Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 380/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.193, art. 194
journal: Dz.U. 2022 poz 447
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.
article: art. 107 par.3
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 106 par.2, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 września 2023 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z dnia 30 stycznia 2023 r. nr SKO/PA/4381/2022 na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm.), zwanej dalej: "k.p.a.", art. 193 ust. 1 pkt 2, art. 194 ust.1, 3 i 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2022 r. poz. 447 ze zm.), zwanej dalej: "u.w.r.p.z", oraz § 3 uchwały nr [...] Rady Powiatu w L. z dnia [...] stycznia 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz.Urz. Woj. Zachod. z [...]), zwanej dalej "uchwała", po rozpatrzeniu odwołania K. B. od decyzji działającego z upoważnienia Starosty L. Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia 4 października 2022 r., nr PCPR 5113.24.2022.EA. w sprawie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt O. T. w rodzinie zastępczej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło stan faktyczny i prawny sprawy i wskazało, że decyzją z dnia 10 sierpnia 2022r nr SKO/WT/430/2358 uchyliło decyzję Starosty L. Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie z dnia 27 kwietnia 2022 r., nr PCPR 5113.27.2021.EA. w sprawie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt O. T. w rodzinie zastępczej. Podstawą uchylenia ww. decyzji było nieprawidłowe przyjęcie na potrzeby ustalenia sytuacji dochodowej strony, dochodu z m-ca lipca 2021 r. zamiast dochodu z miesiąca sierpnia 2021 r. Dodatkową podstawą uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej było brak rozważań wystąpienia ewentualnych szczególnie uzasadnionych okoliczności odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej.

K. B. odwołała się od decyzji organu I instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie rozpatrując sprawę przytoczyło treść art. 193 ust.1 pkt 2, art. 194 ust.1, 3 i 4 u.w.r.p.z. i wskazało, że decyzja starosty w oparciu o przepisy uchwały rady określającej szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, na wniosek lub z urzędu, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia tej opłaty. Organ odwoławczy stwierdził również, że decyzja w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty ma charakter uznaniowy, a szczegółowe przesłanki w tej sprawie precyzuje uchwała. Powołując się na przepis § 3 ust. 1 uchwały Kolegium wskazało na kryteria jakie organ bierze pod uwagę przy odstąpieniu od ustalenia opłaty tj. dochód osoby lub dochód osoby w rodzinie umożliwiający odstąpienia od ustalenia opłaty (nie więcej niż 250% kryterium dochodowego określonego przepisami o pomocy społecznej) oraz fakt, że osoby te wychowują inne dzieci pozostające pod ich opieką, lub ponoszą odpłatność za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację, w pieczy zastępczej lub wystąpiła inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba, bezdomność, niepełnosprawność, znaczne straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

W rozpatrywanej sprawie kryterium dochodowe wyniosło 528 zł na osobę w rodzinie (ustalone na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej).

Kolegium ustaliło, że dochód rodziny wyliczony na sierpień 2021 r. (miesiąc poprzedzający złożenie wniosku) został ustalony w wysokości [...] zł i w przeliczeniu na osobę w rodzinie dwuosobowej wyniósł [...] zł.

K. B.. kwestionowała ustalenia co do dochodu rodziny, poprzez błędne ustalenie wysokości dochodu męża, nie wskazując na czym polega błąd w jego ustaleniu.

W ocenie Kolegium, przekroczenie przez wnioskodawcę kryterium dochodowego uprawniające do odstąpienia od ustalenia opłaty skutkowało wydaniem decyzji odmownej, co znajduje oparcie w § 3 ust. 2 pkt 2 uchwały.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 30 stycznia 2023r nr SKO/PA/4381/2022, K. B.., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

Zarzucając decyzji:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. poprzez błędną wykładnię § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz 3 uchwały nr [...] Rady Powiatu w L. z dnia [...] stycznia 2012r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej polegającą na nieprawidłowym ustaleniu kryterium dochodowego skarżącej, które nie pozwala na uiszczanie opłaty za pobyt dziecka, z uwagi na istnienie szczególnych okoliczności jakimi są wypadek przy pracy, utrata ciąży oraz przerzucenie pełnego obowiązku na skarżącą z uwagi na śmierć ojca [...], a także podwyższenie alimentów z kwoty [...]zł do kwoty [...]zł co powoduje nieprawidłowe niezastosowanie ww. normy prawnej wobec skarżącej i uznanie, że koszty wydatków po stronie odwołującej się są znacznie większe niż przyjął organ, a co ma wpływ na dalsze uprawnienia odwołującej.

2. poprzez błędne niezastosowanie art. 194 ust. 1 i ust. 2 i ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w zw. z § 3, § 4 i § 5 uchwały nr [...] Rady Powiatu w L. z dnia [...] stycznia 2012r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w ten sposób, że organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję odmawiając odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka O. T. w rodzinie zastępczej spokrewnionej ustalając nieprawidłową ocenę sytuacji finansowej i osobistej skarżącej, podczas gdy odwołująca się złożyła wniosek o odstąpienie ustalania opłat za pobyt syna z uwagi na trudną sytuację materialną i brak środków pozwalających na uiszczenie, a także kryterium dochodowe co zostało odpowiednio udowodnione w toku postępowania administracyjnego przy uwzględnieniu zmiany miejsca pracy męża odwołującej, a także zasądzenia wyższych alimentów na rzecz małoletniego od matki dziecka, z którym to wnioskiem wystąpiła osoba pod której opieką znajduje się obecnie małoletni.

3. poprzez błędną wykładnię, tj. art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej w ten sposób, że organ I instancji ustalił opłatę za okres przed wszczęciem postępowania o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka, w sytuacji, gdy określenie opłaty przed wszczęciem postępowania administracyjnego jest nieprawidłowe i powoduje wadliwość zaskarżonej decyzji.

II. naruszenie przepisów postępowania, tj.:

poprzez niezastosowanie art. 6 k.p.a. w ten sposób, że organ II instancji przy wydawaniu zaskarżonej decyzji dokonał przekroczenia granic uznania administracyjnego w ten sposób, że odmówił odstąpienia od ustalenia opłaty przy istnieniu przesłanek uzasadniających nieobciążanie skarżącej opłatą, takich jak wyższa kwota zasadzonych alimentów, zmiana pracy męża odwołującej, co miało wpływ na środki do utrzymania odwołującej.

naruszenie przepisów proceduralnych, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie przez organ II instancji w mocy decyzji wydanej przez organ I instancji, w sytuacji, gdy była ona wadliwa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z kolei postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1643) zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Skarżący zawarł wniosek o rozpoznanie jego sprawy w trybie uproszczonym w skardze, natomiast organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji została dokonana w trybie uproszczonym. Orzekając w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie wyżej wymienionych ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 193 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. Stosownie do przepisu art. 193 ust. 1a ww. ustawy, opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Za ponoszenie opłaty rodzice odpowiadają solidarnie (ust. 2). Opłatę, o której mowa w ust. 1, ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (ust. 6). Opłaty, o której mowa w ust. 1, nie ponosi się za okres, w którym dziecko umieszczone w pieczy zastępczej przebywa u rodziców (ust. 6a). Od opłaty, o której mowa w ust. 1, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym decyzja ustalająca opłatę stała się ostateczna (ust. 7a).

Zgodnie z art. 194 ust. 1 u.w.r.p.z., starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, ustala opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1. Z ustępu 3 tego przepisu wynika również, że starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę rady powiatu w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1.

Podkreślić należy, że ustawodawca w art. 193 u.w.r.p.z., jako priorytet uznał obowiązek ponoszenia opłat przez rodziców dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej, o czym świadczy zakres tego obowiązku, jego solidarny charakter, rozciągający się od chwili umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej, dotyczący również rodziców pozbawionych władzy rodzicielskiej, lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona.

Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 106 § 2 p.p.s.a przeprowadził dowody zawnioskowane w skardze tj. z dokumentów: wyroku zaocznego z dnia 8 lutego 2023 sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w L. na okoliczność podwyższenia świadczenia alimentacyjnego z kwoty [...]zł na [...] zł, z odpisu skróconego aktu zgonu na okoliczność zgonu ojca O. T. oraz z dokumentu [...] nr z dnia 27.01.2023r na okoliczności zmiany miejsca wykonywania służby. W ocenie Sądu zawnioskowane dowody w przedmiotowej sprawie okazały się być nie przydatne, bowiem dotyczą okresu innego niż okres dotyczący odmowy odstąpienia ustalenia opłaty za pobyt dziecka O. T. w rodzinie zastępczej spokrewnionej za okres od 1 marca 2021 r. do 28 lutego 2022r.

Wskazać należy, że na terenie powiatu L. szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części odraczania terminu płatności, rozkładania na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym określone zostały w uchwale nr [...] Rady Powiatu w L. z dnia [...] stycznia 2012 r.

W myśl § 3 ust. 2 uchwały, odstąpienie może nastąpić w następujących sytuacjach:

1) dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłat nie przekracza kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej,

2) dochód osób lub dochód na osobę w rodzinie, osób zobowiązanych do ponoszenia opłat wynosi nie więcej niż 250 % kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej, a osoby te wychowują inne dzieci pozostające pod ich opieką, lub ponoszą odpłatność za pobyt innych członków rodziny w jednostkach pomocy społecznej, innych instytucjach zapewniających całodobową opiekę, leczenie, rehabilitację, w pieczy zastępczej lub wystąpiła inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba, bezdomność, niepełnosprawność, znaczne straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.

Należy zwrócić uwagę, że użycie w przepisie art. 194 ust. 3 u.w.r.p.z. określenia "może", oznacza, że odstąpienie od ustalenia opłaty oparte jest na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że decyzję co do odstąpienia pozostawiono uznaniu właściwym organom. Uznaniowy charakter decyzji nie zezwala organom administracji publicznej na całkowitą i niekontrolowaną swobodę w rozstrzyganiu sprawy. Na organie prowadzącym postępowanie administracyjne, również działającym w ramach uznania administracyjnego, ciąży bowiem obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W przypadku decyzji uznaniowej szczególnego znaczenia nabiera uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia. Chociaż decyzja o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, albowiem sąd nie bada celowości jej podjęcia. Kontrola tego rodzaju decyzji przez sąd polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz, czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności.

W ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, nie doszło do naruszenia granic uznania administracyjnego. Decyzje zostały bowiem wydane w oparciu o okoliczności faktyczne znajdujące odzwierciedlenie w zgromadzonym materialne dowodowym, zaś uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom stawianym przez przepis art. 107 § 3 K.p.a.

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek K. B., której syn przebywa w spokrewnionej rodzinie zastępczej.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że spełniła przesłanki wynikające z § 3 Uchwały Rady Powiatu w L. w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, a organy jej zdaniem nie prawidłowo ustaliły dochód oraz nie uwzględniły pozostałych przesłanek warunkujących odstąpienia od ustalenia przedmiotowej opłaty. W ocenie Sądu zgodnie z ustaleniami organów skarżącą nie udokumentowała w żaden sposób wystąpienia szczególnej przesłanki na którą się powoływała tj. długotrwałą chorobę męża, nie przedstawiając żadnego lekarskiego zaświadczenia. Warunkiem szczególnym pozwalającym organom na odstąpienie od ustalenia opłaty nie może być uznany fakt utraty ciąży przez skarżącą, bowiem nie stanowi on szczególnego warunku pozwalającego na uznanie za długotrwałą chorobę lub fakt wpływający na zmniejszenie dochodu rodziny skarżącej. Kolejny zarzut skarżącej, że organy nie uwzględniły zarzutu uiszczania przez nią alimentów w wysokości [...] zł miesięcznie na rzecz syna umieszczonego w pieczy zastępczej, także nie zasługuje w ocenie Sądu na aprobatę, gdyż w okresie od 1.03.2021 r. do 28.02.2022 r. ,którego dotyczy przedmiot postępowania skarżąca uiszczała rentę alimentacyjną w wysokości [...] zł miesięcznie, a nie jak podaje w kwocie [...]zł.

Zarzut nieprawidłowego ustalenia wysokości dochodu w świetle zgromadzonego materiału dowodowego przez organ I instancji w ocenie Sądu także nie znajduje potwierdzenia, gdyż zgormadzone dowody w postaci zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń otrzymanych za miesiąc sierpień 2021 r. potwierdzają zasadność przyjętych kwot do ustalenia wysokości dochodu rodziny skarżącej. Zaświadczenie o wysokości zarobków skarżącej należy traktować jako urzędowy dokument.

Dowód urzędowy sporządzony przez upoważniony do jego sporządzenia organ w zakresie swojego działania korzysta z domniemania prawdziwości (autentyczności dokumentu) oraz zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone, zatem te kwoty stanowią podstawę prawdziwości ustalonej kwoty dochodu rodziny skarżącej. Organy prawidłowo ustaliły, że dochód w rodzinie skarżącej na osobę wyniósł [...] zł, a zatem przekroczył kryterium 250% dochodowego warunkującego możliwość odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.

W myśl ust. 2 art. 193 ustawy o wspieraniu rodziny, za ponoszenie opłaty, o której mowa w ust. 1, co do zasady odpowiadają rodzice dziecka solidarnie, w przypadku, gdy jeden z rodziców nie żyje, to wydaje się decyzję do drugiego żyjącego rodzica. Istotne jest zatem, co wynika z przedłożonych przez organ informacji – stosowne decyzje wydawane były w stosunku do matki dziecka, jako zobowiązanej.

Wystąpienie z wnioskiem o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej przez któregoś z rodziców jest sytuacją wyjątkową, inicjowaną przez osobę zobowiązaną, która musi wykazać, że spełnia wymogi do zastosowania wobec niej ulgi. Skoro od wykazania przez zobowiązaną do opłaty, że ze względu na trudną sytuację dochodową, zdrowotną, życiową czy losową nie jest w stanie tej opłaty uiszczać, to przedstawienie dowodów na potwierdzenie tych twierdzeń wymaga również aktywności ze strony osoby ubiegającej się o zastosowanie ulgi.

Okoliczności przedstawione przez skarżącą nie zostały właściwie udokumentowane poprzez przedstawienie odpowiednich dokumentów na zaistnienie faktów na które się powoływała.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, nie stwierdzając naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.