Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1620/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 5 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 147/22 w sprawie ze skargi I. P. na postanowienie Wojewody Pomorskiego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od I. P. na rzecz Wojewody Pomorskiego kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 147/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę I. P. (skarżąca) na postanowienie Wojewody Pomorskiego z dnia [...] listopada 2021 r. w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

Sąd Wojewódzki orzekał w następującym stanie sprawy.

W dniu [...] grudnia 2018 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Starogardzie Gdańskim otrzymał informację o niewykonaniu obowiązkowych szczepień u dziecka skarżącej – W. P. W związku z tą informacją organ ten wniósł do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie przeciwko skarżącej administracyjnego postępowania egzekucyjnego na podstawie wystawionego tytułu wykonawczego z dnia [...] grudnia 2018 r., stosowanego w egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. Jako środek egzekucyjny wierzyciel wskazał grzywnę w celu przymuszenia.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r. Wojewoda Pomorski nałożył na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1.000 zł w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym i zakreślił zobowiązanemu termin 12 miesięcy na jej uiszczenie. Jednocześnie wezwał zobowiązanego do dobrowolnego wykonania obowiązku określonego w wyżej opisanym tytule wykonawczym z dnia [...] grudnia 2018 r. w terminie 12 miesięcy oraz ustalił opłatę za czynności egzekucyjne w wysokości 68 zł. W treści postanowienia wskazano nadto, że nieuiszczona grzywna zostanie ściągnięta w drodze egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. W dniu [...] września 2021 r. Wojewoda Pomorski wystawił tytuł wykonawczy stosowany w egzekucji należności pieniężnych i wniósł o wszczęcie egzekucji administracyjnej wobec zobowiązanej I. P. w związku z nieuiszczeniem nałożonej na nią grzywny. W dniu [...] września 2021 r. tytuł wykonawczy został przekazany Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Starogardzie Gdańskim.

W dniu [...] października 2021 r. do Urzędu Skarbowego w Starogardzie Gdańskim wpłynęło pismo skarżącej, reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, zatytułowane "zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej", w którym skarżąca podniosła, że nie jest zobowiązana do zapłaty nałożonej grzywny, co determinuje uznanie, że prowadzone postępowanie egzekucyjne winno być umorzone a dokonana czynność zajęcia rachunku bankowego uchylona. Podkreśliła, że nałożona przez Wojewodę sankcja ma swe źródło w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (dalej: u.z.z.ch.z.), które w ocenie zobowiązanej pozostają niezgodne z przepisami Konstytucji RP. W ocenie zobowiązanej nie może dochodzić do egzekwowania obowiązku o charakterze pieniężnym na podstawie przepisów prawa, które dotknięte są wskazaną wadą. Ich zastosowanie doprowadziło do naruszenia zasady państwa prawa – dostatecznej precyzyjności przepisów prawa (art. 2 Konstytucji RP) oraz prawa do prywatności i decydowania o swoim życiu osobistym (art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zobowiązana wskazała, że aktualnie przed Trybunałem Konstytucyjnym toczą się postępowania o stwierdzenie zgodności przytoczonych wyżej przepisów z Konstytucją RP (sprawy o sygn. akt SK 81/19, SK 126/20, SK 79/20 oraz SK 135/20).

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2021 r. Wojewoda Pomorski oddalił zarzut skarżącej w sprawie egzekucji administracyjnej w całości. Organ podkreślił między innymi, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w myśl którego obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy. Wskazał też na treść art. 95 § 3 ustawy z 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro i interes społeczny. W ocenie organu w realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania obowiązku nakazanego przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Skarżąca nie zgodziła się z tym rozstrzygnięciem i zaskarżyła je do WSA w Gdańsku, który wyrokiem z 2 czerwca 2022 r. skargę oddalił.

Sąd I instancji wskazał na istotny w sprawie fakt, że skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła zarzut związany z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym wystawionym przez Wojewodę Pomorskiego. Wskazany tytuł wykonawczy nie dotyczy bezpośrednio obowiązku o charakterze niepieniężnym – poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, lecz obowiązku o charakterze pieniężnym – nieuiszczonej w terminie grzywny w celu przymuszenia, nałożonej postanowieniem Wojewody Pomorskiego z dnia 6 lipca 2020 r. Oznacza to wprost, że skuteczność zarzutu nieistnienia tego właśnie obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) powiązać należy z sytuacją, kiedy nieistnienie obowiązku jest następstwem okoliczności, które nastąpiły po wydaniu tego tytułu. Zobowiązana podnosząc zarzut "nieistnienia obowiązku" (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) powinna zatem przedstawić dowody potwierdzające, że obowiązek nie istnieje, ponieważ nigdy nie powstał albo wprawdzie powstał, ale wygasł z powodu wykonania lub z innych przyczyn wynikających wprost z przepisów prawa, względnie z uwagi na wydanie aktu o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności aktu o nałożeniu obowiązku. Tymczasem skarżąca takich dowodów nie przedstawiła, a podnosząc określone zarzuty względem zaskarżonego postanowienia powołała się na nieistnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym - poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Co oczywiste, kwestionowanie nieistnienia obowiązku o charakterze niepieniężnym - wykonania szczepień ochronnych, nie może prowadzić do skutecznego zakwestionowania istnienia obowiązku o charakterze pieniężnym - zapłaty należności wynikającej z wydanego przez Wojewodę Pomorskiego postanowienia. Zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia zmierzało bowiem do wyegzekwowania wykonania obowiązku w postaci obowiązkowych szczepień ochronnych. Skarżąca wnosząc stosowny zarzut nie wskazała zaś innych okoliczności, z których wynikałoby, że obowiązek uiszczenia grzywny określony w ostatecznym postanowieniu Wojewody Pomorskiego z dnia [...] lipca 2020 r. nie obciąża już zobowiązanej. Wojewoda Pomorski w sposób zgodny z prawem oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej w całości, gdyż obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia istnieje pomimo tego, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia odnosi się w zasadniczej części poczynionych rozważań do obowiązku o charakterze niepieniężnym – poddania dziecka szczepieniom ochronnym. W ocenie Sądu jest to jednakże uchybienie, które nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy (w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).

Sąd I instancji podkreślił również, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym w ramach Narodowego Programu Szczepień Ochronnych. W myśl art. 17 ust. 1 tej ustawy, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 cyt. ustawy, minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Na podstawie tej delegacji, Minister Zdrowia wydał rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym ustalił wykaz (zakres) obowiązkowych szczepień ochronnych, ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym - jeśli chodzi o dzieci - w jakim okresie ich życia. Z tych wszystkich przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, a obowiązek ten jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia administracyjnego postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych WSA podkreślił, że konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ustrojodawca w art. 68 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Oznacza to, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zaskarżając go w całości i zarzucając mu, na podstawie przepisu art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z. poprzez zaliczenie Komunikatu GIS do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, że może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co skutkowało oddaleniem skargi;

2) przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.ch.z. w zw. z § 3 i § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (tekst jednolity - Dz. U. z 2018 r., poz. 753 ze zm.) poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje, z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek, jedynie podnosząc, że terminy realizacji obowiązku "są uwarunkowane zaleceniami, jakie definiuje Program w zależności od kalendarzowego wieku dziecka", co skutkowało oddaleniem skargi;

3) przepisów prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.), dalej: EKPCz oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia, co skutkowało oddaleniem skargi;

4) przepisów postępowania tj. art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 7, 8, 9 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie pogłębiający zaufania do organów administracyjnych i nie wyjaśniając w sposób wyczerpujący istotnych dla sprawy okoliczności związanych z wymagalnością obowiązku podania małoletnim poszczególnych dawek szczepionek.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od organu administracyjnego na jej rzecz zwrotu kosztów niniejszego postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie zrzekła się rozpoznania sprawy na rozprawie. Ponadto skarżąca wniosła o: 1) zwrócenie się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego co do zgodności art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i pkt 2 oraz ust. 11 u.z.z.ch.z. z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3 i art. 87 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim GIS ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy; 2) zwrócenie się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz) o wykładnię treści art. 8 ust. 1 EKPCz: czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 EKPCz, a także o zawieszenie postępowania do czasu wydania rozstrzygnięcia przez ETPCz.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącej na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego, jak również nie stwierdzono podstaw do zastosowania z urzędu art. 189 p.p.s.a. Skutkuje to ograniczeniem zakresu rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej do weryfikacji zarzutów kasacyjnych rozumianych jako skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. podstawy skargi kasacyjnej mogą zostać oparte na zarzutach: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Weryfikacja podniesionych w przedmiotowej sprawie zarzutów kasacyjnych doprowadziła Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, że podlegają one oddaleniu z przyczyn formalno-procesowych, bez dalszej oceny ich zasadności.

Na wstępie Sąd kasacyjny stwierdza, że sformułowane przez autora skargi kasacyjnej zarzuty – niezależnie od ich wadliwości konstrukcyjnej i treściowej – zostały odniesione do sprawy egzekucyjnej dotyczącej pierwotnego obowiązku niepieniężnego, podczas gdy wniesione do organu egzekucyjnego zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej dotyczyły egzekucji grzywny w celu przymuszenia do wykonania powyższego obowiązku. Strona skarżąca kasacyjnie zaskarżyła bowiem do kontrolowanego Sądu Wojewódzkiego postanowienie Wojewody Pomorskiego z dnia 24 listopada 2021 r. o oddaleniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych wynikających z wydanego na podstawie art. 119 w zw. z art. 121 i 122 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.) postanowienia w przedmiocie nałożenia na skarżącą kasacyjnie, jako podmiot zobowiązany, grzywny w celu przymuszenia do spełnienia, wynikającego bezpośrednio z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (u.z.z.ch.z.), obowiązku niepieniężnego w zakresie czynności poddania małoletniego syna, nad którym sprawuje prawną pieczę, obowiązkowym szczepieniom ochronnym, stosownie do treści art. 5 ust. 2 u.z.z.ch.z.

Zaskarżone postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia konkretyzuje środek egzekucyjny, kreując dodatkowy, wtórny i wykonawczy względem zasadniczego (pierwotnego) obowiązku niepieniężnego obowiązek o charakterze pieniężnym. Obowiązek uiszczenia grzywny w celu przymuszenia ma zatem charakter wtórny i akcesoryjny (zależny) względem obowiązku niepieniężnego, którego niewykonanie stanowi podstawę do zastosowania powyższego środka egzekucyjnego. Obowiązek ten ma ponadto charakter osobisty, co oznacza, że nie przechodzi na spadkobierców lub prawonabywców zobowiązanego (art. 124 § 2 u.p.e.a.), a zatem wygasa on wraz ze śmiercią lub ustaniem bytu prawnego zobowiązanego. Istnienie tego obowiązku jest również uzależnione od wykonania zasadniczego (bazowego) obowiązku o charakterze niepieniężnym, gdyż nałożone, a nieuiszczone lub nieściągnięte grzywny w celu przymuszenia podlegają umorzeniu, jeżeli obowiązek bazowy zostanie wykonany (art. 125 § 1 u.p.e.a.). Istnieje więc bezpośredni i instrumentalny związek między sprawą egzekucji grzywny w celu przymuszenia i sprawą egzekucji obowiązku niepieniężnego, dla którego realizacji grzywna ta stanowi środek egzekucyjny.

Z drugiej jednak strony sam ustawodawca wyraźnie postanowił, że nałożone w drodze postanowienia organu egzekucyjnego grzywny w celu przymuszenia, nieuiszczone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie egzekucji należności pieniężnych, określonym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 124 § 1 u.p.e.a.), co należy interpretować w ten sposób, że w zakresie przymusowego wykonania obowiązku uiszczenia egzekucyjnych grzywien przymuszających toczy się odrębna egzekucja, a zatem w sensie formalno-procesowym sprawa egzekucji administracyjnej tego rodzaju grzywien ma charakter odrębny. W konsekwencji wierzyciel zależnego obowiązku pieniężnego wynikającego z postanowienia o nałożeniu grzywny (por. art. 3 § 1 w zw. z art. 2 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) wystawia odrębny tytuł wykonawczy, który jest następnie kierowany z urzędu lub na podstawie wniosku wierzyciela do egzekucji administracyjnej. Jakkolwiek ogólna treść art. 122 § 3 u.p.e.a. może sugerować, że przedmiotem zarzutów lub zażalenia na postanowienie w sprawie rozpoznania zarzutów powinna być sprawa egzekucji bazowego obowiązku niepieniężnego, to jednak taka interpretacja byłaby błędna. Niezależnie bowiem od możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny zobowiązany jest także uprawniony do wniesienia zarzutów (zażalenia na postanowienie w sprawie zarzutów), w granicach czasowych wyznaczonych w ustawie (w aktualnym stanie prawnym – zob. art. 27 § 1 pkt 9 oraz art. 33 § 5 u.p.e.a.), dotyczących zarówno pierwotnego (bazowego) obowiązku niepieniężnego, jak i wtórnego obowiązku pieniężnego wynikającego z ostatecznego postanowienia o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku niepieniężnego.

Dokonanie oceny prawnej podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego wymaga jednak w przedmiotowej sprawie zauważenia, że autor złożonego środka prawnego zakwestionował w istocie brak podstawy normatywnej nałożenia obowiązku niepieniężnego, pomimo iż wniesione uprzednio i rozpoznane zaskarżonym do sądu administracyjnego pierwszej instancji postanowieniem zarzuty dotyczyły egzekucji obowiązku pieniężnego w postaci grzywny w celu przymuszenia do wykonania powyższego obowiązku niepieniężnego. W związku z tak postawionym przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzutem egzekucyjnym co do nieistnienia obowiązku niepieniężnego (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.) stwierdzonego tytułem wykonawczym nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r., wniesionym dopiero po doręczeniu tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] września 2021 r. wystawionego w związku z wydaniem ostatecznego postanowienia z dnia 6 lipca 2020 r. o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia do wykonania powyższego obowiązku niepieniężnego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zakwestionowanie w drodze zarzutów egzekucyjnych z dnia [...] października 2021 r. pierwotnego obowiązku niepieniężnego dopiero na etapie doręczenia tytułu wykonawczego dotyczącego wtórnego obowiązku pieniężnego wynikającego z ostatecznego postanowienia w przedmiocie nałożenia grzywny przymuszającej do wykonania obowiązku pierwotnego było bezskuteczne ze względu na upływ 7-dniowego terminu do wniesienia zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczącej obowiązku niepieniężnego. Zgodnie bowiem z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, w brzmieniu obowiązującym w dniu doręczenia tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] grudnia 2018 r., podmiot zobowiązany mógł wnieść do organu egzekucyjnego zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku niepieniężnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego tytułu ([...] lipca 2020 r.). Tymczasem wniesienie zarzutów dotyczących powyższego obowiązku nastąpiło dopiero z dniem [...] października 2021 r. W tej sytuacji, pomimo merytorycznego odniesienia się przez wierzyciela administracyjnego w postanowieniu o oddaleniu zarzutów egzekucyjnych oraz kontrolowanego Sądu Wojewódzkiego w zaskarżonym wyroku oddalającym skargę na powyższe postanowienie, do argumentów i twierdzeń strony skarżącej wnoszącej formalnie zarzuty co do egzekucji grzywny przymuszającej, a kwestionującej egzekwowany obowiązek niepieniężny, którego grzywna ta dotyczy, w postępowaniu ze skargi kasacyjnej od powyższego wyroku brak jest podstaw do merytorycznej oceny sformułowanych zarzutów kasacyjnych tożsamych w treści ze spóźnionymi zarzutami w sprawie egzekucji bazowego obowiązku niepieniężnego.

Wobec powyższych ustaleń Naczelny Sąd Administracyjny był zobowiązany do oddalenia a limine zarzutów naruszenia prawa materialnego i procesowego w zakresie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.ch.z., art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.ch.z. w zw. z § 3 i § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4 listopada 1950 r., art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 7, 8, 9 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.

Mając natomiast na uwadze obowiązek uwzględnienia przez NSA z urzędu orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie, nawet jeśli niekonstytucyjny przepis nie został wskazany w podstawach kasacyjnych (zob. uchwała NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 9/09), Sąd kasacyjny stwierdza, że wydany przez Trybunał wyrok z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, uznający, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, po pierwsze nie zakwestionował w sensie materialnym konstytucyjności obowiązku wprowadzenia powszechnego obowiązku szczepień ochronnych (zob. pkt 5 uzasadnienia prawnego wyroku TK: "Jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne jest zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku."), po drugie nie stanowi podstawy do podważenia ciągłości realizacji szczepień ochronnych co do wszystkich grup adresatów tego obowiązku, poza wyjątkiem dotyczącym podmiotu, którego skarga konstytucyjna została uwzględniona (zob. pkt 4 uzasadnienia prawnego wyroku TK). W wyroku tym zastosowano ponadto klauzulę odroczenia wejścia w życie skutku derogacyjnego (zgodnie z pkt. II sentencji w zw. z poz. 909 Dz.U. z 2023 r. z dnia 12 maja 2023 r. – do dnia 13 listopada 2023 r.), albowiem Trybunał "dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego, a określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej jest niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych." (pkt 5 uzasadnienia prawnego wyroku TK).

Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził ponadto podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego RP z pytaniem prawnym w zakresie wskazanym w skardze kasacyjnej przede wszystkim z tego powodu, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka funkcjonalna z art. 193 Konstytucji RP, to znaczy nie zachodzi bezpośredni związek między odpowiedzią Trybunału na powyższe pytanie a rozstrzygnięciem niniejszej sprawy ze skargi kasacyjnej. Nie zachodzą także podstawy do wystąpienia przez NSA jako sąd najwyższy w sprawach administracyjnych do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z wnioskiem o opinię doradczą w istotnych kwestiach dotyczących interpretacji lub stosowania praw i wolności zawartych w Konwencji i jej protokołach, albowiem Rzeczypospolita Polska nie ratyfikowała Protokołu nr 16 do Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W tym stanie rzeczy, uwzględniając całość podniesionej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 1 i art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych o oddaleniu skargi kasacyjnej (punkt pierwszy wyroku) oraz zasądzeniu od strony skarżącej kasacyjnie na rzecz skarżonego organu kwoty 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego (punkt drugi wyroku).