Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 756/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 1, art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Pauter (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędzia WSA Michał Ruszyński Protokolant referent stażysta Krzysztof Frączek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. M.S. wystąpił do Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zadłużenia z tytułu składek. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją finansową i zdrowotną.

Decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2016 r. działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Zastępca Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział, odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie 75.545,04 zł na:

1) ubezpieczenie społeczne – za okres 01-02/2006, 01-09/2008, 12/2008, 01-12/2009, 01-03/2011, 05-09/2011, 12/2011, 01/2012/05/2012, 09-12/2012, 01-12/2013 z tytułu składek w kwocie 26.445,80 zł, z tytułu odsetek naliczonych na dzień [...].01.2016 r. w kwocie 14.175,00 zł, z tytułu kosztów upomnienia w kwocie 352,00 zł;

2) ubezpieczenie zdrowotne – za okres 05-06/2002, 12/2002, 06-11/2004, 01-08/2005, 10-12/2005, 01/2006, 03-04/2006, 12/2006, 01-12/2007, 01-09/2008; 12/2008, 01-12/2009, 01/2011-01/2012, 05/2012-12/200 z tytułu składek w kwocie 18.142,36 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień wpływu wniosku tj. [...].01.2016 r., w kwocie 12.984,00 zł, z tytułu kosztów upomnienia w kwocie 494,74 zł,

3) Fundusz Pracy – za okres 05/2002, 02/2006, 01-02/2008, 09-12/2009, 01-03/2011, 05-12/2011, 01/2012, 05/2012, 10-12/2012 z tytułu składek w kwocie 1.813,34 zł, z tytułu odsetek naliczonych na dzień [...].01.2016 r. w kwocie 909,00 zł, z tytułu kosztów upomnienia w kwocie 228,80 zł

Jako podstawę wydania decyzji organ wskazał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 ze zm. – określanej dalej jako u.s.u.s.).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że postępowanie wyjaśniające wykazało, iż w okresie od [...].01.1999 r. do [...].01.2014 r. z przerwami M.S. prowadził działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo M.S. w przedmiocie - transport drogowy towarów. Z tego tytułu strona miała obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Działalność gospodarcza została zlikwidowana z dniem [...].01.2014 r. Aktualnie (wg dostępnych aplikacji) strona nie figuruje jako osoba ubezpieczona. Od [...].03.1998 r. z uwagi na stan zdrowia strona miała przyznaną rentę. Jak ustalono w Wydziale Emerytalno -Rentowym, wypłata świadczenia rentowego na wniosek strony została wstrzymana od dnia [...].08.2014 r. (pomimo posiadanych uprawnień do dnia [...].03.2016 r.). Ustalono również, że strona prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która z tytułu zatrudnienia otrzymuje wynagrodzenie za pracę. Zgodnie z informacją przekazaną przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej oraz Ośrodek Pomocy Społecznej wynika, że wnioskodawca nie korzystał i nie korzysta obecnie z żadnych form pomocy finansowej oferowanych przez ww. instytucje. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy wydatki na utrzymanie mieszkania w wysokości 50 zł (czynsz), 200 zł (opłaty eksploatacyjne) oraz 100 zł (koszty związane z leczeniem) są ponoszone z dochodów żony. Ponadto wnioskodawca posiada inne zobowiązania pieniężne z tytułu podatków oraz zaciągniętych kredytów i spłaca je w formie dobrowolnych wpłat w wysokości 825 zł miesięcznie. Ustalono również, że wnioskodawca jest współwłaścicielem nieruchomości - dom w [...], na której Zakład dokonał zabezpieczenia. Ponadto ma problemy zdrowotne. Organ podał również, że w okresie od 01/1999r. do 05/2006r. M.S. zatrudniał pracowników.

Rozważając możliwość umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ I instancji stwierdził, że żadna z przesłanek w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła.

Wobec nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, organ I instancji przeanalizował sprawę również pod kątem umorzenia zadłużenia ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ wskazał na możliwość umorzenia należności w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 – określanego dalej jako rozporządzenie MGPiPS).

Analizując możliwość zastosowania ulgi w oparciu o przepisy rozporządzenia MGiPS, organ stwierdził, że nie zachodzi żadna z opisanych przesłanek. Wskazał, że z sytuacji rodzinnej i finansowej wynika, że strona nie jest obecnie zgłoszona do ubezpieczeń z jakiegokolwiek tytułu, jest na utrzymaniu żony, która osiąga dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o racę w firmie A Sp. z o.o. Z oświadczenia strony wynika, że od [...].03.1998r. ma przyznaną rentę, do której uprawnienia kończą się z dniem [...].03.2016r., jednakże od [...].08.2014 r. nie jest ona pobierana ze względu na złożony wniosek o jej wstrzymanie. Z wniosku wynika, że strona pozostała po licytacji nieruchomości w [...] bez domu, meldunku i jakiegokolwiek majątku. Jednak z oświadczenia majątkowego wynika, że jest współwłaścicielem nieruchomości o nr [...], która jak ustalono w trakcie postępowania wyjaśniającego znajduje się przy ul. [...]. Jest to jednocześnie adres, który wskazywany jako "adres dla doręczeń - bez stałego miejsca zamieszkania". Nieprawdopodobnym wydaje się również fakt, aby nieruchomość która jest w 50 % własnością M.S. nie stanowiła jego miejsca stałego zamieszkania. Ponadto skoro w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia [...].02.2016r. wskazano, że żona Ł.S. jest osobą, z którą strona wspólnie zamieszkuje i gospodaruje, a wszelkie wydatki związane z utrzymaniem pokrywane są z dochodów żony, która jest zameldowana pod ww. adresem, to nie jest możliwe, zdaniem organu aby równocześnie strona nie posiadała stałego miejsca zamieszkania, ponieważ te informacje wzajemnie się wykluczają. Fakt, że nigdzie się nie jest się zameldowanym nie świadczy o tym, że nie ma się gdzie mieszkać. Niezrozumiałym wydaje się także fakt, dlaczego przy problemach finansowych, o których wspomina, strona dobrowolnie pozbawia się dodatkowego dochodu, jakim jest świadczenie rentowe. Organ I instancji wskazał również na sprzeczne informacje w pismach przesyłanych do ZUS, a mianowicie w oświadczeniu, które wpłynęło do Zakładu w dniu 10.02.2016 r., w którym wpisano: "Po okresie wyzdrowienia przewiduję podjęcie pracy zarobkowej (na podstawie umowy o pracę lub umowy zlecenia)", natomiast w wyjaśnieniach dotyczących wniosku o umorzenie, które wpłynęły w dniu 26.02.2016 r. wskazano o poczuciu bezradności i braku szans na normalną egzystencję i możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Dalej organ zauważył, że strona nie korzystała ani nie korzysta z żadnej formy pomocy oferowanej przez Ośrodki Pomocy Społecznej, co może świadczyć o tym, że jego sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna, aby uzasadniała okoliczność ubiegania się o pomoc w postaci umorzenia zadłużenia. Organ I instancji podał, że zgodnie z informacjami przekazanymi przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, w latach 2013-2014 oprócz dochodu ze świadczenia rentowego strona osiągała dochód uzyskany za granicą w wysokości 41.204,09 zł w roku 2013 i w wysokości 64.309,71 zł w roku 2014. Zarobione pieniądze poza granicami kraju zostały przeznaczone na podstawowe potrzeby i leczenie, skoro zatem z oświadczenia wynika, że na leczenie wydawana jest miesięcznie kwota 100 zł, to zdaniem organu I instancji pozostały osiągnięty dochód wydaje się być wystarczający na pokrycie podstawowych potrzeb i ewentualne próby choćby częściowej spłaty zadłużenia.

Odnosząc się natomiast do posiadania przez stronę innych zobowiązań pieniężnych, organ I instancji podkreślił, że posiadanie innych zobowiązań np. cywilnoprawnych czy publicznoprawnych nie może być argumentem świadczącym o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Co więcej sytuacja, w której wierzyciel prywatny uzyskuje spłaty swoich wierzytelności, natomiast wierzyciel będący dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (którego przychody pochodzą między innymi z wpłat i z dotacji budżetu państwa), zostaje tej możliwości pozbawiony jest stanem nieracjonalnym z punktu widzenia finansów publicznych.

Organ zauważył, że w wyniku likwidacji działalności gospodarczej strona nie ponosi kosztów regulowania składek bieżących, z wyjątkiem zaległych, które Zakład może na jego wniosek rozłożyć na raty dostosowane do możliwości płatniczych. Można również spłacać zaległości składkowe w formie dobrowolnych wpłat. Organ nadmienił, że wobec faktu, że strona wraz z wnioskiem o umorzenie ubiega się o rozłożenie na raty należności za pracowników oraz kosztów egzekucyjnych, to świadczy o tym, że jest w stanie miesięcznie przeznaczyć określoną kwotę na zaległości składkowe.

Organ I instancji dokonując analizy, czy w rodzinie M.S. zapewnione jest minimum egzystencji ustalił na podstawie wykazanych w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym dochodów żony oraz wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych przez 2-osobową rodzinę że w rodzinie M.S. zachowane jest minimum egzystencji. Według obliczeń Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych wydatki, które pozwalają na zapewnienie ww. minimum w 2-osobowej rodzinie wynoszą 913,63 zł. Analizując sytuację wnioskodawcy, po odjęciu od miesięcznych dochodów wskazanej kwoty wydatków w domowym budżecie pozostaje kwota 1.286,37 zł. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności nie można w ocenie organu I instancji mówić o ubóstwie osoby zobowiązanej do opłacania składek i nie wykazano przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Ponadto strona nie wskazała, że poniosła jakiekolwiek straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, gdyż nie przedstawiono żadnych dokumentów potwierdzających zaistnienie ww. zdarzeń.

Odnosząc się natomiast do problemów zdrowotnych strony, organ I instancji podkreślił, że nie kwestionuje faktu istnienia chorób. Jednocześnie wskazał, że poprzez treść § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS należy rozumieć sytuację, w której choroba osoby zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia pozyskanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia. Analizując w tym zakresie materiał dowodowy organ I instancji nie stwierdził powyższej okoliczności, ponieważ jeszcze w roku 2014 wnioskodawca pracował poza granicami kraju, a więc problemy zdrowotne nie uniemożliwiły całkowicie uzyskiwania przez niego dochodu. Poza tym jak już wspomniano wcześniej, w prognozie poprawy sytuacji materialnej podano możliwość podjęcia w przyszłości pracy zarobkowej. Jednocześnie organ podkreślił, że strona w dalszym ciągu ma przyznane prawo do renty. Wobec powyższego organ I instancji uznał, że sytuacja finansowa nie ma charakteru wyjątkowego i nie znalazł podstaw do umorzenia. W obecnym stanie faktycznym umorzenie zadłużenia byłoby przedwczesne, gdyż w ocenie organu wnioskodawca posiada w dłuższym okresie czasu zdolność spłaty swych zobowiązań.

Końcowo organ I instancji wskazał, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie powyższych przepisów organ ma prawo odmówić umorzenia należności z tytułu składek nawet w sytuacji, jeśli prowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazałoby wystąpienie przesłanek uzasadniających umorzenie zadłużenia. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym stwierdzenie istnienia przesłanek nie obliguje organu do zastosowania umorzenia należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Instytucja umorzenia zaległości składkowych, co wynika z intencji ustawodawcy, ma charakter wyjątkowy i powinna być przyznawana sporadycznie, zaś "ważny interes zobowiązanego" będący jedną z przesłanek nie może być utożsamiany jedynie z trudnościami finansowymi. Umorzenie należności składkowych stanowi wyraz definitywnego zaniechania ich wyegzekwowania przez uprawniony organ. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia a podejmując rozstrzygnięcie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

Orzekając w przedmiotowej sprawie organ I instancji uwzględnił i wyważył nie tylko słuszny interes zobowiązanego do opłacania składek, ale także interes społeczny czyli innych ubezpieczonych (w zgodzie z zasadą z art. 7 k.p.a.), którzy płacą regularnie składki i nie mogą z tego powodu ponosić konsekwencji braku zapobiegliwości i ryzyka gospodarczego innych nie płacących składek ubezpieczonych. Ponadto zbytnia pobłażliwość i nieracjonalne umarzanie składek naruszałoby interes społeczny w ten sposób, że mogłoby to doprowadzić do braku środków na wypłacanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego osobom, które opłacały te składki i nabyły uprawnienia do świadczeń, czego konsekwencje ponosiliby nie tylko ubezpieczeni ale całe społeczeństwo. Umorzenie zadłużenia w sytuacji gdy istnieje realna możliwość zaspokojenia roszczeń Zakładu naruszałoby interes społeczny, jak również słuszny interes zobowiązanego, gdyż w przypadku umorzenia, okres którego dotyczy to umorzenie nie jest brany pod uwagę w przypadku ustalania prawa do świadczeń emerytalno-rentowych.

M.S. zaskarżył powyższą decyzję składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wniósł o umorzenie zaległości w wielkości wynikającej z decyzji ZUS, która jest bardzo krzywdząca i niesprawiedliwa. Wskazał, że organ dokonując oceny sytuacji materialnej i życiowej w jakiej obecnie się znajduje błędnie przyjął, że prowadząc działalność gospodarczą w okresie od [...].01.1999 r. do [...] grudnia 2013 r. uzyskiwał przychody, a tym samym dochody i miał z czego opłacać składki ZUS. Strona podkreśliła, że co prawda ciążył na nim ustawowy obowiązek, lecz na skutek oszustwa kontrahenta zagranicznego popadł w ogromny dług i nie był w stanie do końca trwania tej działalności uzupełnić jakichkolwiek zasobów pieniężnych i spłacić zobowiązań oraz długów, które z każdym miesiącem powiększały się, mimo iż występowały po kilka miesięcy braki w osiąganiu jakichkolwiek przychodów. Mimo występowania takich sytuacji nikt nie zwolnił strony od obowiązku opłacania składek z tytułu ubezpieczeń do ZUS. Wskazał, że prowadząc działalność gospodarczą nie świadczył usług transportowych na wielką skalę, ponieważ nawet nie posiadał samochodu ciężarowego, lecz zaopatrzył się w używany i bardzo zniszczony BUS. Dodatkowo ratował się okresowo produkcją i sprzedażą krasnali i figur gipsowych. Ten kierunek również okazał się nietrafiony. Poniósł jedynie koszty. Na poczet kosztów działalności i spłatę zobowiązań stracił wszystko co miał, w tym nieruchomość wraz z budynkiem, w którym zamieszkiwał. M.S. potwierdził również fakt, że nigdy nie zdecydował się na korzystanie z pomocy społecznej, ponieważ było to dla niego upokarzające. Nikt się nigdy nie zapytał czy jada posiłki raz dziennie, czy też dwa razy dziennie i nikt nie sprawdził na czym polega tragizm jego sytuacji życiowej. Strona nie wie na jakiej podstawie organ I instancji dokonał oceny sytuacji materialnej i życiowej oraz przyjął, że biorąc pod uwagę zarobki żony, to średnia jest i tak bardzo wysoka. Podkreślił, że od wielu lat tuła się poza [...] i pomieszkuje tam, gdzie było to możliwe. Ze względów oczywistych zmuszony był wykazać dochody żony, jej wydatki, ponieważ nie mają rozwodu i dalej są małżeństwem, a dotyczy ich wspólność majątkowa małżeńska. Mimo, iż od lat nie wiążą ich więzi majątkowe i w żaden sposób w tym zakresie nie nastąpi wspólność majątkowa, to fakt trwania małżeństwa przyjęto przeciwko jemu, nie sprawdzając i nie wyjaśniając jego faktycznej sytuacji w jakiej się znajduje. Nieruchomość położoną w [...] przed wielu laty podarowała jemu i żonie matka żony. Była to własność zmarłego teścia i jego teściowej, lecz jak dotąd żona dom po swoich rodzicach uważa wyłącznie za jej własność. Jak dotąd nigdy nie sprzeciwiał się żonie, gdyż w tym zakresie przyznawał jej rację, ze względu na rozłam między nimi. Niestety w 2015 roku uległ ciężkiemu wypadkowi i faktycznie znalazł się pod mostem, ponieważ nie stać go było na wynajem jakiegokolwiek kąta, gdyż został pozbawiony jakichkolwiek środków do życia. Z litości nad nim i nad tym co się stało, jego żona w znikomym stopniu mu pomaga, dokarmiając go i użyczając kąta, a także godząc się na wskazanie jej domu jako adresu do korespondencji. Po wypadku walczył o życie, bowiem było ono poważnie zagrożone. Doznał bardzo poważnego urazu głowy. Stan po leczeniu neurologicznym, w tym trepanacji czaszki pozostawił wiele przykrych skutków na zdrowiu, samopoczuciu, pamięci, sposobie radzenia w codziennym życiu, poruszaniu się itd. Pozostało wiele skutków ubocznych, co uniemożliwia normalne funkcjonowanie. Zatem stan zdrowia, mimo oświadczenia o chęci podjęcia pracy, pogarsza się. W jego ocenie takie stanowisko organu nie może stanowić uzasadnienia do odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto błędem jest, że z powodu nie korzystania z pomocy społecznej stanowi podstawę do tego, że znajduje się on w dobrej sytuacji materialnej i życiowej i z tego powodu nie należy rozważać jego wniosku o umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne.

Poza tym, zdaniem strony, niewytłumaczalnym jest przyjęcie przez ZUS, że w 2013 i 2014 roku pracował za granicą i mógł spłacać zadłużenie, a skoro tego nie zrobił to obecnie, mimo że jestem inwalidą, po ciężkim wypadku, to nie należy rozpatrywać jego wniosku o umorzenie zaległości, ponieważ mógł załatwić tę sprawę jeszcze dwa lata wcześniej, tj przed wypadkiem. Organ I instancji wiedział, że przez wiele lat był człowiekiem zadłużonym i w okresie zatrudnienia spłacał również zadłużenia, lecz z innych tytułów.

M.S. podkreślił, że deklarację spłaty zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek pracowniczych złożyła mu jego żona, która ten ciężar chce wziąć na siebie, ponieważ ma pełną świadomość tego, że sam sobie z tym nie poradzi, ponieważ nie zarabia i nie posiad żadnych zasobów pieniężnych, jak też żadnego majątku. W tych okolicznościach taka sytuacja została wykorzystana przeciwko stronie, jako okoliczność dyskwalifikująca, aby przyznać umorzenie nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego. Wyjaśnił, że rentę inwalidzką zawiesił, ponieważ sądził, że będę mógł pracować i zarabiać, a w przypadku przekroczenia progu przewidzianego dla pracujących rencistów musiałby zwracać nienależnie wypłacone świadczenie rentowe. Chcąc tego uniknąć zawiesił przyznaną rentę, natomiast fakt ten przyjęto przeciwko niemu. Oczywistym jest, że będąc człowiekiem schorowanym, po ciężkim urazie głowy sam ze wszystkimi sprawami formalnymi nie jest w stanie sobie poradzić sam. Obecnie również ma ogromne trudności, aby opisać swoją sytuację życiową i zmuszony był skorzystać z pomocy osób postronnych, które w ramach dobrej woli opisały jego sytuację życiową.

Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Organ rozpoznając ponownie sprawę, w całości potwierdził ustalony przy pierwszym rozpoznaniu stan faktyczny w sprawie. Podzielił też argumentację co do braku spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek całkowitej nieściągalności.

Odnosząc się natomiast do argumentu, że decyzja wydana przez organ I instancji nie jest oparta o faktyczny stan oraz błędnie dokonanej oceny sytuacji materialno-życiowej wnioskodawcy organ II instancji stwierdził, że zostały uwzględnione wszystkie materiały zgromadzone w trakcie przeprowadzonego postępowania. Organ podkreślił, że strona podejmowała się różnych form prowadzenia działalności gospodarczej w okresie [...].01.1999 r. - [...].12.2013 r., które nie przyniosły wymiernych efektów finansowych pozwalających na regulowanie zarówno bieżących, jak i w późniejszym okresie zaległych zobowiązań. Zaległości powstałe na skutek oszustwa dokonanego przez zagranicznego kontrahenta oraz błędnych decyzji ekonomicznych w zakresie podjętych działań związanych z rozszerzeniem działalności tj. działalnością transportową oraz produkcją figur gipsowych nie mogą, w ocenie organu przemawiać za pozytywnym rozpatrzeniem sprawy, gdyż zaległości z tytułu nieopłaconych składek powstały z winy wnioskodawcy, który podjął się prowadzenia działalności gospodarczej i nie wywiązał się z obowiązku opłacania składek niezależnego od strony.

Odnosząc się zaś do argumentu błędnej interpretacji przedstawionych dokumentów mających zobrazować sytuację materialną strony uwzględniającą między innymi zarobki żony, fakt uzyskiwania zarobków z pracy poza granicami kraju w latach 2013-2014 oraz fakt zawieszenia pobierania świadczenia rentowego organ zauważył, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym załączonym do wniosku o raty wskazano, że aktualnie gospodarstwo domowe składa się z dwóch osób. Żona ma pomagać w spłacie zadłużenia za część należności składkowych. W związku z powyższym faktem do oceny sytuacji materialnej przyjęto również dochód osiągany przez małżonkę. Ponadto z dokumentów wynika, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia w ratach po ok. 400,00 - 500,00 zł miesięcznie zaległych składek ZUS uwzględniając w tym zakresie pomoc materialną żony - pismo z dnia [...] kwietnia 2016 r. oraz wniosek o raty z dnia [...] maja 2016 r. Natomiast z pisma z dnia [...] maja 2016 r. wynika, że strona aktualnie spłaca raty z tytułu kosztów egzekucyjnych. Jednocześnie organ II instancji podkreślił, że fakt korzystania z pomocy jednostek Ośrodków Pomocy Społecznej jest indywidualną sprawą każdego człowieka i wynika z jego potrzeb i aktualnej sytuacji życiowej. Dokonując oceny sytuacji materialno-życiowej organ oparł się zatem na analizie materiału dowodowego, tj. dokumentach dostarczonych przez wnioskodawcę oraz zgromadzone z urzędu na dzień wydania decyzji o odmowie umorzenia z dnia [...] marca 2016 r. oraz wyjaśnieniach wskazanych w odwołaniu od decyzji nr [...] r. z dnia [...] kwietnia 2016 r.

Końcowo organ stwierdził, że instytucja umorzenia zaległości składkowych, co wynika z intencji ustawodawcy, ma charakter wyjątkowy. Zakład nie kwestionuje, iż sytuacja strony jest trudna. Jednakże obowiązek spłaty innych zobowiązań w tym cywilnoprawnych nie może być argumentem świadczącym o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego, a spłata pożyczki czy kredytu nie może mieć pierwszeństwa w stosunku do obowiązku uregulowania należności publicznoprawnych. Również przesłanka trudnej sytuacji zdrowotnej ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu, a takie okoliczności w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły. Ważny interes zobowiązanego nie może być utożsamiany jedynie z trudnościami finansowymi. Przedłożone przez stronę dokumenty nie potwierdzają zatem istnienia przesłanek wymienionych w § 3 w/w rozporządzenia MGPiPS.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. M.S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie zadłużenia składek.

Podał, że obecnie jest bez środków do życia i bez żadnego majątku, który można by było spieniężyć. Opisywana nieruchomość położona w [...] stanowi własność żony, ponieważ jest to scheda po jej matce, mimo że teściowa 1/2 zapisała skarżącemu. Żona Ł.S. wiele wycierpiała z powodu długów i w przeszłości spłacała nie swoich zadłużeń z niskiej pensji, a na dzień dzisiejszy również pozostaje jej niewiele, gdyż spłaca kredyt, który również został zabezpieczony. Nie pozostaje żonie więcej jak około 300 do 350 złotych miesięcznie. Podejmując się pracy za granicą skarżący sądził, że będzie więcej zarabiał i stąd możliwym było przekroczenie dopuszczalnego limitu przewidzianego dla rencistów i emerytów w skali miesiąca i roku. Niestety uległ groźnemu wypadkowi. Poczuwając się do spłacenia zaległych składek ubezpieczenia za pracowników, których zatrudniał w przeszłości zwrócił się do ZUS o rozłożenie tej płatności w ratach miesięcznych. Ten dług w wielkości około 30.000 zł razem z kosztami upomnień i postępowaniem egzekucyjnym, ZUS rozłożył na 92 raty, które skarżący zaczął spłacać. Składając niniejszą skargę skarżący ma odczucie, że został bardzo pokrzywdzony i odmówiono mu możliwości umorzenia zaległości, mimo że bez własnej winy znajduje się w tak tragicznej i wyjątkowej sytuacji życiowej. Skarżący podkreślił, że ZUS wszelkie twierdzenia, jak i opis sytuacji materialnej i rodzinnej przyjął na niekorzyść skarżącego. W ocenie skarżącego argumenty ZUS przeciwko skarżącemu są nie do przyjęcia, ponieważ organ rentowy odnosi się do faktów minionych, mających miejsce w przeszłości. Organ wskazał, że gdy skarżący podjął pracę to mógł spłacać zadłużenie. Mógł również spłacać wówczas, gdy zarabiał jakiekolwiek pieniądze z działalności gospodarczej. Zdaniem strony były to mity, ponieważ, gdy człowiek nie ma na przeżycie, to nie myśli o tym, aby jeszcze cokolwiek spłacać. Przecież działalność gospodarcza po wielkim upadku gospodarczym firmy skarżącego była zaledwie szczątkowa, bez żadnej nadziei na rozwój i osiąganie zysków pozwalających na regulowanie tak ogromnego długu. Wszelkie tłumaczenia skarżącego ZUS odrzucił, a wręcz przyjął przeciwko niemu. Badał za to wszelkie oświadczenia ośrodków pomocy społecznej, Naczelnika Urzędu Skarbowego, Urzędu Pracy itd. W przekonaniu skarżącego to ZUS nie badał jego sytuacji, w jakiej naprawdę znajduje się, lecz wyłożył swoją teorię, usprawiedliwiając swój punkt widzenia. Skarżący podkreślił, że szczegółowo opisał swoją tragiczną i wyjątkową sytuację w odwołaniu. W prowadzonym postępowaniu przyjęto, że wydatki na leki wynoszą jedynie 100 złotych miesięcznie, lecz nie ujęto dlaczego. Strona natomiast potrzebuje wykupić lekarstwa każdego miesiąca za ponad 400 złotych, lecz tego nie czyni, ponieważ nie ma na to środków, a żona z litości ofiarowała mi tylko te 100 złotych. Nie jest prawdą również to, że żyje z żoną we wspólnym gospodarstwie domowym, ponieważ tak nie jest. ZUS uważa jednak, że jest inaczej, ponieważ posiada 1/2 nieruchomości. Żądanie ZUS w chwili obecnej naraża stronę i jego żonę na zbyt ciężkie skutki, pozbawiając całkowicie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, tym bardziej, że po doznanym wypadku skarżącego jest bardzo poważnie i przewlekle chory, co w sposób zdecydowany ma wpływ na to, że nie ma możliwości uzyskania jakiegokolwiek dochodu. Obecnie ma 63 lat życia i jest bardzo schorowany i nieporadny życiowo. W ocenie skarżącego nie ma dla niego możliwości spłacenia zadłużenia wobec ZUS.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 16 listopada 2016 r. skarżący podał, że nie zamieszkuje z żoną i obecnie mieszka u członków rodziny. Spłaca obecnie zadłużenie z tytułu składek ubezpieczeniowych za pracowników w wysokości 500 zł, którą to kwotę otrzymuje od rodzeństwa. Natomiast raty z tytułu zaległości za składki na pracowników zaczął spłacać od 3 czy 4 miesięcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym badana jest co do zasady wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa, obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu, do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Dokonując oceny we wskazanym zakresie sądy administracyjne nie mogą zatem brać pod uwagę argumentów natury słusznościowej, czy celowościowej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - określanej dalej jako p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W razie niewystąpienia wskazanych uchybień, na mocy art. 151 p.p.s.a. skarga podlega oddaleniu.

W ramach badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, iż kontrola sądowa sprawowana jest w granicach sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżoną decyzją, a sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnić każde dostrzeżone naruszenia prawa, o ile miało lub mogło mieć wpływ na treść wydanej decyzji.

Przedmiotem kontroli sądowej, sprawowanej w oparciu o kryterium legalności (zgodności z prawem), pozostawała w niniejszej sprawie decyzja z dnia [...] czerwca 2016 r. wydana w wyniku wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] marca 2016 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.) oraz składki na Fundusz Pracy, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.).

Zgodnie z art. 28 ust.1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust. 2-4. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wskazuje, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności wymienionych w ust. 3, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.).

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W kontrolowanej sprawie nie budziło wątpliwości, iż nie występowała całkowita nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s., choćby z tego powodu, iż skarżącemu przysługuje tytuł współwłasności do nieruchomości położonej [...] i nieruchomość ta została obciążona hipoteką na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu MGPiPS. Stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy w tym miejscu podkreślić, że rozstrzygnięcie w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przybiera formę decyzji (art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s.), stąd też postępowanie poprzedzające jej wydanie jest postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w oparciu o przepisy k.p.a. Z art. 28 ust. 3 b u.s.u.s. wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Podejmując decyzję uznaniową organ musi zatem wyważyć oba wskazane interesy, zaś aby to uczynić musi dokładnie ustalić sytuację osoby zobowiązanej.

Należy przy tym podkreślić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co nie oznacza jednak, że może być ona dowolna. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada praworządności zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego

i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie

o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77

§ 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym - stosownie do treści art. 107 k.p.a. - jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się,

iż obowiązkiem każdego organu administracji jest jak najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowodowy zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę.

Powyższych standardów nie zachowuje zaskarżona decyzja, ma ona charakter dowolny i została wydana z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że przesłane Sądowi akta administracyjne są niepełne i na ich podstawie nie jest możliwe zweryfikowanie ustaleń podjętych przez organ I instancji. W aktach sprawy zabrakło bowiem oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym, na podstawie którego organ w głównej mierze oparł swoje ustalenia, w szczególności ustalił sytuację finansową wnioskodawcy. Wobec braku tego dokumentu w aktach administracyjnych sprawy, Sąd nie mógł skonfrontować tej informacji z zebranym materiałem dowodowym w sprawie. Ponadto brak jest w aktach sprawy dokumentu, z którego wynikałaby wysokość wynagrodzenia żony skarżącego Ł.S., np. zaświadczenia z zakładu pracy. W oparciu bowiem jedynie o złożone oświadczenie strony, organ wyliczył miesięczną kwotę w wysokości 1 286,37 zł jaka pozostaje w domowym budżecie skarżącego i jego żony. Powyższe okoliczności są niezbędne do ustalenia, czy w sprawie zaistniały przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS. Podkreślić w tym miejscu, że organ II instancji uznał, że sytuacja finansowa skarżącego została szczegółowo przedstawiona w decyzji organu I instancji z dnia [...] marca 2016 r. Brak zatem informacji o aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego powoduje co najmniej przedwczesność oceny przez organ o braku zaistnienia w przedmiotowej sprawie przesłanki, o której mowa w § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS.

Nieuprawione również, w ocenie Sądu, było przyjęcie przez organ, że istnieje realna możliwość spłaty zadłużenia przez skarżącego, albowiem żona podjęła się pomocy w jego spłacie. Organ nie wziął całkowicie pod uwagę relacji jakie panują między małżonkami, a mianowicie tego, że jak wskazuje M.S. jego małżeństwo nie układa się, a więzi majątkowe od dawna już nie istnieją, mimo trwania małżeństwa, a żona pomaga mu w znikomym stopniu z litości.

Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że organ w zaskarżonej decyzji nie rozważył w sposób dostateczny zależności pomiędzy stanem zdrowia wnioskodawcy, a możliwościami podjęcia przez niego pracy, a w konsekwencji spłaty zaległych składek. Skarżący powołuje się na poważny wypadek w 2015 r., w wyniku którego walczył o życie, bowiem było ono poważnie zagrożone. Doznał bardzo poważnego urazu głowy. Stan po leczeniu neurologicznym, w tym trepanacji czaszki pozostawił wiele skutków ubocznych na jego zdrowiu, samopoczuciu, pamięci, sposobie radzenia w codziennym życiu, poruszaniu się itd. Mimo oświadczenia o chęci podjęcia pracy, jego stan pogarsza się. Powyższe potwierdza Karta informacyjna z leczenia szpitalnego M.S., w której w zaleceniach lekarskich wpisano "Oszczędzający tryb życia". Organ do powyższej informacji w ogóle się nie odniósł. Co prawda organ nie kwestionuje stanu zdrowia skarżącego i nie bagatelizuje tej okoliczności, lecz twierdzenia organu, że w prognozie poprawy sytuacji finansowej skarżący podał możliwość podjęcia w przyszłości pracy zarobkowej, nie mogą być rozpatrywane w oderwaniu od aktualnej sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, która może wpływać bezpośrednio na odpowiednie zmniejszenie tych możliwości, lub nawet ich całkowite wykluczenie (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 483/14, z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1336/14). Zarówno wiek – 63 lata (zbliżony do wieku, w którym przechodzi się na emeryturę), jak i stan zdrowia skarżącego, który się pogarsza rzutują – mając na uwadze zasady doświadczenia życiowego - na ograniczone możliwości uzyskania przez niego zatrudnienia. Okoliczności te są bardzo istotne w świetle przesłanek możliwości zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności składek.

Nie wystarczy również, dla celów wykazania możliwości spłaty zadłużenia, stwierdzenie - jak uczynił to organ - o potencjalnych możliwościach zarobkowych skarżącego. Nie chodzi bowiem o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 1 października 2014 r. , sygn. akt III SA/Łd 708/14). W ocenie Sądu opieranie przez organ rozstrzygnięcia na niczym niepopartym, hipotetycznym twierdzeniu o tym, że skarżący w przyszłości podejmie pracę zarobkową, sprzeczne jest z logiką i zasadami doświadczenia życiowego, zwłaszcza w kontekście wieku skarżącego, oraz pogarszającego się zdrowia skarżącego. Ponadto niemożność uiszczenia zaległych składek, a w szczególności trudna sytuacja materialna podmiotu ubiegającego się o ich umorzenie, winna być oceniana na dzień wydania przez zakład ostatecznej w tym przedmiocie decyzji (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 220/12, LEX 1166096). Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym, nie mogą stanowić podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Mogą mieć oczywiście pewien wpływ, ale tylko w sytuacji ich uprawdopodobnienia zgodnie z zasadami logiki, dostępnej wiedzy i doświadczenia życiowego, czego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zabrakło (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2966/09, LEX 501036).

Również propozycja organu, aby skarżący skorzystał z pomocy społecznej, a więc ze środków pomocy państwa nie jest zgodna z interesem obywatela, nie jest również zgodna z interesem państwa. W interesie publicznym jest, aby poprzez umorzenie należności stworzyć skarżącemu podstawy do zaczęcia normalnej egzystencji, tak aby nie była ona obciążeniem dla Państwa. Należy podkreślić, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 (Lex nr 321267) podkreślił, że "(...) gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności - w uzasadnionych wypadkach - organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny (...) Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (...) norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej".

Wprawdzie, co do zasady, Sąd zgadza się ze stanowiskiem organów orzekających w sprawie, że prowadzący działalność gospodarczą jest zobowiązany do zapoznania się z obowiązującymi przepisami, a skutki finansowe działalności zobowiązanego nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Godzi się jednak w tym miejscu podnieść, że to właśnie w stosunku do płatników składek (a więc m.in. osób prowadzących działalność gospodarczą) ustawodawca nakazał w toku postępowania w sprawie umorzenia należności względem ZUS analizować sytuację zobowiązanych w aspekcie przesłanek wynikających z ww. rozporządzenia, mimo braku całkowitej nieściągalności, co oznacza, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia zaległości wskazanych osób w sytuacji szczególnie uzasadnionej i niezawinionej przez osobę chcącą z tej instytucji skorzystać.

Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa

w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPiPS należy także, zdaniem Sądu mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14 ). Jeszcze raz podkreślić należy, że organ podnosząc, iż składki nie są w sprawie całkowicie nieściągalne, nie rozważył w ogóle, czy sytuacja, którą może spowodować egzekucja zaległych składek, nie będzie dla skarżącego zbyt ciężka i nie odniósł się do realnych konsekwencji egzekucji tych należności. Takiej oceny organ powinien, zdaniem Sądu dokonać mając na uwadze, że prawa każdego obywatela m.in. do ochrony pracy, ochrony zdrowia, rodziny itp. są objęte gwarancjami konstytucyjnymi, a zatem przesłanki stosowania ulg w zapłacie należności publicznoprawnych winny być zazwyczaj interpretowane przez pryzmat możliwości realizacji tych gwarancji.

Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS organ, ustalając sytuację majątkową dłużnika, winien m.in. porównać stwierdzoną sytuację materialną zobowiązanego z wysokością zaległej należności i wskazać jego dochody, które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (por. m.in. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07). Należy ponadto zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 2247/07).

Należy przy tym raz jeszcze podkreślić, że decyzja w przedmiocie umorzenia jest decyzją uznaniową, co oznacza, że także w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia organ może, lecz nie musi umorzyć zaległości. W takiej jednak sytuacji – jak już zasygnalizowano powyżej, odmowa umorzenia należności musi być należycie uzasadniona. Nie wystarczy zatem powołanie się na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia i ogólnie pojęty interes społeczny wszystkich ubezpieczonych oraz obowiązek egzekwowania przez ZUS należności publicznoprawnych. W tej sytuacji konieczne jest zestawienie indywidualnego interesu ubezpieczonego domagającego się umorzenia należności oraz interesu publicznego i wykazania w konkretnej sytuacji zaistniałej w rozpoznawanej sprawie prymatu tego drugiego interesu w stopniu uzasadniającym odstąpienie od zastosowania ulgi wobec osoby spełniającej przesłanki umorzenia, a więc znajdującej się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej. Zarówno poczynione przez organ ustalenia faktyczne, jak i ich ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak również motywy rozstrzygnięcia co do zastosowania bądź odmowy zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności winny przy tym znaleźć pełny wyraz z uzasadnieniu decyzji.

W konsekwencji braku pełnego materiału dowodowego uniemożliwia to sądowi orzekającemu w niniejszej sprawie kontrolę zaskarżonej decyzji i uniemożliwia w pełnym zakresie zbadanie zarzutów skargi. Z całą stanowczością podkreślić trzeba, że obowiązkiem organu jest przekazanie Sądowi wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę kompletnych akt administracyjnych, rolą Sądu nie jest bowiem poszukiwanie akt w celu ich skompletowania. Niedopuszczalne jest, aby Sąd orzekał nie dysponując zebranymi i powoływanymi przez organy dokumentami, a w konsekwencji nie zapoznawszy się z nimi. W rozpoznawanej zaś sprawie akta nie pozwalają ustalić pełnego stanu faktycznego sprawy.

Rozpatrując ponownie sprawę organ winien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości, w szczególności organ powinien uwzględnić, iż każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją, nie zaś efektem choćby ograniczonego woluntaryzmu (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Go 393/12). Organ działając w ramach uznania winien również baczyć, iż wprawdzie instytucja umorzenia powinna być stosowana wyjątkowo, jednakże okoliczność ta nie może prowadzić do praktycznego wyeliminowania stosowania tej instytucji, uczynienia jej instytucją martwą, poprzez ogólnikowe powoływanie się tylko na określone kategorie prawne, bez dokonywania rzetelnej oceny ich występowania w konkretnej sprawie.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, sprowadzające się do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. c orzec jak w sentencji.