Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1325/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 22 ust. 4,  art. 22 ust. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 840
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami  (t.j.)
article: art. 3 par. 2 pkt 4,  art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi S. J. na czynność Prezydenta Miasta Częstochowa z dnia 26 maja 2023 r. nr AAB.4120.1.19.2022 w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków oddala skargę.


UZASADNIENIE

W skardze do sądu administracyjnego na czynność materialno-techniczną Prezydenta Miasta C. w postaci zawiadomienia z dnia [...] r. o włączeniu karty adresowej zabytku nieruchomego - schronu bojowego usytuowanego na działce o nr ewid. [...], obręb [...] przy ul [...] w C. do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta C. , reprezentowana przez radcę prawnego, S. J. wniosła :

- stwierdzenie bezskuteczności czynności materialno-technicznej Prezydenta Miasta C. w postaci zawiadomienia skarżącej o włączeniu karty adresowej zabytku [...] dla schronu bojowego przy ul [...]w C. (dz. ewid. [...], obręb [...]) do gminnej ewidencji zabytków,

- zobowiązanie organu do sporządzenia nowej karty adresowej zabytku dla schronu bojowego przy ul. [...] w C. w miejsce karty (dz. ewid. [...], obręb [...]) w C. , wykluczającej w swojej treści wszelkie wzmianki dotyczące działek [...] i [...], w miejsce aktualnej treści karty adresowej zabytku [...],

- zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W skardze zarzucono:

- rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 1, 2 i 4, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 21 oraz art. 22 ust. 5 w związku z art. 3 pkt 1, 2 i 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej: u.o.z.), poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że obiekt określany jako polowa fortyfikacja ziemna (linia okopów zlokalizowana na działkach o nr ewid. [...] obręb [...]) faktycznie istnieje w chwili podejmowania czynności materialno-technicznej, a także na jakiej podstawie miałaby podlegać ochronie, a w konsekwencji zawiadomienie skarżącej jako właścicielki działki o nr [...] i [...] - o rzekomym podleganiu ochronie obiektu mającego znajdować się na terenie jej działek, który w istocie nie istnieje,

- brak jakichkolwiek przesłanek ustawowych umożliwiających uznanie, iż obiekt mający znajdować się na tych działkach podlega ochronie w związku z wyżej wymienioną kartą ewidencyjną, albowiem to nie dla niego wyżej wymieniona karta ewidencyjna została założona i nie jego dotyczy,

- rażące naruszenie § 18 ust. 1 oraz art. 18b ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków, oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (dalej rozporządzenie) poprzez zastosowanie § 18 ust. 1 tego rozporządzenia bez sprawdzenia, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna umożliwia weryfikację treści karty, a nadto nieustalenie/niesprawdzenie zgodności treści twierdzeń podnoszonych przez organ ze stanem faktycznym na chwilę włączenia karty zabytku do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta C. , a także poprzez zastosowanie § 18b ust. 1 tego rozporządzenia dotyczącego konieczności zawiadomienia właściciela o włączeniu zabytku do gminnej ewidencji zabytków wobec osoby niebędącej właścicielem zabytku objętego ochroną,

- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę dokonania zaskarżonej czynności poprzez samowolne, nieznajdujące oparcia w dokumentach i dowodach zgromadzonych przez organ i dokonane z naruszeniem przepisów postępowania przyjęcie, iż obiekt rzekomo znajdujący się wg stanowiska organu na terenie działek o nr [...] i [...]podlega ochronie (a w rzeczywistości nie istnieje) wraz ze znajdującym się na innej działce, pod innym adresem zabytkiem w postaci schronu bojowego, dla którego została utworzona karta adresowa zabytku, podczas gdy karta ewidencyjna zabytku w postaci schronu bojowego dotyczy wyłącznie schronu bojowego jako obiektu stanowiącego zabytek w rozumieniu u.o.z, położonego przy ul. [...] w C. działka o nr ew. [...] , natomiast działki o nr [...] i [...] znajdują się pod innym adresem (ul. [...]), który to nie został wskazany w karcie ewidencyjnej zabytków, co czyni niedopuszczalnym rozciąganie ochrony konserwatorskiej na działki sąsiadujące, na których nie istnieje żaden obiekt, co rażąco narusza prawo własności skarżącej do w/w działek, a także podczas gdy organ, dokonując zaskarżonej czynności, nie opierał się na żadnym materiale dowodowym mogącym doprowadzić do wykazania, iż na działkach skarżącej znajduje się jakikolwiek obiekt mogący stanowić integralną całość podlegającą ochronie wraz ze schronem bojowym, którego dotyczy karta adresowa zabytku, nie sporządził jego dokumentacji fotograficznej, nie określił jego parametrów i wymiarów, nie wskazał jego dokładnego położenia, a także nie uwzględnił, iż ów obiekt, który w uznaniu organu ma stanowić "linię okopów" nie posiada żadnej wartości historycznej, artystycznej czy naukowej,

- rażące naruszenie art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 20 marca 1952 r., polegające na prawdopodobnej próbie objęcia działek należących do skarżącej (tj. działek o nr [...] i [...]) ochroną konserwatorską wynikającą z założenia dla zabytku położonego przy ul. [...], działka o nr ew. [...] , obręb [...] w C. karty adresowej zabytku, co stanowi rażące, arbitralne naruszenie prawa własności skarżącej.

W skardze zarzucono także naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 8 oraz art. 9 k.p.a., poprzez:

- niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, a w szczególności przyczyn uzasadniających skierowanie na adres skarżącej zawiadomienia o włączeniu do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta C. karty adresowej sporządzonej dla zabytku nieruchomego w postaci schronu bojowego usytuowanego na działce o nr ew. [...] , obręb [...] przy ul. [...] w C. , podczas gdy skarżąca nie była i nie jest właścicielką tej działki,

- prawdopodobne uznanie przez organ, iż obiekty rzekomo znajdujące się na działkach nr [...] i [...] przy ul. [...] w C. , nieuwzględnione w karcie adresowej zabytku (brak wskazania miejsca, adresu, stanu, dokumentacji fotograficznej) znajdujące się na działkach sąsiadujących z działką, na której umiejscowiony jest zabytek, podlegają ochronie konserwatorskiej z mocy włączenia wyżej wymienionej karty do gminnej ewidencji zabytków - bez podstawy prawnej uzasadniających takie uznanie,

- błędne przyjęcie, iż na działkach należących do skarżącej znajdują się obiekty, co do których istnieje podstawa objęcia ich ochroną przy braku uprzedniej dokładnej weryfikacji oraz rozpatrzenia całości materiału dowodowego i nieustalenia w sposób obiektywny zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów okoliczności występowania lub braku występowania przesłanek ustawowych umożliwiających objęcie go ochroną w rozumieniu przepisów u.o.z., a tym samym dokonania zaskarżonej czynności z pominięciem faktów mających istotne znaczenie - dla stwierdzenia zasadności i legalności jej dokonania;

- naruszenie zasad proporcjonalności i bezstronności przy podejmowaniu zaskarżonej czynności poprzez rażące ograniczenie prawa własności skarżącej do przedmiotowych działek - w wyniku bezpodstawnego i z naruszeniem prawa rozszerzania ochrony konserwatorskiej obiektu na działki sąsiednie.

W skardze został także zawarty wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z treści księgi wieczystej o nr [...] - na fakt prawa własności skarżącej do działek [...] i [...] położonych w C. przy ul [...] , interesu prawnego skarżącej.

W uzasadnieniu skargi przedstawiony został wywód zmierzający do wykazania zasadności podniesionych zarzutów oraz wadliwości zaskarżonej czynności.

W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta C. wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Organ podniósł, że karta adresowa opracowana dla obiektu, jakim jest przedmiotowy schron bojowy, została włączona do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta C. zarządzeniem nr [...] Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta C. i ujęta w wykazie kart adresowych zamieszczonym w załączniku nr [...] do cytowanego zarządzenia, które zostało opublikowane w dniu [...] r. na stronie BlP Urzędu Miasta C. .

Organ wskazał także, że obowiązek sporządzenia dla wskazanego zabytku nieruchomego karty adresowej i włączenia jej do Gminnej Ewidencji wynika z faktu włączenia karty ewidencyjnej tego obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o czym stanowi przepis § 18 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 56). W karcie ewidencyjnej widnieje adnotacja (uwaga) o następującej treści "schron bojowy [...] wraz z linią okopów (okopy na dz. ewid. nr [...])"; znalazło to odzwierciedlenie w treści karty adresowej włączonej do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta C. .

Obowiązek zawiadamiania właścicieli lub posiadaczy zabytków o włączeniu do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej danego zabytku wynika z przepisu § 18b wskazanego rozporządzenia, dodanego § 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2019 r., zmieniającego rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2019 r., poz. 1886), które weszło w życie z dniem 19 października 2019 r.

Prezydent Miasta C. , zawiadomieniem z dnia [...] r. dopełnił obowiązku informacyjnego wynikającego z § 18b wskazanego rozporządzenia, dotyczącego włączenia do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta C. przedmiotowej karty adresowej. Zawiadomienie to zostało skierowane do właścicieli działki o nr ewid. [...] , obręb [...] położonej przy ulicy [...] w C. , tj. K. i M. T. , na której to zlokalizowany jest opisany schron bojowy. Natomiast, do właścicieli działek (w tym do skarżącej), przez które przebiega linia okopów stanowiąca wraz z schronem integralną całość, tj. fortyfikację obronną [...] z czasów II wojny światowej zawiadomienie to zostało skierowane "jedynie do wiadomości". Powyższe uzasadnione było wszczęciem przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. - Delegaturę w C. procedury włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej opracowanej dla zabytku archeologicznego, tj. reliktów polowej fortyfikacji ziemnej - okopu z II wojny światowej, o czym właściciele m.in. działek o nr ewid. [...], obręb [...] zostali powiadomieni stosownym zawiadomieniem [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z dnia [...] r. (skan zawiadomienia w aktach sprawy - str. 27-28).

Organ wskazał, że praktyką Urzędu konserwatorskiego jest sporządzanie najpierw karty ewidencyjnej dla obiektu kubaturowego (w niniejszym przypadku schronu bojowego), a następnie karty ewidencyjnej dla zachowanej - integralnej ze schronem fortyfikacji polowej, jako zabytku archeologicznego. Celem działań podjętych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków w tym zakresie była ochrona całego założenia fortyfikacyjnego. Stąd w karcie adresowej znalazła się informacja, że schron bojowy włączony obecnie do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta C. tworzy wraz z polową fortyfikacją ziemną (linią okopów zlokalizowaną na działkach o nr ewid [...] obręb [...] ) integralną całość podlegającą ochronie. Organ wskazał przy tym, że ustawowej ochronie podlegają wszystkie zabytki archeologiczne, również te które nie są objęte jedną z form ochrony, o której mowa w art. 7 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U z 2022 r. poz. 840) i to bez względu na stan zachowania.

Organ nie zgodził się także z zarzutami dotyczącymi nieistnienia "polowej fortyfikacji ziemnej" na terenie działek skarżącej. W dniu 31 marca 2023 r., dzień po włączeniu do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta C. przedmiotowej karty adresowej, pracownicy Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w K. Delegatury w C. przeprowadzili wizję terenową z udziałem skarżącej. Ustalono wówczas, że na terenie działek skarżącej zlokalizowana jest dobrze zachowana linia okopów, z okresu II wojny światowej, a potwierdzono to w protokole podpisanym przez skarżącą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm. - dalej w skrócie "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Jak wynika z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw

Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4-4b, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą, opinię, o której mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, lub odmowę wydania tych opinii albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio (art. 146 § 1 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie jako przedmiot zaskarżenia strona skarżąca wskazała zawiadomienie z dnia [...] r. o włączeniu karty adresowej zabytku nieruchomego - schronu bojowego usytuowanego na działce o nr ewid [...] , obręb [...] przy ul. [...] w C. do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta C. (dalej w skrócie GEZ). Zważywszy jednak na treść zarzutów podniesionych w skardze oraz ich uzasadnienie Sąd przyjął, że zaskarżenie obejmuje nie tyle ściśle samo zawiadomienie o włączeniu karty adresowej do GEZ lecz w istocie czynność włączenia karty do tej ewidencji. Zawiadomienie przede wszystkim zaś wyznacza jego adresatom początek biegu terminu do zaskarżenia czynności wyłączenia karty do GEZ. Przedmiotem kontroli sprawowanej przez Sąd będzie zatem legalność włączenia spornej karty do GEZ.

W realiach rozpoznawanej sprawy sporna karta adresowa została włączona do GEZ zarządzeniem nr [...] Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. w sprawie przyjęcia Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta C. i została ujęta w wykazie kart adresowych zamieszczonym w załączniku nr 2 do tego zarządzenia, które zostało opublikowane w dniu [...] r na stronie BlP Urzędu Miasta C. . W powyższym załączniku do zarządzenia kartę tę ujęto w części B w pkt I zatytułowanym "Zabytki nieruchome włączone do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków". W pozycji [...] wskazano, że zbytkiem jest "Schron bojowy – ul. [...] (dz. nr [...] obręb [...])". Wskazano także na pochodzące od [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków zawiadomienie z dnia [...] r. o włączeniu karty ewidencyjnej tego zabytku do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że stanowiące przedmiot zaskarżenia włączenie karty adresowej zabytku do GEZ nastąpiło na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ( obecnie: t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 840 ze zm., dalej w skrócie u.o.z.) w zw. z § 18 ust. 1 rozporządzeniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 56), dalej "Rozporządzenie". Przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie jest zatem czynność organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a (zob. postanowienie NSA z 18 maja 2021 r. sygn. akt II OZ 218/21 i przywołane w tym postanowieniu orzecznictwo NSA, przemawiająca za taką kwalifikacją włączania karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z.).

Wydanie wskazanego powyżej zarządzenia potwierdza jedynie dokonanie czynności włączenia karty adresowej. Istotne jest również to, że skarga wnoszona jest na czynność, a nie na zarządzenie o włączeniu karty adresowej zabytku. Biorąc pod uwagę, że włączenie karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków uznawane jest za czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., należy uznać, iż tak samo powinna być kwalifikowana czynność włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków.

Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a., jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. W realiach rozpoznawanej sprawy termin należy liczyć od daty doręczenia skarżącej zawiadomienia o włączeniu karty adresowej. Nie ma przy tym znaczenia data opublikowania w BIP wskazanego powyżej zarządzenia. Informację o tym, że włączenie do GEZ schronu przy ul. [...] może oddziaływać na wykonywanie prawa własności skarżącej do nieruchomości obejmującej działki o nr [...] i [...]skarżąca mogła uzyskać dopiero z załączonej do zawiadomienia karty adresowej.

W ocenie Sądu okoliczność, że w kwestionowanej w skardze karcie adresowej mowa jest także o działkach nr [...] i [...] przesądza o istnieniu po stronie skarżącej interesu prawnego w zaskarżeniu wskazanego powyżej włączenia karty adresowej. Przy ocenie istnienia tego interesu nie można polegać wyłączenie na tym, że karta adresowa dotyczy obiektu w postaci schronu bojowego.

Oceniając legalność zaskarżonej czynności w postaci włączenia spornej karty adresowej do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta C. odnotować najpierw należy, że zgodnie z art. 22 ust. 4 u.o.z. wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy.

Zgodnie z art. 22 ust. 5 tej u.o.z. w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte:

1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru;

2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków;

3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Wskazać także należy na treść § 18 ust. 1 Rozporządzenia, zgodnie z którym wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków lub znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków do gminnej ewidencji zabytków po zweryfikowaniu, że dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi odpowiednio w decyzji o wpisie zabytku do rejestru lub w karcie ewidencyjnej zabytku.

Zwrócenia uwagi wymaga także treść § 18b ust. 1 Rozporządzenia, zgodnie z którym o zamiarze włączenia karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości, która przestała być zabytkiem. Zgodnie z § 18b ust. 5 Rozporządzenia do zawiadomienia o włączeniu karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków lub o sporządzeniu nowej karty adresowej zabytku dołącza się odpowiednio potwierdzoną kopię karty adresowej zabytku albo nowej karty adresowej zabytku.

Wskazać także należy, że zgodnie z § 15 ust. 5 Rozporządzenia o włączeniu karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków albo sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia niezwłocznie także właściwego wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w celu ujęcia tego zabytku w gminnej ewidencji zabytków albo włączenia nowej karty adresowej zabytku do gminnej ewidencji zabytków.

W realiach rozpoznawanej sprawy kluczowe znaczenie przypisać należało temu, że włączenie do gminnej ewidencji zabytków spornej karty adresowej stanowiło następstwo sporządzenia i włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego pod nazwą schron bojowy, z oznaczeniem adresowym: ul. [...] , C. , dz. ewid. nr [...] obr. [...]. W konsekwencji zgodnie z art. 22 ust. 5 pkt 2 u.o.z. w związku przywołanymi powyżej przepisami Rozporządzenia (§ 15 ust. 5 oraz § 18 ust. 1), włączenie karty zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków obliguje organ gminy do włączenia karty adresowej tego zabytku do gminnej ewidencji zabytków. W kontekście tego obowiązku Sąd w składzie orzekającym podziela i przyjmuje za własne stanowisko WSA w Gdańsku w wyroku z 22 grudnia 2020 r. sygn. II SA/Gd 634/20, wedle którego "ustawodawca nie pozostawił organowi gminy żadnej swobody w kwestii tego wpisu, a działanie organu gminy opiera się na swoistym automatyzmie. Tym samym organ gminy nie może nie wpisać do ewidencji gminnej zabytku, który jest wpisany do ewidencji wojewódzkiej. Ze względu na wskazany automatyzm w działaniu organu gminy, nie ma też podstaw do badania cech przedmiotu podlegającego wpisowi pod kątem spełniania ustawowych przesłanek uznania nieruchomości za zabytek." (zob. także wyrok WSA w Gliwicach z 28 października 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 713/21).

Jednocześnie należy zauważyć, że w świetle § 18 ust. 1 Rozporządzenia włączenie do GEZ karty adresową zabytku nieruchomego znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków do gminnej ewidencji zabytków wymaga od organu gminy dokonującego takiego włączenia weryfikacji, czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi odpowiednio w decyzji o wpisie zabytku do rejestru lub w karcie ewidencyjnej zabytku.

Weryfikacja czy dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące powinna odbyć się w oparciu o § 17 Rozporządzenia, który zawiera wskazanie dotyczące treści poszczególnych rubryk karty adresowej (zob. wyrok NSA z 8 czerwca 2022 r. sygn. II OSK 1845/19). Zgodnie z treści tego przepisu karta adresowa zabytku nieruchomego zawiera następujące rubryki: nazwa; czas powstania; miejscowość; adres; przynależność administracyjna; formy ochrony; opracowanie karty adresowej; fotografia z opisem wskazującym orientację albo mapa z zaznaczonym stanowiskiem archeologicznym. Rozporządzenie określa wzór karty adresowej zabytku nieruchomego. W ocenie Sądu sporna karta adresowa spełnia wymagania statuowane przez ten przepis Rozporządzenia. Wadliwość karty w świetle tych wymogów sprowadza się do niewypełnienia jednej lub kliku rubryk. W realiach zaś rozpoznawanej sprawy rubryki od 1 do 10 zostały wypełnione. Pozostawienie zaś jako nie wypełnionej rubryki 11 wynika z tego, że dotyczy ona zabytków nie włączonych do wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Drugim wynikającym z § 18 ust. 1 Rozporządzenia kryterium weryfikacji karty adresowej jest zgodność zawartych w nim danych z danymi zawartymi odpowiednio w decyzji o wpisie zabytku do rejestru lub w karcie ewidencyjnej zabytku. W tym zakresie, zdaniem Sądu, stwierdzić należało zgodność danych w spornej karcie z danymi w znajdującej się w aktach sprawy karcie ewidencyjnej obiektu nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków włączonej przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do wojewódzkiej ewidencji zabytków (karta nr 4 i 5 akt administracyjnych).

Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy wzmianki o linii okopów znajdujących się na działce o nr ewid. [...] i [...]. Skarżąca domaga się usunięcia ze spornej karty adresowej wszelkich wzmianek dotyczących tych właśnie działek. W związku z tym należy zauważyć, że w rubryce 10 karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego tj. w rubryce przeznaczonej na wskazanie istniejących zagrożeń i najpilniejszych postulatów konserwatorskich wskazano: "Schron bojowy zagrożony inwestycjami deweloperskimi. Postuluje się zachowanie in situ w niezmienionej formie". Co istotne, w uwagach zamieszczonych w tej samej rubryce wskazano: "Schron bojowy [...] wraz z linią okopów (okopy na dz. ewid. nr [...] )." Zdaniem Sądu wobec zmieszczenia takich uwag nie budzi wątpliwości to, że wskazany powyżej stan zagrożenia, jak i postulat zachowania in situ w niezmienionej formie dotyczy także okopów na wyżej wymienionych działkach. Treść omawianego tutaj wpisu zawartego w rubryce 10 karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego, zdaniem Sądu, znalazła swój wyraz w zawartym w rubryce 9 karty adresowej postulacie zachowania schronu, jak i linii okopów na działkach nr dz. ewid. nr [...] obręb [...] w stanie niezmienionym. Ponadto treść ta dawała podstawę do tego, aby w rubryce 8 karty adresowej wskazać, że wokół schronu znajduje się linia okopów, które zlokalizowane są na wskazanych wyżej działkach. W konsekwencji, w ocenie Sądu, oczekiwane przez skarżącą pominięcie w spornej karcie adresowej wzmianek dotyczących działki nr [...] i [...]zawartych w rubryce 8 i 9 prowadziłoby do powstania stanu niezgodności pomiędzy kontrolowaną obecnie kartą adresową a kartą ewidencyjną obiektu nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków włączoną do wojewódzkiej ewidencji zabytków.

Na marginesie zauważyć należy, że w ramach obecnie rozpoznawanej sprawy ze względu na przedmiot zaskarżenia zakresem kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny nie mogła być objęta legalności wskazanej powyżej, a włączonej do wojewódzkiej ewidencji zabytków, karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego i zawartej w niej wzmianki dotyczącej linii okopów na działkach nr dz. ewid. nr [...]. Przede wszystkim jednak należy zaakcentować, że zaskarżona czynność dotyczy włączenia do GEZ schronu bojowego a nie spornej linii okopów. To w postępowaniu dotyczącym karty ewidencyjnej spornej linii okopów mogą być podnoszone zarzuty podniesione obecnie w skardze. W związku z tym należy wskazać na znaną z urzędu składowi orzekającemu w obecnej sprawie okoliczność wniesienia to tutejszego Sądu przez skarżącą skargi na włączenie karty ewidencyjnej zbytku archeologicznego lądowego – polowej fortyfikacji ziemnej (okop) z okres II Wojny Światowej, obejmującej działki nr [...] i [...] obręb [...] w C. (sygn. II SA/Gl 1562/23). Nie przesądzając w żaden sposób rozstrzygnięcia, które zapadnie w tamtej sprawie wskazać należy, że to właśnie tam rozstrzygnięte zostanie, czy istnieją podstawy do włączenia karty ewidencyjnej spornych okopów do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Ewentualne stwierdzenie przez Sąd braku takich podstaw oddziaływać będzie także na treść karty ewidencyjnej oraz karty adresowej przedmiotowego schronu bojowego. W odniesieniu do schronu bojowego skutkować to będzie powstaniem po stronie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków obowiązku sporządzenia nowej karty ewidencyjnej, zawierającej dane zgodne ze stanem faktycznym i prawnym (§ 14a ust. 1 Rozporządzenia), a następnie odpowiednio sporządzić będzie należało nową kartę adresową (§ 18a ust. 1 Rozporządzenia).

Dodać ponadto należy, że włączenie nowej karty adresowej zabytku, o czym została zawiadomiona strona skarżąca, nie jest poprzedzone przeprowadzeniem klasycznego postępowania administracyjnego uregulowanego w Kodeksie postępowania administracyjnego, z tych też względów przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 8 oraz art. 9 k.p.a. nie miały zastosowania w tym postępowaniu.

W świetle dotychczasowych rozważań żaden z podnoszonych w skardze zarzutów nie mógł być uznany za uzasadniony. Ponadto Sąd, nie będąc związany podniesionymi zarzutami, nie stwierdził wadliwości kontrolowanego aktu, która pozwalałaby uwzględnić skargę. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.

Powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl