Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1100/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 119 pkt 2, art. 120, art. 134 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 135 par. 1, art. 128
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 17 ust. 1 pkt 1-4, ust. 1a pkt 1, ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 marca 2023 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2021 r. Prezydent Miasta K., odmówił przyznania E. K., dalej: "skarżąca", "strona", "wnioskodawczyni", świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z opieką nad niepełnosprawną babcią.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w K., po rozpoznaniu odwołania strony, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości

i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Decyzją z dnia [...] lutego 2022 r., ponownie rozpoznając sprawę Prezydent Miasta K. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w K., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Wykonując wytyczne Kolegium organ I instancji ustalił, że z dniem 20 stycznia 2020 r. wnioskodawczyni zaczęła prowadzić działalność gospodarczą, a z dniem 31 sierpnia 2020 r. zawiesiła tę działalność z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad babcią. W oświadczeniu z dnia 14 grudnia 2021r. odwołująca się zaznaczyła, iż jest jedyną osobą, która może opiekować się babcią i to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną braku aktywności zawodowej. Strona nie jest osobą uczącą się ani studiującą, co potwierdza wydruk z Systemu Informacji Oświatowej Ministerstwa Edukacji i Nauki z dnia 17 maja 2022 r.

Organ I instancji uzyskał również dokładne dane dotyczące dzieci osoby wymagającej opieki, w szczególności dotyczące sytuacji zdrowotnej oraz możliwości sprawowania opieki nad matką.

Z poczynionych przez organ ustaleń wynika, że A. N. posiada II grupę inwalidzką, jest niezdolny do pracy, otrzymuje rentę inwalidzką na stałe.

Wobec J. N.1 na podstawie złożonego oświadczenia organ

I instancji ustalił, że nie jest on w stanie sprawować opieki nad matką Z. N., ponieważ sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką [...] - w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 4 kwietnia 2002 r. Ponadto sprawuje on opiekę nad chorą żoną [...]. Na potwierdzenie stanu zdrowia żony załączył orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 14 września 2021 r. Wyjaśnił również, iż nie jest w stanie zapewnić opieki matce w formie opłacania usług opiekuńczych, gdyż go na to nie stać. Na potwierdzenie załączył decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia [...] kwietnia 2022r. o wysokości pobieranej emerytury przez żonę oraz decyzję o przyznanym mu na córkę świadczeniu pielęgnacyjnym.

Odnośnie A. N. ustalono, na podstawie pisma z Domu Pomocy Społecznej w B., że jest on mieszkańcem tej placówki od dnia [...] kwietnia 1978 r., a jego stan majątkowy nie pozwala na sfinansowanie opieki nad matką.

Wobec L. C. organ I instancji ustalił, na podstawie pisma z Ośrodka Pomocy Społecznej w B. i pisma ZUS w K., m.in., że jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji z orzeczeniem ZUS do dnia [...] stycznia 2023 r. W OPS B. został złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tę osobę z uwagi na jej stan zdrowia. Ponadto

w oświadczeniu złożonym dnia 26 maja 2022 r. syn wyjaśnił, iż nie jest również

w stanie pomóc matce poprzez opłacanie usług opiekuńczych, gdyż sam jest w trudnej sytuacji finansowej - utrzymuje się z emerytury, dodatku pielęgnacyjnego

i świadczenia uzupełniającego - na potwierdzenie załączył decyzję z ZUS K. z dnia 8 marca 2022 r. o wysokości pobieranej emerytury. Natomiast znaczna część tych dochodów pokrywa koszty leczenia oraz utrzymania mieszkania.

Odnośnie A. K. ustalono, że choruje na [...] od 1996 roku, przyjmuje leki i nie jest w stanie zająć się swoją matką, gdyż sama wymaga opieki innych osób z uwagi na swój stan zdrowia. Nie jest również w stanie zapewnić matce opieki w formie opłacania usług opiekuńczych, gdyż nie ma wystarczających środków pieniężnych dla samej siebie. Utrzymuje się z pomocy Centrum Usług Społecznych w K.. Na potwierdzenie załączyła orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2014 r., zaświadczenie lekarskie z dnia [...] maja 2022 r., decyzję z dnia [...] stycznia 2022 r. o przyznanym zasiłku celowym oraz decyzję z dnia [...] stycznia 2022 r. o przyznanym zasiłku stałym.

Wobec J. N. organ I instancji ustalił, że podlega on ubezpieczeniu zdrowotnemu, wypadkowemu, chorobowemu, rentowemu i emerytalnemu jako pracownik od 1 sierpnia 2021 r. Organ I instancji wystąpił do ww. o złożenie oświadczenia na okoliczność, czy może sprawować opiekę nad matką, bądź zapewnić jej opiekę poprzez opłacanie usług opiekuńczych, a jeżeli nie to jakie są tego przyczyny, wraz z potwierdzeniem ich stosownymi dowodami.

Prezydent wskazał, że powyższe wezwanie zostało odebrane dnia 20 czerwca 2022 r. przez pełnoletniego domownika, który podjął się oddania przesyłki adresatowi

i do dnia wydania decyzji nie wpłynęło takie oświadczenie.

W toku postępowania ustalono ponadto, że postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] września 2021 r. sygn. akt [...] [...] strona została ustanowiona opiekunem prawnym dla całkowicie ubezwłasnowolnionej Z. N..

Ponadto Prezydent ustalił, że ze zgromadzonej dokumentacji (oświadczenie strony z dnia 28 września 2021 r. oraz wydruk z PUE ZUS z dnia 11 lipca 2022 r.) wynika, iż wnioskodawczyni nie posiada prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, renty rodzinnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Natomiast Z. N. jest osobą rozwiedzioną.

Organ I instancji zaznaczył również, że dnia 15 października 2021 r. wnioskodawczyni złożyła wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy (poprzednia decyzja wygasła z mocy prawa z dniem 1 listopada 2021 r.), na kolejny okres zasiłkowy tj. 2021/2022. Wniosek ten postanowieniem z dnia [...] października 2021 r. został na prośbę strony zawieszony do czasu zakończenia postępowania w sprawie ustalenia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego.

Na podstawie powyższych ustaleń decyzją z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...], Prezydent Miasta K. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, dalej: "u.ś.r.", ponieważ są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nielegitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz że u Z. N. znaczny stopień niepełnosprawności ustalono od [...] października 2020 r., czyli po ukończeniu przez nią [...] roku życia ze wskazaniem, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Dlatego też skarżąca nie spełnia przesłanek do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego.

Prezydent dodał, że mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K [...], Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej nadal stoi na stanowisku, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko wtedy gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia (por. np. odpowiedź MRiPS na interpelację nr [...] z dnia 8 kwietnia 2021 r.). W tej sytuacji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez Centrum Usług Społecznych w K. wbrew stanowisku MRiPS grozi konsekwencjami w postaci zwrotu dotacji celowej ze środków budżetu Miasta (art. 169 ustawy z dnia 27-08-2009r. o finansach publicznych, Dz. U. z 2021 r., poz. 305 ze zm.).

E. K. wniosła odwołanie od wyżej opisanej decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając:

- naruszenie art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim Prezydent odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego na babcię ze względu na uznanie, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. może stanowić podstawę do różnicowania sytuacji osób tylko ze względu na fakt daty powstania niepełnosprawności;

- istotny błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż J. N. jest w stanie podjąć się opieki nad Z. N., podczas gdy z okoliczności sprawy fakt ten nie wynika.

W oparciu o sformułowane wyżej zarzuty odwołująca się wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy

z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 – j.t. ze zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podał podstawy materialnoprawne decyzji oraz wskazał na wynik poddania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., kontroli Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Tym, samym, zdaniem Kolegium, skoro w ocenie Trybunału Konstytucyjnego zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP, dlatego przepis ten nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, tj. od dnia 23 października 2014 r.

Organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym, mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Następnie Kolegium rozważyło spełnienie przez wnioskodawczynię przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r.

Organ odwoławczy ustalił, że osoba wymagająca opieki jest osobą rozwiedzioną. Legitymuje się orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] listopada 2020 r. zaliczającym ją do osób o niepełnosprawności w stopniu znacznym, na stałe.

Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wynika, iż wnioskodawczyni obecnie sprawuje opiekę nad babcią, matką siedmiorga dzieci (A. N., J. N.1, A. K., J. N., L. C., A. N. oraz K. N.). Odwołująca się jest jej wnuczką.

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego doprowadziła organ II instancji do wniosku, że po stronie syna Z. N. - J. N. nie zachodzą obiektywne przeszkody uniemożliwiające sprawowanie opieki nad matką, związane w szczególności z jego stanem zdrowia. Fakt niesprawowania tej opieki wynika z jego decyzji w tym zakresie i nie jest uwarunkowany przeszkodami natury obiektywnej. J. N., zgodnie z dokumentacją przesłaną przez ZUS, pracuje zawodowo i z tego tytułu podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, wypadkowemu, chorobowemu, rentowemu, emerytalnemu i posiada adres zamieszkania w K., przy ul. [...]. Ani w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, ani też przed Kolegium nie powoływano się na żadne inne okoliczności (oprócz wykonywania pracy zarobkowej, częste zmiany miejsca zamieszkania), które wyłączałyby możliwość sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Jeżeli natomiast nie może świadczyć pomocy w formie starań osobistych, to może zapewnić matce opiekę poprzez opłacenie osoby trzeciej, która opiekę tę faktycznie sprawuje lub chce sprawować. Ponadto może płacić alimenty na rzecz swojej matki, a środki te mogą być przeznaczone na opłacenie jej opieki.

Ponadto Kolegium wskazało, iż pozostałe dzieci Z. N. z przyczyn obiektywnych faktycznie nie są w stanie sprawować opieki nad matką

W tych okolicznościach nie było, zdaniem organu, podstaw do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem skierowane do kogokolwiek z rodziny w zależności od tego, kto faktycznie podejmie się opieki nad osobą tego wymagającą, ale w pierwszej kolejności adresowane jest do osoby względem wymagającej opieki najbliższej, zobowiązanej do alimentacji według kolejności jaka wynika z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Pismem z dnia 9 listopada 2022 r., E. K., działając przez adwokata, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Kolegium, zarzucając jej naruszenie przepisów:

1. prawa materialnego, art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. poprzez ich błędną wykładnię

i zastosowanie skutkujące uznaniem, iż syn niepełnosprawnej - J. N. - zdolny jest do sprawowania opieki nad matką i opiekę tę powinien spróbować;

2. prawa procesowego:

art. 77 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego w sprawie, w zakresie sytuacji rodzinnej syna niepełnosprawnej - J. N., tj. nieuwzględnienie pobytu wskazanego syna w Państwowym Domu Dziecka oraz pozbawienia praw rodzicielskich niepełnosprawnej wobec tego syna;

art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do wymienionej wyżej okoliczności, mimo że pobyt J. N. w Domu Dziecka został przez skarżącą przywołany w uzasadnieniu odwołania.

Skarżąca wniosła także m.in. o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, jak i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, tj. z postanowień Sądu Powiatowego w K. z dnia [...] stycznia 1972 r. i 18 kwietnia 1972 r. w sprawie sygn. akt [...] [...] dot. pozbawienia praw rodzicielskich Z. N. wobec syna J. N. i pozostałych jej dzieci celem wykazania niezgodności z zasadami współżycia społecznego poglądu Kolegium, zgodnie z którym syn niepełnosprawnej winien realizować ciążący na nim obowiązek alimentacyjny wobec matki.

W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że Kolegium w ogóle nie odniosło się, ani nie przeprowadziło uzupełniającego postępowania dowodowego w zakresie podniesionych przez skarżącą okoliczności dotyczących J. N., tj. faktu umieszczenia go w Państwowym Domu Dziecka w K.. Skarżąca do odwołania dołączyła zaświadczenia Starosty [...], w którym urzędowo potwierdzone zostały opisywane okoliczności zarzucając, że zostało to przez Kolegium przy orzekaniu zupełnie pominięte.

W zaskarżonej decyzji nie odniesiono się ani do wskazanych przez skarżącą nowych okoliczności, ani załączonego dowodu. I choć sam fakt umieszczenia w Państwowym Domu Dziecka nie niweczy więzi rodzicielskiej i alimentacyjnej między rodzicem a dzieckiem, to mając na uwadze przyjętą przez Kolegium wykładnię art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. okoliczność ta nie powinna była zostać pominięta, lecz powinna była zostać dogłębniej przez organ odwoławczy w uzupełniającym postępowaniu dowodowym zbadana.

Następnie skarżąca w obliczu przytoczonych okoliczności stwierdziła, że ustalone zostać powinno, dlaczego syn w tej placówce został osadzony i przytoczyła treść orzeczeń sądu powszechnego z 1972 r. by wykazać, że istnieją przeszkody do sprawowania przez niego jakiejkolwiek opieki, czy udzielania pomocy swojej matce.

Zdaniem skarżącej, celowościowa i funkcjonalna wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z przepisami działu III Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nakazuje przyjąć możliwość wykluczenia danej osoby z kolejności osób zobowiązanych do alimentacji w przypadku, gdy obiektywnie nie są one zdolne do wywiązania się z tego obowiązku.

Przy tym, według skarżącej ustawodawca w art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. jako jeden z warunków wykluczenia rodziców z kolejności osób zobowiązanych do sprawowania opieki i uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wskazał pozbawienie ich praw rodzicielskich. Skoro zatem rodzice mogą zostać wykluczeni z kolejności uprawnionych do świadczenia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, to również należałoby uznać możliwość zwolnienia z obowiązku realizacji obowiązków alimentacyjnych przez dziecko nad rodzicem, który pozbawiony został praw rodzicielskich nad tym dzieckiem.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wnosząc

o przeprowadzenie postępowania sądowego w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w składzie trzech sędziów w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.

Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492 – j.t.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, przepisów postępowania, bądź też naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana na podstawie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 – j.t.), według kryterium legalności wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż akt ten odpowiada prawu.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią.

Dokonując oceny stanowiska organu wyrażonego w zaskarżonej decyzji, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że ustawodawca przewidując możliwość wsparcia opiekunów osób niepełnosprawnych przewidział szereg warunków, których spełnienie jest niezbędne aby móc skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia.

W art. 17 ust. 1 pkt 1 – 4 ustawodawca wymienił podmioty, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Są to:

1) matka albo ojciec,

2) opiekun faktyczny dziecka,

3) osoba będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) inne osoby, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Warunkiem przyznania świadczenia jest niepodjęcie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, o czym mowa w dalszej części przywołanego przepisu.

W art. 17 ust. 1a u.ś.r. ustawodawca dopuścił możliwość przyznania świadczenia osobom spoza kręgu najbliższych krewnych przewidując, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Lektura przywołanych przepisów prowadzi do wniosku, że cechą wspólną osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 i 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jest ciążący na nich obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego, przy czym jak wynika z zestawienia art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a u.ś.r., w stosunku do osób zobowiązanych do alimentacji względem podopiecznego, ustawodawca przyjął pewną kolejność, w jakiej osoby te mogą ubiegać się o przyznanie świadczenia. W pierwszej kolejności zatem świadczenie będzie przysługiwało krewnym najbliższym (rodzicom, dzieciom). Dopiero wówczas, gdy takich krewnych nie ma, bądź same legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, dopuszczalne jest przyznanie świadczenia dalszym krewnym, pod warunkiem wszakże, że znajdują się oni w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Regulacja ta nawiązuje do art. 129 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 – j.t.), dalej "k.r.o.", który stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi.

W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, na czym polega obowiązek alimentacyjny. Otóż, stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 – j.t.), dalej "k.r.o.", polega on na dostarczaniu środków utrzymania, a jego zakres, stosownie do art. 135 § 1 przywołanej ustawy zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Zauważyć przy tym należy, że obowiązek ten obejmuje nie tylko świadczenie pieniężne, ale również osobiste staranie i zaangażowanie w wychowanie, czy jak w tym wypadku, opiekę nad osobą niepełnosprawną. Zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności ma więc możliwość osobistego sprawowania opieki nad krewnym i w takim wypadku ustawodawca przewidział możliwość częściowej rekompensaty dochodów utraconych na skutek rezygnacji bądź niepodjęcia zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Osoba taka może również ponieść, w ramach wypełnienia obowiązku alimentacyjnego, koszty zapewnienia takiej opieki.

Gdy osób spokrewnionych w pierwszym stopniu nie ma bądź same legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym, wówczas o świadczenie mogą ubiegać się dalsi krewni, na których ciąży obowiązek alimentacyjny.

Podobną wykładnię przywołanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 wskazując, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r."

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy uznać należy, że w pierwszej kolejności zobowiązane do zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej są jej dzieci, które nie posiadają orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Nie ma przy tym racji skarżąca wywodząc, że rolą organu administracji jest badanie stosunków rodzinnych, w szczególności ustalanie, czy na określonej osobie ciąży obowiązek alimentacyjny w związku ze zdarzeniami, które miały miejsce w przeszłości. Niewątpliwie natomiast takie ustalenia mogłyby być czynione w postępowaniu o alimenty, których od syna mogłaby się domagać Z. N.. W dacie orzekania organy nie dysponowały żadnym dokumentem, z którego wynikałoby, że J. N. został zwolniony w obowiązku alimentacyjnego względem matki.

Sąd nie podzielił również argumentacji, iż skoro w art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. z kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia wyeliminowano rodziców osoby wymagającej opieki pozbawionych władzy rodzicielskiej, to a contrario również dzieci takich rodziców do kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia nie należą. Regulacja, o której mowa ma oczywisty wymiar - skoro właściwy sąd uznał, że rodzic rażąco narusza swoje obowiązki wobec dziecka i pozbawił go władzy rodzicielskiej, to naturalną konsekwencją tego jest uznanie, że rodzic jest niezdolny do sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Natomiast, co należy podkreślić, pozbawienie władzy rodzicielskiej nie zwalnia rodzica z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka, nie zwalnia również automatycznie dziecka z takiego obowiązku względem rodzica.

Nie ma w badanej sprawie mowy o konieczności sprawowania osobistej opieki nad matką przez jej syna. Opieka ta, jak już wyżej wskazano może być zapewniona w inny sposób.

Trafnie zatem uznały, że w realiach badanej sprawy nie ma podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącej.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.