Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 495/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2023-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1784
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
article: art. 20 ust. 1, art. 4, art. 27 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2422
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Banach (spr.) Asesor WSA Andrzej Mącznik Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności ekologicznej na rok 2022 oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Ke [...]

UZASADNIENIE

Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach (dalej też jako "Dyrektor") po rozpatrzeniu odwołania M. C., decyzją z 12 września 2023 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Końskich (dalej "Kierownik") z 16 czerwca 2023 r. nr [...] w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na rok 2022 oraz odmowy uznania przypadku za wystąpienie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Dyrektor wskazał, że 19 maja 2022 r. do Kierownika wpłynął złożony w formie elektronicznej za pośrednictwem formularza geoprzestrzennego w aplikacji eWniosekPlus wniosek skarżącego o przyznanie płatności na rok 2022. We wniosku tym strona ubiegała się o przyznanie płatności ekologicznej w ramach pakietu 7 - Uprawy rolnicze po okresie konwersji do działki rolnej o powierzchni 27,48 ha, w tym o przyznanie kosztów transakcyjnych. Strona do wniosku złożyła załączniki graficzne, na których wyrysowała położenie działki rolnej.

W wyniku przeprowadzonego postępowania Kierownik decyzją z 16 czerwca 2023 r. odmówił skarżącemu przyznania płatność ekologicznej na rok 2022 oraz odmówił uznania działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności.

Rozpoznając odwołanie od powyższej decyzji, Dyrektor wskazał w szczególności, że wnioski o przyznanie płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na rok 2022 rozpatrywane są w oparciu o ustawę z dnia 20 lutego 2015 r o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2022 r., poz. 2422. ze zm.), zwanej dalej "ustawą" oraz rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2018 r., poz. 1784. ze zm.). zwanego dalej "rozporządzeniem" oraz przepisy unijne: rozporządzenie Rady (WE) Nr 640/2014 z dnia II marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014, str. 48) i rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 352/78, (WE) Nr 165/94, (WE) Nr 2799/98, (WE) Nr 814/2000. (WE) Nr 1290/2005 i (WE) Nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 549. ze zm.).

Organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszej sprawie powodem sporu stała się odmowa przyznania płatności do spornej działki nr [...], co do której Kierownik odmówił przyznania płatności z uwagi na brak posiadania przez skarżącego tytułu prawnego, pomimo użytkowania tej działki wobec konfliktu kontroli krzyżowej.

Dyrektor wyjaśnił, że w przypadku złożenia konkurencyjnych wniosków przez różne podmioty do tego samego obszaru, warunkiem niejako dodatkowym przyznania płatności - oprócz tych fundamentalnych określonych w art. 2 rozporządzenia oraz art. 20 ustawy, a więc przede wszystkim użytkowania tych gruntów na dzień 31 maja danego roku - jest legitymowanie się tytułem prawnym do wskazanych we wniosku działek. Tym samym - w przypadku spraw spornych - aby uzyskać płatności, spełnić należy oba warunki, tzn. użytkować grunty rolniczo i posiadać tytuł prawny. Natomiast w sytuacji, gdy producent rolny użytkujący działki rolne objęte konfliktem kontroli krzyżowej nie posiada tytułu prawnego do użytkowanych gruntów, to nie otrzyma on płatności, mimo faktycznego użytkowania tych gruntów.

Jak wskazał Dyrektor, w przypadku wykrycia dwóch lub więcej konkurencyjnych wniosków o płatności domniemanie prawdziwości wniosku zostaje podważone i organy zobowiązane są do prowadzenia szczegółowego postępowania. W takiej dopiero sytuacji konieczne będzie odwołanie się do prawa rolnika do danego gruntu w aspekcie przyznania mu płatności. Zatem w przypadku błędu kontroli krzyżowej płatności będą przysługiwać temu rolnikowi, który użytkuje działkę oraz posiada do niej tytuł prawny. Odmawia się przyznania płatności w sytuacjach, gdy:

- rolnik, który użytkuje działkę nie posiada do niej tytułu prawnego;

- rolnik (posiadacz tytułu prawnego) zadeklarował działkę do płatności, ale jej faktycznie nie użytkuje.

Dyrektor podniósł, że w wyroku w sprawie C-216/19 z dnia 17 grudnia 2020 r. - WQ v. Land Berlin, TSUE dokonał interpretacji art. 24 Rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 w kontekście prawnego dysponowania gruntami rolnymi. Zgodnie z tym wyrokiem w przypadku, gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są "w dyspozycji" jedynie właściciela tych obszarów. W sytuacji zaistnienia powyższych okoliczności organ zobowiązany jest do dokonania weryfikacji dwóch elementów: organ prowadzący postępowanie powinien ustalić faktycznego użytkownika działki rolnej oraz zbadać czy ten użytkownik posiada tytuł prawny do działki. Podkreślić należy, że w przypadku wystąpienia powyższej sytuacji płatności przysługują temu rolnikowi, który użytkuje działkę oraz posiada do niej tytuł prawny. W sytuacji, gdy rolnik, który zadeklarował działkę do płatności, ale jej faktycznie nie użytkuje, organ odmawia przyznania płatności (są stosowane kary administracyjne z tytułu przedeklarowania powierzchni).

Nadto Dyrektor zważył, że przepisy o płatnościach nie zawierają definicji posiadania. Dlatego też uznał, że należy posiłkować się rozumieniem tego pojęcia na gruncie przepisów prawa cywilnego (w szczególności art. 336 Kodeksu cywilnego) przy zastrzeżeniu, że posiadanie w ujęciu cywilistycznym nie stanowi wystarczającej przesłanki do ubiegania się o płatności obszarowe. Pojęcie to należy bowiem interpretować z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów i rozumieć je jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Tak rozumiane posiadanie ściśle wiąże się z produkcją rolną, czyli obligatoryjnie z rzeczywistym korzystaniem z rzeczy (gruntów rolnych, gospodarstwa rolnego). Za takim rozumieniem tego pojęcia przemawia także fakt, że celem płatności (dopłat) jest dofinansowanie do produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy rzeczywiście użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów, co do których wnioskują o dopłaty. W niniejszej sprawie powyższa sytuacja miała miejsce.

W tej sprawie wobec treści art. 27 ustawy konieczne było udowodnienie przez stronę, że to właśnie ona władała w tym roku sporną działką i miała do tego tytuł prawny. Z akt administracyjnych sprawy niewątpliwie wynika, że skarżący na dzień 31 maja 2022 r. nie posiadał tytułu prawnego do spornej działki ewidencyjnej, co do której wnioskował o płatność. W odniesieniu do twierdzeń podniesionych w odwołaniu, tj. kwestii zawinienia drugiej strony konfliktu krzyżowego, czy możliwości popełnienia przez nią przestępstwa Dyrektor stwierdził, że nie ma kompetencji rozstrzygania sporów pomiędzy rolnikami i nie bierze ich pod uwagę przy przyznawaniu płatności lub odmowie przyznania płatności. Nie ma również takich kompetencji wobec podnoszonych przez stronę zarzutów karnych wobec drugiej strony konfliktu. Istotą niniejszego postępowania było ustalenie, czy strona użytkowała sporną działkę i posiadała do niej tytuł prawny. Postępowanie wobec drugiej strony konfliktu krzyżowego prowadzone jest poza zakresem tej sprawy w ramach odrębnego postępowania administracyjnego. Zatem zarzuty wobec użytkowania/posiadania spornej działki przez drugą stronę konfliktu kontroli krzyżowej znajdują się poza obszarem omawianej sprawy.

Dalej Dyrektor wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 ust. 2 rozporządzenia Nr 1306/2013 "siła wyższa" i "nadzwyczajne okoliczności" mogą zostać uznane w szczególności w następujących przypadkach: śmierć beneficjenta, długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, poważna klęska żywiołowa powodująca duże szkody w gospodarstwie rolnym, zniszczenie w wyniku wypadku budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym, choroba epizootyczna lub choroba roślin dotykająca, odpowiednio, cały inwentarz żywy lub uprawy należące do beneficjenta lub część tego inwentarza lub upraw, wywłaszczenie całego lub dużej części gospodarstwa rolnego, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu złożenia wniosku. Powyższy katalog zdarzeń, które mogą stanowić w danym przypadku działanie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajne, jest katalogiem otwartym. Oznacza to możliwość uznania przez właściwy organ w wyniku indywidualnego rozpatrzenia sprawy, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów występujących w sprawie, innego zdarzenia za przypadek działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności. Jako okoliczności nadzwyczajne można uznać m.in.: zniszczenie upraw przez dzikie zwierzęta, zniszczenie upraw w wyniku niekorzystnych warunków atmosferycznych, tj.: susza, gradobicie, powódź, mróz, piorun, osuwiska ziemi, zalanie na skutek opadów atmosferycznych, zniszczenie upraw lub płodów rolnych spowodowanych pożarem, wystąpienie organizmów kwarantannowych, tymczasowe aresztowanie beneficjenta. W tej sprawie skarżący zgłosił, cyt.: "E. P. bezprawnie, bez mojej wiedzy i zgody w dniu 12.09.2022 wtargnęła na działkę rolną nr [...] w Liszkowie wykonując prace rolnicze". Dyrektor stwierdził, że sama okoliczność konfliktu ze współwłaścicielem nieruchomości wobec braku posiadania tytułu prawnego do spornej działki, nie może być uznana za siłę wyższą w rozumieniu ww. przepisów.

W niniejszej sprawie skarżący potwierdzając poprawność danych poprzez złożenie wniosku o przyznanie płatności, oświadczył, że zna zasady przyznawania płatności na rok 2022, jednocześnie potwierdzając, iż został pouczony o skutkach prawnych złożenia fałszywego oświadczenia z art. 233 § 1 i § 6 Kodeksu karnego. Dyrektor podkreślił nadto, że zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy to strona oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach w sprawach indywidualnych rozstrzyganych decyzją są obowiązane przedstawiać dowody oraz wyjaśniać okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek: ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Reasumując Dyrektor wskazał, że organy ARiMR nie kwestionują faktu, że zarówno skarżący jak i E. P. sporną działkę użytkowali rolniczo tj. że byli w jej posiadaniu, jednak w niniejszej sprawie skarżący nie miał tytułu prawnego do jej użytkowania. Wobec tego argumenty skarżącego, że podstawą odmowy przyznania płatności było to, że nie był on w posiadaniu spornej działki jest nieprawdziwy, bowiem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Kierownik odmówił skarżącemu przyznania płatności ekologicznej ze względu na to, że nie dysponował on tytułem prawnym do użytkowania spornej działki. Współwłaściciel spornej działki Z. B. nie może samodzielnie decydować o wydzierżawieniu rzeczy (spornej działki rolnej), bez zgody współwłaściciela tj. E. P.. W sytuacji, gdy wspólne prawo należy do kilku osób, każdy ze współuprawnionych ma prawo do całej rzeczy, a żaden nie ma prawa do jej wyodrębnionej części fizycznej. Każdemu współwłaścicielowi przysługuje jednakowe prawo do całej rzeczy, ograniczone jedynie takim samym prawem pozostałych współwłaścicieli, lecz żaden z nich nie ma wyłącznego prawa do fizycznie wydzielonej części rzeczy.

Poza sporem jest fakt, że E. P. jest współwłaścicielem spornej działki rolnej i nie wyraziła zgody na użytkowanie jej przez skarżącego (pismo z 19 września 2022 r.). Złożone przez Z. B. oświadczenie o istnieniu umowy dzierżawy zawartej ze stroną wspólnie z byłą małżonką oraz wyrok z 11 maja 2023 r. nakazujący E. P. zaniechania naruszenia posiadania działki nr [...] nie stanowią tytułu prawnego do użytkowania spornego gruntu w 2022 r. Dyrektor nie dał wiary twierdzeniom skarżącego co do posiadania przez niego tytułu prawnego do spornej działki i uznał, że przedstawiona dokumentacja nie udowadnia, że skarżący miał tytuł prawny do użytkowania spornej działki na rok 2022. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie przedstawił wiarygodnych dowodów na posiadanie takiego tytułu.

Końcowo Dyrektor wskazał, że sytuacja procesowa stron postępowań w zakresie dowodzenia zasadności wniosków o przyznanie płatności została w sposób istotny zmodyfikowana. Przepisy wynikające z art. 27 ustawy, modyfikują zasady postępowania w sprawach dotyczących przyznania płatności, ograniczając szereg obowiązków organu administracyjnego. W szczególności dotyczy to obowiązku dążenia do prawdy obiektywnej i rozłożenia ciężaru dowodu. W postępowaniu w sprawie płatności, toczącym się z wniosku rolnika, organ ma ograniczony obowiązek wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a ciężar udowodnienia posiadania tytułu prawnego w niniejszym postępowaniu spoczywa na skarżącym. Przepisy powyższe ustanawiają więc dla omawianej kategorii spraw wyjątek od zasady inkwizycyjności wyrażonej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. w art. 77 k.p.a.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na powyższą decyzję Dyrektora wywiódł M. C., zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to w szczególności:

a) art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 27 ustawy przez dokonanie nieuzasadnionej, selektywnej i naruszającej zasadę prawdy obiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wywiedzenie z tego materiału wniosku, że skarżący nie był posiadaczem spornej działki i zaniechanie przez organ podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie

i wydanie decyzji jedynie w oparciu o dowody z zeznań świadka E. P., podczas gdy drugi ze współwłaścicieli tej nieruchomości tj. Z. B. potwierdził, że skarżący od około 2012 r. jest dzierżawcą tej działki na podstawie ustnej umowy dzierżawy zawartej pomiędzy nim a obojgiem współwłaścicieli, która to umowa nigdy nie została wypowiedziana, okoliczność została potwierdzona także przez Sąd Rejonowy w S. I Wydział Cywilny (sygn. akt: I C [...]), który w prawomocnym wyroku potwierdził, że skarżący jest posiadaczem nieruchomości oraz że działania E. P. polegające na ingerencji w uprawę tej nieruchomości miały charakter bezprawny, czym sąd w niezależnym postępowaniu potwierdził jednocześnie istnienie tytułu prawnego skarżącego do spornej działki.

Co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przepisów prawa materialnego:

b) § 2 rozporządzenia w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy oraz z art. 336 k.c. poprzez odmowę przyznania płatności ekologicznej na rok 2022 r. z uwagi na brak spełnienia przez skarżącego przesłanki posiadania nieruchomości, podczas gdy zgodnie z ustawową definicją posiadania skarżący jako dzierżawca był posiadaczem zależnym nieruchomości, a jego posiadanie nie było w żaden sposób kwestionowane, co najmniej do jesieni 2022 r., kiedy to E. P. w sposób bezprawny naruszyła posiadanie skarżącego;

c) art. 2 ust. 2 rozporządzenia Nr [...] poprzez stwierdzenie, że potwierdzone przez Sąd Rejonowy w S. bezprawne naruszenie posiadania polegające na nieuprawnionym zasianiu na polu zboża bez wiedzy i udziału posiadacza zależnego realizującego zobowiązanie ekologiczne nie może zostać uznane za skutek "siły wyższej" i "nadzwyczajnych okoliczności", podczas gdy:

- skarżący nie miał żadnych środków do zapobieżenia działaniom E. P., które podejmowane były wyłącznie w celu zaburzenia możliwości realizacji zobowiązania ekologicznego ciążącego na skarżącym;

- katalog tych okoliczności wskazany w art. 2 ust. 2 rozporządzenia ma charakter otwarty i nie uwzględnia wszystkich możliwych "nadzwyczajnych okoliczności".

W oparciu o tak postawione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego aktu i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2022 poz. 2492) i art. 134 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(j.t. Dz.U. z 2023 poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak

i procesowym, nie jest przy tym - co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Realizując wyżej określone granice kontroli, sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Stan faktyczny ustalony przez organ znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe.

Należy przypomnieć, że w myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia, płatność ekologiczną przyznaje się rolnikowi, o którym mowa w art. 29 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) Nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, ze zm.), jeżeli:

został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";

łączna powierzchnia posiadanych przez niego użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f Rozporządzenia Nr 1305/2013, zwanych dalej "użytkami rolnymi", wynosi co najmniej 1 ha;

realizuje 5-letnie zobowiązanie ekologiczne, o którym mowa w art. 29 ust. 2 Rozporządzenia Nr 1305/2013, w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, zwane dalej "zobowiązaniem ekologicznym":

spełnia warunki przyznania płatności ekologicznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Przepisy te wprowadzają zatem wymóg posiadania przez rolnika działek rolnych, co do których występuje o przyznanie płatności ekologicznej.

Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu. Jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania lub współwłasności, pomoc przysługuje temu współposiadaczowi lub współwłaścicielowi gruntu, co do którego pozostali współposiadacze lub współwłaściciele wyrazili zgodę na piśmie (art. 20 ust. 2 ustawy). Zgodę, o której mowa w ust. 2, dołącza się do wniosku o przyznanie pomocy (art. 20 ust. 3 ustawy).

Spór w niniejszej sprawie dotyczył kwestii braku tytułu prawnego po stronie M. C. do użytkowania działki nr [...], co do której wnioskował o płatność.

W realiach rozpatrywanej sprawy organ odwoławczy nie kwestionował okoliczności, że skarżący był (mógł być) w posiadaniu spornej działki. Skarżący nie wykazał jednak, że na dzień 31 maja 2022 r. posiadał tytuł prawny do spornej działki, co do której wnioskował o płatność. Swoje twierdzenia, że legitymuje się takowym tytułem skarżący opierał wyłącznie na oświadczeniu Z. B. (jednego ze współwłaścicieli działki), że umowa dzierżawy została zawarta ustnie około 2011 r. Jednakże to oświadczenie zostało jednoznacznie podważone przez E. P. (drugiego współwłaściciela). Pomiędzy współwłaścicielami, byłymi małżonkami, istnieje bowiem spór co do sposobu korzystania z przedmiotowej działki, z pewnością natomiast jedno z nich, tj. E. P., nie wyraża zgody na wydzierżawienie tej działki skarżącemu i próbuje wywieść, że to ona użytkuje sporną działkę.

W materiale dowodowym sprawy znajdują się oświadczenia ww. współwłaścicielki działki, w szczególności z 20 grudnia 2017 r., 5 września 2022 r., 19 września 2022 r. i 11 października 2022 r. potwierdzające brak takiej woli. W tej sytuacji bezpodstawne jest twierdzenie, że skarżący posiada tytuł prawny do działki na zasadzie ustnie zawartej umowy, jeśli jeden ze współwłaścicieli wielokrotnie temu zaprzecza. Tym samym, skoro skarżący nie dysponuje zgodą drugiego współwłaściciela na dzierżawę działki w 2022 r., to w pełni uprawniony stał się wniosek organów administracji, że skarżący nie jest legitymowany do uzyskania przedmiotowych płatności. W sytuacji zaś niespornego podważenia przez właściciela działki (tu: współwłaściciela) tytułu prawnego skarżącego do władania nieruchomością, to w świetle art. 20 ustawy i § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, bez znaczenia pozostaje ewentualny fakt posiadania przez niego tej działki. Istota sprawy sprowadza się bowiem do wykazania przez skarżącego tytułu prawnego do posiadania zależnego przedmiotowej działki, czemu tenże nie sprostał w trakcie postępowania prowadzonego przez organy administracji.

Organ Agencji konieczność legitymowania się przez rolnika tytułem prawnym do działki objętej wnioskiem wywodzi z wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 17 grudnia 2020 r. w sprawie C-216/19 WQ przeciwko Landowi Berlin. W wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są 'w dyspozycji' jedynie właściciela tych obszarów, w rozumieniu tego przepisu.

Zdaniem sądu, rozstrzygnięcie Trybunału, pomimo że dotyczy oceny innego stanu faktycznego, stanowi w niniejszej sprawie istotną wskazówkę do prawnomaterialnej oceny stanu faktycznego ustalonego w tej sprawie, a zawarta w nim teza ma charakter uniwersalny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w sytuacjach spornych, gdzie dwa podmioty występują o płatności do tego samego obszaru, warunkiem dodatkowym przyznania płatności - oprócz tych podstawowych określonych w powołanych wyżej przepisach rozporządzenia, a więc przede wszystkim wymogu użytkowania tego obszaru - jest legitymowanie się tytułem prawnym do wskazanych we wniosku działek.

Tym samym w przypadku spraw spornych, aby uzyskać płatności, spełnić należy oba warunki, tzn. użytkować grunty rolniczo i posiadać do nich tytuł prawny (zgodę na piśmie – art. 20 ustawy). Natomiast w sytuacji, gdy producent rolny użytkujący działki rolne objęte konfliktem kontroli krzyżowej nie posiada tytułu prawnego do użytkowanych gruntów (bądź ww. zgody na piśmie), to nie przysługuje mu płatność, mimo faktycznego użytkowania tych gruntów.

Odnosząc się do zasadności zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania wskazać należy, że zgodnie z art. 4 ustawy, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), zwanej dalej "Kodeksem postępowania administracyjnego", chyba że ustawa stanowi inaczej.

Ograniczenie stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wynika m.in. z art. 27 ust. 1 ustawy, który stanowi, że w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Co istotne, na mocy art. 27 ust. 2 ustawy, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Z powyższego wynika, że ustawodawca w istotny sposób ograniczył zastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego unormowanych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Nie ma racji skarżący twierdząc, że art. 27 ust. 1 pkt 4 ustawy wyłącza zastosowanie jedynie art. 79a i art. 81 k.p.a. Ustawodawca odstąpił bowiem od tzw. zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. w art. 77 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku pomocy finansowej ten obowiązek organów został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku o płatność oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy nie są natomiast zobowiązane do działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak, jak tego wymaga art. 7 k.p.a. Jak przyjmuje się w literaturze przedmiotu oraz w orzecznictwie, z dyspozycji, wedle której ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, wynika, iż to na stronie (rolniku), która złożyła wniosek o przyznanie płatności, ciąży obowiązek inicjatywy w zakresie aktywnego uczestnictwa w postępowaniu i przejawieniu inicjatywy dowodowej. Zatem w tym specyficznym postępowaniu to nie organ administracji publicznej, a posiadacz gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Skoro ciężar dowodowy przeniesiono na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne, to postępowanie dowodowe jest w znacznym stopniu oparte na dowodach przedstawionych przez stronę w toku postępowania, zaś organowi pozostaje jedynie w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przy czym chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak, jak tego wymaga art. 7 k.p.a. Na organach nie ciąży obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy, tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności (por. wyroki NSA: z 22 września 2021 r. sygn. akt I GSK 182/21; z 7 lipca 2021 r. sygn. akt I GSK 1950/18; z 4 marca 2015 r. sygn. akt II GSK 98/14; z 7 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 88/11).

W efekcie z przytoczonych przepisów wynika, że w sprawie z wniosku o płatność, w tym płatność ekologiczną, to na osobie ubiegającej się o jej przyznanie ciąży obowiązek wykazania spełnienia, w rzeczywisty sposób, warunków do jej otrzymania, zaś organ, odmawiając przyznania płatności, jest zobowiązany wykazać, że skarżący nie spełnił warunków przyznania płatności.

Powyższe oznacza, że zarzuty skargi nie mogą odnieść zamierzonego skutku. W sprawie nie chodzi bowiem o ustalenie, kto – skarżący czy E. P. - posiadali sporny grunt w 2022 r., ile o udowodnienie przez skarżącego, że to właśnie on w spornym okresie miał prawo władać na zasadach przedstawionych wyżej przedmiotową działkę. Z tego też powodu nie ma żadnego znaczenia dla sprawy kwalifikacja działań E. P. jako przypadku "siły wyższej" czy "nadzwyczajnych okoliczności", skoro M. C. nie wykazał, że wyłącznie jemu przysługiwało władanie gruntem. Dopiero pozbawienie rolnika udowodnionego władania mogłoby zostać poddane ocenie wystąpienia przypadku "siły wyższej" czy "nadzwyczajnych okoliczności".

Również przyznanie skarżącemu płatności w latach ubiegłych nie wpływa na wynik sprawy, skoro płatności ekologiczne przyznawane są na wniosek, a wraz z wnioskiem o płatność rolnik składa na nowo (aktualne) oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych i sposobie wykorzystywania działek rolnych w ramach zobowiązania ekologicznego.

Podsumowując, stwierdzić trzeba, że organy obydwu instancji w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie, uwzględniły wszystkie przepisy mające w sprawie zastosowanie, zebrały materiał dowodowy potrzebny do wydania decyzji, prawidłowo go oceniły oraz wyciągnęły prawidłowe wnioski na gruncie przepisów prawa materialnego, a jednocześnie należycie uzasadniły wydane decyzje.

Słusznie stwierdzono, że skarżący nie spełnił warunków do przyznania płatności ekologicznej.

Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.