Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 401/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2024-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1 i ust. 3, art. 59a ust. 1 pkt 2 i ust. 3, art. 71 ust. 2 pkt 2, art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1094
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udział społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  oceny oddziaływania na środowisko (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza Sędzia WSA Krzysztof Armański Protokolant Starszy inspektor sądowy Sebastian Styczeń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 września 2024 r. sprawy ze skargi P. J., A. Ł., B. B. i S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2024 r. [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 27 maja 2024 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania P. J., B. B., S. G. i A. Ł., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy M. o środowiskowych uwarunkowaniach z 12 grudnia 2023 r. znak: [...], którą dla planowanego przedsięwzięcia pn. "Budowa drogi gminnej ul. [...] oraz dróg gminnych nr I i II w ciągu projektowanych rowów odwadniających w M. Pierwszym", powiat kielecki, województwo świętokrzyskie:

I. stwierdzono brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko;

II. nałożono następujące warunki i wymagania korzystania ze środowiska w fazie realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia:

1) należy stosować sprawny technicznie sprzęt budowlany i transportowy; rodzaj

i stan techniczny sprzętu musi zapewnić ochronę środowiska gruntowo - wodnego przed zanieczyszczeniem produktami ropopochodnymi;

2) teren zaplecza budowy, miejsca postojowe maszyn i urządzeń oraz miejsca magazynowania materiałów budowlanych należy zorganizować w sposób zapewniający ochronę środowiska gruntowo-wodnego przed zanieczyszczeniem;

3) wykonawca prac winien posiadać sorbenty służące do minimalizacji skutków potencjalnych wycieków substancji niebezpiecznych;

4) ścieki socjalno-bytowe powstające na etapie realizacji przedsięwzięcia należy gromadzić w przenośnych sanitariatach i zapewnić ich regularny wywóz przez uprawnione podmioty;

5) na etapie realizacji, użytkowania i likwidacji zamierzenia należy prowadzić gospodarkę wodno-ściekową i gospodarkę odpadami w sposób zabezpieczający przed negatywnym wpływem na środowisko gruntowo-wodne;

6) planowane rowy odprowadzające wody opadowe z przepustu nr 2 i przepustu nr 3 powinny charakteryzować się parametrami umożliwiającymi swobodny przepływ wód oraz prowadzenie prac konserwacyjnych (mających na celu zachowanie ich podstawowej funkcji - drożności);

III. charakterystykę przedsięwzięcia określono w załączniku nr 1 do decyzji;

IV. decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że jej materialnoprawną podstawę stanowiły przepisy ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1094 ze zm., dalej "u.o.o.ś.", "ustawa środowiskowa") i powołało się w szczególności na treść art. 59 ust. 1 i ust 3, art. 59a ust. 1 pkt 2 i ust. 3 tej ustawy. Dodało, że organ pierwszej instancji procedował na wniosek inwestora - Gminy M. z 14 marca 2022 r.

W niniejszej sprawie Kolegium postanowieniem z 28 marca 2024 r. znak: [...] odmówiło wstrzymania natychmiastowego wykonania ww. decyzji Wójta Gminy M. z 12 grudnia 2023 r. znak: [...]

Organ odwoławczy zaznaczył, że planowana inwestycja przewidziana w M. Pierwszym mieści się w zakresie określonym w § 3 ust. 1 pkt 62 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019 r., poz. 1838 ze zm.) i należy do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (tzw. II grupa przedsięwzięć - w odróżnieniu od grupy I, do której zalicza się przedsięwzięcia zawsze znacząco oddziałujące na środowisko).

Uprzednio decyzją z 1 grudnia 2022 r. znak: [...] Kolegium uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy M. z 22 sierpnia 2022 r. znak: [...], którą orzeczono o braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko, nakładając jednocześnie warunki i wymagania korzystania ze środowiska w fazie realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia. Kolegium stwierdziło, że przedsięwzięcie to nie spełnia wymogów zawartych w art. 62a ust. 1 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 5 i pkt 7 u.o.o.ś. i zawiera braki w zakresie: informacji co do planowanych robót w ulicy [...] i zakresu planowanej inwestycji na tym odcinku drogi; podstawy prawnej do ustanowienia załącznika graficznego w postaci mapy przedstawiającej projektowaną lokalizację przedsięwzięcia, który jest nieadekwatny do zakresu inwestycji wskazanej w decyzji; analizy zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami mpzp; wariantowości tras planowanej inwestycji; analizy i oceny zasadności postanowień organów opiniujących; uzasadnienia określonych w decyzji warunków.

W ocenie Kolegium, obecnie organ I instancji zasadnie uznał, że Karta Informacyjna Przedsięwzięcia (dalej "KIP") po dokonaniu ww. zmian i uzupełnień -spełnia wymogi art. 62a ust. 1 i ust. 2 u.o.o.ś., określając w sposób szczegółowy: rodzaj, cechy, skalę i usytuowanie przedsięwzięcia; zakres przedsięwzięcia i powierzchnię zajmowanej nieruchomości, a także obiektu budowlanego oraz dotychczasowy sposób ich wykorzystywania i szatę roślinną oraz występujące gatunki zwierząt i ptaków; rodzaj technologii (konstrukcja jezdni drogi gminnej ul. [...] oraz dróg gminnych nr I i nr II oraz zjazdów indywidualnych na posesje i chodnika); ewentualne warianty przedsięwzięcia (wariant: 0; 1 preferowany oraz wariant 2 i wariant 3); przewidywaną ilość wykorzystywanej wody i innych wykorzystywanych surowców, materiałów, paliw i energii; rozwiązania chroniące środowisko; rodzaj i przewidywane ilości wprowadzanych do środowiska substancji lub energii przy zastosowaniu rozwiązań chroniących środowisko na poszczególnych etapach (na etapie realizacji, eksploatacji i likwidacji przedsięwzięcia); brak możliwości transgranicznego oddziaływania na środowisko; konieczność utworzenia obszaru ograniczonego użytkowana; dane o obszarach podlegających ochronie na podstawie ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody znajdujących się w zasięgu znaczącego oddziaływania przedsięwzięcia; dane dotyczące Jednolitych Części Wód Podziemnych i Powierzchniowych; wpływu planowanej drogi na bezpieczeństwo ruchu drogowego w przypadku drogi, o której mowa w art. 24ga ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych; kumulacji oddziaływań i przedsięwzięć realizowanych i zrealizowanych, znajdujących się na terenie, na którym planuje się realizację przedsięwzięcia, którą jest rozbudowa DW nr [...] w msc. M. , które obejmuje przełożenie drogi wojewódzkiej nr [...] wg. nowego śladu, przebudowę i rozbudowę istniejącego odcinka DW 745, budowę i rozbudowę drogi gminnej - ul. [...] oraz rozbudowę ul. [...] i Podmasłowie; ryzyku wystąpienia poważanej awarii lub katastrofy naturalnej i budowlanej (w fazie realizacji) i możliwym wystąpieniu poważnej awarii wynikającej z użytkowania przedmiotowej drogi powiatowej, tj. wypadki samochodowe; przewidywanych ilości i rodzaje wytwarzanych odpadów oraz ich wpływ na środowisko. KIP przedstawia kwestie dotyczące prac rozbiórkowych przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

Zdaniem Kolegium, wbrew zarzutom odwołania, aktualnie KIP zawiera wykaz poszczególnych działek, na których planowana jest lokalizacja przedsięwzięcia komunikacyjnego. Dokument ten zawiera także analizę parametrów planowanego przedsięwzięcia wskazanego na załącznikach graficznych oraz wielkość obszaru inwestycji znajdującego się w ciągu fragmentu ul. [...] i doprecyzowano, w jaki sposób realizacji planowanego przedsięwzięcia spowoduje przebudowę wskazanego odcinka ul. [...]. Wyjaśniono, że zakres robót w ul. [...] przy włączeniu drogi gminnej nr I, polegał będzie na wykonaniu połączenia konstrukcji nawierzchni ul. [...] z drogą gminną nr I oraz pobocza przy nawierzchni drogi gminnej nr I. Nie przewiduje się przebudowy ul. [...] w rejonie skrzyżowania z drogą gminną nr I natomiast, w ramach czasowego zajęcia ul. [...] w celu włączenia drogi gminnej nr I planuje się wykonanie około 25 m2 nawierzchni jezdni oraz około 5 m2 nawierzchni pobocza. Zakres robót w ul. [...] przy włączeniu drogi gminnej nr II polegał będzie na wykonaniu połączenia konstrukcji nawierzchni ul. [...] z drogą gminną nr II oraz wykonaniu pobocza przy nawierzchni drogi gminnej nr II, wykonaniu części przepustu o długości około 8,2 m w pasie drogowym ul. [...]. Nie przewiduje się przebudowy ul. [...] w rejonie skrzyżowania z drogą gminną nr II, zaś w ramach czasowego zajęcia ul. [...] w celu włączenia drogi gminnej nr II planuje się wykonanie ok. 41 m2 nawierzchni jezdni oraz ok. 16 m2 nawierzchni pobocza. Powyższe informacje znajdują się w decyzji środowiskowej. W nadesłanym materiale dowodowym przedstawiono także - wariant 0; - wariant 1 preferowany oraz wariant 2 i wariant 3.

Jak wskazało Kolegium, projektowana ul. [...] jest zgodna z założeniami mpzp na obszarze, na którym on obowiązuje wraz z rozstrzygnięciem nadzorczym Wojewody Ś. z 1 czerwca 2022 r. (oznaczona jako [...] i [...]), wobec tego analizie wariantowej poddano drogi gminne nr I i II, co szczegółowo przedstawiono w uzasadnieniu decyzji Wójta. Proponowany wariant inwestycji jest najkorzystniejszy, bowiem w największym stopniu odciąży istniejący układ komunikacyjny poprzez zapewnienie dostępu do drogi publicznej dużej ilości terenów prywatnych. Organ I instancji poddał szczegółowej analizie kwestie dotyczące lokalizacji planowanej inwestycji częściowo (na niewielkim obszarze) na użytkach rolnych klasy III i prawidłowo przytoczył w tym zakresie treść art. 21 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 176 ze zm. dalej też jako "specustawa drogowa"). Nadto planowana inwestycja nie ma charakteru działalności wytwórczej ani produkcyjnej. Eksploatacja dróg nie będzie wymagała zużycia wody ani innych surowców i materiałów z wyjątkiem energii elektrycznej wykorzystywanej do oświetlenia. Wykorzystanie materiałów i surowców nastąpi jedynie na etapie realizacji inwestycji. Przewidywane ilości materiałów, substancji i energii są w niektórych przypadkach trudne do oszacowania. Ilości te nie będą jednak odbiegały od typowych związanych z budową tego typu inwestycji. Szczegółowe ilości poszczególnych materiałów, surowców, paliw, wody oraz energii będzie zawierał projekt wykonawczy, jaki zostanie opracowany dla tej inwestycji.

Kolegium podkreśliło, że decyzję w niniejszej sprawie Wójt oparł na opiniach organów specjalistycznych:

- opinii Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w K. z 13 kwietnia 2023r., podtrzymanej pismami z 5 lipca 2023 r., 23 sierpnia 2023 r. i 16 października 2023 r., zgodnie z którą dla przedsięwzięcia pod nazwą "Budowa drogi gminnej ul. [...] oraz dróg gminnych nr I i II w ciągu projektowanych rowów odwadniających w M. Pierwszym", planowanego przez Gminę M. - nie istnieje konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, ponieważ zasięg oddziaływania przedsięwzięcia będzie miał charakter lokalny, ograniczony do terenu inwestycji i prac w bezpośrednim sąsiedztwie przedsięwzięcia. Uciążliwości, takie jak emisja zanieczyszczeń powietrza, hałas, powstawanie odpadów, występować będą z największą intensywnością w trakcie prac budowlanych i związane będą z pracą maszyn i urządzeń. Przedsięwzięcie nie będzie negatywnie oddziaływać na środowisko gruntowo-wodne ani poszczególne elementy przyrodnicze środowiska. Planowana budowa nie będzie miała znaczącego wpływu na walory krajobrazowe oraz bioróżnorodność;

- opinii Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K., który w pismach z 8 lutego 2023 r., podtrzymanych pismami z 19 kwietnia 2023 r., 18 maja 2023 r., 7 lipca 2023 r. oraz 23 sierpnia 2023 r. i z 4 października 2023 r., wyraził opinię, że dla planowanego przedsięwzięcia nie uznaje potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, ponieważ inwestycja ta nie ma charakteru działalności wytwórczej ani produkcyjnej. Uzasadniając podjęte stanowisko organ opiniujący wskazał, że eksploatacja dróg nie będzie wymagała zużycia wody ani innych surowców i materiałów z wyjątkiem energii elektrycznej (do oświetlenia). Materiały i surowce wykorzystane zostaną jedynie na etapie realizacji inwestycji i będą to m.in. kruszywo, piasek inne. Roboty budowlane będą prowadzone zgodnie z projektem. Inwestycja charakteryzuje się niskim oddziaływaniem na środowisko, a w swoim zakresie nie będzie skutkowała oddziaływaniami naruszającymi standardy jakości środowiska, nie stworzy również zagrożeń dla środowiska na terenach przyległych. Przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko nie jest wymagane m.in. z uwagi na fakt, że przedsięwzięcie nie będzie miało negatywnego wpływu na zdrowie i życie ludzi. Niekorzystny wpływ na środowisko w trakcie realizacji inwestycji będzie miał charakter krótkotrwały i zakończy się z chwilą zakończenia realizacji inwestycji. Praktyczne oddziaływanie przedsięwzięcia ograniczy się do powierzchni zajmowanej przez to przedsięwzięcie;

- opinii Dyrektora Zarządu Zlewni Wód Polskich w K. PGW Wody Polskie w piśmie z 4 października 2023 r., który zajął stanowisko, że planowane przedsięwzięcie nie wymaga przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, gdyż planowane jest poza terenami stref ochronnych ujęć wody oraz poza obszarem szczególnego zagrożenia powodzią w rozumieniu art. 16 pkt 34 ustawy Prawo wodne. Projektowane drogi przechodzą przez tereny stanowiące formy ochrony przyrody, tj. Podkieleckiego Obszaru Chronionego Krajobrazu. Projektowana trasa swoim biegiem nie przecina obszarów Europejskiej Sieci Ekologicznej "Natura 2000", a w granicach opracowywanego terenu nie znajdują się żadne obiekty podlegające ochronie w rozumieniu ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz. U. 2023, poz. 877 ze zm.). Z uwagi na rodzaj, charakterystykę i lokalizację planowanej inwestycji, nie przewiduje się negatywnego wpływu tego przedsięwzięcia na możliwość osiągnięcia celów środowiskowych jednolitych części wód powierzchniowych, jednolitych części wód podziemnych oraz obszarów chronionych, o których mowa w art. 56, art. 59 i art. 61 ustawy Prawo wodne. Dyrektor Zarządu Zlewni w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie stwierdził brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla omawianego przedsięwzięcia przy uwzględnieniu w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zaleceń.

Zdaniem Kolegium, Wójt zasadnie wskazał, że wyrażone przez organy współdziałające opinie nie są wprawdzie wiążące dla organu wydającego decyzję o uwarunkowaniach środowiskowych, ale mają istotne znaczenie dla oceny, czy wnioskowane przedsięwzięcie winno podlegać ocenie oddziaływania na środowisko, o której mowa w art. 59 ust. 1 pkt. 2 u.o.o.ś., przy czym Wójt podzielił opinię ww. organów specjalistycznych w zakresie braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia.

Sumując Kolegium wskazało, że planowane przedsięwzięcie stanowi drogę o nawierzchni twardej o całkowitej długości powyżej 1 km inną niż wymienione w § 2 ust 1 pkt 31 i 32 lub obiekty mostowe w ciągu drogi o nawierzchni twardej, z wyłączeniem przebudowy dróg lub obiektów mostowych, służących do obsługi stacji elektroenergetycznych i zlokalizowanych poza obszarami objętymi formami ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1-5, 8 i 9 ustawy o ochronie przyrody, a więc stanowi ono przedsięwzięcie mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 62 rozporządzenia.

Nadto organ odwoławczy podkreślił, że w tej sprawie organy specjalistyczne posiadające profesjonalną i ekspercką wiedzę uznały, że planowana inwestycja nie wymaga przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Opinie tych organów specjalistycznych są zbieżne, wydane zostały po rzetelnej analizie przedsięwzięcia, a wnioskodawca zobligowany był do kilkukrotnego uzupełnienia KIP. Charakterystyka przedsięwzięcia stanowi załącznik do decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Kolegium oceniło, że aktualnie organ I instancji uzupełnił materiał dowodowy oraz przeprowadził postępowanie w sposób, który eliminuje wszelkie zarzuty poprzednio wydanej w tej sprawie decyzji Kolegium, co przedstawiono szczegółowo w decyzji pierwszoinstancyjnej.

Zdaniem Kolegium, adekwatne do rodzaju i charakterystyki przedsięwzięcia wymogi środowiskowe Wójt Gminy M., zgodnie z art. 84 ust. 1a u.o.o.ś., zawarł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, tworząc warunki i wymagania realizacji przedsięwzięcia stosownie do zdiagnozowanej skali i rodzaju jego przewidywanych oddziaływań. Warunki te w pełni zabezpieczają potrzeby ochrony środowiska, w tym życia i zdrowia ludzi przed niekorzystnym oddziaływaniem planowanej inwestycji. Konkretyzacja tych potrzeb w kontekście planowanego przedsięwzięcia i przy uwzględnieniu jego specyficznych uwarunkowań została przeprowadzona prawidłowo i wnikliwie w postępowaniu, w którym nie przeprowadzono oceny oddziaływania na środowisko. Taki sposób procedowania determinował rodzaj, skalę, uwarunkowania wewnętrzne i zewnętrzne przedsięwzięcia.

Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wywiedli P. J., A. Ł., B. B. i S. G., zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie:

1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 59 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 59a ust. 4 pkt 1 u.o.o.ś. przez błędne utrzymanie przez Kolegium w mocy decyzji środowiskowej Wójta stwierdzającej brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, podczas gdy w treści zaskarżonej decyzji Kolegium wskazuje, że dla inwestycji strategicznych wymienionych w art. 59a ust. 4 u.o.o.ś., tj. m.in. drogi publicznej przeprowadzana jest ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko i wydawana jest decyzja środowiskowa, co pozostaje w sprzeczności z wydaną przez Kolegium decyzją utrzymującą w mocy decyzję Wójta stwierdzającą brak potrzeby przeprowadzania oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko,

2) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 63 ust. 1 pkt 1 lit. b u.o.o.ś. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i praktyczny brak przeprowadzenia przez organy obu instancji analizy powiązań planowanej inwestycji z innymi przedsięwzięciami, w szczególności kumulowania się oddziaływań przedsięwzięć znajdujących się na obszarze, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie, podczas gdy w pobliżu inwestycji objętej niniejszą sprawą planowana jest rozbudowa DW Nr [...] w msc. M. z rozbudową sąsiadującej infrastruktury drogowej, realizowana przez Świętokrzyski Zarząd Dróg Wojewódzkich w K., które to przedsięwzięcie obejmuje przełożenie drogi wojewódzkiej Nr [...] wg nowego śladu, przebudowę i rozbudowę istniejącego odcinka DW 745, budowę i rozbudowę drogi gminnej - ul. [...] oraz rozbudowę ul. [...] i Podmasłowie, dla której można przypuszczać, iż wydana została decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, co może mieć znaczący wpływ na realizację omawianej inwestycji, a co nie zostało wzięte pod uwagę przez organy orzekające w tej sprawie;

3) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 74 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 62a ust. 1 pkt 4 u.o.o.ś. przez pominięcie przez Kolegium, że Wójt nie zastosował się do wytycznych przedstawionych mu przez Kolegium w decyzji z 1 grudnia 2022 r. i wydał 12 grudnia 2023 r. decyzję środowiskową, opartą na wadliwie sporządzonej KIP nie realizującej wytycznych w zakresie wskazania wariantów planowanej inwestycji oraz ich analizy, podczas gdy pominięcie tych wytycznych i utrzymanie w mocy decyzji opartej na wadliwej KIP, powoduje wadliwość samej decyzji;

4) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie utrzymanie w mocy decyzji Wójta obejmującej wybiórcze zastosowanie się do zastrzeżeń Kolegium, podczas gdy organ ten przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, wskazał, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym jej rozpatrzeniu, które to okoliczności wiążą Wójta w całości, czego Kolegium nie zauważyło, a co doprowadziło do utrzymania w mocy wadliwej decyzji;

5) art. 6 w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 62a ust. 1 pkt 4 u.o.o.ś. poprzez naruszenie zasady praworządności oraz zasady zaufania obywatela do władzy publicznej polegające na błędnym uznaniu przez Kolegium, iż Wójt wydając decyzję środowiskową zastosował się do wytycznych przedstawionych mu przez Kolegium w decyzji z 1 grudnia 2022 r., podczas gdy w tej sprawie nie uzupełniono KIP o te wytyczne, a sporządzona KIP nie realizowała wytycznych w zakresie wskazania wariantów planowanej inwestycji oraz ich analizy, co powoduje wadliwość samej KIP a w konsekwencji również wadliwość wydanej w oparciu o taką KIP decyzji, co organ II instancji wydając zaskarżoną decyzję w zupełności pominął;

6) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, poprzez brak wyjaśnienia i oceny okoliczności określonych w art. 63 ust. 1 pkt 1 lit. b u.o.o.ś., a mianowicie nie dokonano analizy powiązań planowanej inwestycji z innymi przedsięwzięciami, w szczególności kumulowania się oddziaływań przedsięwzięć znajdujących się na obszarze, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie, podczas gdy w pobliżu inwestycji objętej niniejszą sprawą planowana jest rozbudowa DW Nr [...] w msc. M. z rozbudową sąsiadującej infrastruktury drogowej, realizowana przez Świętokrzyski Zarząd Dróg Wojewódzkich w K., które to przedsięwzięcie obejmuje przełożenie drogi wojewódzkiej Nr [...] wg nowego śladu, przebudowę i rozbudowę istniejącego odcinka DW 745, budowę i rozbudowę drogi gminnej - ul. [...] oraz rozbudowę ul. [...] i P. , dla której - można przypuszczać - iż wydana została decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, co może mieć znaczący wpływ na realizację omawianej inwestycji, a co nie zostało wzięte pod uwagę zarówno przez organ I jak i II instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili argumentację na poparcie stawianych zarzutów, w oparciu o które wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto na podstawie art. 86f ust. 1 u.o.o.ś. w zw. z art. 61 § 3 p.p.s.a. skarżący wnieśli o wstrzymanie natychmiastowego wykonania decyzji Wójta Gminy M. z 12 grudnia 2023 r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie 12 września 2024 r. pełnomocnik skarżących poparł skargę i zawarte w niej wnioski. Przewodniczący ogłosił postanowienie Sądu w przedmiocie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, o czym stanowi art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.). Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wojewódzkie sądy administracyjne sprawują powyższą kontrolę działalności organów pod względem zgodności z prawem. Zatem w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Stosownie zaś do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Rozpatrując niniejszą sprawę w powyżej zakreślonych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu, stanowisko organu odwoławczego jest prawidłowe.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia oceny prawidłowości rozstrzygnięcia Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującego w mocy decyzję Wójta Gminy M. określającą środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia: "Budowa drogi gminnej ul. [...] oraz dróg gminnych nr I i II w ciągu projektowanych rowów odwadniających w M. P.", wydanej na wniosek Gminy M., w treści której organ ten orzekł o braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia oraz określił warunki i wymagania korzystania ze środowiska w fazie realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia.

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje to, że planowana inwestycja stanowi inwestycję, o której mowa w art. 71 ust. 2 pkt 2 ustawy środowiskowej, a więc przedsięwzięcie mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. Planowane przedsięwzięcie jest przedsięwzięciem określonym w § 3 ust. 1 pkt 62 rozporządzenia Rady Ministrów z 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. 2019, poz. 1838, z późn. zm.).

W trakcie prowadzonego postępowania Wójt ustalił, że w sprawie nie jest wymagane przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia, z którym to ustaleniem nie zgadza się skarżący.

W tym zakresie zauważyć należy, że zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy środowiskowej przeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko jest wymagane w przypadku przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, gdy obowiązek powyższy został stwierdzony na podstawie art. 63 ust. 1 tej ustawy. Przepis ten z kolei wskazuje, że obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko dla planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, stwierdza, w drodze postanowienia, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, przy uwzględnieniu warunków wymienionych w tym przepisie, przy czym art. 64 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy środowiskowej obliguje organ do uprzedniego zasięgnięcia opinii regionalnego dyrektora ochrony środowiska oraz państwowego inspektora sanitarnego. Organ prowadzący postępowanie jest zobowiązany zatem do ustalenia, czy w sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, mając na względzie stanowisko ww. organów opiniujących. W przypadku zaś, gdy nie została przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, właściwy organ stwierdza brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, przy czym charakterystyka przedsięwzięcia stanowi załącznik do decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (art. 84 ust. 1 i 2 ustawy środowiskowej). W przypadku, gdy odstąpiono od konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, uzasadnienie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, niezależnie od wymogów przewidzianych przepisami procedury administracyjnej, powinno zawierać informacje o uwarunkowaniach, o których mowa w art. 63 ust. 1 powyższej ustawy, uwzględnionych przy stwierdzeniu braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko (art. 85 ust. 2 pkt 2 ustawy środowiskowej). Umożliwia to bowiem dokonanie oceny co do prawidłowości rozstrzygnięcia w przedmiocie braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Po 860/11, Legalis nr 468464).

W niniejszej sprawie organ I instancji prawidłowo zasięgnął, na podstawie art. 64 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy środowiskowej, opinii Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K., Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w K. oraz Dyrektora Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Zarząd Zlewni w K. w sprawie potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Opinie tych organów zgodnie wskazują na brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, co w dalszej kolejności obligowało organ I instancji do dokonania oceny, czy w świetle kryteriów z art. 63 ust. 1 ustawy środowiskowej, konieczne było nałożenie na inwestora obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

W związku z powyższym organ dokonał oceny, czy planowana inwestycja odpowiada wymogom art. 63 ust. 1 ustawy środowiskowej, mając przy tym na względzie kolejno wskazane tam kryteria i w uzasadnieniu decyzji przedstawił rozważania w zakresie: rodzaju i charakterystyki przedsięwzięcia (pkt 1); usytuowania przedsięwzięcia, z zwróceniem uwagi na możliwe zagrożenie środowiska – zwłaszcza przy istniejącym użytkowaniu terenu, zdolności samooczyszczania się środowisk i odnawiania się zasobów naturalnych, walorów przyrodniczych i krajobrazowych oraz uwarunkowań miejscowych planów zagospodarowania (pkt 2); rodzaj i skalę możliwego oddziaływania rozważanego w odniesieniu do uwarunkowań wymienionych w ww. pkt 1 i 2 oraz w art. 62 ust. 1 pkt 1 u.o.o.ś.

Zauważyć przy tym należy, że KIP zawiera informacje, niezbędne dla dokonania powyższej oceny. Karta została uzupełniona przez inwestora zgodnie z zaleceniami organu odwoławczego i ponownie organ prowadzący postępowanie zwrócił się do organów opiniujących o zajęcie stanowiska w sprawie. Nie uległo ono zmianie, to oznacza, że zarówno RDOŚ, jak i PIS oraz organ ds. gospodarki wodnej nie stwierdziły konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. W powyższym zakresie, w ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały wyczerpującej i wszechstronnej analizy zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji. Sąd nie znalazł podstaw, by podważyć stanowiska ww. wyspecjalizowanych organów. Nie zmienia tego stanowiska stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, że dla inwestycji strategicznych wymienionych w art. 59a ust. 4 u.u.o.i.ś. przeprowadzana jest ocena oddziaływania na środowisko ich realizacji i wydawana jest decyzja środowiskowa. Analiza treści przepisów zawartych w art. 59a u.o.o.ś. nie wskazuje, aby dla przedmiotowej inwestycji było obligatoryjne przeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Nadto z uzasadnienia decyzji Kolegium jednoznacznie wynika, że w niniejszym przypadku nie było potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Organ II instancji w pełni zaaprobował stanowisko w tym zakresie zarówno organów opiniujących, jak i organu I instancji. Ujawniona w skardze sprzeczność w formułowaniu wniosków w uzasadnieniu decyzji przez Kolegium nie mogła i nie miała wpływu na wynik sprawy.

Skarżący zarzucili w toku postępowania, że KIP nie została uzupełniona o treści zgodne z wytycznymi Kolegium zawartymi w poprzednio wydanej decyzji drugoinstancyjnej. W skardze sformułowali oni zarzuty w kwestiach, które pozostały sporne. Jednak z tymi zarzutami nie sposób się zgodzić.

Stosownie do art. 62a ust. 1 pkt 4 ustawy, karta informacyjna przedsięwzięcia powinna zawierać podstawowe informacje o planowanym przedsięwzięciu, umożliwiające analizę kryteriów, o których mowa w art. 63 ust. 1, lub określenie zakresu raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko zgodnie z art. 69, w szczególności dane o: ewentualnych wariantach przedsięwzięcia, przy czym w przypadku drogi, o której mowa w art. 24ga ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, każdy z analizowanych wariantów drogi musi być dopuszczalny pod względem bezpieczeństwa ruchu drogowego. W uzupełnionej w tej sprawie Karcie inwestor przedstawił wariant "0", czyli niepodjęcia realizacji zadań (co uniemożliwi rozwój infrastruktury mieszkaniowej miejscowości M. P.) oraz ewentualne warianty przedsięwzięcia: wariant 1 – preferowany, wariant 2 i wariant 3. Autor dokumentu opisał te warianty i wyjaśnił powody wyboru wariantu nr 1 realizacji przedsięwzięcia. Za wyborem wariantu 1. przemawiają względy techniczne oraz uwarunkowania terenowe. Obecne uwarunkowania terenowe narzucają odgórnie rozwiązania w zakresie lokalizacji projektowanych dróg gminnych. Z uwagi na to, że rowy drogowe powinny znajdować się od strony napływu wód opadowych, nie jest możliwa ich lokalizacja w innych miejscach - rowy drogowe zaprojektowano zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu. W KIP wskazano również, że w sytuacji zmiany lokalizacji drogi gminnej nr II (wariant 2), istniałaby konieczność zaprojektowania rowu odwadniającego, który jest niezbędny do odwodnienia ul. [...], i przez to wiąże się z większą zajętością terenów prywatnych przewidzianych pod inwestycję. Droga gminna nr I oraz rów odwadniający zostały zaprojektowane w najniższych punktach niwelety ul. [...] – ekstremach. Powyższe wyjaśnienia inwestora zostały zaakceptowane przez organy obu instancji i nie spotkały się ze sprzeciwem RDOŚ i PIS, jak również Dyrektora Zarządu Zlewni w K. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody [...].

Również Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania wybranego przez inwestora wariantu realizacji przedsięwzięcia. Ponadto należy zwrócić uwagę i odróżnić regulacje zawarte w ustawie środowiskowej dotyczące karty informacyjnej przedsięwzięcia od tych dotyczących raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej, raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać informacje umożliwiające analizę kryteriów wymienionych w art. 62 ust. 1 oraz zawierać: opis wariantów przedsięwzięcia uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania na środowisko, ze wskazaniem wariantu wybranego do realizacji, racjonalnego wariantu alternatywnego oraz racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska; racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska może być tożsamy z wariantem wybranym do realizacji albo racjonalnym wariantem alternatywnym. Tymczasem – jak stanowi ww. przepis art. 62a ust. 1 pkt 4 tej ustawy – karta informacyjna przedsięwzięcia powinna zawierać dane o ewentualnych wariantach przedsięwzięcia. Porównanie regulacji ustawowych dotyczących treści raportu i karty informacyjnej przedsięwzięcia wskazuje na to, że raport w swej treści jest dokumentem znacznie bardziej sformalizowanym, wymagającym od autorów pogłębionej analizy i argumentacji przekonującej o wyborze wariantu preferowanego, co równocześnie koresponduje z okolicznościami, w jakich taki raport jest sporządzany, czyli gdy zaistnieje obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, zatem przedsięwzięcie będzie wywierać większy wpływ na środowisko niż w przypadku przedsięwzięć, co do których nie ma wymogu sporządzenia raportu, a wystarczające jest sporządzenie KIP.

Ze skargi wynika, że skarżący obawiają się naruszenia stosunków wodnych w związku z realizacją przedsięwzięcia. Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie organy opiniujące oceniły przedmiotową inwestycję również pod względem jej wpływu na stosunki wodne. RDOŚ wskazał, że przedsięwzięcie nie będzie negatywnie oddziaływać na środowisko gruntowo-wodne, zaś Dyrektor Zarządu Zlewni Wód Polskich w K. PGW Wody Polskie zalecił, i zalecenia te znalazły odzwierciedlenie w treści decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, aby zarówno na etapie realizacji, jak i użytkowania oraz likwidacji zamierzenia prowadzić gospodarkę wodno-ściekową w sposób zabezpieczający przed negatywnym wpływem na środowisko gruntowo-wodne. Nadto przepisy ustawy - Prawo wodne zapewniają ochronę przed naruszeniem stosunków wodnych na gruncie. W każdym razie odmowa wydania decyzji środowiskowej nie może opierać się na podstawie sprzeciwu lokalnej społeczności (zob. wyrok NSA z 5 lipca 2024 r., III OSK 2656/22, lex nr 3750280). Inwestycje, dla których wydawana jest decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach należą do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, dlatego często budzą sprzeciw lokalnej społeczności. Sprzeciw taki nie może jednak stanowić przeszkody do odmowy wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, bowiem ustawodawca wyraźnie określił przypadki odmowy wydania takiej decyzji i sprzeciw lokalnej społeczności do nich nie należy. Organ, wydając decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, może tak zabezpieczyć środowisko (w tym zdrowie ludzi), aby obawy zgłoszone przez lokalną społeczność zostały uwzględnione.

Sąd podzielił również argumentację organów związanych z realizacją przedsięwzięcia m.in. na gruntach klasy III, skoro zgodnie z art. 21 ust. 1 specustawy drogowej, do gruntów rolnych i leśnych objętych decyzjami o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej nie stosuje się przepisów o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Zatem dla gruntów klasy III nie ma przewidzianej szczególnej ochrony ustawowej w przypadku realizacji inwestycji drogowej. Ma to swoje racjonalne uzasadnienie. Konieczność przeprowadzenia inwestycji drogowej z ominięciem gruntów chronionych ustawą mogłaby generować na tyle wysokie koszty finansowe, że skutkowałoby to zahamowaniem rozwoju infrastruktury drogowej na danym obszarze z uwagi na nieopłacalność inwestycji, a przez to wpłynąć nawet na rozwój gospodarczy tego regionu.

Sąd nie uwzględnił nadto zarzutów skargi związanych z oddziaływaniem skumulowanym innych przedsięwzięć z planowanym przedsięwzięciem. Takie oddziaływania mogą wystąpić na etapie realizacji przedsięwzięcia, w sytuacji gdy terminy realizacji inwestycji planowanych i przedmiotowej inwestycji drogowej będą się pokrywały. Dotyczy to kumulacji zanieczyszczeń do powietrza i emisji hałasu. Będą to jednak oddziaływania czasowe i krótkotrwałe. Autor KIP zalecił, aby na etapie realizacji planowanych przedsięwzięć działania były prowadzone w sposób który zminimalizuje oddziaływania skumulowane na środowisko m.in. poprzez właściwą organizację zapleczy budowy, opracowanie harmonogramu robót (k. 47 KIP). Te zalecenia "przeniósł" do decyzji organ I instancji, przez to powinny być one przestrzegane przez inwestora, co zabezpieczy lokalną społeczność przed nadmiernymi emisjami negatywnymi związanymi z realizacją inwestycji.

Podkreślenia wymaga, że podważenie ustaleń wynikających z karty informacyjnej przedsięwzięcia (wraz z jej uzupełnieniami) mogłoby nastąpić jedynie, co do zasady, poprzez przedstawienie nowej analizy uwarunkowań środowiskowych (sporządzonej przez specjalistów dysponujących równie fachową wiedzą jak autorzy karty informacyjnej przedsięwzięcia), z której wynikałyby wnioski pozostające w sprzeczności do tych zawartych w karcie informacyjnej przedsięwzięcia. Weryfikacja wiarygodności i mocy dowodowej powyższego dokumentu wymaga zatem przeprowadzenia co najmniej porównywalnych pod względem fachowości i specjalistycznej analizy dowodów, np. dowodu z ekspertyzy specjalistycznej, która w sposób udokumentowany wykazywałaby m.in. wady lub błędne założenia lub ustalenia karty informacyjnej przedsięwzięcia (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z 5 wrześnie 2023 r., II SA/Rz 1672/22, 3628462). Nie mogły zatem odnieść skutku argumenty dotyczące wymogów jakie powinien spełniać raport, opartych przez skarżącego o orzecznictwo sądów administracyjnych.

Skoro w toku niniejszego postępowania skarżący nie przedstawili dokumentu odmiennie określającego zakres oddziaływania inwestycji na środowisko, który skutecznie podważyłby KIP, to należy uznać, że zasadnie stanowił on podstawę ustaleń faktycznych w sprawie.

W niniejszej sprawie dokonano szczegółowej analizy rodzaju i charakterystyki przedsięwzięcia, z uwzględnieniem aspektów wskazanych w art. 63 ust. 1 ustawy środowiskowej.

Reasumując, stwierdzić należy, że zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie, albowiem w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym jak i prawnym, właściwie zastosowano, stanowiące podstawę wydanych decyzji, przepisy prawa materialnego, nie dopuszczając się przy tym naruszenia przepisów proceduralnych. Również Sąd, działając z urzędu poza granicami skargi, nie dostrzegł żadnych uchybień, które powodowałyby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.