Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1148/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2024-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska (spr.), Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 listopada 2024 r. sprawy ze skargi I. C. na postanowienie Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Rady Ministrów postanowieniem z dnia [...] maja 2024 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 oraz art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572); zwanej dalej K.p.a., utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] którym, na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przyznania I. C. świadczenia specjalnego.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

I.C. wnioskiem z dnia [...] marca 2023 r. zwróciła się do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504, z późn. zm.); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS.

Wnioskodawczyni podała, że jest panną, nie posiada dzieci, ukończyła dwa kierunki studiów wyższych, znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Wyjaśniła, że w lutym 2023 r. zmarł jej ojciec, na którego utrzymaniu pozostawała od dwudziestu lat. Jest osobą bezrobotną, posiada mieszkanie o powierzchni 36,23 m2. Na skutek długotrwałego bezrobocia oraz w wyniku bezprawnej inwigilacji państwa straciła z ojcem w 2018 r. lokal mieszkalny. Podała, że "(...) ta inwigilacja polega na tym, że przeciekają do opinii publicznej informacje niejawne z życia osobistego i zawodowego dotyczące mojej osoby, bez mojej zgody. Z tego powodu utraciłam pracę i nie mogłam uzyskać nowej." Jak stwierdziła nie otrzymała żadnego odszkodowania od państwa i nie może wypracować emerytury.

I. C. dodała, że posiada dwie działki o aktualnej wartości ok. 150 000,00 zł, które były wystawione do sprzedaży od 2010 r., nie było jednak zainteresowanych ich kupnem. Wnioskodawczyni poinformowała również, że występowała do [...] w [...] z zapytaniem, czy na tym terenie są zainteresowani wywłaszczeniem względnie wykupem jej nieruchomości, ze skutkiem negatywnym. W kolejnym piśmie z [...] kwietnia 2023 r. wskazała dodatkowo, że w ciągu ostatnich dwudziestu lat pracowała wyłącznie "niejawnie". W 2000 r. otrzymała podziękowania z Urzędu Wojewódzkiego w [...] za zaangażowanie na rzecz prawidłowości realizacji zadań administracji rządowej. W kwietniu 2023 r. uzyskała pomoc w wysokości 100 zł, "po pięciodniowej głodówce" oraz paczkę żywnościową na kwotę ok. 100 zł. Stałe obciążenia domowego budżetu to: czynsz - 280 zł, co - 108,69 zł, woda - 98,87 zł, energia elektryczna - 28,14 zł. Otrzymuje dodatek mieszkaniowy w wysokości 252,30 zł. Dodała ponadto, że rodzina się nią nie interesuje, nie pomaga jej finansowo, reaguje dopiero po jej telefonach i nie przekazuje wymaganych kwot na życie i na załatwienie wniosku o świadczenie specjalne.

Odnośnie swoich osiągnięć podała, że "(...) trudno mówić o własnych osiągnięciach. Przez lata prawica w Polsce korzystała z mojego wykształcenia kiedy pozostawałam na bezrobociu. Ta współpraca przekładała się na wyniki wyborów z korzyścią dla prawicy w Polsce na szczeblu lokalnym oraz krajowym. Ocena współpracy nie należy do mnie (...)".

Po rozpoznaniu wniosku skarżącej, Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] maja 2023 r. (nr [...]), utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. ([...]), odmówił przyznania I. C. wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu przywołał treść przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i wyjaśnił, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie posiadającej wybitne i niepowtarzalne zasługi i osiągnięcia w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, sportowej, czy politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Prezes Rady Ministrów dodał, że NSA w wyroku z 17 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 894/06 wywiódł, że szczególnie uzasadniony przypadek wiązać się winien nie tylko z ekstremalnie nawet trudną sytuacją bytową, lecz także ze szczególnymi właściwościami osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia, wskazującymi na wyjątkowość danego przypadku w aspekcie społecznym. Chodzić tu może o posiadanie przez wnioskodawcę pewnych cech wyróżniających, jak wybitne osiągnięcia na niwie zawodowej, artystycznej i sportowej czy społecznej, świadczące o zasługach danej osoby wobec społeczeństwa. Sytuacja bytowa spowodowana stanem zdrowia, czy też zdarzeniem losowym nie daje zatem podstaw do domagania się przyznania emerytury lub renty. Celem przyznania wnioskowanego świadczenia nie jest bowiem jedynie poprawa sytuacji życiowej, ale uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych dla kraju. Organ dodał, że świadczenie specjalne nie stanowi odszkodowania, zadośćuczynienia bądź rekompensaty za doznane krzywdy i brak zatrudnienia czy utratę majątku.

Prezes Rady Ministrów stwierdził, że wnioskodawczyni w toku postępowania nie przedstawiła, mimo wezwania, żadnych dokumentów świadczących o jej wybitnych i niepowtarzalnych zasługach na rzecz kraju i społeczeństwa, a nadto całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wskazuje na istnienie w sprawie "szczególnego przypadku" dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego.

W dniu [...] czerwca 2023 r. I. C. ponownie wystąpiła o przyznanie świadczenia specjalnego.

Prezes Rady Ministrów postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., odmówił skarżącej wszczęcia postępowania w tej sprawie, wywodząc w uzasadnieniu, że we wniosku o przyznanie świadczenia nie wskazała i nie udokumentowała żadnych innych okoliczności stanowiących przesłankę przyznania świadczenia, niż podniesione w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r.

W dniu [...] października 2023 r I. C. po raz kolejny (trzeci) wystąpiła do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie świadczenia specjalnego.

Prezes Rady Ministrów postanowieniem z [...] października 2023 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., odmówił skarżącej wszczęcia postępowania w tej sprawie. Organ podał, że we wniosku z dnia [...] października 2023 r. wnioskodawczyni powołała się na śmierć rodziców, ukończenie studiów, brak aktywności zawodowej od 2004 r., której nie może przezwyciężyć z powodu "bezprawnej inwigilacji państwa" oraz trudną sytuację materialną i brak pomocy ze strony rodziny, a także stan zdrowia - a wiec okoliczności podnoszone już we wcześniejszych postępowaniach, nie przedstawiła natomiast żadnych innych, nowych okoliczności stanowiących przesłankę przyznania świadczenia.

W piśmie z dnia [...] marca 2024 r. I. C. ponownie wystąpiła do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie świadczenia specjalnego. Wnioskodawczyni podała m. in., że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Od [...] stycznia 2004 r. pozostaje na bezrobociu z powodu "bezprawnej inwigilacji państwa", z uwagi na długotrwałe bezrobocie straciła lokal mieszkalny, a nadto, że nie może liczyć na pomoc rodziny. Stwierdziła, że przez lata prawica w Polsce korzystała z jej wykształcenia, ta współpraca przekładała się na wyniki wyborów z korzyścią dla prawicy w Polsce na szczeblu lokalnym oraz krajowym.

Po rozpoznaniu wniosku skarżącej, Prezes rady Ministrów postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] którym, na podstawie art. 61a § 1 K.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przyznania I. C. świadczenia specjalnego, a po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowieniem z dnia [...] maja 2024 r. (nr [...]), utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

W uzasadnieniu podał, że we wniosku z dnia [...] marca 2024 r. I. C. wskazała okoliczności podniesione przez nią w postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją ostateczną o odmowie przyznania świadczenia, a w konsekwencji zachodzi inna "uzasadniona przyczyna", odmowy wszczęcia postępowania, o której mowa w art. 61a § 1 K.p.a. Organ dodał, że wszczęcie postępowania i wydanie decyzji w sprawie już wcześniej rozstrzygniętej skutkowałoby rażącym naruszeniem prawa.

I. C. nie zgodziła się z tym postanowieniem Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2024 r. i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie o jego uchylenie oraz poprzedzającego je rozstrzygnięcia, a także zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

1. przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 61a § 1 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie występuje res iudicata;

2. art. 7 K.p.a. w związku z art. 77 K.p.a. oraz art.80 K.p.a. poprzez pominięcie dowodu z akt prokuratorskich powołanego na okoliczność bezprawnej jej inwigilacji;

3. art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego niewłaściwe zastosowanie.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła m. in., że wnioskiem z dnia [...] marca 2023 r. wystąpiła do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie renty specjalnej na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, natomiast w ostatnim z wniosków - z dnia [...] marca 2024 r. – wniosła o przyznanie emerytury specjalnej.

Skarżąca dodała, że do wniosku z dnia [...] marca 2024 r. załączyła poświadczoną notarialnie w dniu [...] marca 2024 r. Repertorium [...] Nr [...] kopię odpisu dyplomu ukończenia studiów wyższych na Wydziale [...] Uniwersytetu [...] z dnia [...]maja 1993 r. wraz z uzyskanym tytułem magistra [...]. Zostało także złożone zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 266 § 2 K.k., jednak Prokurator Rejonowy Prokuratury Rejonowej [...] w [...] postanowieniem odmówił wszczęcia śledztwa z powołaniem się na przedawnienie karalności.

W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie wydane zostało na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. zgodnie z którym, gdy żądanie wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61 K.p.a. zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Z treści powołanego przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji materialnej w rozumieniu art. 28 K.p.a. do złożenia wniosku.

Natomiast drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że przez "inne uzasadnione przyczyny", o których mowa w art. 61a § 1 K.p.a., należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w postępowaniu administracyjnym (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2014 r. sygn. akt I OSK 2159/12 i z dnia 22 lipca 2014 r. sygn. akt I OSK 1635/14).

Zastosowanie art. 61a § 1 K.p.a. warunkuje tożsamość sprawy. O tożsamości sprawy, jako warunku koniecznym do zastosowania art. 61a § 1 K.p.a., można mówić wówczas, gdy: występują te same podmioty w sprawie, sprawa dotyczy tego samego przedmiotu, tego samego stanu prawnego i wreszcie tego samego, niezmienionego stanu faktycznego (zob. M. Jaśkowska (w:) M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz LEX, 4. wydanie, Warszawa 2011, str. 969 - 970 wraz z powołanym tam orzecznictwem). Przy czym przez stan faktyczny sprawy należy rozumieć stan faktyczny mający znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc mieszczący się w ramach hipotezy normy prawnej, która stanowiła podstawę do rozstrzygnięcia sprawy (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 445/18, z 6 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3032/19, orzeczenia.nsa.gov.pl). Prowadzenie postępowania w sprawie, w której zapadło już rozstrzygniecie, prowadziłoby do wydania decyzji obarczonej wadą dającą podstawy do stwierdzenia jej nieważności na zasadzie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (res iudicata).

Należy dodać, że zastosowanie art. 61a § 1 K.p.a. powinno być ograniczone do sytuacji gdy stwierdzenie przesłanek wymienionych w tym przepisie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Przed wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania organ nie prowadzi bowiem postępowania administracyjnego, a zatem nie rozpatruje sprawy merytorycznie. W związku z tym w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 K.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum sprawy. Odmowa wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 października 2016 r. sygn. akt II SA/Gd 453/16, wszystkie powołane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.).

W rozpoznawanej sprawie, organ wychodząc z tych niekwestionowanych założeń, prawidłowo przyjął, że zachodziła "inna uzasadniona przyczyna" odmowy wszczęcia postępowania (art. 61a § 1 K.p.a.) w postaci powagi rzeczy osądzonej zaistniałej w odniesieniu do żądania zgłoszonego przez stronę.

Przypomnieć należy, że wnioskodawczyni motywowała wniosek o przyznanie świadczenia śmiercią rodziców, ukończeniem dwóch kierunków studiów oraz aplikacji radcowskiej, brakiem aktywności zawodowej od 2004 r., której nie może przezwyciężyć z powodu "bezprawnej inwigilacji państwa", a także trudną sytuacją materialną, brakiem pomocy ze strony rodziny, utratą lokalu mieszkalnego. Prezes Rady Ministrów ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. odmówił przyznania I. C. świadczenia specjalnego, o którym mowa w art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stwierdzając, że podnoszone przez stronę okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej, "bezprawnej inwigilacji państwa" i związanym z tym bezrobociem skarżącej, nie świadczą o jej niepowtarzalnych, wybitnych zasługach dla kraju czy społeczeństwa.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, całkowicie nieuzasadnione jest zapatrywanie skarżącej, że sprawa zainicjowana jej wnioskiem z dnia [...] marca 2023 r. nie jest tożsama ze sprawą rozstrzygniętą ostateczną decyzją z dnia [...]czerwca 2023 r.

Wyjaśnić należy, że bez znaczenia pozostaje czy wniosek dotyczył renty czy też emerytury, gdyż oba są świadczeniami składanymi w trybie szczególnym na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodzić się należy z organem, że motywując swoje żądanie skarżąca powołała się na te same okoliczności, choć opisane odmiennie niż uprzednio, które były powoływane przez nią w pierwszym wniosku (z dnia [...] marca 2023 r.) i były już przedmiotem oceny Prezesa Rady Ministrów przy wydawaniu decyzji z dnia [...] maja 2023 r. oraz z dnia [...] czerwca 2023 r. W konsekwencji, w ocenie Sadu, w niniejszej sprawie nie doszło do zmiany stanu faktycznego w kontekście ww. normy. Nie chodzi bowiem o jakąkolwiek zmianę stanu faktycznego, lecz jak już wyżej wskazano, o taką która ma znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

W związku z powyższym w stanie faktycznym i prawnym istniejącym na dzień wydania zaskarżonego postanowienia Prezes Rady Ministrów zasadnie stwierdził, że okoliczności, na które powołała się skarżąca w swym aktualnie złożonym wniosku, zostały już wzięte pod uwagę w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną z dnia [...] czerwca 2023 r. Składane kolejno wnioski dotyczą tego samego przedmiotu, oparte są na tej samej podstawie prawnej i faktycznej. Nie stanowią one nowych, istotnych okoliczności, które należałoby wyjaśnić i które mogłyby spowodować wydanie innej w swej istocie decyzji niż ww. decyzja ostateczna z dnia [...] czerwca 2023 r. Powoływanie się przez skarżącą na przedłożenie nowego dowodu, tj. dyplomu ukończenia studiów wyższych, nie powoduje zmiany w stanie faktycznym mającym wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy. Wydanie zatem w niniejszej sprawie decyzji administracyjnej, w której doszłoby do ponownej oceny, czy skarżąca spełnia przesłanki do przyznania świadczenia specjalnego spowodowałoby, że decyzja taka obarczona byłaby wadą dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności, wskazaną w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga I. C. jest nieuzasadniona. Sąd kontrolując zaskarżone postanowienie w zakresie wykraczającym poza granice wyznaczone zarzutami skargi (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2024 r., poz. 935), stwierdził, że nie ma podstaw do jego uchylenia lub orzeczenia o jego nieważności, które byłby zobowiązany uwzględnić z urzędu.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 powołanej ustawy procesowej, orzekł jak w sentencji. Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 tej ustawy.