Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 219/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 § 1 i §2
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 151, art. 250 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 24 ust. 2, ust. 4, ust. 5, ust. 5b, ust. 5f, art 32, art.27, art. 28 ust. 1-3b
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: art. 105 §  1, art. 7, art. 77 §  1, art. 107 §  3, art. 11, art. 80, art. 107 §  3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 1 ust. 15
journal: Dz.U. 2012 poz 1551
law: Ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą  działalność.
article: §  14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
article: art. 178 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Dnia 13 października 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy Ewa Górska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2023 roku sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 stycznia 2023 roku nr UP-82/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi J. G. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Z. S. z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżaną decyzją z 31 stycznia 2023 r., Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z 7 października 2022 r. odmawiającą Z.S. umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 156.735,58 zł.

Powyższe rozstrzygniecie zapadło w następującym stanie faktyczne i prawne.

Wnioskiem złożonym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych 24 czerwca 2022 r. strona zwróciła się z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu wskazała, że nie jest w stanie zapłacić takiej sumy, ponieważ jest osobą schorowaną o niepełnosprawności w stopniu znacznym, ma chorobę nowotworową i nie może podjąć żadnej pracy. Po leczeniu w Instytucie [...], w której wnioskodawca był poddany przez 2 miesiące chemioterapii i naświetleniom, ma tzw. chorobę popromienną, nadto cierpi na zanik mięśni i częściowy niedowład. Dodatkowo 14 maja 2022 r. przeszedł ostry zawał serca i operację. Wnioskodawca podał, że jego emerytura jest bardzo niska – 1.437 zł i nie stać go często na wykupienie leków. Nie jest więc w stanie ponieść opłat bez uszczerbku na utrzymaniu samego siebie. Jako osoba schorowana funkcjonuje często na silnych lekach przeciwbólowych i kardiologicznych. Ponadto nadmienił, że do dziś nie została rozliczona nadpłata składek, która na koniec 2002 r. wynosiła 32.413,63 zł. Podkreślił, że w związku z tym, że nie otrzymał od ZUS dokumentu o niezaleganiu nie mógł wykonać wspólnie z Instytutem P. wdrożenia innowacyjnego rozwiązania do produkcji patentu, na który zostało mu przyznane dofinansowanie od PARP. Do akt sprawy strona przedłożyła dokumenty obrazujące jej sytuację życiową, materialną i zdrowotną.

Decyzją z 7 października 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Z.S. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 156.735, 58 zł w tym na ubezpieczenia społeczne - za okres 03/2003-12/2009, 12/2015-02/2016 w łącznej kwocie 108.719,19 zł, na ubezpieczenie zdrowotne - za okres 03/2003-12/2009, 12/2015-02/2016 w łącznej kwocie 39.352,85 zł, na Fundusz Pracy - za okres 03/2003-12/2009 w łącznej kwocie 8.663, 54 zł.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS wskazał, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. W sprawie na zawieszenie biegu terminu przedawnienia zaległości wpłynęło postępowanie egzekucyjne prowadzone od 30 kwietnia 2009 r. dla najstarszych zaległości, postępowanie w sprawie wydania decyzji o wysokości zadłużenia wszczęte 8 marca 2019 r., decyzja ZUS po odwołaniu do sądu uprawomocniła się 4 marca 2021 r. Nadto w stosunku do wnioskodawcy toczyło się postępowanie o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551) – dalej "ustawa abolicyjna", od 4 kwietnia 2013r. (data złożenia wniosku o umorzenie) do 22 lutego 2022r.(uprawomocnienie się decyzji odmawiającej umorzenia zaległych składek). Nadto zaległości składkowe zostały zabezpieczone hipoteką na nieruchomościach wnioskodawcy.

Zakład podkreślił, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego wykazała, że w sprawie w sposób bezsporny nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.". Wnioskodawca nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego; powstanie zadłużenia nie było następstwem klęski żywiołowej ani innych nadzwyczajnych zdarzeń; w odniesieniu do strony nie zachodzi sytuacja, w której ze względu na stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, wnioskodawca pozbawiony byłby możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W sprawie nie wystąpiła zatem także żadna z przesłanek wskazanych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - dalej "rozporządzenie".

7 listopada 2022 r. wnioskodawca skierował do ZUS pismo, w którym zwrócił się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo wskazał, że w sentencji decyzji zostały wykazane zaległości za okres od XII/2015 do II/2016, kiedy nie prowadził działalności gospodarczej. Jeszcze raz podkreślił, że organ przy obliczaniu zadłużenia nie wziął pod uwagę nadpłaty, która na koniec 2002 r. wynosiła 32.413,63 zł. Ponownie powołał się na swoją trudną sytuację zdrowotną i życiową. Nadmienił, że posiada spółdzielcze własnościowe mieszkanie o powierzchni 48,90 m2 oraz jest współwłaścicielem działki rolnej o powierzchni 0,5726 ha, na których ZUS dokonał wpisu do hipoteki i komornik chce ją zlicytować. Zaznaczył, że trudności finansowe mogłyby mieć charakter przejściowy i sytuacja materialno - bytowa mogłaby się całkowicie zmienić, gdyby mógł wznowić działalność firmy "z resztek po nieuczciwych wspólnikach, którzy okradli firmę podczas nieobecności z powodu choroby". Na zakończenie wspomniał, że złożył wniosek o dodatek pielęgnacyjny i opiekuńczy - aktualnie sprawa jest w sądzie. Końcowo wskazał, że w jego ocenie z uwagi na jego stan zdrowia zachodzi w sprawie przesłanka do umorzenia należności z tytułu składek.

Dodatkowo w odpowiedzi na zawiadomienie o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, wnioskodawca pismem z 19 stycznia 2022 r. poinformował, że od 1 października 2022 r. ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym na stałe. Do pisma dołączył kopie przekazów pocztowych otrzymywanej emerytury z ostatnich trzech miesięcy oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

Zaskarżoną decyzją z 31 stycznia 2023 r., ZUS utrzymał w mocy swoją decyzję z 31 stycznia 2023 r. W uzasadnieniu wskazał że, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca 8 lutego 2016 r. zawiesił, a 15 lutego 2018 r. ostatecznie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej pod nazwą S. (kod PKD 15.12.Z produkcja toreb bagażowych, toreb ręcznych i podobnych wyrobów kaletniczych; produkcja wyrobów rymarskich) - tym samym nietrafiony jest zarzut, że w sentencji zaskarżonej decyzji zostały wykazane zaległości, kiedy działalność gospodarcza nie była prowadzona.

Organ wskazał, że strona pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.176,73 zł brutto, które po potrąceniu egzekucyjnym w wysokości 544,18 zł, wypłacane jest w kwocie 1.436,64 zł netto, ponosi wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 1.098 zł w tym z tytułu czynszu i miesięcznych opłat w wysokości 748,58 zł; oraz kosztów związanych z leczeniem w wysokości 350 zł. Wnioskodawca jest właścicielem samochodu osobowego marki RENAULT ESPACE z 2003 r., którego wartość nie pozwala na dokonanie zastawu skarbowego, posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, o powierzchni 48,90 m2, mieszczącego się w C., dla którego Sąd Rejonowy w C. prowadzi KW nr [...]. Na nieruchomości D Sp. z o.o., E oraz ZUS I Oddział w Łodzi dokonali wpisu do hipoteki, w tym ZUS na kwotę 69.644,10 zł, ponadto jest on współwłaścicielem 1/2 części nieruchomości o powierzchni 0,5726 ha, położonej w Ł. przy ul. [...] 54A, dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Ł. prowadzi KW nr [..]. Na nieruchomości J.K. oraz ZUS I Oddział w Łodzi dokonali wpisu do hipoteki, w tym ZUS na kwotę 25.527,65 zł.

W ocenie organu analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zaległości w oparciu o przepisy u.s.u.s. ani rozporządzenia. Organ wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; w odniesieniu do strony nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe. W stosunku do strony nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – według informacji widniejących w CEiDG, 15 lutego 2018 r. nastąpiło wykreślenie wpisu z rejestru działalności gospodarczej, zawieszonej od 8 lutego 2016 r.; jednocześnie nie wystąpiła przesłanka braku majątku niepodlegającego egzekucji, bowiem: strona uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego w wysokości 2.176,73 zł brutto, które po potrąceniu w wysokości 544,18 zł (pozostającym w depozycie do czasu rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji), wypłacane jest w kwocie 1.436,64 zł netto; oraz posiada majątek nieruchomy, który może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania go za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia.

W sprawie nie zachodzi przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - 16,00 zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję co oznacza, że nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

W ocenie ZUS w stosunku do strony nie zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. - prowadzone przez Dyrektora ZUS I Oddział w Łodzi przymusowe dochodzenie należności za okres 8/2008-12/2009, w ramach którego dokonano zajęcia wierzytelności z należących do skarżącego rachunków bankowych, pozostawało zawieszone w związku z postępowaniem odnośnie złożonego wniosku o umorzenie zadłużenia zgodnie z art. 1 ust. 13 pkt 2 tzw. "ustawy abolicyjnej". Organ wskazał, iż skoro zaległości zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, to tym samym nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne. Stwierdzenie, że nie uzyska się kwoty przekraczającej wydatki egzekucyjne byłoby, w związku z powyższym, na obecnym etapie przedwczesne tym bardziej, że z wypłacanego skarżącemu świadczenia emerytalnego prowadzona jest skuteczna windykacja - potrącenia wynoszą 544,18 zł i pozostają w depozycie do czasu rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji. W przypadku skierowania postępowania egzekucyjnego do tego składnika majątkowego, część powyższej kwoty w wyniku zbiegu egzekucji, przekazywana byłaby na rzecz zadłużenia w ZUS.

Analizując możliwość umorzenie zaległości, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia w ocenie Zakładu w świetle zebranego materiału dowodowego nie została spełniona żadna z przesłanek wynikających z wyżej wskazanego rozporządzenia. Organ podkreślił, że przesłanka opisana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do strony zastosowania, ponieważ nie prowadzi ona już działalności gospodarczej.

Z kolei wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Zauważono, że strona cierpi na problemy zdrowotne oraz, że załączyła do akt sprawy dokumentację medyczną, która potwierdza powoływane problemy zdrowotne. Niemniej zaznaczono, że problemy te nie pozbawiają strony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności - źródłem utrzymania wnioskodawcy jest bowiem świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku przewidziana jest jego waloryzacja. Może ono stanowić źródło dobrowolnej i sukcesywnej spłaty należności względem ZUS, a także pozwala na prowadzenie skutecznego przymusowego dochodzenia zaległości.

Organ podniósł, że ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Organ wyjaśnił, iż analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, itp.) czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Organ wyjaśnił, iż nawet jeżeli w ocenie skarżącego otrzymywany dochód nie jest wysoki, to fakt ten nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia zaległych składek. Uciążliwość wynikająca z postępowania egzekucyjnego nie zmienia bowiem faktu, że jest ono prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku osoby zobowiązanej tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa. Uzyskiwany dochód nawet po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych (1.436,64 zł), kształtuje się na poziomie porównywalnym do minimum socjalnego ustalonego 5 grudnia 2022 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2022 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego, które zostało oszacowane na kwotę 1.483,63 zł. Natomiast wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum egzystencji. W związku z powyższym można stwierdzić, że budżet gospodarstwa domowego skarżącego jest wyższy od wartości minimum egzystencji w roku 2021, określonej przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych 30 marca 2022 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego na kwotę 637,84 zł netto. Organ nie mógł pominąć również faktu otrzymywania jednorazowego trzynastego i czternastego świadczenia, co z pewnością wpływa na poprawę sytuacji finansowej strony, gdyż nie można z nich dokonać potrąceń i egzekucji. Powyższe potwierdza, że uzyskiwany dochód umożliwia stronie zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych, które zostały oszacowane na kwotę 1.098,58 zł, w tym: czynsz i opłaty eksploatacyjne - 748,58 zł oraz koszty leczenia - 350,00 zł. Jednocześnie analizując aktualną sytuację finansową skarżącego organ miał na uwadze także posiadany przez stronę majątek, tj. nieruchomość gruntową, której jest współwłaścicielem. Organ zauważył, iż strona nie wskazała, aby uzyskiwała z tego majątku środki, które miałyby wpływ na wynik miesięcznego dochodu, więc sprzedaż tej nieruchomości nie pogorszyłaby sytuacji materialnej strony, natomiast kwota uzyskana ze sprzedaży z całą pewnością pozwoliłaby na pokrycie znacznej części zaległości wobec ZUS.

Organ podkreślił, iż w tym przypadku istniała także możliwość umorzenia części zadłużenia zgodnie z art. 1 ust. 13 pkt 2 tzw. "ustawy abolicyjnej", jednak strona nie podjęła żadnych działań prowadzących do zrealizowania warunków umorzenia, tj. nie przystąpiła do dobrowolnej spłaty należności niepodlegających umorzeniu na podstawie przepisów tej ustawy. W tych warunkach organ uznał, iż fakty w zakresie uzyskiwanych dochodów i wykazanych wydatków oraz posiadanego majątku wskazują, że sytuacji finansowej skarżącego nie można uznać za zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, a ponadto możliwym jest przystąpienie do spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego. W tym stanie rzeczy Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że podjęcie decyzji o umorzeniu nieopłaconych należności z tytułu składek byłoby działaniem przedwczesnym.

W skardze z 11 marca 2023 r. strona zaskarżyła powyższą decyzję ZUS, zarzucając organowi, że mimo, że wystąpiły w sprawie przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, organ nie uwzględnił ich. W ocenie skarżącego spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego. Skarżący podkreślił, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń związanych z wadliwym działaniem systemu "Płatnik" oraz, że jego stan zdrowia pozbawił go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżący wskazał ponownie na orzeczoną niepełnosprawność, po raz kolejny podkreślał, że nie prowadził działalności gospodarczej w okresie 12/2015- 02/2016.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje :

Skarga jest nie zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) – dalej "p.p.s.a" sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Przedmiot tak rozumianej kontroli w rozpoznawanej sprawie stanowiła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 31 stycznia 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z 7 marca 2022 r., odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 156,735 zł.

Stosownie do art. 24 ust. 2 u.s.u.s. składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). W orzecznictwie wskazuje się, że z woli ustawodawcy "należności z tytułu składek" to pojęcie zbiorcze, które obejmuje składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę. Wszędzie tam, gdzie w u.s.u.s. ustawodawca posługuje się pojęciem "należności z tytułu składek" regulacja ustawowa dotyczy nie tylko składek, ale także odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (por. wyrok NSA z 30 marca 2017 r., II GSK 5146/16). Przepis art. 32 u.s.u.s. stanowi poza tym, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Ocenę prawidłowości kontrolowanego rozstrzygnięcia rozpocząć należy od rozważenia kwestii przedawnienia należności z tytułu składek. W orzecznictwie wskazuje się, że wniosek strony o umorzenie zaległości nie rozstrzyga ani o istnieniu zaległości, ani o ich wysokości – organ powinien samodzielnie zweryfikować w toku postępowania w przedmiocie umorzenia, czy zaległości w należnych wpłatach w ogóle istnieją. Jeżeli w jakiejś części zaległości nie istnieją – zostały zapłacone, nie powstały lub uległy przedawnieniu – postępowanie w tej części jest bezprzedmiotowe i powinno zostać umorzone na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyroki: NSA: z 6 marca 2008 r., II GSK 421/07, WSA w Gliwicach z 15 lipca 2009 r., III SA/Gl 442/09; WSA w Krakowie z 28 maja 2014 r., I SA/Kr 129/14; WSA w Gliwicach z 12 listopada 2014 r., I SA/Gl 485/14, NSA z 14 stycznia 2021 r. I GSK 1569/20; 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 868/21 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej "CBOSA"). Zatem obowiązkiem organu w sprawie dotyczącej umorzenia należności składkowych było wykazanie, że niezapłacone przez stronę postępowania składki objęte decyzją nie uległy przedawnieniu. W ocenie sądu z obowiązku tego organ wywiązał się prawidłowo. W tym miejscu wskazać należy, że najstarsze składki których dotyczy kontrolowana decyzja stanowią zaległości za 2003 rok.

Kwestia przedawnienia należności na ubezpieczenia społeczne za lata 2003-2009 uregulowana była w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. zgodnie z jego brzmieniem nadanym ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw - art. 1 pkt 9 (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei od 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. Nr 232 poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Na bieg terminu przedawnienia mają wpływ okoliczności, szczegółowo wskazane w art. 24 ust. 5 i nast. u.s.u.s. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia oznacza, że z chwilą wystąpienia przesłanki powodującej takie zawieszenie termin nie biegnie, a zaczyna biec w dalszym ciągu dopiero po ustaniu przyczyny zawieszenia, wskazanej w danym przepisie. Do wygaśnięcia należności dochodzi wówczas, gdy przed upływem terminu przedawnienia nie nastąpiła żadna przyczyna zawieszenia jego biegu (zob. wyrok NSA z dnia 19 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3443/21).

Rozważając kwestię braku przedawnienia zaległości składkowych organ w swojej decyzji wskazuje na zawieszenie biegu terminów przedawnienia. Wobec powyższego wskazać należy, że stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. (w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r do 1 stycznia 2022 r) bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Z informacji zawartych w aktach postępowania wynika, że 8 czerwca 2011 r. skarżącemu doręczono tytuły wykonawcze obejmujące zaległości za okres od VIII/2008 do XII/ 2009 r. i postępowanie to trwa nadal, a zatem z tym dniem zawieszeniu uległ bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do tych należności.

Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 15 tzw "ustawy abolicyjnej", bieg terminu przedawnienia należności, o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13 tj. decyzji o umorzeniu bądź odmowie umorzenia należności. W tym miejscy należy wskazać, że z akt sprawy w sposób bezsporny wynika, że skarżący skorzystał z możliwości wskazanej w art. 1 ust 15 tzw. "ustawy abolicyjnej" i 4 kwietnia 2013 r., złożył wniosek o umorzenie należności. Ustawa abolicyjna dotyczyła wyłącznie zaległości za okres od 1 stycznia 1999 r do 28 lutego 2009 r. W tych warunkach bieg terminu przedawnienia należności za lata 2003 – 2009 uległ zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji negatywnej w tym przedmiocie tj. do 22 lutego 2022 r.

Z kolei w myśl dodanego od 20 lipca 2011 r. art. 24 ust. 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Z akt sprawy wynika, że od 8 marca 2019 r. do 4 marca 2021 r. toczyło się postępowanie w sprawie określenia wymiaru składek skarżącego za okres od VIII/2015 do II/2016 r., a zatem na ten okres zawieszeniu uległ, bieg terminu przedawnienia zaległości za okres od XII 2015 r. do II 2016 r.

Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Z akt sprawy wynika, iż należności skarżącego za okres III/2003-XII/2009 zostały zabezpieczone na należących do niego nieruchomościach położonych w Ł. oraz C. w oparciu o wpisy dokonane w dniach 9 kwietnia 2009 r. i 2 września 2011 r, a zatem przed upływem terminu przedawnienia najstarszych zaległości.

Wymienione powyżej okoliczności wykazują, że nie doszło do przedawnienia objętych kontrolowaną decyzją zaległości składkowych, bądź mimo upływu okresu przedawnienia zaległości te mogą być egzekwowane z przedmiotu hipoteki, a dokonane w tym zakresie ustalenia organu są prawidłowe i nie budzą zastrzeżeń sądu.

Nie budzi wątpliwości, że umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie ich umorzenia.

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności wymienione zostały zaś enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i stanowią je sytuacje, w których:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Odstępstwo od zasady, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.) przewidziano z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który to przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten dotyczy wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Możliwość umorzenia zobowiązań na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odnosi się wyłącznie do należności składkowych ubezpieczonych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu. Stosownie do § 3 ust. 1 przywołanego na wstępie rozporządzenia, które zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wymaga podkreślenia, że decyzje wydawane przez Zakład na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. są decyzjami opartymi na konstrukcji uznania administracyjnego, na co wskazuje użyte w nim sformułowanie "Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4". Powyższe oznacza, że jeżeli wystąpią wymienione w tym przepisie okoliczności organ uprawniony może, ale nie musi umorzyć należności. W razie nie spełnienia, w sytuacji wnioskującego podmiotu, przesłanek umożliwiających umorzenie należności decyzja organu ma charakter związany i musi być decyzją odmawiającą umorzenia należności. W sytuacji zaistnienia po stronie wnioskodawcy przesłanek do umorzenia zaległości składkowych, w świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, koncepcji interpretacji przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru - prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ. Organ ma zatem prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, przy czym zaznaczyć trzeba, iż wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie, ma obowiązek wyjaśnić dokładnie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy w świetle wszystkich przepisów prawa znajdujących zastosowanie w sprawie, wypełniając normę z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Ciąży na nim także obowiązek sporządzenia wnikliwego i logicznego, wyjaśniającego przesłanki którym się kierował, uzasadnienia decyzji, do czego obliguje go art. 107 § 3 k.p.a.

Dokonując kontroli decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego, sąd jest zobowiązany zatem do oceny, czy postępowanie administracyjne było prowadzone prawidłowo i czy organ przy wydawaniu decyzji dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy ocena dowodów zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia nie jest dowolna.

Wykazanie istnienia przesłanek spoczywa na zobowiązanym, co oznacza, że w tym zakresie nie może on przerzucić ciężaru dowodu na organ. ZUS ma natomiast swobodę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, co oznacza, że może odmówić umorzenia zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek nawet wówczas, gdy strona wykaże istnienie podstawy do umorzenia zaległości lub też wykaże jej istnienie w stopniu niezadowalającym. Inaczej mówiąc, istnienie przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenie MGPiPS, nie przesądza jeszcze o pozytywnym załatwieniu wniosku zobowiązanego.

Przeprowadzona przez sąd ocena zaskarżonej decyzji wykazała, że jest ona prawidłowa. W świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w momencie jej wydawania w sprawie nie zachodziła żadna ze wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności, a skarżący nie wykazał także, że z uwagi na swoją trudną sytuację zdrowotną, majątkową czy rodzinną nie ma możliwości spłaty zaległości, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego.

Zasadnie Zakład uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4b i 4c , gdyż okoliczności z nich wynikające nie wystąpiły. Zaległe składki znacznie przekraczają wartość kosztów upomnienia (art. 28 ust. 3 pkt 4a). W tym miejscu podkreślić należy, że zadłużenie skarżącego wobec ZUS jest objęte postępowaniem egzekucyjnym z rachunku bankowego, które było zawieszone z uwagi na toczące się postępowanie abolicyjne. Obecnie w stosunku do skarżącego jest prowadzona skuteczna windykacja (potrącenia w kwocie 544 zł, które pozostają w depozycie do czasu rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji). Strona, mimo zaprzestania 15 lutego 2018 r. prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (zawieszonej od 8 lutego 2016 r.), pobiera świadczenie emerytalne z którego są dokonywane skuteczne potracenia i posiada majątek nieruchomy, wobec tego brak podstaw do stwierdzenia przez organ egzekucyjny braku ściągalności zaległości. Nie zostały zatem spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Tym samym, trafnie Zakład podniósł, iż w sprawie nie mamy do czynienia ze stanem całkowitej nieściągalności, co wykluczało umorzenie zaległości na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W tym miejscu wskazać należy, że z kolei uzasadnione przypadki, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., których dotyczy rozporządzenie z 31 lipca 2003 r. to takie, które są wyjątkowe, szczególne, powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Umorzenie należności na powyższej podstawie prawnej ustawodawca dopuścił jedynie w sytuacjach szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązywanie się strony z zobowiązań wobec ZUS (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1705/12).

Zdaniem sądu, organ prawidłowo ustalił, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia, określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia. Skarżący jako uzasadnienie swojego żądania w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne wskazywał na zbyt niskie dochody oraz zły stan zdrowia. Organ wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i w ocenie sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko.

Nie ulega wątpliwości, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązaną dalszego prowadzenia działalności gospodarczej., co wyklucza zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Prowadzenie działalności gospodarczej strona zakończyła 31 lipca 2021 r. i nie było ono spowodowane przez żadne zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym.

W sprawie brak podstaw do przyjęcia wystąpienia przesłanki dotyczącej przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia). Przedstawione przez organ okoliczności sprawy nie pozostawiają jakichkolwiek wątpliwości co do tego, że sytuacja zdrowotna skarżącego nie pozbawia go uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłacenie należności. W przypadku skarżącego przesłanka ta nie zachodzi, gdyż strona nie jest już aktywna zawodowo z uwagi na swój wiek, lecz pobiera świadczenie emerytalne przyznane na stałe, które podlega corocznej waloryzacji i jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia.

Organ prawidłowo przeprowadził analizę sytuacji strony skarżącej pod kątem wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. oceny czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wyjaśnić należy w tym miejscu, że w orzecznictwie na tle § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, wskazuje się, że dopuszczalność umorzenia zaległych składek uzależnia ocenę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych od tego, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia nie wystąpi niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny przy uwzględnieniu jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Prawidłowa ocena tej przesłanki wymaga zatem przeprowadzenia przez organ analizy sytuacji materialnej strony skarżącej uwzględniającej zaspokojenie podstawowych potrzeb, jak również istotę ubezpieczenia społecznego, a w szczególności jego funkcję ochronną (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13.04.2022 r., sygn. akt II SA/Go 1082/21, dostępny w CBOSA).

Organ dokonał analizy dochodów skarżącego, a następnie porównał je z przedstawionymi przez niego wydatkami jego gospodarstwa domowego i wykazał, że dochód strony po potrąceniach komorniczych rzeczywiście kształtuje się na poziomie zbliżonym do minimum socjalnego, ale pozwala na zaspokojenie wydatków niezbędnego utrzymania się skarżącego. Sytuacja materialna gospodarstwa domowego strony jawi się jako trudna, ale stabilna, bowiem na bieżąco regulowane są zobowiązania związane z jego utrzymaniem. Z akt sprawy nie wynika, aby strona posiadała zaległości w regulowaniu zobowiązań wobec dostawców prądu czy gazu itp. Organ podkreślił, że strona prócz prawa do świadczenia emerytalnego wypłacanego w odstępach miesięcznych posiada także prawo do pobierania dodatkowych świadczeń jednorazowych, tzw. 13 i 14 emerytury - które nie podlegają zajęciu, co także podlega uwzględnieniu przy ocenie ogólnej kondycji majątkowej wnioskodawcy. Przy ocenie tej organ prawidłowo uwzględnił także posiadany przez stronę majątek nieruchomy, który jak trafnie wskazał organ może stać się źródłem częściowego zaspokojenia zaległości posiadanych przez skarżącego wobec organu.

Dodatkowo podnieść należy, że nie zasługują na uwzględnienie podnoszone przez skarżącego argumenty dotyczące niepowodzeń w zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, gdyż nie mogą one stanowić przesłanki umorzenia należności składkowych. W sprawach dotyczących kwestii umarzania zaległych należności składkowych istotnym jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej, ekonomicznej i zdrowotnej zobowiązanego, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane jako samodzielna przesłanka umorzenia należności (por. wyrok NSA z 15 września 2011r., sygn. akt: II GSK 832/10, LEX nr 1068881). Ponadto działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek ZUS.

Skoro zatem organ ustalił, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości, nie wykazuje problemów z bieżącymi płatnościami, nie korzysta z pomocy opieki społecznej to zastosowanie instytucji umorzenia w tej sytuacji byłoby przedwczesne. Reasumując zajęte przez organ stanowisko odpowiada prawu. Rezygnacja przez państwo z należnego mu dochodu prowadzi do osłabienia realizacji jego zobowiązań finansowanych, których źródłem są m.in. wpłaty ze składek społecznych. Dlatego też umorzenie zobowiązań publicznoprawnych jest instrumentem, z którego organy powinny korzystać wyjątkowo rozważnie, po wyważeniu interesu zobowiązanego z interesem społecznym.

W niniejszej sprawie wbrew zarzutom skarżącego organ uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną oraz zdrowotną strony wskazując, z jakich powodów wydał zaskarżoną decyzję odmawiającą umorzenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez stronę w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległości.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu.

W rozstrzyganej sprawie skarżący reprezentowany był przez pełnomocnika z urzędu dlatego sąd zobowiązany był do orzeczenia o wynagrodzeniu pełnomocnika reprezentującego stronę w tym postępowaniu. Podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia w pkt 2 sentencji stanowił art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Zgodnie z art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adwokatów określa rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18) - dalej: "rozporządzenie". Wyrokiem z 20 grudnia 2022 r. w sprawie sygn. SK 78/21 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że § 17 ust. 1 pkt 2 oraz § 17 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu są niezgodne z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez to, że wskazane w nich stawki dla adwokatów ustanowionych obrońcami z urzędu są niższe od stawek w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych obrońcami z wyboru. W ocenie Trybunału, brak jakichkolwiek racjonalnych argumentów, które uzasadniałyby dyskryminujące traktowanie obrońców w zależności od tego, czy działają oni z wyboru, czy też zostali ustanowieni z urzędu

Z kolei wyrokiem z 20 kwietnia 2023r. w sprawie sygn. akt SK 53/22 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że "§ 4 ust. 1 rozporządzenia w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej, niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r., poz. 265, ze zm.) dalej jako "rozporządzenie z 22 października 2015r.", wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej".

Zdaniem sądu należy się zgodzić z poglądami wyrażonym w powołanych wyżej orzeczeniach, że ustalenie wynagrodzenia pełnomocników działających z urzędu – niezależnie od formy wykonywanego przez nich zawodu – w stawkach odmiennych od tych, które są stosowane w odniesieniu do pełnomocników z wyboru, nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego. Prawo do wynagrodzenia za wykonaną usługę nie może być bowiem uzależniane ani od pozycji procesowej pełnomocników, ani od możliwości budżetowych państwa. Zarówno bowiem pełnomocnicy z urzędu, jak i z wyboru, zobowiązani są do podjęcia tożsamych czynności procesowych oraz zachowania analogicznych zasad staranności. Ich wynagrodzenie nie powinno być więc odmienne. Kierując się zatem prokonstytucyjną wykładnią przepisów prawa oraz bazując na zasadzie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP należało przyznać pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie na poziomie równym wynagrodzeniu pełnomocnika z wyboru (kwotę 480 zł obejmującą podatek od towarów i usług), pomijając przy tym dyspozycję § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t. j: Dz. U. z 2019 r., poz. 180.

d.j.