Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 64/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 41
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 listopada 2023 r., nr SKO.PS/4110/678/2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 20 listopada 2023 r. nr SKO.PS/4110/678/2023, działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 8, art. 36 pkt 1 lit.c, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm. ) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm.), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia 27 września 2023 r. nr GOPS-PŚ-5012-1/2023 orzekającą o odmowie przyznania E. D. (dalej: skarżąca) świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup węgla.

Powyższe postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego:

Wnioskiem z dnia 29 sierpnia 2023 r. skarżąca wystąpiła do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na zakup węgla.

Po rozpoznaniu przedmiotowego wniosku, Wójt Gminy B., decyzją z dnia 27 września 2023 r. odmówił przyznania skarżącej świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup węgla.

W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem P. oraz jego partnerką życiową. Łączny dochód rodziny skarżącej wynosi 7.698,22 zł, a tym samym przekracza kryterium dochodowe rodziny o kwotę 5.898,22 zł.

W ocenie organu pomoc społeczna w pierwszej kolejności przewiduje zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych osób i rodzin, które nie posiadają żadnego dochodu bądź też ich dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego wyżej powołaną ustawą o pomocy społecznej. Środki finansowe, jakimi dysponuje organ I instancji muszą być wydatkowane w sposób wyważony, celowy i uzasadniony faktyczną potrzebą rodziny. Zdaniem organu I instancji, skarżąca jest w stanie zaspokoić potrzeby swojej rodziny oraz przezwyciężyć trudną sytuację z wykorzystaniem własnych zasobów oraz możliwości.

Od powyżej decyzji odwołanie wniosła skarżąca, wskazując na ciężką sytuację materialną. W uzasadnieniu przedstawiła swoją trudną sytuację osobistą i finansową, a także sytuację zdrowotną pozostałych członków jej gospodarstwa domowego. Wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i udzielenie wsparcia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzją z dnia 20 listopada 2023 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że na podstawie przedłożonych dokumentów organ I instancji ustalił, że na dochód rodziny składa się: renta socjalna syna w wysokości 1445,48 zł, renta socjalna partnerki syna wraz z dodatkami w wysokości 3363,26, zasiłki pielęgnacyjne ww. osób w wysokości 2 x 215,84 zł oraz świadczenie pielęgnacyjne skarżącej w wysokości 2458,00 zł, które pobiera w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Tym samym łączna wysokość dochodu rodziny skarżącej wynosi 7698,22 zł (tj. 2566,07 zł/osobę) i przekracza kryterium dochodowe dla 3- osobowej rodziny wynoszące 1800,00 zł (3 osoby x 600,00 zł), zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej.

Skarżąca złożony wniosek o pomoc uzasadniła bardzo ciężką sytuacją finansową i materialną. Podniosła, że płaci wysokie raty, zakupuje wodę w 5-cio litrowych butelkach oraz leki, opłaca rachunki za energię elektryczną. Z przedłożonych faktur wynika, że ponosi koszty zakupów spożywczych, środków czystości oraz leków (głównie suplementów diety), przy czym są to raczej standardowe zakupy, jakie wykonują polskie rodziny. Natomiast z ustaleń organu I instancji wynika, że "raty" jakie opłaca skarżąca to raty za sprzęty elektroniczne (laptop), które zakupuje wnukowi przebywającemu w rodzinie zastępczej.

Po wydaniu zaskarżonej decyzji do akt sprawy zostały również przedłożone odpisy dwóch wyroków Sądu Rejonowego w Nowym Targu III Wydział Rodzinny i Nieletnich, zasądzających alimenty na rzecz syna P. D. i M. S., a wnuka skarżącej. Zgodnie z wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt. [...] M. S. zobowiązana jest do płacenia alimentów na syna w kwocie 150,00 zł miesięcznie. Natomiast wyrokiem z dnia 20 stycznia 2022 r. sąd zasądził od syna skarżącej alimenty na rzecz syna w kwocie 200,00 zł miesięcznie. Z akt sprawy nie wynika czy syn skarżącej i jego partnerka wypełniają nałożony na nich obowiązek alimentacyjny i płacą zasądzone należności w łącznej kwocie 350,00 zł, w tym czy uiścili zasądzone alimenty w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym wniosek o pomoc został złożony. Niemniej jednak nawet przy przyjęciu, że ww. osoby realizują nałożony na nich obowiązek alimentacyjny, to kwota dochodu rodziny skarżącej pomniejszona o ww. sumę alimentów i tak przekraczałaby w rozpatrywanym przypadku kryterium dochodowe, ustalone zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej.

Dalej Kolegium podkreśliło, że organ I instancji w związku z ustaleniem, iż skarżąca przekracza kryterium dochodowe, słusznie rozważył możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego, stosownie do regulacji zawartej w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Niemniej jednak w niniejszej sprawie nie wystąpiły wyjątkowe i szczególne przesłanki przemawiające za zasadnością przyznania: specjalnego zasiłku celowego. W trakcie postępowania wyjaśniającego organ I instancji poprawnie ustalił, że uzyskany przez skarżącą pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i jego partnerką, łączny dochód jest na tyle wysoki, że umożliwia zabezpieczenie takich potrzeb jak pokrycie kosztów opału. Kolegium podziela stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym, skarżąca dysponuje wystarczającymi własnymi zasobami, w celu poprawy swojej sytuacji życiowej.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca wniosła skargę do WSA w Krakowie. Wskazała, że jest w bardzo ciężkiej sytuacja, w październiku zmarł jej syn, który by dla niej dużym wsparciem. Wniosła o pozytywne rozpatrzenie sprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 listopada 2023 r., a także - z mocy art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019.2325 ze zm. – dalej nazywanej p.p.s.a). – poprzedzającej ją decyzji wydanej przez Wójta Gminy B. z dnia 27 września 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup węgla, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.

Na wstępie należy zaznaczyć, że Sąd uznał wniosek skarżącej z dnia 18 kwietnia 2024r. za wniosek o uzasadnienie wyroku z dnia 12 kwietnia 2024r., pomimo nieprawidłowej sygnatury akt. W treści bowiem tegoż wniosku skarżąca wyraźnie wskazała, że chodzi o decyzję w sprawie przyznania zasiłku na węgiel. Stąd Sąd przyjął, że podana sygnatura – III SA/Kr 1025/23 – została podana przez skarżącą omyłkowo.

Świadczeniami opieki społecznej są m.in. zasiłek celowy oraz specjalnych zasiłek celowy. Zarówno zasiłek celowy, jak i zasiłek celowy specjalny są formami pomocy społecznej mającymi na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Przepisy regulujące ich przyznawanie znajdują się w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 z późn. zm.). zwanej dalej u.p.s.

Zasiłek celowy został uregulowany w art. 39 u.p.s. Przyjmuje się, że "przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu. Choć w przeciwieństwie do zasiłku stałego i okresowego ustawodawca nie sformułował wyraźnie tego obowiązku, to wynika on z art. 8 ust. 1 u.p.s. Kryteria dochodowe są takie same, jak w przypadku pozostałych świadczeń (701 zł dla osoby samotnie gospodarującej i 528 zł dla osoby w rodzinie)" (I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 39). Zgodnie z powołanym przepisem zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 4.09.2014 r. (II SA/Go 482/14, LEX nr 1513358) niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym. Z kolei ust. 2 art. 39 u.p.s. przykładowo jedynie precyzuje cele na jakie może być przyznany zasiłek celowy, a więc w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może też służyć na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne w odniesieniu do osób bezdomnych i innych niemających dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W niniejszej sprawie z uwagi na nie spełnienie przez skarżącą kryterium dochodowego jej wniosek nie mógł zostać rozpoznany na podstawie art. 39 u.p.s. Zgodnie z powołaną ustawą za dochód uważa się bowiem sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o podatek dochodowy od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o udzielenie pomocy na zakup węgla. Organ I instancji ustalił, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód rodziny, na która składała się skarżąca, jej syn oraz konkubina syna wynosił 7698,22 zł., a więc 2566,07 zł. na osobę. Należy przy tym podkreślić, że kryterium dochodowe osoby w rodzinie na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. wynosi 600 zł. Stąd dochód w rodzinie skarżącej na jedna osobę kilkakrotnie przekracza wyznaczone minimum.

W związku z organ I instancji prawidłowo nie rozpatrzył wniosku skarżącej na podstawie art. 39 u.p.s., tylko na podstawie art. 41 u.p.s.

Zgodnie z powołanym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany między innymi specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Jest to więc rodzaj świadczenia, które przyznawane jest wyjątkowo bez względu na kryterium dochodowe wnioskodawcy. Z tego względu wniosek skarżącego mógł zostać rozpoznany właśnie na tej podstawie prawnej.

Jednak, aby zasiłek celowy specjalny mógł zostać przyznany musza wystąpić szczególnie uzasadnione przypadki. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że owe szczególne przypadki, o jakich mowa w art. 41 u.p.s., muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich dochodów nie uzyskują. (wyrok WSA w Gliwicach z 15.04.2008 r., IV SA/Gl 155/07, LEX nr 509368). Podkreśla się także, że owe szczególne przypadki wynikają z okazjonalności, nadzwyczajności jakiegoś zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić nawet przy wykazaniu się właściwą zapobiegliwością (wyrok WSA w Krakowie z 25.01.2012 r., III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych. (wyrok NSA z 12.05.2011 r., I OSK 164/11, LEX nr 1080954). Stąd specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy, w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1 i art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności (wyrok WSA w Krakowie z 20.03.2024 r., III SA/Kr 1501/23, LEX nr 3705803).

W niniejszej sprawie organy ustaliły, że skarżąca w styczniu 2023r. otrzymała już zasiłek na węgiel w wysokości 1200 zł. Mieszka w 3 kondygnacyjnym domu wolnostojącym, murowanym. Jej warunki bytowe nie są więc trudne. Nie wystąpiło żadne szczególnie uzasadnionego zdarzenie, który skutkowałby możliwością przyznana specjalnego zasiłku celowego przewidzianego w art. 41 u.p.s. Wprawdzie skarżąca w piśmie do Sądu z dnia 14 marca 2024r. podniosła, że jej syn zmarł, tym niemniej nie przedłożyła na tę okoliczność żadnego dowodu. Co więcej zdarzenie w postaci śmierci syna i tak nie ma wpływu na ocenę Sądu w niniejszej sprawie, gdyż dochód skarżącej badany jest na podstawie dochodu uzyskanego z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony. Stąd ewentualna utrata dochodu (skarżąca otrzymywała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia na syna) nie ma znaczenia na gruncie niniejszej sprawy. Sąd przy tym zwrócił uwagę, że w momencie składania skargi skarżąca nie wskazywała na fakt śmierci syna, a dopiero podniosła te okoliczność w późniejszym piśmie z 14 marca 2024r.

Art. 41 u.p.s. daje organowi uprawnienie do przyznania bądź odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego. Jest to uznanie więc administracyjne, czyli sytuacja, w której ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Wolters Kluwer 2018, s. 409). W przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego, organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także z uwzględnieniem zasad celowości i sprawiedliwości oraz szczególnych cech stanu faktycznego (zob. J. Zimmermann, op. cit., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (J. Zimmermann, op. cit., s. 417). "Uznanie administracyjne nie jest sferą wolną od związania konstytucyjnego i ustawowego, a także nie jest sferą wolną od kontroli sądów administracyjnych" (M. Jaśkowska w: Instytucje prawa administracyjnego System Prawa Administracyjnego Tom 1, red. R. Hauser, A. Wróbel, Z. Niewiadomski, C.H.Beck 2015, s. 298). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało przyjętych szereg reguł dotyczących kontroli aktu uznaniowego. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreślane jest znaczenie kontroli zgodności aktu uznaniowego z art. 7, art. 8, art. 11, art. 15 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm., dalej k.p.a.) oraz z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa.

Mimo iż sądowa kontrola takiego aktu ma zakres ograniczony, to jednak wymaga zbadania, czy akt ten nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy, oraz czy takiego wyboru dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w postępowaniu podjęto wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie aktu uznaniowego, z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. I OSK 130/10 i z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. I OSK 1981/14, opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Stąd kontrola sądu administracyjnego sprowadza się nie tylko do prawidłowości zastosowania lub odmowy zastosowania art. 41 u.p.s., ale także do zbadania czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a więc czy prowadząc postępowanie organ nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz, czy w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy (Wyrok WSA w Rzeszowie z 28.04.2021 r., II SA/Rz 149/21, LEX nr 3190148.). W niniejszej sprawie prowadzący postępowanie administracyjne organ I instancji prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy. Uzasadnienie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i organu I instancji zawiera prawidłową analizę dokumentów zgromadzonych w aktach postępowania i wyczerpująco ustala stan faktyczny sprawy a więc nie narusza art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.