Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 583/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 165a, art. 79 par. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 2383
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ, Sędziowie WSA Anna Rotter, Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 1 lutego 2023 r. nr 2401-IOV1.4103.110.2022.BA UNP: 2401-23-024671 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. A sp. z o.o. w W. (dalej: skarżąca lub spółka) wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ drugiej instancji) z 1 lutego 2023 r. nr 2401-IOV1.4103.110.2022.BA w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu podatku od towarów i usług.

2. Stan sprawy.

2.1. Dnia 6 stycznia 2000 r. w Urzędzie Skarbowym w S. skarżąca złożyła deklarację VAT-7 za grudzień 1999 r., w której wykazała kwotę do zwrotu w wysokości 1.760.000,00 zł oraz kwotę do przeniesienia na następny miesiąc w wysokości 142,00 zł.

Zwrotu podatku w kwocie 1.760.000,00 zł na rachunek bankowy dokonano 2 lutego 2000 r.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. po przeprowadzeniu postępowania podatkowego 10 lipca 2000 r. wydał dla skarżącej:

- decyzję określająca w podatku od towarów i usług za grudzień 1999 r. nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym w kwocie 664.799,00 zł w tym kwotę do przeniesienia na następny miesiąc w wysokości 142,00 zł oraz kwotę do zwrotu w wysokości 664.657,00 zł tj. niższą od zadeklarowanej o 1.095.343,00 zł w tym kwotę zaległości podatkowej w wysokości 1.095.343,00 zł,

- decyzję ustalająca zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 1999 r. w kwocie 328.343,00 zł

Od ww. decyzji skarżąca wniosła odwołania.

Postanowieniem z 19 września 2000 r., organ drugiej instancji stwierdził, iż przedmiotowe odwołania zostały wniesione z uchybieniem terminowi i pozostawił je bez rozpatrzenia.

W związku z powyższym decyzje organu pierwszej instancji stały się ostateczne.

Na poczet ww. decyzji z 10 lipca 2000 r. zarachowano zwrot podatku od towarów i usług wynikający ze złożonej przez skarżącą deklaracji VAT-7 za czerwiec 2000 r. w wysokości 1.544.400.0 zł w kwotach jak niżej:

- na decyzję określającą - należność główna 1.095.343,00 zł + odsetki 234.406,80 zł, tj. razem 1.329.749,80 zł

- na decyzje ustalającą - 214.650,20 zł.

Następnie 16 listopada 2001 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. z uwagi, na to iż wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne i dowody mające wpływ na rozliczenie przez skarżącą podatku od towarów i usług za grudzień 1999 r. wznowił z urzędu postępowanie podatkowe zakończone decyzjami z 10 lipca 2000 r., w sprawie określenia i ustalenia podatku od towarów i usług za grudzień 1999 r.

Po przeprowadzeniu wznowionego postępowania podatkowego Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. 12 grudnia 2001 r.:

- decyzją uchylił w całości ww. decyzję z 10 lipca 2000 r. oraz określił w podatku od towarów i usług za grudzień 1999 r. kwotę do zwrotu w wysokości 0,00 zł tj. niższą od zadeklarowanej o 1.760.000,00 zł oraz kwotę zobowiązania podatkowego w wysokości 1.095.201,00 zł,

- decyzją uchylił w całości ww. decyzję z 10 lipca 2000 r oraz ustalił dodatkowe zobowiązanie podatkowe za grudzień 1999 r. w wysokości 856.602,00 zł.

Decyzją z 24 kwietnia 2003 r., organ drugiej instancji uchylił w części ww. decyzje z 12 grudnia 2001 r. i określił:

- nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny miesiąc w wysokości 24.210,00 zł

- kwotę zaległości podatkowej w wysokości 1.760.000,00 zł tytułem nienależnie otrzymanego zwrotu podatku od 2 lutego 2000 r. do 26 lipca 2000 r. oraz w wysokości 664.657,00 zł w okresie od 27 lipca 2000 r. do 12 grudnia 2001 r.

- ustalił dodatkowe zobowiązanie w wysokości 528.000,00 zł.

Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 27 maja 2004 r., sygn. akt I SA/Gl 1154/03 uchylono zaskarżoną decyzję.

Na powyższy wyrok organ złożył skargę kasacyjną, którą Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 27 lipca 2006 r., sygn. akt I FSK 1130/05 oddalił.

Następnie organ drugiej instancji, decyzją z 2 lutego 2007 r. uchylił w całości wydane w wyniku wznowienia decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 12 grudnia 2001 r. i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, którą sąd oddalił prawomocnym wyrokiem z 8 listopada 2007 r., sygn. akt III SA/Gl 649/07.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. po przeprowadzeniu postępowania decyzją z 31 maja 2010 r., umorzył wznowione z urzędu postępowanie wobec skarżącej w sprawie określenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za grudzień 1999 r. oraz ustalenia podatku od towarów i usług za ww. okres. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono stan faktyczny i prawny, który doprowadził do stwierdzenia, iż przedawnienie zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 1999 r. nastąpiło 1 maja 2007 r.

Na powyższe rozstrzygnięcie spółka wniosła odwołanie.

Organ drugiej instancji decyzją reformatoryjną z 5 listopada 2010 r., uchylił zaskarżoną decyzję z 31 maja 2010 r. w części dotyczącej umorzenia wznowionego z urzędu postępowania zakończonego ostateczną decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 10 lipca 2000 r. w sprawie określenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za 1999 r., a orzekając co do istoty sprawy: odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Urzędu Skarbowego w S. z 10 lipca 2000 r. w sprawie określenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za grudzień 1999 r. w całości z uwagi na nie stwierdzenie istnienia przesłanki wznowienia, określonej w art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U z 2023 r. poz. 2383 – o.p.), a w pozostałej części tj. w części dotyczącej umorzenia wznowionego z urzędu postępowania zakończonego ostateczną decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 10 lipca 2000 r., w sprawie ustalenia dodatkowego zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za grudzień 1999 r. utrzymał w mocy zaskarżona decyzję.

Od ww. decyzji z 31 maja 2010 r., skarżąca wniosła skargę, która została oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 24 października 2011 r., sygn. akt. III SA/Gl 49/11.

Od ww. wyroku skarżąca wniosła skargę kasacyjną, która wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 marca 2013 r., sygn. akt I FSK 519/12 została oddalona.

A zatem z uwagi na umorzenie postępowania po wznowieniu w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 1999 r. ostateczne są decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 10 lipca 2000 r.

W zakresie rozliczenia podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r. wskazano, że dnia 26 lipca 2000 r. skarżąca złożyła w Urzędzie Skarbowym w S. deklarację VAT-7 za czerwiec 2000 r., w której wykazała kwotę do zwrotu na rachunek bankowy spółki w wysokości 1.544.400,00 zł oraz kwotę do przeniesienia na następny miesiąc w wysokości 67.259,00 zł.

Zwrot nadwyżki podatku od towarów i usług w kwocie 1.544.400,00 zł zarachowano na poczet zaległości ww. ostatecznych decyzji z 10 lipca 2000 r., (dot. deklaracji VAT-7 za grudzień 1999 r.) w kwotach jak niżej:

- na decyzję określającą - należność główna 1.095.343,00 zł + odsetki 234.406,80 zł tj. razem 1.329.749,80 zł

- na decyzje ustalającą - 214.650,20 zł.

W zakresie rozliczenia podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r. podano, że po przeprowadzeniu postępowania podatkowego 4 stycznia 2002 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. wydał decyzje:

- określającą w podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r kwotę do przeniesienia na następny miesiąc w wysokości 67.137,00 zł tj. niższej o 122,00 zł oraz kwotę do zwrotu w wysokości 0,00 zł tj. niższą od zadeklarowanej o 1.544.522,00 zł w tym kwotę zaległości podatkowej w wysokości 1.544.522,00 zł,

- ustalającą zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r. w kwocie 463.356,00 zł.

Organ drugiej instancji decyzją z 24 kwietnia 2003 r., po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy zaskarżone decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 4 stycznia 2002 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 27 maja 2004 r., sygn. akt I SA/Ka 1155/03 uchylił zaskarżoną decyzję z 24 kwietnia 2003 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w postępowaniu odwoławczym, organ drugiej instancji decyzją z 16 kwietnia 2007 r. utrzymał w mocy decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 4 stycznia 2002 r. w całości.

Wojewódzki Sądu Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 3 grudnia 2007 r., sygn. akt III SA/GI 1005/07 uchylił zaskarżoną decyzję.

Od wyroku Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach wniósł skargę kasacyjną, która została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FSK 943/08.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy w postępowaniu odwoławczym Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach decyzją z 29 marca 2010 r., stwierdził jak niżej:

- umorzył postępowanie odwoławcze dotyczące decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. 4 stycznia 2002 r.

- uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 4 stycznia 2002 r. ustalającą dodatkowe zobowiązanie w podatkowe w podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r. w całości i umorzył postępowanie w sprawie.

Organ odwoławczy w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji stwierdził, iż zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r. wygasło z mocy prawa wskutek przedawnienia, które nastąpiło 1 maja 2007 r.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. decyzją z 31 maja 2010 r. stwierdził wygaśnięcie decyzji z 4 stycznia 2002 r., z uwagi na jej bezprzedmiotowość.

Organ drugiej instancji decyzją z 28 października 2010 r., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Po ponownym rozpatrzeniu Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. decyzją z 17 lutego 2011 r., stwierdził wygaśnięcie decyzji z 4 stycznia 2002 r. z uwagi na jej bezprzedmiotowość.

Organ drugiej instancji decyzją z 24 maja 2011 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Wyrokiem z 5 maja 2021 r., sygn. akt III SA/GI 1302/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę.

Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 września 2013 r., sygn. akt I FSK 1319/12 skarga kasacyjna została oddalona.

Zatem zadeklarowana kwota podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r. do zwrotu na rachunek bankowy w wysokości 1.544.400,00 zł została 18 sierpnia 2000 r. zarachowana na decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 10 lipca 2000 r., określającą w zakresie podatku od towarów i usług za grudzień 1999 r oraz na decyzję ustalającą w zakresie podatku od towarów i usług za grudzień

1999 r.

Następnie pismem z 8 listopada 2021 r. skarżąca zwróciła się do Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z wnioskiem dotyczącym rozliczenia kwoty 1.544.000,00 zł nieprawnie zarachowanej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.. Organ 22 listopada 2021 r. przesłał ww. pismo wraz z załącznikami do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.. Na przesłany wniosek Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. pismem z 15 grudnia 2021 r., udzielił odpowiedzi.

Dalej pismem z 28 kwietnia 2022 r. skarżąca przedłożyła Naczelnikowi Urzędu Skarbowego W. przedsądowe wezwanie do zapłaty przedmiotowej kwoty.

W odpowiedzi organ przesłał ww. wniosek, pismem z 13 maja 2022 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. celem załatwienia sprawy zgodnie z właściwością.

2.2. Po rozpatrzeniu sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z 25 lipca 2022 r. odmówił wszczęcia postępowania podatkowego.

2.3. Na ww. rozstrzygniecie pismem z 17 sierpnia 2022 r. skarżąca złożyła zażalenie, wnosząc o uchylenie postanowienia pierwszej instancji lub jego zmianę poprzez wszczęcie postępowania w przedmiotowej sprawie.

2.4. Po rozpatrzeniu zażalenia, zaskarżonym w nn. sprawie postanowieniem, organ drugiej instancji utrzymał w mocy ww. postanowienie.

W uzasadnieniu wskazał, że w myśl art. 165 § 1 o.p. postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165a ( art. 165 § 3 ww. ustawy).

Z kolei zgodnie z art. 165a o.p. gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Kwestia nadpłaty podatku została uregulowana w rozdziale 9 o.p., gdzie zgodnie z art. 72 § 1 za nadpłatę uważa się kwotę:

1) nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku,

2) podatku pobranego przez płatnika nienależnie lub w wysokości większej od należnej,

3) zobowiązania zapłaconego przez płatnika lub inkasenta, jeżeli w decyzji, o której mowa w art. 30 § 4, określono je nienależnie lub w wysokości większej od należnej;

4) zobowiązania zapłaconego przez osobę trzecią lub spadkobiercę, jeżeli w decyzji o ich odpowiedzialności podatkowej lub decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego spadkodawcy określono je nienależnie lub w wysokości większej od należnej.

Z treści art. 76 § 1 o.p. wynika, iż nadpłaty wraz z ich oprocentowaniem podlegają zaliczeniu z urzędu na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek, kosztów upomnienia oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku podlegają zwrotowi z urzędu, chyba że podatnik złoży wniosek o zaliczenie nadpłaty w całości lub w części na poczet przyszłych zobowiązań

Natomiast art. 80 § 1 o.p. prawo do zwrotu nadpłaty podatku wygasa po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin jej zwrotu. § 2 ww. przepisu stanowi, że po upływie terminu określonego w § 1 wygasa również prawo do złożenia wniosku o zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych oraz możliwość zaliczenia nadpłaty na poczet zaległych oraz bieżących zobowiązań podatkowych.

W myśl § 3 złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty, zwrot nadpłaty lub zaliczenie jej na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych przerywa bieg terminu do zwrotu nadpłaty.

Na podkreślenie zasługuje również fakt, iż zaliczenie wpłaty, nadpłaty bądź nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług na zaległości podatkowe lub bieżące zobowiązania podatkowe następuje z urzędu, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

W związku z powyższym kwota nadwyżki podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r. w wysokości 1.544.400,00 zł została prawidłowo zarachowana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. na poczet zaległości podatkowych skarżącej za grudzień 1999 r. wynikających z ostatecznych decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z 10 lipca 2000 r.

Dalej organ podał, że nie sposób uznać za uprawnioną argumentację skarżącej która uznała, iż kwota do zwrotu wynikająca z deklaracji VAT-7 za czerwiec 2000 r. została nieprawnie zarachowana na decyzje, które przestały funkcjonować w obrocie prawnym.

Jak bowiem wynika z opisanego stanu faktycznego wskazane decyzje stały się ostateczne z uwagi na fakt pozostawienia odwołań bez rozpatrzenia, z uwagi na wniesienie ich z uchybieniem terminowi.

Następnie organ wskazał, że podatek może ulec przedawnieniu w określonym terminie wynikającym z przepisów o.p. Skutkiem przedawnienia podatku, który w języku prawniczym, nazywany jest zobowiązaniem podatkowym, jest wygaśnięcie zobowiązania podatkowego. Innymi słowy, urząd skarbowy traci możliwość domagania się od podatnika zaległego podatku właśnie z tego powodu, że uległ on przedawnieniu. Ordynacja podatkowa przewiduje dwie odrębne instytucje prawne dotyczące przedawnienia podatku. Pierwsza, z nich to przedawnienie zobowiązania podatkowego, które powstało i istnieje. Drugie, to przedawnienie prawa organu podatkowego do wydania decyzji ustalającej podatek (decyzja konstytutywna). Przedawnienie zobowiązania podatkowego następuje zawsze na skutek upływu czasu. Termin przedawnienia podatku powstałego z mocy prawa wynosi 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Do tego rodzaju zobowiązań podatkowych zaliczyć należy podatek od towarów i usług (VAT).

Zatem przedawnieniu podlegają również nadwyżka podatku naliczonego nad należnym podlegająca przeniesieniu na następny okres rozliczeniowy (zwrot pośredni) oraz nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy (zwrot bezpośredni).

Jak wynika bowiem z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FPS 9/08, instytucja przedawnienia ma zastosowanie także do należności z tytułu zwrotu podatku od towarów i usług. Przedawnienie działa więc w dwie strony. Po upływie terminu przedawnienia podatnik traci możliwość skutecznego domagania się od urzędu skarbowego zwrotu podatku od towarów i usług, którego do tej pory nie otrzymał, zaś organ podatkowy, traci możliwość skutecznego egzekwowania zapłaty podatku od towarów i usług, który wprawdzie powstał, ale na skutek upływu czasu uległ przedawnieniu.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzono, że w zaistniałej sytuacji okoliczność, iż w związku z upływem terminu przedawnienia nadwyżki podatku za czerwiec 2000 r. z dniem 27 marca 2007 r. - co jest bezsporne w świetle opisanych orzeczeń sądowych - decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego z 4 stycznia 2002 r. określająca w podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r. stała się z tym dniem bezprzedmiotowa, zatem zasadne było jej wyeliminowanie z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie jej wygaśnięcia.

W konsekwencji powyższego kwota przedmiotowego zwrotu została zaliczona na poczet zaległości skarżącej z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 1999 r. Nie doszło zatem do obowiązku "zapłaty kwoty 1.544.000,00 zł (...) wskazanej w deklaracji za czerwiec 2000 r. do zwrotu na rachunek bankowy, nieprawnie zarachowanej przez Urząd Skarbowy w S. na decyzję określającą zobowiązanie za grudzień 1999 r.(...)." Nie doszło także do przetrzymywania przedmiotowej kwoty. Kwota ta została bowiem skarżącej zwrócona w formie jej przeksięgowania na zaległość podatkową za grudzień 1999 r.

W świetle powyższego za bezzasadny uznano zarzut błędnego przyjęcia przez organ podatkowy przedawnienia rozliczenia podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r.

W niniejszej skarżąca podnosi, iż postępowanie sądowe w sprawie o przestępstwo karne zostało zakończone wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt [...] uniewinniającym ówczesną prezes zarządu A Sp. z o.o. od popełnienia zarzucanego jej czynu. Niemniej jednak wynik tego postępowania pozostaje bez znaczenia w niniejszej sprawie odwoławczej.

W tym miejscu zauważono, że w obowiązującym stanie prawnym, skuteczne zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 o.p. uzależnione jest od łącznego zaistnienia - przed upływem terminu przedawnienia -następujących przesłanek:

- wszczęcia postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony,

- wyraźnego określenia przedmiotu tego postępowania, wiążącego się z niewykonaniem zobowiązania, którego bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony,

W niniejszej sprawie nie wystąpiły ww. przesłanki.

Reasumując organ wskazał, że upływ terminu przedawnienia wywołuje szereg skutków zarówno ze sfery prawa materialnego jak i procesowego. Skutkiem materialnoprawnym przedawnienia zobowiązania podatkowego jest jego wygaśnięcie. Konsekwencją tego jest to, że zarówno podatnik jak i organ podatkowy nie może ingerować w treść takiego zobowiązania podatkowego.

Prawo podatnika do żądania zwrotu podatku jest zatem ograniczone czasowo. Termin ten staje się datą graniczną, po której nie można już zgłosić skutecznego żądania zwrotu podatku.

A zatem tylko w razie zgłoszenia wniosku przed upływem terminu przedawnienia, organ podatkowy ma prawo badania wysokości zobowiązania w celu stwierdzenia czy podatek został nadpłacony bądź zapłacony nienależnie.

Natomiast zgodnie z art. 165a § 1 o.p. gdy żądanie o którym mowa w art. 165 ww. ustawy zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte (...) zatem opisany stan faktyczny w niniejszej sprawie oznacza ziszczenie się przesłanki istnienia innej przyczyny, z powodu której postępowanie nie może być wszczęte. Skoro zatem nastąpił upływ terminu przedawnienia, to organ podatkowy ma obowiązek odmówić - uwzględniając art. 165a § 1 o.p. wszczęcia postępowania podatkowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 sierpnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2492/16).

3.1. Powyższe postanowienie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Zarzucono mu naruszenie:

- art. 233 § pkt 1 o.p. poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie zaskarżonego postanowienia w mocy, podczas gdy zasadnym było uchylenie tegoż postanowienia, albowiem zgodnie z art. 233 § 2 o.p. rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości,

- art. 229 o.p. poprzez nierozpoznanie wniosku dowodowego skarżącej spółki zawartego w zażaleniu w postaci zwrócenia się do Sądu Okręgowego w K. [...] Wydział Karny o doręczenie akt sprawy o sygn. [...], w tym przede wszystkim odpisu wyroku tegoż Sądu z dnia 24 sierpnia 2020 r. wraz z uzasadnieniem, które do dowody mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, w szczególności w kwestii zawieszenia biegu przedawnienia, a tym samym bezpodstawne zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie, a mającego na celu uzupełnienie dowodów i materiałów istotnych dla sprawy,

- art. 70 § 6 pkt 1 o.p., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przejawiające się uznaniem, iż w niniejszej sprawie nie doszło do zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego w następstwie prowadzonego postępowania karnego mającego związek z przedmiotowym zobowiązaniem o sygn. akt [...] Sądu Okręgowego w K. (wyrok z dnia 24 sierpnia 2020 r. prawomocnie uniewinniający wszystkich oskarżonych, w tym ówczesną Prezes Zarządu A Sp. z o.o.), podczas gdy bieg terminów przedawnienia uległ zawieszeniu i powinien być liczony od daty prawomocności tegoż orzeczenia sądu karnego,

- art. 165a § 1 o.p. poprzez jego błędne zastosowanie, przejawiające się uznaniem, że postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie nie może być wszczęte wskutek przedawnienia zobowiązania podatkowego, podczas gdy skarżąca domaga się rozliczenia kwoty 1.544.400,00 zł (nadwyżka podatku naliczonego, w deklaracji za m-c czerwiec 2000 r. wskazana do zwrotu na r-k bankowy spółki) nieprawnie zarachowanej przez US S. na decyzję określoną zobowiązaniem za m-c XII. 1999 r. - należność główna 1.095.343,00 zł i odsetki w kwocie 234,406,80 zł oraz decyzją ustaloną za m-c XII. 1999 r. należność główna 214.650,20 zł, które w dniu 24 kwietnia 2003 r. zostały uchylone przez Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach, zarachowanej przez organy skarbowe jako zwrot podatku VAT za miesiąc VI 2000 r. na poczet należności wynikających z decyzji, które zastały uchylone przez Izbę Skarbową, a zatem przestały funkcjonować w obrocie prawnym.

Zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawie rozstrzygnięcia, a polegający na przyjęciu przedawnienia roszczenia o rozliczenie kwoty 1.544.400,00 zł będącego przedmiotem wniosków pełnomocnika A Sp. z o.o., podczas gdy wskutek prowadzonego postępowania karnego mającego związek z przedmiotowym roszczeniem o sygn. akt [...] Sądu Okręgowego w K. (wyrok z dnia 24 sierpnia 2020 r. prawomocnie uniewinniający wszystkich oskarżonych, w tym ówczesną Prezes Zarządu A Sp. z o.o.), bieg terminów przedawnienia uległ zawieszeniu, i powinien być liczony od daty prawomocności orzeczenia, tj. od 18 kwietnia 2021 r.

Nadto zarzucono błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę orzeczenia, a polegający na przyjęciu, iż wynik postępowania o sygn. akt: [...] Sądu Okręgowego w K. pozostaje bez znaczenia dla niniejszego postępowania, podczas gdy jest to ustalenie dowolne, niepoparte żadnymi dowodami, w szczególności analizą zapadłego wyroku i jego uzasadnienia, gdyż w istocie jest odwrotnie, zaś organy skarbowe w ogóle nawet nie przeprowadziły postępowania dowodowego we wnioskowanym zakresie.

Zarzucano błędne przyjęcie, że sporna kwota została prawidłowo zarachowana z dniu 18 sierpnia 2000 r. na decyzję, która przestała funkcjonować w obrocie prawnym oraz nierozpoznanie istoty sprawy, tj. zaniechanie zbadania związku przyczynowego między powyższym postępowaniem karnym, a żądaniem rozliczenia dochodzonej kwoty, w tym zaniechaniem odniesienia się do wskazanego w piśmie pełnomocnika z dnia 28 kwietnia 2022 r. wygaśnięcia podstawy prawnej i zasadności przetrzymywania przedmiotowej kwoty, jak też pominięcie odniesienia się do założenia istnienia quasi umowy przechowania, nieformalnie zawiązanej wskutek wszczęcia wskazanego wyżej postępowania karnego, a tym samym naruszenie w ten sposób uzasadnionego interesu prawnego strony skarżącej, a polegającego na konieczności odniesienia się do wszystkich aspektów sprawy i wyjaśnienia ewentualnych przyczyn, dla których organ odmówił uwzględniania zarzutów spółki, podczas gdy samo stwierdzenie przedawnienia zobowiązania podatkowego, lecz bez prawidłowego przeprowadzenia postępowania podatkowego jawi się jako co najmniej przedwczesne i niedopuszczalne.

3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

3.3. W dniu 10 listopada 2023 r. wpłynęło do Sądu pismo procesowe strony skarżącej zat.: "podsumowanie stanowiska strony".

W piśmie tym dodatkowo wskazano, że organy nie wskazały w jaki sposób rzekomo doszło 18 sierpnia 2000 r. do zarachowania kwoty zwrotu VAT za czerwiec 2000 r. Organy nie wskazują, że zostało wydane postanowienie o zarachowaniu. Podano też, że wyszły na jaw nowe dowody istne dla sprawy, tj. postanowienie NUS w S. z 18 listopada 2004 r. informujące, że kwota zwrotu VAT za czerwiec została zatrzymana na poczet przyszłych ewentualnych należności oraz kar i grzywien mogących grozić ówczesnej Prezes w związku z postępowaniem karnym [...]. Pismo to stanowi odpowiedz na wniosek K. P. z dnia 11 marca 2023 r. Załączniki w postaci tych dokumentów są nowymi dowodami w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

4. W wyniku przeprowadzonej kontroli zaskarżonego postanowienia stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego lub z naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec braku naruszeń prawa o takim ciężarze gatunkowym nie było podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług czerwiec 2000 r.

5. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 165a § 1o.p., gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 Ordynacji podatkowej, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Zwrot "z jakichkolwiek innych przyczyn" należy przy tym wiązać z przypadkami, gdy wszczęciu postępowania, a w konsekwencji rozpoznaniu sprawy, sprzeciwiają się przepisy prawa procesowego lub materialnego. W doktrynie i orzecznictwie sądowoadmininstracyjnym wśród przyczyn tych wymienia się m.in.: brak w przepisach ustaw podatkowych podstawy do rozpatrzenia treści żądania w trybie postępowania podatkowego, sytuację, gdy w sprawie toczy się już postępowanie podatkowe lub przypadek, gdy w sprawie zapadła już decyzja. Przyczyna przedmiotowa stojąca na przeszkodzie wszczęciu postępowania musi być znana już w chwili złożenia wniosku, a więc musi wynikać z jego treści, bądź być znana organowi z urzędu.

Użyte w ww. przepisie wyrażenie "nie może być wszczęte" należy więc odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne jego przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny.

Dalej wskazać należy, że do nadwyżki podatku naliczonego VAT nad należnym, wykazanej przez podatnika do zwrotu na rachunek bankowy, stosuje się odpowiednio przepisy art. 76, art. 76a, art. 77b, art. 79 i art. 80, co wynika z treści z art. 76b § 1 o.p.

Zgodnie z kolei z treścią art. 79 § 2 o.p. prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty oraz wniosku o zwrot nadpłaty wygasa po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Z przepisu tego wynika, że termin przedawnienia zobowiązania jest datą graniczną, po której nie można już zgłosić skutecznego żądania zwrotu nienależnie zapłaconego podatku. Prawo podatnika do żądania zwrotu nadpłaconego bądź nienależnie zapłaconego podatku jest wobec tego ograniczone czasowo. Z przepisu tego wynika także, że ustawodawca uznał za konieczne wyraźne wskazanie, że tylko w razie zgłoszenia wniosku przed upływem terminu przedawnienia organ ma prawo badania wysokości zobowiązania w celu stwierdzenia, czy podatek nie został nadpłacony bądź zapłacony nienależnie, po upływie terminu przedawnienia. Badanie to będzie ograniczone wyłącznie do tych okoliczności, które wynikają z wniosku o stwierdzenie nadpłaty. Organ nie ma w takim wypadku obowiązku, a przede wszystkim możliwości wszczęcia postępowania podatkowego w przedmiocie wysokości zobowiązania podatkowego. Dodatkowo orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazuje, że pojęcie nadpłaty w Ordynacji podatkowej ma znaczenie uniwersalne i nie powinno się czynić odmiennej interpretacji przepisów dotyczących terminu do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem prawa do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty zobowiązania na podstawie art. 79 § 2 o.p. winna być bezwzględnie respektowana w toku postępowania. Skoro zatem nastąpił upływ terminu przedawnienia, to organ podatkowy ma obowiązek odmówić - uwzględniając art. 165a § 1 o.p. - wszczęcia postępowania podatkowego (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2492/16, publ. CBOSA).

Przedawnienie działa więc w dwie strony. Po upływie terminu przedawnienia podatnik traci możliwość skutecznego domagania się od urzędu skarbowego zwrotu podatku od towarów i usług, którego do tej pory nie otrzymał, zaś organ podatkowy, traci możliwość skutecznego egzekwowania zapłaty podatku od towarów i usług, który wprawdzie powstał, ale na skutek upływu czasu uległ przedawnieniu.

Przedawnieniu podlegają również nadwyżka podatku naliczonego nad należnym podlegająca przeniesieniu na następny okres rozliczeniowy (zwrot pośredni) oraz nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy (zwrot bezpośredni). Jak wynika bowiem z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FPS 9/08, instytucja przedawnienia ma zastosowanie także do należności z tytułu zwrotu podatku od towarów i usług.

W niniejszej sprawie zdaniem sądów orzekających, zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (wyrok z 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/GI 1302/11), jak również Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 26 września 2013 r., sygn. akt I FSK 1319/12) decyzja określająca m. in. zobowiązanie podatkowe za czerwiec 2000 r. wobec upływu terminu jego przedawnienia stała się z tym dniem bezprzedmiotowa, a zatem zasadne było jej wyeliminowanie z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie jej wygaśnięcia "jako elementu już zbędnego, a stwarzającego obawy o naruszenie bezpieczeństwa tego obrotu.

Decyzja, która pod względem prawnym nie służy ani stwierdzeniu stanu prawnego lub pozycji prawnej podmiotu, ani też istnienia praw lub obowiązków, może powodować zakłócenia w obrocie prawnym, gdy nadal w nim pozostaje" (J. Borkowski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Unimex, Wrocław 2008, komentarz do art. 258 o.p.).

Tym samym stwierdzono, że w myśli art. 59 § 1 pkt 9 o.p. zobowiązanie podatkowe skarżącej za ten okres wygasło. Konsekwencją tego stanu rzeczy, w sytuacji gdy organ odwoławczy na podstawie art. 233 § 1 pkt 2 lit. a o.p. nie uchylił decyzji organu pierwszej instancji i nie umorzył postępowania w sprawie koniecznością stało się stwierdzenie bezprzedmiotowości decyzji organu pierwszej instancji w trybie art. 258 § 1 pkt 1 i § 2 o.p. Fakt bowiem wygaśnięcia zobowiązania podatkowego określonego tą decyzją, z uwagi na jego przedawnienie czyni tę decyzję bezprzedmiotową.

Zatem zgodnie z art. 258 § 1 pkt 1 i § 2 o.p. organ podatkowy, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli stała się bezprzedmiotowa, czyniąc to w formie decyzji. Decyzja wydana na podstawie powyższego przepisu ma charakter deklaratoryjny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (wyrok z 5 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/GI 1302/11), jak również Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z 26 września 2013 r., sygn. akt I FSK 1319/12) podzielił dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię przepisu art. 70 o.p. w brzmieniu obowiązującym w czerwcu 2000 r., z uwzględnieniem jego kolejnych zmian i przepisów przejściowych i analizując stan faktyczny sprawy doszedł do przekonania, że stanowisko organu odwoławczego w kwestii wskazania daty upływu terminu przedawnienia zobowiązania i określenia jej na 1 maja 2007 r. było prawidłowe, co z kolei wiązało organy podatkowe.

Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca z wnioskiem o zwrot nadpłaty wystąpiła dopiero pismem z dnia 8 listopada 2021 r. i ponowiła ten wniosek w dniu 28 kwietnia 2022 r., a wiec po upływie terminu przedawnia, który to upłynął 1 maja

2007 r.

Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem prawa do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty zobowiązania na podstawie art. 79 § 2 o.p., winna być bezwzględnie respektowana w toku postępowania.

Skoro nastąpił upływ terminu przedawnienia, to organ podatkowy ma obowiązek odmówić - uwzględniając art. 165a § 1 o.p. - wszczęcia postępowania podatkowego (por. wyrok NSA z 8 października 2014 r. I FSK 1512/13, wyrok NSA z 15 grudnia 2017 r. II FSK 3553/15; wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2018 r. II FSK 2492/16).

Zatem złożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty po wygaśnięciu prawa do złożenia takiego wniosku (art. 79 § 2 o.p.) uzasadnia odmowę wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a o.p.

W związku powyższym zarzuty skargi nie mogą odnieść zamierzonego skutku. Za bezzasadny należy uznać zarzut skarżącej błędnego przyjęcia przez organ podatkowy przedawnienia rozliczenia podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r., podczas gdy wskutek prowadzonego postępowania karnego wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt [...] uniewinniono wszystkich oskarżonych, w tym B. B. - ówczesną Prezes spółki. Kwestia przedawnienia, albowiem została w nn. sprawie przesądzona.

6. Mając z kolei na względzie zgłoszony w skardze wniosek dowodowy o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z akt sprawy Sądu Okręgowego w K. w sprawie o sygn. akt [...]w tym przede wszystkim odpisu wyroku tego Sadu z dnia 24 sierpnia 2020 r. wraz z uzasadnieniem, Sąd uznał wskazany wniosek za niezasadny. Zgodnie z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.) przed sądem administracyjnym dopuszczalne jest przeprowadzenie z urzędu lub na wniosek stron dowodów uzupełniających z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W ocenie Sądu ww. dokument w postaci wyroku Sądu Okręgowego nie jest dowodem niezbędnym do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, co z kolei wynika w wcześniejszych wywodów.

7. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30sierpnia 2022 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz.1634 ze zm.) oddalił skargę.