Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 830/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2025-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77, art. 107
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 3 ust. 3, ust. 4, art. 54 ust. 1, ust. 2, art. 55 ust. 1, ust. 2, art. 65 ust. 2
journal: Dz.U. 2024 poz 1283
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Tomasz Porczyński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi B. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 3 września 2024 r. nr SKO.4115.239.2024 w przedmiocie odmowy skierowania do domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 5 sierpnia 2024 r., znak WPS.4137.560.8.2023.1. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 3 września 2024 r., nr SKO.4115.239.2024 wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 572) – dalej: k.p.a.; art. 2, art. 3 ust. 3, ust. 4, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 36 pkt 2 lit. o, art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 101 ust. 1, art. 106 ust. 1, ust. 3, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1283)- dalej: u.p.s.; § 5 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 734) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 5 sierpnia 2024 r., znak WPS.4137.560.8.20223.1 o odmowie skierowania B.A. do Domu Pomocy Społecznej w B. przy ul. [...], prowadzonego przez Fundację "[...]".

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, iż wnioskiem z dnia 14 sierpnia 2023 r. skarżąca wystąpiła o umieszczenie jej wraz niepełnosprawnym umysłowo, pełnoletnim synem – P.A., którego jest opiekunem prawnym, w Domu Pomocy Społecznej w B.. Złożone żądanie strona motywowała swoim podeszłym wiekiem, jak i pogarszającym się stanem zdrowia. Strona podnosiła, iż wskazana placówka prowadzona jest przez zgromadzenie Ś., którego wraz z synem są wyznawcami. Podkreślała, że pobyt wśród współwyznawców zapewni jej możliwość swobodnego wyznawania wiary, poczucie bezpieczeństwa, a po jej śmierci, zagwarantuje opiekę nad niepełnosprawnym P.A.. Wniosek w zakresie umieszczenia w w/w placówce P. A. został skierowany do rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu.

Z akt sprawy wynika nadto, iż decyzjami z dnia 18 września 2023 r. Prezydent Miasta Łodzi orzekł odpowiednio o: skierowaniu B.A. do domu pomocy społecznej dla osób w podeszłym wieku (znak WPS.4137.560.1.2023); ustaleniu opłaty za pobyt B.A. w domu pomocy społecznej (znak WPS.4137.560.2.2023); umieszczeniu B.A. w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. [...] (znak WPS.4137.560.3.2023); odmowie skierowania B.A. do domu Pomocy Społecznej w B. przy ul. [...] prowadzonego przez Fundację "[...]" (znak WPS.4137.560.8.2023).

Od tej ostatniej decyzji B.A. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, które decyzją z dnia 24 października 2023 r., nr SKO.4115.241.2023 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W wyniku rozpoznania skargi B.A., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi prawomocnym wyrokiem dnia 19 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 1087/23 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Następnie, wskutek ponownego rozpatrzenia odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją z dnia 9 lipca 2024 r., nr SKO.4115.188.2024 uchyliło w/w decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 18 września 2023 r., znak WPS.4137.560.3.2023 o odmowie skierowania strony do Domu Pomocy Społecznej w B., argumentując powyższe pominięciem przez organ I instancji istotnych dla sprawy, udokumentowanych okoliczności faktycznych związanych z osobą skarżącej i wyznawanej przez nią wiary, co czyniło podjęte rozstrzygnięcie arbitralnym i automatycznym.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, wskazaną na wstępie decyzją z dnia 5 sierpnia 2024 r. Prezydent Miasta Łodzi odmówił skierowania B.A. w Domu Pomocy Społecznej w B. przy ul. [...], prowadzonego przez Fundację "[...]". W uzasadnieniu organ wskazywał, iż na dzień podjęcia decyzji Miasto Ł. partycypuje w kosztach utrzymania 147 mieszkańców Łodzi umieszczonych w domach pomocy społecznej zlokalizowanych poza powiatem łódzkim. Z uwagi na niedobór środków finansowych przeznaczonych na ten cel, brak jest możliwości pozytywnego rozpatrzenia żądania strony. Organ wskazywał również, że przepis art. 65 ust. 2 u.p.s. zezwala gminie na kierowanie osób do domów pomocy społecznej nieprowadzonych na zlecenie wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub starosty jedynie w sytuacji braku wolnych miejsc w domach prowadzonych bezpośrednio przez gminę lub powiat lub też przez podmioty niepubliczne na zlecenie gminy lub powiatu. Zdaniem organu, wobec faktu, iż w prowadzonym przez Miasto Ł., Domu Pomocy Społecznej przy ul. [...] w Ł., do którego strona została skierowana decyzją z dnia 18 września 2023 r., są trzy wolne miejsca, wskazany wyżej przepis nie znajduje zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Dalej odwołując się do przepisów rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 października 2005 r. w sprawie domów pomocy społecznej organ wywodził, iż cele i zadania domów pomocy społecznej obejmują świadczenie opieki nad osobami, które jej potrzebują. Natomiast obowiązek zaspokojenia potrzeb kulturalnych i religijnych ma charakter wspomagający. Przywołując postanowienia Regulaminu Domu Pomocy Społecznej "[...]" w Ł. przy ul. [...] organ wskazywał, na indywidualne traktowanie każdego z pensjonariusza placówki, w sposób zapewniający swobodne wyznawanie i praktykowanie swojej religii, w tym możliwości kontaktu z kapłanem i udziału w praktykach religijnych, zgodnych z wyznaniem mieszkańca oraz deklarowaną współpracę z kościołami i związkami wyznaniowymi. Wskazywał również na możliwość kontaktów z rodziną i bliskimi, jak również możliwość uczestniczenia w życiu lokalnej społeczności.

Kwestionując zasadność wydanego rozstrzygnięcia B.A. wniosła dowołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi, żądając jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozstrzygnięcia. W obszernym uzasadnieniu strona odwołując się do poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych wskazywała na brak możliwości negatywnego rozpatrzenia jej wniosku jedynie o względy ekonomiczne, to jest braku dysponowania przez Miasto Ł. wystarczającymi środkami finansowymi pozwalającymi na pokrycie jej pobytu we wskazanym przez nią domu pomocy społecznej. Strona podkreślała, iż rozstrzygając w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej organy są zobowiązane uwzględniać nie tylko kwestie typu i położenia danej placówki, lecz również w sposób szczególny, indywidualne potrzeby osoby kierowanej, w tym zapewnienie poczucia bezpieczeństwa, godności, intymności czy też wolności, przejawiającej się także w swobodzie praktyk religijnych. W ocenie strony brak rzetelnych ustaleń, co do tego, czy Dom Pomocy Społecznej w Ł. spełnia i odpowiada jej indywidualnym, wykazywanym w toku postępowania potrzebom stanowiło naruszenie zarówno przepisów prawa procesowego, to jest art. 7 i art. 107 k.p.a., jak i przepisów prawa materialnego, to jest art. 54, art. 55 i art. 56 u.p.s.

Zaskarżoną niniejszą skargą decyzją z dnia 3 września 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej (art. 54 ust. 2 ustawy). Organ wskazał także na przepis art. 65 ust. 2 u.p.s., zgodnie z którym w przypadku braku miejsc w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym lub powiatowym gmina może kierować osoby tego wymagające do domu pomocy społecznej, który nie jest prowadzony na zlecenie wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub starosty. Z powyższego organ wywodził, iż zasadą jest kierowanie osób potrzebujących opieki do odpowiedniego typu domu pomocy społecznej prowadzonego przez podmiot publiczny lub niepubliczny działający na zlecenie gminy, położonego na terenie gminy lub powiatu właściwych dla osoby kierowanej. Natomiast w dalszej kolejności, w przypadku braku na terenie danej gminy lub powiatu odpowiedniego dla osoby kierowanej domu pomocy społecznej możliwym jest jej skierowanie do innego domu pomocy społecznej, położonego na terenie innego powiatu, niezależnie od publicznego charakteru tej placówki, jak również wykonywania przez nią zadań zleconych. Kolegium podkreśliło, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s. obowiązek kierowania do domu pomocy społecznej i ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu stanowi zadania własne gminy o charakterze obowiązkowym, niemniej jednak stosownie do art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy Kolegium wskazało, że mając na uwadze uzyskane telefonicznie informacje, co do miesięcznego kosztu utrzymania w Domu Pomocy Społecznej w B., mieszczącego się w przedziale pomiędzy 7.000 zł – 8.000 zł, który należy powiększyć o niezbędne wydatki na środki kosmetyczne, higieniczne, lekarstwa i niezbędną rehabilitację pensjonariusza, a miesięczny koszt utrzymania w proponowanym stronie Domu Pomocy Społecznej w Ł. (5.530 zł zgodnie z zarządzeniem Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 28 marca 2024 r.), która to kwota obejmuje wszystkie wydatki związane z pobytem pensjonariusza; powoływany przez organ I instancji budżet Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. przyjęty uchwałą Rady Miejskiej w Łodzi z dnia 20 grudnia 2023 r., nr LXXXV/2563/23 w sprawie budżetu Miasta Ł. na rok 2024, który przewiduje środki finansowe przeznaczone na kierowanie mieszkańców do domów pomocy społecznej zlokalizowanych poza powiatem łódzkim w wysokości 6.051.228 zł, jak i niedobór środków finansowych przeznaczonych na w/w cel szacowany na kwotę 2.227.041,12 zł czyni zasadnym wyrażone w kwestionowanej odwołaniem decyzji stanowisko Prezydenta Miasta Łodzi, co do braku możliwości pozwalających na sfinansowanie pobytu strony w wskazanym przez nią Domu Pomocy Społecznej w B. Tym bardziej, że jak wynika z postanowień przywołanej wcześniej uchwały budżetowej możliwość kierowania mieszkańców Ł. do domów pomocy społecznej zlokalizowanych poza powiatem łódzkim jest możliwa jedynie w ramach zakupu usług przez jednostki samorządu terytorialnego od innych jednostek samorządu terytorialnego. Dalej odnosząc się do podnoszonych zarzutów odwołania, co do niespełnienia przez proponowany stronie Dom Pomocy Społecznej w Ł. jej indywidualnych potrzeb, w tym wynikających z wyznawanej przez nią wiary, Kolegium przywołując brzmienie art. 55 ust. 1-2, art. 57 u.p.s. podkreśliło, iż każdy dom opieki społecznej, prowadzony na podstawie zezwolenia właściwego miejscowo wojewody, zobowiązany jest spełniać warunki określone w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej, w tym także w zakresie zaspokajania potrzeb religijnych i kulturalnych umieszczanych w nich osób. Spełnienie tych warunków przez placówkę działającą na podstawie zezwolenia, uzyskanego na podstawie ostatecznej decyzji wojewody nie może być kwestionowane tak przez organy kierujące do tej placówki, jak i przez sąd administracyjny. Organ wskazał, że zgodnie z informacjami zawartymi na stronie internetowej placówki, Dom Pomocy Społecznej "[...]" przy ul. [...] w Ł., w którym proponowane jest umieszczenie strony, prowadzi swoją działalność od roku 1959 i jako pierwszy w Ł. uzyskał standardy zgodne z w/w rozporządzeniem. Dysponuje 80 miejscami w pokojach jedno, dwu i trzyosobowych i jest dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych. Na terenie Domu znajduje się kaplica, kuchnia, przestronna stołówka oraz świetlica, która służy mieszkańcom jako miejsce spotkań, warsztatów tematycznych, terapii. Na miejscu podopieczni mają zapewnioną opiekę lekarza POZ, psychiatry oraz rehabilitanta. W razie potrzeby są zawożeni do lekarzy specjalistów transportem zapewnionym przez placówkę. Położenie Domu na terenie graniczącym z Lasem [...], bliskość [...], jak i znajdujący się na terenie placówki ogród zapewniają możliwość organizacji licznych zajęć mających na celu aktywizację pensjonariuszy. Ponadto na terenie Domu organizowane są cykliczne uroczystości związane z wyznaniem mieszkańców. Mając powyższe na uwadze, uwzględniając uzasadnione obawy strony kierującej się pewnym stosunkiem emocjonalnym, Kolegium zaznaczyło, iż B.A. nie została pozbawiona sama sobie, lecz została skierowana i umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. [...]. Jednocześnie Kolegium zauważyło, że z racji swojej przynależności religijnej strona niewątpliwie uczestniczy w obrzędach religijnych odbywających się w Łodzi, stąd też należy zakładać, że również wśród współwyznawców zamieszkałych w Łodzi znajdują się przyjaciele i osoby wspierające, z którymi strona nawiązała więzi przyjacielskie. Organ podkreślił, że wskazywany we wniosku strony Dom Pomocy Społecznej w B. nie został utworzony w celu wyznawania i szerzenia wiary. Wskazał również, odwołując się do konstytucyjnie i ustawowo chronionych praw i wolności obywateli, że nikt nie może być zarówno dyskryminowany, jak i uprzywilejowany z racji wyznawanej wiary czy też przekonań. Końcowo organ wskazał, iż wbrew stanowisku strony postępowanie prowadzone przed organem I instancji odpowiadało wymogom określonym przepisami k.p.a.

W skardze wywiedzionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B.A., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zarzucała naruszenie:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w z. z art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnej analizy zgromadzonego w sprawie materiału oraz jego niepełnej oceny w odniesieniu do indywidualnych potrzeb skarżącej podyktowanych jej przynależnością do Zboru Ś.;

- art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a poprzez brak ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do części twierdzeń i zarzutów zawartych we wniesionym odwołaniu;

- art. 3 ust. 3, ust. 4 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 16 w zw. z art. 54 ust. 1-2, art. 55 ust. 1-2 u.p.s. poprzez wydanie decyzji odmownej w oparciu o niezgodne z prawem kryteria kierowania osoby uprawnionej do domu pomocy społecznej;

- art. 54 ust. 2 w zw. z art. 55 ust. 1 u.p.s. poprzez wydanie decyzji odmownej bez uwzględnienia okoliczności sprawy stanowiących o indywidualnych potrzebach skarżącej wynikających z przynależności do Zboru Ś..

W uzasadnieniu strona podtrzymywała wyrażone w odwołaniu od decyzji organu I instancji stanowisko, co do braku możliwości oparcia negatywnego rozstrzygnięcia jedynie o kwestie finansowe. Podkreślała, iż prezentowana przez Kolegium argumentacja, co do ograniczeń wynikających z budżetu organu pomocowego stanowi de facto, sprzeczną z postanowieniami u.p.s., formę odmowy dostępu do świadczeń z pomocy społecznej. Strona wskazywała również, iż podjęte w sprawie rozstrzygniecie nie uwzględnia indywidualnych potrzeb skarżącej wynikających z wyznawanej wiary Ś., w tym obowiązujących zasad realizacji jej praktyk religijnych (np. grupowe czytanie Pisma Świętego, wspólne sprawowanie kultu, wspólne dążenie do określonego celu religijnego, zbliżony styl zycia). Jednocześnie podnosiła, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, jak i dokonane przez organ ustalenia faktyczne w żaden sposób nie wskazują, iż w/w potrzeby skarżącej mogłyby zostać zaspokojone w Domu Pomocy Społecznej w Ł., do którego jest kierowana.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wnosiło o jej oddalenie argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wnosił o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż skarga B.A. została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

W niniejszej sprawie o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym wnioskowało Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Piotrkowie Trybunalskim w treści udzielonej odpowiedzi na skargę, a zawiadomiona o powyższym żądaniu skarżąca w zakreślonym prawem terminie nie żądała przeprowadzenia rozprawy.

Zgodnie art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie, jak już wcześniej wskazano przedmiotem skargi B.A. uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 3 września 2024 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 5 sierpnia 2024 r., o odmowie skierowania skarżącej do Domu Pomocy Społecznej w B. przy ul. [...], prowadzonego przez Fundację "[...]".

Przy czym zasadniczą kwestią sporną pomiędzy stronami pozostaje nie kwestia spełnienia ustawowych przesłanek do objęcia skarżącej przedmiotową formą pomocy w postaci umieszczenia jej w domu pomocy społecznej, gdyż ta okoliczność nie budzi jakichkolwiek wątpliwości, lecz negatywne rozpatrzenie wniosku strony w zakresie dotyczącym jej skierowania do konkretnie wskazanego, niepublicznego domu pomocy społecznej.

Podstawę prawną kwestionowanego skargą rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1283) – dalej: u.p.s.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).

Jedną z form świadczenia z pomocy społecznej o charakterze niepieniężnym jest pobyt i usługi w domu pomocy społecznej (art. 36 pkt 2 lit. o u.p.s.).

Zgodnie z art. 54 ust. 1 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej (art. 54 ust. 2 u.p.s.). W przypadku gdy przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej danego typu zlokalizowanym najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej wynosi ponad 3 miesiące, osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się na jej wniosek do domu pomocy społecznej tego samego typu zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, w którym przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie jest krótszy niż 3 miesiące (art. 54 ust. 2a u.p.s.).

Właściwość organów, jak i formę kierowania i umieszczania w domach pomocy społecznej prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego lub na ich zlecenie reguluje przepis art. 59 u.p.s.a.

Istotnym, z punktu widzenia zgłoszonego przez skarżącą żądania skierowania do Domu Pomocy Społecznej w B., pozostaje również treść art. 65 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym do domów pomocy społecznej prowadzonych przez podmioty niepubliczne, o których mowa w art. 57 ust. 1 pkt 2-4, jeżeli nie są one prowadzone na zlecenie organu jednostki samorządu terytorialnego, nie stosuje się przepisów art. 55b, art. 55c ust. 6-8 oraz art. 59-64b. Stosownie zaś do art. 65 ust. 2 u.p.s. w przypadku braku miejsc w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym lub powiatowym gmina może kierować osoby tego wymagające do domu pomocy społecznej, który nie jest prowadzony na zlecenie wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub starosty. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 59 ust. 1 i art. 61-64b, z tym że wysokość opłaty za pobyt w takim domu określa umowa zawarta przez gminę z podmiotem prowadzącym dom.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanego na tle w/w przepisów wskazuje się, że zasadą będzie kierowanie osób wymagających opieki w formie pobytu w domu pomocy, do domów pomocy społecznej prowadzonych przez podmiot publiczny lub niepubliczny działający na zlecenie, o ile taki działa na terenie gminy lub powiatu właściwych dla osoby kierowanej. Jeśli natomiast na terenie gminy lub powiatu nie ma odpowiedniego domu pomocy społecznej to gmina może kierować osobę do położonego na terenie innego powiatu: publicznego domu pomocy społecznej, niepublicznego domu pomocy społecznej prowadzonego w ramach zadań zleconych bądź też do niepublicznego domu pomocy społecznej prowadzonego bez zadań zleconych. Przy skierowaniu do domu pomocy społecznej, który nie jest prowadzony na zlecenie wójta, nie obowiązuje kryterium związane z bliskością lokalizacji, a podejmowane na podstawie art. 65 ust. 2 u.p.s. rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy, na co wskazuje użyte przez ustawodawcę sformułowanie "gmina może kierować". Przy czym w takiej sytuacji rozpoznanie wniosku wymagać będzie uwzględnienia słusznego interesu strony, o ile nie koliduje to wyraźnie z ważnym interesem publicznym. Wynika to zarówno z ogólnej zasady określonej w art. 7 k.p.a., zgodnie z którą organ powinien załatwić sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz z zasad udzielania pomocy społecznej, w tym określonej w powołanym wyżej art. 3 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którą rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a także powinny uwzględniać możliwości pomocy społecznej (por. wyroki WSA we Wrocławiu z 27 grudnia 2023 r., IV SA/Wr 353/23; z 25 listopada 2020 r., IV SA/Wr 419/20; wyrok WSA w Gliwicach z 31 stycznia 2019 r., IV SA/Gl 1164/17; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Norma wynikająca z art. 65 ust. 2 u.p.s., winna być rozpatrywana w świetle celu nadrzędnego, tj. dobra osoby potrzebującej pomocy, jej potrzeb i możliwości ich zaspokojenia w celu eliminowania ograniczeń, jakim dotknięta jest osoba wymagająca pomocy lub znacznego im ulżenia. Organy pomocy społecznej dokonując wyboru domu pomocy społecznej do którego ma być kierowana osoba zobowiązane są zatem brać pod uwagę okoliczności takie jak zakres świadczonych usług odpowiadający indywidualnym potrzebom osoby kierowanej, z uwzględnieniem wolności, intymności, godności, poczucia bezpieczeństwa, stopnia fizycznej i psychicznej sprawności. Organy nie powinny tym samym ograniczać się jedynie do typu domu pomocy społecznej, czasu oczekiwania na miejsce w tym domu i zakresu świadczonych w nim usług. Winny uwzględniać również indywidualne potrzeby osoby kierowanej, a zatem również jej poczucie bezpieczeństwa, które wiąże się m.in. z nastawieniem do danej placówki (i jej personelu), co może mieć między innymi związek z faktem wcześniejszego pobytu w konkretnej placówce (por. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2018 r.,I OSK 2493/17; wyrok WSA w Poznaniu z 20 listopada 2019 r., IV SA/Po 872/19; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawach z zakresu pomocy społecznej organy nie mogą kierować się automatyzmem i arbitralnością. Nie ma wątpliwości, że ze wszech miar pożądane jest, aby osoba będąca podopieczną organów pomocy społecznej, miała w maksymalnym stopniu zapewniony codzienny komfort życia na tyle, na ile jej stan zdrowotny czy też wiek, na to pozwalają. Taki jest podstawowy cel działania organów pomocy społecznej, które są instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przepisy u.p.s. regulują sytuacje trudne, co oznacza, że wyspecjalizowane organy pomocy społecznej winny, orzekając wedle powołanego aktu prawnego, każdorazowo "dopasowywać" narzędzia w nim wskazane w sposób najwłaściwszy, dopasowany do sytuacji konkretnego podopiecznego, a co wyklucza automatyczne stosowanie którejkolwiek z form pomocy społecznej (por. wyrok WSA w Łodzi z 19 marca 2024 r., II SA/Łd 1086/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji wynika, że jedyną przesłanką w oparciu o którą odmownie rozpatrzono wniosek skarżącej stanowi de facto przesłanka finansowa, która, co należy podkreślić nie stanowi ustawowego kryterium kierowania do domu pomocy społecznej.

Przy czym, co wymaga zaznaczenia Sąd nie neguje zasadności argumentacji organów, co do konieczności kierowania się, przyznając świadczenia z pomocy społecznej (w tym jej zakres, formę i rozmiar), każdorazowo konkretnymi okolicznościami uzasadniającymi udzielenie tej pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), jak i możliwościami finansowymi pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który to pogląd Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela, że organy są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanej pomocy z uwagi na ograniczone środki finansowe, które muszą rozdysponowywać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Organy pomocowe, dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Organ pomocy społecznej nie ma obowiązku spełnienia w całości oczekiwań osób ubiegających się o pomoc. Musi bowiem kierować się nie tylko sytuacją materialną, rodzinną i zdrowotną świadczeniobiorcy, ale i własnymi możliwościami finansowymi. (por. wyrok NSA z 1 września 2023 r., I OSK 1677/22; wyrok WSA w Gliwicach z 9 listopada 2023 r., II SA/Gl 1086/23; wyrok WSA w Szczecinie z 26 października 2023 r., II SA/Sz 782/23; wyroki WSA w Łodzi z 28 czerwca 2023 r., II SA/Łd 162/23; z 12 lipca 2023 r., II SA/Łd 244/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższe w ocenie Sądu uzasadnia odmowne rozpatrzenie żądania strony wnioskującej o umieszczenie jej w konkretnym, wskazanym przez nią domu pomocy społecznej w sytuacji, gdy możliwym jest zapewnienie jej opieki w innym domu pomocy społecznej (co do zasady wynikającej z art. 54 ust. 1 u.p.s. zlokalizowanym jak najbliżej miejsca zamieszkania), gwarantującym zapewnienie wszystkich niezbędnych potrzeb osoby kierowanej, przy jednoczesnym niższym miesięcznym kosztem pobytu.

Na marginesie niniejszych rozważań zaznaczyć należy, iż powoływane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi miesięczne koszty utrzymania w domu Pomocy Społecznej w B. nie znajdują odzwierciedlenia w aktach sprawy.

Jednakże kwestia finansowa, pomimo swej istotności, nie może stanowić jedynej okoliczności determinującej podjęcie negatywnego rozstrzygnięcia w powyższym zakresie. Jak już bowiem wcześniej wskazano przepisy u.p.s. wprowadzają wyjątki od zasady kierowania osób wymagającej całodobowej opieki do domu pomocy społecznej odpowiedniego dla niej typu, leżącego najbliżej miejsca zamieszkania, jeżeli wymagają tego okoliczności sprawy. Przy ocenie, jakie okoliczności sprawy mogą decydować o wyłączeniu powołanej zasady, w ocenie Sądu kierować należy się unormowaniem art. 55 ust. 1 i 2 u.p.s., wskazującego zakres usług świadczonych przez domy pomocy społecznej, stanowiąc jednocześnie, że zakres tych usług musi odpowiadać indywidualnym potrzebom osób w nich przebywających (ust. 1), ze szczególnym uwzględnieniem wolności, intymności, godności i poczucia bezpieczeństwa mieszkańców domu pomocy społecznej oraz stopnia ich fizycznej i psychicznej sprawności (ust. 2). Oznacza to, że organ pomocy społecznej dokonując wyboru domu pomocy społecznej, do którego skierowana ma być osoba wymagająca całodobowej opieki, zobowiązany jest brać pod uwagę nie tylko typ domu pomocy społecznej, czas oczekiwania na miejsce w tym domu i zakres świadczonych w nim usług, ale również jej indywidualne potrzeby. W sposób szczególny uwzględnić musi, który z domów pomocy społecznej w sposób najpełniejszy zapewni, zgodnie z jej indywidualnymi potrzebami wolność, w tym między innymi swobodę praktyk religijnych, intymność, godność i poczucie bezpieczeństwa.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu ciążący na organach w powyższym zakresie obowiązek nie został wykonany w należyty sposób. Jak wynika bowiem z uzasadnienia podjętych w sprawie rozstrzygnięć, odmawiając skierowania skarżącej do w/w placówki, organy odwołując się do regulacji wydanego w oparciu o zawarte w art. 57 ust. 8 u.p.s. upoważnienie ustawowe, rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 734 ) przyjęły a priori, że skoro powołane rozporządzenie określa sposób funkcjonowania, jak i zakres świadczonych usług obowiązujące dla wszystkich domów społecznych (z uwzględnieniem specyfiki typów tych placówek), to oferowany skarżącej Dom Pomocy Społecznej "[...]" w Ł. przy ul. [...], działający na podstawie zezwolenia właściwego organu z dnia 14 marca 2008 r., będzie dla strony odpowiednią placówką, gwarantującą realizację wszelkich jej potrzeb, w tym także szeroko rozumianych potrzeb religijnych (§ 5 ust. 1 pkt 3 lit. c, § 6 pkt 2 lit. j rozporządzenia). Powyższe stwierdzenie poparte zostało fragmentarycznym przywołaniem informacji zawartych na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. (https://mops.uml.[...].pl/pomoc-spoleczna/domy-pomocy-spolecznej/), poprzez wskazanie, że na terenie Domu znajduje się kaplica, jak również organizowane są cykliczne uroczystości związane z wyznaniem mieszkańców. Organy zaniechały jednak ustaleń, czy organizowane w przedmiotowej placówce, a wymienione na w/w stornie internetowej uroczystości, tak o charakterze religijnym (Święta Bożego Narodzenia, Święta Wielkanocne), jak i świeckim oraz państwowym (np. Dzień Babci i Dziadka, Dzień Matki, Dzień Ojca, Święto Niepodległości) są obchodzone czy też kultywowane przez osoby wyznania Ś., a tym samym czy zasadne są wyrażane przez stronę obawy co do jej alienacji, czy też wykluczenia przez społeczność tam zamieszkującą. Brak jest także jakichkolwiek ustaleń, czy skarżącą mogłaby praktykować wyznawaną przez siebie wiarę, zgodnie z jej zasadami, czy to poza siedzibą placówki, czy też na terenie oferowanego stronie Domu Pomocy Społecznej, w osobnym pomieszczeniu przeznaczonym na miejsce kultu religijnego, w przypadku, gdy strona z jakichkolwiek przyczyn nie mogłaby uczestniczyć w nabożeństwach poza placówką opiekuńczą.

W ocenie Sądu, stwierdzone w powyższym zakresie uchybienia uniemożliwiają, na obecnym etapie postępowania, bezspornego stwierdzenia, że oferowane skarżącej miejsce w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. [...] w pełni zapewnia stronie możliwość realizacji wszystkich jej potrzeb, w tym odnoszących się do gwarantowanych stronie konstytucyjnie praw związanych z wolnością wyznawanej religii i zaspokajania potrzeb religijnych. W konsekwencji kwestionowane skargą rozstrzygnięcie o odmowie umieszczenia skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w B. uznać należało co najmniej za przedwczesne, a wniesioną skargę za zasadną.

Reasumując Sąd stwierdza, iż kwestionowana skargą decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 5 sierpnia 2024 r. podjęte zostały z naruszeniem prawa procesowego, to jest art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji z naruszeniem art. 54 ust. 2, art. 55 ust. 1-2 u.p.s., które to naruszenia obligowały Sąd do wyeliminowania powyższych decyzji z obrotu prawnego. Rozpatrując ponownie wniosek skarżącej organy administracji zobowiązane będą do dokładnego przeprowadzenia ustaleń faktycznych i oceny w zakresie możliwości zapewnienia przez proponowany skarżącej, Dom Pomocy Społecznej w Ł. odpowiednich warunków pobytu, ze szczególnym uwzględnieniem jej potrzeb religijnych, w tym rzeczywistych możliwości kultywowania wyznawanej wiary zgodnie z jej zasadami . Dopiero bezsporne przeprowadzenie ustaleń w powyższym zakresie umożliwi ocenę zasadności wniosku skarżącej, co do umieszczenia jej w Domu Pomocy Społecznej w B.. Wynik tych ustaleń, jak i odniesienie się do wszystkich argumentów i zarzutów strony, winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji odpowiadającemu wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.