Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 22/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Spór kompetencyjny/Spór o właściwość
Skarżony organ: Wójt Gminy
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt 8, art. 59, art. 101 ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
article: art. 2 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2001 nr 71 poz 733
law: Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.
article: art. 4, art. 15 § 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Piotr Przybysz Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta m.st. Warszawy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem m.st. Warszawy a Wójtem Gminy B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku S.F. o udzielenie pomocy w formie zasiłku stałego z tytułu wieku wraz z opłaconą składką zdrowotną postanawia: wskazać Wójta Gminy B. jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Prezydent m.st. Warszawy, pismem z 5 lutego 2024 r. wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem B., wnosząc o wskazanie Wójta B. jako organu właściwego do rozpoznania wniosku S.F. w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku stałego z tytułu wieku wraz z opłaconą składką zdrowotną.

W uzasadnieniu wskazano, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w B. przesłał wniosek o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej Ośrodkowi Pomocy Społecznej Dzielnicy Praga-Południe m.st. Warszawy, motywując swoją niewłaściwość wieloletnim pobytem wnioskodawcy w Warszawie, a nie na terenie Gminy B. Jednak w ocenie Prezydenta m.st. Warszawy wnioskodawca jest osobą bezdomną, co wynika z treści samego wniosku o przyznanie pomocy, jak i załączonych dokumentów. W sytuacji, gdy wnioskodawca jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, o właściwości miejscowej organu decyduje ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały, a w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, o właściwości rozstrzyga miejsce pobytu wnioskodawcy.

Ponieważ w niniejszym przypadku wnioskodawca przebywa obecnie w Wojskowym Instytucie Medycznym Państwowym Instytucie Badawczym, miejsca tego nie można uznać za lokal mieszkalny, zaś wcześniejsze miejsca pobytu wnioskodawcy także nie stanowiły lokali mieszkalnych w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy. Przed rozpoczęciem hospitalizacji wnioskodawca przebywał w przestrzeni miejskiej, a uprzednio w zakładzie karnym. Ze zgromadzonych akt wynika, że wnioskodawca nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały, ponadto złożył oświadczenie, które potwierdza stan bezdomności. W związku z tym, w ocenie Prezydenta m.st. Warszawy, właściwość miejscową organu należy ustalić na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, a więc wg. ostatniego miejsca zameldowania wnioskodawcy, skoro miejsca zamieszkania wnioskodawca nie posiada. Organ wnoszący o rozpoznanie wniosku zaznaczył, że nie zachodzą podstawy do zastosowania art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, bowiem ani wola strony ani wcześniejsze udzielanie pomocy nie mają przesądzającego znaczenia, zaś z wniosku nie wnika, aby świadczenie musiało być udzielone niezwłocznie, skoro wnioskodawca przebywa w szpitalu, a wniosek nie wskazuje, aby miał hospitalizację w najbliższym czasie zakończyć.

W odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy B. wniósł o wskazanie Prezydenta m.st. Warszawy jako organu właściwego w sprawie, wyjaśniając, że wnioskodawca nie jest osobą bezdomną. Poza oświadczeniem w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego nic na to nie wskazuje. Wnioskodawca nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających fakt bezdomności, jak np. korzystanie z noclegowni, świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej lub udzielania pomocy w formie posiłku. W ocenie organu, informacje wnioskodawcy nie są wiarygodne, ponieważ pozostają w sprzeczności z posiadanymi dokumentami. Z ustaleń organu wynika, że wnioskodawca w ostatnich latach zamieszkiwał w Warszawie, tam wnioskował o wydanie dowodu osobistego i był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Z informacji uzyskanych od pracownika socjalnego Wojskowego Instytutu Medycznego wynika, że wnioskodawca podczas pobytu w Warszawie zamieszkiwał u kolegi. Z oświadczenia przyrodniej siostry wynika zaś, że od dwudziestu lat wnioskodawca nie zamieszkuje na terenie Gminy B. Nie podjął także żadnych działań uprawdopodobniających zamiar skoncentrowania swoich interesów życiowych i zdrowotnych w tej Gminie.

Wieloletni pobyt w Warszawie potwierdza zamiar stałego pobytu i ześrodkowanie interesów życiowych wnioskodawcy w tej miejscowości. Potwierdzeniem zamiaru pobytu w Warszawie jest fakt zamieszkiwania w Warszawie i podejmowanie najprawdopodobniej prac dorywczych w celu pozyskania środków finansowych na bieżące potrzeby. Prezydent m.st. Warszawy w dniu 4 sierpnia 2022 r. wydał wnioskodawcy dowód osobisty, w Warszawie wnioskodawca był zarejestrowany jako osoba bezrobotna w okresach 4 czerwca - 10 czerwca 2013 r. oraz 24 lutego - 5 marca 2023 r. Świadczy to o ustabilizowaniu interesów życiowych w Warszawie i zachodzą poważne wątpliwości, czy wnioskodawca jest osobą bezdomną. Od dłuższego czasu zamieszkiwał w lokalu mieszkalnym u kolegi, identyfikuje się z Warszawą, koncentrując tam swoje sprawy bytowe i zdrowotne. W ocenie organu, zameldowanie ma wyłącznie charakter ewidencyjny i nie wiąże się z tym nabycie jakichkolwiek praw lub obowiązków. Uznając, że o właściwości miejscowej decyduje miejsce zamieszkania, organ stwierdził, że miasto Warszawa spełnia przesłanki miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. Zamiar przebywania na stałe w tym mieście oraz przebywanie w nim, czyni z tego miasta miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c.

W piśmie z 15 kwietnia 2024 r. Prezydent m.st. Warszawy wskazał, że wnioskujący o świadczenie obecnie przebywa w Schronisku dla osób w kryzysie bezdomności z usługami opiekuńczymi "D." w Ł., w związku z czym podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje.

Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego; Dz.U. z 2023 r., poz. 775; dalej: k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Przez spór, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

W niniejszej sprawie spór, jaki zaistniał pomiędzy Prezydentem m.st. Warszawy a Wójtem Gminy B. jest negatywnym sporem o właściwość, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania przedmiotowego wniosku w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku stałego z tytułu wieku wraz z opłaconą składką zdrowotną.

Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 i 19 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901; dalej: u.p.s.), do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy przyznawanie i wypłacanie zasiłków okresowych oraz przyznawanie i wypłacanie zasiłków stałych. Stosownie natomiast do art. 101 u.p.s., właściwość miejscową organu ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie (ust. 1), a w przypadku osoby bezdomnej, ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (ust. 2).

Zaistniały na tle stanu faktycznego sprawy spór dotyczy zatem przesądzenia, czy wnioskodawca ma status osoby bezdomnej. Od tego bowiem zależy, czy zastosowanie znajdzie art. 101 ust. 1 czy ust. 2 u.p.s., które odmiennie określają właściwość miejscową organu.

Art. 6 pkt 8 u.p.s. definiuje osobę bezdomną jako osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Przywołany przepis przewiduje zatem dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 725), pod pojęciem lokalu należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Nie jest natomiast w rozumieniu ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób. Do takich pomieszczeń zaliczyć można między innymi szpitale, schroniska dla bezdomnych, hostele, ośrodki interwencji kryzysowej. Pobyt w takich miejscach ma umożliwić tylko przeczekanie do chwili, gdy pomoc w takiej formie będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej, zdrowotnej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej. Nawet zatem, gdy z różnych przyczyn jest to stan przedłużający się, pobyt ten nie traci charakteru czasowego.

Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że wnioskodawca przebywa obecnie w szpitalu po wielonarządowym urazie. Celem pobytu w tego typu placówkach jest wyłącznie odbycie leczenia, w związku z czym szpital nie może być traktowany jako lokal mieszkalny w rozumieniu ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że ostatnim miejscem stałego zameldowania wnioskodawcy była Gmina B. Z wniosku o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej wynika, że wnioskodawca jest osobą bezdomną, żyjącą w przestrzeni miejskiej m.st. Warszawy. W wywiadzie środowiskowym wnioskodawca zadeklarował się jako osoba bezdomna. Akta sprawy nie potwierdzają, aby wnioskodawca zajmował jakikolwiek lokal mieszkalny w rozumieniu, o którym była wyżej mowa. Nie ma jakichkolwiek dowodów na zamieszkiwanie wnioskodawcy u kolegi w lokalu mieszkalnym. W tych okolicznościach należy stwierdzić, że wnioskodawca jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., ponieważ nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym i nie jest osobą zameldowaną na pobyt stały. W konsekwencji przyjąć należy, że w rozpoznawanej sprawie nie ma podstaw do ustalenia organu właściwego na podstawie art. 101 ust. 1 u.p.s. W świetle art. 101 ust. 2 u.p.s., w przypadku osoby bezdomnej nie ma znaczenia kryterium miejsca zamieszkania, a więc nie bada się zamiaru tej osoby co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały.

W rozpatrywanym przypadku organem właściwym do rozpoznania wniosku o udzielenie pomocy jest zatem Wójt Gminy B.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 p.p.s.a. w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.