Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 716/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-03-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Asesor WSA Justyna Dudek – Sienkiewicz Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 lipca 2022 r., nr SKO Gd/872/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Bobowo z dnia 14 stycznia 2022 r., nr PS.5211.000014.01.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącej E. M. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Skarga E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 lipca 2022 r., nr SKO Gd/872/22, wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

W dniu 15 grudnia 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką – E. O.

Wójt Gminy B. decyzją z dnia 14 stycznia 2022 r., nr PS.5211.000014.01.2022, wydaną na podstawie art. 3, art. 17 ust. 1 pkt 1, ust. 1b pkt 1, ust. 4, art. 20 ust. 1-3, art. 23, art. 24, art. 25 ust. 1, art. 26, art. 30 i art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Uzasadniając wydaną decyzję, Wójt wskazał, że skarżąca posiada wykształcenie zawodowe w zawodzie sprzedawca a także prawo jazdy kategorii B. Skarżąca ma również ukończony kurs obsługi kasy fiskalnej. Skarżąca pracowała: w okresie od 1 września 1997 r. do 31 lipca 2000 r. jako pracownik młodociany, od 1 maja 2003 r. do 29 lipca 2006 r. jako szwaczka, od 14 kwietnia 2008 r. do 24 marca 2012 r. jako pracownik w produkcji drzewnej a w okresie od dnia 1 sierpnia 2012 r. do 31 sierpnia 2012 r. w firmie P. na stanowisku stolarz maszynowy. Od tego czasu skarżąca nie pracuje. Od dnia 1 stycznia 2016 r. skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad matką.

Wójt wskazał także, że skarżąca zamieszkuje wraz z matką i dwojgiem dzieci (rok urodzenia 2008 r. i 2003 r.). Matka skarżącej orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 21 maja 2020 r. została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 11 stycznia 2022 r. matka skarżącej nie przebywała w domu, gdyż wyjechała w tym czasie do drugiej córki do B., co zdarza się kilka razy w roku.

Wójt ustalił przy tym, że czynności, które wykonuje skarżąca przy swojej matce nie należą do takich czynności, które uniemożliwiałyby skarżącej podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Matka skarżącej jest bowiem osobą w miarę samodzielną – samodzielnie, przy pomocy chodzika, porusza się po mieszkaniu. Wymaga niewielkiej pomocy przy czynnościach toaletowych, samodzielnie spożywa przygotowane posiłki.

Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez skarżącą, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia 6 lipca 2022 r., wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium podzieliło bowiem stanowisko organu I instancji, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia bądź niepodejmowaniem przez nią pracy a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Rozmiar i zakres opieki nie wymusza na skarżącej niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca nie wykonuje przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych.

Kolegium wskazało przy tym, że podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że matka skarżącej jest wdową, ma problemy zdrowotne, niedowład połowiczny, stan po udarze mózgu, nadciśnienie bez niewydolności serca, zaburzenia mowy o typie dyzartrii ustępujących, niedosłuch jednostronny, miażdżycę tętnic i hipercholesterolemię. Matka skarżącej nie jest osobą leżącą, po mieszkaniu porusza się za pomocą chodzika (balkonika), samodzielnie spożywa wcześniej przygotowane przez skarżącą posiłki, wymaga przygotowania leków, pomocy w ubieraniu oraz pomocy w porannej i wieczornej toalecie. Skarżąca sprawuje opiekę nad matką, z którą zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym oraz dziećmi w wieku 13 i 18 lat. W dniu wywiadu matka skarżącej nie była obecna, gdyż przebywała u drugiej córki w B. Skarżąca oświadczyła, że kilka razy w roku matkę zabiera druga córka, u której przebywa ona około tygodnia. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej harmonogram jej dnia w związku z opieką nad matką wygląda następująco: 7:00 - przygotowanie i podanie leków, 8:30 - pomoc w porannej toalecie (pampersowana), pomoc przy ubieraniu, 9:00 - przygotowanie i podanie śniadania (samodzielnie spożywa posiłki, czasami krztusi się podczas posiłków), po śniadaniu podanie leków, ok. 14:00 - przygotowanie i podanie obiadu, następnie oglądanie telewizji, drzemka, domowa rehabilitacja, rozwiązywanie krzyżówek i rebusów, od 18:30 - podanie kolacji, pomoc w toalecie i przygotowanie do spoczynku nocnego (pomoc w ubraniu i przygotowaniu łóżka), podanie lekarstw. Skarżąca oświadczyła przy tym, że matka porusza się za pomocą chodzika, w ostatnim czasie wymaga udziału innych osób a leki podawane są cztery razy dziennie. W opiece nad matką skarżąca może liczyć na pomoc swoich dzieci, które podczas jej nieobecności pilnują babci lub pomagają jej w przemieszczaniu się. Skarżąca wskazała, że opieka nad matką nie pozwala podjąć jej zatrudnienia, gdyż jest to opieka całodobowa. Nadto, w piśmie z dnia 30 czerwca 2022 r. skarżąca wskazała dodatkowo, że matka wymaga wymiany pieluchomajtek 5-6 razy dziennie oraz transportu na wizyty lekarskie, z uwagi na to, że porusza się przy balkoniku wymaga pomocy w wykonywaniu wszystkich czynności higienicznych oraz czynności dnia codziennego. Skarżąca wskazała, że wykonuje następujące czynności w związku z opieką nad matką: pobudka, pomoc w czynnościach higienicznych (kąpiel, obcinanie paznokci, strzyżenie włosów, moczenie nóg, podmywanie), wymiana pieluchomajtek (5-6 razy dziennie), smarowanie maściami nawilżającymi (3 razy w tygodniu), przygotowanie i pomoc w ubieraniu, mierzenie ciśnienia (raz dziennie), przygotowanie i podanie leków (3 razy dziennie), przygotowanie i podanie posiłków (4 razy dziennie), sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów (raz w tygodniu), realizacja recept (raz w miesiącu), umawianie wizyt lekarskich oraz transport (w razie potrzeby), opłacanie rachunków (raz w miesiącu), załatwianie spraw urzędowych (w razie potrzeby), spacery wokół domu przy asyście, przygotowanie i przynoszenie opału, palenie w piecu (w sezonie), czynności ogrodnicze (w sezonie), odśnieżanie (w sezonie), zachęcanie matki do czytania (3 razy w tygodniu), układanie do snu, czuwanie w nocy (w razie potrzeby). Skarżąca oświadczyła przy tym, że byłaby skłonna podjąć zatrudnienie, lecz uniemożliwia jej to stan zdrowia matki. Z powyższego, zdaniem Kolegium, wynika, że czynności związane z opieką nad matką, przy właściwej organizacji pracy, nie wykluczają podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Matka skarżącej nie będąc osobą leżącą nie wymaga szczególnej pielęgnacji, tak jak osoba, która nie jest w stanie wykonać samodzielnie żadnych czynności.

Jednocześnie, Kolegium podkreśliło, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego wynika, że skarżąca ostatni raz pracowała w roku 2012. Skarżąca nie była zatem aktywna zawodowo już kilka lat przed podjęciem się opieki nad matką. Dlatego też, w ocenie Kolegium, brak jest podstaw do przyjęcia, że to w związku ze sprawowaną opieką nad matką skarżąca nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Kolegium zauważyło nadto, że od 1 stycznia 2016 r. skarżąca pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad matką.

We wniesionej do Sądu skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o oddalenie skargi, w pełni podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając wniesioną skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zważył co następuje:

Przeprowadzona przez Sąd, na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259) - zwanej dalej p.p.s.a., kontrola legalności wykazała, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 6 lipca 2922 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy B. z dnia 14 stycznia 2022 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615) - zwanej dalej u.ś.r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W okolicznościach niniejszej sprawy niesporne jest, że skarżąca, jako córka, jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad matką. Nadto, w sprawie niesporne jest, że orzeczeniem z dnia 21 maja 2020 r., wydanym do dnia 31 maja 2023 r., matkę skarżącej uznano za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zdaniem Sądu, dokonana jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy przez orzekające w sprawie organy ocena, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem przez nią opieki nad matką – budzi wątpliwości co do jej zasadności, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Wskazać bowiem należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo – skutkowego pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia z zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zarówno organy, jak i sąd, nie są uprawnieni w niniejszym postępowaniu do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

Dokonując tej oceny, uwzględnić trzeba, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć przy tym należy, że artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą potrzebującą oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział przy tym specyficzny instrument badania i weryfikacji, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zarobkową i zawodową jej opiekuna. Zgodnie bowiem z przepisem art. 23 ust. 4aa u.ś.r. jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268, z późn. zm.), w celu weryfikacji tych wątpliwości. Tym samym, wywiad środowiskowy jest podstawowym narzędziem w zakresie ustalenia czy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne spełnia warunki, o których mowa w art. 17 u.ś.r., w szczególności, czy konieczny zakres sprawowanej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, bądź zmusza do rezygnacji z pracy zarobkowej. Z uwagi na powyższe wywiad ten powinien spełniać wszelkie wymogi przewidziane w przepisach prawa.

Jednym z warunków właściwego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest uczestniczenie w nim osoby niepełnosprawnej, w związku z opieką nad którą wnioskodawca domaga się przyznania świadczenia. Zgodnie bowiem z treścią § 7 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021 r., poz. 893) w przypadku przeprowadzania wywiadu w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 107 ust. 1a pkt 1 i 2 ustawy, wywiad przeprowadza się z osobą deklarującą sprawowanie faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie, w miejscu sprawowania tej opieki, w obecności osoby, nad którą jest sprawowana faktyczna opieka. Przepis art. 107 ust. 1a pkt 1, o którym mowa wyżej, to przepis ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w myśl którego rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się również na podstawie art. 23 ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych u osoby ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne lub osoby pobierającej to świadczenie w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących okoliczności związanej z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowaniem faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Zauważyć bowiem trzeba, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń.

W ocenie Sądu, wymogowi temu nie sprostano w niniejszej sprawie, albowiem podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 11 stycznia 2022 r. matka skarżącej nie była obecna, jako że w dniach od 9 stycznia 2022 r. do 15 stycznia 2022 r. przebywała u drugiej córki. Nieobecność matki skarżącej podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego dyskwalifikowała tenże wywiad jako dowód w sprawie. Ustalenia co do zakresu faktycznie sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką oparte zostały tylko na jednostronnych oświadczeniach skarżącej i wnioskach organów wyprowadzonych z tak stwierdzonych okoliczności, a co najważniejsze nie uwzględniają stanowiska matki skarżącej w tym zakresie, a tym samym nie mogą służyć jako wiarygodny dowód w sprawie.

Powyższe świadczy o tym, że postępowanie w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. a w konsekwencji również z naruszeniem art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wynika bowiem, że organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Z kolei, wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu (por. wyrok NSA z dnia 30 marca 1988 r., sygn. akt SA/Po 1495/87, niepubl.). Organ powinien dokonać oceny mocy i wiarygodności dowodu wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, co wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności (zob. J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 6 października 1993 r., sygn. akt I SA 1270/93, OSP 1994, nr 7–8, poz. 131). To zaś uzasadnia wniosek, że o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można w przekonujący sposób twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 1994 r., sygn. akt III SA 491/93). Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie należało ponadto uwzględnić fakt, który niespornie wynika z akt sprawy, że skarżąca pobiera od dnia 1 stycznia 2016 r. specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad matką.

Zgodnie zaś z treścią art. 16 ust. 1 u.ś.r. specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2022 r., poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli:

1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub

2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Nie sposób nie zauważyć, że brzmienie cytowanego przepisu jest zbieżne co do zasady z treścią normatywną art. 17 ust. 1 u.ś.r., a tym samym uprawniona jest konkluzja, iż zarówno w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego przesłanką ich przyznania jest rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Tymczasem, organ (pierwszej instancji) przyznając skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy uznał, że wymagane ustawowo przesłanki w tej materii zostały przez skarżącą spełnione w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad matką a w niniejszej sprawie, w ocenie organów obu instancji, brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną przez skarżącą nad jej matką opieką a rezygnacją przez z nią z zatrudnienia.

Przy tym, orzekające w sprawie organy, odnotowując jedynie fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie przedstawiły w wydanych decyzjach uzasadnienia w zakresie odmiennej oceny tych samych okoliczności faktycznych na tle prawa wprawdzie do różnych świadczeń, ale o zbieżnych przesłankach ich przyznawania, co w konsekwencji świadczy o naruszeniu przez orzekające w sprawie organy wynikającej z art. 11 k.p.a. zasady przekonywania i powiązanego z tą regułą normy art. 107 § 3 k.p.a. Organy nie wyjaśniły bowiem przyczyn takiego stanu, który budzi wątpliwości co do prawidłowości. W obrocie prawnym nie powinno zaś dochodzić do przypadku funkcjonowania indywidualnych aktów administracyjnych, które na gruncie tych samych okoliczności faktycznych sprawy i przy istnieniu tożsamych przesłanek materialnoprawnych rozbieżnie kształtują sytuację prawną strony postępowania.

Odmienna ocena prawna sytuacji skarżącej w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne w stosunku do oceny sformułowanej w postępowaniu o specjalny zasiłek opiekuńczy, przy zbieżnych przesłankach przyznania obu komentowanych świadczeń rodzinnych i zgłoszonego przez skarżącą żądania przyznania korzystniejszego świadczenia, stanowi nadto naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej. Z brzmienia art. 8 § 1 k.p.a. wynika bowiem, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Poza tym organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (art. 8 § 2 k.p.a.).

W świetle powyższych okoliczności Sąd uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy B. zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., orzekające w sprawie organy uwzględnią ocenę prawną i wypływające z niej wskazania co do dalszego postępowania.