Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1093/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2023-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a i lit c
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2023 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 31 marca 2023 r. nr KO-301/4103/158/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 5 stycznia 2023 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 31 marca 2023 r. nr KO=301/4103/158/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Płocka z dnia 5 stycznia 2023 r. nr DŚR.4014.000529.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

Decyzją z dnia 5 stycznia 2023 r. nr DŚR.4014.000529.2023 Prezydent Miasta Płocka, odmówił przyznania I. M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką A.K.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji podał, że I. M. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, A. K., albowiem niepełnosprawność u A. K., zgodnie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., istnieje od [...].01.2019 r., tj. od [...] roku życia. Natomiast stosownie do art. 17 ust. Ib ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W toku postępowania organ ustalił, że wnioskodawczyni pozostawała w zatrudnieniu do dnia [...].05.2021 r. w [...]., obecnie, od [...].06.2022 r. pobiera zasiłek dla bezrobotnych z [...] w [...]. Wnioskodawczyni opiekuje się matką od śmierci taty – męża A. K., a od momentu pogorszenia się stanu zdrowia mamy w 2019 r. zwiększył się zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawną matką. Matka wnioskodawczyni całkowicie nie widzi na jedno oko, a drugie ma sprawne w 20-30%. Zdaniem organu z treści oświadczenia załączonego do wniosku oraz rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...].12.2022 r. jednoznacznie wynika, że matka wnioskodawczyni wymaga stałej i długotrwałej opieki innej osoby, a wnioskodawczyni jest jedyną osobą, która może opiekować się chorą matką. A. K. ma również syna i córkę, jednak z uwagi na pobyt poza granicami Polski nie są oni w stanie sprawować w należyty sposób opieki nad matką. Zdaniem organu I instancji wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia i nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej z uwagi na szeroki zakres sprawowanej opieki nad matką, a więc w niniejszej sprawie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawczynię a wykonywaną opieką nad matką. Jednak w ocenie organu w przedmiotowej sprawie wystąpiła także negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, tj. moment powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, która u matki wnioskodawczyni powstała w [...] roku jej życia.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła I. M.

Kolegium rozpatrując sprawę wskazało, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390). Zgodnie z art. 17 ust. 1 powołanego artykułu wskazano, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

5) jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności . albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. Ib ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z cytowanych przepisów wynika, że przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.

Z zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że A. K. - osoba wymagająca opieki, urodzona w dniu [...] czerwca 1947 r. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. znak: [...] została zaliczona do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia [...].12.2023 r. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność istnieje od [...].01.2019 r., zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].11.2020 r. Wobec tego nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka dotycząca sytuacji osoby wymagającej opieki. Na odwołującej - córce A. K., zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki.

W toku postępowania pierwszoinstancyjnego organ odebrał od odwołującej oświadczenia ([...].12.2022 r. i [...].01.2023 r.) oraz przeprowadzono z odwołującą wywiad środowiskowy ([...].12.2022 r.), w których wskazano, że odwołująca świadczy opiekę oraz pomoc niepełnosprawnej w stopniu znacznym matce. Matka odwołującej mieszka w [...] przy ul. [...], a odwołująca mieszka wraz z 17-letnią córką przy ul. [...] w [...]. Odwołująca od godz. 7 do godz. 22 przebywa u matki, pomaga jej w codziennej toalecie, ubieraniu, podaje matce leki, przygotowuje posiłki, przy odpowiedniej pogodzie wychodzi z matką na spacer, czyta jej książki, sprząta mieszkanie, pierze, robi zakupy, opłaty mieszkaniowe. Matka odwołującej nie widzi na jedno oko w ogóle, a na drugie jedynie w 20-30%. Po mieszkaniu porusza się "na pamięć", a poza mieszkaniem jedynie przy pomocy osoby drugiej. Na noc matka odwołującej zostaje sama, jest w stanie poradzić sobie z dotarciem do toalety, ponieważ zna swoje mieszkanie. Odwołująca oświadczyła, że nie może podjąć żadnego zatrudnienia, ani żadnej pracy zarobkowej, nawet na pół etatu, gdyż większą część dnia poświęca matce. Od śmierci ojca (2007 roku) jest jedyną osobą, która opiekuje się matką, ponieważ jej brat oraz siostra mieszkają na stałe i pracują w [...]. W oświadczeniu z dnia 6 grudnia 2022 r. odwołująca stwierdziła, że obecnie nadal pobiera zasiłek dla bezrobotnych.

Organ I instancji uzasadniając odmowę przyznania odwołującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazał, że nie została spełniona w niniejszej sprawie przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem niepełnosprawność u matki odwołującej istnieje od [...] roku jej życia. Zdaniem Kolegium wskazana przez organ I instancji przyczyna odmowy przyznania odwołującej wnioskowanego świadczenia jest chybiona, skoro Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, który wszedł w życie 23 października 2014 r., orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jednocześnie organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zupełnie pominął kwestię pobierania przez odwołującą zasiłku dla bezrobotnych, przy czym miał wiedzę, że odwołująca od 2 czerwca 2022 r. otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, co potwierdza wprost wygenerowany przez organ I instancji w dniu [...].10.2022 r. raport świadczeń pobranych przez odwołującą z MUP oraz oświadczenie odwołującej z dnia [...].12.2022 r., iż obecnie nadal pobiera zasiłek dla bezrobotnych.

W ocenie Kolegium przeszkodę do uzyskania przez odwołującą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi właśnie okoliczność pobierania przez odwołującą zasiłku dla bezrobotnych. Kolegium, stosownie do art. 136 § 1 k.p.a., przeprowadziło dodatkowe postępowanie uzupełniające, w ramach którego przesłuchało odwołującą w charakterze strony. Odwołująca - pouczona o treści art. 233 § 1 k.k. i o prawie odmowy udzielenia odpowiedzi na pytania (art. 86 w zw. z art. 83 § 2 k.p.a.) - zeznała (protokół z dnia [...] lutego 2023 r.), że mieszka w mieszkaniu własnościowym przy ul. [...] [...] m [...] w [...], stanowiącym jej odrębną własność, wraz z 17-letnią córką, A. M. (uczennicą III klasy liceum) oraz mężem, B. M. Wszyscy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Odwołująca podała, że źródłem utrzymania rodziny jest jej zasiłek dla bezrobotnych w kwocie [...] zł, który ma przyznany do 2 czerwca 2023 r., dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł, świadczenie 500+ oraz zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł. Odwołująca stwierdziła, że mama mieszka w mieszkaniu komunalnym w [...] przy ul. [...], utrzymuje się z emerytury w wysokości około [...] zł wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Ponadto odwołująca zeznała, że mama oprócz niej ma jeszcze córkę B. K. (która ma [...] lat, dokładnie odwołująca nie pamięta), mieszka w [...] i tam pracuje oraz syna J. K. ([...] lat), który mieszka na stałe w [...] i pracuje. Odwołująca zeznała, że jej rodzeństwo nie legitymuje się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie pomaga ani w opiece nad mamą, ani finansowo. Odwiedzają mamę raz w roku, gdy przyjeżdżają na Święta Bożego Narodzenia. Odwołująca zeznała również, że jej mama od 2019 roku ma problemy z oczami, a pierwszym objawem była zaćma. Operację usunięcia zaćmy mama przeszła w 2020 lub 2021 roku. W 2019 roku stwierdzono także u mamy odklejenie siatkówki w prawym oku, lecz schorzenie to jest nieoperacyjne, natomiast na lewe oko mama widzi w 20 - 30%. Odwołująca podała, że mama miała także stwierdzone szmery w sercu, w związku z czym na stałe przyjmowała lek, który teraz zażywa tylko doraźnie, w razie pogorszenia stanu zdrowia. Obecnie na stałe mama stosuje krople do oczu trzy razy dziennie i lek od nadciśnienia dwa razy dziennie: rano i wieczorem, a czasami - w razie skoku ciśnienia - przyjmuje ten lek trzy razy dziennie. Odwołująca stwierdziła, że mama jest pod opieką lekarza rodzinnego, wizyty odbywają się średnio co 2 - 3 miesiące celem przedłużenia recept i skontrolowania stanu zdrowia mamy, wówczas odwołująca idzie z mamą do lekarza. Jeśli zaś potrzebne są tylko leki, to odwołująca idzie sama po receptę. Poza tym mama jest pod opieką lekarza okulisty i lekarza okulisty - specjalisty z zakresu siatkówki oka. U okulisty wizyty odbywają się średnio raz w roku, natomiast w poradni siatkówki oka wizyty są co 3 miesiące. Odwołująca podała także, że mama w tym roku nie miała jeszcze podanego zastrzyku do oka, ale średnio zastrzyk ten miała podawany co 2 tygodnie, zaś w marcu będzie miała wykonane badanie CT oka. Odwołująca zeznała, że mama jest osobą chodzącą, nie jest pampersowana, sama ubiera się, myje się, a odwołująca pomaga mamie przy kąpieli. Samodzielnie korzysta z toalety, ale zdarzają się dni, że odwołująca pomaga mamie w tej czynności. Samodzielnie także spożywa posiłki, które przygotowuje odwołująca. Również leki mama dawkuje sobie sama, a jeśli odwołująca jest u mamy, to ona dawkuje mamie leki. Natomiast krople do oczu zakrapia mamie odwołująca. Odwołująca zeznała, że jeśli mama ma gorszy dzień, to pomaga mamie w toalecie, ale ogólnie mama jest samodzielna. Ponadto odwołująca sprząta mieszkanie, robi zakupy, opłaca rachunki, kontaktuje się z lekarzami, wychodzi z mamą na spacery, czyta mamie książkę lub gazetę. Nadto odwołująca zeznała, że w 1992 r. ukończyła liceum ogólnokształcące i od razu po ukończeniu szkoły podjęła pracę w banku, gdzie pracowała 21 lat. W 2010 r. została zwolniona ze względu na redukcję etatów. Od 2010 r. do 2016 r. zajmowała się prowadzeniem domu, zaś w okresie 2016 - 2018 pracowała w firmach prywatnych. W grudniu 2018 r. została zwolniona z pracy z uwagi na redukcje etatów. Następnie do września 2020 r. zajmowała się prowadzeniem domu, a od września 2020 r. podjęła pracę w [...] w [...], gdzie pracowała do 31 maja 2021 r. jako kontroler jakości. Umowa zawarta była na czas określony. Odwołująca zeznała, że stosunek pracy uległ rozwiązaniu z upływem czasu, na jaki została zawarta umowa, a wpływ na to - zdaniem odwołującej - miała jej choroba, przebywała na zwolnieniach lekarskich od neurologa, a później od psychiatry. Odwołująca podała, że od 3 marca 2021 r. do 5 sierpnia 2021 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, a następnie przez 9 miesięcy przebywała na świadczeniu rehabilitacyjnym. Odwołująca zeznała, że 2 czerwca 2022 r. zarejestrowała się w Miejskim Urzędzie Pracy w [...]. Obecnie jest osobą bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych. Odwołująca zeznała, że pierwszy zasiłek dla bezrobotnych został jej wypłacony w lipcu 2022 r. Odwołująca zeznała również, że nie otrzymała żadnej propozycji pracy od doradcy zawodowego z Urzędu Pracy. Stwierdziła, że szukała pracy także na własną rękę, składała CV, była na 5 spotkaniach z potencjalnymi pracodawcami, ale niestety nie otrzymała ofert pracy. Odwołująca stwierdziła, że w [...] jest bardzo trudno znaleźć pracę, co trzy miesiące ma rozmowy z doradcą z Urzędu Pracy, ale - tak jak wcześniej powiedziała - nie otrzymała żadnej oferty pracy. Ponadto doradca poradził jej, żeby zarejestrowała się na internetowych portalach oferujących pracę i odwołująca korzysta z tej propozycji, wysyła CV, ale jak do tej pory bez oczekiwanego skutku.

Z powyższego wynika, że odwołująca posiada obecnie zarówno status osoby bezrobotnej, jak również ma ustalone prawo do zasiłku dla bezrobotnych. O ile przepis art. 17 ust. 6 ustawy stanowi, iż zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, to jednak fakt pobierania z tego tytułu zasiłku dla bezrobotnych wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Uzyskiwany przez odwołującą zasiłek dla bezrobotnych stanowi bowiem swoiste "wynagrodzenie", a świadczenie przysługuje tylko w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź w przypadku jego niepodejmowania. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15 (LEX nr 2290843) prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje wymienionym w tym przepisie podmiotom z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Chodzi więc o to, że osoby, które z uwagi na konieczność sprawowania opieki nie mogą wykonywać pracy i muszą zrezygnować z zatrudnienia będą mogły otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, które choć częściowo zrekompensuje im straty finansowe, jakie ponoszą w związku z rezygnacją z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Cechą wspólną osób, które w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają otrzymać wsparcie w postaci świadczenia pielęgnacyjnego jest to, że nie uzyskują one żadnych dochodów decydując się na sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Dlatego nie powinny z niego korzystać osoby, które wprawdzie nie wykonują pracy, lecz mimo to osiągają dochody z innych źródeł (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 07.05.2014 r. sygn. akt IV SA/Po 1279/13, LEX nr 1465922). Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu (w tym przypadku - z tytułu zasiłku dla bezrobotnych) powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest zatem możliwy zbieg obu tych świadczeń albo ich wzajemna kompensata (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 01.10.2020 r. sygn. akt III SA/Gd 720/20, LEX nr 3075630).

Reasumując, Kolegium wskazało, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem - co trzeba podkreślić - zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba sprawująca opiekę. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Pobierany przez odwołującą zasiłek dla bezrobotnych jest uzyskiwanym przez odwołującą dochodem, a świadczenie przysługuje tylko w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź w przypadku jego niepodejmowania. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych przez odwołującą dochodów, a to w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

Ponadto, zdaniem Kolegium, z ustalonego stanu faktycznego wynika, że sprawowana przez odwołującą opieka nad matką, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w wyżej powołanym przepisie art. 17 ust. 1 ustawy. Wprawdzie matka odwołującej posiada znaczny stopień niepełnosprawności i jest niesamodzielna w pewnych sferach życia, a odwołująca wspiera swoją matkę w codziennym funkcjonowaniu i otacza swoją opieką, jednak częstotliwość wykonywanych czynności opiekuńczych nie wiąże się z koniecznością całkowitej rezygnacji z zatrudnienia czy też uniemożliwia podjęcia pracy w ograniczonym jej wymiarze. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że z art. 17 ust. 1 tej ustawy wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długotrwała i musi mieć związek ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji osoby pozostającej pod opieką. Określenia te jednoznacznie wskazują, że nie może to być opieka świadczona nieregularnie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby (por. wyroki NSA: z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, LEX nr 2240790; z dnia 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20, LEX nr 3088207). Okoliczności sprawy wskazywać muszą więc na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne). Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej (ciągłej) lub długotrwałej, taki związek przyczynowo- skutkowy nie istnieje. Tymczasem świadczona przez odwołującą opieka nad matką nie ma charakteru ciągłego, sprawowana jest o określonych porach. Jak odwołująca zeznała pomaga, mamie przy kąpieli, dawkuje - jeśli przebywa u mamy - leki, zakrapia krople do oczu, przygotowuje posiłki, czyta mamie książki lub gazety, wychodzi z mamą na spacer, sprząta, robi zakupy, opłaty, wykupuje leki. Zdaniem Kolegium przedstawiony wykaz czynności opiekuńczych odnosi się do szeroko rozumianych tzw. czynności dnia codziennego. Takie obowiązki opiekuńcze, nie mogą być postrzegane i uznawane za czynności wymagające stałej, całodobowej dyspozycyjności odwołującej, warunkującej przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego. Opisane czynności przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków, leków - tym bardziej, że matka odwołującej sama dawkuje sobie leki, gdy odwołującej nie ma u matki) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej. Również zapewnienie wizyt lekarskich nie wymaga od odwołującej zaprzestania aktywności. Z zeznań odwołującej wynika, że wizyty lekarskie u okulisty odbywają się średnio raz w roku, u lekarza rodzinnego - co 2 - 3 miesiące, zaś u lekarza okulisty specjalisty z zakresu siatkówki oka co 3 miesiące. Co także istotne w niniejszej sprawie, matka odwołującej nie jest osobą leżącą, nie jest pampersowana, samodzielnie załatwia potrzeby fizjologiczne. Posiłki także spożywa samodzielnie. Natomiast czynności polegające na gotowaniu, sprzątaniu, praniu, robieniu zakupów, opłat to zwykłe codzienne czynności, jakie wykonuje się zazwyczaj w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy członkowie rodzin pracują i to w pełnym wymiarze czasu pracy i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Wiele osób wykonuje takie czynności, chociażby rodzice w stosunku do małoletnich dzieci przed zaprowadzeniem ich do żłobka czy przedszkola i nie uniemożliwia im to podejmowania zatrudnienia. W ocenie Kolegium zakres deklarowanych przez odwołującą czynności opiekuńczych względem matki, obiektywny czas i sposób ich wykonywania przez odwołującą nie wymagają ciągłej (całodziennej) obecności odwołującej, tym bardziej, że matka odwołującej sama zostaje w domu. Odwołująca - jak oświadczyła w dniu 6 grudnia 2022 r. - obiad podaje mamie około godz. 13.30 - 14. Po obiedzie idzie do swojego domu, a do mamy wraca około godz. 17.30. Ponadto matka odwołującej sama zostaje na noc. Jak oświadczyła odwołująca, jeśli mama ma potrzebę, to jest w stanie poradzić sobie sama z dotarciem do toalety, ponieważ zna swoje mieszkanie. Odwołująca nocuje u matki, jeśli matka gorzej się czuje.

Zdaniem Kolegium z uwagi na zakres opieki sprawowanej przez odwołującą nad niepełnosprawną matką, nie można przyjąć, aby zachodził ścisły i bezpośredni związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia a zakresem sprawowanej przez odwołującą opieki. Równie istotne jest także to, że odwołująca nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z opieką nad matką, skoro stosunek pracy uległ rozwiązaniu z upływem czasu na jaki umowa została zawarta, a jak zeznała odwołująca, wpływ na to miała jej choroba i przebywanie na zwolnieniach lekarskich, początkowo od neurologa, a później od psychiatry. Nie ma również w okolicznościach niniejszej sprawy wątpliwości, że odwołująca nie podejmuje zatrudnienia nie wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, lecz z uwagi na trudności w znalezieniu pracy. Odwołująca zeznała bowiem, że nie otrzymała od doradcy zawodowego z Urzędu Pracy żadnej propozycji pracy. Szuka pracy także na własną rękę, składa CV, była na 5 spotkaniach z potencjalnymi pracodawcami, ale niestety nie otrzymała ofert pracy. Odwołująca stwierdziła, również, że w [...] jest bardzo trudno znaleźć pracę, co trzy miesiące ma rozmowy z doradcą z Urzędu Pracy, ale nie otrzymała żadnej oferty pracy. Skorzystała również z propozycji doradcy z Urzędu Pracy i zarejestrowała się na internetowych portalach oferujących pracę, wysyła CV, ale jak do tej pory bez oczekiwanego rezultatu. Natomiast w orzecznictwie wskazuje się, że rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie muszą być spowodowane tylko i wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. Opieka sprawowana nad bliską osobą musi w sposób oczywisty stanowić wyłączną przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, albowiem świadczenie to ma zrekompensować osobie sprawującej opiekę utratę dotychczas uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

W świetle wskazanych okoliczności odwołującej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia czy też rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy zarobkowej w jakimkolwiek wymiarze. Taka zaś sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie występuje. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako "wynagrodzenie" za świadczenie pomocy przez córkę swojej matce, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku uwzględnienia wniosku odwołującej.

Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła I. M. zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na treść decyzji, tj.:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych polegające na naruszeniu prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności wobec całkowicie błędnego przyjęcia braku istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką w świetle orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a poprzez błędną wykładnię polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyjęciu, że faktyczne sprawowanie opieki przez córkę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia, nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy ustawy pozwalają organowi na ustalenie możliwości formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osoby zobowiązane, a przez to wkroczenie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego,

2. naruszenie przepisów prawa procesowego mających wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 77 par. 1, art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez córkę i realnych możliwości sprawowania jej przez córkę na niepełnosprawną matką w zakresie wymaganym stanem zdrowia matki.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za zasadną.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W niniejszej sprawie bezsporna pozostaje okoliczność, że skarżąca sprawuje rzeczywistą opiekę nad niepełnosprawną matką, która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezspornym jest również, że z uwagi na stan zdrowia matka skarżącej wymaga stałej opieki osoby trzeciej oraz pomocy w codziennym funkcjonowaniu.

Kolegium uznało jednak , że nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia. W treści zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, w związku z niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia od czerwca 2021 r.

Podnieść należy, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten określa jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne. Nie tylko rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia. Spełnienie tej przesłanki następuje także wówczas, jeżeli wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w zawiązku z koniecznością sprawowania opieki, przy czym cytowany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej. Okoliczność, że skarżąca nie była aktywna zawodowo przez kilka miesięcy przed złożeniem wniosku, nie wyklucza zatem, co do zasady, przyznania świadczenia w związku z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., III SA/Gd 35/22, CBOSA).

Wystąpienie drugiej z przesłanek - niepodejmowanie zatrudnienia w celu sprawowania opieki, jest okolicznością wystarczającą do spełnienia przesłanki przyznania świadczenia, wymaganej przez normę art. 17 ust. 1 ustawy. Podkreślić należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, w którym jej matka legitymowała się orzeczeniem o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca sprawuje obecnie nad matką opiekę, której zakres wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. W sprawie została zatem spełniona przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską.

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Oznacza to, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia oraz czy istnieje opisany wyżej związek przyczynowo - skutkowego.

Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organ II instancji dotycząca sprawowanej przez skarżącą opieki i braku związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy niepełnosprawnej w stopniu znacznym matce jest nieprawidłowa.

Z akt sprawy wynika, że wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącą z uwagi na niepełnosprawność matki potwierdzoną stosownym orzeczeniem, w którym wskazano na jej znaczny stopnień, a okoliczność ta została uznana za niepodważalną. Ocena stanu zdrowia i sprawności matki skarżącej nastąpiła przed złożeniem wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia, co nie wyklucza ziszczenia się przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w dacie złożenia wniosku przez skarżącą.

Stosownie do treści przepisu art. 3 pkt 21 u.ś.r. znaczny stopień niepełnosprawności oznacza:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U z 2021 r., poz. 573), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji. W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie wydane na podstawie art. 6c ust. 9 ustawy o rehabilitacji rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał, że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3. Przy dokonywaniu ustaleń orzeczniczych uwzględniono więc m.in. sprawność psychofizyczną organizmu w zakresie zdolności do samodzielnego zaspakajania podstawowych potrzeb życiowych, konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspakajaniu podstawowych potrzeb życiowych.

Należy więc uznać, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (tak wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zarówno organy, jak i Sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności.

Treść orzeczenia o niepełnosprawności determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 tej ustawy, zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. zob. wyroki NSA z dnia 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 1334/21 oraz z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2201/15, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Równie istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że matka skarżącej nie widzi na jedno oko, a drugie ma sprawne w 20-30 %, a skarżąca zajmuje się niepełnosprawną matką, pomaga jej w codziennych czynnościach życiowych.

W ocenie Sądu, w świetle tych okoliczności nie sposób w sposób jednoznaczny stwierdzić, że brak jest związku pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia, jak i niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad matką.

Wskazać przy tym należy, że organ nie przedstawił żadnych przekonywujących argumentów przemawiających za możliwością pogodzenia niezbędnej opieki nad matką z określonym zajęciem zarobkowym. Już tylko fakt znacznie ograniczonej, potwierdzonej przez właściwy organ, możliwości matki skarżącej do samodzielnej egzystencji, spowodowany obciążającym ją poważnym schorzeniem, wyznacza zakres niezbędnej pomocy innej osoby, którą wypełniają czynności opiekuńcze i inne czynności życia codziennego wykonywane przez skarżącą, których niezbędności nie zdołały poważyć organy. Wszystkie wskazane czynności są konieczne, aby zapewnić osobie ograniczonej w możliwościach samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do wieku i stopnia niepełnosprawności. Z zakresu tych czynności nie można wykluczyć zwykłych czynności życia codziennego, takich jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, którym osoba o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może sprostać ze względu na swoje ograniczenia zdrowotne.

Zauważyć także należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania. (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym. Okoliczności powyższe muszą niewątpliwie być uwzględniane również w sytuacji przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do przyjęcia, że stała lub długotrwała opieka jest konieczna, tylko zmiana tego orzeczenia we właściwym trybie przez odpowiednie organy pozwala na odmienną ocenę (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 21 czerwca 2022 r., II SA/Po 20/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy przy tym uwzględnić, że czynności opiekuńcze świadczone osobie niepełnosprawnej w stopniu znacznym, ze znacznie ograniczonymi możliwościami samodzielnej egzystencji, wymagają większej niż przeciętnie intensyfikacji i systematyczności, gdyż ich podmiotem jest osoba niepełnosprawna, cierpiąca na przewlekłe, pogłębiające się schorzenia i wymagająca specjalistycznego leczenia. Nie można bagatelizować również faktu, że oprócz czynności stricte pielęgnacyjnych skarżąca pozostaje w ciągłej gotowości do świadczenia pomocy i opieki, w tym wsparcia emocjonalnego. Ponadto, nie można wykluczyć z czynności opiekuńczych, wyręczania osoby bliskiej od jej normalnych, codziennych obowiązków rodzinnych i życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, co stanowi przejaw opieki nad nią. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 10 czerwca 2021 r., III SA/Gd 319/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazuje wyraźnie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niedopuszczalne jest wprowadzanie przez organy administracyjne dodatkowych negatywnych przesłanek przyznania świadczenia (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 21 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 504/21, LEX nr 3209641, WSA w Rzeszowie z 6 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Rz 1781/21, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organy zobligowane były wyłącznie do zbadania okoliczności odnoszących się do rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą oraz związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżąca.

Przy czym za osobę niepodejmującą zatrudnienia lub pracy zarobkowej lub rezygnującą z zatrudnienia lub pracy zarobkowej należy również uznać osobę bezrobotną, która nie podejmuje zatrudnienia, co wynika z treści art. 17 ust. 6 u.ś.r. Podkreślić należy, że z ustawowej definicji terminu "bezrobotny", uregulowanej w ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 690), wynika, iż jedną z przesłanek uzyskania statusu osoby bezrobotnej jest pozostawanie w zdolności i gotowości do podjęcia zatrudnienia (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy). Uznać zatem należy, że składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osoba bezrobotna de facto rezygnuje z gotowości do podjęcia zatrudnienia. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że uregulowanie zawarte w art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. j ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy definiując pojęcie bezrobotnego wskazuje dodatkowo, że jest to osoba, która - przy spełnieniu innych warunków - nie pobiera na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania. Z powyższych regulacji wynika zatem, że to nie status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych ma wpływ na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ale uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej.

Tym samym Sąd w składzie niniejszym w pełni podziela, na gruncie rozpoznawanej sprawy, prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że posiadanie statusu bezrobotnego z prawem do zasiłku dla bezrobotnych nie wyłącza wnioskodawcy z kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast z punktu widzenia statusu bezrobotnego, na gruncie ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, dopiero przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powoduje utratę statusu osoby bezrobotnej, a w konsekwencji także i prawa do zasiłku dla bezrobotnych (vide: np. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 1120/20, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 5 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 913/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W konsekwencji uznać należy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Naruszenie to dotyczy błędnej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych określających przesłanki przyznania osobom bliskim dla osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności tj. art. 17 ust. 1. Organ II instancji niewłaściwie ocenił, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jaką jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, związku tej okoliczności z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką w takim zakresie, w jakim świadczy ją skarżąca dopuszczając się tym samym naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Dodać należy, że organ I instancji uzasadniając odmowę przyznania odwołującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazał, że nie została spełniona w niniejszej sprawie przesłanka z art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem niepełnosprawność u matki odwołującej istnieje od [...] roku jej życia. Prawidłowo Kolegium uznało, że wskazana przez organ I instancji przyczyna odmowy przyznania odwołującej wnioskowanego świadczenia jest chybiona, skoro Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, który wszedł w życie 23 października 2014 r., orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie związany oceną prawną i wskazaniami zawartymi w niniejszym uzasadnieniu (art. 153 p.p.s.a.).