Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 754/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 63  ust. 1-3
journal: Dz.U. 2023 poz 1429
law: Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
article: art. 135,  art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 listopada 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 5 kwietnia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/630/2024/4259 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta L. z dnia 14 lutego 2024 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 5 kwietnia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/630/2024/4259, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania A. W. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta L. (dalej – organ I instancji) z dnia 14 lutego 2024 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Burmistrz Miasta decyzją z dnia 14 lutego 2024 r., po rozpoznaniu wniosku Skarżącej złożonego w dniu 8 stycznia 2024 r., odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad ojcem Z. H. W jej uzasadnieniu wskazano, że Skarżąca nie spełnia warunku, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm. - dalej u.ś.r.). Mianowicie podniesiono, że w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca Skarżącej zawarto informację, że jego niepełnosprawność istnieje od 1 października 2018 r.

W odwołaniu z dnia 19 lutego 2024 r. Skarżąca zanegowała rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W jego treści podkreśliła, że jej ojciec nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, dlatego też nie może podjąć zatrudnienia nawet na 1/2 etatu. Zaznaczyła ponadto, że jakiekolwiek zatrudnienie skutkowałoby pozbawieniem jej prawa do opieki nad ojcem.

Kolegium nie przychylając się do argumentacji odwołania, decyzją z dnia 5 kwietnia 2024 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. W dalszej części wyjaśniono, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429 – dalej u.ś.w.) wprowadzająca m.in. zmiany w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w tym w art. 17 ust. 1. Od tej daty świadczenie pielęgnacyjne przysługuje opiekunom osób niepełnosprawnych, które nie ukończyły 18 roku życia. Tymczasem – jak zaznaczyło Kolegium – ojciec Wnioskodawczyni nie spełnia tego kryterium. Dodano również, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy przejściowe zawarte w art. 63 ust. 1 u.ś.w. dotyczące ochrony praw nabytych.

W skardze z dnia 7 maja 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, pełnomocnik Wnioskodawczyni zakwestionował prawidłowość decyzji Kolegium, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż przepisy te umożliwiają dalsze prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego jedynie na "nowych zasadach" po dniu wejścia w życie tej ustawy, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów nakazuje przyjąć, iż wszystkie wszczęte przed końcem 2023 r. sprawy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, w których istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie przed końcem 2023 r., mogą zostać skutecznie zakończone na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r.

Wobec tego zarzutu pełnomocnik Skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jego mocodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto w skardze zawarto żądanie zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pełnomocnik powołując się na art. 63 ust. 1-3 u.ś.w. stwierdził, że sprawa winna być rozpatrzona na zasadach obowiązujących do końca 2023 r., jeżeli wniosek o jego przyznanie albo wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności złożony został najpóźniej w dniu 31 grudnia 2023 r. W takiej sytuacji – zdaniem pełnomocnika Skarżącej - możliwe jest retroaktywne stworzenie uprawnienia, które będzie mogło zostać uznane za powstałe do dnia 31 grudnia 2023 r., wobec czego zastosowanie do niego mieć będą przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Spór dotyczy wykładni art. 63 ust. 1-3 u.ś.w., tj. przepisu intertemporalnego regulującego jakie brzmienie ustawy o świadczeniach rodzinnych ma zastosowanie do określonego stanu faktycznego. Zagadnienie to ma kluczowe znaczenie dla sprawy, ponieważ aktualnie art. 17 ust. 1 u.ś.r. zawęża krąg uprawnionych do tego świadczenia, tj. do osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi, którzy nie ukończyli 18 roku życia. Tymczasem żądanie Skarżącej związane jest z opieką nad ojcem, a więc osobą, która przekroczyła wskazany cenzus wiekowy.

Przystępując do rozważań przytoczyć należy treść art. 63 ust. 1 u.ś.w. Stanowi on, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 u.ś.w. (tj. ustawie o świadczeniach rodzinnych) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przesądza zaistnienie wymaganych przez prawo przesłanek w chwili złożenia wniosku (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 kwietnia 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 190/24, Lex nr 3708448). O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Zatem regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale organy nie zdążyły go do dnia 31 grudnia 2023 r. rozpoznać (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 1 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Sz 291/24, Lex nr 3755258).

Jednocześnie zwrócić należy uwagę na uregulowania zawarte w art. 63 ust. 2 i 3 u.ś.w. Stanowią one:

– osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4 (ust. 2);

– osoby, o których mowa w art. 63 ust. 2 u.ś.w., zachowują prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., również w przypadku, gdy osobie nad którą sprawują opiekę zostało wydane nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie o niepełnosprawności. Warunkiem zachowania prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego na zasadach określonych w zdaniu pierwszym jest złożenie wniosku o nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności w terminie 3 miesięcy od dnia następującego po dniu, w którym upłynął termin ważności dotychczasowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności, a następnie złożenie wniosku o ustalenie prawa odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego w terminie 3 miesięcy, licząc od wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności albo o niepełnosprawności (ust.3).

Wywieść z nich przede wszystkim należy, że odnoszą się one do sytuacji, gdy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego istniało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. W niniejszym przypadku prawo do tego świadczenia zostało określone przez Kolegium decyzją z dnia 17 listopada 2020 r. nr [...] na okres od 1 kwietnia 2020 r. do 30 listopada 2023 r. Czasokres ten uwarunkowany był datą ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ojca Skarżącej. Z powyższego mogłoby wynikać, że skoro prawo do świadczenia wygasło przed 31 grudnia 2023 r. to brak jest podstaw do stosowania przepisów intertemporalnych w postaci art. 63 ust. 2 i 3 u.ś.w. Jednak należy mieć na uwadze jeszcze uregulowania rangi ustawowej, które przedłużały ważność takich orzeczeń na ściśle określony czasokres, który był warunkowany datą utraty ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika z decyzji Kolegium z dnia 17 listopada 2020 r. orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] r. zaliczające ojca Skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności ważne było do dnia 30 listopada 2023 r.

Uwzględniając tą informację odwołać się należy do art. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2023 r. poz. 2768 – dalej u.z.w.o.). Stanowi on, że orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 100, 173, 240, 852, 1234 i 1429), które zachowało ważność na podstawie art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 852 i 1429) w brzmieniu dotychczasowym, albo którego okres ważności upłynął po dniu 5 sierpnia 2023 r. i przed dniem 30 września 2024 r., zachowuje ważność do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne.

Z faktem tym wiążą się określone obowiązki dla organów administracji, które określone zostały w art. 4 ust. 1 u.z.w.o. Zgodnie z nim decyzje, na mocy których przyznano prawo do uzależnionych od niepełnosprawności świadczeń rodzinnych, świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zasiłków dla opiekunów albo świadczeń lub dodatków na pokrycie kosztów utrzymania dziecka lub osoby pełnoletniej w rodzinnej pieczy zastępczej, wydane na podstawie orzeczeń o niepełnosprawności albo orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, których okres ważności uległ przedłużeniu na podstawie art. 1 u.z.w.o., zmienia się w zakresie okresu, na jaki przyznano prawo do tych świadczeń, zasiłków albo dodatków, z uwzględnieniem określonego w art. 1 u.z.w.o. terminu ważności orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Z kolei w myśl art. 4 ust. 2 u.z.w.o. postępowanie w sprawie zmiany decyzji przyznającej prawo do świadczeń, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.z.w.o., wszczyna się z urzędu, a przepisów art. 10 i art. 61 § 4 k.p.a. nie stosuje się.

Skoro więc ważność orzeczenia ojca Skarżącej przewidziana była do dnia 30 września 2023 r., to zgodnie z art. 1 u.z.w.o. uległa przedłużeniu z mocy prawa do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności stanie się ostateczne. Wiadomym jest, że nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ojca Wnioskodawczyni pochodzi z 13 grudnia 2023 r. Nie wiadomo natomiast, kiedy stało się ono ostateczne, co w niniejszej sprawie może okazać się kluczowe. Mianowicie, jeżeli nastąpiło to po 31 grudnia 2023 r., to zastosowanie znajdą przepisy art. 63 ust. 2 i 3 u.ś.w. Wtedy organ - przed przystąpieniem do badania przesłanek warunkujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu na dzień 31 grudnia 2023 r. - winien zbadać jedynie, czy wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności oraz wniosek o przyznanie świadczenia zostały złożone z zachowaniem terminów określonych w art. 63 ust. 3 u.ś.w.

Zwrócić należy również uwagę, że organ nie dopełnił obowiązku wynikającego z art. 4 ust. 1 i 2 u.z.w.o. Fakt naruszenia przez organ administracji powinności z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz.U. z 2023 r. poz. 2768) (tj. wydania z urzędu decyzji o zmianie rozstrzygnięcia ustalającego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie okresu, na jaki zostało ono przyznane) nie może wpływać na stosowanie przepisów intertemporalnych z art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429 z późn. zm.).

W ramach ponownie prowadzonego postępowania – w myśl art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 - dalej p.p.s.a.) - organ uwzględni stanowisko Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu.

Wobec naruszenia art. 63 ust. 2 i 3 u.ś.w. w związku z art. 4 ust. 1 i 2 u.z.w.o., Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Dlatego też o kosztach postępowania w kwocie 480 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zaliczając do nich wynagrodzenie adwokata w kwocie 480 zł, ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 poz. 1964 z późn. zm.).

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Skarżącej w tym zakresie i brakiem żądania organu o przeprowadzenie rozprawy.