Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 277/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2025-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 19
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu 7 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. sp. z o.o. z siedzibą we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 6 sierpnia 2024 r. sygn. akt I SA/Wr 920/22 oddalające wniosek o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi I. sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 27 września 2022 r., nr 0201-IOV-12.4103.59.2021 w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące luty, marzec i kwiecień 2016 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

1.1. Postanowieniem z 6 sierpnia 2024 r. sygn. akt I SA/Wr 920/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek I. sp. z o.o. z siedzibą we W. (dalej jako: Strona lub Skarżąca) o wyłączenie sędziego WSA Dagmary Stankiewicz-Rajchman w sprawie ze skargi Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z 27 września 2022 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące luty, marzec i kwiecień 2016 r.

1.2. Zgodnie z rekapitulacją WSA, w uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że wobec sędziego WSA Dagmary Stankiewicz - Rajchman zachodzi "uzasadniona wątpliwość" co do jej bezstronności z uwagi na fakt, że orzekała już w sprawach z udziałem strony. Taka sytuacja - zdaniem Skarżącej - powoduje, że sędzia czuje się związany swoimi wcześniejszymi podglądami i "ma już wyrobione stanowisko w kwestiach spornych, które to ponownie mają być przedmiotem rozstrzygnięcia". Skarżąca uważa, że ustalenia faktyczne i prawne poczynione w poprzednich sprawach mają istotny wpływ na orzeczenie, które ma zapaść w niniejszej sprawie. Co więcej - zdaniem strony - "istnieją okoliczności wskazujące, że sędzia wyrażała stanowisko wspierające wyłącznie stanowisko organów skarbowych", a taka postawa może wpływać na brak obiektywizmu.

Ponadto w uzasadnieniu wniosku skarżący podnosi, że w sprawach z jego udziałem, w których SWSA Dagmara Stankiewicz - Rajchman orzekała, "ustalenia oparte na identycznych zdarzeniach, wykazują brak konsekwencji i logiki w zakresie ich oceny i subsumpcji". To z kolei wyłącza – według skarżącego – możliwość zachowania obiektywizmu przez sędziego. Strona zarzuca, że sędzia nie rozpoznaje istoty i podstawy zarzutu, nie odnosi się do całości zarzutów, odmiennie przyjmuje skutki prawne tej samej czynności. Przy tym strona twierdzi, że nie ma zamiaru "kontestować sentencji orzeczeń". Zdaniem strony metodyka oceny określonych zdarzeń przez sędziego miała charakter nieobiektywny. W dalszej części uzasadnienia wniosku strona wymienia postępowania (sygnatury spraw), w których orzekała SWSA Dagmara Stankiewicz - Rajchman. W konkluzji strona zarzuca brak możliwości zachowania obiektywizmu przez sędziego w niniejszej sprawie, z uwagi na "wykluczającą się sprzeczność ustaleń" dokonaną w innych sprawach.

Skarżąca formułuje również zarzuty odnoszące się do sposobu procedowania sądu w niniejszej sprawie. Skarżąca wskazuje na zaniechanie w poinformowaniu strony o jej prawie wynikającym z art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. z 2022 r. poz. 2492; dalej p.u.s.a.) pomimo zmiany składu sędziowskiego.

W uzasadnieniu wniosku strona podnosi także, że "sędzia jest wyłączony z mocy prawa od udziału w sprawie, gdy wcześniej wydał orzeczenie w sprawie tożsamej ze sprawą, która jest rozpoznawana. Tożsamość spraw oznacza, że dotyczą one tych samych praw i obowiązków tych samych stron, wynikających z tych samych norm prawnych".

Na poparcie swojego wniosku o wyłączenie sędziego WSA Dagmary Stankiewicz - Rajchman strona podnosi ponadto szereg uwag dotyczących systemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej takich jak obowiązek przestrzegania Konstytucji RP, ustaw i porządku międzynarodowego (w tym prawa unijnego). Strona wyraża też swoje obawy dotyczące destabilizacji systemu prawnego i związanego z tym zagrożenia praworządności w Polsce.

Skarżąca podnosi również, że procedury powoływania sędziów do składu orzekającego nie są wystarczająco przejrzyste. W takim zaś stanie prawnym podejmowanie się orzekania przez sędziego WSA Dagmarę Stankiewicz - Rajchman "rodzi wątpliwości, co do możliwości zachowania niezależności bezstronności sędziego" – argumentuje strona.

Dodatkowo – jak sam skarżący wskazuje "na marginesie" – skarżący zarzuca brak rzetelności przy przeprowadzeniu postępowania konkursowego, w wyniku którego na urząd sędziego została powołana SWSA Dagmara Stankiewicz - Rajchman.

1.3. Wskazanym na wstępie postanowieniem oddalono złożony wniosek o wyłączenie sędziego.

W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że Sąd nie dopatrzył się zaistnienia przesłanek wyłączenia sędziego wymienionych w art. 18 i 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.).

Odniesiono się do szeregu poszczególnych twierdzeń wniosku, konstatując, że fakt uprzedniego orzekania przez Sędziego w sprawach podobnych czy tego samego podmiotu nie może samoistnie świadczyć o zaistnieniu podstaw wyłączenia. Podobnie oceniono kwestię prawidłowości orzeczeń wydanych przez Sędziego w sprawach, która to kwestia podlegać może ocenie wyłącznie w toku postępowania na skutek skargi kasacyjnej.

Zaznaczono przy tym, że przesłanki o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm., dalej jako: p.u.s.a.) nie mogą być przedmiotem w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem z art. 19 p.p.s.a. zgodnie z uchwałą NSA z 3 kwietnia 2023 r. sygn. I FPS 3/22.

1.4. Od powyższego postanowienia zażalenie wywiodła spółka, zarzucając orzeczeniu naruszenie:

1) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 166 p.p.s.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia postanowienia, które poprzez poprzestanie na cytowaniu przepisów bądź orzecznictwa pomija istotę sprawy, nie odnosząc się do całości aspektów mających wpływ na wynik sprawy lub przemilczając czy bagatelizując okoliczności i aspekty stanu faktycznego lub prawnego, które prowadziłyby do odmiennych wniosków. Ponieważ polemika z literalnym brzmieniem przepisów czy stanowiskami doktryny byłaby bezcelowa, skarżący w dalszej części pisma podejmie próbę szerszej prezentacji stanowiska, dokonując bardziej dogłębnej i komplementarnej analizy kwestii z którymi się nie zgadza. Dalej wskazano obszernie cytaty wyznaczają obszar polemiki, gdzie skarżący widzi inne przesłanki i skutki niż przytoczone lakonicznie w uzasadnieniu;

2) art. 19 p.p.s.a. w związku z art. 20 § 1 p.p.s.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że Spółka nie uprawdopodobniła, że istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności (obiektywizmu) sędziego WSA we Wrocławiu od orzekania w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy bezspornym jest, że wskazany powyżej sędzia winien zwrócić uwagę, że orzeka w każdej sprawie z udziałem strony, że miał uprzedni związek z rozpoznawaną sprawą (aktami sprawy - dokumenty przenikają się z uwagi na wzajemne dostarczanie sobie dowodów przez oba organy skarbowe), gdzie w szczególności dokonał dwukrotnie wykluczającej się wzajemnie prawnej oceny mocy i znaczenia tej samej czynności i tego samego stanu prawnego i faktycznego, które to zdarzenie i jego ocena ma samodzielny wpływ na cały wynik sprawy (równoległe prowadzenie czynności przez oba organy podatkowe, bez zapewnienia stronie czynnego udziału w sprawie, bez organu uprawnionego do jej reprezentacji oraz skutki wydanych w tych warunkach orzeczeń i czynności); dalej z nagminnym brakiem oceny całości zgromadzonego w sprawie przez organ podatkowy materiału dowodowego (a także istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii) poprzez pomijanie oceny i odniesienia się do całości zarzutów strony na skutek przyjęcia okoliczności powodujących brak konieczności dalszej oceny całości materiału dowodowego oraz brak konieczności odniesienia się do dalszych zarzutów z uwagi na uznanie skutku niweczącego wydanie orzeczenia o odmiennej treści, gdzie fundamentalnym dla strony było uzyskanie jednolitego stanowiska dla oceny zdarzeń mających wpływ na treść mającego zapaść w niniejszym postępowaniu głównym orzeczenia, gdzie drugorzędnym dla strony jest wynik końcowy całego postępowania. W obu przypadkach sędzia przyjął profiskalne stanowisko, unikając konieczności oceny zachowania organu, w tym oceny bezprawności jego działania lub zaniechania. Sędzia dokonał nielogicznej, niespójnej, sprzecznej z metodyką oceny dowodu, wykluczającej się wzajemnie oceny tego samego zdarzenia, co wyklucza możliwość przyjęcia bezstronności i obiektywizmu orzekania w niniejszym postępowaniu;

3) art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez orzekanie w warunkach składu sędziowskiego, który nie spełniał warunku niezależności i bezstronności, będącej konsekwencją zmian wynikających z ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, pomijanie że w orzecznictwie sądów międzynarodowych i krajowych status sędziów powoływanych na wniosek KRS jest jednoznaczny i prowadzi do wprowadzenia do obrotu prawnego orzeczeń mogących zostać ostatecznie uznane za nieważne lub nieistniejące, co nie tylko stanowi aprobatę dla bezprawności działania w warunkach umyślnych, to jednocześnie stwarza realne zagrożenia powstania uszczerbku w majątku Skarbu Państwa, gdzie każdy Sędzia winien powstrzymać się od orzekania w składzie ukształtowanym wymienioną ustawą nowelizującą, a więc w składzie niezgodnym z Konstytucją RP lub wyłączyć się ze sprawy samodzielnie (zob. np.: wyrok Wielkiej Izby TSUE z dnia 19 listopada 2019 r. w sprawach połączonych C-585/18, C-624/18 i C-625/18; wyroki ETPCz z dnia: 22 lipca 2021 r., skarga nr 43447/19, Reczkowicz przeciwko Polsce; 8 listopada 2021 r, skargi nr 49868/19 i 57511/19 Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce; 3 lutego 2022 r, skarga nr 1469/20, Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt III Po 7/18).

Dalej poprzez pomijanie wypracowanych modelowych konstrukcji tzw. "testów niezawisłości i bezstronności" (zob. zwłaszcza: wyrok Wielkiej Izby ETPCz z dnia 1 grudnia 2020 r, nr sprawy 26374/18; wyrok TSUE z dnia 6 października 2021 r. w sprawie C - 487/19; uchwała Sądu Najwyższego w składzie połączonych izb; Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 n, sygn. akt BSA 1-4110-1/20; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. akt I KZP 2/22; uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r., sygn. akt I EPS 3/22; zob. również pkt 75 i pkt 98 wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 22 lutego 2022 r. w sprawach połączonych C - 562/21 PPU i C - 563/21 PPU), pomijaniu że definicja bezstronności jest tożsama dla obu instytucji, mając na celu badanie elementu definiującego funkcję sędziego, wobec braku podstaw dla zawężenia obszaru badania okoliczności w oparciu o inne przepisy niż art. 19 p.p.s.a., w szczególności oparte na treści art. 5a p.u.s.a., podczas gdy Skarżąca nie składała wniosku o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących powołania sędziego oraz jego zachowania po powołaniu;

4) art. 19 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie art. 5a p.u.s.a. polegające na wadliwym przyjęciu, że zgłoszona przez skarżącą okoliczność stanowiąca podstawę wyłączenia nie jest istotna dla przedmiotu postępowania, gdyż zdaniem Sądu badanie okoliczności poprzedzających powołanie sędziego jest możliwe wyłącznie w oparciu o treść art. 5a p.u.s.a. i wymaga badania prawidłowości procedury powołania sędziego Dagmary Stankiewicz-Rajchman i jej zachowania po powołaniu w kontekście jej wadliwości, podczas gdy okoliczności powołane we wniosku nie wchodzą w obszary wskazane w przywołanym w orzeczeniu przepisie. Analiza wskazywała na nierzetelną ocenę kwalifikacji w procesie poprzedzającym powołanie sędziego, w którym pierwsza ocena sędziego nie spowodowała jego powołania, dotyczyła stanowiska AWSA. Postępowanie konkursowe w istocie nie wypełniało kryteriów pozwalających na uznanie go za spełniające standardy przewidziane dla wyłonienia kandydatów o najwyższych kwalifikacjach dających rękojmię wykonywania funkcji w oparciu o najwyższe kwalifikacje i umiejętności, a udział w ocenie kwalifikacji mającej na celu wykreowanie warunków umożliwiających wyłonienie określonych kandydatów, którzy będą umożliwiali realizację celów podporządkowanych władzy ustawodawczej i politycznej, godzi nie tylko w bezstronność, lecz również w instytucje niezawisłości i niezależności sędziego, implikując brakiem możliwości uznania, że sędzia będzie obiektywny i bezstronny obecnie. Bezrefleksyjna akceptacja tego typu stanu, bierność i kreowanie stanu legalności orzeczniczej nie gwarantuje, że w razie zaistnienia nowych warunków dających możliwość uzyskania korzyści i realizacji interesu prywatnego, kryterium bezstronności zostanie zachowane;

5) art. 19 p.p.s.a. w zakresie, w jakim Sąd ograniczył przesłankę wyłączenia sędziego jedynie do stosunku osobistego, pomijając inne okoliczności, które mogą mieć wpływ na ocenę bezstronności sędziego, co stoi w sprzeczności z treścią art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Albowiem gwarancje bezstronności sędziowskiej nie mogą być ograniczone jedynie do stworzenia możliwości wyłączenia sędziego ze względu na istnienie bezpośrednich relacji o charakterze osobistym, ale muszą być pojmowane szerzej - jako umożliwiające wyłączenie w wypadku okoliczności (zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych), które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach, gdzie koincydencja szeregu zdarzeń daje obiektywne przesłanki przemawiające za uznaniem wniosku o wyłączenie za zasadny;

6) art. 20 § 1 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie polegające na wadliwym przyjęciu, że Skarżący nie uzasadnił odpowiednio swojego wniosku o wyłączenie ze składu orzekającego sędziego i nie uprawdopodobnił okoliczności, które przemawiają za słusznością jego stanowiska, w sytuacji gdy Sąd ograniczył zakres oceny do zacytowania stanowiska strony, pomijając konieczność rozważenia okoliczności wskazanych przez skarżącego lub poszerzenia argumentacji w odniesieniu do oświadczenia sędziego na etapie przed wydaniem orzeczenia;

7) art. 22 § 2 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię, a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że najbardziej istotne w sprawie jest wyłącznie złożone przez sędziego oświadczenie, z pominięciem dokonania właściwej i pełnej oceny powołanych przez skarżącego okoliczności, z jednoczesnym przeniesieniem rozważań na elementy niemające zastosowania w analizowanym stanie faktycznym lub irrelewantne z punktu widzenia przedmiotu postępowania i niepodnoszone przez skarżącego;

8) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego w niniejszej sprawie, co skutkowało przyjęciem, że:

- Skarżący wchodzi w obszar dotyczący odrębnej procedury mającej na celu zbadanie prawidłowości procedury powołania sędziego, podczas gdy taki wniosek nie był składany; gdzie wprost skarżący wskazał na brak celowości składania tego wniosku z uwagi na jego niezgodność z dyrektywami państwa prawa, które zostaną obszernie omówione w treści uzasadnienia.

- Skarżąca oparła swój wniosek o subiektywne okoliczności, podczas gdy przytoczone przez nią przesłanki mają charakter obiektywny i dotyczą całego wymiaru sprawiedliwości oraz oceny braku bezstronności sędziego orzekającego w niniejszej sprawie głównej.

- Ma na celu kontestowanie niekorzystnych orzeczeń, które zapadły z udziałem strony oraz sędziego Dagmary Stankiewicz-Rajchman;

9) naruszenie art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i niewyłączenie ze składu orzekającego sędziego, podczas gdy wydanie wyroku w niniejszej sprawie z jego udziałem doprowadzi do nieważności postępowania ze względu na to, że skład orzekający jest sprzeczny z przepisami prawa, procedura wyboru składu jest sprzeczna z obowiązującymi przepisami;

10) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak kompleksowego, a jedynie wybiórcze odniesienie się w uzasadnieniu do stanowiska wyrażonego we wniosku, brak oceny zdarzeń, które miały miejsce podczas czynności z udziałem sędziego i strony, a także nie przedstawienie w uzasadnieniu oceny w odniesieniu do okoliczności powołanych przez skarżącego;

11) § 23 ust. 1, § 28 ust. 1, § 29 ust. 2 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1177) w związku z art. 23 § 2 pkt 5 p.u.s.a oraz art. 17 § 1 p.p.s.a. poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia przez skład orzekający sprzeczny z ww. przepisami prawa, a mianowicie przez skład orzekający wyłoniony spośród 9 sędziów orzekających w Wydziale, i pominięcie, że jeden z sędziów z puli podlegał ówcześnie wyłączeniu z orzekania w sprawach z udziałem strony, a przesłanka stanowiąca podstawy jego wyłączenia nie wygasła i nie straciła na znaczeniu, jak tego wymaga przepis § 23 ust. 1 i § 29 ust. 2 Regulaminu, a w konsekwencji wydanie zaskarżonego postanowienia w warunkach nieważności postępowania w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

W konsekwencji podniesionych zarzutów Spółka wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu.

2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie podlegało oddaleniu jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.

2.1. Na wstępie wskazać trzeba, że wywód zażalenie, pomimo obszerności jest dalece nieuporządkowany i chaotyczny, a w wielu miejscach popada w daleko idące sprzeczności, dewaluując twierdzenia WSA i orzecznictwo gołosłownym negowaniem adekwatności do własnego treści wniosku o wyłączenie sędziego.

Pomimo wielokrotnego zaznaczania, że wbrew ocenie WSA wniosek nie jest oparty o sam fakt i jakość orzekania Sędzi w sprawach Spółki, w istocie do tego wniosek się sprowadza. Mimo powtarzanych zapewnień o wyjaśnieniu rzeczywistych podstaw wniosku, które nie dotyczą treści rozstrzygnięć sędziego w innych sprawach, takie inne okoliczności w treści uzasadnienia nie padają – poza ogólnie rzecz biorąc zarzucaną niekompetencją Sędziego i wadliwością funkcjonowania obecnej KRS.

Przedstawiana polemika zażalenia z poszczególnymi zdaniami - skądinąd dość obszernego - postanowienia o oddaleniu wniosku ma zasadniczo charakter pusty treściowo i nie wnosi niczego do sprawy.

2.2. W pierwszej kolejności Strona zdaje się upatrywać podstawy wyłączenia sędzi WSA Dagmary Stankiewicz-Rajchman w fakcie uczestniczenia przez nią w rozpoznawaniu sprawy I SAB/Wr 749/22, w której nawet nie była sprawozdawczynią. W sprawie tej orzeczono o bezczynności organu podatkowego które nie miało znamion rażącej sprzeczności z prawem. Strona próbowała zaskarżyć ten wyrok, składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu, który to wniosek został uwzględniony. Natomiast strona nie uzyskała rzekomo informacji o powołaniu radcy prawnego, a "w wyniku działania Sądu strona została pozbawiona prawa do Sądu z uwagi na fakt, że pełnomocnik podjął kontakt zbyt późno, przyjął błędnie termin do wniesienia skargi kasacyjnej, wywołując jednocześnie powstanie szeregu zbędnych czynności, które wykonała strona oraz Sąd."

Poza samym faktem uczestniczenia przez wskazaną Sędzię w wydaniu orzeczenia (przy tym nie w charakterze sprawozdawcy), którego nie aprobuje Strona, nie powołano w tej części uzasadnienia żadnych okoliczności związanych z Sędzią, której dotyczy wniosek, a wskazuje raczej na nieprawidłowości po stronie pełnomocnika działającego z urzędu. To ten pełnomocnik bowiem winien być świadomy biegnących w sprawie terminów procesowych i działać bez zbędnej zwłoki. Względnie Stronie przysługiwałby wniosek o przywrócenie terminu.

Dalej już podnoszone są twierdzenia, że w żadnym postępowaniu z udziałem SWSA D. Stankiewicz-Rajchman Skarżący nie uzyskał stanowiska jakiego się domagał. Wskazano na dwie sprawy, w których zarzuca się wadliwość treści rozstrzygnięć WSA, a w których zajęto rzekomo sprzeczne stanowiska.

Argumentacja ta, wbrew wielokrotnemu zaprzeczaniu temu przez autora zażalenia, stanowi polemikę z treścią rozstrzygnięć merytorycznych Sądu, a wywodzona jest z ich treści podstawa do zakwestionowania błędnie rozumianej bezstronności. Orzeczenia te, jeżeli strona się z nimi nie zgadza, podlegają rozpoznaniu w toku zaskarżenia do NSA i nie mogą stanowić samoczynnej podstawy do wyłączenia sędziego. Część ze spraw Spółki właśnie została zaskarżona do NSA i każdorazowo oddalano skargę kasacyjną.

Autor zażalenia w istocie czyni szereg przesunięć semantycznych pojęć którymi się posługuje, zaprzeczając ich faktycznemu znaczeniu pod tezę zażalenia. Okoliczność nawet faktycznego wydania przez sędziego sprzecznych czy błędnych rozstrzygnięć nie staje się czymś innym, niż merytoryczną polemiką z rozstrzygnięciem tylko dlatego, że autor środka zaskarżenia nazywa to inaczej.

Z tego względu argumentacja opierająca się o rozstrzygnięcia zapadłe przez sąd w składzie w którym zasiadała wskazana Sędzia, czy też jej orzeczenia jako przewodniczącej nie mogą stanowić same w sobie o konieczności jej wyłączenia.

2.3. Przeświadczenie strony o niekompetencji sędziego, skądinąd błędne w świetle orzeczeń NSA oceniających jego orzeczenia, nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego, a tym bardziej nie świadczy o jego bezstronności.

Wyłączeniu na podstawie art. 19 p.p.s.a. podlegać może sędzia, który z określonej przyczyny mógłby być zainteresowany wynikiem sprawy lub uprzedzony do strony. Bezstronność sędziego polega na tym, że traktuje on uczestników postępowania równorzędnie, a wiec "kieruje się obiektywizmem, nie stwarzając korzystniejszej sytuacji dla żadnej ze stron czy uczestników postępowania, zarówno w trakcie toczącej się przed sądem sprawy, jak i orzekania" (por. wyrok TK z 27.1.1999 r., sygn. K 1/98, tak J. Drachal, A. Wiktorowska i R. Stankiewicz [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hauser).

Z samego faktu podejmowania nawet błędnych rozstrzygnięć, pomijając fakt kolegialność składów sędziowskich, nie można wywodzić faworyzowania jednej lub drugiej strony sporu.

Spółka nie powołała żadnych okoliczności mogących mieć wpływ na bezstronność wskazanej Sędzi, tak w konkretnej sprawie jak i w ogóle, zamiast tego kwestionując jej ogólne kompetencje merytoryczne. Dzieje się tak, pomimo uporczywego zaprzeczania treści zaskarżonego postanowienia, interpretując rzekomą nieprawidłowość rozstrzygnięć jako przejaw faworyzacji organu podatkowego. Taka sytuacja zdaniem tutejszego Sądu nie zaistniała w sprawie.

2.4. Zarzut oparty na rzekomym nieprawdziwym wylosowania sędziego do składu poparty przeświadczeniu strony co do nielosowego przydziału spraw w WSA we Wrocławiu jest gołosłowny i jako taki nie podlega głębszej analizie. Tymczasem autor zażalenia zdaje się być nieświadomy faktu, że przydział "zwykłych" spraw nie jest dokonywany losowaniem - vide art. 23 § 1 Regulaminu wewnętrznego urzędowania WSA - a losowaniu poddane są tylko sprawy wymienione w art. 28 tego aktu. Podobnie ma się rzecz ze zmianami składu orzekającego.

Zaznaczyć warto tylko na marginesie, że w Wydziale I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu orzeka obecnie tylko dziewiątka sędziów, co w związku z kolegialnością składów czyni prawdopodobnym spotykanie się strony z tymi samymi sędziami, zwłaszcza, gdy spraw spółki jest więcej.

2.5. Co do zarzutu błędnego wylosowania składu orzekającego do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego i tym samym nieważności orzeczenia wskazać należy, że tylko udział w wydaniu orzeczenia osoby podlegające wyłączeniu z mocy prawa mógłby prowadzić do tego wniosku. Fakt, że być może błędnie nie wyłączono wskazanej Asesor WSA od udziału w losowaniu nie wpływa na ważność wydanego orzeczenia w składzie, w którym nie zasiadała a więc zgodnym z przepisami prawa. Naruszenie to nie, jeśli faktycznie prawdziwe, pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Zupełnie niezrozumiałe jest przy tym prowadzenie wyliczeń na podstawie kolejności zamieszczenia wyników losowania w kolejności alfabetycznej, gdyż kolejność wylosowania poszczególnych osób nie jest ustalona w protokole. Autor wyliczeń czyni błędne założenia po czym prezentuje wyniki wyliczeń prawdopodobieństwa, które odbiegają od rzeczywistości.

Zarządzenia przewodniczącego wydziału w zakresie wyznaczenia składu jak i jego zmiany nie podlegają ustawowemu obowiązkowi uzasadnienia, zaś naruszenie tych przepisów poprzez zmianę składu z przyczyny innej niż losowa (np. pomyłki sekretariatu) nie przesądza o nieważności postępowania. Nie każda zmiana składu orzekającego dokonana z naruszeniem tych przepisów (a w szczególności zmiana jednego z członków tego składu bez wskazania w zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału przyczyn tej zmiany) prowadzi do tego, że zmieniony w ten sposób skład orzekający jest sprzeczny z przepisami prawa w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 13 marca 2019 r., sygn. I FSK 2301/18; wyrok NSA z 16 września 2008 r., sygn. akt II OZ 917/08).

Zgodnie z utrwaloną i niebudzącą wątpliwości wykładnią art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. o nieważności postępowania z powodu sprzeczności składu orzekającego z przepisami prawa można by mówić wówczas, gdyby w składzie brała udział niewłaściwa liczba sędziów albo gdyby członek składu orzekającego nie miał uprawnień do orzekania. Sprzeczność składu orzekającego z przepisami prawa zachodzi także wówczas, gdy orzeczenie i jego uzasadnienie zostało podpisane przez dwa różne składy orzekające (tak NSA w wyroku z 20 marca 2024 r., sygn. I FSK 281/20).

2.6. Wbrew twierdzeniom strony, przesłanka wyłączenia sędziego nie ma charakteru "w zasadzie nieograniczonego", a musi dotyczyć jego bezstronności i to nie rozumianej w sposób dowolny jako wszelkie przymioty zawodu sędziego. Skarżąca wbrew swoich twierdzeń nie jest pozbawiana możliwości złożenia wniosku o wyłączenie sędziego – o czym świadczy niniejsze orzeczenie – i z tego prawa aktywnie korzysta. Nie świadczy to jednak o konieczności uwzględniania przez Sąd nieuprawnionych wniosków o wyłączenie sędziego.

W istocie uchwała NSA z dnia 3 kwietnia 2023 r. I FPS 3/22 wskazuje, że zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a p.u.s.a. Jak wynika z tej uchwały w każdym postępowaniu sądowym obowiązuje zasada braku konkurencyjności środków ochrony prawnej, określana jako zasada jednotorowości obrony swych praw. Oznacza ona, że określonemu podmiotowi znajdującemu się w danej sytuacji procesowej przysługuje tylko jeden środek prawny.

W aktualnym stanie prawnym ustawodawca przewidział dwie bardzo podobne instytucje prawne, które w sposób prewencyjny umożliwiają kontrolę bezstronności sędziego. Instytucje te, jak wskazano w uchwale, różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W konsekwencji takich regulacji unormowania te powinny być stosowane w odmiennych okolicznościach.

Ustawodawca, dostosowując się do powyższej zasady, przyznał podmiotom uprawnionym prawo składania wniosku o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. w przypadku braku bezstronności sędziego wynikającej z powiązania z podmiotami lub przedmiotem postępowania. Natomiast w sytuacji kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego na skutek okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu przyznano uprawnienie do składania wniosku w trybie art. 5a p.u.s.a.

Strona kwestionując okoliczności związane z samym przebiegiem procesu powołania sędziego powinna skorzystać z trybu z art. 5a p.u.s.a., pomimo zastrzeżeń co do jego konstrukcji. W toku postępowania z wniosku o wyłączenie sędziego brak jest podstaw do weryfikacji prawidłowości procesu nominacji jako takiego, a instytucja ta służy wykazaniu bezstronności sędziego co do konkretnej sprawy czy katalogu spraw. Autor wniosku nie wykazał żadnych obiektywnych podstaw do kwestionowania bezstronności sędzi Dagmary Stankiewicz-Rajchman i nie może zasłaniać się w tym zakresie tylko zupełnie niezwiązanymi ze sprawą wątpliwościami co do prawidłowości procedury nominacji sędziów przez ostatnie lata.

Z obecnie wydanych orzeczeń międzynarodowych organów sądowych, ani krajowych sądów najwyższej instancji nie wynika domniemanie nieważności każdego orzeczenia wydanego z udziałem sędziego nominowanego we wskazanym trybie. Przywołane w zażaleniu orzeczenia w tym brzmieniu odnoszą się jedynie do sędziów Sądu Najwyższego. Co do pozostałych sędziów, w orzecznictwie międzynarodowym co do zasady zaznacza się konieczność rozpatrywania ewentualnej bezstronności sędziego ad casum, w odniesieniu do zawisłej sprawy w razie zaistnienia wątpliwości. Wątpliwości tego rodzaju w niniejszej sprawie nie zachodzą.

2.7. Mając na względzie powyższe rozważania, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powołane argumenty nie tylko nie uprawdopodabniają, ale i nawet nie poddają w jakąkolwiek racjonalną wątpliwość bezstronności sędzi Dagmary Stankiewicz-Rajchman co do orzekania w niniejszej sprawie.

2.8. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.