Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 137/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Burmistrz Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 101
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy W. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy W. a Burmistrzem Miasta R. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A.J. o umieszczenie w domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Burmistrza Miasta R. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy Wiśniewo (woj. mazowieckie) wniósł o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy W. a Burmistrzem Miasta R. przez wskazanie Burmistrza Miasta R. jako organu właściwego do załatwienia sprawy o skierowanie i umieszczenie A.J. w domu pomocy społecznej.

Organ wyjaśnił, że wnioskiem z 5 grudnia 2022 A.J., zam. w R., ul. [...] (adres zamieszkania wskazany przez wnioskodawcę w podaniu) zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. o skierowanie go i umieszczenie w domu pomocy społecznej. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. wszczął postępowanie administracyjne, a następnie pismem z 4 maja 2023 r. przekazał sprawę do załatwienia według właściwości Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w W. powołując się na art 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm. – dalej: ustawa o pomocy społecznej).

Wójt Gminy W. wyjaśnił, że przez cały wcześniejszy okres swojego życia A.J. zameldowany był w G., S. i R. Po wymeldowaniu w dniu 17 lipca 2015 r. z ostatniego miejsca zameldowania w B. ponownie wrócił do R. podając w podaniu swój adres zamieszkania w R. przy ul. [...]. Przepis art. 101 ustawy o pomocy społecznej, szczegółowo reguluje kwestie ustalania właściwości miejscowej gminy do przyznawania świadczeń z pomocy społecznej (m.in. usługi opiekuńcze lub skierowanie do DPS). W pierwszej kolejności, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Ze stanu

faktycznego w niniejszej sprawie wynika, że wolą strony jest zamieszkiwanie na terenie gminy Rumia, gdzie wnioskodawca powrócił po swoim krótkim pobycie w DPS w B., gm. W. w okresie od 09.07.2014 r. do 17.07.2015 r. A.J. w ostatnim wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej podał również adres zamieszkania z terenu gminy R., gdzie koncentrowały się poprzednie, jak i obecne jego sprawy życiowe. W tej sytuacji powstał spór kompetencyjny, którego rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny jest konieczne.

W odpowiedzi na wniosek Burmistrz Miasta R. - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. wyjaśnił, że wniosek o skierowanie i umieszczenie A.J. w domu pomocy społecznej został złożony w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w R. w dniu 27 grudnia 2022 r. Postępowanie zostało wszczęte z dniem doręczenia żądania organowi. O wszczęciu postępowania - stosownie do art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.) został zawiadomiony A.J. Z akt sprawy wynika, że aktualnie wobec Strony – A.J. - w wykonaniu postanowienia Sądu Rejonowego w S. - został zastosowany środek zabezpieczający i przebywa on w Szpitalu im. [...] w S. Przez ostatnie lata był i nadal pozostaje osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm.). Ostatnie miejsce zameldowania strony – A.J. na pobyt stały to B. ([...]) Gmina W. Obecnie A.J. nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały (co potwierdza system Źródło).

Organ wskazał, że co do zasady - o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach pomocy społecznej decyduje miejsce zamieszkania strony (art 101 ust 1 u.p.s). Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki. W sprawie, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej), zaś we wszystkich przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się oświadczenie (art 103 ust 3 ustawy o pomocy społecznej). Z uwagi na pobyt A.J. w placówce ochrony zdrowia wynikający z realizacji postanowienia Sądu Rejonowego w S., w ocenie tut. Organu w sprawie nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 101 ust. 3 ww. ustawy o pomocy społecznej. MOPS R. nie powoływał się na fakt czasowego pobytu strony w Domu Pomocy Społecznej w B., gm. W., lecz na fakt ostatniego miejsca zameldowania strony (A.J.) na pobyt stały w gm. W., jako że na podstawie akt sprawy ustalono, że aktualnie strona przebywa w Szpitalu w S. i nie ma swojego miejsca zamieszkania. Jednocześnie nie ma możliwości zamieszkiwania pod adresem w R. przy ul. [...], a zatem jest osobą bezdomną w rozumieniu ww. ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 6 pkt 8 ww. ustawy o pomocy społecznej przez osobę bezdomną rozumie się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Oznacza to, że do uznania (..) za osobę bezdomną konieczne jest wykazanie, że nie posiada on zameldowania na pobyt stały albo zameldowany jest na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania, (por. wyrok NSA z 12.10.2022 r., I OW 80/22). Dla kwalifikacji danej osoby jako bezdomnej nie ma zatem żadnego prawnego znaczenia, kiedy i z jakich przyczyn została ona wymeldowana z miejsca pobytu stałego oraz czy utrzymuje ono więzi z mieszkańcami lub rodziną zamieszkałą w miejscowości, w której była zameldowano na pobyt stały (post. NSA z 1.12.2020r., I OW 143/20). Miejsce, w którym aktualnie ww. Strona przebywa nie jest miejscem zamieszkania. Szpital nie realizuje celów mieszkaniowych.

W konsekwencji A.J. jako ubiegający się o skierowanie do domu pomocy społecznej nie mieszka w lokalu przeznaczonym do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych i nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały, należy uznać go za osobę bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ww. ustawy o pomocy społecznej. Z akt sprawy wynika, że wolą A.J. jest zamieszkanie w domu pomocy społecznej, co potwierdza jego wniosek z 27 grudnia 2022 r. a nie zamieszkanie w R. Wnioskodawca - Wójt Gminy W. nie wykazał, iż strona ma miejsce zamieszkania w R. i jakiekolwiek centrum/ ośrodek życiowy/ w R. Strona nie ma możliwości zamieszkiwania pod ww. adresem przy ul. [...]. A.J. jest osobą bezdomną a w takim przypadku właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Podsumowując organ wskazał, że stan bezdomności A.J. powoduje, że do zakwalifikowania, który organ jest właściwy w sprawie powinien, w ocenie Burmistrza Miasta R., mieć zastosowanie art. 101 ust. 2 ww. ustawy o pomocy społecznej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.

Spór o właściwość obejmuje sytuację prawną, w której w odniesieniu do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi rozbieżność poglądów, która powinna zostać usunięta na skutek podjętych w tym kierunku środków prawnych. Spór o właściwość ma miejsce, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracyjnych występuje wobec rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, czyli wtedy, gdy mamy do czynienia z tożsamością sprawy, którą zajmują się co najmniej dwa organy. Spory o właściwość (spory kompetencyjne) można podzielić na kilka rodzajów. Przyjmując kryterium oceny przez same organy administracyjne ich właściwości do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co do której spór powstał, można wyodrębnić spory pozytywne, czyli takie, w których co najmniej dwa organy uważają się za właściwe do rozpoznania i rozstrzygnięcia danej sprawy oraz spory negatywne, w których organy nie uważają się za właściwe do rozpoznania i rozstrzygnięcia danej sprawy (B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, Warszawa 2018, s. 149-150).

W niniejszej sprawie spór ma charakter negatywny i powstał na tle właściwości miejscowej organów pozostających w sporze, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia. Oznacza to, że wniosek jest dopuszczalny.

Przystępując do rozstrzygnięcia tego sporu należy zwrócić uwagę, że stosownie do treści art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Natomiast zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

W sprawach dotyczących ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o przyznanie pomocy w formie skierowania i dofinansowania do domu pomocy społecznej podstawowe znaczenie posiada art. 101 ustawy o pomocy społecznej określający właściwość miejscową gminy do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z treścią powołanego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie.

Z akt przedstawionych Sądowi wynika, że A.J. konsekwentnie, przez cały okres ubiegania się o przyznanie mu świadczenia z pomocy społecznej podawał jako swój adres zamieszkania ul. [...] w R. Zarówno we wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej, datowanym na 24 stycznia 2023 r., jak również w "Opinii dotyczącej stopnia sprawności osoby ubiegającej się o skierowanie do domu pomocy społecznej" sporządzonej 19 stycznia 2023 r. przez pracownika socjalnego, wskazano adres zamieszkania w R. Pod tym adresem wnioskodawca mieszkał przez dłuższy okres czasu, co wynika z danych podanych w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z 23 maja 2000 r. W kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego z 13 grudnia 2022 r. również ten adres został podany jako miejsce zamieszkania A.J. Powyższe dane wskazują na to, że centrum życiowym i miejscem zamieszkania A.J. jest R. Ustalenia faktyczne nie zostały podważone przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R.

W związku z powyższym, uwzględniając normę wynikającą z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, organem właściwym do rozpoznania wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Burmistrz Miasta R.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.