Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 980/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 135, art. 153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 25 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza B. z dnia 15 maja 2023 r.[...]


UZASADNIENIE

W dniu 7 marca 2023 r. G. P. (dalej przywoływana jako: "Strona", "Skarżąca") wystąpiła z wnioskiem do Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. B. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem – J. P..

Burmistrz B. B. (dalej przywoływany jako: "organ pierwszej instancji") decyzją z dnia 15 maja 2023 r., nr [...](S.K.), po rozpatrzeniu wniosku, odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Z uzasadnienia decyzji wynika, że przyczyną odmowy było niespełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. wobec faktu, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 18 czy 25 roku życia, a także z powodu przesłanki negatywnej wskazanej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a - osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

W dniu 19 maja 2023 r. Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji. W uzasadnieniu Strona wskazała, że nie zgadza się z odmową przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Wyjaśniła, że warunkiem otrzymania świadczenia miało być zawieszenie emerytury, co też uczyniła. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października2014 r., sygn. akt K 38/13, wskazała, że może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne bez względu na wiek powstania niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie (przywoływane dalej jako: "organ odwoławczy" lub "Kolegium") decyzją z dnia 25 września 2023 r., nr SKO.4111.1532.2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390), dalej jako "u.ś.r.", utrzymało ww. decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że nie podziela stanowiska organu I instancji w zakresie naruszenia art. 17 ust.1b u.ś.r.

Następnie, po przytoczeniu treści ww. przepisu oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K38/13 Kolegium wskazało, że zaskarżona decyzja została zatem wydana z naruszeniem art.17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną wykładnię i nieuwzględnienie niekonstytucyjności przedmiotowego przepisu. Niemniej, w ocenie organu odwoławczego, pozostaje to bez wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie jest przesłanka negatywna wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Kolegium wskazało dalej, że aby zachodziła przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, muszą kumulatywnie zachodzić wszystkie wymagane ustawą przesłanki, w tym związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną.

Organ wyjaśnił, że ustawodawca przewidział również przesłanki negatywne, których wystąpienie powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje m.in. jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, (...) zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Powyższa przesłanka negatywna znajduje ścisłe powiązanie logiczne z ww. przesłanką związku przyczynowo- skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania stałej opieki. Skoro świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 ustawy jedynie w sytuacji, gdy przyczyną rezygnacji z zatrudnienia lub jego podjęcia jest konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, w przedmiotowej sprawie, w ocenie organu, związek taki nie występuje.

W tej sprawie osoba sprawująca opiekę nie zrezygnowała z aktywności zawodowej, ma natomiast ustalone prawo do emerytury od dnia 14 kwietnia 2017 r., tj. od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego. Na wniosek Strony z dnia 9 stycznia 2023 r. emerytura została zawieszona od dnia 1 lutego 2023 r. (pismo ZUS Oddział w G. W. z dnia 4 maja 2023 r., sygn. sprawy: [...]). Wniosek Strona złożyła, chcąc uzyskać świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawnego męża.

Zdaniem organu odwoławczego, samo jednak zawieszenie dotyczy wypłaty środków, natomiast nie zawieszenia prawa do emerytury, które jest niezbywalne. Powyższy przepis stanowiący o przesłankach negatywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mówi wprost o ustaleniu prawa do emerytury. Samo jej zawieszenie nie ma w sprawie znaczenia. Ponadto, nie można również stwierdzić, że rezygnacja z pracy zawodowej spowodowana była koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, która ostatnie orzeczenie o niepełnosprawności posiada z dnia 12 lutego 2020 r. (niezdolny do pracy na stałe, niezdolny do samodzielnej egzystencji). Natomiast data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji J. P. to dzień 17 kwietnia 2015 r. Pomiędzy sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, a rezygnacją z zatrudnienia musi występować ścisły związek. Brak tego związku jest bowiem przeszkodą w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Dodatkowo Kolegium zwróciło uwagę, że w rozpatrywanej sprawie osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, której to stopień powstał w dniu 17 kwietnia 2015 r. Z akt sprawy wynika również, że wnioskodawcą jest żona osoby wymagającej opieki, nie posiada ona orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozostaje bierna zawodowo i sprawuje faktyczną opiekę nad mężem w sposób ciągły, co zostało potwierdzone w drodze wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracowników socjalnych w dniu 23 marca 2023 r. Małżeństwo posiada córki, z których dwie mieszkają za granicą, a jedna w Z.. Z uwagi na znaczne odległości nie mogą opiekować się ojcem. Mąż Strony jest po dwóch udarach i dwóch zawałach serca oraz porusza się na wózku inwalidzkim i wymaga stałej opieki we wszystkich aspektach życia codziennego. Tę opiekę faktycznie sprawuje jego żona. Nadto z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury. Jednak w dniu 9 stycznia 2023 r. zawiesiła otrzymywanie tego świadczenia z uwagi na to, że świadczenie pielęgnacyjne na męża jest dla niej korzystniejsze. Zawieszenie nastąpiło z dniem 1 lutego 2023 r. Rodzina utrzymuje się z emerytury męża.

Podsumowując Kolegium wskazało, że w sprawie zachodzi przesłanka negatywna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, według którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Strona nie spełnia wszystkich przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Końcowo organ odwoławczy podkreślił, że nie kwestionuje faktu, że mąż Strony wymaga stałej opieki, którą właśnie ona sprawuje. W przedmiotowej sprawie występuje jednak przesłanka negatywna do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi, że wnioskodawczyni ma ustalone prawo do emerytury. Okoliczności sprawy są w tym zakresie bezsporne. Uznanie żądania Strony za uzasadnione, w aktualnym stanie prawnym, naruszyłoby przywołany wyżej przepis, który organy administracji publicznej zobowiązane są stosować.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca wyjaśniła, że niepełnosprawność jej męża istnieje od 65 roku życia. Obecnie jest całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji - posiada ważne orzeczenie zaliczające go do znacznego stopnia niepełnosprawności. Wymaga stałej, całodobowej opieki i pieczy innych osób. Opiekę sprawuje samodzielnie. Pomaga mu podczas codziennej toalety, przygotowuje posiłki, podaje leki, pomaga przy jedzeniu i ubieraniu oraz w przemieszczaniu się, ponieważ porusza się na wózku inwalidzkim. Do czerwca 2023 r. jej mąż potrafił zrobić kilka kroków, w tej chwili nie zrobi nawet jednego. W czasie trwania procedury odwoławczej po raz kolejny stracił równowagę i przewrócił się, wskutek czego ponownie złamał tę samą kość biodrową. Złamanie było na tyle poważne, że nie potrafi funkcjonować bez pomocy osób trzecich. Potrzebuje całodobowej opieki nawet przy drobnych czynnościach.

Skarżąca wskazała, że warunkiem otrzymania świadczenia było zawieszenie jej emerytury, co też uczyniła. Do tej pory pozostaje bez środków do życia, a sama jest osobą schorowaną.

Zdaniem Skarżącej, wydana decyzja jest niezgodna z prawem, a powołany w uzasadnieniu decyzji wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 został błędnie zinterpretowany przez organ I instancji. Zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji stanowisko organu I instancji, w ocenie Skarżącej, jest wadliwe i wynika z niewłaściwej interpretacji ww. wyroku. Na poparcie powyższego stanowiska Skarżąca powołała orzeczenia sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało w całości stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.

Podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia przedstawiły organy, a Sąd jedynie dla przypomnienia przytacza treść przepisów.

Na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., przywoływanej dalej jako: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę:

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, (...),

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

W sprawie bezsporne jest, że mąż Skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika, że jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, a w związku z tym wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Nie budzi również wątpliwości, że opiekę nad nim sprawuje Skarżąca.

Istota sporu sprowadza się do oceny legalności odmowy przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a mianowicie czy Skarżąca mająca ustalone prawo do emerytury jest z tego powodu pozbawiona możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i czy może tę negatywną przesłankę uzyskania świadczenia usunąć, zawieszając pobieranie emerytury, co też uczyniła (jak wynika z treści skargi).

Wyjaśnienia wymaga, że powyższa kwestia była w analizowana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który pierwotnie w szeregu orzeczeń (np. w wyrokach z 10 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 134/18, z 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2950/15, z 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 3269/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) opowiedział się za wykładnią językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. W orzeczeniach tych wskazywano również na odrębność systemu ubezpieczeń emerytalno-rentowych i świadczeń rodzinnych.

Stanowisko powyższe w ostatnim czasie uległo jednak modyfikacji, czego wyrazem jest argumentacja przedstawiona w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego między innymi z: 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1983/20, 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1546/19, 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, 28 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 757/19 i 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I OSK 764/20.

W powyższych orzeczeniach dostrzega się potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej normy z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wynikami wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, zgadzając się, że jakkolwiek proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można jedynie do nich ograniczać się i uprawnione jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz funkcjonalnej.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że istotną cechą osób, będących adresatami zawartej w nim normy prawnej określającej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. może wskazywać na bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie. Taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. naruszałaby jednak konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa, charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie brak jest przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Wykładnia literalna tego przepisu powoduje dyskryminację osób, które zrezygnowały z pracy zawodowej w celu podjęcia opieki i z tego tytułu mają ustalone prawo do emerytury w stosunku do osób, które nigdy pracy zawodowej nie podjęły i nie nabyły prawa do emerytury.

W powołanych wyżej wyrokach NSA wyjaśnił (np. w wyroku z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, czy w wyroku z 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1983/20 (wyroki dostępne w Internecie), że niewątpliwie intencją ustawodawcy wprowadzającego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłączenia było to, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Uchwalając bowiem w 2003 r. ustawę o świadczeniach rodzinnych ustawodawca wyłączył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego opiekunom, którzy mają prawo do określonych świadczeń i jednocześnie określił wysokość świadczenia pielęgnacyjnego na 420 zł miesięcznie. Wówczas była to kwota niższa niż wysokość najniższej emerytury i innych świadczeń wyłączających prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Taka relacja utrzymywała się aż do 1 maja 2014 r. kiedy to świadczenie pielęgnacyjne wzrosło do 800 zł i stało się nieznacznie wyższe od najniższej emerytury, a następnie było waloryzowane i aktualnie jest już znacznie wyższe od najniższej emerytury. W obecnych warunkach ograniczenie się wyłącznie do wykładni językowej normy z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r. prowadzi zatem do rezultatów zdecydowanie odmiennych niż rezultaty wykładni językowej w dacie uchwalania u.ś.r. Stąd też konieczne jest sięgnięcie do dyrektywy wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej aby zweryfikować wyniki wykładni językowej. Dlatego też w sprawie o sygn. akt I OSK 254/20 zwrócono uwagę, że rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Z tych też względów NSA aktualnie opowiada się za rozwiązaniem przyjętym między innymi w wyrokach w sprawach o sygn. akt: I OSK 1546/19, I OSK 254/20, I OSK 2375/19, I OSK 764/20, czy I OSK 2372/22, a polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. W powołanych sprawach wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.), dalej jako "u.e.r.f.u.s.", zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przychyla się do powyższego stanowiska. Celem bowiem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie zatem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę, w wysokości niższej niż kwota świadczenia pielęgnacyjnego powoduje, że ww. cel nie jest w stosunku do tej grupy realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.

Przyjęcie zaprezentowanej przez organy wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a u.ś.r., bezwzględne eliminującej z kręgu osób, które spełniają powyższą przesłankę tych, którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w tym przepisie narusza konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd uznaje, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Przy czym wybór taki można zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zgodnie z tym przepisem na wniosek emeryta można zawiesić wypłatę m.in. emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2). Emerytura jest prawem niezbywalnym, a zatem zawieszenie tego prawa wyeliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytur.

Podkreślenia także wymaga, że dla opiekunów pobierających emerytury złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 u.e.r.f.u.s. następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty), bądź z obawą czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży zatem obowiązek ustalenia czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe.

Nie ma racji także Kolegium uznając, że posiadanie przez Skarżącą prawa do emerytury wyklucza istnienie związku przyczyno-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, bądź brakiem możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że sam fakt uzyskania świadczenia emerytalnego nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Co do zasady bowiem osoba, której stan zdrowia nie wyklucza zatrudnienia, która ukończyła 60 lat w przypadku kobiety i 65 lat w przypadku mężczyzny, może podjąć zatrudnienie i uzyskiwać wynagrodzenie za pracę. Wynika to wprost z unormowań przepisów art. 103 i 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przewidujących, że osoba, która osiągnęła wiek emerytalny nie ma obowiązku rozwiązania stosunku pracy i może nadal pozostawać w zatrudnieniu u tego samego pracodawcy (co skutkuje zawieszeniem prawa do emerytury), jak również pobierając świadczenie emerytalne może ona podjąć dodatkowo zatrudnienie.

W tej sprawie Skarżąca dokonała wyboru i zawiesiła swoją emeryturę, zatem zdaniem Sądu odpadła negatywna przesłanka wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a przy tym organ odwoławczy nie stwierdził, że zachodzą inne negatywne przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Jednocześnie zaznaczyć należy, że art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych został zmieniony przez art. 43 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) o świadczeniu wspierającym z dniem 1 stycznia 2024 r.

O tym czy opiekun ma mieć przyznane świadczenie pielęgnacyjne na starych zasadach, istotne jest to, czy prawo do niego powstało do 31 grudnia 2023 r. i zgodnie z przepisami obowiązującymi do tego dnia.

Na podstawie nowej regulacji prawnej doszło do zmiany przepisów dotyczących pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, ale z jednoczesnym zachowaniem praw nabytych opiekunów.

Zgodnie z art. 63 ust.1 i 2 ustawy z 7 lipca 2023 r. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

Podsumowując powyższe rozważania stwierdzić należy, że organy obu instancji dokonały w niniejszej sprawie niewłaściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., co świadczy o naruszeniu prawa materialnego, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Rozpoznając sprawę ponownie organy - zgodnie z art. 153 p.p.s.a.- wezmą pod uwagę przyjętą przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku oceną prawną i przeprowadzą niezbędne czynności w celu ponownego rozpatrzenia wniosku Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem zmiany przepisów dotyczących pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.