Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1440/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 5 i 10
journal: Dz.U. 1951 nr 46 poz 340
law: Dekret z dnia 6 września 1951 r. o  ochronie  i  uregulowaniu  własności  osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Sędzia NSA Zdzisław Kostka Protokolant Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 24 września 2009 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej W. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 maja 2008 r. sygn. akt II SA/Go 124/08 w sprawie ze skargi W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt II SA/Go 124/08, oddalił skargę W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2003r. W. Z. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G.. o stwierdzenie nieważności aktu nadania nr [...] z dnia [...] września 1959 r. wydanego przez Powiatową Radę Narodową w S., w części dotyczącej nadania gospodarstwa rolnego położonego w D. przy ul. [...] na współwłasność z B. L. Wnioskodawca zrzucił, że orzeczenie w akcie nadania o współwłasności jest sprzeczne z art. 5 i art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na Obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U , Nr 46 poz. 340 -zwanym dalej "dekretem"), albowiem w dacie wejścia w życie dekretu gospodarstwo rolne wspólnie z małżonką prowadził J. Z., natomiast B. L. do 1959r. w tymże gospodarstwie nie zamieszkiwał, nie prowadził tegoż gospodarstwa i nie otrzymał na nie skierowania.

Postanowieniem z dnia [...] marca 2003r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G.., na podstawie art. 97 § 1 k.p.a. zawiesiło postępowanie administracyjne w tej sprawie. Natomiast postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007r., wobec ustania przyczyny zawieszenia, organ podjął postępowanie administracyjne.

Decyzją z dnia [...] października 2007r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G., działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 oraz , art. 158 § 1 i § 2 k.p.a., stwierdził, że akt nadania nr [...] z dnia [...] września 1959r. wydany przez Powiatową Komisję Ziemską w S. w sprawie nadania do współwłasności gospodarstwa rolnego położonego w D. J. Z. i B. L., wydany został z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej nadania B. L., jednak nie stwierdziło jego nieważności, gdyż akt ten wywołał nieodwracalne skutki prawne z tego powodu, że nieruchomość, której dotyczy została nabyta przez osoby trzecie w drodze czynności

charakterze cywilnoprawnym.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że aktem nadania nr [...] z dnia [...] września 1959r. Powiatowa Komisja Ziemska w S. nadała J. Z. do współwłasności z B. L. gospodarstwo rolne położone w D. o powierzchni [...]ha, obejmujące dom mieszkalny i chlew, natomiast aktem nadania nr [...] z dnia [...] września 1959 r. Powiatowa Komisja Ziemska w S. nadała B. L. do współwłasności z J.Z. gospodarstwo rolne położone w D. o powierzchni [...] ha obejmującego dom mieszkalny, chlew i szopę. Powyższe akty nadania wydane zostały na podstawie art. 5 i 10 wskazanego powyżej dekretu i dotyczyły tej samej nieruchomości. Dalej organ stwierdził, że w dacie wejścia w życie dekretu, czyli w dniu [...] września 1951 r., gospodarstwo rolne było we wspólnym posiadaniu i użytkowaniu J. Z. i B. L. Okoliczność tę organ wywiódł z treści decyzji Ministra Rolnictwa z dnia [...] lipca 2005r. znak [...], wyroku WSA z dnia [...] lipca 2006r. sygn. akt [...] oraz z akt osiedleńczych. W tej sytuacji, według twierdzeń organu, brak było podstaw do przyjęcia, że z mocy art. 2 dekretu prawo własności do całości nieruchomości nabył tylko J. Z. Organ podał, że pierwszym gospodarstwem B. L., było gospodarstwo rybackie położone w D. przy ulicy Armii Czerwonej, jednakże w późniejszym okresie B. L. przesiedlony został do gospodarstwa rolnego przy ulicy Towarowej (przemianowanej następnie na ulicę Krasickiego), które użytkowane było w części przez J. Z. oraz w części przez inne osoby. W dniu wejścia w życie dekretu, czyli w dacie [...] września 1951 r. współwłaścicielami gospodarstwa rolnego stali się J. Z. oraz B. L., który zmarł w dniu [...] listopada 1957r. Po śmierci B. L. gospodarstwo rolne weszło w skład masy spadkowej i nabyły je jego dzieci: B. L., P. L., A. L., M. K., J. S. oraz wnuczka – W. D. w częściach po 1/6 każde z nich. Organ wskazał, że w akcie nadania nr [...]wydanym w 1957r. jako współwłaściciela gospodarstwa rolnego wymieniono jedynie B. L. (akt nadania wydany został w 1959r., a zatem dwa lata po śmierci B. L.). Wobec powyższego, stwierdził organ, akt nadania wydany został z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 i art. 3 dekretu, bowiem współwłaścicielem gospodarstwa rolnego z mocy prawa został w dniu [...] września 1951 r. B. L, natomiast w dacie wydania aktu nadania przedmiotowe gospodarstwo rolne stanowiło masę spadkową. Ponieważ jednak akt nadania wywołał nieodwracalne skutki prawne, dlatego, na podstawie art. 156 § 2 k.p.a. organ nie stwierdził jego nieważności. Niemożność stwierdzenia nieważności aktu nadania z powodu wywołania nieodwracalnych skutków prawnych wynika, według stanowiska organu, z tej okoliczności, że prawo współwłasności w ½ części do zabudowanej nieruchomości położonej w D. przysługujące B. L. i jego córce – I. L., na mocy umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia [...]sierpnia 1987r., zostało przeniesione na I. L.. Umową o przekazaniu własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia [...] kwietnia 1979r. S. i J. Z., w zamian za rentę, przenieśli całość gospodarstwa rolnego na rzecz H. i Z. małżonków Z. Następnie, na podstawie umowy z dnia [...] grudnia 1989r., sporządzoną w formie aktu notarialnego, H. i Z. małżonkowie Z., przekazali własność nieruchomości na rzecz W. Z.

Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, organ wyraził pogląd, że jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli że nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. W tej sytuacji, Kolegium stwierdziło, iż w rozpatrywanej sprawie nie jest umocowane do podjęcia działań, które umożliwiłyby cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych spowodowanych przez wydanie przedmiotowego aktu nadania.

Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. W. Z. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku tym zarzucił, że akt nadania nr [...] z dnia [...] września 1959r. nie wywołał żadnych skutków prawnych, albowiem akt nadania otrzymał jedynie J. Z. Strona podała, że przedmiotowa działka siedliskowa nabyta została poprzez matactwa i poświadczenia nieprawdy. Zdaniem strony nieprawdą jest, jakoby J. Z. i B. L. w dniu [...] września 1951r. byli we wspólnym posiadaniu i użytkowaniu przedmiotowego gospodarstwa rolnego. B. L. nie był członkiem rodziny J. Z. i nie prowadził żadnego gospodarstwa rolnego przy ul [...], czego dowodem jest decyzja Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w Z. z dnia [...] marca 1961r., która uchyliła decyzję Powiatowej Komisji Ziemskiej w S. z dnia [...] września 1960r. nr [...] (akt nadania) w przedmiocie nadania gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha oraz zabudowań gospodarczych do współwłasności między J. Z., a B. L.. Zdaniem strony, B. L. był natomiast posiadaczem gospodarstwa rolnego położonego w D. przy ul. [...]. Dalej W. Z. zarzucił nieprawidłowe zastosowanie w sprawie przepisu art. 156 § 2 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2007r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. działające w sprawie jako organ odwoławczy, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję i w całości podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Od decyzji tej W. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. zarzucając, że decyzja wydana została z naruszeniem przepisów art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 158 § 2 k.p.a., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie; art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. poprzez zbyt swobodną ocenę dowodów, nierozpoznanie sprawy w oparciu o cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz błędne wnioski wyprowadzone w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy; art. 78 § 1 i 2 i 136 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i nie przeprowadzenie wszystkich dowodów wnioskowanych przez skarżącego. W uzasadnieniu skargi skarżący podał, że skoro Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że decyzja (akt nadania) wydana została z rażącym naruszeniem prawa, to konsekwentnie powinno stwierdzić jej nieważność, gdyż w jego ocenie - brak jest podstaw do odstąpienia od stwierdzenia nieważności takiej decyzji z powołaniem się na art. 156 § 2 k.p.a. Zdaniem skarżącego, nawet gdyby przyjąć, że w niniejszej sprawie mógł zostać zastosowany przepis art. 156 § 2 k.p.a., to należy stwierdzić, że nie została wyczerpana przesłanka zastosowania tego przepisu. Do wniosków wskazanych w zaskarżonej decyzji organ administracyjny, w ocenie skarżącego doszedł w wyniku błędnej oceny dowodów i nie rozpoznania istoty sprawy, czym naruszone zostały również przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Wedle stanowiska skarżącego, akt nadania nr [...] z dnia [...] września 1959 r. nie wywołał żadnych skutków prawnych, gdyż B. L. go nie otrzymał, akt nadania otrzymał natomiast J. Z., a przedmiotowa działka siedliskowa nabyta została na podstawie matactw i potwierdzania nieprawdy. Dalej skarżący stwierdził, że nie jest prawdą, aby w dniu [...] września 1951 r. J. Z. i B.L. byli we wspólnym posiadaniu i użytkowaniu gospodarstwa rolnego, B. L. nie był członkiem rodziny i nie prowadził żadnego gospodarstwa rolnego przy ul. [...], natomiast gospodarstwem tym mogło być gospodarstwo rolne położone przy ul. [...]. Skarżący stwierdził, że brak jest dokumentów z których wynikałoby, że do 1959 r. B. L. zabiegał o współwłasność, gdyż nie była mu ona potrzebna. B. L. mieszkał u rodziny Z. w jednym pokoju i kuchni, a po jego śmierci w 1957 r. dzieci zabrały jego rzeczy nie roszcząc żadnych praw do pomieszczeń. Zdaniem skarżącego na mocy aktu nadania nr [...] B. L. nabył gospodarstwo rolne przy ul. [...]. Dalej skarżący podniósł, że Kolegium nieprawidłowo zastosowało przepis art. 156 § 2 k.p.a., gdyż przepisy chronią jedynie rozporządzenia dokonywane w dobrej wierze, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, nadto ochrona dotyczy nabycia odpłatnego, a nie nieodpłatnego. Skarżący zarzucił również, że w toku postępowania pominięto dowody zgłaszane przez wnioskodawcę, a przede wszystkim w postaci dowodu z zeznań świadka Z. Z..

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu sprawy uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił ją.

W uzasadnieniu wyroku podał, iż przedmiotem postępowania administracyjnego w rozpatrywanej sprawie, było ustalenie czy decyzja - akt nadania nr [...]z dnia [...] września 1959r. - wydana została z rażącym naruszeniem prawa, w części dotyczącej nadania gospodarstwa rolnego na współwłasność J. Z. z B. L., a zatem czy zaistniała przesłanka o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. skutkująca stwierdzeniem nieważności decyzji administracyjnej (w całości lub w części). Zwrócono uwagę, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej ukierunkowane jest na badanie wystąpienia przesłanek stwierdzenia nieważności aktu prawnego, przedmiotem tego postępowania nie jest ponowne merytoryczne rozpatrywanie sprawy. W postępowaniu tym organ administracyjny nie przeprowadza również dodatkowych dowodów, w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W wypadku stwierdzenia, że dany akt prawny dotknięty jest jedną z kwalifikowanych wad prawnych, wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. następuje eliminacja danego aktu prawnego, a sprawa winna być ponownie merytorycznie rozpoznana. W orzecznictwie sądowym jak wykazano przyjmuje się, że wady tkwiące w decyzji administracyjnej (również w postanowieniach) kwalifikuje się jako o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Można powiedzieć, że czynności prowadzące do załatwienia sprawy lub samo jej załatwienie następuje w odniesieniu nie do stanu prawnego sprawy i jego elementów, lecz jak gdyby do ich kontratypów, do zanegowanych w całości lub w części treści przepisów regulujących stan prawny sprawy.

W sprawie administracyjnej, będącej przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu sądowym, strona zgłosiła zarzut, że wskazany powyżej akt nadania wydany został z rażącym naruszeniem prawa, a konkretnie przepisów art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych ( Dz. U. Nr 46 poz. 340 ) zwanym dalej dekretem.

Zgodnie z treścią art. 5 ust.1 dekretu, w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego. Wydawanie tych aktów jest zadaniem z zakresu administracji rządowej. W myśl ust. 2 art. 5 akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności, o którym mowa w ust.1. Stosownie do treści art. 10 dekretu w sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska z tym, że osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu. Regulacje wynikające z przytoczonych powyżej przepisów dekretu, stanowią konsekwencje treści przepisu art. 2 i art. 3 dekretu. W myśl art. 2 ust. 1 osoby, które posiadają gospodarstwo rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Natomiast w myśl art. 3 - własność gospodarstw rolnych i ich przynależności jest przedmiotem dziedziczenia.

Zgodnie z treścią aktu nadania nr [...] z dnia [...] września 1959r., na podstawie art. 5 i 10 dekretu, J. Z. nadane zostało gospodarstwo rolne położone w D., o powierzchni, [...] ha wraz z budynkami, do współwłasności z B. L.. Zdaniem skarżącego B. L. nie nabył prawa własności do tegoż gospodarstwa rolnego, gdyż w dniu wejścia w życie dekretu, czyli - 7 września 1951r. - nie posiadał tegoż gospodarstwa rolnego i nie prowadził go, nie był również członkiem rodziny J. Z., a zatem nie spełniał warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 dekretu, do nabycia prawa własności gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącego B. L. (ojciec B. L.) nabył prawo do gospodarstwa rolnego położonego w D. przy ul. [...]. Przypomniano, że jak wynika z akt sprawy w dniu 7 września 1951 r. J. Z. prowadził gospodarstwo rolne w D. przy ul. [...].

Stanowisko skarżącego w ocenie Sądu pierwszej instancji nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Jak zaznaczono wskazanym powyżej aktem nadania J.Z. nadano gospodarstwo rolne - we współwłasności z B. L. o powierzchni [...] ha położone w D., natomiast aktem nadania nr [...] z dnia 10 września 1959r. nadano B. L.i gospodarstwo rolne o powierzchni, [...] ha, położone w D., we współwłasności z J. Z.. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] marca 1947r, J. Z. zwrócił się o przyznanie mu prawa własności gospodarstwa rolnego położonego w D. przy ul. [...]. Natomiast wnioskiem z dnia [...] marca 1947 r. B. L. zwrócił się o przyznanie mu prawa własności nieruchomości rolnej położonej w D. przy ul. [...]. Wskazanymi powyżej aktami nadania B. L. i J. Z. przyznano prawo współwłasności gospodarstwa rolnego przy ul. w D. (przy czym J. Z. - do współwłasności z B. L.). B.L. zmarł w dniu 18 listopada 1957r.

Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 14 listopada 2002r. o stwierdzeniu nabycia spadku po B. L., wchodzące w skład masy spadku gospodarstwo rolne nabyły dzieci: B. L., P.L., A. L. M. K., J. S., oraz wnuczka W. D., w częściach po 1/6 każde z nich. Tymczasem w akcie nadania nr [...]z 1959r. jako współwłaściciel występuje jedynie B.L., natomiast w akcie nadania nr [...]z 1959r. jako współwłaściciel gospodarstwa rolnego występuje B. L. Umową z dnia [...] kwietnia 1979r. S. i J. małżonkowie Z., w zamian za rentę przenieśli własność posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha na rzecz H. i Z. małżonków Z.. Następnie aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1989r. H. i Z. małżonkowie Z. przekazali własność gospodarstwa rolnego, w tym prawo własności do ½ części zabudowanej nieruchomości o powierzchni [...] ha położonej w D. na rzecz W. Z.. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Choszcznie z dnia 29 maja 1987r. mąż – B.L. córka – I. L. odziedziczyli po K. L. udział w gospodarstwie położonym w D. Własność tegoż udziału przeniesiona została na mocy umowy z dnia 25 sierpnia 1987r. na rzecz I. L.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy zdaniem Sądu nie daje podstaw do przyjęcia, że akt nadania nr [...] wydany został z rażącym naruszeniem art. 5 i 10 dekretu, tak jak wskazał skarżący we wniosku o stwierdzenie jego nieważności. Z samego faktu, iż B. L. w marcu 1947r. wniósł o przyznanie mu prawa własności gospodarstwa rolnego przy ul. [...]nie wynika, że na dzień wejścia w życie dekretu, czyli na 7 września 1951r. nie posiadał i nie użytkował gospodarstwa rolnego położonego przy ul. [...]. Nadto Sąd zwrócił uwagę na treść szeregu dokumentów istotnych w rozpatrywanej sprawie, wydanych po [...] września 1959r, które potwierdzają zasadność przedmiotowego aktu nadania [...] września 1959r. (orzeczenia o wykonaniu aktów nadania, wpisy do księgi wieczystej dla nieruchomości nr [...] w D., treść decyzji Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w Z. z dnia [...]marca 1961r. nr [...]). Dokumenty te korzystają z wynikającego z art. 76 k.p.a. domniemania prawdziwości tego co zostało w nich urzędowo stwierdzone, a domniemanie to obalone nie zostało. Argumentacja skarżącego, zgodnie z którą dokumenty uzyskane zostały w wyniku "matactw" i "potwierdzenia nieprawdy", w toku postępowania administracyjnego nie mogła zostać uwzględniona.

Na mocy będącego przedmiotem analizy w rozpatrywanej sprawie aktu nadania nr [...] współwłaścicielem gospodarstwa rolnego stał się B. L. -syn B. L.. Jak wyżej wskazano B. L. zmarł w dniu [...] listopada 1957r., a jego spadkobiercami były jego dzieci - w tym B. L. oraz wnuczka. W akcie nadania nr [...] jako współwłaściciel gospodarstwa rolnego wskazany został jedynie B. L., z pominięciem pozostałych spadkobierców zmarłego w 1957r. – B. L.. Rozstrzygnięcie powyższej kwestii w akcie nadania stanowiło naruszenie przepisu art. 3 dekretu, przy czym naruszenie to należało uznać za rażące, w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Słusznie uznało Kolegium, że ze względu na wywołanie przez analizowany akt nadania nieodwracalnych skutków prawnych, stwierdzenie jego nieważności nie jest możliwe (art. 156 § 2 k.p.a.). Nieodwracalność skutków prawnych może być rozumiana dwojako, jako bezwzględna, rozpatrywana w ramach całego systemu prawa, albo też jako względna, odnoszona do organu administracji publicznej i prawnych podstaw jego działania w sprawach indywidualnych, w jego stosunkach prawnych z jednostką. Nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej musi być rozpatrywana w zakresie obowiązywania przepisów k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego stosowanych przez organ administracyjny w sprawach indywidualnych.

W orzecznictwie sądowym prezentuje się stanowisko, że nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej zachodzi wówczas, gdy cofnięcie skutków prawnych decyzji wymagać będzie działań do których organ administracyjny nie jest umocowany (por. wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2001r. sygn. akt IV SA 914/99, Lex nr 55762). W takiej sytuacji organ administracyjny winien ograniczyć się do stwierdzenia, że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego decyzji należy rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencje. Jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Nie oznacza to, że jest to nieodwracalność absolutna, że mamy do czynienia z totalną niemożnością przywrócenia poprzedniego stanu prawnego w ramach całego porządku prawnego. Jest to nieodwracalność skutku prawnego względna w tym znaczeniu, że "odwrócenie" tego skutku jest prawnie niedostępnie dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego w formach prawnych właściwych dla tej administracji, i w trybie postępowania przypisanym tejże administracji. Nieodwracalność skutków prawnych oznacza, że decyzja dotknięta nieważnością nie jest aktem pozornym i bezskutecznym, lecz że pozostając w obrocie prawnym może wywoływać skutki prawne i niektóre z nich należy zachować, z uwagi na ich nieodwracalność, chociażby były dotknięte ułomnościami (por. wyrok WSA z 2 lutego 2007r. IV SA/Wa 1990/06, Lex nr 326281).

W rozpatrywanej sprawie na mocy umowy z 1987r. prawo współwłasności gospodarstwa rolnego przysługujące B. L. i I. L. przeniesione zostało na I.L. Cofnięcie skutków prawnych jakie wywołała umowa cywilnoprawna o przeniesieniu prawa własności do gospodarstwa rolnego do I. L. w drodze aktu administracyjnego nie jest możliwe, a zatem wydanie orzeczenia w oparciu o przepisy art. 156 § 2 i 158 2 k.p.a. należało uznać za prawidłowe. Również przypadające J. Z. prawo własności do przedmiotowej nieruchomości rolnej ( działki nr [...]) podlegało, opisanym powyżej, zdarzeniom cywilnoprawnym.

Na koniec swych rozważań Sąd raz jeszcze wskazał na szczególny charakter postępowania o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego, którego celem nie jest ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy administracyjnej, lecz stwierdzenie czy akt administracyjny będący przedmiotem badania obciążony jest kwalifikowaną wadą prawną wymienioną w art.156 § 1 k.p.a. Z racji szczególnego charakteru tegoż nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego, w postępowaniu tym nie przeprowadza się postępowania wyjaśniającego.

Z przedstawionych powyżej względów Sąd uznał również za niezasadny zarzut naruszenia przez organ administracyjny przepisów art. 7, 77 § 1, 78 § 1 i § 2 i art. 80 k.p.a.

W. Z. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od powyższego wyroku i zaskarżając go w całości zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. nieprawidłową oceną zastosowania prawa materialnego przez organ administracji w stosunku do: art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46 poz. 340),

2) naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w tym nieprawidłową oceną zastosowania prawa procesowego przez organ administracji, a mianowicie:

a)art. 134 § 1, art. 135, art. 141 § 4 oraz art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez brak odniesienia się lub wyłącznie lakoniczne oraz pobieżne odniesienie się przez Sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze i nie skoncentrowanie się na wszelkich kwestiach mających znaczenie w sprawie,

b) art. 156 §2 k.p.a. w zw. z art. 158 § 2 k.p.a. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, gdyż art. 156 § 2 nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie,

c) art. 156 § 2 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 §1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez zbyt swobodną (dowolną) ocenę dowodów, nierozpoznanie istoty sprawy w oparciu o cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie oraz błędne wnioski wyprowadzane w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy oraz przyjęcie, iż w niniejszej sprawie decyzja (orzeczenie o wykonaniu aktu nadania) będący przedmiotem oceny wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że przedmiotem postępowania administracyjnego w rozpatrywanej sprawie, było ustalenie czy decyzja - akt nadania nr [...] z dnia 10 września 1959r. - wydana została z rażącym naruszeniem prawa, w części dotyczącej nadania gospodarstwa rolnego na współwłasność J.Z. z B.L., a zatem czy zaistniała przesłanka o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. skutkująca stwierdzeniem nieważności decyzji administracyjnej ( w całości lub w części).

Wskazany powyżej akt nadania w ocenie skarżącego wydany został z rażącym naruszeniem, prawa, a konkretnie przepisów art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46 poz. 340 ). Podkreślono, że w sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. stwierdziło, że akt nadania nr [...]z dnia [...] września 1959r. wydany przez Powiatową Komisję Ziemską w S. w sprawie nadania do współwłasności gospodarstwa rolnego położonego w D. J. Z. (właściwie- Z.) i B. L. został wydany z rażącym naruszeniem prawa art. 2 ust. 1 i art. 3 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. R. P. Nr 46, poz. 340, ze zm.),w części dotyczącej nadania B. L. bowiem współwłaścicielem z mocy prawa spornego gospodarstwa został B. L. z już w dniu 7 września1951r., natomiast w dacie wydania aktu nadania gospodarstwo stanowiło masę spadkową. Jednocześnie Kolegium nie stwierdziło jego nieważności, wskazując, że decyzja ta wywołała nieodwracalne skutki prawne, gdyż nieruchomość, której akt nadania dotyczy została nabyta przez osoby trzecie w drodze czynności o charakterze cywilnoprawnym. Kolegium stwierdziło przy tym, że przedmiotowa decyzja - akt nadania został wydany z rażącym naruszeniem prawa (w rozumieniu art. 156 §1 pkt 2 k.p.a.), przy czym nie stwierdził jego nieważności, powołując się na art. 156 § 2 k.p.a. , zgodnie z którym: "Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne". Następnie, Kolegium na zasadzie art. 158 § 2 k.p.a. ograniczyło się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji. Stanowisko Kolegium zdaniem skarżącego jest w tym zakresie oczywiście błędne. Skoro bowiem, uznano, że decyzja (akt nadania) będąca przedmiotem oceny w niniejszej sprawie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, która to podstawa stwierdzenia nieważności decyzji wyartykułowana jest w art. 156 §1 pkt 2 k.p.a., to nie mogła w stosunku do tak stwierdzonej przesłanki zastosować art. 156 §2 k.p.a. i w konsekwencji art. 158 §2 k.p.a. Przepis art. 156 §2 k.p.a. w ocenie skarżącego zgodnie z jego wyraźną treścią nie znajduje bowiem zastosowania do przesłanki stwierdzenia nieważności określonej w art. 156 §1 pkt 2 k.p.a.

Skoro zatem Kolegium stwierdziło, iż decyzja (akt nadania) będąca przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu została wydana z rażącym naruszeniem prawa, to konsekwentnie powinno stwierdzić jej nieważność, gdyż brak jest podstaw do odstąpienia od stwierdzenia nieważności takiej decyzji z powołaniem się na art. 156 §2 k.p.a.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 7 , art. 77 §1 i art. 80 k.p.a. oraz brak przesłanki wywołania nieodwracalnych skutków prawnych przez decyzję (akt nadania) będącą przedmiotem oceny w postępowaniu (art. 156 §2 k.p.a.) wskazano, że nawet gdyby przyjąć, iż w niniejszej sprawie mógł potencjalnie zostać zastosowany art. 156 §2 k.p.a. (czemu stanowczo skarżący oponuję) - to i tak należy stwierdzić, iż nie została wyczerpana przesłanka zastosowania tego przepisu, którą w uzasadnieniu swojej decyzji przywołuje Kolegium. Zdaniem Kolegium bowiem, decyzji (aktu nadania) będącej przedmiotem oceny w niniejszym postępowaniu nie można wzruszyć z uwagi na to, iż wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Do wniosków takich Kolegium doszło wskutek zbyt swobodnej oceny dowodów, błędnej oceny dowód i nie rozpoznania istoty sprawy, czym równocześnie naruszone zostały art. 7 , art. 77 §1 oraz art. 80 k.p.a. Jednocześnie skarżący przytoczył wcześniej podnoszone argumenty świadczące o istniejących matactwach, krętactwie i oszustwach, które jego zdaniem zaczęły się dopiero w 1959 r., kiedy to B. L., syn B. (nie mieszkający razem z ojcem) wraz ze swoim szwagrem pracującym w Służbie Rolnej Miejskiej Rady Narodowej w D. zwęszyli okazję do przejęcia części zabudowań J. Z.. Przy współpracy z Powiatową Komisją Ziemską w S.. wystawiono celowo akty nadania bez adresów (nazwy ulic i numery domów istniały już w 1947r.), stworzono bezprawną współwłasność w akcie nadania Nr [...] wydanego na nazwisko J. Z. w punkcie 2. dotyczącym budynków, jednak B. L. nie spełnił żadnych warunków dekretu z dnia 6 września 1951 r., ale tym dopiskiem wprowadzili w błąd J. Z., który był przekonany, że B. L. wprowadził się zgodnie z prawem. Następnie wystawiono akt nadania Nr [...] dla nieżyjącego B. L.

Skarżący zaznaczył, że cały "ciąg matactw" nie mógł wywołać nieodwracalnych skutków prawnych, gdyż: 1) fikcyjne czynności bez podstawy prawnej (nie zachowano nawet ciągłości formalno - prawnej danych czynności) nie mogą być sanowane przez organy orzekające; 2) w akcie nadania [...]nie ma mowy w ogóle o gospodarstwie, lecz wyłącznie o budynkach (w akcie tym zostały nadane wyłącznie budynki, bez gruntów) - na jakiej podstawie prawnej w takim razie Kolegium uzasadnia nieodwracalność skutków prawnych w stosunku do gospodarstwa (nieruchomości).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nieprawidłowo w ocenie strony w niniejszym postępowaniu zastosowało przepis art. 156 § 2 k.p.a., gdyż konsekwencje faktyczne decyzji administracyjnej (jej skutki) zostały utożsamione z nieodwracalnością skutków prawnych, co jest sprzeczne z istotą instytucji z art. 156 § 2 k.p.a. oraz utrwalonym orzecznictwem sądowym (por. przykładowo uzasadnienie do wyroku NSA 0/Z w Katowicach z dnia 30 września 2002r. (II SA/Ka 2651/2000), którego sentencja brzmi: "Wpis do księgi wieczystej prawa własności powstałego na podstawie decyzji wydanej na mocy ustawy z dnia 4 września 1997r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności (Dz. U. 1999r. Nr 65 poz. 746 ze zm.) nie wywołuje nieodwracalnych, skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 kpa."

Zwrócono również uwagę, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze nieprawidłowo oceniło charakter skutków skarżonych decyzji, gdyż przepisy chronią jedynie rozporządzenia dokonywane w dobrej wierze, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca i co stwierdziło również w uzasadnieniu do swej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze.

Załączone do niniejszego pisma odpisy z ksiąg wieczystych dla nieruchomości nr [...] oraz [...] zdaniem strony potwierdzają, że dotychczas pojawiający się w sprawie wątek dotyczący nieodwracalności skutków prawnych określonych czynności cywilnoprawnych, nie dotyka sporu o nieruchomości. Pojawiające się twierdzenia w tym zakresie dotyczą bowiem czynności związanych ze spadkobraniem po K. L. (żona B. L. i matka I. L.), która nigdy nie dysponowała tytułem prawnym do spornych nieruchomości. W związku z tym, w skład spadku po niej nie mogła wchodzić żadna ze spornych nieruchomości. Orzeczenie sądowe dot. spadku po K. L. posłużyło zaś do stworzenia dokumentów pozornych, sugerujących jakoby dotyczyły spornych nieruchomości. Świadczy również o tym okoliczność, iż w księgach wieczystych nie pojawiły się żadne nowe wpisy o tym świadczące (a pojawić się nie mogły, gdyż niemożliwe byłoby dokonanie wpisu bez podstawy prawnej).

Wskazując na stanowisko Kolegium przyjmujące, że w tej sprawie nie można stwierdzić nieważności orzeczenia aktu nadania nr [...] wobec wywołania nieodwracalnych skutków prawnych skarżący zaznaczył, iż ma to uzasadnienie zarówno faktyczne jak i prawne jedynie w stosunku do rodziny Z. (i to po części gdyż rodzina Z. nigdy nie była współwłaścicielem spornych nieruchomości a zawsze ich wyłącznym właścicielem).

W przypadku zaś rodziny L., nie było żadnego tytułu prawnego (czy to wynikającego z ustawy czy to z czynności prawnej) na podstawie którego B. L.

(syn B.) odziedziczyłby wraz ze swoją córką I. sporne gospodarstwo rolne po swojej żonie Karolinie.

Podnosząc zarzut naruszenia art. 78 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 136 k.p.a. wskazano, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dużym stopniem dowolności dokonało oceny dowodów zebranych w sprawie oraz pominęło dowody zgłaszane przez wnioskodawcę, przede wszystkim w postaci przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka – Z. Z., poprzedniego właściciela działki nr [...] - KW [...] (uprzednio [...]) na okoliczność nabycia przez J. Z. spornej nieruchomości objętej obecnie przez KW [...], nieuprawnione wejście we współwłasność tej nieruchomości przez rodzinę L. oraz na okoliczność wszystkich zdarzeń związanych z własnością nieruchomości objętej KW [...]począwszy od 1946 r. aż do dnia dzisiejszego (adres do doręczeń: ul. Poznańska 8/6, D.).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło bowiem, że B. L. "użytkował" część zajętej nieruchomości J. Z.w sposób odpowiadający prawu i w związku z tym nabył prawa wynikające z dekretu z 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. RP. Nr 46, poz. 340) w sposób zgodny z prawem. W swojej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze niejako "usanowało" naruszenia prawa dokonane przez ówczesne władze.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną I. L. wniosła o jej oddalenie podnosząc, że akt nadania nr [...]z dnia [...] września 1959r. został wydany zgodnie z prawem.

Obecny na rozprawie pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. wniósł o oddalenie wniesionej skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 ustawy. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna wniesiona w tej sprawie zawiera zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego ,jednakże w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te jako nieusprawiedliwione nie zasługiwały na uwzględnienie.

Przede wszystkim podstawowe zarzut skargi kasacyjnej zmierzają do wykazania , iż Sąd pierwszej instancji przedstawił błędną wykładnię i niewłaściwie zastosował przepis art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 158 § 2 k.p.a., gdyż art. 156 § 2 k.p.a. nie znajduje zastosowania w tej sprawie, wiążąc również ten zarzut naruszenia art. 156 § 2 k.p.a. z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w zakresie przyjęcia, że orzeczenie o wykonaniu aktu wywołało nieodwracalne skutki.

Zarzuty te nie mogły zostać uwzględnione. Niespornym w rozpoznawanej sprawie jest to, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. na wniosek skarżącego stwierdziło na podstawie art. 156 § 1 pkt. 2 i § 2 k.p.a. w związku z art. 158 § 1 i 2 k.p.a. nieważność aktu nadania nr [...]z dnia [...] września 1959 r. Powiatowej Komisji Ziemskiej w S. w sprawie nadania do współwłasności gospodarstwa rolnego położonego w D. J. Z. ( a powinno być Z. ) i B. L. jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej nadania B. L., jednakże nie stwierdziło nieważności, albowiem akt ten wywołał nieodwracalne skutki prawne ( nieruchomość, której dotyczyło nabycie została zbyta w drodze czynności o charakterze cywilnoprawnym).

Przepis art. 156 § 1 k.p.a. zawiera siedem (pkt.1-7) wymienionych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej i zestawienie to stanowi katalog zamknięty przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji. Z uwagi jednak na fakt, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych z art. 16 § 1 k.p.a., może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1. Z tego też powodu wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter ścieśniający.

Przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji stanowią jednak przesłanki negatywne. Te przesłanki negatywne stwierdzenia nieważności decyzji, stanowiące podstawę do wydania decyzji stwierdzającej wydanie decyzji z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 k.p.a.) zostały wyczerpująco określone w art. 156 § 2 k.p.a. Z dyspozycji tej normy wynika, że nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1 ,2, 4 i 7 ,jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło 10 lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Przepis art. 156 § 2 k.p.a. dotyczy zatem przedawnienia stwierdzenia nieważności i zawiera w swej treści dwie odrębne negatywne przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji i przesłankami tymi są po pierwsze upływ czasu a po drugie nieodwracalne skutki prawne.

Przesłanka upływu czasu, tj. 10 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, nie występuje przy wszystkich przesłankach. Wobec decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub rażąco naruszającej prawo, niewykonalnej i takiej, która może wywołać czyn zagrożony karą, może nastąpić stwierdzenie nieważności nawet po upływie tego okresu. Dlatego tak istotne znaczenie ma prawidłowe wskazywanie przyczyn stwierdzenia nieważności. Przy czym, co podkreśla wyrok NSA z dnia 10 lipca 2001 r., I S.A. 343/00, Lex nr 55298: "Z treści art. 156 § 2 k.p.a. wynika jednoznaczny wniosek, że dziesięcioletni okres przedawnienia liczy się od daty doręczenia lub ogłoszenia decyzji do daty wydania decyzji w sprawie jej nieważności, a nie do daty złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności tej decyzji".

Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż postępowanie nieważnościowe toczyło się w oparciu o przesłankę wskazaną w art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. tj. rażącego naruszenia prawa i taka też podstawa została zastosowana w tej sprawie. Zatem upływ 10 letniego terminu od dnia doręczeniu lub ogłoszenia przedmiotowego aktu nadania w takiej sytuacji nie mógłby spowodować, zastosowania trybu z art. 158 § 2 k.p.a. Jednakże w tej sprawie ma zastosowanie druga negatywna przesłanka a więc okoliczność wywołania przez decyzję nieodwracalnych skutków co stanowi przecież odrębną przesłankę zastosowania art. 158 § 2 k.p.a.

Wbrew wywodom skargi kasacyjnej przesłanka nieodwracalnych skutków prawnych dotyczy bowiem wszystkich przyczyn nieważności wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. w tym również i rażącego naruszenia prawa. Odnosi się przy tym do skutków prawnych, a nie faktów (por. uchwałę SN w składzie siedmiu sędziów z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, OSNC 1992, nr 12, poz. 211: "Wykonanie decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego, dotkniętej wadami określonymi w art. 156 § 1 k.p.a., samo przez się nie oznacza, że decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.). Jeśli obrót nieruchomościami poprzedzony był wydaniem decyzji administracyjnej lub przeniesienie własności nastąpiło w drodze decyzji administracyjnej, a decyzja dotknięta jest wadą wymienioną w art. 156 § 1 k.p.a., zbycie nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, chronionej rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, stanowi przeszkodę do stwierdzenia nieważności decyzji").

Nieodwracalności skutków prawnych jak wynika to z utrwalonych poglądów w judykaturze nie można utożsamiać z niemożliwością przywrócenia stanu faktycznego istniejącego przed wydaniem wadliwej decyzji. Z nieodwracalnością skutków prawnych mamy do czynienia wtedy, gdy brak jest przepisów prawnych, które mogłyby stanowić dla organu administracji podstawę prawną do podjęcia aktów lub czynności mogących cofnąć, znieść lub odwrócić skutki prawne wywołane przez decyzję administracyjną dotkniętą wadą nieważności; por. wyrok SN z dnia 6 kwietnia 1995 r., III ARN 8/95, OSNAP 1995, nr 18, poz. 283: Jeśli skutki prawne decyzji administracyjnej mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego oznacza to, iż nie mają one charakteru nieodwracalnego (art. 156 § 2 k.p.a.)", czy wyrok NSA z dnia 6 kwietnia 2001 r., IV S.A. 914/99, Lex nr 55762: "Odwracalność lub nieodwracalność skutku prawnego określonego aktu trzeba rozpatrywać mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję, tzn. umocowanie do stosowania władczych i jednostronnych form działania. A więc, jeśli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. W konsekwencji stwierdzić należy, że dany akt wywołuje nieodwracalny skutek prawny wtedy, gdy ani przepisy prawa materialnego, ani też przepisy procesowe, stanowiące podstawę działania organu administracji publicznej, nie czynią danego organu właściwym do cofnięcia tego właśnie skutku przez wydanie decyzji"; podobnie wyrok NSA z dnia 19 lutego 2002 r., I S.A. 1796/00, Lex nr 81755, łączący nieodwracalność skutku prawnego z kompetencjami organu administracji.

Przedstawione wyżej rozważania prowadzą do wniosku, iż wbrew zarzutom skargi kasacyjnej przepisy prawa materialnego ( a nie jak wadliwie wskazano to w kasacji prawa procesowego) art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 158 § 2 k.p.a. w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie zostały błędnie zinterpretowane jak też wadliwie zastosowane, gdyż nie budzi jakiejkolwiek wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w niniejszym postępowaniu dopuszczalne było zastosowano art. 156 § 2 k.p.a. skoro przedmiotowy akt nadania w opisanym zakresie wywołał nieodwracalne skutki, to zgodnie z art. 158 § 2 k.p.a. organ może wyłącznie w stosunku do rozstrzygnięcia wydanego z rażącym naruszeniem prawa stwierdzić wydanie decyzji z naruszeniem prawa, wskazując okoliczności z powodu, których nie stwierdził jej nieważności.

Natomiast tymi okolicznościami przesądzającymi, że doszło do nieodwracalnych skutków było ustalenie, że prawo własności spornego gospodarstwa w odpowiedniej części ułamkowej jest następstwem zdarzeń cywilnych , które nie mogą być cofnięte, zniesione (ich skutki prawne odwrócone) w drodze działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, bowiem wobec tych aktów prawa własności nie można zastosować formy decyzji. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku trafnie bowiem podniósł, że niemożność stwierdzenia nieważności aktu nadania z powodu wywołania nieodwracalnych skutków prawnych wynika, z tej okoliczności, że prawo współwłasności w ½ części do zabudowanej nieruchomości położonej w D. przysługujące B. L. i jego córce – I. L., na mocy umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1987r., zostało przeniesione na I. L.. Ponadto należy uwzględnić w sprawie, że umową o przekazaniu własności i posiadania gospodarstwa rolnego z dnia [...]kwietnia 1979r. S. i J. Z., w zamian za rentę, przenieśli całość gospodarstwa rolnego na rzecz H. i Z. małżonków Z.. Następnie, na podstawie umowy z dnia 29 grudnia 1989r., sporządzoną w formie aktu notarialnego, H. i Z. małżonkowie Z., przekazali własność nieruchomości na rzecz W. Z.. Te wszystkie działania w odniesieniu do spornej nieruchomości stanowiącej współwłasność ( co wynikało z aktu nadania) spowodowały, że należy w tej sprawie uznać, że prawo własności gospodarstwa w odpowiedniej części ułamkowej jest następstwem zdarzeń cywilnoprawnych, które wywołały nieodwracalne skutki prawne a zatem wydanie orzeczenia w oparciu o przepisy art. 156 § 2 i 158 2 k.p.a. należało uznać za prawidłowe.

Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia kwestii skutków prawnych wywołanych przez przedmiotowy dekret o nadaniu ma również wskazywany w toku postępowania prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie z dnia 26 czerwca 2006r. sygn. akt IV SA/Wa 662/06, którym oddalono skargę W. Z. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2006r. w przedmiocie własności gospodarstwa rolnego. Natomiast rozstrzygnięciem tam zaskarżonym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że 1) decyzja Ministra Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 1961r. (nr [...]) utrzymującą w mocy decyzję Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w Z. z dnia [...] marca 1961r. Nr [...], uchylającą orzeczenie nr [...], którym orzeczono m.in. o nabyciu z mocy samego prawa współwłasności przedmiotowej działki siedliskowej zabudowanej położonej w D. przez J. Z. i B. L. w udziałach po ½ - została wydana z naruszeniem prawa oraz z urzędu stwierdził, że 2) z naruszeniem prawa zostały wydane : a) decyzja Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w Z. z dnia [...]marca 1961r. nr [...] utrzymana w mocy w/w decyzją Ministra Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 1961r., b) decyzja Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w Z. z dnia [...] marca 1961 r. nr [...] uchylająca z urzędu decyzję Powiatowej Komisji Ziemskiej w S. z dnia [...] września 1959r.nr [...] (akt nadania) oraz orzekł, że nie stwierdza nieważności wyżej wymienionych decyzji ponieważ wywołały one nieodwracalne skutki prawne ( nieruchomości, której dotyczyły w/w decyzje zostały nabyte przez osoby trzecie w drodze czynności o charakterze cywilnoprawnym. Natomiast rozpoznawana sprawa dotyczy przecież tożsamej nieruchomości.

Zatem w okolicznościach rozpoznawanej sprawy cofnięcie skutków prawnych jakie wywołały umowy cywilnoprawna o przeniesieniu prawa własności do spornego gospodarstwa rolnego w drodze aktu administracyjnego nie jest możliwe.

Dlatego też nie można uznać, że naruszono zaskarżonym wyrokiem art. 156 § 2 k.p.a. oraz art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. przyjmując w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nieodwracalne skutki prawne wywołane przez akt nadania z [...] września 1959r. nr [...]. Stanowiska tego nie może zmienić podtrzymywana z postępowania administracyjnego argumentacja strony zawarta również w motywach kasacji jak i wskazywane na jego poparcie orzecznictwo sądowe w tym wyrok NSA O/Z w Katowicach z dnia 30 września 2002 r. sygn. akt II SA/Ka 2651/2000 albowiem w świetle powyżej przedstawionych przesłanek nie zasługują na uwzględnienie.

Wskazany zaś wyżej wyrok dotyczy innej sytuacji faktycznej niż w rozpoznawanej sprawie albowiem dotyczy, wpisu do księgi wieczystej prawa własności, która powstała na podstawie decyzji administracyjnej wydanej na podstawie ustawy z dnia 4 wrzenia 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności. Naturalnym zatem jest, że dokonanie wpisu w tym zakresie na podstawie decyzji administracyjnej, którą to decyzję organ może przecież znieść w drodze postępowania administracyjnego, nie możne wywołać nieodwracalnych skutków z art. 156 § 2 k.p.a. Lecz w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z takim przypadkiem jak we wskazanym wyżej wyroku.

Ponadto zauważyć należy, że skarżący kwestionująca powyższy ustalenia w zakresie nieodwracalnych skutków uznaje, że rodzina L. nie miała żadnego tytułu prawnego do spornej nieruchomości a cały "ciąg matactw" w sprawie opisany w kasacji nie mógł wywołać nieodwracalnych skutków prawnych tym bardziej, że nie czynione to było dobrej wierze. Niezależnie od tego, że ustalony stan faktyczny w sprawie przeczy tym twierdzeniom, to zauważyć należy, iż skarżący domaga się w istocie potwierdzenia swych twierdzeń w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji poprzez przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego (np. przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka Z. Z.) czyniąc jednocześnie zarzut wadliwości jego przeprowadzenia.

Natomiast prowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego nie jest dopuszczalne w tej sprawie na co już w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, gdyż przedmiotowe postępowanie toczyło się w ramach trybu nadzwyczajnego stwierdzenia nieważności.

Istota postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności sprowadza się do tego, iż przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest rozpoznanie i rozstrzygnięcie, samego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej materialnej, a zatem jej prawidłowości, pod kątem kwalifikowanych wad prawnych decyzji administracyjnej kończącej postępowanie. W postępowaniu tym organ nie może jednak przejść do merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej materialnej czego oczekuje również skarżący domagają się prowadzenia postępowania wyjaśniającego. W przeciwieństwie do pozostałych trybów postępowania nadzwyczajnego, w postępowaniu w sprawie stwierdzenie nieważności decyzji przedmiot tego postępowania został ograniczony wyłącznie do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy procesowej" (B. Adamiak, Przedmiot postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, PiP 2001, z. 8, s. 31) .

Ponadto w kasacji podniesiono, iż w tej sprawie doszło do nieprawidłowej oceny zastosowania art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951 o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych ( Dz. U. Nr 46, poz. 340 ze zm.) podnosząc błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w/w przepisów prawa materialnego.

Natomiast mając na uwadze uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie można uznać by w przedstawionych okolicznościach sprawy doszło do naruszenia w opisanym zakresie powołanych wyżej przepisów dekretu z dnia 6 września 1951 r. W rozpoznawanej sprawie przedmiotowy akty nadania nr [...] wydany na podstawie art. 5 i 10 cytowanego dekretu jak uznano, podjęty został z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 i art. 3 tego dekretu, bowiem współwłaścicielem gospodarstwa rolnego z mocy prawa został w dniu 7 września 1951 r. B. L., natomiast w dacie wydania aktu nadania przedmiotowe gospodarstwo rolne stanowiło masę spadkową. Ponieważ jednak akt nadania wywołał nieodwracalne skutki prawne, dlatego, na podstawie art. 156 § 2 k.p.a. organ nie stwierdził jego nieważności.

Zarzut obrazy wskazanych norm zgłoszony już został w skardze do Sądu pierwszej instancji a ten trafnie uznał, iż żebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że akt nadania nr [...] wydany został z naruszeniem art. 5 i 10 dekretu . Z samego faktu, iż B. L. w marcu 1947r. wniósł o przyznanie mu prawa własności gospodarstwa rolnego przy ul. [...] nie wynika, że na dzień wejścia w życie dekretu, czyli na 7 września 1951r. nie posiadał i nie użytkował gospodarstwa rolnego położonego przy ul. Krasickiego 10, bowiem potwierdzają to akta osiedleńcze.

Przy uwzględnieniu powyższych rozważań wskazać należy, iż nieusprawiedliwione pozostają również zarzuty naruszenia prawa procesowego w tym przepisu art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który określa , że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska pozostałych stron , podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji , uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazanie co do dalszego postępowania .

Jakkolwiek czynność sporządzenia uzasadnienia, dokonywana już po rozstrzygnięciu sprawy i mająca sprawozdawczy charakter , sama przez się nie może wpłynąć na to rozstrzygnięcie jako na wynik sprawy to jednak tylko uzasadnienie spełniające określone ustawą warunki stwarza podstawę do przyjęcia, że będąca powinnością Sądu administracyjnego kontrola działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem rzeczywiście miała miejsce, i że prowadzone przez Sąd postępowanie odpowiadało przepisom prawa .

Niewątpliwie szczególne miejsce w uzasadnieniu wyroku Sądu zajmuje wskazanie podstawy rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Powinno ono mieć charakter zwięzły ale pozwalający na skontrolowanie przez strony postępowania i ewentualnie Naczelny Sąd Administracyjny, czy Sąd pierwszej instancji nie popełnił błędu w swoim rozumowaniu .

Wobec powyższych rozważań stwierdzić należy, iż powyższa norma prawa procesowego nie została naruszona zaskarżonym wyrokiem albowiem prawidłowo w motywach zaskarżonego wyroku wyjaśniono podstawy rozstrzygnięcia, należycie oceniając przedstawiony materiał dowodowy w kontekście podnoszonych naruszeń prawa i w sposób wyczerpujący wyjaśniono przesłanki oddalenia wniesionej skargi. Jednocześnie wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w uzasadnieniu tego orzeczenia odniesiono się do zasadniczych dla bytu rozpoznawanej sprawy kwestii. Tym samym nie można podzielić stanowiska skarżącego, iż Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku nie skupił się na wszelkich kwestiach mających znaczenie w sprawie.

Nadto zarzucono w skardze kasacyjnej naruszenie art. 134 §1 , 135 i 153 ustawy Prawo postępowaniu o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jednakże zarzucając sądowi pierwszej instancji naruszenie tych norm prawa procesowego nie wskazano na czym ma ono polegać w okolicznościach rozpoznawanej sprawy. Wskazanie wyłącznie przepisu prawa procesowego bez przedstawienia uzasadnienia sformułowanego zarzutu nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na odniesienie się do takiego zarzutu a przede wszystkim taki sposób przedstawiania zarzutów kasacji nie odpowiada wymogom skargi kasacyjnej o jakich mowa w art. 176 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Poza tym Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w granicach skargi kasacyjnej nie może domniemywać zakresu zaskarżenia, dlatego też nie można w takiej sytuacji przyjąć tak sformułowanego zarzutu do rozpoznania.

W szczególności wśród przestawionych wyżej zarzutów jest zarzut naruszenia art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przepis ten dotyczy związanie oceną prawną i stanowi, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Nie wyjaśnienie w jakim kontekście zarzut taki czyniony jest Sądowi pierwszej instancji po prostu jak już zaznaczono uniemożliwia Sądowi na odniesienie się do zarzutu , który nie został uzasadniony ani w petitum kasacji jaki i jej uzasadnieniu.

Mając powyższe na uwadze uznać należy, iż skarga kasacyjna złożona w tej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów stąd też Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ją na podstawie art.184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).