Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 169/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 63
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 10 maja 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 maja 2024 roku sprawy ze skargi E.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 24 stycznia 2024 r. znak SKO.4114.804.2023 w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r., nr SKO.4114.804.2023 - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej jako: "k.p.a." oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz.390 ze zm.), dalej jako: "u.ś.r." - po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez E.S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 1 grudnia 2023 r., znak: SOCII.5111.038458.2023.278114.000001.2023 o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt administracyjnych, Prezydent Miasta Łodzi decyzją z dnia 1 grudnia 2023 r. orzekł o odmowie przyznania E.S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - H.U..

W odwołaniu od powyższej decyzji E.S. wskazała na naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. i pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Ponadto autor odwołania wskazał na naruszenie przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r., polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż od dnia 1 stycznia 2024 r. zaczęły obowiązywać nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023r., poz. 1429). Jednakże - zgodnie z art. 63 ustawy o świadczeniu wspierającym - w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Jak wskazało Kolegium, w sprawie zbadania zatem wymaga czy odwołująca do dnia 31 grudnia 2023 r. nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało w szczególności innym osobom (niż wymienione w punktach od 1 do 3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie, stosownie do treści art. 17 ust. 5 u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli w szczególności osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Następnie Kolegium wyjaśniło, że w dniu 12 października 2023 r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Łodzi wpłynął wniosek odwołującej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką - H.U.. Do wniosku dołączono orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ł. z dnia [...] kwietnia 2023 r., nr [...], zaliczające H. U. do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia 30 kwietnia 2025 r. wskazujące ponadto, iż nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 6 lipca 2021 r.

W ocenie Kolegium, fakt sprawowania opieki przez odwołującą nad niepełnosprawną matką potwierdza ocena pracownika socjalnego, która zawarta została w wywiadzie środowiskowym z dnia 17 listopada 2023 r.

Z materiału dowodowego sprawy wynika także, iż odwołująca pobiera świadczenie emerytalne z ZUS, które nie zostało zawieszone. Weryfikacja informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne z systemu informatycznego ZUS z dnia 24 stycznia 2024 r. bezspornie wskazuje, iż odwołująca uzyskała uprawnienie do ubezpieczenia od dnia 1 października 2020 r. i świadczenia emerytalne wciąż pobiera.

W kwestionowanej decyzji organ I instancji odmawiając przyznania stronie świadczenia wskazał, iż nie zostało spełnione kryterium wieku w jakim powstała niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki, określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a także z uwagi na ustalone prawo do emerytury wnioskodawczyni.

Odnosząc się do daty powstania niepełnosprawności H.U. Kolegium, mając na uwadze jednoznacznie określony przez ustawodawcę warunek związany z datą powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, choć co do zasady zgadza się z poglądem wyrażonym przez organ I instancji, iż powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w terminie późniejszym niż określa to treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. uzasadnia odmowę przyznania stronie świadczenia, tak jednocześnie stoi na stanowisku, że w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego należy również uwzględnić ugruntowane na tym tle orzecznictwo sądów administracyjnych, będące wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt TK 38/13. W przywołanym wyroku Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Dokonawszy analizy orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium stwierdziło, że nie można odmówić prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego, że niepełnosprawność matki wnioskodawczyni powstała później niż przyjmuje to art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania tego świadczenia winny być dokonane z pominięciem tego kryterium.

W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że odwołująca, jako osoba pobierająca emeryturę do dnia 31 grudnia 2023 r. wypełniała negatywną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie bowiem materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć opiekun osoby niepełnosprawnej. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu emerytury powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zatem zbieg obu tych świadczeń ani ich wzajemna kompensata.

Uzupełniając powyższe Kolegium wyjaśniło, że nie występowało o zawieszenie przez odwołującą świadczenia emerytalnego, gdyż zawieszenie powyższego świadczenia w roku 2024, w rezultacie pozbawiałoby odwołującą środków do życia, z uwagi na zmianę przepisów od dnia 1 stycznia 2024 r. Ustawodawca od dnia 1 stycznia 2024 r. daje co prawda możliwość łączenia aktywności zawodowej, bez żadnych ograniczeń z pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże od powyższej daty strona nie będzie już mogła nabyć uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawną matkę, z uwagi na zmianę brzmienia art. 17 u.ś.r. (tj. świadczenie pielęgnacyjne będą mogły otrzymać osoby, które sprawują opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami w wieku do ukończenia 18. roku życia). Od dnia 1 stycznia 2024 r. osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania może złożyć wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego. Przy czym, podmiotem prowadzącym postępowanie w sprawie świadczenia wspierającego i wypłacającym to świadczenie jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (stosownie do brzmienia art. 7 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym).

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze E.S. wskazała na naruszenie przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r., polegające na pominięciu celów tej ustawy i przyjęciu, że pobieranie emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką. Z tego powodu autor skargi wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości, a także zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W sprawie autor skargi w treści skargi zawarł wniosek o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Z analogicznym wnioskiem wystąpił organ w treści odpowiedzi na skargę, stąd sprawa mocą zarządzenia z dnia 6 marca 2024 r. została skierowana do rozpoznania w trybie postępowania uproszczonego, o czym strony postępowania zostały powiadomione na mocy zarządzenia z dnia 27 marca 2024 r.

Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia uznał, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności wskazać więc należy, że organ I instancji niezasadnie doszukiwał się przesłanki odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia w fakcie powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki po ukończeniu przez nią wieku określonego w przepisie art. 17 ust. 1b u.ś.r. W związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, moment powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia dla możliwości przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w późniejszym niż wymienionym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. momencie, nie może stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Niemniej jednak skarżącej odmówiono przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż posiada ustalone prawo do emerytury, a więc zachodzi negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.

Analiza akt postępowania prowadzi do wniosku, że organ prawidłowo ustalił stan faktyczny. W sprawie nie jest kwestionowane to, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że wymaga stałej i długotrwałej opieki i pomocy w codziennym funkcjonowaniu, którą zapewnia jej córka, czyli skarżąca. Poza sporem pozostaje również, iż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury. W dacie wydania decyzji organu I instancji, jak i zaskarżonej decyzji skarżąca (reprezentowana począwszy od etapu postępowania pierwszoinstancyjnego przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata) miała świadomość, że okoliczność ta stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W treści pisma wspomnianego pełnomocnika z dnia 6 października 2023 r. załączonego do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (wniosku wszczynającego postępowanie w sprawie) tenże pełnomocnik powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazał, że organ powinien poinformować o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury/renty i uzależnieniu przyznania świadczenia od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Taka informacja - jak dalej wskazał autor pisma - powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i przeszkodą jest pobieranie świadczenia emerytalno-rentowego. Dalej pełnomocnik wskazywał, że o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do tego świadczenia (a będzie to miało miejsce w sprawie), możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych.

W ocenie Sądu, w sprawie nie ulega wątpliwości, że w dniu wydania decyzji przez organ I, jak i przez organ II instancji skarżąca nie spełniała warunków do przyznania świadczenia, zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało, jeżeli osoba sprawująca opiekę miała m.in. ustalone prawo do emerytury.

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że zawieszenie prawa do emerytury powoduje wyeliminowanie negatywnej przesłanki, o której mowa w treści tego przepisu i umożliwia przyznanie świadczenia, przy czym przyznanie świadczenia stawało się możliwe od dnia złożenia dokumentu potwierdzającego zawieszenie prawa do emerytury (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 1945/21, z dnia 3 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 436/21, z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. I OSK 233/22, z dnia 7 marca 2023 r., sygn. I OSK 911/22).

Na gruncie badanej sprawy skarżąca takiego dokumentu nie przedłożyła, a jedynie w treści pisma z dnia 6 października 2023 r. jej pełnomocnik zadeklarował, że doprowadzi do zawieszenia prawa do świadczenia emerytalnego. Wskazana okoliczność polegająca na aktywnym prawie do świadczenia emerytalnego stanowiła podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu okoliczność, iż organy nie pouczyły skarżącej o tym, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne musi uprzednio zawiesić prawo do emerytury nie ma w badanej sprawie znaczenia, bowiem w związku ze zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie będzie przysługiwało bez względu na to, czy zawiesi ona prawo do emerytury, czy też nie. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w aktualnym brzmieniu świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 oraz z 2022 r. poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W związku ze zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych od dnia 1 stycznia 2024 r., wprowadzoną ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Możliwe natomiast stało się ubieganie się przez osobę niepełnosprawną o przyznanie świadczenia wspierającego na warunkach określonych w ustawie o świadczeniu wspierającym.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. w ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z przywołaną regulacją, przepisy dotychczasowe nie będą mogły mieć zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania (skarżąca pobierała świadczenie emerytalne z ZUS). Innymi słowy, nie ma prawnej możliwości zawieszenia emerytury z mocą wsteczną, stąd uwzględniając datę orzekania przez organ odwoławczy (decyzja tego organu została wydana w dniu 24 stycznia 2024 r.), zawieszenie prawa do emerytury na przyszłość (po tej dacie), w stanie faktycznym sprawy, oznaczać będzie zastosowanie w sprawie ustawy o świadczeniu wspierającym, a tym samym brak prawnej możliwości przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego na mocy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem Sądu, o powstaniu prawa do świadczenia można mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie przed dniem 31 grudnia 2023 r. spełniła wszystkie wymagane przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych warunki, a organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. W ocenie Sądu, rozwiązanie to umożliwia przyznanie świadczenia osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go rozpoznać do dnia 31 grudnia 2023 r. Regulacja ta nie będzie natomiast miała zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków i taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie.

Wobec powyższego ponowie trzeba zaakcentować, że dopiero zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. i umożliwia przyznanie świadczenia. Wnioskodawca może doprowadzić do zawieszenia emerytury poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie tego prawa na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, stosownie do art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Dopiero zatem wydanie decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych rodzi skutek prawny w postaci wstrzymania wypłaty świadczenia emerytalnego.

Stosownie do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Na gruncie tego przepisu datę, w której złożono prawidłowo wypełnione dokumenty należy rozumieć w ten sposób, że jest to moment, w którym nastąpiło skuteczne usunięcie przeszkody uniemożliwiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. tak jak w niniejszej sprawie - złożenie dokumentu potwierdzającego skuteczne zawieszenie świadczeń emerytalno-rentowych, tj. decyzji organu rentowego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 28 marca 2023 r., sygn. II SA/Lu 25/23). Zawieszenie prawa do emerytury eliminowało zatem negatywną przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego a przyznanie tego świadczenia stawało się możliwe od dnia złożenia dokumentu potwierdzającego zawieszenie prawa do emerytury (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 1945/21; z dnia 3 sierpnia 2022 r., sygn. I OSK 436/21; z dnia 17 listopada 2022 r., sygn. I OSK 233/22; z dnia 7 marca 2023 r., sygn. I OSK 911/22).

W sprawie nie jest sporne, iż skarżąca nie złożyła takiego dokumentu do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy. Poza sporem pozostaje również fakt, iż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury. W toku postępowania skarżąca miała świadomość, że fakt pobierania emerytury stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wprost wynika z pisma pełnomocnika skarżącej z dnia 6 października 2023 r. Do dnia 31 grudnia 2023 r. skarżąca nie spełniła warunków do przyznania świadczenia, nie doszło bowiem do wyeliminowania przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "a" u.ś.r. w postaci pobierania świadczenia emerytalnego.

W konsekwencji, zgodnie z przywołaną powyżej regulacją z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym nie mogły mieć zastosowania do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy. Do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej bowiem nie powstało, gdyż nie została wyeliminowana przesłanka negatywna.

W ocenie Sądu okoliczność, iż organ nie pouczył skarżącej o tym, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne musi uprzednio zawiesić prawo do emerytury nie ma w sprawie znaczenia, skoro w związku ze zmianą przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, aktualnie świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie przysługuje bez względu na to, czy zawiesi ona prawo do emerytury. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskazanym w tym przepisie osobom, o ile sprawują one opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności. Trafnie zatem wywodzi Kolegium, że ewentualne zawieszenie emerytury po 1 stycznia 2024 r. pozbawiłoby skarżącą środków do życia, bowiem od tej daty skarżąca nie może już nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, z uwagi na zmianę treści art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Rekapitulując Sąd uznał działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł w wyroku o oddaleniu skargi w całości.