Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 831/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6219 Inne o symbolu podstawowym 621
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy: article: Art. 146
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 674
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi S. S. na akt Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 28 lutego 2023 r. nr ML-02.7140.26.2023.JG w przedmiocie odmowy przyznania lokalu mieszkalnego z zasobów Gminy Miejskiej Kraków uchyla zaskarżony akt


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 3 stycznia 2021 r. S. S. (dalej: skarżąca) zwróciła się do Urzędu Miasta Krakowa – Wydział Mieszkalnictwa - o udzielenie pomocy mieszkaniowej z tytułu niezaspokojenia potrzeb mieszkaniowych oraz osiągania niskich dochodów.

Aktem z dnia 28 lutego 2023r. wniosek skarżącej został rozstrzygnięty negatywnie.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami osoby wnioskujące o pomoc mieszkaniową są uprawnione do ubiegania się o najem socjalny lokalu w przypadku braku tytułu prawnego do lokalu oraz udokumentowania niskich dochodów. Warunkiem otrzymania pomocy mieszkaniowej jest również posiadanie centrum życiowego w Krakowie, czyli faktyczne zamieszkiwanie na terenie Gminy Miejskiej Kraków. Kumulatywne spełnienie powyższych warunków uprawnia daną osobę do skutecznego wnioskowania o udzielenie pomocy mieszkaniowej.

Organ wyjaśnił, że w oparciu o przeprowadzone postępowanie wyjaśniające ustalono, że skarżąca zamieszkuje wraz z rodziną w lokalu mieszkalnym przy ul. [...] w Krakowie na podstawie umowy najmu zawartej 26 października 2021 r. z Panem Ł. K., właścicielem ww. nieruchomości, na okres 10 miesięcy tj. od 1 listopada 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. Zgodnie z treścią § 9 przedmiotowej umowy, skarżąca winna wraz z mężem ponosić koszty z tytułu najmu tj. odstępne na kwotę 1.800 zł oraz opłaty za media określone w § 10 ust. 1, w wysokości 700 zł. 23 stycznia 2023 r. do akt sprawy skarżąca dołączyła m.in. potwierdzenie dokonanych transakcji na rzecz właściciela tytułem "Wynajmu" na kwotę 2.050 zł i tytułem "opłaty" na kwotę 700 zł. Organ zwrócił się do Ł. K., właściciela lokalu z prośbą o udzielenie informacji, czy została ze skarżącą i jej mężem przedłużona umowa najmu, czy też został skierowany pozew o eksmisję w związku z zajmowaniem przez rodzinę lokalu bez tytułu prawnego. Dalej organ podkreślił, że właściciel lokalu nie ustosunkował się do pisma, pomimo odbioru korespondencji. Wobec powyższego organ uznał, że za zgodą wynajmującego doszło do przedłużenia umowy najmu, w sposób dorozumiany. Przyjęto bowiem, że przepisy kodeksu cywilnego nie zawierają ograniczeń co do formy umowy najmu, których niezachowanie pociągałoby nieważność całej umowy, zatem możliwe jest zawarcie umowy najmu również poprzez czynności dorozumiane. Zdaniem organu ponieważ skarżąca nie przedłożyła żadnej dokumentacji, pozwalającej na bezsprzeczne ustalenie, że nie przedłużyła umowy najmu zajmowanego lokalu (a ponosi skarżąca nadal koszty wynajmu lokalu w wyższej kwocie niż jest zapis w umowie), dalej nie przedstawiła skarżąca dokumentów świadczących o działaniach właściciela w celu opróżnienia i opuszczenia przez rodzinę mieszkania, poprzez skierowanie do sądu pozwu o eksmisję - w ocenie Wydziału Mieszkalnictwa, skarżąca nadal posiada tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego na podstawie cywilno-prawnej umowy najmu. Wobec powyższego wniosek skarżącej został rozpatrzony negatywnie.

Skargę na powyższy akt z dnia 28 lutego 2023r.. złożyła skarżąca.

Zwróciła się ona z prośbę o uchylenie decyzji o odmowie przyznania lokalu socjalnego z dn 01.03.2023r wydaną przez urząd miasta Krakowa. Wskazała, że w dniu 1 kwietnia 2023r. ma odbyć się posiedzenie sądowe w sprawie o przyznanie jej rodzinie lokalu socjalnego i uchylenie uchwały urzędu miasta na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich. Dalej podkreśliła, że od sierpnia 2022 nie posiada umowy najmu na lokalu który zajmujemy bez tytułu prawnego. Wskazała, że ponosi ona opłaty za lokal, które w maju 2022 r zostały skarżącej telefonicznie podniesione przez właściciela lokalu. Podkreśliła, że nie posiadamy kontaktu z właścicielem lokalu, a on sam również nie odniósł się do sprawy mimo wniosku urzędu. Wskazała, że obecnie z mężem spodziewamy się 3 dziecka, a miasto nadal odmawia jej pomocy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W sprawie niniejszej negatywne rozstrzygniecie wniosku skarżącej zostało zakwalifikowane jako akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Należy bowiem przyjąć, że uprawnienie do uzyskania lokalu socjalnego wynika wprost z ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 725), zwanej dalej u.o.p.l. Zgodnie z jej art. 23 ust. 2 umowa najmu socjalnego lokalu, z uwzględnieniem art. 14 ust. 1, może być zawarta z osobą, która nie ma tytułu prawnego do lokalu i której dochody gospodarstwa domowego nie przekraczają wysokości określonej w uchwale rady gminy podjętej na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2, z uwzględnieniem art. 21b u.o.p.l. Wymóg w postaci nieposiadania tytułu prawnego do lokalu powtarza uchwała nr XXX/794/19 Rady Miasta Krakowa z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miejskiej Kraków oraz tymczasowych pomieszczeń (Dz. Urz. Woj. Małop. z 2019 r., poz. 9006).

Zgodnie z § 1 ust. 1 powołanej uchwały ma ona zastosowanie do wynajmu lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu Gminy Miejskiej Kraków, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Z kolei § 4 uchwały stanowi, iż, zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych członków wspólnoty samorządowej następuje przy zastosowaniu zasad racjonalnego gospodarowania zasobem (ust. 1). Kwalifikowanie i realizacja wniosków o pomoc mieszkaniową odbywa się wyłącznie na podstawie jednego tytułu przewidzianego przepisami niniejszej uchwały (ust. 2). W przypadku zbiegu tytułów uprawniających do starania się o pomoc mieszkaniową Gminy, gdy jeden z tych tytułów stanowi prawomocne orzeczenie sądowe, z którego wynika obowiązek zapewnienia przez Gminę lokalu, sprawa będzie rozpatrywana wyłącznie na podstawie prawomocnego orzeczenia sądowego (ust. 3).

W § 2 uchwały został zdefiniowane pojęcia w niej zastosowane. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na pkt 18 oraz 19 § 2 uchwały. Pkt 18 stanowi, iż niezaspokojone potrzeby mieszkaniowe oznaczają brak tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego lub innej nieruchomości, stanowiący podstawę do zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie. Natomiast pkt 19 przewiduje, że posiadanie centrum życiowego w Gminie oznacza posiadanie miejsca zamieszkania na terenie gminy w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego;

Zgodnie z § 12 uchwały osoby wnioskujące o pomoc mieszkaniową są uprawnione do ubiegania się o najem lokalu w przypadku braku tytułu prawnego do lokalu oraz udokumentowania faktu osiągania niskich dochodów w rozumieniu niniejszej uchwały. Z przepisu tego wynika więc, że przy załatwianiu wniosku o najem lokalu i sporządzaniu list mieszkaniowych brane są pod uwagę dwa kryteria:

- dochodowe – wnioskodawca musi się spełnić przesłankę osiągania "niskich dochodów" oraz

- braku tytułu prawnego do lokalu.

Należy przy tym zauważyć, że niski dochód został zdefiniowany w § 3 ust. 1 uchwały, który stanowi m.in., że za niski dochód - uważa się dla osób ubiegających się o zawarcie umowy najmu lokalu - średni miesięczny dochód w przeliczeniu na jednego członka gospodarstwa domowego, który nie przekracza 180% najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym, 155% najniższej emerytury w gospodarstwie dwuosobowym i 130% najniższej emerytury w gospodarstwie wieloosobowym;

Z kolei § 13 uchwały dodaje trzecie kryterium, któremu musza sprostać wnioskodawcy. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem osoby wnioskujące o pomoc mieszkaniową powinny udokumentować również fakt posiadania centrum życiowego w Gminie. W przypadku pozytywnej weryfikacji, posiadanie centrum życiowego w Gminie należy udokumentować także w późniejszym okresie, do czasu wydania skierowania. Brak posiadania centrum życiowego w Gminie lub jego utrata skutkuje odrzuceniem wniosku.

Punktem spornym w niniejszej sprawie jest posiadanie bądź brak posiadania przez skarżącą tytułu prawnego do innego lokalu. Nie budzi bowiem wątpliwości spełnianie przez skarżącą przesłanki dochodowej. Należy przypomnieć, że organ przyjął, iż doszło do dorozumianego przedłużenia umowy najmu zawartej na czas określony.

W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że uregulowany w art. 680-692 Kodeksu cywilnego stosunek najmu lokalu stanowi tytuł prawny do lokalu. W wyroku z dnia 22 kwietnia 2005 r. (sygn. akt II CK 655/04) Sąd Najwyższy uznał, że przez tytuł prawny do lokalu należy rozumieć każdy tytuł do władania lokalem, w tym także taki, którego źródłem jest uprawnienie o charakterze obligacyjnym. W zapatrywanie to wpisuje się także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2002 r. (sygn. akt I CKN 723/99), w którym przyjęto, iż tytuł prawny do zajmowania lokalu mieszkalnego - na gruncie ustawy o najmie lokali mieszkalnych - oznacza istnienie stosunku prawnego (rzeczowego, obligacyjnego, opartego na innej podstawie) będącego podstawą do korzystania w imieniu własnym z lokalu mieszkalnego. Za tytuł taki Sąd Najwyższy uznał np. obligacyjny stosunek użyczenia lokalu (wyrok z dnia 24 października 2002 r. sygn. akt I CKN 1074/00), czy stosunek prawnorodzinny (wyrok z dnia 14 lutego 2008 r., sygn. akt II CSK 484/07). W uchwale zaś z dnia 13 stycznia 2013 r. (sygn. akt II PZP 6/12, OSNP 2013, nr 9-10, poz. 102) Sąd Najwyższy stwierdził, że (cyt.): Zwrot »tytuł prawny do lokalu mieszkalnego lub domu« jest jednoznacznie i jednolicie rozumiany w języku prawniczym jako każdy tytuł prawny, którego przedmiotem jest lokal mieszkalny albo dom, tj. zarówno ten wynikający z praw rzeczowych (własność, użytkowanie wieczyste, służebność mieszkania itp.), jak i ze stosunków zobowiązaniowych (tzn. z umów cywilnoprawnych - takich np. jak najem, użyczenie).

Przedstawione wyżej rozumienie pojęcia tytułu prawnego do lokalu aprobuje także piśmiennictwo, w którym w szczególności wskazuje się, że tytuł prawny do lokalu obejmuje poza własnością również najem, jak też używanie mieszkania na podstawie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub domu, a także - na podstawie użyczenia, służebności i użytkowania czy stosunku rodzinnego (por. E. Bończak-Kucharczyk, Ochrona praw lokatorów i najem lokali mieszkalnych. Komentarz, Warszawa 2013, s. 43-47). Tym samym, zakres pojęcia tytułu prawnego do lokal" nie ogranicza się tylko do stosunków prawnorzeczowych.

W rezultacie więc umowa najmu lokalu socjalnego nie może być zawarta z osobą najmującą lokal na tzw. wolnym rynku, gdyż osoba ta posiada obligacyjny tytuł prawny do lokalu - w rozumieniu art. 23 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (wyrok NSA z 4.01.2017 r., I OSK 1793/16, LEX nr 2256024).

W niniejszej sprawie niewątpliwe jest, że mąż skarżącej zawarł umowę najmu lokalu przy ul. [...], na czas określony od 1 listopada 2021r. do dnia 31 sierpnia 2022r. Do umowy tej nie zostało dołączone oświadczenie najemcy w formie aktu notarialnego, w którym najemca poddał się egzekucji i zobowiązał się do opróżnienia i wydania lokalu używanego na podstawie umowy najmu okazjonalnego lokalu w terminie wskazanym w żądaniu, o którym mowa w art. 19d ust. 2. Czynsz został w niej ustalony na kwotę 1800 zł. Skarżąca od maja 2022r. płaci zaś czynsz w wysokości 2050 zł. Skarżąca nie opuściła zajmowanego lokalu, jak również jego właściciel po wygaśnięciu umowy najmu nie podjął kroków prawnych celem jej wyeksmitowania.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że do stosunku najmu, na gruncie niniejszego stanu faktycznego nie stosuje się przepisów o najmie okazjonalnym zawartych w ustawie o ochronie praw lokatorów. Do umowy najmu, jak już wyżej zostało wskazane nie zostało dołączone bowiem oświadczenie najemcy w formie aktu notarialnego, w którym najemca poddał się egzekucji i zobowiązał się do opróżnienia i wydania lokalu używanego na podstawie umowy najmu okazjonalnego lokalu w terminie wskazanym w żądaniu, o którym mowa w art. 19d ust. 2 u.o.p.l.

Zgodnie z art. 659 § 1 k.c. przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz. Tak więc umowa najmu może zostać zawarta na czas określony lub na czas nieokreślony. W sytuacji gdy taka umowa zostaje zawarta na czas określony zarówno wynajmujący, jak i najemca mogą wypowiedzieć najem jedynie w wypadkach określonych w umowie. W niniejszym stanie faktycznym nie budzi wątpliwości, że umowa najmu zawarta przez męża skarżącej została zawarta na czas oznaczony. Stąd po upływie określonego w umowie czasu ona wygasła, a korzystanie z lokalu należy uznać za korzystanie bez tytułu prawnego. Należy jednak wskazać, że zgodnie z art. 674 k.c. jeżeli po upływie terminu oznaczonego w umowie albo w wypowiedzeniu najemca używa nadal rzeczy za zgodą wynajmującego, poczytuje się w razie wątpliwości, że najem został przedłużony na czas nieoznaczony. Stąd na podstawie powołanego przepisu organ przyjął, że doszło do przedłużenia umowy najmu na czas nieokreślony. Jednak zdaniem Sądu założenie organu nie jest prawidłowe. Zgodnie bowiem z § 14 umowy najmu "wszelkie zmiany i uzupełnienia niniejszej umowy wymagają formy pisemnej por rygorem nieważności". Skoro nie została zawarta nowa umowa najmu na kolejny okres, ani przedłużona w formie pisemnej ta oceniana w niniejszej sprawie to nie można mówić o dorozumianym jej przedłużeniu, skoro wymaga się dla ważności dokonanych w niej zmian formy pisemnej. "Istota przedłużenia polega na tym, że stosunek najmu trwa nadal i ma taką samą treść. Do przedłużenia umowy nie wystarczy samo używanie rzeczy przez najemcę, lecz niezbędne jest, aby używanie to odbywało się za wyraźną lub chociażby dorozumianą zgodą wynajmującego. Strony jednak, dążąc do zapobieżenia domniemaniu przedłużenia najmu, mogą umówić się, że ich oświadczenia woli w tym przedmiocie muszą być dokonane na piśmie. Taka klauzula umowna wiąże strony i niezachowanie jej pociąga za sobą nieważność czynności (por. wyrok SN z dnia 15 maja 1980 r., II CR 110/80, OSNCP 1980, nr 11, poz. 222, z glosami A. Szpunara, NP 1982, nr 5–6, s. 167, J. Ławrynowicza, NP 1981, nr 5, poz. 158)" (H. Ciepła [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom IV. Zobowiązania. Część szczegółowa, wyd. II, red. J. Gudowski, Warszawa 2017, art. 674). Zdaniem Sąd nie jest przy tym konieczne, aby klauzula umowna wprost wyłączała zastosowanie art. 674 k.c. lub wprost użyto sformułowanie, że przedłużenie umowy wymaga formy pisemnej. Zdaniem Sąd wystarczająca jest klauzula, która wymaga do zmiany umowy zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. Nie budzi wątpliwości, że przedłużenie umowy jest również jej zmianą co do okresu jej trwania. Stąd art. 674 k.c. nie może znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie. Przedłużenie umowy najmu w niniejszej sprawie, jako zamian jej warunków pod rygorem nieważności wymagała więc formy pisemnej, co wynikało wprost z jej klauzuli - § 14.

Należy również zaznaczyć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że zgodnie z treścią art. 674 k.c., do przedłużenia umowy najmu po upływie terminu oznaczonego w wypowiedzeniu nie wystarczy samo używanie przez najemcę przedmiotu najmu, ale niezbędne jest, by to korzystanie odbywało się "za zgodą wynajmującego". Złożenie oświadczenia - ujawnienie woli - zgodnie z treścią art. 60 k.c. może wprawdzie nastąpić przez jakiekolwiek zachowanie się ujawniające tę wolę, jednakże w świetle okoliczności towarzyszących, musi to być taki przejaw, który w sposób dostatecznie zrozumiały i niewątpliwy wyraża wolę wywołania skutków prawnych objętych czynnością prawną (wyrok SN z 16.06.2000 r., IV CKN 65/00, LEX nr 533125). Stąd nawet przyjęto nawet, że "jeśli były najemca po upływie okresu najmu lub terminu wypowiedzenia nadal korzysta w dotychczasowym zakresie z przedmiotu najmu i uiszcza opłaty określając je mianem czynszu za kolejne okresy rozliczeniowe, były wynajmujący nie ma obowiązku odmowy przyjmowania takich świadczeń w celu nienarażania się na dorozumiane przedłużenie najmu. Były wynajmujący ma z reguły roszczenie wobec byłego najemcy o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy po ustaniu najmu" (Komentarz do art. 674 KC K. Osajda (red. serii), W. Borysiak (red. tomu), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 31, Warszawa 2023). Stąd nawet przyjmowanie zapłaty przez wynajmującego nie oznacza, że zgadza się on na przedłużenie stosunku najmu.

Wobec powyższego na potrzeby niniejszej sprawy należy również podkreślić, że fakt płacenia określonej kwoty właścicielowi mieszkania przez skarżącą i jej męża oraz nie występowania przez właściciela z pozwem o eksmisje nie rodzi domniemania istnienia dorozumianej zgody na przedłużenie umowy najmu. W niniejszej sprawie organ nie przeprowadził właściwego postępowania dowodowego, które ewentualnie prowadziłoby do ustalenia, że takie domniemanie byłoby uprawnione. Nie sposób natomiast wyciągnąć takiego wniosku z samego milczenia właściciela lokalu.

To na organie spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego, a skarżąca nie miała obowiązku udowadniać przesłanki "nie posiadania tytułu prawnego do lokalu" – to organ pozytywnie powinien wykazać fakt jego posiadania. Co więcej zgodnie z art. 81a § 1 k.p.a. jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Zgodnie z orzecznictwie Naczelnego Sąd Administracyjnego celem art. 81a § 1 k.p.a. jest przeciwdziałanie przyjmowaniu przez organu wersji niekorzystnej dla strony w sytuacji, w której w sprawie są co najmniej dwie zasadniczo sprzeczne, ale równie prawdopodobne w realiach danej sprawy, możliwe wersje stanu faktycznego (wyrok NSA z 7.12.2021 r., II GSK 2194/21, LEX nr 3340142). W niniejszej sprawie prawdopodobne wersje stanu faktycznego, które powinien hipotetycznie zakładać organ było, po pierwsze, korzystanie z lokalu przez skarżąca bez tytułu prawnego oraz ewentualnie przedłużenie tego tytułu na podstawie art. 674 k.c. Skoro organ nie potrafił w sposób jednoznaczny dowieść, że takie przedłużenie nastąpiło, to również na podstawie art. 81a §1 k.p.a. powinien rozstrzygnąć na korzyść skarżącej, a więc pozytywnie załatwić jej wniosek o przyznanie lokalu socjalnego.

Należy również podkreślić, że budzi wątpliwości badanie posiadania tytułu prawnego przez wnioskodawcę już na potrzeby samego prowadzenia postępowania w sprawie przyznania lokalu socjalnego z zasobu gminy. Jak już było wskazywane ust. 2 art. 23 u.o.p.l. stanowi, iż umowa najmu socjalnego lokalu, z uwzględnieniem art. 14 ust. 1, może być zawarta z osobą, która nie ma tytułu prawnego do lokalu i której dochody gospodarstwa domowego nie przekraczają wysokości określonej w uchwale rady gminy podjętej na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2, z uwzględnieniem art. 21b. Ustawodawca więc wyłączył jedyne możliwość zawarcia samej umowy najmu lokalu socjalnego w sytuacji, gdy wnioskodawca posiada tytuł prawny do lokalu. Nie wydaje się więc dopuszczalne przenoszenie tej przesłanki na etap postępowania w sprawie zawarcia takiej umowy, nawet w sytuacji, gdy warunek ten zawarty jest w uchwale. Stąd w myśl zasady lex superior generali derogat legi inferiori speciali, przepis szczególny aktu miejscowego nie może uchylać czy mieć pierwszeństwo przed przepisem aktu hierarchicznie wyższego (zob. wyrok NSA z 28.10.2021 r., III OSK 4297/21, LEX nr 3331973). Należy także wskazać, że w swoich dywagacjach zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 czerwca 2023r. (sygn.. akt III SA/Kr 1892/22) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie nie odniósł się do problemu w którym momencie na osi czasu zmierzającej do faktycznego zawarcia umowy o najem lokalu socjalnego osoba starająca się, nie powinna posiadać tytułu do żadnego lokalu mieszkalnego. Należy przy tym wskazać, że wymaganie od osób ubogich nie posiadania tytułu prawnego do lokalu już na etapie składania wniosku wydaje się za daleko idące i sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji) oraz z obowiązkiem władz publicznych prowadzenia polityki sprzyjającej zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególności przeciwdziałaniu bezdomności, wspieraniu rozwoju budownictwa socjalnego oraz popieraniu działania obywateli zmierzające do uzyskania własnego mieszkania (art. 75 §1 Konstytucji). De facto bowiem stawianie takich wymogów już na etapie składania wniosku może właśnie prowadzić do bezdomności, gdyż konieczne jest spełnienie przesłanki nie posiadania tytułu prawnego do jakiegokolwiek lokalu, w sytuacji gdy samo postępowanie w takiej sprawie trwa kilka lat. Stąd osoby chcące się ubiegać o przyznanie lokalu socjalnego zostają postawione w sytuacji niejako bez wyjścia. W orzecznictwie sądowym szeroko prezentowany jest także pogląd, zgodnie z którym wynikający z art. 21 ust. 3 pkt 2 ww. ustawy obowiązek określenia w uchwałach organów samorządów gminy warunków zamieszkiwania kwalifikujących wnioskodawcę do ich poprawy (a więc możliwości złożenia wniosku o zawarcie najmu lokalu z gminnego zasobu) nie można rozumieć inaczej niż tylko takich warunków jak np. liczby osób korzystających z dotychczasowego lokalu, jego powierzchni, wyposażenia, stanu technicznego, itp., a okoliczności prawne takie jak posiadanie tytułu prawnego nie mogą wykluczać danej osoby z możliwości ubiegania się o uzyskanie pomocy w zakresie poprawy warunków zamieszkiwania i Naczelny Sąd Administracyjny w tej sprawie w pełni pogląd ten akceptuje (por. wyrok NSA z 29 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1126/11; wyrok NSA z 12 października 2022 r. sygn. akt III OSK 1530/21; wyrok NSA z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 1716/19). Wyrok NSA z 9.02.2023 r., III OSK 6685/21, LEX nr 3485976.

Należy jednak podkreślić, że w niniejszej sprawie Sąd uchylił akt organu, z tego względu, iż przyjął, że skarżąca nie ma tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego, co obliguje organ do pozytywnego rozpatrzenia jej wniosku o przyznanie lokalu socjalnego.

Ponadto po raz kolejny Sąd stwierdza, podobnie jak np. w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1111/20, czy w sprawie o sygn. III SA/Kr 1069/21, LEX nr 3314506., że organ odmawiając udzielenia pomocy mieszkaniowej nie pouczył skarżącej o środkach zaskarżenia wydanego aktu, czym naruszył wynikającą z art. 9 k.p.a. zasadę informowania, zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Wobec naruszenia przepisów prawa materialnego przez niewłaściwą ich wykładnię, jak również przepisów prawa procesowego poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.