Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 684/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2025-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 151, art. 134 § 1, art. 153, art. 133 § 1, art. 239 § 1 pkt 1 lit. e, art. 200, art. 205
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2024 poz 1267
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.)
article: § 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 51, art. 52, art. 54, art. 24, art. 32, art. 28, art. 31, art. 123
journal: Dz.U. 2024 poz 497
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 59 § 1 pkt 9
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 105, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 107, art. 61, art. 9, art. 11, art. 10 § 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 30 stycznia 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk, Sędziowie Sędzia WSA Anna Dębowska (spr.), Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz, Protokolant Specjalista Dominika Janicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2025 roku sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 lipca 2024 r. nr 1553/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z 26 lipca 2024 r., nr 1553/2024, wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.", § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem z 31 lipca 2003 r.", Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił M.Z. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 66 317,41 zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 51 748,94 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres marzec – lipiec 2000 r., styczeń – kwiecień 2001 r., czerwiec 2001 r., czerwiec 2002 r. – październik 2003 r., listopad – grudzień 2011 r., styczeń – luty 2012 r., czerwiec 2012 r. – czerwiec 2013 r., luty – październik 2019 r. – 21 395,94 zł;

- odsetek liczonych na 11 czerwca 2021 r. przypadających od powyższych składek – 30 353 zł;

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 11 684,30 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres listopad 2011 r. – luty 2012 r., czerwiec – grudzień 2012 r., czerwiec 2013 r., lipiec 2018 r. – październik 2019 r. – 8 382,30 zł;

- odsetek liczonych na 11 czerwca 2021 r. przypadających od powyższych składek – 3 302 zł;

c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie 2 884,17 zł, w tym z tytułu:

- składek za okres luty 2002 r., czerwiec 2002 r. – październik 2003 r., czerwiec 2012 r. – czerwiec 2013 r. – 1 258,17 zł;

- odsetek liczonych na 11 czerwca 2021 r. przypadających od powyższych składek – 1 626 zł.

W uzasadnieniu organ administracji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że 11 czerwca 2021 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek, w którym M.Z. zwrócił się o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek z uwagi na trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, jest osobą samotną i nie może liczyć na pomoc ze strony rodziny. Sytuacja związana z pandemią COVID zmusiła go do zaciągnięcia pożyczki od osoby prywatnej celem zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych.

Decyzją z 12 sierpnia 2021 r., nr 1914/2021 Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznej decyzją z 21 października 2021 r., nr UP-930/2021 utrzymał w mocy decyzję własną z 12 sierpnia 2021 r.

Na powyższą decyzję M.Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Wyrokiem z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 11/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję z 21 października 2021 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z 12 sierpnia 2021 r.

Decyzją z 22 lipca 2022 r., nr 1545/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z 14 października 2022 r., nr UP-805/2022 Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z 22 lipca 2022 r.

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Wyrokiem z 26 kwietnia 2023 r., sygn. III SA/Łd 873/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję z 14 października 2022 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z 22 lipca 2022 r.

Decyzją z 1 września 2023 r., nr 1749/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

Na decyzję tę skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Wyrokiem z 13 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 687/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję z 1 września 2023 r.

W uzasadnieniu sąd wskazał, że w wyrokach z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 11/22 i z 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 873/22 uchylając decyzje obu instancji sąd uznał, że nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy, w tym przede wszystkim nie została wyjaśniona kwestia przedawnienia należności składkowych. Sąd ocenił, że w ponownie prowadzonym postępowaniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykonał wskazania dotyczące przedawnienia należności. Załączona została dokumentacja odzwierciedlająca zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia, w tym przebieg podejmowanych czynności egzekucyjnych. Jednocześnie sąd stwierdził, że organ administracji naruszył przepisy postępowania w zakresie wyczerpującego zbadania przesłanek umorzenia należności w oparciu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Organ administracji pobieżnie ocenił przesłankę wynikającą z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., a więc sytuację finansową w kontekście możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w odniesieniu do osiąganego dochodu. Skarżący nie przedstawił umowy najmu, a organ nie ustalił od kogo skarżący wynajmuje lokal i jakie ponosi koszty. Organ nie uwzględnił także wieku skarżącego – 69 lat oraz choroby nowotworowej i innych schorzeń w zestawieniu z możliwościami płatniczymi. W dacie wydawania zaskarżonej decyzji minimum socjalne, według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za III kwartał 2023 r.) dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosiło już nie jak przyjął organ 1 650,22 zł, ale 1 695,66 zł, a za II kwartał 2023 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego minimum socjalne wynosiło 1 706,63 zł. Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony powinna być szczegółowa analiza określonego na ten okres minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Organ administracji niezasadnie nie uwzględnił, że skarżący otrzymuje emeryturę netto w kwocie 1 564,02 zł, bowiem 592,42 zł jest comiesięcznie potrącane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący dysponuje zatem kwotą 1 564,02 zł, z czego 1 220 zł pochłaniają stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem. Kwota ta nie obejmuje kosztów zakupu żywności. Nie można nie zauważyć, że koszty żywności znacznie wzrosły. Organ administracji nie mógł stwierdzić, że skarżący ma możliwość, aby zaspokoić podstawowy poziom potrzeb życiowych, zatem nie występuje przesłanka ubóstwa. Sąd stwierdził, że powyższa ocena Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter dowolny. Organ nie dokonał oceny, czy faktycznie kwota otrzymywana przez skarżącego jest wystarczająca na pokrycie kosztów jego utrzymania. Organ nie uwzględnił wieku skarżącego, tj. 69 lat w stosunku do możliwości zarobkowania. Przy ocenie zaistnienia omawianej przesłanki organ administracji powinien rozważyć zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o zabezpieczenie zaspokojenia potrzeb na przeciętnym uśrednionym poziomie. Minimum socjalne jest kategorią wyznaczającą próg, poniżej którego istnieje obszar niedostatku, czy ubóstwa. Organ nie rozważył wszystkich możliwości uwzględnienia słusznego interesu, dając z nieuzasadnionych powodów prymat interesowi publicznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga natomiast by interes społeczny i słuszny interes obywatela zostały należycie wyważone. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań, jak na tle ustalonego w sprawie stanu faktycznego obejmującego sytuację rodzinną, zdrowotną, majątkową, organ widzi realną możliwość spłaty zadłużenia bez zagrożenia egzystencji.

W związku z tym wyrokiem Zakład Ubezpieczeń Społecznej ponownie wszczął postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, o czym został powiadomiony pismem z 18 kwietnia 2024 r.

9 maja 2024 r. do organu administracji wpłynęło oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, w którym skarżący wyjaśnił, że jego obecna sytuacja zdrowotna i materialna nie dają perspektywy poprawy, lecz jej pogorszenie. Tylko umorzenie długu pozwoli na skromne i godne życie bez dalszego zadłużania się u rodziny i przyjaciół. Skarżący podkreślił, że we wrześniu kończy 69 lat w związku z czym powrót do pracy staje się niemożliwy z uwagi na wiek.

W odpowiedzi na wezwanie do złożenia wyjaśnień z 22 maja 2024 r. skarżący wyjaśnił, że nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej i innych instytucji z dwóch powodów: dojazd z przesiadkami, jak i stanie w kolejce, w jego stanie zdrowia byłyby dużym wyzwaniem, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uchylające poprzednie decyzje dawały nadzieję na pozytywne rozpatrzenie wniosku. Od listopada 2023 r. syn skarżącego opłaca w L. abonament w kwocie 250 zł, jak również daje mu gotówkę na bieżące opłaty rachunków stałych (prąd, woda, wywóz śmieci i okresowo opał), co pozwoliło zwrócić znajomym i dalszej rodzinie część długu w wysokości 6 500 zł. Syn zobowiązał się do tej pomocy do czasu pozytywnego zakończenia procesu umorzenia długu wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący oświadczył, że obecnie wydaje na jedzenie 600-750 zł. Innych wydatków (tj. chemii, niespodziewanych wydatków, ubrań i tekstyliów) trudno mu oszacować, gdyż są realizowane na bieżąco. Kwota 1 778 zł nie wystarcza na skromne i godne życie, szczególnie ze względu na wiek i choroby.

Organ administracji podniósł następnie, że skarżący nie pracuje zarobkowo i nie posiada dochodu z innych źródeł. Otrzymuje emeryturę w kwocie 2 737,07 zł brutto, tj. 1 778,47 zł netto oraz pomoc rodziny, której kwota jest różna. Jest rozwiedziony i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ze świadczenia emerytalnego dokonywane są potrącenia na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 684,26 zł miesięcznie, a do wypłaty pozostaje 1 778,48 zł. Od 1 listopada 2020 r. posiada zatrudnienie na 1/8 etatu. Przebywa na urlopie bezpłatnym udzielonym na pisemny wniosek pracownika. Skarżący określił stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem na łączną kwotę 1 020 zł, w tym: z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, bez opłat eksploatacyjnych) – 50 zł (podatek), opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) – 670 zł, koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) – 300 zł. Abonament medyczny w kwocie 250 zł oraz opłaty związane z utrzymaniem skarżącego opłaca syn. Poza zadłużeniem z tytułu zaległych składek posiada zobowiązania pieniężne u osób fizycznych za okres lipiec 2021 r. – kwiecień 2024 r. w kwocie 11 000 zł, które spłaca. W piśmie z 11 czerwca 2024 r. skarżący wyjaśnił, że dzięki pomocy syna udało się spłacić rodzinie i znajomym 6 500 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada majątku nieruchomego, ruchomości, praw majątkowych czy wierzytelności. Weryfikacja przeprowadzona w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych potwierdziła, że skarżący nie jest właścicielem nieruchomości. Według Centralnej Ewidencji Pojazdów na skarżącego zarejestrowane są: samochód osobowy Honda Civic z 1997 r., samochód osobowy Chrysler Plymouth Colt z 1995 r. Skarżący wskazał, że skradziono pojazd Chrysler Plymouth Colt. Pojazd Honda Civic został oddany pod zastaw kredytu i sprzedany firmie skupującej długi. Skarżący powołał się na problemy zdrowotne i przedłożył dokumentację medyczną. W stosunku do skarżącego było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-B., które zostało umorzone postanowieniami z 31 maja 2017 r. Z dokumentów wynika, że w czasie prowadzonego postępowania kilkukrotnie dokonywano zajęć rachunków bankowych, które okazały się nieskuteczne. 15 maja 2014 r. zajęto wynagrodzenie za pracę. Od pracodawcy skarżącego uzyskano informację, że był on zatrudniony na 1/4 etatu i pobierał wynagrodzenie w kwocie gwarantowanej. Ustalono, że skarżący nie posiadał majątku ruchomego, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Stan majątkowy skarżącego potwierdzały składane zeznania podatkowe, zgodnie z którymi dochód w przeliczeniu na miesiąc nie przekraczał kwoty minimalnego miesięcznego wynagrodzenia, co w obliczu jej ustanowienia, jako ustawowo wolnej od egzekucji, stanowi środki niezbędne do funkcjonowania i uniemożliwia regulowanie zaległości. Z uwagi na powyższe ustalenia Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z 20 czerwca 2017 r. umorzył prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi ponownie wdrożył w stosunku do skarżącego przymusowe dochodzenie należności. Na przestrzeni ostatnich miesięcy została wyegzekwowana kwota około 3 069,37 zł. W okresie od 15 czerwca 2021 r. do 19 lutego 2024 r. na koncie płatnika składek zaksięgowano wpłaty egzekucyjne w łącznej kwocie 17 749,52 zł, które nie są uwzględnione w wykazanym stanie należności.

Organ administracji stwierdził, że od daty wydania decyzji o zadłużeniu przedawnieniu uległy następujące należności za czerwiec 2010 r. – maj 2011 r., lipiec – październik 2011 r., marzec – maj 2012 r. (na FUS), sierpień 2010 r. – maj 2011 r., lipiec – październik 2011 r., marzec – maj 2012 r. (na FUZ) oraz marzec – maj 2012 r. (na FP). Przedawnieniu uległo także zobowiązanie za okres: sierpień 2001 r., grudzień 2001 r., luty – maj 2002 r. (na FUS) i styczeń – wrzesień 2001 r., grudzień 2001 r., marzec – maj 2002 r. (na FP).

Organ administracji uznając, że pozostałe należności z tytułu składek nie uległy przedawnienia i są wymagalne jako okoliczności mające wpływ na bieg przedawnienia wskazał: "doręczenie tytułów wykonawczych 17 marca 2003 r.", "31 maja 2017 r. umorzenie egzekucji (protokół nieściągalności)", "13 stycznia 2014 r. złożenie wniosku o umorzenie (abolicja)", "10 października 2015 r. uprawomocnienie się decyzji o odmowie abolicji", "29 marca 2019 r. [...] wystawienie decyzji określającej wysokość należności z tytułu składek", "6 maja 2019 r. uprawomocnienie się decyzji określającej zadłużenie", "12 stycznia 2021 r. wszczęcie postępowania egzekucyjnego po protokole nieściągalności", "30 kwietnia 2007 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "7 grudnia 2012 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "20 czerwca 2012 r.[...]– wystawienie decyzji określającej wysokości należności z tytułu składek", "17 sierpnia 2012 r. uprawomocnienie się decyzji określającej zadłużenie", "26 sierpnia 2013 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "29 lipca 2013 r. uprawomocnienie się decyzji określającej zadłużenie", "18 grudnia 2013 r. [...] wystawienie decyzji określającej wysokość należności z tytułu składek", "6 lutego 2014 r. uprawomocnienie się decyzji określającej zadłużenie", "12 lipca 2019 r.[...]", "16 sierpnia 2019 r. uprawomocnienie się decyzji określającej zadłużenie", "27 kwietnia 2022 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "19 grudnia 2019 r. [...] wystawienie decyzji określającej wysokości należności z tytułu składek", "26 luty 2020 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "30 września 2020 r. [...] wystawienie decyzji określającej wysokości należności z tytułu składek", "9 listopada 2020 r. uprawomocnienie się decyzji określającej zadłużenie", 23 listopada 2020 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "4 czerwca 2013 r. [...] wystawienie decyzji określającej wysokości należności z tytułu składek", "28 maja 2019 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "7 luty 2020 r. uprawomocnienie się decyzji określającej zadłużenie", "26 luty 2020 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "26 marca 2003 r. dostarczenie tytułów wykonawczych", "18 grudnia 2013 r. [...] wystawienie decyzji określającej wysokość należności z tytułu składek".

Organ administracji stwierdził dalej, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. W stosunku do działalności skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej. Pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 2 737,07 zł brutto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia w wysokości 684,26 zł. Do wypłaty pozostaje 1 778,48 zł. W stosunku do skarżącego było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego Łódź-B., które zostało umorzone postanowieniami z 31 maja 2017 r. Z "dokumentów" wynika, że w czasie prowadzonego postępowania kilkukrotnie dokonywano zajęć rachunków bankowych, które okazały się nieskuteczne. 15 maja 2014 r. zajęto wynagrodzenie za pracę. Od pracodawcy uzyskano informację, że skarżący był zatrudniony na ¼ etatu i pobierał wynagrodzenie w kwocie gwarantowanej. Ustalono, że skarżący nie posiada majątku ruchomego, z którego można prowadzić skuteczną egzekucję. Stan majątkowy potwierdzały składane zeznania podatkowe, zgodnie z którymi dochód w przeliczeniu na miesiąc nie przekraczał kwoty minimalnego miesięcznego wynagrodzenia, co w obliczu jej ustanowienia jako ustawowo wolnej od egzekucji, stanowi środki niezbędne do funkcjonowania i uniemożliwia regulowanie zaległości. Z uwagi na powyższe Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi postanowieniem z 20 czerwca 2017 r. umorzył prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne. Po wydanym postanowieniu sytuacja materialna skarżącego zmieniła się. Dyrektor I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi ponownie "wdrożył egzekucję". Skarżący uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, z którego jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne. "Na przestrzeni ostatnich miesięcy została wyegzekwowana kwota około 3 069,37 zł". W okresie "od 15 czerwca 2021 r. do 19 lutego 2024 r. na konto płatnika składek wpłynęły wpłaty egzekucyjne w łącznej kwocie 17 749,52 zł". Nie nastąpiło definitywne stwierdzenie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest także podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s.

Organ administracji nie znajdując przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. podniósł, że skarżący powołał się na własne problemy zdrowotne – był hospitalizowany z uwagi na arytmię serca, cierpi na nadciśnienie tętnicze, przerost gruczołu prostaty i depresję. W chwili obecnej nie pracuje z powodu nasilenia się bólu kręgosłupa. Jego wyniki badań się pogarszają. Nasiliły się bóle rwy kulszowej, które powodują brak możliwości swobodnego poruszania się, co zmusza go do pozostawania w domu. Dla spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., do umorzenia należności nie jest wystarczająca przewlekła choroba zobowiązanego, czy konieczność sprawowania opieki nad przewlekłe chorym członkiem rodziny. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący jej następstwem. Jako trudny stan majątkowy uznać należy sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący niezależnie od powoływanych problemów zdrowotnych, uzyskuje stały dochód w postaci pobieranego świadczenia emerytalnego. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna skarżącego uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie przez niego dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. nie ma w niniejszej sprawie zastosowania, ponieważ skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Aktualnie nie wynajmuje już mieszkania z uwagi na podniesienie kwoty czynszu i wrócił do swojego miejsca zamieszkania. Jest rozwiedziony i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Źródło utrzymania skarżącego w głównej mierze stanowi emerytura w wysokości 2 737,07 zł brutto. Ze świadczenia są dokonywane potrącenia na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 684,26 zł. Do wypłaty pozostaje 1 778,48 zł. Od 1 listopada 2020 r. skarżący jest zatrudniony na 1/8 etatu i przebywa na urlopie bezpłatnym udzielonym na pisemny wniosek pracownika. Stałe wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem skarżący określił na kwotę 1 020 zł. Wyjaśnił, że w ich uregulowaniu pomaga syn (opłaca abonament na usługi medyczne: 250 zł, daje gotówkę na pokrywanie bieżących opłat). Na żywność przeznacza średnio 600 – 750 zł. Nie jest w stanie oszacować innych wydatków (chemia, ubrania, niespodziewane wydatki), gdyż są realizowane według bieżących potrzeb. Wsparcie syna umożliwiło skarżącemu spłatę części długu w kwocie 6 500 zł zaciągniętego u znajomych i dalszej rodziny. Wartość minimum socjalnego dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1 746,80 zł (według danych IPISS za I kwartał 2024 r.). Minimum egzystencji dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi natomiast 854,08 zł (dane z 2023 r.). Wypłacane skarżącemu świadczenie (zarówno przed, jak i po potrąceniach) jest wyższe od obowiązujących wskaźników, co pozwala wykluczyć w sprawie przesłankę ubóstwa. Uzyskuje on wsparcie od syna. Nie można zatem uznać, że jego egzystencja jest zagrożona. Nie bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt spłacania przez skarżącego zobowiązań pieniężnych wobec osób fizycznych, mimo powoływanych problemów. Zobowiązania wobec Zakładu, ze względu na ich szczególny charakter, nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie może rezygnować z możliwości odzyskania należności, dając pierwszeństwo zaspokojenia wierzycielom cywilnoprawnym. W stosunku do skarżącego prowadzone jest "skutecznie postępowanie egzekucyjne, które zawiesza bieg terminu przedawnienia, a tym samym wydłuża okres możliwości ich egzekwowania". Od "15 czerwca 2021 r. do 19 lutego 2024 r. wyegzekwowano łącznie 17 749,52 zł". Nie można stwierdzić, że problemy finansowe się pogłębiają. Skarżący pobiera świadczenie emerytalne, które przyznane jest na stałe, bez względu na stan zdrowia i podlega corocznej waloryzacji. Od dnia wpływu wniosku do dnia wydania zaskarżonej decyzji wysokość pobieranego świadczenia wzrosła z kwoty 1 929,17 zł brutto, po potrąceniach w wysokości 482,29 zł, netto 1 138,25 zł netto do kwoty 2 737,07 zł brutto przy potrąceniach w kwocie 684,26 zł, do wypłaty 1 778,48 zł netto, co daje wzrost kwoty netto o ponad 50%, przy równoczesnym wzroście kwoty minimum socjalnego (z 1 253,13 zł za IV kwartał 2020 r. obowiązującym na dzień wydania decyzji z 12 sierpnia 2021 r. do 1 746,80 zł za I kwartał 2024 r.) o 39%. Pozostająca w dyspozycji skarżącego po potrąceniach kwota pokrywa wykazane wydatki, a znaczną część tych rachunków reguluje jego syn w ramach udzielanego wsparcia. Realnie w posiadaniu skarżącego pozostają zatem wolne środki, które przeznacza na spłatę zobowiązań u rodziny i znajomych. Zakład dostrzega zatem możliwość wyegzekwowania zadłużenia w formie prowadzonej dalszej egzekucji lub spłaty np. w układzie ratalnym, co nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokajania potrzeb życiowych. Umorzenie należności na obecnym etapie byłoby działaniem przedwczesnym i nieuzasadnionym. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, to negatywne rozstrzygnięcie zapadłe w tym przedmiocie nie może być uważane za dowolne. Zaległości powstawały sukcesywnie przez lata. Decyzja o umorzeniu należności składkowej przysługuje organowi, który w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanek umorzeniowych może, ale nie musi umorzyć zaległości. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. W przypadku braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub ważnego interesu osoby zobowiązanej, ma ustawowy obowiązek odmówić umorzenia. Rozpatrując wniosek o umorzenie Zakład musi wziąć bowiem pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Fundusze Ubezpieczeń Społecznych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję M.Z. wniósł o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do jej ponownego rozpoznania oraz załatwienia, zgodnie z jego interesem prawnym, zasądzenie od organu administracji publicznej na rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów ewentualnego zastępstwa procesowego, ewentualnie o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji administracyjnych.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

I. obrazę przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i w szczególności ust. 3a u.s.u.s. poprzez niezastosowanie oraz niedokonanie umorzenia składek wskazanych oraz opisanych w zaskarżonej decyzji w stosunku do skarżącego, pomimo zaistnienia przesłanek pozytywnego rozpoznania jego wniosku w całości;

2. § 3 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. poprzez jego niezastosowanie pomimo zaistnienia przesłanek pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącego w całości;

II. rażącą obrazę przepisów postępowania mającą istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. stosowanych odpowiednio poprzez art. 123 u.s.u.s. – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych po raz kolejny wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego sprawy dotyczącego sytuacji majątkowej, osobistej i zdrowotnej skarżącego, jak również poprzez błędne przyjęcie, że wiek skarżącego, jego stan zdrowia oraz jego stan majątkowy nie stanowią uzasadnionego przypadku umorzenia należności składowych;

2. art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", poprzez niezastosowanie się przez organ do oceny prawnej i wskazań w zakresie sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego wyrażonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyrokach z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 11/22, z 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 873/22 oraz z 13 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 687/23.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem stosując środki określone w ustawie.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone w powołanych przepisach sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie zakres kontroli przeprowadzanej przez sąd administracyjny wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Zaskarżona decyzja jest kolejną decyzją, która została wydana w sprawie z wniosku skarżącego, który wpłynął do organu 11 czerwca 2021 r., doprecyzowanego 12 lipca 2021 r. Sprawa ta już trzykrotnie była przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, który kolejnymi wyrokami z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 11/22, z 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 873/22 i z 13 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 687/23 uchylał kolejne decyzje organu administracji.

Wyrokiem z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 11/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 21 października 2021 r., nr UP-930/2021 oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 12 sierpnia 2021 r., nr 1914/2021. Wyrokiem z 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 873/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 14 października 2022 r., nr UP-805/2022 oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 22 lipca 2022 r., nr 1545/2022.

W wyrokach tych Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi ocenił, że nie zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności sprawy, w tym przede wszystkim nie została wyjaśniona kwestia przedawnienia należności składkowych.

Organ administracji ponownie rozpatrując sprawę decyzją z 3 września 2023 r., nr 1749/2023 r. odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 66 317,41 zł. Dokonał analizy zawieszenia biegu terminu przedawnienia w kwestii dotyczącej daty wszczęcia postępowania, tj. od daty wydania decyzji o zadłużeniu i stwierdził, że uległy przedawnieniu należności za: czerwiec 2010 r. – maj 2011 r., lipiec – październik 2011 r., marzec – maj 2012 r. (na FUS), sierpień 2010 r. – maj 2011 r., lipiec – październik 2011 r., marzec – maj 2012 r. (na FUZ) oraz marzec – maj 2012 r. (na FP). Przedawnieniu uległo także zobowiązanie za: sierpień 2001 r., grudzień 2001 r., luty – maj 2002 r. (na FUS) i styczeń – wrzesień 2001 r., grudzień 2001 r., marzec – maj 2002 r. (na FP) ze względu na brak w aktach tytułów wykonawczych.

W kolejnym wyroku z 13 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 687/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję z 1 września 2023 r., nr 1749/2023, gdyż ocenił, że organ administracji naruszył przepisy postępowania w zakresie wyczerpującego zbadania przesłanek umorzenia należności w oparciu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd stwierdził, że dokonana ocena organu, co do nieistnienia przesłanek do zastosowania uznania administracyjnego, została dokonana pobieżnie, na skutek braku pogłębionej analizy skutków wykonania przez skarżącego istniejącego zobowiązania w jego obecnej sytuacji finansowej i życiowej. Jednocześnie sąd stwierdził, że w ponownie prowadzonym postępowaniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykonał wskazania dotyczące przedawnienia należności. Załączona została dokumentacja odzwierciedlająca zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia, w tym przebieg podejmowanych czynności egzekucyjnych. Organ dokonał analizy zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych skarżącego i w kwestii dotyczącej daty wszczęcia postępowania, tj. od daty wydania decyzji o zadłużeniu.

Jak stanowi art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Organ administracji oraz sąd ponownie rozpoznający sprawę są więc zobowiązane podporządkować ocenom prawnym i wskazaniom zawartym w uzasadnieniach prawomocnych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 11/22, z 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 873/22 i z 13 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 687/23.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 marca 2014 r., sygn. akt II GSK 55/13, obowiązek ten może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ administracji zaskarżoną decyzją odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 66 317,41 zł, w tym na: ubezpieczenia społeczne za: marzec – lipiec 2000 r., styczeń – kwiecień 2001 r., czerwiec 2001 r., czerwiec 2002 r. – październik 2003 r., listopad – grudzień 2011 r., styczeń – luty 2012 r., czerwiec 2012 r. – czerwiec 2013 r., luty – październik 2019 r.; ubezpieczenie zdrowotne w łącznej za listopad 2011 r. – luty 2012 r., czerwiec – grudzień 2012 r., czerwiec 2013 r., lipiec 2018 r. – październik 2019 r.; Fundusz Pracy za luty 2002 r., czerwiec 2002 r. – październik 2003 r., czerwiec 2012 r. – czerwiec 2013 r.

Rozpoznając obecnie sprawę sąd stwierdza, że ocena prawidłowości ustaleń faktycznych organu administracji w zakresie przedawnienia należności zawarta w wyroku z 13 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 687/23 odnosiła się do decyzji organu administracji z 1 września 2023 r. i z uwagi na upływ czasu jaki upłynął do wydania zaskarżonej decyzji, tj. do 26 lipca 2024 r. (ponad 11 miesięcy) konieczne było ponowne zweryfikowanie tych ustaleń.

Przypomnieć w związku z tym należy, że Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest państwowym funduszem celowym, powołanym w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłaty świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego. Dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek.

Stosownie do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej.

W orzecznictwie wskazuje się, że z woli ustawodawcy "należności z tytułu składek" to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (por. wyrok NSA z 30 marca 2017 r., II GSK 5146/16).

Przepis art. 32 u.s.u.s. stanowi natomiast, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Nie budzi wątpliwości, że umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.).

Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności. Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 5 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07). Zasadą jest więc, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.). Ustalenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że przez wnioskodawcę nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. powoduje, że brak jest możliwości uwzględnienia takiego wniosku.

Odstępstwo od zasady, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.) przewidziano z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który to przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten dotyczy wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość umorzenia zobowiązań na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się wyłącznie do należności składkowych ubezpieczonych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu. Należy zwrócić uwagę, że rozporządzenie z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. i dotyczy wyłącznie umarzania należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia.

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek dotyczyć jednakże może tylko należności istniejących na dzień podjęcia decyzji, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalnym jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły wskutek przedawnienia. Stwierdzenie przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne uniemożliwia prowadzenie postępowania o ich umorzenie, co powoduje konieczność umorzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z powodu bezprzedmiotowości, ponieważ skoro należności się przedawniły, to nie ma już co umarzać. W każdym przypadku wniosku o umorzenie należności z tytułu składek niezbędne jest więc ustalenie ich wymagalności na dzień wydania decyzji (por. wyroki NSA: z 6 marca 2008 r., II GSK 421/07; z 27 sierpnia 2009 r., II GSK 15/09; z 14 grudnia 2010 r., II GSK 1073/09; z 30 stycznia 2013 r., II GSK 2013/11; z 3 kwietnia 2014 r., II GSK 236/13; z 14 stycznia 2021 r., I GSK 1569/20; z 5 stycznia 2022 r., I GSK 868/21).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 868/21, organ powinien zatem przede wszystkim dokonać oceny istnienia tego materialnego stosunku prawnego w dacie wszczęcia postępowania, aby ustalić, czy nie zachodzi pierwotna bezprzedmiotowość. Oczywiście w toku prowadzonego przez Zakład postępowania o umorzenie należności z tytułu składek, organ również musi baczyć na przedawnienie tych należności, z uwagi na możliwość zajścia bezprzedmiotowości postępowania o charakterze wtórnym. Zobowiązany wobec Zakładu z tytułu składek ma prawo złożyć wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Nie zawsze w stosunku do takiego zobowiązanego toczy się postępowanie egzekucyjne, w ramach którego może dojść do kontroli sądowej przedawnienia dochodzonych na drodze egzekucji należności składkowych. Nie można też zobowiązanego kierować na drogę egzekucyjną w celu kontroli przedawnienia należności z tytułu składek. Nie zawsze też stan faktyczny w przypadku istnienia zaległości w należnościach Zakładu pozwala na przymusowe dochodzenie tych składek. Poza tym postępowanie egzekucyjne generuje dodatkowe obciążenie zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego. Wprawdzie nie można też wykluczyć ustalenia co do przedawnienia należności z tytułu składek na drodze odwołania od decyzji złożonego do sądu powszechnego, jednak niewątpliwie postępowanie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, jak wcześniej to już zauważono, musi być postępowaniem posiadającym swój przedmiot. Nie można procedować w oparciu o przesłanki do umorzenia pomieszczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., czy § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., w sytuacji gdy składki te nie istnieją. Postępowanie w przedmiocie umorzenia składek w takim przypadku byłoby bezprzedmiotowe. Ustalenie, że składki, co do których został złożony wniosek o umorzenie istnieją (np. nie uległy przedawnieniu), to warunek wstępny do procedowania w przedmiocie umorzenia tych należności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych winien zatem zbadać przedmiotowość wniosku nie tylko w dacie wszczęcia postępowania, co nastąpiło w rozpoznawanej sprawie na skutek wniosku skarżącego z 11 czerwca 2021 r., ale również w dacie wydania zaskarżonej decyzji, tj. 26 lipca 2024 r. Jeżeli bowiem choćby w części należności uległy przedawnieniu, wtedy w tej części organ zobowiązany będzie do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, w pozostałej zaś części nieprzedawnionej, organ zobowiązany będzie wydać decyzję umarzającą należności z tytułu składek lub odmówić ich umorzenia. Tak więc Zakład posiada kompetencję do ustalenia w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek, czy nie doszło do przedawnienia tych należności, zaś sąd administracyjny kognicję do kontroli wydanej przez Zakład w tym przedmiocie decyzji. Ewentualna wypowiedź sądu powszechnego w wyniku złożonego doń odwołania, co do przedawnienia składek, nie stanowi zagadnienia wstępnego, bez którego Zakład nie mógłby wydać decyzji w przedmiocie umorzenia składek, wypowiadając się przy tym w przedmiocie ich przedawnienia. Do oceny czy należności z tytułu składek uległy przedawnieniu zawsze właściwy będzie Zakład, a nie inny organ i to bez względu na to, czy będzie to postępowanie dotyczące umorzenia tych należności czy też postępowanie, którego rozstrzygniecie będzie podlegało kontroli sądu powszechnego. Poza tym to strona decyduje, na jakiej drodze chce ustalić czy składki nie uległy przedawnieniu.

W wyroku z 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 868/21 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał także, że wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa bez względu na to, czy dłużnik powołał się na tą okoliczność – przedawnienie uwzględniane jest bowiem z urzędu (art. 31 u.s.u.s. w związku z art. 59 § 1 pkt 9 o.p., traktującym o wygaśnięciu zobowiązań na skutek ich przedawnienia). Tym samym zaległości w zobowiązaniach z tytułu składek, które wygasły wskutek przedawnienia i w związku z tym już nie istnieją nie mogą być przedmiotem decyzji w sprawie udzielenie ulgi w spłacie tych zobowiązań, polegającej na ich umorzeniu. W razie stwierdzenia zatem przez organ, że doszło do przedawnienie należności, co do których strona wnosi o ich umorzenie, postępowanie zainicjowane wnioskiem w tym zakresie jest bezprzedmiotowe (art. 105 k.p.a.). W przypadku wniosku, który obejmuje zarówno należności przedawnione, jak i nieprzedawnione, konieczne jest z kolei ustalenie wysokości zobowiązań faktycznie ciążących na wnioskodawcy, bowiem zastosowanie przesłanek umorzenia zawartych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzeniu (szczególnie tych odwołujących się do okoliczności takich jak sytuacja majątkowa wnioskodawcy i jego zdolność do poniesienia ciężaru spłaty zobowiązań bez zagrożenia niezbędnych potrzeb życiowych swoich i rodziny, czy kwestia zestawienia ewentualnych kosztów postępowania egzekucyjnego z wysokością dochodzonych składek), wymaga ich odniesienia każdorazowo do skonkretyzowanej wysokości zaległości objętych obowiązkiem spłaty. Innymi słowy podstawy umorzenia odnoszące się do nieściągalności lub sytuacji majątkowej dłużnika i jego zdolności do zapłaty zaległości muszą być analizowane z uwzględnieniem kwoty rzeczywiście ciążących na dłużniku zobowiązań.

Innymi słowy, zanim organ przystąpi do oceny zasadności wniosku, najpierw należy przesądzić to, że istnieje przedmiot prowadzonego postępowania, zwłaszcza gdy występują wątpliwości co do związania jednostki zobowiązaniem publicznoprawnym. Takie zachodzą niemal zawsze, gdy – tak jak w niniejszej sprawie – od momentu powstania zaległości w uiszczeniu składek do wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności upłynął znaczny okres czasu. Zaskarżona decyzja obejmuje bowiem należności począwszy od marca 2000 r. Najstarszą należność stanowi więc składka, którą skarżący powinien był uiścić ponad 24 lata temu. Zaskarżona decyzja została natomiast wydana po upływie 24 lat, bo 26 lipca 2024 r.

W tym czasie miała miejsce nowelizacja art. 24 u.s.u.s. w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek. Od 1 stycznia 2003 r. ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) zmieniła treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w ten sposób, że przepis ten otrzymał brzmienie: "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d". Natomiast od 1 stycznia 2012 r. na mocy art. 11 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi: "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6". Zgodnie z art. 27 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1). Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

Stan ten skłaniać powinien do zastanowienia się nad tym, czy nie doszło do przedawnienia należności (por. wyrok NSA z 27 kwietnia 2022 r., I GSK 1471/21). Wraz z upływem terminu przedawnienia stosunek prawny zobowiązania z tytułu składek wygasa bez względu na to, czy dłużnik powołał się na tę okoliczność. Organ administracji winien zatem w pierwszej kolejności zbadać, czy należności z tytułu składek są wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń powodujących przerwanie lub zawieszenie biegu przedawnienia. Ustalenia w tym przedmiocie, aby następnie mogły być zweryfikowane przez sąd, powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji oraz – co istotne – potwierdzone w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Należy podkreślić, że w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych, stosownie do odesłania zawartego w art. 123 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m. in. w art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Przepisy te nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest zatem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Z zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a. wywodzi się, że podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy wymaga w pierwszym rzędzie rozważania, jakie fakty mają w sprawie znaczenie. O tym decyduje zaś norma prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, K.p.a. Komentarz, Warszawa 2006, s. 69, wyrok NSA z 2 marca 2017 r., I GSK 1855/15). Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd orzeka wyłącznie na podstawie akt sprawy. W orzecznictwie wskazuje się, że aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 p.p.s.a. są przedstawione sądowi przez organ akta administracyjne, jak i akta sądowe. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd w procesie kontroli sądowoadministracyjnej bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają (por. wyroki NSA: z 26 kwietnia 2021 r., I OSK 3727/18; z 16 lutego 2021 r., III OSK 3112/21). "Akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zarazem sąd jest zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał, prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (por. wyrok NSA z 1 lutego 2008 r., I OSK 1548/06).

Organ administracji ponownie rozpoznając sprawę winien był zatem w sposób nie budzący wątpliwości ustalić, które należności na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. 26 lipca 2024 r., nie uległy przedawnieniu i jaka jest ich wysokość.

Organ administracji chcąc się skutecznie powołać na wymagalność należności, w tym z powodu zawieszenia terminu przedawnienia, powinien precyzyjnie wskazać w odniesieniu do każdej z należności kiedy, w jakiej dacie poszczególne należności stały się wymagalne, kiedy, w jakiej dacie rozpoczął się bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do każdej z nich, kiedy, w jakiej dacie doszłoby do jego upływu. Organ winien także precyzyjnie wskazać, jakie konkretnie zdarzenia miały wpływ na bieg terminów przedawnienia w odniesieniu do każdej z należności, na jaki konkretnie okres czasu spowodowały one zawieszenie jego biegu, a po jego ustaniu jaki okres czasu pozostał do jego upływu. Winno to być w uzasadnieniu decyzji przedmiotem dokładnych ustaleń faktycznych organu administracji oraz rozważań natury prawnej na tym tle – z uwzględnieniem zmian stanu prawnego w świetle regulacji art. 24 u.s.u.s., w tym okresu przedawnienia oraz zdarzeń mających wpływ na bieg terminu przedawnienia. Przy czym przez pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., należy rozumieć czynność zmierzającą bezpośrednio do wyegzekwowania zobowiązania, realizowaną w toku egzekucji, a zatem może to być wystawienie tytułu wykonawczego, dokonanie zajęcia, np. rachunku bankowego, czyli dokonanie stricte czynności egzekucyjnych. Należy też wskazać, że zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia przez Zakład postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

W ocenie sądu, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji niewystarczająco wykazano, czy należności, których dotyczy zaskarżona decyzja, a są to należności z tytułu składek począwszy od marca 2000 r., czyli najstarsze należności są sprzed ponad 24 lat, nie uległy przedawnieniu. Nie jest bowiem wystarczające ogólnikowe powołanie się jako na okoliczności mające świadczyć o zawieszeniu biegu przedawnienia na: "doręczenie tytułów wykonawczych 17 marca 2003 r.", "31 maja 2017 r. umorzenie egzekucji (protokół nieściągalności)", "13 stycznia 2014 r. złożenie wniosku o umorzenie (abolicja)", "10 października 2015 r. uprawomocnienie się decyzji o odmowie abolicji", "29 marca 2019 r. [...] wystawienie decyzji określającej wysokość należności z tytułu składek", "6 maja 2019 r. uprawomocnienie się decyzji określającej zadłużenie", "12 stycznia 2021 r. wszczęcie postępowania egzekucyjnego po protokole nieściągalności", "30 kwietnia 2007 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "7 grudnia 2012 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "20 czerwca 2012 r. [...] – wystawienie decyzji określającej wysokości należności z tytułu składek", "17 sierpnia 2012 r. uprawomocnienie się decyzji określającej zadłużenie", "26 sierpnia 2013 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "29 lipca 2013 r. uprawomocnienie się decyzji określającej zadłużenie", "18 grudnia 2013 r. [...] wystawienie decyzji określającej wysokość należności z tytułu składek", "6 lutego 2014 r. uprawomocnienie się decyzji określającej zadłużenie", "12 lipca 2019 r. [...]", "16 sierpnia 2019 r. uprawomocnienie się decyzji określającej zadłużenie", "27 kwietnia 2022 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "19 grudnia 2019 r. [...] wystawienie decyzji określającej wysokości należności z tytułu składek", "26 luty 2020 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "30 września 2020 r. [...] wystawienie decyzji określającej wysokości należności z tytułu składek", "9 listopada 2020 r. uprawomocnienie się decyzji określającej zadłużenie", "23 listopada 2020 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "4 czerwca 2013 r. [...] wystawienie decyzji określającej wysokości należności z tytułu składek", "28 maja 2019 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "7 luty 2020 r. uprawomocnienie się decyzji określającej zadłużenie", "26 luty 2020 r. doręczenie tytułów wykonawczych", "26 marca 2003 r. dostarczenie tytułów wykonawczych", "18 grudnia 2013 r. [...] wystawienie decyzji określającej wysokość należności z tytułu składek", skoro nie wiadomo nawet, o jakie tytuły wykonawcze, decyzje i inne czynności konkretnie chodzi, co konkretnie stanowiło ich przedmiot. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest precyzyjnych informacji, które pozwoliłyby zweryfikować twierdzenia organu administracji, że zdarzenia te faktycznie miały wpływ na bieg terminów przedawnienia w odniesieniu do poszczególnych należności. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika nawet, czy i jakie zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia poszczególnych należności nastąpiły po mającym mieć miejsce 20 czerwca 2017 r. umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Przykładowo w odniesieniu do należności za marzec 2000 r. na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych organ administracji jako okoliczność mającą powodować zawieszenie biegu przedawnienia wskazał "wystawienie decyzji" 29 marca 2019 r., lecz nie wykazał, czy i kiedy decyzję tę doręczono skarżącemu, co stanowiło jej przedmiot i dlaczego uznał, że uprawomocniła się ona "6 maja 2019 r.". Organ administracji nie wyjaśnił też, na jakiej podstawie uznał, że 12 stycznia 2021 r. nastąpiło wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, czy i w jakich datach w odniesieniu do poszczególnych należności miało miejsce doręczenie skarżącemu odpisów tytułów wykonawczych, zawiadomień o zajęciach składników majątkowych, czyli czynności egzekucyjne bezpośrednio zmierzające do wyegzekwowania należności w rozumieniu art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Organ administracji posłużył się nieprecyzyjnymi, ogólnikowymi stwierdzeniami jak: "12 stycznia 2021 r. wszczęcie postępowania egzekucyjnego po protokole nieściągalności", czy "10 października 2015 r. wszczęcie postępowania egzekucyjnego po odmowie abolicji". W ogóle nie sprecyzował na czym miałoby polegać "dostarczenie tytułów wykonawczych" 26 marca 2003 r. i 30 kwietnia 2007 r. i komu. Powołując się na doręczenie tytułów wykonawczych 17 marca 2003 r., 30 kwietnia 2007 r., 7 grudnia 2012 r., 26 sierpnia 2013 r., 27 kwietnia 2022 r., 26 lutego 2020 r., 23 listopada 2020 r., 26 sierpnia 2013 r., 28 maja 2019 r. organ administracji nie podał numerów tych tytułów i nie wskazuje żadnych czynności egzekucyjnych w sposób umożliwiający ich identyfikację. Należy podkreślić, że dalece niewystarczające są ogólnikowe stwierdzenia, że "na przestrzeni ostatnich miesięcy został wyegzekwowana kwota około 3 069,37 zł", "w okresie od 15 czerwca 2021 r. do 19 lutego 2024 wyegzekwowano łącznie 17 749,52 zł" (s. 19-20, 23 zaskarżonej decyzji), skoro z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, czy i na poczet jakich należności kwoty te zostały zaliczone, czy stanowią one przedmiot postępowania w rozpoznawanej sprawie, czy i w jakim zakresie pomniejszyły wysokość ciążących na skarżącym zobowiązań. Organ administracji nie wyjaśnił zresztą, dlaczego "wpłaty egzekucyjne w łącznej kwocie 17 749,52 zł", "nie są uwzględnione w wykazanym stanie należności" (s. 8 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Z tych samych względów za niewystarczające uznać trzeba zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenia, że "z dokumentów wynika" i "ponownie wdrożył egzekucję" bez sprecyzowania o jakie dokumenty chodzi i na czym polegało "ponowne wdrożenie egzekucji".

Tymczasem obowiązkiem organu administracji było przedstawienie w sposób szczegółowy w odniesieniu do każdej z należności kiedy, w jakiej dacie nastąpiło zawieszenie biegu postępowania z uwagi na podjęcie przez organ czynności zmierzających do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której mowa w art. 24 ust. 5b u.s.u.s., o której skarżący został powiadomiony, tj. kiedy wystawiono tytuły wykonawcze dotyczące poszczególnych należności i kiedy je doręczono skarżącemu, kiedy dokonano zajęć składników majątkowych, np. rachunków bankowych i kiedy skarżący został o tym zawiadomiony. Organ winien wskazać równie precyzyjnie kiedy, w jakiej dacie ustało zawieszenie biegu przedawnienia w odniesieniu do każdej z należności oraz jaki okres czasu biegu terminu przedawnienia upłynął do jego zawieszenia (tj. ile lat, miesięcy, dni), jaki okres czasu trwało zawieszenie biegu terminu przedawnienia (tj. ile lat, miesięcy, dni) oraz jaki okres czasu pozostał do upływu terminu przedawnienia (tj. ile lat, miesięcy, dni). Rozważania organu administracji powinny obejmować w tym zakresie szczegółowe wyliczenia. Obowiązkiem organu administracji było dokładne ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu decyzji daty początkowej, od której liczony jest bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do konkretnych należności będących przedmiotem postępowania oraz zdarzeń, które w odniesieniu do konkretnych należności mogły mieć wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia i o jaki konkretnie okres czasu termin ten uległ przedłużeniu. W uzasadnieniu decyzji należało wskazać precyzyjnie podstawę poczynionych ustaleń faktycznych. Same zaś ustalenia organu administracji winny zostać poparte zgromadzonymi w aktach sprawy odpowiednimi dokumentami w sposób umożliwiający tak skarżącemu, jak i sądowi zapoznanie się z nimi i ich weryfikację.

Istotne wątpliwości wzbudza również wysokość określonych w zaskarżonej decyzji należnych odsetek nie tylko z uwagi na niedostateczne wykazanie, że należności z tytułu składek są w dalszym ciągu wymagalne, ale również dlatego, że ewentualne odsetki należne od poszczególnych należności z tytułu składek powinny być ustalone na dzień wydania decyzji, gdyż ma to wpływ na ocenę sytuacji skarżącego, tj. wysokości ciążących na nim zobowiązań (w tym wypadku 26 lipca 2024 r.), podczas gdy organ administracji nie wiadomo z jakich przyczyn i w jaki sposób ustalił odsetki na "11 czerwca 2021 r." W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie zawarł w tym zakresie żadnych rozważań.

Nadto organ administracji nie przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w ogóle dotychczasowych wydatków egzekucyjnych. W konsekwencji tego nie sposób ocenić, czy zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Organ administracji pominął w ogóle zagadnienie, czy egzekucja prowadzona wobec skarżącego pozwoli na uzyskanie kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne.

Brak przedstawienia w uzasadnieniu decyzji takich ustaleń, popartych dokumentami w aktach sprawy, które odzwierciedlałyby zdarzenia mające wpływ na bieg terminu przedawnienia, w tym przebieg podejmowanych czynności egzekucyjnych, celem skontrolowania (również przez sąd) prawidłowości ustalenia, w jakiej konkretnie kwocie przypadają nadal do uregulowania, a także pozwalającej na zbadanie, czy uległy przedawnieniu, czy też nie, nie pozwala uznać, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony.

Dodatkowo zauważyć trzeba, że zupełnie niezrozumiałym jest zawiadomienie skarżącego przez organ administracji o "ponownym wszczęciu postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek" (pismo z 18 kwietnia 2024 r.), skoro zaskarżona decyzja została niewątpliwie wydana w postępowaniu wszczętym na wniosek skarżącego z 11 czerwca 2021 r. Jak stanowi bowiem art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Zgodnie zaś z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Z akt sprawy nie wynika, aby po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi 13 marca 2024 r. wyroku w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 687/23 organ administracji zakończył postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek skarżącego z 11 czerwca 2021 r. innym rozstrzygnięciem niż zaskarżona decyzja.

Z tych wszystkich względów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie może pozostać w obrocie prawnym, gdyż została wydana bez należytego wyjaśnienia i oceny wszystkich, istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. W zgromadzonym materiale dowodowym występują istotne luki, a zaskarżona decyzja dotknięta jest brakiem należytego uzasadnienia. Organ administracji dopuścił się naruszenia szeregu przepisów prawa procesowego, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 61 § 1 i § 3, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. Konsekwencją naruszenia przepisów normujących postępowanie przed organem administracji było nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, wobec czego nie jest możliwa ocena, czy organ administracji prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego. Zaskarżona decyzja została wydana przedwcześnie.

Z powyższych względów sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości. Organ administracji zbierze niezbędny materiał dowodowy, w tym dotyczący okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia, oraz ustali, czy i w jakim ewentualnie zakresie należności stanowiące przedmiot wniosku skarżącego nie uległy przedawnieniu, jaka jest ich wysokość wraz z odsetkami. Następnie w odniesieniu do nieprzedawnionych należności organ administracji oceni spełnienie przez skarżącego przesłanek umorzenia należności. Swoje stanowisko organ administracji przedstawi w uzasadnieniu odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. wskazując, jakimi przesłankami kierował się podejmując rozstrzygnięcie oraz podstawę ustaleń faktycznych w sposób umożliwiający ich weryfikację. Przed wydaniem decyzji organ administracji zobowiązany będzie zastosować art. 10 § 1 k.p.a. w sposób umożliwiający skarżącemu zapoznanie się z kompletnymi aktami sprawy.

Na marginesie powyższych rozważań sąd wyjaśnia, że skarżący w rozpoznawanej sprawie z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i korzysta z prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na podstawie postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z 18 września 2024 r., sygn. akt III SPP/Łd 122/24. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie poniósł zatem żadnych kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, które podlegałyby zwrotowi od organu administracji na zasadzie art. 200 i art. 205 p.p.s.a.

d.j.