Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 760/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 229
journal: Dz.U. 2023 poz 344
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Asesor WSA Jakub Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2024 roku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. Ż., M. K. i Z. K. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 6 lipca 2023 roku, nr NSP-VIII.7581.1.25.2023.DL w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

J. Ż., M. K. i Z. K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 6 lipca 2023 r., nr NSP-VIII.7581.1.25.2023.DL, w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Starosta Wejherowski - wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, rozpoznając wniosek J. Ż., M. K. i Z. K., decyzją z dnia 30 grudnia 2022 r. nr GN.6821.19.2020.MN, odmówił zwrotu nieruchomości położonej w R. oznaczonej jako działka nr [...].

W uzasadnieniu wskazał, że decyzją Naczelnika Miasta R. z 3 grudnia 1983 r., wydaną na wniosek D., wywłaszczono tę nieruchomość, stanowiącą własność K.K. (postanowieniem z dnia 4 grudnia 1983 r. sprostowano imię osoby wywłaszczonej). Organ wyjaśnił, że zgodnie z zapisami widniejącymi w decyzji wywłaszczeniowej, wywłaszczenia dokonano pod budowę stacji paliw. Zgodnie z pieczęcią decyzja stała się ostateczna w dniu 2 marca 1984 r. Następnie Wojewoda Gdański - decyzją z 22 czerwca 1992 r. -stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez C. (obecnie P. S.A.) prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] o powierzchni 3958 m2, obręb [...], nr KW [...]. Jak wyjaśnił Starosta, powołując się na art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.; w skrócie "u.g.n."), roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n. nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi więc przesłankę merytoryczną do odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Organ powołał się też na wyroki sądów administracyjnych, z których wynika, że oddanie w użytkowanie wieczyste wywłaszczonej nieruchomości osobie trzeciej stanowi przeszkodzę do jej zwrotu, ponieważ nie znajduje się ona w posiadaniu ani Skarbu Państwa, ani jednostki samorządu terytorialnego.

Wojewoda Pomorski rozpoznając odwołanie J. Ż., M. K. i Z. K., decyzją z dnia 6 lipca 2023 r., utrzymał w mocy decyzję Starosty Wejherowskiego z 30 grudnia 2022 r.

Wojewoda wskazał, że w aktach organu pierwszej instancji znajduje się zawiadomienie Państwowego Biura Notarialnego w Wejherowie z 6 września 1984 r., zgodnie z którym działka nr [...] została odłączona z księgi wieczystej nr [...] i przyłączona do księgi wieczystej nr [...], gdzie w dziale II ujawniony był Skarb Państwa. Decyzją z 16 kwietnia 1984 r. Naczelnik Miasta R. orzekł o przekazaniu w użytkowanie na rzecz C., m.in. działki nr [...], KW nr [...]. Następnie - decyzją z 22 czerwca 1992 r. Wojewoda Gdański stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r., przez C., prawa użytkowania wieczystego m.in. działki nr [..]. W związku z tym użytkownikiem wieczystym była C., czyli "osoba trzecia" w rozumieniu art. 229 u.g.n.

Obecnie dla działki nr [...] prowadzona jest księga wieczysta nr [...], w której w dziale II ujawniony jako właściciel jest Skarb Państwa, a jako użytkownik wieczysty P. S.A. Jak wynika z wpisów księgi wieczystej, prawo użytkowania wieczystego działki zostało w niej ujawnione w dniu 30 czerwca 1993 r. Wojewoda uznał zatem, że termin wskazany w art. 229 u.g.n. został dochowany.

Organ wyjaśnił też, że z wpisów księgi wieczystej nr [...] wynika, iż prawo użytkowania wieczystego na przedmiotowej działce trwa w dalszym ciągu - jedynie przekształceniu uległ jego podmiot, bowiem przedsiębiorstwo państwowe C. przekształciło się w P. S.A. W związku z tym, prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości istniało w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i po wpisie w dniu 26 lutego 1997 r. ww. spółki jako użytkownika wieczystego taki stan obowiązuje do dnia dzisiejszego.

Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego wpisu użytkowania wieczystego w księdze wieczystej nr [...] zaznaczono, że działka nr [...] została odłączona z tej księgi wieczystej w 1993 r. i przyłączona do księgi wieczystej nr [...]. W związku z tym wpisy w poprzedniej księdze wieczystej, która była dla niej prowadzona, po dacie ustanowienia na niej użytkowania wieczystego, nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia, bowiem nie dotyczyły przedmiotowej nieruchomości. W związku z tym, słusznie Starosta pominął badanie realizacji celu wywłaszczenia i stwierdził, że niemożliwy jest zwrot nieruchomości, jeżeli przed dniem wejścia wżycie u.g.n. zostało na niej ustanowione prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

J. Ż., M. K. i Z. K. w skardze na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 6 lipca 2023 r., wnosząc o jej uchylenie, zarzucili organowi naruszenie:

art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775) - w skrócie "k.p.a.", w związku z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w toku postępowania, w szczególności poprzez przyjęcie, iż prawo użytkowania wieczystego działki, której dotyczy przedmiotowa sprawa, zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 30 czerwca 1993 r., podczas gdy prawo to zostało wpisane w tej księdze wieczystej dopiero 29 września 2000 r. a znajdująca się w księdze wieczystej informacja, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny, nie stanowi wpisu prawa użytkowania wieczystego, lecz jedynie wzmiankę będącą komentarzem do migracji, z której może wynikać wyłącznie podstawa prawna wpisu prawa użytkowania wieczystego, nie zaś sam wpis prawa, którego ujawnienie w księdze wieczystej, wbrew stanowi faktycznemu, stwierdził Wojewoda Pomorski;

art. 229 w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę zwrotu nieruchomości z uwagi na ustanowienie na niej prawa użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej przed wejściem w życie tej ustawy, podczas gdy z hipotezy art. 229 u.g.n. wynika, iż do zaistnienia negatywnej przesłanki zwrotu nieruchomości, o której mowa w tym przepisie, niezbędne jest ujawnienie przysługującego osobie trzeciej prawa w księdze wieczystej, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca, gdyż w księdze wieczystej ujawniono wyłącznie stanowiącą komentarz do migracji wzmiankę mogącą wskazywać na powstanie podstawy do wpisu tego prawa, nie stanowiącą jednak wpisu prawa użytkowania wieczystego, w związku z czym przewidziana w art. 229 u.g.n. podstawa do odmowy zwrotu nieruchomości nie zaistniała.

3. art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie i brak rozpatrzenia sprawy pod kątem przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości dotyczącej spełnienia celu wywłaszczenia w sytuacji, gdy nie została spełniona negatywna przesłanka zastosowania tego przepisu, o której mowa w art. 229 u.g.n., a co za tym idzie, organ powinien był zbadać sprawę pod kątem spełnienia określonego w decyzji celu wywłaszczenia i orzec o tym, iż nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i w związku z tym podlega zwrotowi.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że z wpisu ujawnionego w dziale II księgi wieczystej nr [...] wynika, iż wpis prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, którego podmiotem jest P. S.A., pochodzi z dnia 29 września 2000 r. Nie ulega zatem wątpliwości, iż prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej ponad dwa lata po wejściu w życie u.g.n., a co za tym idzie, nie została w pełni zrealizowana hipoteza normy prawnej zawartej w art. 229 u.g.n., czyli organ powinien był dokonać merytorycznej oceny przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n.

Skarżący zwrócili również uwagę na to, że w zgromadzonym materiale dowodowym, na podstawie którego organ wydał zaskarżoną decyzję, nie znajduje się odpis księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości wydany na podstawie przepisów o księgach wieczystych, lecz jedynie zrzut ekranu ze znajdującej się na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości przeglądarki ksiąg wieczystych, co nie daje pewności co do prawidłowości w zakresie ustalenia faktów ujawnionych w tej księdze wieczystej. Dowód ten przy ponownym rozpatrywaniu sprawy powinien być zatem przeprowadzony w sposób zgodny z prawem.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu - odnosząc się do zarzutów skargi - podkreślił, że użytkowanie wieczyste nie zostało pierwotnie ustanowione na rzecz P. SA, lecz na rzecz jego poprzednika prawnego, tj. C. Z informacji ogólnodostępnych wynika, iż w maju 1998 r. Rada Ministrów podjęła decyzję o utworzeniu koncernu naftowego. Powstał on w wyniku połączenia C. S.A. oraz P. S.A. Działania dotyczące utworzenia nowego podmiotu zostały sformalizowane w dniu 7 września 1999 r., kiedy to przyjął nazwę P. S.A. W dniu 3 kwietnia 2000 r. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy podjęło decyzję o nadaniu spółce nazwy handlowej O. Stąd wpis dotyczący zmiany nazwy podmiotu w dniu 29 września 2000 r., do którego nawiązano w skardze z dnia 7 sierpnia 2023 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozważanym wypadku.

Aktem poddanym sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Pomorskiego z 6 lipca 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję Starosty Wejherowskiego z 30 grudnia 2022 r. o odmowie zwrotu na rzecz skarżących nieruchomości położonej w R., oznaczonej jako działka nr [...], która decyzją Naczelnika Miasta R. z dnia 3 grudnia 1983 r., wydaną na wniosek D. w Gdańsku, została wywłaszczona "pod budowę stacji paliw". Podstawą odmowy zwrotu było przede wszystkim stwierdzenie, że na przedmiotowej nieruchomości, przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r., poz. 344 ze zm.), dalej w skrócie "u.g.n.", ustanowiono użytkowanie wieczyste ujawnione w księdze wieczystej. Dokonując kontroli legalności tego rozstrzygnięcia Sąd uznał, że decyzje te nie są dotknięte wadami prawnymi, które uzasadniałyby ich uchylenie i oceny tej nie zdołały podważyć zarzuty skargi.

Materialnoprawną podstawą orzekania organów w tej sprawie były przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, która w art. 136 stanowi, że nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości (ust. 1). Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (ust. 3).

Zgodnie natomiast z art. 229 u.g.n. roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r. - przyp. Sądu) nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej

Z przytoczonych wyżej regulacji wynika więc, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, umocowane w art. 136 u.g.n., możliwe jest w sytuacji, gdy nie zachodzi negatywna przesłanka zwrotu, wynikająca z art. 229 tej ustawy. Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje zatem, gdy łącznie zachodzą trzy warunki:

wywłaszczona nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego,

sprzedaż nieruchomości lub ustanowienie użytkowania wieczystego nastąpiło przed 1 stycznia 1998 r.,

prawo własności bądź prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane do księgi wieczystej.

Posłużenie się przez ustawodawcę w art. 229 u.g.n. sformułowaniem "roszczenie nie przysługuje" powoduje niemożliwość załatwienia sprawy zgodnie z wnioskiem strony, domagającej się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Sam fakt, że nieruchomość wywłaszczona została zbyta osobie trzeciej bądź na rzecz tej osoby ustanowiono prawo użytkowania wieczystego, a zarówno zbycie (ustanowienie), jak i ujawnienie prawa w księdze wieczystej nastąpiło przed dniem wejścia w życie u.g.n., czyli najpóźniej do dnia 31 grudnia 1997 r., wyłącza możliwość skutecznego zgłoszenia roszczenia o jej zwrot. Z chwilą realizacji przesłanek z art. 229 u.g.n. nieruchomość wchodzi bowiem do obrotu cywilnoprawnego i co do zasady jej zwrot nie będzie możliwy, niezależnie od wystąpienia przesłanek zbędności (zob. wyrok NSA z 11 września 2020 r., sygn. akt I OSK 210/20, dostępny jw.). Oznacza to, że do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy wystarcza ustalenie, że w danym wypadku zaistniały przesłanki negatywne zwrotu nieruchomości, o których mowa w art. 229 u.g.n. Jednakże cały czas jest to orzeczenie o charakterze merytorycznym tj. oddalającym wniosek o zwrot, nie zaś formalnym, jakim jest umorzenie postępowania. Innymi słowy zastosowanie art. 229 u.g.n. powoduje skutek w postaci odmowy zwrotu, nie zaś umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego (zob. wyroki NSA z dnia 19 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2789/15; z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt I OSK 2458/19, dostępne w CBOSA).

Należy zauważyć, że przepis art. 229 u.g.n. został zamieszczony w Dziale VII u.g.n. zatytułowanym "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe", jest więc przepisem o charakterze intertemporalnym. Istota tego rodzaju regulacji polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzenia w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa. Z samej istoty tego typu regulacji wynika, że punktem odniesienia jest dotychczasowy stan prawny oraz ukształtowane na jego podstawie stosunki prawne trwające w momencie wejścia w życie nowych przepisów.

Co przy tym istotne, przepis ten ma na celu ochronę praw podmiotów, które w dobrej wierze uzyskały prawo użytkowania wieczystego lub prawo własności nieruchomości. W takich przypadkach nie dochodzi do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, w celu ochrony praw osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi (zob. wyrok WSA w Krakowie z 31 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 11/21, dostępny w CBOSA).

Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że jasny i jednoznaczny w swej treści przepis art. 229 u.g.n. wyklucza zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], bowiem przed 1 stycznia 1998 r., tj. przed dniem wejścia w życie u.g.n., ustanowiono na tej nieruchomości użytkowanie wieczyste i fakt ten - wbrew twierdzeniom skarżących - został ujawniony w księdze wieczystej.

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że zgodnie z ustawą z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2023 r., poz. 1984), dalej jako "u.k.w.h.", od 2003 r. księgi wieczyste są zakładane i prowadzone w systemie teleinformatycznym (art. 251). Wdrożenie w życie tej regulacji wymagało natomiast przeniesienia treści - migracji, dotychczasowej księgi wieczystej do struktury księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym. Czynności migracyjne zostały przeprowadzone przez ośrodki migracyjne ksiąg wieczystych przy użyciu systemu informatycznego w oparciu o ustawę z dnia 14 lutego 2003 r. o przenoszeniu treści księgi wieczystej do struktury księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym, zwaną ustawą migracyjną oraz w oparciu o rozporządzenia wykonawcze do tej ustawy, a w szczególności o: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobu przenoszenia treści dotychczasowej księgi wieczystej do struktury księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 15 lutego 2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym. Migracji podlegają wszystkie księgi wieczyste założone lub urządzone od 1 stycznia 1947 r., jak również treść ksiąg hipotecznych (gruntowych, wieczystych) założonych przed dniem 1 stycznia 1947 r. zwanych księgami dawnymi. Co istotne, w trakcie przenoszenia treści księgi wieczystej do systemu informatycznego migracji podlegają wszystkie niewykreślone wpisy, wzmianki lub adnotacje, z wyłączeniem: podpisów, wpisów wykreśleń, zmian wpisów wykreślonych oraz wpisów dotyczących wydzielenia części nieruchomości gruntowych. Przenoszenie treści księgi wieczystej do struktury księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym dokonuje się w sposób, który uniemożliwia zmianę treści lub zakresu ujawnionych w księdze wieczystej praw i roszczeń. Zasada ta dotyczy również sprostowania dostrzeżonych usterek wpisów, takich jak niezgodność stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Wraz z wprowadzeniem księgi wieczystej w formie elektronicznej, zachowano dotychczasowy podział księgi wieczystej na cztery działy, natomiast przekształceniu uległa struktura każdego z nich. W miejsce łamów zostały wprowadzone rubryki i pola, które mogą z kolei być podzielone odpowiednio na podrubryki i podpola. Taki podział wewnętrzny poszczególnych działów księgi wieczystej spowodował konieczność dostosowania sposobu przenoszenia do księgi wieczystej informacji zawartych w księdze dawnej. Nie zawsze informacje ujęte w dotychczasowej księdze wieczystej można było przenieść wprost do księgi wieczystej prowadzonej w systemie elektronicznym. Z uwagi na powyższe, każdy dział księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym został "wyposażony" w rubrykę "Komentarz". Poszczególne działy księgi wieczystej, których treść została przeniesiona do struktury księgi wieczystej prowadzonej w systemie informatycznym zawierają rubrykę "Komentarz" oznaczoną stosownym numerem, składającą się z jednego pola: "Komentarz do migracji". W dziale 1-0 jest to pole 1.9.0.1, które zawiera pole A: wpisy lub części wpisów ujawnionych w księdze wieczystej w toku migracji, które zawierają treści nieobjęte strukturą księgi wieczystej, a także projekty wpisów przeniesionych z dotychczasowej księgi wieczystej. Dział II księgi wieczystej (Własność) zawiera rubrykę 2.8 "Komentarz" składającą się z jednego pola 2.8.0.1 "Komentarz do migracji" zawierającego w podpolu A: wpisy lub części wpisów, ujawnione w księdze wieczystej w toku migracji, które zawierają treść nieobjętą strukturą księgi wieczystej, a także projekty wpisów przeniesione z dotychczasowej księgi wieczystej.

Z powyższego wynika więc, że "Komentarz do migracji" zawarty w odpowiedniej rubryce księgi wieczystej niejako "ujawnia" to, co widniało w księdze wieczystej prowadzonej w dotychczasowej, nieelektronicznej wersji przed migracją, a czego nie przewiduje aktualna forma prowadzenia ksiąg wieczystych, elektroniczna. Zatem ów "Komentarz" nie jest niewiążącą adnotacją, lecz stanowi ujawnienie treści księgi wieczystej, które ze względu na obecny sposób prowadzenia ksiąg wieczystych, nie mogą widnieć w przewidzianych rubrykach i polach. Treści te natomiast mając moc prawną, gdyż są odzwierciedleniem dotychczasowej księgi wieczystej.

Jak zaś wynika z danych opisujących parcelę lub grunt w księdze wieczystej (rubryka 1.9) nr [...], prowadzonej w formie elektronicznej dla działki nr [...], w dniu 22 czerwca 1992 r. została wydana przez Wojewodę Gdańskiego decyzja nr G.VII.7222/144/92 (Pole 1.9.0.1 - Komentarz do migracji). Podstawą tego wpisu był natomiast wniosek z dnia 25 lutego 1993 r. i został on zakończony wpisem z dnia 30 czerwca 1993 r. ("Zestawienie rubryk - danych o wnioskach i chwili wpisów", dotyczących działu I-O). Natomiast w Rubryce 2.8.0.1 - Komentarz do migracji dla działu II księgi wskazano, że "na podstawie wniosku z dnia 25 lutego 1993 r. oraz prawomocnej decyzji Wojewody Gdańskiego z dnia 22 czerwca 1992 r. nr G.VI 1.7222/144/92 wpisano dnia 30 czerwca 1993 r.". Z kolei w Rubryce 2.4 - Użytkownik wieczysty, podrubryka 2.4.5 wpisano P. Spółka Akcyjna.

Dane te uzyskały organy administracji z wydruku odpisu zupełnego księgi wieczystej prowadzonej dla działki nr [...], dostępnej w formie elektronicznej prowadzonej w systemie informatycznym Ministerstwa Sprawiedliwości. Jest to strona rządowa, która zawiera oficjalne dane z Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych, które mogą stanowić podstawę ustaleń organów oraz sądów. Wobec tego niezasadne są zarzuty skargi wskazujące na brak możliwości dokonania w niniejszej sprawie ustaleń w zakresie oddania gruntu w użytkowanie wieczyste na podstawie wydruku elektronicznej księgi wieczystej z Systemu Elektronicznych Ksiąg Wieczystych Ministerstwa, czyli systemu teleinformatycznego obsługującego księgi wieczyste.

Sąd również dokonał analizy zapisów elektronicznej księgi wieczystej prowadzonej dla spornej działki i analiza ta potwierdziła ustalenia organów, że w dniu 25 lutego 1993 r. złożony został wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego, ustalonego na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody Gdańskiego z 22 czerwca 1992 r., na rzecz C., czyli poprzednika prawnego P. Spółki Akcyjnej. Wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił zaś w dniu 30 czerwca 1993 r.

Z tego wynika jednoznacznie, że przed dniem 1 stycznia 1998 r., tj. przed dniem wejścia w życie u.g.n., zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego i prawo to zostało przed tą datą również ujawnione w księdze wieczystej. Ta okoliczność natomiast niewątpliwie stanowi przesłankę negatywną do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która została obciążona ww. prawem, wynikającą wprost z art. 229 u.g.n.

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd stwierdził, że kontrolowane postępowanie zostało przeprowadzone bez naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Orzekające organy były bowiem uprawnione do dokonania ustaleń w zakresie praw ujawnionych w księdze wieczystej w oparciu o dane ujawnione w wydruku elektronicznej księgi wieczystej z Systemu Elektronicznych Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości i w ocenie Sądu ustalenia te są prawidłowe. W szczególności zasadnie uwzględniono dane zawarte w odpowiednich polach zatytułowanych "Komentarz do migracji", gdyż pola te zawierały nie zwykłe adnotacje, lecz ujawniały wpisy zawarte w dotychczasowej, papierowej księdze wieczystej, a które - ze względu na aktualną budowę księgi elektronicznej -nie mogły być wpisane w inne rubryki, podrubryki i pola. Także ocena dowodowa tych danych nie budzi wątpliwości Sądu i nie przekraczała granic przyznanej organom swobody. W konsekwencji zaś tych działań organy prawidłowo stwierdziły zaistnienie przesłanki negatywnej do zwrotu przedmiotowej nieruchomości, tj. powstanie i ujawnienie w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. prawa użytkowania wieczystego na wywłaszczonej nieruchomości, dokonując przy tym prawidłowej wykładni art. 229 u.g.n. To oznacza, że w sprawie niniejszej wystąpiły przesłanki uzasadniające wydanie decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Jednocześnie należy mieć na uwadze, że skoro w dacie orzekania przez organy sporna działka nadal znajdowała się w użytkowaniu wieczystym, także z tego powodu organy nie były obowiązane badać, czy działka ta stała się zbędna na cel wskazany w wywłaszczeniu czy też nie. Jak słusznie bowiem zwracał uwagę organ I instancji, w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie podkreślano, że zwrot nieruchomości w oparciu o art. 136 ust. 3 u.g.n. możliwy jest jedynie wówczas, gdy obok przesłanki zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu także stan prawny nieruchomości, aktualny w chwili orzekania, nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Zgodnie przyjmuje się przy tym, że nie jest zatem dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają nieruchomością. Oznacza to, że fakt zadysponowania przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wywłaszczoną nieruchomością przez jej zbycie umową cywilnoprawną na rzecz osób trzecich lub ustanowienie prawa użytkowania wieczystego powoduje, że roszczenie o zwrot przysługujące byłemu właścicielowi z art. 136 ust. 3 u.g.n. staje się bezskuteczne i wnioskowana do zwrotu nieruchomość nie może zostać zwrócona (wyrok NSA z dnia 14 września 2011 r. I OSK 1548/10 Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, Wyrok WSA w Poznaniu IV SA/Po 16 grudnia 2009 r. i podane tam orzecznictwo, uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1993 r. III AZP 13/93, OSA 1994/10/7, z dnia 22 grudnia 1993 r. III AZP 24/93, LEX nr 10916). W tej sytuacji bez znaczenia pozostaje okoliczność, czy nieruchomość jest wykorzystana zgodnie z celem, na jaki została wywłaszczona, czy też wykorzystano ją na inny cel, bądź w ogóle nie wykorzystano (wyrok NSA z dnia 15 maja 2009 r. I OSK 722/08 CBOSA).

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako niezasadną.

Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a., gdyż wniosek w tej sprawie złożył organ i strona skarżąca.