Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1413/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń Sędziowie: WSA Mirosław Bator (spr.) WSA Jacek Bursa po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom 1/ uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji; 2/ zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz B. K. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy O. decyzją z dnia 24 lipca 2020 r. nr [...] działając na podstawie art. 104 i 268a K.p.a., art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz. U. 2017 poz.1121), w związku z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017r. Prawo wodne (Dz. U. 2020 poz. 310 ze zm.) oraz art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020r. poz. 713) - po ponownym rozpoznaniu sprawy dotyczącej zmiany stanu wody na gruncie na skutek wybudowania na działce nr [...] położonej w K. budynku mieszkalnego i podniesienia poziomu terenu działki, w oparciu o zebrany materiał dowodowy, w tym wykonaną przez biegłego opinię oraz przeprowadzone oględziny w terenie odmówił nakazania właścicielowi gruntu E. K. wykonania na terenie jej działki o nr [...] położonej w K. prac polegających na przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, wobec niewystąpienia zmian stanu wody na gruncie szkodliwie oddziałujących na działkę sąsiednią o nr [...], stanowiącą własność B. K.. W uzasadnieniu organ przedstawił historycznie przebieg dotychczasowego postępowania, wszczętego wnioskiem B. K.. Sprawa była przedmiotem kilkakrotnego rozpatrzenia przez organy I i II instancji administracyjnych. Burmistrz Miasta i Gminy O., decyzją z dnia 18.12.2017 r. odmówił nakazania E. K., wykonania prac polegających na przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25.10.2018 r. i sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolejna decyzja pierwszoinstancyjna z dnia 26.07.2019 r., o takim samym rozstrzygnięciu została również uchylona w II instancji, zaś sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W zaleceniach wskazano na konieczność przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, posiadającego wiadomości specjalne, oraz dokładne wyjaśnienie podnoszonych kwestii spornych.

Rozpatrując ponownie przedmiotowa, sprawę po decyzji kasacyjnej Burmistrz Miasta i Gminy O. zlecił biegłemu inż. Z. A. posiadającemu uprawnienia w zakresie hydrogeologii, zagrożeń wodnych wykonanie opinii specjalistycznej dot. zmiany stanu wody na gruncie na terenie działek nr [...] i nr [...] położonych w K. . W oparciu o tę opinię, uzupełnioną przez biegłego odpowiedzią na zapytania B. K., ustalenia ekspertyzy technicznej opracowanej w 2015r. przez mgr inż. J. K. i inż. Z. K. na potrzeby prowadzonego przez inny organ postępowania budowlanego, oraz na podstawie kilkukrotnie przeprowadzonych oględzin w terenie stwierdzono, że wykonane na działce nr [...] prace ziemne nie spowodowały zmian stanu wody na gruncie, które by mogły wpływać negatywnie na działkę sąsiednią o nr [...] i zabudowania znajdujące się na niej. Podczas oględzin przeprowadzanych w dniu 8 czerwca 2020 r. na terenie działek o nr [...] i nr [...] położonych w K. , stwierdzono, że stan na terenie działki o nr [...] nie uległ zmianie w stosunku do oględzin, które odbyły się w terminach wcześniejszych. Natomiast na działce o nr [...], stanowiącej własność E. K. wykonane zostały następujące prace: na działce o nr [...] od strony zachodniej wykonana została z kostki betonowej droga dojazdowa do budynku mieszkalnego nr [...]. Spływ wód opadowych z w/w drogi odbywa się w kierunku południowym zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu w tym rejonie; na działce o nr [...] od strony północnej budynku mieszkalnego nr [...] teren działki na powierzchni ok. 15,0 m x 11,0 m został utwardzony kostką betonową. Kostka betonowa ułożona została ze spadkiem w kierunku południowym, północnym oraz zachodnim. Wody opadowe z tej części działki odprowadzone zostały do kratki ściekowej "znajdującej się w najniższym punkcie terenu, w odległości ok. 3,0 m od północnej ściany w/w budynku. Ponadto od strony zachodniej, teren działki w miejscu ułożenia kostki betonowej posiada spadek w kierunku zachodnim; ułożona przy zachodniej ścianie budynku gospodarczego B. K. kostka betonowa posiada spadek w kierunku zachodnim. E. K. oświadczyła, że prace związane z ułożeniem kostki betonowej przeprowadzone zostały we wrześniu 2019r., oraz że przed przystąpieniem do prac w rejonie zachodniej ściany budynku gospodarczego B. K. została zebrana ziemia i ułożona folia izolacyjna, zabezpieczająca ścianę budynku przed zawilgoceniem, a dopiero później teren utwardzony został kostką. Wody opadowe ze wschodniej połaci dachowej budynku mieszkalnego nr [...] zostały odprowadzone rurami ułożonymi w ziemi poza budynek mieszkalny nr [...], w kierunku południowym. Zlikwidowany został zatem dotychczasowy sposób odprowadzania wód; oględziny zostały przeprowadzone po wystąpieniu w dniu 7.06.2020r. opadów atmosferycznych; podczas oględzin nie stwierdzone zastoisk wody w pasie terenu pomiędzy budynkami mieszkalnymi nr [...] i nr [...]. K. K. odmówiła podpisania protokołu bez podania powodu oraz wniosła o zebranie ziemi z zachodniej ściany budynku mieszkalnego nr [...]. Z materiału dowodowego zgromadzonego w prowadzonym postępowaniu wynika, że działka o nr [...] B. K. i nr [...] E. K. usytuowane są w terenie ze spadkiem w kierunku południowym. Prace budowlane związane z budową nowego budynku mieszkalnego jednorodzinnego na działce o nr [...] rozpoczęte zostały w 2011 r. Budynek ten został wybudowany w odległości 1,5 m od budynku mieszkalnego nr [...] B. K.. Podwyższenie o ok. 0,20 m - 0,80 ,m poziomu terenu w południowej części działki nr [...] pomiędzy ogrodzeniem znajdującym się od drogi wojewódzkiej, a budynkiem mieszkalnym nr [...] nie spowodowało zmiany głównego kierunku spływu wód opadowych. Jest to jedyny możliwy sposób spływu wód z tej działki i wynika on z naturalnego ukształtowania terenu w tym rejonie. Ponadto teren nasypowy w/w części działki porośnięty jest trawą, co poprzez retencję zatrzymuje częściowo wody opadowe na tej działce. Na skutek zagospodarowania działki nr [...] i wybudowania budynku mieszkalnego zwiększona została ilość wód opadowych na tej działce ale nie ma to wpływu na działkę sąsiednią o nr [...], gdyż wody opadowe mogą swobodnie spływać w stronę drogi po stropie glin zwietrzelinowych. Tak było w przeszłości i tak jest obecnie (pkt 11 i 12 str. 15 w/w opinii). Z w/w opinii wynika, że wybudowanie budynku mieszkalnego nr [...] na działce nr [...] stanowi przegrodę w spływie powierzchniowym ale właścicielka działki wykonała wokół budynku drenaż opaskowy. Niewielka część wody odpływa wzdłuż wschodniej granicy między budynkami nr [...] i nr [...] pasem terenu o szer. ok. 1,5 m. Wg Z. A. wykonane prace nie spowodowały zmiany kierunku odpływu wód opadowych i zmiany stanu wody na gruncie (pkt 12 str. 15 i 16 w/w opinii). Należy tutaj podkreślić, że E. K. zlikwidowała ułożoną na przełomie [...] roku, w części wschodniej działki nr [...] rurę odprowadzającą wody opadowe ujęte ze wschodniej oraz częściowo północnej połaci dachowej budynku nr [...]. W chwili obecnej wody opadowe pochodzące z w/w części połaci dachowej budynku odprowadzone zostały w kierunku południowo - zachodnim poza rejon budynków mieszkalnych nr [...] i nr [...]. Wykonane również we wrześniu 2019r. na terenie działki o nr [...] prace budowlane związane z utwardzeniem kostką betonową części zachodniej działki (droga dojazdowa) oraz północnej nie spowodowało zmiany kierunku spływu wód ze szkodą dla gruntów sąsiednich tj. działki o nr [...]. Spływ wód opadowych z drogi dojazdowej odbywa się w kierunku południowym zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu w tym rejonie, natomiast z części północnej działki, utwardzonej na powierzchni ok. 15,0 m x 11,0 m wody opadowe odprowadzone zostały do kratki ściekowej znajdującej się w najniższym punkcie terenu i dalej w kierunku zachodnim i południowym poza zabudowania. Ponadto w części północno - zachodniej działki nr [...], kostka betonowa ułożona została ze spadkiem w kierunku zachodnim. Podczas przeprowadzonych w dniu 8.06.2020r. oględzin na terenie w/w nieruchomości stwierdzono, że przed przystąpieniem do ułożenia na działce o nr [...], w części północno - wschodniej nieruchomości kostki betonowej, zebrana została ziemia i ułożona folia izolacyjna zabezpieczająca zachodnią ścianę budynku gospodarczego B. K.. Podczas oględzin nie stwierdzono zastoisk wody w pasie terenu o szerokości ok. 1,5 m pomiędzy budynkami mieszkalnymi nr [...] i nr [...] pomimo, iż oględziny przeprowadzone zostały po wystąpieniu w dniu 7.06.2020r. opadów atmosferycznych. Zatem z tego tytułu nie mogły dojść do szkodliwego oddziaływania na nieruchomość nr [...] B. K.. Budowa budynku mieszkalnego nie zmieniła kierunku przepływu wód gruntowych gdyż w pobliżu w/w działek nie występują cieki wodne, a odpływ wód odbywa się dolinkami wypełnionymi piaskiem w kierunku zachodnim do doliny [...]. Również spływ wód powierzchniowych nie został w żaden sposób utrudniony. Z rzędnych terenu naturalnego w części północnej wynoszących: 405 m n.p.m. i 401 m n.p.m. przy drodze wojewódzkiej wynika, iż średni spadek terenu wynosi ok. 7%, co wpływa na zwiększenie prędkości przepływu wód opadowych i zapobiega powstawaniu zastoisk wodnych. Największy spadek terenu jest pomiędzy budynkami mieszkalnymi nr [...] i nr [...]. Również wykonany w części południowej działki nr [...] nasyp ziemny o wysokości od ok. 0,20 m - 0,80 m pomiędzy budynkiem mieszkalnym nr [...], a ogrodzeniem znajdującym się od drogi wojewódzkiej posiada znaczny spadek w kierunku południowym. Zatem zachowany został naturalny spadek terenu w tym rejonie. Z. A. w wykonanej opinii oraz złożonych wyjaśnieniach do niej jednoznacznie stwierdził, że w chwili obecnej nie dochodzi do zalewania działek sąsiednich, natomiast nie zakończone prace na działce nr [...] związane z zagospodarowaniem powierzchni działki pomiędzy budynkami mieszkalnymi nr [...] i nr [...] utrudniają wykonanie innego sposobu odprowadzania wód i zagospodarowania w/w części terenu działki. Stwierdził on również, że nie nastąpiła zmiana stosunków wodnych w spornej strefie między budynkami znajdującymi się na działkach nr [...] i nr [...]. Wiercenia wykazały, że w tej części działki zalega warstwa glin zwietrzelinowych, które mogą być zawilgocone przez dłuższy czas, co ma wpływ na przyległe, źle izolowane ściany budynków (pkt 12 str. 16 w/w opinii). Zatem wykonane prace przez E. K. nie zmieniły kierunku spływu wód opadowych z tej działki ani nie zwiększyły ilości wód objętych spływem powierzchniowym w kierunku działki nr [...]. Natomiast na stan techniczny zachodniej ściany budynku mieszkalnego nr [...] ma wpływ brak izolacji budynku oraz długotrwałe zaleganie namokniętej ziemi przy zachodniej ścianie budynku nr [...]. Z ekspertyzy technicznej dotyczącej oceny stanu technicznego ściany zachodniej w/w budynku mieszkalnego opracowanej w 2015r. przez mgr inż. J. K. i inż. Z. K. wynika, że widoczne na zachodniej ścianie zawilgocenia od wewnątrz w pobliżu podłóg powstały na skutek wilgoci zewnętrznej (sutereny ogrzewane), która ma swoje źródło w poziomie wilgotności otaczającego budynek gruntu. Wilgotność gruntowa przyczynia się bezpośrednio do zawilgocenia ścian suteren, co ma z kolei wpływ na rozprzestrzenianie się pleśni. Na powyższe ma wpływ również rodzaj gruntu (gliny zwietrzelinowe) znajdującego się między budynkami mieszkalnymi, które ulegają nasączeniu wodą i przez dłuższy czas utrzymują wilgoć w rejonie niezabezpieczonych ścian budynków, co zostało opisane w opinii wykonanej przez Z. A.. W ekspertyzie budowlanej podane zostały przyczyny złego stanu technicznego zachodniej ściany budynku nr [...], które mają podłoże natury budowlanej i powinny zostać doprowadzone do stanu zgodnego z obowiązującymi przepisami prawa budowlanego. W związku z powyższym Burmistrz Miasta i Gminy O. decyzją z 24.07.2020r ponownie odmówił nakazania właścicielowi gruntu E. K., przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Odwołanie od tej decyzji wniosła B. K. zarzucając błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie zwłaszcza wobec treści ostatecznej decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. w sprawie [...] Wynika z niej niewłaściwe odprowadzanie wód odpadowych z budynku mieszkalnego E. K. zlokalizowanego na działce ew. gr. [...] w K. .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 25 września 2020 r. nr [...] utrzymało w całości w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że w decyzji kasacyjnej SKO z dnia 30.09.2019 r wskazano na sprzeczne ustalenia tej decyzji dotyczące ustalenia czy niekorzystne zmiany następowały przed wybudowaniem budynku mieszkalnego na działce nr [...], czy występujące szkody, co biegły stwierdził zamoknięcia sąsiadującego budynku mieszkalnego należącego do odwołującej występowały również wcześniej. Z drugiej zaś strony biegły stwierdził w swojej opinii, że nie nastąpiły zmiany stosunków wodnych na gruncie. W dniu 17.02.2020 r. Z. A. złożył dodatkowe szczegółowe wyjaśnienia podtrzymując wcześniejszą opinię. Na skutek wykonanych na działce nr [...] w K. prac budowalnych i ziemnych nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich i zabudowań znajdujących się na niej gdyż, nie zmieniono przepływu wód opadowych między budynkami nr [...] i nr [...]. Biegły wyjaśnił, że wody opadowe przed wybudowaniem budynku mieszkalnego na działce o nr [...] w K. spływały tak jak obecnie, tj.: w kierunku północnym, zachodnim oraz nieznacznie w kierunku wschodnim - zgodnie z naturalnie ukształtowanym terenem w tym rejonie, zaś budowa budynku mieszkalnego nr [...] była prowadzona w taki sposób, aby nie wpływała ona negatywnie na działkę sąsiednią o nr [...]. Potwierdzone to zostało w wykonanych otworach, w pasie terenu między budynkami nr [...] i nr [...], gdzie nie stwierdzono naruszenia naturalnego gruntu. Wyjaśniono, iż grunt nasypowy na działce o nr [...], w pasie terenu pomiędzy budynkiem mieszkalnym nr [...] i nr [...] w K. znajdował się na wysokości od 0,15 m do 0,60 m przy czym grunt ten jest wynikiem wcześniejszej działalności przed budową budynku nr [...]. Ponadto po wybudowaniu budynku mieszkalnego nr [...] usunięto warstwę 0,5 m gruntu nasypowego. Zdaniem biegłego nie ma związku przyczynowo - skutkowego między zawilgoceniem zachodniej ściany budynku mieszkalnego nr [...], a pracami ziemnymi i budowlanymi wykonywanymi na działce o nr [...] gdyż nie zmieniła się ilość wody, zachowane zostało istniejące ukształtowanie stropu, glin zgodnie z kierunkiem całego zbocze wzgórza. Do zawilgocenia zachodniej ściany budynku mieszkalnego nr [...] należącego do odwołującej dochodzi, na skutek braku ekspozycji słonecznej oraz osuszania wiatrem w przestrzeni pomiędzy budynkami , w związku z wybudowaniem na działce sąsiedniej budynku mieszkalnego nr [...]; pogorszenia stanu jakościowego izolacji pionowej budynku; podciągania kapilarnego oraz pozostającej w zastoiskach glin wody. Biegły wskazał na zapisy "Ekspertyzy technicznej dotyczącej oceny stanu technicznego budynku mieszkalnego" - [...] opracowanej przez mgr inż. J. K. i inż. Z. K. potwierdzające usterki budowlane tego budynku polegające na braku izolacji pionowej ściany zachodniej. Wilgotność gruntowa przyczynia się bezpośrednio do zawilgocenia ścian suteren, co ma z kolei wpływ na rozprzestrzenianie się pleśni. Na powyższe ma wpływ również rodzaj gruntu (gliny zwietrzelinowe) znajdującego się między budynkami mieszkalnymi, które ulegają nasączeniu wodą i przez dłuższy czas utrzymują wilgoć. Z treści znajdujących się w aktach sprawy decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w O. nr [...] znak: [...] i nr [...] znak: [...] z dnia 3.09.2019r. wynika z kolei konieczność podjęcia działań naprawczych na działce o nr [...] w K. - z uwagi na brak właściwego zagospodarowania terenu między spornymi budynkami mieszkalnymi, nakazał E. K. wykonać następujące prace: zebrać warstwy gleby między budynkami mieszkalnymi usytuowanymi na działce nr [...] i nr [...] w K. , na całej długości i wypoziomowanie z nachyleniem do drogi; od północnej granicy budynku mieszkalnego na działce o nr [...] do południowej granicy budynku nr [...] znajdującego się na działce o nr [...] wysypać piaskiem i ubić oraz położyć folię. Na niej ułożyć kostkę brukową z korytkiem w środku, umożliwiającym odpływ wody z tej części działki [...] oraz wód opadowych pochodzących z rynny budynku mieszkalnego znajdującego się na działce o nr [...]. Rynna winna odprowadzać wodę w sposób kontrolowany do korytka bez wpływu na budynek mieszkalny znajdujący się na działce nr [...], zamontować po stronie wschodniej budynku mieszkalnego usytuowanego na działce o nr [...] w K. dachową instalację przeciwoblodzeniową na połaci dachu, w instalacji rynnowej oraz rurach i korytku. Organ I instancji przeprowadził w dniu 8.06.2020 r oględziny na terenie działek o nr [...] i nr [...], położonych w K. ( protokół w aktach sprawy ). Potwierdzono istniejący dotychczas stan na terenie działki o nr [...] należącej do B. K.. Natomiast na działce o nr [...] stanowiącej własność E. K. od strony zachodniej miały miejsce istotne zmiany. Wykonana została z kostki betonowej droga dojazdowa do budynku mieszkalnego nr [...]. Spływ wód opadowych z w/w drogi odbywa się w kierunku południowym zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu w tym rejonie, od strony północnej budynku mieszkalnego nr [...] teren działki na powierzchni ok. 15,0 mx 11,0 m został utwardzony kostką betonową. Została ułożona ze spadkiem w kierunku południowym, północnym, oraz zachodnim, zaś wody opadowe z tej części działki odprowadzone zostały poniżej do kratki ściekowej znajdującej się w najniższym punkcie terenu. Wody opadowe ze wschodniej połaci dachowej budynku mieszkalnego nr [...] zostały odprowadzone rurami ułożonymi w ziemi poza budynek mieszkalny nr [...] należący do odwołującej, a także poza budynek nr [...] w kierunku południowym czyli w kierunku naturalnego spadku terenu. Przepisy art. 29 ust. 1 i 3 Prawa wodnego (jak i obecnego art. 234 Prawa wodnego z 2017 r.) przewidywały administracyjny tryb orzekania o przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonaniu urządzeń zapobiegających szkodom na gruntach sąsiednich wskutek dokonanej przez właściciela gruntów zmiany stanu wodnego. Przesłanką wydania decyzji odmawiającej wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego E. K. było ustalenie, że nie doszło do wywołującej szkodę zmiany stosunków wodnych na gruncie sąsiednim wskutek podjętych przez nią działań. Okoliczności te mające znaczenie w dniu orzekania (24.07.2020 r.) niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego organ ustalił w oparciu o opinię biegłego specjalisty, wyjaśnienia uzupełniające, oględziny przeprowadzone w dniu 20.06.2020 r. oraz inne wskazane wyżej dowody, czym zostały wypełnione przesłanki art. 7, 77 § 1 k.p.a. Treść rozstrzygnięcia oparta została na braku wystąpienia dwóch koniecznych przesłanek wydania określonych nakazów - tj. braku zmiany stanu wody na gruncie, która szkodliwie wpłynęła na grunty skarżącej. Orzecznictwo sądów administracyjnych nie zobowiązuje organu wykonawczego gminy do ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje właściwemu organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy postępowanie administracyjne, prowadzone na podstawie art. 29 ustawy Prawo wodne ma wykazać zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, o którym mowa w tym przepisie. Przy czym wskazać należy, że ani biegły ani organy administracyjne prowadząc postępowanie na podstawie art. 29 ustawy prawo wodne, nie są uprawnione do badania prawidłowości prowadzenia robót budowlanych, czy też zgodności już wykonanych robót z ustaleniami projektu budowlanego, zatwierdzonego decyzją o pozwoleniu na budowę. Organami właściwymi dla badania tych kwestii są organy nadzoru budowlanego, a kwestie podłoża geologicznego , stanu wód dostatecznie jasno wyjaśnił biegły w swojej opinii. Trzeba dodać dla porządku , że E. Kordaszewska dokonała zalecanych przez organ budowlany zmian w urządzeniach odprowadzających wody opadowe ze wschodniej połaci dachowej budynku mieszkalnego nr [...] . Zostały odprowadzone rurami ułożonymi w ziemi poza budynek mieszkalny nr [...] należący do odwołującej w kierunku naturalnego spadku terenu (vide zdjęcie dołączone do protokołu z oględzin w dniu 20.06.2020r.). Biegły w podsumowaniu swojej opinii oraz w wyjaśnieniach z dnia 7.04.2020 r orzekł jednoznacznie, że nie zostały naruszone stosunki wodne przez właścicielkę działki nr [...], nie zmieniony został południowy kierunek odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej.

Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła Beta K. zarzucając naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy niezbędnych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w szczególności poprzez brak wzięcia pod uwagę, że zmiana stosunków wodnych, a co za tym idzie zmiana kierunku spływu w kierunku posesji skarżącej powstała dopiero w sytuacji wybudowania przez właścicielkę działki nr [...] budynku mieszkalnego w odległości 1,5 m od budynku mieszkalnego skarżącej, jak również brak ustalenia czy zmiana stosunków wodnych była spowodowana działaniem lub zaniechaniem człowieka. Zarzuciła również naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Stwierdziła, że uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 K.p.a., gdyż organ nie wskazał powodów dla których większości dowodów odmówił wiarygodności. W konkluzji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych - o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia.

Kontroli sądu w niniejszym postępowaniu, poddana jest ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydanej w postępowaniu w sprawie o naruszenie stosunków wodnych, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą nakazania właścicielowi działki nr [...] prac polegających na przywróceniu stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, wobec niewystąpienia zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie oddziałujących na działkę sąsiednią o nr [...]. W ocenie organu zmiany dokonane na działce nr [...] polegające na podwyższeniu terenu i budowie domu w odległości 1,5 m. od budynku zlokalizowanego na działce sąsiedniej są bez związku z występującym w tym budynku silnym zawilgoceniem ściany od strony nowej zabudowy. Stanowisko to w ocenie sądu jest wadliwe.

Wskazać w pierwszej kolejności należy, iż w niniejszej sprawie z uwagi na czas wszczęcia postępowania w związku z brzmieniem art. 545 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 310 z późn. zm.) zastosowanie miały przepisy nieobowiązującej już ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne(t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1121 z późn. zm.(dalej; ustawa). Zgodnie z dyspozycją art. 29 ust 1 ustawy właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.

Z kolei przepis art. 29 ust 3 ustawy stanowi, iż jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym zmiana ta polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody na gruncie lub gruntach, nie należących do sprawcy naruszenia. Dla przypisania odpowiedzialności za zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem (naruszeniem stosunków wodnych) a szkodą. (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 kwietnia 2012 r. II SA/Sz 1381/11 LEX nr 1138839, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 marca 2012 r. II SA/Gl 890/11 LEX nr 1138468, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 sierpnia 2011 r. II SA/Rz 393/11 LEX nr 1153201. Samo naruszenie stosunków wodnych należy rozumieć, jako ingerencję w teren działki skutkującą zmianą zastanego stanu gospodarki wodnej na tym gruncie np. ingerencją, na skutek której nastąpiła zmiana kierunku czy też intensywności spływu wód z terenu działki, z której naruszenia dokonano na teren działek sąsiednich. Jak zasadnie wskazuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 8 kwietnia 2019 II SA/Gl 714/18 spowodowanie przez właściciela działki zmiany stanu wody na gruncie, dające organom podstawę do zastosowania sankcji, o jakich mowa w art. 29 ust. 3 ustawy prawo wodne, to takie działanie właściciela lub innych osób na jego gruncie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie, związany przykładowo z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi, czy też hydrologicznymi. Podkreślić też należy, iż naruszenie stosunków wodnych, to świadome czy też nieświadome działanie właściciela terenu, które w jakikolwiek sposób zmienia dotychczasowy stan wód na tym terenie (jej zaleganie czy odprowadzanie) ze szkodą dla terenów do niego nie należących.

W orzecznictwie podkreśla się, iż wydanie decyzji w trybie art. 29 ust 3 ustawy wymaga przeprowadzenia wnikliwego postępowania wyjaśniającego. Wszędzie tam, gdzie sprawa nie jest oczywista i w drodze logicznego rozumowania nie da się ustalić tych dwóch elementów tj. faktu naruszenia stosunków wodnych i szkody z tym związanej dla nieruchomości sąsiednich, organy administracji z reguły obowiązane są w prowadzonym postępowaniu, do pozyskania stosownej ekspertyzy biegłego z zakresu hydrologii, która okoliczności te ustali (por. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2015 r. II OSK 1621/13, Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2012 r. II OSK 1538/11).

Postępowanie w sprawie naruszenia stosunków wodnych prowadzone jest z urzędu. Jeżeli nawet wszczęcia tego postępowania inicjuje wniosek podmiotu zainteresowanego (w zasadzie jest to reguła), dalsze postępowanie organ prowadzi z urzędu dążąc do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych mają pełne zastosowanie ogólne reguły rządzące postępowaniem przed organami administracji. Mowa tu o wyrażonej w art. 7 K.p.a zasadzie, iż w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (zasada prawdy obiektywnej]) a także zasada oficjalności, zgodnie z którą organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1). W postępowaniu tym bezwzględnie istotną jest prawidłowe stosowanie przez organ administracji reguły o której mowa w art. 80 K.p.a. - organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Jak zasadnie wywiedziono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. po pierwsze - opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie - organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. W końcu, po czwarte - rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z zasadami logiki.

W ocenie sądu, organu obu instancji nie skonfrontowały w sposób prawidłowy zgromadzonych w sprawie dowodów a także dowodów tych nie skonfrontowały z kwestiami mającymi charakter jak się wydaje oczywisty. Ustalenia swe organy oparły w całości na ekspertyzie (opinii) sporządzonej przez Z. A. oraz jej uzupełnienia w piśmie z 17 lutego 2020 r. W konkluzji tej opinii rzeczoznawca wskazuje, że właściciel działki nr [...] na skutek wykonanych prac nie dokonał zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntu sąsiedniego tj. działki nr [...]. W ocenie sądu sama opina zawiera sprzeczne w tym przedmiocie stwierdzenia. Na 10 stronie tej opinii (k. 308 akt adm.) znajduje się zapis, iż "po wykonaniu nowego budynku zajmującemu ok. 1000 m 2 zmieniły się warunki spływu wód

- został zatamowany spływ wód opadowych

- woda z dachu w sposób skumulowany z rynien trafia na powierzchnię grunty obok budynku".

Na str. 16 opinii (k. 302 akt adm.) widnieje zapis "na działce NR [...] nie zakończono zagospodarowania powierzchni. Co powoduje tymczasowe problemy z odprowadzaniem wody opadowej w tym wody z dachu jak i wody z obszaru między budynkami na posesji 565 i 567".

W ocenie sądu tylko analiza tych zapisów w konfrontacji z oczywistym faktem powstania zawilgocenia ściany budynku zlokalizowanym na działce sąsiedniej nr [...] pozwala na ocenę, iż opinia ta jest nierzetelna. Opinia nie wyjaśnia, w jaki sposób właściciel nowo wybudowanego obiektu o powierzchni około 100 m 2 w dużym zbliżeniu z działką sąsiednią, na którym był już zlokalizowany budynek, zabezpieczył teren inwestycji by nie wpływała ona szkodliwie na działkę sąsiednią. Jest bowiem oczywiste, że budowa takiego obiektu, zmienić musi naturalny spływ wody choćby przez fakt, że spływ ten nie odbywa się po gruncie zajętym pod dom. Na zastane w terenie inwestycyjnym stosunki wodne, nie bez znaczenia jest także sposób zagospodarowania działki budowlanej np. jej utwardzenie. Tylko wykazanie, że właściciel terenu działku nr [...] wykonał urządzenia zbierające wody opadowe, w całości kierujące je poza teren tej działki bez szkody dla działki [...] mógłby prowadzić do konkluzji, iż prace wykonane na działce nr [...], pomimo, że niewątpliwie wpłynęły na stosunki wodne w tym terenie, pozostają obojętne dla działki sąsiedniej a ewidentne szkody, jakie na tej działce występują z nową zabudową nie mają związku. Takiej konkluzji z rzeczonej opinii wywieść nie sposób.

Przede wszystkim jednak zwrócić należy uwagę na fakt, że w aktach administracyjnych zalega wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2018 r. II SA/Kr 58/18 uchylający decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 28 lutego 2017 r. w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości na działce nr [...]. Przytoczyć w tym miejscu należy obszerny fragment uzasadnienia tego wyroku. Mowa w nim, iż "Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy, trzeba wskazać, że wedle MWINB nieodpowiedni stan techniczny polega na zawilgoceniu ściany, przez co odpada tynk, występuje pleśń i utrzymuje się w pomieszczeniu przyziemia zapach stęchlizny. Organ, opierając się na opracowaniu z listopada 2015r. autorstwa mgr inż. J. K. i inż. Z. K., stwierdził, że bezpośrednią przyczyną zawilgocenia istniejącej ściany zachodniej budynku jest brak odpowiednio przedłużonej izolacji pionowej na zewnętrznej powierzchni ściany. Przedstawiając taki powód zawilgocenia, organ zaakceptował nałożenie przez PINB na właścicielkę nieruchomości obowiązków wskazanych w ekspertyzie, mających temu przeciwdziałać. Jednak poprzestając na takich ustaleniach organy obu instancji naruszyły art. 7 i 77 k.p.a. a także art. 80 k.p.a. poprzez niepełne wyjaśnienie stanu sprawy i wyprowadzenie przedwcześnie jednoznacznych wniosków, po dokonaniu wybiórczej oceny materiału dowodowego w sprawie. W szczególności należy zwrócić uwagę na treść wspomnianej ekspertyzy. Otóż prawdą jest, że powiedziano w niej, że zawilgocenie ściany zachodniej budynku ma swe źródło w poziomie wilgotności otaczającego budynek gruntu, jednak wyraźnie stwierdza się tam /str.5 ekspertyzy/, że przyczyną zawilgocenia fragmentów ściany jest wybudowanie w odległości 1,5 m budynku mieszkalnego, na którym dach wykonano o połaci pod kątem 37 stopni skierowanej w kierunku sąsiedniej działki. Wcześniej budynek był w stanie technicznym dobrym i bardzo dobrym, nadto brak jest zawilgoceń na innych ścianach. Konkretne przyczyny zawilgocenia ściany zachodniej to:

1/ podniesienie po wybudowaniu nowego budynku poziomu terenu o 50 cm, bez jednoczesnego podniesienia ( przedłużenia) zewnętrznej izolacji przeciwwilgociowej przedmiotowej ściany zachodniej, co spowodowało, że ściana na styku z obsypanym gruntem nie ma żadnej izolacji pionowej, co jest rażącym błędem wykonawcy lub inwestora nowego budynku mieszkalnego;

2/ zlokalizowanie na zewnątrz od strony północnej nowego budynku rury spustowej kierującej wody opadowe bezpośrednio na wąski pas terenu między budynkami, co przyczynia się do zwiększonego naporu tych wód na zachodnia ścianę, które to rozwiązanie zostało ocenione jako wadliwe;

3/ pochylenie połaci dachowej nowego budynku o 37 stopni w kierunku działki nr [...], co jest złym rozwiązaniem dla budynków usytuowanych w granicy działki i co powoduje, że śnieg z dachu spada na wąski pas między budynkami, co zwiększa wilgotność gruntu; należałoby wykonać rodzaj attyki wystającej ponad okap tworzącej rynnę.

W świetle powyższego eksperci wskazali, że istotnie bezpośrednią przyczyną zawilgocenia jest brak odpowiednio przedłużonej izolacji pionowej na zewnętrznej powierzchni ściany zachodniej, ale przyczyną pośrednią jest odprowadzenie wody opadowej z dachu budynku rurami spustowymi bezpośrednio na badaną ścianę. W związku z tym zalecono:

1/ podłączenie rur spustowych w nowym budynku do uprzednio wykonanej kanalizacji deszczowej, a nie bezpośrednio pod budynek;

2/ zlikwidowanie w nowym budynku okapu połaci dachowej, a w to miejsce wykonanie ścianki nadokapowej na wysokość 40 cm;

3/ wentylację pomieszczeń przy ścianie zachodniej kratkami wwiewnymi;

4/ dla spełnienia wszystkich wymogów warunków technicznych – wykonanie prac obejmujących:

-wykonanie pionowej izolacji przeciwwilgociowej zewnętrznej ściany zachodniej;

-wykonanie utwardzonej opaski z płyt betonowych bezpośrednio przy ścianie zachodniej, lub utwardzenie całego pasa między budynkami.

Dalej eksperci podali, że aby zlikwidować skutki zawilgocenia, należy wykonać wszystkie prace wskazane w decyzji organu I instancji, oraz wykonać na działce nr [...] kanalizację deszczową i podłączyć do niej rury spustowe nowego budynku mieszkalnego".

Dalej sąd wskazuje, iż "Jak wynika z powyższego, przyczyny zawilgocenia ściany zachodniej nie leżą w nieprawidłowościach technicznych istniejących pierwotnie w budynku, skoro była wykonana izolacja przeciwwilgociowa zewnętrzna pionowa i ściana nie nosi śladów dłużej istniejącego zawilgocenia. Przyczyny te nie mają także nic wspólnego z niewłaściwym utrzymaniem budynku, niewłaściwą konserwacją czy brakiem dbałości o substancję. Przyczyny te leżą wyłącznie po stronie inwestora nowego budynku na działce nr [...] i są związane z konstrukcją budynku ( połać dachowa i odległość posadowienia budynku 1,5 m) oraz rozwiązaniami technicznymi ( odprowadzenie wody de facto na ścianę budynku sąsiada). Należy nadto zauważyć, że w toku trwania sprawy skarżąca sygnalizowała ten problem w trakcie budowy, jednak wobec stwierdzenia przy kontrolach, że brak jest istotnych odstępstw od projektu, PINB nie znalazł podstaw do działania. Nawiasem mówiąc, organ II instancji zwrócił uwagę, że takie odstępstwa prawdopodobnie mają jednak miejsce. Niezależnie od tego, PINB obciążył skarżącą obowiązkiem wykonania szeregu prac likwidujących skutki występującej wilgoci na ścianie, wskazanych przez ekspertyzę, ale nie dostrzegł, że jej autorzy zalecili dla ich usunięcia także wykonanie pewnych czynności przez właściciela działki sąsiedniej. Co więcej, jak zdaje się wynikać z opinii, usunięcie przyczyn zawilgocenia leży wyłącznie w gestii właściciela budynku na działce nr [...]".

Jak wynika z przytoczonej opinii, którą w pełni zaaprobował sąd orzekający w sprawie II SA/Kr 58/18, przyczyną zawilgocenia ściany budynku zlokalizowanego na działce nr [...] jest fakt budowy domu na działce nr [...], domu który został w sposób wadliwy zaprojektowany lub zrealizowany (z odstępstwami od zatwierdzonego projektu budowlanego). Jeżeli nawet odstępstwa od zatwierdzonego projektu budowlanego jakich się dopuścił by się inwestor dopuścił przy realizacji obiektu były by nieistotne, to co prawda organ nadzoru budowlanego nie ma kompetencji by działania w tym przedmiocie podejmować (chyba, że w trybie art. 66 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1333 z późn. zm.) to sytuacja, kiedy na skutek tych odstępstw doszło do naruszenia stosunków wodnych ze szkodą dla działki sąsiedniej, organ kompetentny do prowadzenia postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych winien fakt ten uwzględnić. Ta sama powinność spoczywa na organie w sytuacji, kiedy inwestor nie dopuścił by się odstępstw od zatwierdzonego projektu budowlanego, ale naruszenie stosunków wodnych ze szkodą dla działki sąsiedniej wynikało by z realizacji wadliwie zaprojektowanego budynku, czy na skutek innych okoliczności - także niezawinionych, leżących po stronie właściciela działki nr [...]. Postępowanie, o którym mowa w art. 29 ust 1 oraz 2 ustawy nie jest bowiem uzależnione od oceny czy działanie właściciela danej nieruchomości na skutek którego doszło do naruszenia stosunków wodnych w terenie ze szkodą dla działki sąsiedniej miało charakter legalny czy też nielegalny. Liczy się tylko obiektywne ustalenie faktu czy do takiego naruszenia doszło (nie doszło) i czy na skutek tych działań wystąpiła szkoda na działkach sąsiednich.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ponowi dowód z opinii rzeczoznawcy, przy czym z uwagi na dokonaną przez sąd negatywna ocenę opinii sporządzonej w sprawie przez Z. A., sporządzenie nowej opinii, organ powierzy innemu rzeczoznawcy oraz w ustaleniach stanu faktycznego sprawy organ uwzględni opinię biegłych w sprawie ocenianej przez sąd w postępowaniu II SA/Kr 58/18 także w zakresie oceny dowodu z nowo sporządzonej ekspertyzy.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. W kwestii kosztów Sąd orzekł, jak w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art.200 w związku z art. 205 § 1 P.p.s.a.