D., który wypłacał pensje pracownikom i który mieszkał "we dworze

w pokoju". Ponadto nie wie gdzie znajdowało się biuro majątku, w którym przechowywano dokumenty i dokonywano płatności.

A. J., urodzony w dniu [...] sierpnia 1925 r., przez niemal 2 lata mieszkał w [...], a jego matka Z. J. była rodzoną siostrą J. K., właściciela majątku. Zeznał, że we dworze mieszkał J. K., podczas gdy E. K. bywała w nim rzadko. Ponadto "stale przebywał we dworze i rządził T. K. (syn J.)".W pobliżu zespołu dworsko-parkowego znajdowały się magazyny i stajnia. W zespole były aleje spacerowe i drzewa. Bliżej drogi znajdował się sad ze śliwkami, gruszami i jabłkami. Poza tym na terenie zespołu znajdowały się dwa ogrody warzywne. Sadem i ogrodem miała opiekować się E. K. przy pomocy K. K. (siostry ciotecznej świadka). Dwór był duży, częściowo piętrowy. W części gospodarczej znajdowały się: ogromny magazyn, stodoła, chlewnia, obora, kurnik i czworaki. Świadek również zeznał, że "w majątku był rządca T. K., J. K. często wyjeżdżał, więc rządca musiał często uzgadniać z właścicielem sprawy zarządu majątkiem (T. K. był absolwentem Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego)". Według świadka miał on mieszkać we dworze. Wspomniał również o E. D., który miał być karbowym. Biuro majątku, w którym przechowywano dokumenty i dokonywano płatności pracownikom rolnym znajdowało się we dworze u T. K. Zeznał także,

że w majątku nie było rządcówki.

Zdaniem organu drugiej instancji, zebrana w trakcie postępowania dokumentacja dowodzi, że zespół dworsko-parkowy w [...] pod względem przestrzennym

i funkcjonalnym nie stanowił wyodrębnionej od pozostałego gospodarstwa rolnego części.

Za tym, że budynek dworu był funkcjonalnie powiązany z nieruchomością ziemską przemawiają następujące okoliczności. Blisko i z każdej strony dworu były urządzone obiekty przydatne rolniczo. Po zachodniej stronie dworu oprócz parku, urządzony był sad i warzywniaki o łącznej powierzchni ok. 5-6 ha (taka powierzchnia opisana jest w protokole w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] oraz ewidencjach nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi o reformie). Znajdowało się tam 68 sztuk jabłoni, 3 grusze, 20 śliw, 23 czereśnie, 20 orzechów. Takie użytki i areał znacznie przekraczają owocowo-warzywne potrzeby rodziny.

Po drugiej stronie dworu, w jego najbliższym sąsiedztwie, znajdowały się obiekty typowo rolnicze, jak stajnia dla koni, chlewnia, obora czy stodoła, ale również domy robotników rolnych - czworaki, które ułatwiały bieżące funkcjonowanie gospodarstwa rolnego.

Szczególnie istotne znaczenie miało istnienie ośrodka zarządu folwarkiem na terenie spornej nieruchomości. Niektóre dokumenty wymieniają, że w majątku istniał budynek rządcówki (wymieniony został w protokole z przejęcia majątku i protokole zdawczo-odbiorczym nieruchomości), który miałby mieścić się w części gospodarczej, także znajdującej się na spornej działce nr [...]. Dodatkowo pojawia się nazwisko E. D., który wymieniony został jako zarządca w załączonym do protokołu

w sprawie przejęcia majątku na cele reformy rolnej wykazie pracowników stałych majątku [...]. Poza tym E. D. jako zarządcę mieszkającego

w rządcówce wskazała w przedłożonym przez wnioskodawców oświadczeniu I. G. Organ administracji stoi jednak na stanowisku, że administracja

i zarząd sprawowany był z dworu przez właściciela i jego syna. Uprzedzona

o odpowiedzialności karnej świadek, K. P. zeznała wprawdzie, że zarządcą był E. D., jednakże wskazała też, że była to osoba która wypłacała pensje pracownikom i która mieszkała "we dworze w pokoju". Natomiast A. J. zeznał, że na spornym terenie w ogóle nie było rządcówki, a majątkiem zarządzał T. K., syn właściciela, który swoje biuro miał we dworze i który "musiał często uzgadniać z właścicielem sprawy zarządu majątkiem". Znajduje to poniekąd potwierdzenie w załączonej do akt sprawy publikacji "[...]", która zawiera stwierdzenie, że "wspólnie z ojcem gospodarstwo udoskonalali dwaj synowie: A. i T., reszta w razie potrzeby pomagała z daleka. Tak było do wybuchu wojny". Zdaniem A. J., E. D. był jedynie karbowym, a więc osobą która nie sprawowała funkcji typowo administracyjnej w majątku. Minister zauważył,

że rządcówki wśród zabudowań nie wymienia protokół z dnia 19 czerwca 1950 r.

z oględzin obiektu (resztówki). Poza tym, jak zauważył organ pierwszej instancji, protokół z dnia 29 września 1944 r. w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] wskazuje że, zarząd nad majątkiem przejął J. K., który "zobowiązał się do ochrony wszelkiego mienia tego majątku, racjonalnego gospodarowania, prowadzenia rachunkowości i wykonywania świadczeń".

W związku z tym, że praktycznie wszystkie części zespołu dworsko-parkowego, stanowiły zorganizowaną całość, związane były w mniejszym lub większym stopniu

z nieruchomością ziemską, brak jest podstaw do uznania, że jakaś jej część

nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej w oparciu o przepisy dekretu PKWN

z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (wyrok NSA z dnia

26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1611/17, wyrok NSA z dnia 26 lutego 2019 r.,

sygn. akt 1 OSK 810/17).

Skargę na decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie wnieśli : B. R., J. R., K. R., P. K. działająca w imieniu własnym oraz w imieniu G. K. zarzucając jej:

naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na przeprowadzeniu postępowania wbrew regułom wynikającym z:

art. 7 kpa, art. 75 § 1 kpa, art. 76 § 1 i 3 kpa, art. 77 § 1 kpa, art. 80 kpa i art. 107 § 3 kpa poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego oraz braku wyciągnięcia logicznych wniosków

z każdego dowodu z osobna, jak i ze wszystkich łącznie, polegającego na:

bezpodstawnym przyjęciu za najistotniejsze w sprawie dowodów z zeznań świadków K. P. i A. J. oraz błędnym ustaleniu na ich podstawie, że administracja i zarząd majątkiem [...] sprawowane były z dworu przez właściciela J. K. i jego syna T., podczas gdy z zeznań K. P. nic takiego nie wynika, a zeznania A. J. w tym zakresie pozostają w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym w sprawie;

dowolnej, a nie swobodnej ocenie zeznań świadka A. J.

i dokonania na ich podstawie ustaleń przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy zeznania te są sprzeczne z wcześniejszym pisemnym oświadczeniem złożonym przez świadka na te same okoliczności i nie powinny zostać uznane za wiarygodne;

dowolnej, a nie swobodnej ocenie dowodu w postaci protokołu z oględzin obiektu (resztówki) z 19 czerwca 1950 r. i błędnego ustalenia na jego podstawie, że w dacie przejęcia majątki wśród zabudowań znajdujących się w majątku [...] przejętych nie było rządcówki stanowiącej biuro zarządcy, podczas gdy protokół ten dowodzi stanu majątku na czerwiec 1950 r. a nie na daty na które należy dokonywać ustaleń

w sprawie (1 września 1939 r. i wrzesień 1944 r.), a nadto w sprawie znajdują się dokumenty urzędowe w postaci protokołu z przejęcia majątku z 1944 r. i protokołu

z oględzin obiektu z 1949 r., które jednoznacznie wymieniają rządcówkę wśród zabudowań przejętego majątku;

dowolnej, a nie swobodnej ocenie dowodu w postaci protokołu z 29 września 1944 r. i błędnym ustaleniu na jego podstawie, że w dacie przejęcia zarząd majątkiem sprawował właściciel J. K., podczas gdy protokół ten zaświadcza,

że w w/w dacie zarząd majątkiem został dopiero powierzony właścicielowi J. K., zaś szereg innych dowodów zgromadzonych w sprawie wskazuje,

że do tego czasu zarząd majątkiem był sprawowany przez zarządcę E. D. prowadzącego biuro majątku w rządcówce;

bezpodstawnej odmowie uwzględnienia przy dokonywaniu ustaleń faktycznych pisemnego oświadczenia: I. G. z 29 listopada 2011 r.

i A. J. z 27 września 2012 r. z uwagi na fakt, że nie zostały one złożone przed organem i pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, a zatem nie stanowią dowodu z zeznań świadków, podczas gdy oświadczenia te należało dopuścić w sprawie jako dowody z dokumentów prywatnych, które na podstawie z art. 75 § 1 kpa mogą, a nawet powinny być uwzględnione

w ustaleniach faktycznych dokonanych przez organ;

bezpodstawnemu pominięciu przy dokonywaniu ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia dowodu z księgi hipotecznej [...], z której wynika, że do 1 lipca 1937 r. w majątku było prowadzone gospodarstwo rolne, a dwór pozostawał niezamieszkały, co dowodzi że obie części nieruchomości pozostawały od siebie niezależne;

dowolnej, a nie swobodnej ocenie dowodów z dokumentów urzędowych: protokołu z przejęcia majątku z 1944 r. z wykazem pracowników stałych majątku [...] oraz protokołu z oględzin obiektu z 1949 r. z których wynika, że do czasu przejęcia na cele reformy rolnej w majątku [...] pracował zarządca E. D. prowadzący biuro gospodarstwa w rządcówce i dokonanie przez organ odmiennych ustaleń faktycznych;

pominięcie przy dokonywaniu ustaleń i nieodniesienie się przez organ

do argumentów skarżących zawartych w odwołaniu z dnia 19 lipca 2019 r. wskazujących, że dworem i parkiem zarządzała E. K., która prowadziła

w dworze działalność kulturalno- społeczną, w tym teatr amatorski, koło gospodyń wiejskich i bibliotekę, a w konsekwencji że dwór nie był związany z gospodarstwem rolnym i pełnił wyłącznie rolę mieszkalną dla właścicieli i ich rozległej rodziny oraz wielu gości i rezydentów;

art. 7 i art. 77 kpa poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy,

a w konsekwencji naruszenie zasady praworządności ustanowionej w art. 6 kpa,

co z kolei doprowadziło do naruszenia zasady zaufania do organów administracji publicznej zawartej w art. 8 kpa;

art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez błędne utrzymanie w mocy decyzji organu

I instancji, w sytuacji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego i prawa materialnego i jako taka pozostawała wadliwa w stopniu nakazującym jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy;

a w konsekwencji:

naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez odmowę stwierdzenia, że zespół dworsko-parkowy wchodzący w skład majątku ziemskiego pn[...] obejmujący działkę nr [...] nie podpadał pod działanie w/w dekretu, w sytuacji, gdy prawidłowa ocena zebranego materiału dowodowego powinna doprowadzić Ministra do konstatacji, iż w/w majątek nie mógł podpadać pod przepisy ww. dekretu

W związku z powyższym skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2022 r. Sąd odrzucił skargę G. K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną,

z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.

Postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) – dalej: rozporządzenie wykonawcze. Powołany przepis rozporządzenia w dalszym ciągu może stanowić podstawę do orzekania przez właściwe organy o tym, czy nieruchomość lub jej część, podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (zob. uchwałę NSA z 10 stycznia 2011, I OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2/23).

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 10 stycznia 2011 r.,

I OPS 3/10, zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (Dz. U. z 1944 r. Nr 4, poz. 17) "Na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (...)". Przepis ten został zmieniony przez art. 1 ust. 5 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9). Zmiana polegała na wykreśleniu ze zdania pierwszego art. 2 ust. 1 wyrazów "o charakterze rolniczym". "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego [wyrażonym w powyższej uchwale], należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z tym dniem nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu, przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret zatem nie dotyczył nieruchomości, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Nie można również przyjąć, że z dniem 13 września 1944 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości o charakterze rolniczym, a z dniem 19 stycznia 1945 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Takie rozumowanie jest niedopuszczalne, gdyż prowadzi do wniosku, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał przeprowadzenie "dwóch reform rolnych" w zakresie pozyskania nieruchomości na cele reformy rolnej (...). Należy zatem dojść do wniosku, że zmiana dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegająca na skreśleniu wyrazów

"o charakterze rolniczym" w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze dekretu z dnia 6 września 1944 r., nie zmieniała istoty postanowień tego dekretu co do tego, jakie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r."

Sąd w niniejszej sprawie w całości powyższe stanowisko podziela.

Reasumując stwierdzić należy, że z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej (13 września 1944 r.) przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, przeznaczone na cele wskazane w art. 1

ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednak (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym.

W podobny sposób pojęcie "nieruchomości ziemskiej" zdefiniował po raz pierwszy Trybunał Konstytucyjny w uchwale z 19 września 1990 r., W 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). Według stanowiska TK pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomość ziemską, która jest lub może być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty. Z przepisów tych nie wynika natomiast, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające takiego charakteru. Uchwała ta znalazła aprobatę w orzecznictwie sądowym. Odwołują się do niej liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. uchwała Sądu Najwyższego z 27 września 1991 r., III CZP 90/91,

OSNC 1992/5/72; wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2003 r., III CKN 1492/00,

LEX nr 78867; wyrok NSA z 18 października 2005 r., OSK 1518/04, LEX nr 201351; wyrok NSA z 22 kwietnia 2004 r., OSK 46/04, ONSAiWSA 2004/1/20; wyrok NSA

z 8 czerwca 2001 r., IV SA 2724/98, LEX nr 75563).

Skarżący stawiają tezę, że zespół dworsko-parkowy o powierzchni 5,76 ha, wchodzący w skład majątku ziemskiego [...], zlokalizowany na działce nr [...], nie stanowił nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym i nie był funkcjonalnie powiązany z pozostałą częścią majątku ziemskiego. Twierdzą, że zarówno dwór jak i park, przynależne do zespołu, służyły bieżącym potrzebom rodziny, a pozostałe zabudowania typu czworaki, dwie obory, stajnia - znajdowały się poza zespołem dworsko – parkowym.

W ocenie Sądu tak stawianej tezy skarżący nie potrafili jednak udokumentować w trakcie postępowania administracyjnego. Zauważyć bowiem należy, że zgodnie

z § 6 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o reformie rolnej "Strona, ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. (1) pkt e), winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości

z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt." Tak więc przedstawienie dowodów na okoliczność obszaru użytków, których kwalifikacja mogłaby uzasadniać wyłączenie spod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu

o reformie rolnej, spoczywa głównie na stronie postępowania prowadzonego w trybie

§ 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r.

Tymczasem wnioskodawcy niniejszego postępowania nie przedstawili dowodów, które w sposób nie budzący wątpliwości wskazywałyby, że zespół dworsko-parkowy nie był powiązany funkcjonalnie z gospodarstwem rolnym. Z dowodów archiwalnych zgromadzonych przez organ administracji w żaden sposób nie można potwierdzić tezy skarżących, że zabudowania typu czworaki, dwie obory, stajnia i inne zabudowania gospodarcze – znajdowały się poza zespołem dworsko – parkowym. Szkice sytuacyjne znajdujące się w aktach administracyjnych wskazują, że zabudowania i park mogły wchodzić w skład zespołu. Wśród tych zabudowań protokół z 29 września 1944 r., wymienia m.in. budynki: dwór, rządcówka, czworak, ośmiorak, suszarnia chmielu, stajnia, obory, stodoła, parnik, kurnik, kuźnia, spichlerz. Protokół zdawczo-odbiorczy nieruchomości ziemskiej resztówki [...] z dnia 30 sierpnia 1949 r. wymienia dom mieszkalny, rządcówkę, kurnik, parnik, suszarnię chmielu i stajnię. Natomiast spisany

w dniu 19 czerwca 1950 r. protokół z oględzin obiektu (resztówki) wymienia budynki: dom, obora, kurnik, parnik, garaże, suszarnia, ośmiorak.

Do wniosku wszczynającego niniejsze postępowanie skarżący załączyli oświadczenia A. J. (k. 6 akt administracyjnych) i I. G., z których wynika, że biuro rządcy znajdowało się w rządcówce. Jednak A. J. przesłuchany przez organ I instancji w charakterze świadka zeznał po pouczeniu go o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, że na terenie majątku nie było rządcówki, a biuro mieściło się w dworze, skąd dokonywano płatności pracownikom rolnym. (k.383-387 akt administracyjnych). Również świadek K. P. nie wspomina podczas przesłuchania o istnieniu rządcówki, twierdząc, że zarządcą był E. D., który mieszkał we dworze, gdzie wypłacał pensje pracownikom (k.388-397 akt administracyjnych). Na istnienie rządcówki wskazują ww. protokoły z 1944 r. i 1949, ale już protokół z 1950 r. nie wymienia jej. W tej sytuacji zasadnie organ przyjął, że w związku z tym, że praktycznie wszystkie części zespołu dworsko-parkowego, stanowiły zorganizowaną całość, związane były w mniejszym lub większym stopniu z nieruchomością ziemską, brak jest podstaw do uznania, że jakaś jej część nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej w oparciu o przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W ocenie Sądu organ dokonał oceny zebranych w sprawie dowodów w ramach swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. i nie można mu zarzucić dowolności.

Skarżący zaś nie potrafili wykazać, że zabudowania gospodarcze pozostawały poza obszarem, który uznają za zespół dworsko – parkowy i wnoszą o uznanie, że nie podpadał on pod działanie przepisów o reformie rolnej. W takiej sytuacji nawet założenie, że sam dwór oraz część zajęta pod park, nie miały charakteru rolniczego,

to jednak nie pozwala na przyjęcie, że nie pozostawały w związku funkcjonalnym

z resztą majątku ziemskiego, skoro pozostawały w otoczeniu zabudowań (gospodarczych oraz służących pracownikom majątku) oraz sadu i warzywniaka, które ewidentnie służyły produkcji rolnej. Braku takiego otoczenia (gospodarczego

o charakterze rolniczym), które nie pozwalało na samodzielne funkcjonowanie dworu (chociażby w kwestii utrzymania i wyżywienia jego mieszkańców w okresie pobytu), skarżący nie byli w stanie zaprzeczyć, a więc nie wykazali tym samym braku związku funkcjonalnego z pozostałą częścią nieruchomości rolnej.

Podzielić należy zatem stanowisko organów obydwu instancji, że przedmiotowy zespół dworsko-parkowy podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej, jako że pozostawał w związku funkcjonalnym z pozostałą częścią majątku ziemskiego o charakterze rolniczym.

Zasadnie organ drugiej instancji uznał, że zebrana w trakcie postępowania dokumentacja dowodzi, że zespół dworsko-parkowy w [...] pod względem przestrzennym i funkcjonalnym nie stanowił wyodrębnionej od pozostałego gospodarstwa rolnego części. Za tym, że budynek dworu był funkcjonalnie powiązany

z nieruchomością ziemską przemawiają następujące okoliczności. Blisko i z każdej strony dworu były urządzone obiekty przydatne rolniczo. Po zachodniej stronie dworu oprócz parku, urządzony był sad i warzywniaki o łącznej powierzchni ok. 5-6 ha (taka powierzchnia opisana jest w protokole w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] oraz ewidencjach nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi

o reformie). Znajdowało się tam 68 sztuk jabłoni, 3 grusze, 20 śliw, 23 czereśnie,

20 orzechów. Takie użytki i areał znacznie przekraczają owocowo-warzywne potrzeby rodziny. Po drugiej stronie dworu, w jego najbliższym sąsiedztwie, znajdowały się obiekty typowo rolnicze, jak stajnia dla koni, obory czy stodoła, ale również domy robotników rolnych - czworaki, które ułatwiały bieżące funkcjonowanie gospodarstwa rolnego. Natomiast istnienia rządcówki, z której sprawowany był zarząd majątkiem zebrany materiał dowodowy nie potwierdził w sposób nie budzący wątpliwości, gdyż jak wskazano wyżej zgromadzone dowody są sprzeczne.

W tej sytuacji Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa procesowego jak i materialnego za bezzasadne.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.