Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 87/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Kurator Oświaty
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją orzeczenie.
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c; art. 135;
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 127 ust. 10;
journal: Dz.U. 2023 poz 900
law: Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędzia WSA Anna Strzelec Protokolant Referent Elwira Szymaniuk-Szkodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi M. D. i P. D. na decyzję Lubelskiego Kuratora Oświaty z dnia [...] grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie braku potrzeby kształcenia specjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz orzeczenie nr [...]/[...] w Zespole Poradni nr [...] w L. z dnia [...] 2023 r.; II. zasądza od Lubelskiego Kuratora Oświaty na rzecz M. D. i P. D. kwotę 200 zł (dwieście złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2023 r. nr [...] L. Kurator Oświaty utrzymał w mocy orzeczenie Zespołu Orzekającego w Zespole Poradni Nr [...] w L. z dnia [...] 2023 r. nr [...], w przedmiocie braku potrzeby kształcenia specjalnego K. .

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Skarżący M. D. i P. D. w dniu [...] 2023 r. wnieśli do Zespołu Orzekającego w Zespole Poradni nr [...] w L. wniosek o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dla dzieci/uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym, dla syna skarżących – [...], ucznia klasy 1 Liceum Ogólnokształcącego im. K. W. w L..

Do wniosku skarżący dołączyli: zaświadczenie lekarskie z dnia [...] 2023 r. o stanie zdrowia ucznia dla potrzeb zespołu orzekającego, charakterystykę ucznia z dnia [...] 2023 r. sporządzoną przez Szkołę Podstawową nr [...] im. J. S. w L., opinię z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej nr [...] w L. z dnia [...] 2022 r. w sprawie specyficznych trudności w uczeniu się, dostosowania wymagań do indywidualnych potrzeb edukacyjnych ucznia oraz objęcia pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole. W opinii stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się w postaci dysortografii.

W uzasadnieniu wniosku wnioskodawcy podnieśli, że ich syn K. cierpi na mutyzm wybiórczy i wymaga stałej, systematycznej pracy wspierającej na terenie szkoły. Wnioskodawcy wskazali, że syn z powodu mutyzmu jest zagrożony niedostosowaniem społecznym, ponieważ ma kłopoty z nawiązywaniem i utrzymywaniem rozmowy z kolegami, nie inicjuje takich rozmów, nie rozmawia swobodnie, nie zadaje pytań, ma problemy z nawiązywaniem satysfakcjonujących kontaktów społecznych, jest cichy i wycofany, przez co wykazuje nieumiejętność funkcjonowania w określonej roli społecznej. Wnioskodawcy podnieśli również, że ich syn [...] nie podejmuje znaczących ról społecznych, nie wyraża swoich opinii, nie bierze pełnego, swobodnego udziału w życiu grupy, nie dyskutuje. Ponadto ma kłopot ze zgłaszaniem własnych potrzeb, zwłaszcza w obszarze społecznym; z powodu silnego lęku nie potrafi wyjaśniać nieporozumień, może mieć problem ze zgłoszeniem złego samopoczucia, nie zgłosi dręczenia przez kolegów (w takiej sytuacji był w 8 klasie, kiedy problem zgłaszał wyłącznie w domu); trudność sprawia mu utrzymywanie kontaktu wzrokowego. W ocenie wnioskodawców świadczy to o występowaniu u ich syna zachowań niezgodnych z ogólnie przyjętymi zasadami i normami, co wymaga stałej korekty w miejscu ich występowania. Dalej w uzasadnieniu podano, że poprzez utrudniony kontakt z kolegami i nauczycielami [...] nie może w pełni rozwijać swojego potencjału w szkole; ze względu na lęk, pomimo wysokich zdolności poznawczych, może nie udzielać pełnych, rozbudowanych wypowiedzi ustnych. Ponadto ma trudność z okazywaniem emocji, w sytuacjach społecznych poza domem wycofuje się, sztywnieje, ma bardzo dużo napięcia w ciele. Skarżący wskazali, że blokowanie emocji w placówce, duża czujność w sytuacjach społecznych, lęk i napięcie w ciele, nieufność, skłonność do nieruchomienia mają istotny wpływ na stopniowe obciążanie kręgosłupa (K. jest zaopatrzony w gorset ortopedyczny i oczekuje na operację; w toku jest sprawa o orzeczenie stopnia niepełnosprawności). Zaburzenia lękowe, zdiagnozowane przez lekarza specjalistę, mają bardzo istotny wpływ na rozwój choroby kręgosłupa i nie da się oddzielić leczenia tych dwóch spraw. Wnioskodawcy wyjaśnili, że ich celem, jako rodziców, jest uzyskanie dla syna prawidłowej formy pomocy, dostosowanej do jego indywidualnych potrzeb. Podnieśli, że w literaturze na temat mutyzmu wybiórczego mowa jest o stałej systematycznej pracy wspierającej adaptację, integrację, obniżającej poziom lęku w miejscu jego występowania, generalizację mowy, asertywność i umiejętność prowadzenia rozmowy. Praca taka powinna być prowadzona na terenie placówki, w której występują trudności dziecka. Osoba wyznaczona do pomocy powinna być stała, pracować bardzo stopniowo, ale systematycznie i regularnie w miejscu występowania zaburzenia.

Wnioskodawcy wskazali, że nieudzielenie ich synowi właściwej pomocy może grozić wykluczeniem społecznym, osamotnieniem, rozwojem depresyjności, odmową chodzenia do szkoły, pogorszeniem samopoczucia psychicznego i zdrowia fizycznego (schorzenie kręgosłupa).

W toku postępowania do akt dołączono teczkę indywidualną wraz z badaniami diagnostycznymi [...] z Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr [...] w L., opinię o uczniu z dnia [...] 2023 r. z Liceum Ogólnokształcącego im. K. W. w L., opinię terapeuty z Poradni Terapii Mutyzmu "[...]" w W. z dnia [...] 2023 r. oraz dokument podpisany przez dr n. med. M. F. ortopedę – traumatologa z rozpoznaniem u [...] choroby [...].

Zespół Orzekający przy Zespole Poradni nr [...] w L. (dalej także jako organ pierwszej instancji" lub " Zespół Orzekający") rozpatrzył wniosek skarżących na posiedzeniu w dniu [...] 2023 r. Z posiedzenia sporządzono protokół. Organ pierwszej instancji w orzeczeniu nr [...] z dnia [...] 2023 r. orzekł o braku potrzeby kształcenia specjalnego [...].

W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że zaświadczenie lekarza neurologa-psychiatry o stanie zdrowia ucznia dla potrzeb zespołu orzekającego wskazuje na występowanie u [...] mutyzmu wybiórczego [...] W opinii lekarza chłopiec wymaga stałego wsparcia w środowisku szkolnym i domowym, dostosowania form nauki do jego potrzeb w całym procesie kształcenia, w tym wdrożenia zaleceń zawartych w opinii poradni psychologicznej, co jest bardzo zasadne. Istotny jest również fakt, że [...] jest leczony z powodu choroby S. , co wiąże się z koniecznością noszenia gorsetu ortopedycznego oraz z wynikającymi z tego niedogodnościami dla chłopca. Z opinii z dnia [...] 2023 r. wynika że chłopiec pozostaje pod opieką konsultacyjną Poradni Terapii Mutyzmu "[...]" w W., w której przeprowadzono proces diagnostyczny, potwierdzający występowanie mutyzmu wybiórczego. Zdaniem diagnostów proces terapeutyczny chłopca powinien przebiegać etapami, według zaleceń wskazanych w opinii, gdyż konsekwencją nieleczonego mutyzmu wybiórczego może być zagrożenie niedostosowaniem społecznym. W opinii wydanej we wrześniu 2022 r. w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr [...] w L. stwierdzono występowanie u [...] dysortografii, przy wyższym niż przeciętny poziomie ogólnego rozwoju intelektualnego. W informacji ze szkoły podstawowej, którą uczeń z dobrymi wynikami ukończył w minionym roku szkolnym, stwierdzono, że [...] był postrzegany jako uczeń uzdolniony, pracowity, koleżeński i uczynny. Przejawiał natomiast trudności w relacjach rówieśniczych, trzymał się na uboczu, unikał sytuacji konfliktowych oraz miał trudności z asertywnością. Rozmawiał z nieliczną grupą kolegów, krótko odpowiadał na pytania, nie inicjował rozmów. Unikał kontaktu wzrokowego, a w sytuacjach dla niego trudnych reagował lękiem. Z opinii ze szkoły, do której aktualnie zaczął uczęszczać [...] wynika, że nie zauważono istotnych problemów z nawiązywaniem kontaktów z rówieśnikami i nauczycielami. Pewną niechęć do [...] łączono z naturalną nieśmiałością, związaną z wchodzeniem nastolatka w nowe środowisko. [...] uczestniczył w warsztatach integracyjnych, podczas których aktywnie włączał się we wszelkie zorganizowane zajęcia i wchodził w interakcje z rówieśnikami. Co prawda nie inicjował sam rozmów z kolegami, ale zapytany przez nich udzielał lakonicznych odpowiedzi. Zdaniem nauczyciela uczeń ma szanse być nie tylko akceptowanym, ale również lubianym przez środowisko szkolne. Ponadto [...] bardzo dobrze przyswaja nowy trudny materiał, jest sumienny, zorganizowany i skoncentrowany. Zdaniem nauczycieli przyjazne środowisko szkolne pomoże chłopcu czuć się bezpiecznie i stopniowo przezwyciężać lęk przed [...]. Z informacji od matki chłopca wiadomo, że proces terapeutyczny został rozpoczęty. [...] uczęszcza na spotkania grupy rozwojowo-terapeutycznej w Fundacji S. w L., uczestniczy w konsultacjach w Poradni Terapii Mutyzmu "[...]" w W., a szkoła została poinformowana o jego trudnościach.

Zespól Orzekający wskazał, że na podstawie wyników Testu DROM do diagnozy rozwoju osobowościowego młodzieży zagrożonej niedostosowaniem społecznym ustalono, iż K. D. nie przejawia symptomów zagrożenia niedostosowaniem społecznym, natomiast wykazuje cechy osobowości zamkniętej w sobie oraz wysoki poziom lęku społecznego i trudności w relacjach rówieśniczych. Podczas diagnozy chłopiec był chętny do współpracy, odpowiadał na pytania, chociaż były to krótkie odpowiedzi.

Po rozważeniu indywidualnej sytuacji ucznia oraz przeanalizowaniu wyników badań Zespół Orzekający stwierdził, że nie zachodzi potrzeba zakwalifikowania ucznia do kształcenia specjalnego z uwagi na zagrożenie niedostosowaniem społecznym. Taka forma kształcenia wskazuje na potrzebę stosowania środków zaradczych np. w postaci udziału w zajęciach socjoterapeutycznych, realizacji edukacji w młodzieżowym ośrodku socjoterapii czy też opieki kuratorskiej, bowiem jak wynika z informacji upowszechnianych przez Ośrodek Rozwoju Edukacji uczniowie zagrożeni niedostosowaniem społecznym to zwykle osoby, które łamią zasady współżycia społecznego, nie przestrzegają norm i regulaminów, popadają w konflikty, przejawiają agresję w różnych jej postaciach, niekiedy też uciekają z domu oraz popełniają czyny łamiące obowiązujące prawo, ponadto wagarują, mają problemy edukacyjne, często przejawiają zachowania prowokacyjne, demoralizacyjne (jak np. używanie wulgaryzmów, palenie papierosów, sięganie po alkohol czy inne środki psychoaktywne). Z dokonanych ustaleń wynika, że [...] nie ujawnia takich zachowań, a wręcz przeciwnie jest osobą przestrzegającą norm, bardzo wrażliwą, osobowościowo delikatną, niekonfliktową, wycofaną, zamkniętą w sobie, lękową. Wymaga zatem, co też zaleca Poradnia Terapii Mutyzmu "[...]", zrozumienia, wsparcia i pomocy na terenie szkoły, co może być realizowane w oparciu o opinię w sprawie objęcia ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną (ale także bez takiego dokumentu, a jedynie poprzez rozpoznanie w placówce edukacyjnej potrzeb chłopca i odpowiednie reagowanie na nie). Z. zawarte w takiej opinii mogą w pełni wyczerpywać zalecenia Poradni Terapii Mutyzmu "[...]", w której konsultowany jest [...]. Należy przy tym stosować metodę małych kroków (sliding-in) pod nadzorem koordynatora tego procesu ze strony szkoły.

M. D. i P. D. wnieśli odwołanie od powyższego orzeczenia, dołączając dodatkowo:

- zaświadczenie lekarskie z dnia 27 października 2023 r., wydane przez dr n. med. M. [...], ortopedę – traumatologa, wskazujące, że zaburzenie lękowe zdiagnozowane u [...] miało wpływ na kształtującą się postawę dziecka, a prawidłowe leczenie tego zaburzenia istotnie wpływa na jego rehabilitację;

- orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] 2023 r., wydane przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L.;

- opinię wnioskodawców dotyczącą funkcjonowania ich syna, stanowiącą wcześniej uzasadnienie wniosku.

Nie zgadzając się z orzeczeniem organu pierwszej instancji skarżący w treści odwołania podnieśli między innymi, że udział ich syna w grupie terapeutyczno-rozwojowej i konsultacje w poradni "[...]" nie stanowią terapii dziecka z mutyzmem. O właściwą formę leczenia skarżący ubiegają się składając wniosek o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Chodzi o stałe bezpieczne wsparcie w szkole, o wyznaczenie stałej osoby, która koordynowałaby proces terapii współpracując z [...], zespołem nauczycieli oraz rodzicami. Osoba ta, jak i cala kadra nauczycielska powinna zostać właściwie przeszkolona przez specjalistę zajmującego się na co dzień leczeniem mutyzmu, a wyznaczony koordynator powinien mieć dostęp do superwizora procesu terapii dziecka, gdyż niewłaściwe kroki podjęte wobec dziecka mogą wpłynąć na pogorszenie jego funkcjonowania.

Zespół Orzekający nie znalazł podstaw do uchylenia swojego orzeczenia i przedstawił odwołanie organowi drugiej instancji – L. Kuratorowi Oświaty.

W dniu [...] 2023 r. w Zespole Poradni Nr [...] w L. została sporządzona opinia nr [...] w sprawie objęcia ucznia [...] pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole. W opinii zawarto wskazania dla placówki edukacyjnej i nauczycieli oraz wskazania dla rodziców.

Decyzją z dnia [...] 2023 r. Lubelski Kurator Oświaty (dalej także jako "organ odwoławczy" lub "Kurator") utrzymał w mocy orzeczenie Zespołu Orzekającego.

Organ odwoławczy wskazał, że K. D. pozostaje pod opieką Zespołu Poradni Nr [...] w L. od września 2023 r. We wrześniu 2022 r. był diagnozowany w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr [...] w L., w której wydano opinię w sprawie specyficznych trudności w uczeniu się, dostosowania wymagań do indywidualnych potrzeb edukacyjnych oraz objęcia pomocą psychologiczno-pedagogiczną ucznia w szkole. Zawarte w opinii stanowisko Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr [...] w L. określa objaw zgłoszonych trudności chłopca jako "delikatny", co znajduje swoje uzasadnienie w wynikach badań (powód zgłoszenia ucznia na badania do poradni został wskazany w dokumencie z dnia [...] 2023 r. pod nazwą "Charakterystyka ucznia", sporządzonym przez Szkołę Podstawową Nr [...] w L. i były to: "trudności w relacjach rówieśniczych, uczeń jest na uboczu, nie inicjuje kontaktów rówieśniczych"). W "Charakterystyce ucznia" określono także występujące trudności funkcjonowania emocjonalnego, społecznego i poznawczego ucznia z jednej strony (m.in. "rozmawia z nieliczną grupą, krótko odpowiada na pytania, nie inicjuje rozmów, unika sytuacji konfliktowych, lękowy"), a z drugiej jego potencjał, mocne strony i uzdolnienia funkcjonowania emocjonalnego, społecznego i poznawczego ("uczeń uzdolniony, pracowity, inteligentny, wysoce uczynny, koleżeński"). Zaobserwowane i opisane w "Charakterystyce ucznia" symptomy jego funkcjonowania są w pewnym zakresie pozytywnie zweryfikowane poprzez informacje zawarte w opinii wydanej przez szkołę (Liceum Ogólnokształcące), do której aktualnie uczęszcza K. D.. W opinii tej wychowawczyni ucznia stwierdziła, że w przypadku [...] nie zauważyła problemów z nawiązywaniem kontaktów z rówieśnikami, bądź nauczycielami, a pewna niechęć do [...] była wiązana z naturalną nieśmiałością, związaną z wchodzeniem nastolatka w nowe środowisko. W opinii wychowawczyni zamieściła też własne spostrzeżenia z obserwacji ucznia w czasie jego udziału w jednodniowych warsztatach integracyjnych klasy I-wszej, wskazując że chłopiec bardzo aktywnie włączał się we wszelkie zorganizowane zajęcia i wchodził w interakcje z kolegami. Wprawdzie [...] nie inicjuje rozmów z kolegami i udziela kolegom tylko lakonicznych odpowiedzi, to wykorzystuje spory wachlarz pozawerbalnych środków językowych. Pomimo zauważalnej małomówności i niechęci do udzielania się na forum klasy (na co wskazują nauczyciele obecnej szkoły ucznia), wychowawczyni podkreśliła zauważalny potencjał intelektualny chłopca (K. dał się poznać na zajęciach edukacyjnych jako uczeń sumienny, zorganizowany; jego mocną stroną jest znakomita koncentracja uwagi; bardzo dobrze przyswaja nowy, trudny materiał nauczania). Wychowawczyni wskazała też na możliwości pogłębiania przez [...] pozytywnych relacji z kolegami w środowisku szkolnym dzięki m.in. zapewnieniu odpowiednich warunków, okazji i wydarzeń organizowanych przez szkołę (np. wyjazdowe spotkania integracyjno-rekreacyjne, warsztaty integracyjne), które sprzyjają rozwijaniu poczucia bezpieczeństwa, akceptacji, budowaniu atmosfery przyjaźni.

Organ odwoławczy podniósł, że K. D. był w dniu [...] 2023 r. badany w Zespole Poradni Nr [...] w L., przy wykorzystaniu metod testowych: Diagnozy Rozwoju Osobowościowego Młodzieży - DROM, Testu Zdań Niedokończonych, Testu EPQ Eysencka, Jaki Jesteś?. Na podstawie uzyskanych wyników badań stwierdzono, że [...] ujawnia cechy osobowości zamkniętej w sobie (typ introwertywny), wysoki poziom lęku społecznego oraz trudności w relacjach rówieśniczych. Ponadto, jak podano w opinii nr [...] z dnia [...] 2023 r., chłopca charakteryzuje m.in. mała odporność na stres, co związane jest ze szczególną wrażliwością układu nerwowego, a to implikuje również skłonność do stanów lękowych, wysokie poczucie winy, niskie poczucie własnej wartości. [...] jest bardzo podatny na aprobatę społeczną.

Kurator zauważył, że uczeń, mimo opisanych ograniczeń, jednak posługuje się komunikacją werbalną w stosunku do rówieśników i nauczycieli na terenie szkoły. Nie występuje u niego całkowity brak werbalizacji w stosunku do wybranych osób na terenie szkoły, co może być pozytywną okolicznością w sytuacji prowadzonej w stosunku do chłopca terapii specjalistycznej, a także wpływać na jej skuteczność.

W ocenie organu uprawnione jest wnioskowanie, że funkcjonowanie [...], scharakteryzowane w oparciu o informacje z różnych źródeł, w tym wyniki badań psychologicznych, jest związane w znacznym stopniu z jego cechami osobowości – typ introwertywny. Występujący u chłopca duży poziom lęku społecznego w znacznym stopniu determinuje jego funkcjonowanie, co m.in. sprawia, że jest diagnozowany jako chłopiec, u którego występuje mutyzm wybiórczy.

Mutyzm wybiórczy, będący zaburzeniem o podłożu lękowym, nie stanowi w przypadku [...] zagrożenia niedostosowaniem społecznym. Lękliwość, na którą powołują się wnioskodawcy w odwołaniu, jako na jeden z symptomów zagrożenia niedostosowaniem społecznym, nie występuje u [...] w takim stopniu nasilenia, aby wymagało to kształcenia specjalnego. Zgodnie z opinią wychowawczyni z dnia [...] 2023 r. [...] aktywnie włączał się we wszelkie zorganizowane zajęcia i wchodził w interakcje z kolegami, a wychowawczyni nie zauważyła problemów z nawiązywaniem kontaktów z rówieśnikami, bądź nauczycielami.

W ocenie organu odwoławczego potencjał intelektualny i osobowościowy stanowi fundamentalną podstawę do budowania pozycji [...] w grupie rówieśniczej. Na uwagę zasługuje również zapewnianie przez szkołę odpowiednich warunków i możliwości do pogłębiania przez [...] pozytywnych relacji z kolegami w środowisku szkolnym (budowanie przyjaznej atmosfery), co sprzyja nie tylko rozwijaniu u niego poczucia bezpieczeństwa i akceptacji, ale stanowi obok profesjonalnej pomocy psychologicznej niezbędnej dla ucznia, pozytywny wymiar terapeutyczny, który może przyczyniać się u niego do obniżania poziomu lęku.

Kształcenie specjalne natomiast, w przypadku [...], oznaczałoby specjalną organizację nauki i metod pracy, opracowanie indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego, realizację zajęć socjoterapeutycznych, stosowanie metod pracy i nauczania, jakie stosuje się względem ucznia umieszczonego w młodzieżowym ośrodku socjoterapii.

Kurator podkreślił, że uczeń zagrożony niedostosowaniem społecznym (w odniesieniu do wieku rozwojowego [...], to przede wszystkim ten - jak podaje literatura fachowa, a także upowszechnia informacyjnie Ośrodek Rozwoju Edukacji – u którego obserwuje się zwykle brak przestrzegania ogólnie przyjętych norm i zasad współżycia społecznego, łamanie obowiązujących regulaminów, przejawy agresji, kradzieże, wagarowanie, problemy edukacyjne, w tym lekceważenie obowiązku szkolnego, zachowania prowokacyjne, konfliktowe, demoralizacyjne (np. używanie wulgaryzmów, palenie papierosów, sięganie po alkohol lub środki psychoaktywne), a nawet czyny karalne. Natomiast K. D. nie przejawia symptomów zagrożenia niedostosowaniem społecznym. [...] nie przejawia zachowań agresywnych, nie zachowuje się w sposób prowokacyjny lub negatywny w odniesieniu do wymagań dorosłych, nie prezentuje postawy opozycyjno-buntowniczej wobec nakazów, nie wagaruje, nie lekceważy obowiązków szkolnych, nie ma problemów z nauką, pamięcią i koncentracją na lekcjach szkolnych, nie popada w konflikty z rówieśnikami, nie jest zaniedbany wychowawczo, zdemoralizowany (nie używa wulgaryzmów, używek typu papierosy, alkohol, dopalacze). [...] ma sukcesy szkolne, jest uczniem uzdolnionym z dużym potencjałem intelektualnym, co wykorzystuje w praktyce, pomimo swoich specyficznych trudności w nauce (dysortografia), ma dobrą sytuację rodzinną (otrzymuje odpowiednie wsparcie psychiczne i emocjonalne w domu rodzinnym). Chłopiec ma natomiast niezrealizowaną potrzebę uznania, obniżone poczucie własnej wartości, wykazuje cechy osobowości zamkniętej w sobie oraz wysoki poziom lęku społecznego i trudności w relacjach rówieśniczych, co potwierdził wynik badania diagnostycznego, w szczególności testem DROM i na co wskazał Zespół Orzekający w orzeczeniu z dnia [...] 2023 r.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że wprawdzie ustawa Prawo oświatowe nie podaje definicji zagrożenia niedostosowaniem społecznym, nie oznacza to jednak dowolnego rozumienia tego pojęcia. Opisane wyżej symptomy zachowania związane z zagrożeniem niedostosowania społecznego, w odniesieniu do wieku rozwojowego, określono na podstawie dostępnej literatury fachowej, którą wykorzystują specjaliści (m.in. psycholodzy, pedagodzy) w praktyce zawodowej, w tym specjaliści Zespołu Poradni Nr [...] w L..

Kurator wskazał, że w sprawie nie zakwestionowano dowodów, które przedstawili skarżący, w szczególności zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] 2023 r., wydanego przez lekarza neurologa-psychiatrę. Natomiast organ pierwszej instancji dokonał oceny tego zaświadczenia, do czego miał prawo. W zaświadczeniu lekarz wskazał na potrzebę kształcenia specjalnego [...] ze względu na zagrożenie niedostosowaniem społecznym, jednak nie wyjaśnił, jakie są przyczyny tego zagrożenia. Organ odwoławczy podkreślił jednocześnie, że zaświadczenie lekarskie podlega ocenie wraz z całą dokumentacją zgromadzoną w sprawie, a samo przedłożenie zaświadczenia lekarskiego wskazującego na potrzebę kształcenia specjalnego nie obliguje zespołu do wydania pozytywnego dla wnioskodawcy orzeczenia.

Odnosząc się do treści dokumentów dołączonych do odwołania organ drugiej instancji zaznaczył, że Zespół Orzekający nie podważył stanowiska wnioskodawców co do tego, że Choroba [...] i mutyzm wybiórczy u syna skarżących są ze sobą powiązane. Jednakże zależność ta nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie. Podobnie, wydane przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. orzeczenie o niepełnosprawności, w którym jako przyczynę stwierdzonej niepełnosprawności występującej u [...] wskazano symbol 07-S, obejmujący głównie choroby układu oddechowego i krążenia, nie ma bezpośredniego związku z procedowaną sprawą i wydanym rozstrzygnięciem.

W ocenie Kuratora, wbrew zarzutom skarżących Zespół Orzekający procedował zgodnie z prawem, opierając się przede wszystkim na przepisach rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2061) oraz przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Wyjaśniając problem zagrożenia niedostosowaniem społecznym, organ pierwszej instancji wykorzystywał też informacje ze źródeł pomocniczych, np. Ośrodka Rozwoju Edukacji. Rzekome wyrażanie opinii o lukach prawnych przez niektórych członków Zespołu, czy też przekazywania przez nich błędnych informacji o niewydawaniu orzeczeń w województwie lubelskim w przypadkach mutyzmu wybiórczego, jako powodu do kształcenia specjalnego, nie powinno mieć miejsca, należy stosować obowiązujące prawo. Organ odwoławczy zaznaczył jednocześnie, że opinie takie nie mają żadnego znaczenia dla istoty sprawy.

W związku z zarzutem nieprawidłowego składu Zespołu Orzekającego Kurator wyjaśnił, że z prawem głosu w pracach Zespołu uczestniczyły cztery osoby: przewodniczący, lekarz, psycholog i pedagog. Na podstawie pisemnych wyjaśnień dyrektora Zespołu Poradni Nr [...] w L. ustalono, że piąta osoba obecna na posiedzeniu Zespołu to pracownik pedagogiczny Poradni, który w swoim przydziale czynności zawodowych ma wypełnianie zadań protokolanta w sprawach rozpatrywanych przez Zespół Orzekający. Osoba ta posiada upoważnienie do przetwarzania danych osobowych oraz zobowiązana jest na podstawie stosownych przepisów prawa (podobnie, jak wszyscy pracownicy Poradni) do dotrzymywania tajemnicy zawodowej.

Zdaniem Kuratora orzeczenie z dnia [...] 2023 r. o braku potrzeby kształcenia specjalnego zostało wydane zgodnie z prawem oraz aktualnym stanem faktycznym dotyczącym funkcjonowania [...].

Organ wskazał, że [...] D. niewątpliwie potrzebna jest specjalistyczna pomoc psychologiczna. Właściwie dobrana i realizowana terapia psychologiczna, obok równolegle prowadzonej farmkoterapii, jest jednym ze środków i sposobów, dzięki którym można obniżać poziom lęku u [...], bazując na jego potencjale intelektualno-osobowościowym, z wykorzystaniem pozytywnego szkolnego kontekstu społecznego, w którym aktualnie funkcjonuje. Dołączona do akt sprawy opinia nr [...] z dnia [...] 2023 r. z Zespołu Poradni Nr [...] zawiera trafne wskazania do pracy z uczniem, z przeznaczeniem dla placówki edukacyjnej i nauczycieli oraz dla rodziców. Realizacja tych zaleceń, wskazanych form pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w tym terapeutycznych oraz warunków i form wsparcia umożliwiających realizację indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia, może przyczynić się do poprawy aktualnego funkcjonowania ucznia w szkole i wzmocnić jego uczestnictwo w życiu szkoły.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący M. D. i P. D. zarzucili brak wystarczającego, rzetelnego uzasadnienia decyzji organów obu instancji. Podnieśli, że wiedza organów obu instancji na temat mutyzmu wybiórczego jest ogólna, a w konsekwencji niemożliwa była adekwatna ocena sytuacji dziecka.

Skarżący wyjaśnili, że nie wnioskowali dla syna o zajęcia socjoterapeutyczne, ale o zajęcia o charakterze socjoterapeutycznym, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. Jednocześnie skarżący zwrócili uwagę, że w opinii nr [...] zawarto wskazanie kontynuowania udziału w spotkaniach w ramach grupy terapeutyczno-rozwojowej. Skarżący wskazali, że w przypadku dzieci z mutyzmem wybiórczym, które otrzymują orzeczenia ze względu na zagrożenie niedostosowaniem społecznym, zajęcia o charakterze socjoterapeutycznym to terapia małych kroków, polegająca w pewnym momencie na bardzo powolnym dołączaniu poszczególnych kolegów i nauczycieli do grona swobodnych rozmówców dziecka. Są to również różne działania mające na celu integrację dziecka z klasą i społecznością szkolną.

Skarżący podkreślili, że w przywołanej przez Kuratora opinii z Poradni Pedagogiczno-Psychologicznej nr [...] w L. objaw zgłaszanych trudności w postaci dysortografii został wprawdzie opisany jako "delikatny", ale jednocześnie w opinii zaznaczono, iż w sytuacjach stresujących, ważnych emocjonalnie może zarysować się ostrzej. Opinia ta potwierdza, że mutyzm wybiórczy, który jest zaburzeniem lękowym, bez wątpienia ma wpływ na osiągnięcia szkolne ich syna. Opinie sporządzone przez wychowawców ze szkoły podstawowej i liceum potwierdzają, iż stwierdzony mutyzm utrudnia synowi funkcjonowanie w roli ucznia i nie pozwała na ujawnienie jego właściwego potencjału. Potwierdza to również trudności syna w pełnieniu roli kolegi i członka społeczności szkolnej.

Skarżący przyznali, że u ich syna nie występuje całkowity brak werbalizacji. Jednakże nie oznacza to, że ich syn nie powinien otrzymać takiej samej pomocy, jak dziecko z mutyzmem jawnym, gdyż mutyzm wybiórczy jest nie mniej poważnym zaburzeniem. Skarżący powołali się na treść opracowań dotyczących mutyzmu wybiórczego, jego objawów oraz możliwych następstw.

Skarżący podnieśli, że w zaskarżonej decyzji występują błędy, gdyż niezgodne z rzetelną wiedzą jest mylenie mutyzmu z nieśmiałością, introwertyzmem czy dużym lękiem społecznym. Mutyzm stanowi odrębną jednostkę diagnostyczną, obecną zarówno w klasyfikacji ICD -11, jak i DSM - 5.

Skarżący nie zgodzili się z zawartym w zaskarżonej decyzji stwierdzeniem że kształcenie specjalne oznaczałoby specjalną organizację nauki i stosowanie metod, jakie stosuje się względem ucznia umieszczonego w młodzieżowym ośrodku socjoterapii". Skarżący podnieśli, że ustawodawca odróżnia wyraźnie dzieci zagrożone niedostosowaniem społecznym i tym zaleca zajęcia o charakterze socjoterapeutycznym od dzieci niedostosowanych społecznie, którym zaleca resocjalizację. Dzieci z mutyzmem wybiórczym w Polsce coraz częściej otrzymują orzeczenia o kształceniu specjalnym ze względu na zagrożenie niedostosowaniem społecznym i nie są umieszczane w młodzieżowych ośrodkach socjoterapii. Przeciwnie, otrzymują rzetelną, regularną pomoc w szkole, zgodnie z wytycznymi specjalistów, którzy na co dzień pracują z mutyzmem wybiórczym. Orzeczenie pozwala na rzetelne przeszkolenie całej kadry szkolnej przez osoby posiadające właściwą wiedzę. Pozwala na superwizję osoby prowadzącej terapię małych kroków (tak, by była to rzeczywiście terapia, a nie spotkania z koordynatorem), na pomoc logopedy, ćwiczenia oddechowe i relaksacyjne prowadzone w miejscu występowania napięcia, terapię małych kroków wraz z rozszerzaniem kręgu rozmówców i systematyczne wsparcie integracji dziecka z klasą szkolną. Skarżący podkreślili, że na konieczność kształcenia specjalnego ich syna wskazuje niewłaściwe funkcjonowanie w szkole.

W związku ze stanowiskiem organu odwoławczego w odniesieniu do treści zaświadczenia lekarza neurologa i psychiatry skarżący wskazali, że w toku postępowania nie zostali wezwani do przedstawienia wyjaśnień lekarza odnośnie przyczyn zawarcia w zaświadczeniu zapisu o potrzebie kształcenia specjalnego.

Skarżący zarzucili sprzeczność w treści zaskarżonej decyzji, w której wskazano, że lękliwość nie występuje u [...] w takim nasileniu, aby wymagało to kształcenia specjalnego, a jednocześnie opisywano duży poziom lęku społecznego u syna skarżących. Nie zgodzili się też ze stwierdzeniem, że orzeczenie o niepełnosprawności nie ma bezpośredniego związku z procedowaną sprawą i przyjętym rozstrzygnięciem. Skarżący podnieśli, że według lekarza ortopedy zdiagnozowane u syna zaburzenie lękowe miało wpływ na źle kształtującą się postawę chłopca. Jednocześnie lekarz orzecznik z Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności potwierdził, że wada kręgosłupa doprowadziła do stanu niepełnosprawności w stopniu lekkim z uwagi na zagrożenie dla rozwijających się płuc i serca chłopca. Syn skarżących, przez zamrożenie w ciele charakterystyczne dla mutyzmu wybiórczego, ma zniekształcony kręgosłup i klatkę piersiową po stronie unieruchomionej ręki, zaś rękę unieruchamia z lęku, gdy jest poza domem. To stanowi zagrożenie dla rozwijających się bardzo istotnych narządów wewnętrznych dziecka. W ocenie skarżących niezrozumiałym jest, dlaczego wysoki poziom lęku, na co wskazują wysokie wyniki w skali DROM, pomimo włączonej farmakoterapii, i napięcie w ciele (najbardziej charakterystyczne objawy mutyzmu wybiórczego), które deformują kręgosłup dziecka i w konsekwencji prowadzą do zagrożenie dla rozwoju tak ważnych narządów wewnętrznych jak serce i płuca, nie są wystarczające, by stwierdzić zagrożenie niedostosowaniem społecznym. Skarżący wskazali, że stopień niepełnosprawności dziecka został ustalony w oparciu o zaświadczenia lekarzy ortopedy i psychiatry oraz opinię z Poradni "[...]", natomiast z nieznanych przyczyn Kurator stwierdził, że przedstawione dokumenty nie mają znaczenia w sprawie.

Skarżący podkreślili, że zarówno od psychologa, jak i dyrektora Poradni uzyskali informację o lukach prawnych, które nie pozwalają orzec o potrzebie kształcenia specjalnego w stosunku do dzieci z mutyzmem, co w ocenie skarżących podważa rzetelność orzeczenia wydanego w niniejszej sprawie. Skarżący nie zgodzili się z zawartym w zaskarżonej decyzji stwierdzeniem o rzekomym wyrażaniu takich opinii.

Skarżący dołączyli do skargi kopię zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] 2024 r. wystawionego przez lekarza specjalistę neurologa i psychiatrę. W treści zaświadczenia wskazano, że K. D. pozostaje w leczeniu poradni neurologicznej w związku ze stwierdzonymi zaburzeniami lękowo-depresyjnymi, wtórnymi do objawów mutyzmu. [...] jest wysoce zagrożony niedostosowaniem społecznym oraz wykluczeniem z relacji interpersonalnych (zwłaszcza w placówce szkolnej) z powodu podstawowych objawów mutyzmu. Ma ogromne trudności w spontanicznym rozpoczynaniu wypowiedzi, nie zgłasza swoich potrzeb, sprzeciwu, przyjmuje postawę wycofaną, dyssymulacyjną, emocje kumuluje. Poziom lęku jest wysoki i w sytuacjach stresowych narasta. [...] kompensuje to sobie przenosząc napięcie na objawy fizyczne – zwiększanie napięcia mięśniowego skutkuje rozwojem nieprawidłowego ułożenia i postawy ciała, zwłaszcza w obrębie kręgosłupa oraz obręczy barkowej. W chwili obecnej napięcie mięśni ciała należy uznać za objaw wyrażania emocji przez ciało, co jest nierozerwalnie związane z fundamentalną istotą mutyzmu. Przeciążenie kręgosłupa wymaga leczenia ortopedycznego – stabilizacja gorsetem. Znieruchomienia i przyciąganie kończyn górnych do korpusu ciała wymaga stałej pracy terapeutycznej, by zminimalizować zniekształcenia klatki piersiowej. W chwili obecnej [...] wymaga systemowego wsparcia w szkole celem uniknięcia wykluczenia ze społeczności szkolnej.

W odpowiedzi na skargę Lubelski Kurator Oświaty wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Stosownie do przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z poźn. zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") kontrola sprawowana przez sądy administracyjne dokonywana jest pod względem zgodności z prawem. Z przepisu art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem tak określonej kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie była decyzja, którą Lubelski Kurator Oświaty utrzymał w mocy orzeczenie Zespołu Orzekającego w Zespole Poradni Nr [...] w L. o braku potrzeby kształcenia specjalnego syna skarżących [...].

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 127 ust. 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900 z późn. zm., dalej powoływanej także jako "ustawa") oraz przepisy wykonawcze do tej ustawy.

Stosownie do art. 127 ust. 1 powołanej ustawy kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież niepełnosprawne, niedostosowane społecznie i zagrożone niedostosowaniem społecznym, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Kształcenie to może być prowadzone w formie nauki odpowiednio w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych, przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i szkołach lub oddziałach integracyjnych, przedszkolach i szkołach lub oddziałach specjalnych, innych formach wychowania przedszkolnego i ośrodkach, o których mowa w art. 2 pkt 7. Uczniowi objętemu kształceniem specjalnym dostosowuje się odpowiednio program wychowania przedszkolnego i program nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Dostosowanie następuje na podstawie opracowanego dla ucznia indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego uwzględniającego zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, o którym mowa w ust. 10 (art. 127 ust. 3). Orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydają zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w poradniach specjalistycznych. Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego określa zalecane formy kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej (art. 127 ust. 10). Od orzeczeń, o których mowa w ust. 10, rodzice dziecka mogą złożyć w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia odwołanie do kuratora oświaty (art. 127 ust. 12).

W art. 127 ust. 18 ustawy została zawarta delegacja dla ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania do określenia, w drodze rozporządzenia, składu zespołów orzekających, trybu ich powołania, szczegółowych zasady działania tych zespołów, trybu postępowania odwoławczego oraz wzorów orzeczeń i opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Stosownie do zdania drugiego delegacji ustawowej, rozporządzenie powinno uwzględniać jak najpełniejszą realizację potrzeb dziecka lub ucznia, a także zapewnić możliwość dostosowania form wychowania przedszkolnego, form kształcenia oraz działań w ramach wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, do aktualnych możliwości psychofizycznych dziecka lub ucznia.

Na mocy tej delegacji ustawowej zostało wydane rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2061, dalej powoływane także jako "rozporządzenie").

Rozporządzenie określa: 1) skład i tryb powołania zespołów orzekających działających w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w publicznych poradniach specjalistycznych; 2) szczegółowe zasady działania zespołów orzekających, o których mowa w pkt 1; 3) tryb postępowania odwoławczego od wydanego orzeczenia; 4) wzory orzeczeń i opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka wydawanych przez zespoły orzekające, o których mowa w pkt 1.

Stosownie do § 13 ust. 1 rozporządzenia, orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wydaje się dla dzieci i uczniów niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie oraz zagrożonych niedostosowaniem społecznym, wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy, o których mowa w przepisach w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.

Zgodnie z ust. 2 § 13 rozporządzenia w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego zespół określa między innymi: diagnozę funkcjonowania dziecka lub ucznia, z uwzględnieniem potencjału rozwojowego oraz mocnych stron i uzdolnień dziecka lub ucznia oraz występujących w środowisku nauczania i wychowania barier i ograniczeń utrudniających jego funkcjonowanie (pkt 1); okres, w jakim zachodzi potrzeba kształcenia specjalnego (pkt 2); zalecane warunki i formy wsparcia umożliwiające realizację indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dziecka lub ucznia, w tym warunki rozwijania jego potencjalnych możliwości i mocnych stron, wzmacniania aktywności i uczestnictwa dziecka lub ucznia w życiu przedszkola, szkoły, ośrodka lub placówki, oraz jeżeli zachodzi potrzeba indywidualnego wsparcia dziecka lub ucznia ze strony dodatkowo zatrudnionej kadry, o której mowa w przepisach w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym - zakres tego wsparcia (pkt 3); zalecane cele rozwojowe i terapeutyczne do realizacji podczas zajęć wychowania przedszkolnego lub zajęć edukacyjnych, zajęć rewalidacyjnych, socjoterapeutycznych i resocjalizacyjnych oraz w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej dziecku lub uczniowi i, w zależności od potrzeb, jego rodzicom, przez przedszkole, szkołę, ośrodek lub placówkę oraz poradnię, wraz ze wskazaniem zalecanych form pomocy psychologiczno-pedagogicznej, a w przypadku dzieci i uczniów niepełnosprawnych - również zalecanych rodzajów zajęć rewalidacyjnych (pkt 4); wszystkie możliwe formy kształcenia specjalnego, poczynając od najkorzystniejszej dla dziecka lub ucznia, według zespołu, formy kształcenia specjalnego spośród wymienionych (pkt 5); potrzebę realizacji wybranych zajęć wychowania przedszkolnego lub zajęć edukacyjnych indywidualnie z dzieckiem lub uczniem lub w grupie liczącej do 5 dzieci lub uczniów - w przypadku dziecka lub ucznia napotykającego na trudności w funkcjonowaniu wspólnie z oddziałem przedszkolnym lub szkolnym (pkt 6); zalecane działania ukierunkowane na poprawę funkcjonowania dziecka lub ucznia i wzmacnianie jego uczestnictwa w życiu przedszkola, szkoły, ośrodka lub placówki oraz działania wspierające rodziców dziecka lub ucznia (pkt 7).

Orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydaje się na okres wychowania przedszkolnego, roku szkolnego albo etapu edukacyjnego (§ 13 ust. 4).

W przypadku nieuwzględnienia wniosku o wydanie orzeczenia, zespół wydaje orzeczenie o braku potrzeby kształcenia specjalnego, według wzoru stanowiącego załącznik nr 5 do rozporządzenia (§ 17 pkt 1 rozporządzenia). Od orzeczenia wnioskodawca może wnieść odwołanie do kuratora oświaty, za pośrednictwem zespołu, który wydał orzeczenie, w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia. Jeżeli zespół uzna, że odwołanie zasługuje w całości lub części na uwzględnienie, uchyla zaskarżone orzeczenie i wydaje nowe. Od nowego orzeczenia służy wnioskodawcy odwołanie (§ 25 ust. 1-3 rozporządzenia). Kurator oświaty, w zależności od potrzeby, zasięga opinii psychologa, pedagoga, lekarza lub innego specjalisty (§ 25 ust. 5 rozporządzenia).

Powołane rozporządzenie nie określa natomiast kryteriów, na podstawie których organy winny ocenić, czy dana osoba powinna zostać objęta kształceniem specjalnym, czy też nie - tak aby, zgodnie z upoważnieniem ustawowym wyrażonym w art. 127 ust. 18 Prawa oświatowego, została uwzględniona jak najpełniej realizacja potrzeb dziecka. W tym zakresie należy odwołać się do treści ustawy Prawo oświatowe, w szczególności art. 127 tej ustawy. Zgodnie ze zdaniem pierwszym ust. 1 tego artykułu kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież, niepełnosprawne, niedostosowane społecznie i zagrożone niedostosowaniem społecznym, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Wynika z tego, że kształceniem specjalnym należy objąć dzieci i młodzież niepełnosprawną, niedostosowaną społecznie lub zagrożoną niedostosowaniem społecznym: 1) wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki, 2) wymagające stosowania specjalnych metod pracy. W świetle tego przepisu, orzekając o potrzebie kształcenia specjalnego organ winien ocenić czy edukacja osoby niepełnosprawnej, niedostosowanej społecznie lub zagrożonej niedostosowaniem społecznym może przebiegać w ramach zwykłej organizacji nauki i przy użyciu zwykłych metod pracy, czy też edukacja tej osoby wymaga stosowania specjalnej organizacji nauki i specjalnych metod pracy. Uznanie, że stosowanie zwykłych metod nauki i zwykłych metod pracy nie zapewni "najpełniejszej realizacji potrzeb dziecka" w zakresie edukacji - powinno skutkować orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 listopada 2018 r., sygn. IV SA/Wr 450/18 oraz powołany tam wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 maja 2013 r., sygn. II SA/Bd 91/13, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2017 r., sygn. I OSK 1190/17 na tle tożsamych przepisów poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty).

Zgodnie z art. 1 pkt 5 i 6 ustawy system oświaty zapewnia w szczególności: dostosowanie treści, metod i organizacji nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów, a także możliwość korzystania z pomocy psychologiczno-pedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej oraz możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną, niedostosowaną społecznie i zagrożoną niedostosowaniem społecznym, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami;

Trzeba jednocześnie wskazać, że postępowanie, w którym wydawane jest orzeczenie o potrzebie albo o braku potrzeby kształcenia specjalnego, jest postępowaniem administracyjnym prowadzonym stosownie do przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z ogólną zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasadą tą pozostają w związku przepisy art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., które zobowiązują organ administracji publicznej do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest też tzw. zasada przekonywania, określona w art. 11 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Konsekwencją tej zasady jest ciążący na organie obowiązek wyczerpującego odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do całości zebranego materiału dowodowego oraz do wszystkich istotnych z punktu widzenia przedmiotu sprawy zarzutów podnoszonych przez strony w toku postępowania.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym treść uzasadnienia winna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Motywy podjęcia określonego rozstrzygnięcia powinny być tak przedstawione, aby strona zainteresowana mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy jego wydaniu. Wyczerpujące uzasadnienie decyzji daje również rękojmię, że organ dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji wydawanej przez organ odwoławczy powinno nadto zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno bowiem umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez sąd. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji. Zasada przekonywania nabiera szczególnego znaczenia w przypadku podejmowania przez organy negatywnych z punktu widzenia strony rozstrzygnięć, które powinny być przekonująco i jasno uzasadnione. Uzasadnienie decyzji administracyjnej stanowi integralną część każdej decyzji i jest elementem umożliwiającym także sądową kontrolę w zakresie oceny prawidłowości przeprowadzenia postępowania administracyjnego, z poszanowaniem reguł wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 sierpnia 2022 r., sygn. III OSK 6108/21 oraz z dnia 2 czerwca 2022 r., sygn. III OSK 4975/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2013 r., sygn. II SA/Wa 1757/12, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. II SA/Ke 56/13, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 lutego 2013 r., sygn. IV SA/Po 1039/12, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 marca 2012 r., sygn. III SA/Wr 693/11).

W ocenie Sądu powyższe zasady ogólne postępowania nie zostały w niniejszej sprawie w pełni zrealizowane. Sprawa nie została wyczerpująco wyjaśniona do jej rozstrzygnięcia, w związku z czym wydanie decyzji należało zdaniem Sądu uznać za co najmniej przedwczesne. Także opisane wyżej obowiązki organu wynikające z art. 107 § 3 k.p.a. nie zostały w niniejszej sprawie wyczerpująco wypełnione.

W zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji Lubelski Kurator Oświaty podzielił stanowisko Zespołu Orzekającego o braku potrzeby kształcenia specjalnego w przypadku syna skarżących [...]. Organy obu instancji uznały, że w sprawie brak jest przesłanek do uznania występowania w przypadku chłopca zagrożenia niedostosowaniem społecznym.

Bezsprzecznie ustawa Prawo oświatowe nie definiuje zarówno pojęcia niepełnosprawności, jak również niedostosowania społecznego oraz zagrożenia takim niedostosowaniem. Analizując kwestię zagrożenia niedostosowaniem społecznym organy odwołały się do informacji w tym zakresie podawanych przez Ośrodek Rozwoju Edukacji, przy tym bez bliższego określenia konkretnego opracowania.

Jak wskazano w orzeczeniu organu pierwszej instancji, uczniowie zagrożeni niedostosowaniem społecznym to zwykle osoby, które łamią zasady współżycia społecznego, nie przestrzegają norm i regulaminów, popadają w konflikty, przejawiają agresję w różnych jej postaciach, niekiedy też uciekają z domu oraz popełniają czyny łamiące obowiązujące prawo, ponadto wagarują, mają problemy edukacyjne, często przejawiają zachowania prowokacyjne, demoralizacyjne (jak np. używanie wulgaryzmów, palenie papierosów, sięganie po alkohol czy inne środki psychoaktywne).

Podzielając stanowisko organu pierwszej instancji Kurator w zaskarżonej decyzji wskazał, że przejawami zagrożenia niedostosowaniem społecznym w odniesieniu do wieku rozwojowego [...] są przede wszystkim brak przestrzegania ogólnie przyjętych norm i zasad współżycia społecznego, łamanie obowiązujących regulaminów, przejawy agresji, kradzieże, wagarowanie, problemy edukacyjne, w tym lekceważenie obowiązku szkolnego, zachowania prowokacyjne, konfliktowe, demoralizacyjne (np. używanie wulgaryzmów, palenie papierosów, sięganie po alkohol lub środki psychoaktywne), a nawet czyny karalne.

Zatem organy wskazały na typowe, zwykłe przejawy zagrożenia niedostosowaniem społecznym, nie wyjaśniając szerzej innych możliwych przejawów tego zagrożenia, a jednocześnie stwierdzając, że syn skarżących nie przejawia zachowań agresywnych, prowokacyjnych, negatywnych w odniesieniu do wymagań dorosłych ani postawy opozycyjno-buntowniczej, nie wagaruje, nie lekceważy obowiązków szkolnych i nie ma problemów z nauką, nie popada w konflikty z rówieśnikami, a zatem odnosząc zachowanie syna skarżących do tych typowych przejawów zagrożenia niedostosowaniem społecznym. Natomiast skarżący powoływali się przede wszystkim na związany z zaburzeniem w postaci mutyzmu wybiórczego lęk i wynikające stąd utrudnienia w ujawnieniu właściwego potencjału chłopca oraz pełnieniu przez syna ról społecznych ucznia i członka społeczności szkolnej.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika przy tym, że organ odwoławczy nie wyklucza lękliwości jako przejawu zagrożenia niedostosowaniem społecznym. Także w odpowiedzi na skargę jako jeden z przejawów niedostosowania społecznego organ wymienił lękliwość. Wprawdzie organ drugiej instancji w zaskarżonej decyzji odniósł się do lękliwości, jako powoływanego przez skarżących symptomu zagrożenia niedostosowaniem społecznym, a także wskazał na ujawniony w toku badań przeprowadzonych w Poradni Nr [...] wysoki poziom lęku społecznego u syna skarżących, ale w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy uznał, że stopień nasilenia lęku nie wymaga jednak kształcenia specjalnego ucznia. Kurator powołał się w tym zakresie na zapisy zawarte w opinii wychowawcy [...] w Liceum im. K. W. w L.. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że opinia ta została sporządzona w dniu [...] 2023 r., a zatem, jak trafnie podniesiono też w skardze, w krótkim czasie po rozpoczęciu przez syna skarżących edukacji w pierwszej klasie liceum, co oznaczało też krótki czas obserwacji ucznia w warunkach szkolnych. W treści opinii dostrzeżono tę kwestię, wskazano na krótki pobyt [...] w szkole i z tego względu oparto opinię na obserwacji chłopca w czasie jednodniowych warsztatów integracyjnych. Jednocześnie wskazano na kolejny zaplanowany w najbliższym czasie wyjazd tego rodzaju. W treści wniesionego odwołania skarżący wskazywali, że syn w trakcie wyjazdu integracyjnego czuł się niezręcznie, zgłaszał w domu, że jest inny, że jest dziwakiem, nie wiedział jak ma się zachować ani co powiedzieć. Skarżący podnosili, że takie sytuacje obniżają poczucie własnej wartości syna, nasilają nieliczne na razie zachowania obsesyjne i wpływają na obniżenie nastroju. Jak podnieśli, takimi właśnie trudnymi stanami objawia się mutyzm wybiórczy u ich syna.

Mimo to organy poprzestały na wskazanej wyżej opinii z dnia [...] 2023 r. i na żadnym etapie postępowania nie zwróciły się do szkoły o wydanie ponownej opinii w oparciu o poszerzoną obserwację ucznia. Natomiast zgodnie z § 7 ust. 2 rozporządzenia przewodniczący zespołu może zwrócić się do właściwego dyrektora z prośbą o wydanie opinii przez nauczyciela. Bez wątpienia przepis ten daje także uprawnienie do wystąpienia o ponowną opinię albo poszerzenie opinii już wydanej. W sprawie było to natomiast istotne dla pełnej oceny sytuacji syna skarżących, zwłaszcza mając na względzie treść charakterystyki ucznia sporządzonej w szkole podstawowej, do której syn skarżących poprzednio uczęszczał. W treści tej charakterystyki, oprócz mocnych stron ucznia takich jak inteligencja i pracowitość wskazano, że [...] ma ograniczone relacje rówieśnicze, trudności w relacjach rówieśniczych, nie inicjuje rozmów i kontaktów rówieśniczych, ma kłopot z utrzymaniem kontaktu wzrokowego, rozmawia z nieliczną grupą kolegów (1-2), trzyma się na uboczu, ma swój świat, ma trudności z asertywnością, jest lękowy. Jednocześnie we wniosku skarżący wskazywali na zaistniałą w 8 klasie szkoły podstawowej sytuację dręczenia syna przez kolegów, którego to problemu syn skarżących nie zgłaszał w szkole.

Ponadto w zaświadczeniu lekarskim wystawionym przez lekarza neurologa i psychiatrę w dniu [...] 2023 r. między innymi wskazano na potrzebę dostosowania form nauki do potrzeb [...] w całym procesie kształcenia oraz wskazano na potrzebę objęcia ucznia kształceniem specjalnym ze względu na zagrożenie niedostosowaniem społecznym. W treści orzeczenia Zespołu Orzekającego ostatnio wymieniony fragment z zaświadczenia lekarza specjalisty został w ogóle pominięty i organ pierwszej instancji nie odniósł się do tego wskazania lekarza specjalisty.

Z kolei organ odwoławczy zaznaczył, że organ pierwszej instancji dokonał oceny zaświadczenia jako jednego ze zgromadzonych dokumentów, do czego miał prawo. Jednocześnie Kurator stwierdził, że w treści zaświadczenia nie wyjaśniono, jakie są przyczyny tego zagrożenia.

W świetle powyższego trzeba uznać za trafny podniesiony w skardze zarzut, iż organy nie wskazały wcześniej stronom na potrzebę takiego wyjaśnienia. Natomiast w świetle przepisu art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się.

Organy nie podjęły żadnych czynności w celu wyjaśnienia omawianej kwestii. Natomiast argumentacja organu odwoławczego nie może być uznana za wystarczającą, zwłaszcza w kontekście kolejnego zaświadczenia, w którym lekarz neurolog i psychiatra wskazał na wysoki stopień zagrożenia syna skarżących niedostosowaniem społecznym.

W związku bowiem z brakiem wcześniejszej informacji skarżący dołączyli do skargi kopię kolejnego zaświadczenia tego samego lekarza specjalisty neurologa i psychiatry z dnia [...] 2024 r. W zaświadczeniu wskazano między innymi, że [...] jest wysoce zagrożony niedostosowaniem społecznym oraz wykluczeniem z relacji interpersonalnych (zwłaszcza w placówce szkolnej) z powodu podstawowych objawów mutyzmu. Ma ogromne trudności w spontanicznym rozpoczynaniu wypowiedzi, nie zgłasza swoich potrzeb, sprzeciwu, przyjmuje postawę wycofaną, dyssymulacyjną, emocje kumuluje. Poziom lęku jest wysoki i w sytuacjach stresowych narasta. [...] kompensuje to sobie przenosząc napięcie na objawy fizyczne – zwiększanie napięcia mięśniowego skutkuje rozwojem nieprawidłowego ułożenia i postawy ciała, zwłaszcza w obrębie kręgosłupa oraz obręczy barkowej. W chwili obecnej napięcie mięśni ciała należy uznać za objaw wyrażania emocji przez ciało, co jest nierozerwalnie związane z fundamentalną istotą mutyzmu. [...] wymaga systemowego wsparcia w szkole celem uniknięcia wykluczenia ze społeczności szkolnej.

Treść zaświadczenia lekarza neurologa i psychiatry, pod którego opieką znajduje się syn skarżących, i wyrażone w zaświadczeniu stwierdzenie o wysokim w ocenie lekarza specjalisty stopniu zagrożenia niedostosowaniem społecznym, winny być rozważone przez Zespół Orzekający przed wydaniem orzeczenia w przedmiocie potrzeby albo braku potrzeby kształcenia specjalnego. Ponadto zgodnie z § 4 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia w posiedzeniach zespołu, z głosem doradczym, mogą uczestniczyć, na wniosek lub za zgodą rodzica dziecka lub ucznia lub na wniosek lub za zgodą pełnoletniego ucznia - inne osoby, w szczególności psycholog, pedagog, logopeda, lekarz lub specjalista inni niż wymienieni w ust. 2 pkt 2-5. Istniała zatem potencjalna możliwość udziału lekarza specjalisty neurologa i psychiatry w posiedzeniu Zespołu i wyjaśnienia w ten sposób wszelkich wątpliwości. Wskazać należy, że wprawdzie treść zaświadczenia lekarza specjalisty wskazująca na potrzebę kształcenia specjalnego nie jest wiążąca dla Zespołu, ale winna być poddana przez Zespół Orzekający dokładnej ocenie w świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału, zgodnie z przepisami art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., zwłaszcza w sytuacji wskazania przez lekarza w zaświadczeniu z dnia [...] 2024 r. na wysoki stopień zagrożenia syna skarżących niedostosowaniem społecznym.

Wymaga jednocześnie podkreślenia, że w świetle art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd administracyjny może prowadzić postępowanie dowodowe tylko w ograniczonym zakresie, który nie obejmuje dowodów z opinii biegłego czy zeznań świadka. Sąd nie jest też powołany do dokonywania własnych ustaleń faktycznych, co należy do organów właściwych w danej sprawie.

Trzeba też zauważyć, że wbrew stwierdzeniu zawartemu z uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, powód zgłoszenia ucznia do badania w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr [...] w L. nie był wskazany w sporządzonym przez Szkołę Podstawową Nr [...] w L. dokumencie z dnia [...] 2023 r. pod nazwą "Charakterystyka ucznia", w którym opisano "trudności w relacjach rówieśniczych" oraz podano, że "uczeń jest na uboczu, nie inicjuje kontaktów rówieśniczych". Jak wskazano bowiem także w zaskarżonej decyzji, syn skarżących był diagnozowany w Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr [...] w L. we wrześniu 2022 r., a więc przed sporządzeniem "Charakterystyki ucznia" z dnia [...] 2023 r. Z opinii Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr [...] w L. sporządzonej w dniu [...] 2022 r. wynika, że [...] został zgłoszony do tej Poradni z powodu trudności w pisaniu, a w wyniku badania stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się w postaci dysortografii. To właśnie do trudności w pisaniu i stwierdzonej u chłopca dysortografii, a nie do "trudności w relacjach rówieśniczych" odnosi się zawarte w opinii z dnia [...] 2022 r. stanowisko Poradni, iż objaw zgłoszonych trudności chłopca jest delikatny, aczkolwiek zaznacza się i znajduje uzasadnienie w uzyskanych wynikach badań. Błędne było zatem zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odmienne ustalenie, iż według stanowiska Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej Nr [...] w L. objaw zgłoszonych trudności chłopca w relacjach rówieśniczych jest delikatny, co miałyby potwierdzać przeprowadzone w tej Poradni badania. Dodatkowo można zauważyć, że w odniesieniu do stwierdzonej w opinii z dnia [...] 2022 r. dysortografii – w opinii podano, że w sytuacjach stresujących, ważnych emocjonalnie ta specyficzna trudność w uczeniu się może zarysować się ostrzej.

Wskazać też należy, że według treści odwołania skarżący jeszcze przed przeprowadzeniem postępowania zostali poinformowani o braku możliwości pozytywnego orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego w przypadku mutyzmu wybiórczego. Odnosząc się do tego zarzutu organ odwoławczy wskazał, że rzekome wyrażanie opinii o tzw. "lukach prawnych" przez niektórych członków Zespołu, czy też przekazywanie przez nich błędnych informacji o niewydawaniu orzeczeń w województwie lubelskim w przypadku rozpatrywania mutyzmu wybiórczego jako powodu do kształcenia specjalnego, nie powinno mieć miejsca; należy stosować obowiązujące prawo. Zaznaczył jednocześnie, że opinie takie nie mają żadnego znaczenia dla istoty sprawy. Skarżący w treści skargi nie zgodzili się ze stwierdzeniem o jedynie rzekomym wyrażaniu takich opinii.

W związku z tym trzeba zauważyć, że w wyjaśnieniach dotyczących sprawy, sporządzonych w dniu 10 listopada 2023 r. przez Przewodniczącą Zespołu Orzekającego (k. 26 akt adm.) wskazano, że mutyzm wybiórczy nie znajduje się w katalogu niepełnosprawności kwalifikujących wprost do kształcenia specjalnego oraz nie jest dysfunkcją wymienianą wśród zachowań stanowiących wskazanie do kształcenia specjalnego z uwagi na zagrożenie niedostosowaniem społecznym, co znajduje odzwierciedlenie w rozporządzeniu Ministra Edukacji z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych oraz w informacjach udostępnianych przez Ośrodek Rozwoju Edukacji. Podano też, że luki w prawie, o jakich wspominają wnioskodawcy odnośnie kształcenia specjalnego uczniów z mutyzmem, mogą być wypełniane wydawaniem opinii o potrzebie objęcia ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną w szkole, o czym matka [...] była informowana od początku procedowania sprawy. Treść pisma Przewodniczącej Zespołu Orzekającego z dnia 10 listopada 2023 r. potwierdza zatem, że opinie, na jakie wskazywali skarżący, były rzeczywiście wyrażane.

Jednakże zgodnie z przywołanym już wyżej przepisem § 1 rozporządzenia z dnia 7 września 2017 r., rozporządzenie to określa jedynie: 1) skład i tryb powołania zespołów orzekających działających w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, w tym w publicznych poradniach specjalistycznych; 2) szczegółowe zasady działania zespołów orzekających, o których mowa w pkt 1; 3) tryb postępowania odwoławczego od wydanego orzeczenia; 4) wzory orzeczeń i opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka wydawanych przez zespoły orzekające, o których mowa w pkt 1.

Taki zakres rozporządzenia jest zgodny z delegacją ustawową wyrażoną w art. 127 ust. 18 ustawy. Natomiast delegacja ta nie obejmuje określenia, jakiego rodzaju niepełnosprawności czy też jakie ewentualnie zaburzenia leżące u podstaw zagrożenia niedostosowaniem społecznym czy niedostosowania społecznego mogą stanowić przesłankę do pozytywnego orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego.

Jak podkreśla się w orzecznictwie, także wydane na podstawie art. 127 ust. 19 pkt 2 ustawy rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym (Dz. U. z 2020 r., poz. 1309), jako akt podustawowy, nie jest zdolne do modyfikowania ustawowych przesłanek do objęcia kształceniem specjalnym i w istocie przesłanek tych nie modyfikuje (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1190/17).

Zespół Orzekający w przedmiocie potrzeby kształcenia specjalnego nie może zatem przyjmować odmiennego założenia, ale bez takiego założenia każdorazowo szczegółowo ustalić i rozważyć okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia w świetle art. 127 ust. 1 ustawy.

Nie można też odmówić trafności zarzutom skargi dotyczącym niepełnego wyjaśnienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji kwestii nieadekwatności w okolicznościach sprawy organizacji i metod pracy w ramach kształcenia specjalnego. W tym zakresie Kurator podniósł, że w przypadku syna skarżących kształcenie specjalne oznaczałoby specjalną organizację nauki i metod pracy, opracowanie indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego, realizację zajęć socjoterapeutycznych, stosowanie metod pracy i nauczania, jakie stosuje się względem ucznia umieszczonego w młodzieżowym ośrodku socjoterapii. Podobnie organ pierwszej instancji wskazał jedynie, że forma kształcenia specjalnego w przypadku zagrożenia niedostosowaniem społecznym wskazuje na potrzebę stosowania środków zaradczych np. w postaci udziału w zajęciach socjoterapeutycznych, realizacji edukacji w młodzieżowym ośrodku socjoterapii czy też opieki kuratorskiej.

Jednakże zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia z dnia 9 sierpnia 2017 r. kształcenie, wychowanie i opiekę dla uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym organizuje się w szkołach, oddziałach i ośrodkach, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 4, 6 i 8, na każdym etapie edukacyjnym, a zatem zgodnie z ostatnio powołanymi przepisami także w szkołach ogólnodostępnych (pkt 4 lit. a). Organy nie wyjaśniły natomiast bliżej, na czym polega podnoszona niewłaściwość w okolicznościach sprawy metod i organizacji pracy stosowanych w przypadku kształcenia specjalnego, w szczególności jeśli chodzi o wskazaną w decyzjach realizację zajęć socjoterapeutycznych. W ocenie Sądu organy powinny szczegółowo wyjaśnić rodzicom poszukującym różnorodnych i jak najbardziej skutecznych form pomocy dla swojego dziecka, z jakich względów określony typ zajęć nie jest dla ich dziecka adekwatny w ocenie organu. Jest to także istotne z punktu widzenia sądowej kontroli decyzji administracyjnej, gdyż dla dokonania tej kontroli Sąd musi znać motywy, jakimi kierował się organ wydając zaskarżone rozstrzygnięcie.

Ponadto zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia z dnia 9 sierpnia 2017 r. indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny, o którym mowa w art. 127 ust. 3 ustawy, zwany dalej "programem", określa między innymi: 1) zakres i sposób dostosowania odpowiednio programu wychowania przedszkolnego oraz wymagań edukacyjnych, o których mowa w art. 44b ust. 8 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2019 r. poz. 1481, 1818 i 2197), do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia, w szczególności przez zastosowanie odpowiednich metod i form pracy z uczniem; 2) zintegrowane działania nauczycieli i specjalistów prowadzących zajęcia z uczniem, a w przypadku ośrodków, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 5-9 - także wychowawców grup wychowawczych prowadzących zajęcia z wychowankiem w tym ośrodku, ukierunkowane na poprawę funkcjonowania ucznia, w tym - w zależności od potrzeb - na komunikowanie się ucznia z otoczeniem z użyciem wspomagających i alternatywnych metod komunikacji (AAC), oraz wzmacnianie jego uczestnictwa w życiu przedszkolnym lub szkolnym, w tym w przypadku: a) ucznia niepełnosprawnego - działania o charakterze rewalidacyjnym, b) ucznia niedostosowanego społecznie - działania o charakterze resocjalizacyjnym, c) ucznia zagrożonego niedostosowaniem społecznym - działania o charakterze socjoterapeutycznym; 3) formy i okres udzielania uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz wymiar godzin, w którym poszczególne formy pomocy będą realizowane, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 5 ustawy.

Z powołanych przepisów wynika zatem indywidualizacja pomocy udzielanej uczniom wymagającym kształcenia specjalnego, jak również okoliczność, że działania o charakterze socjoterapeutycznym nie są wyłącznymi działaniami podejmowanymi w stosunku do uczniów zagrożonych niedostosowaniem społecznym, ukierunkowanymi na poprawę funkcjonowania ucznia oraz na wzmacnianie jego uczestnictwa w życiu szkolnym.

Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz utrzymane tą decyzją w mocy orzeczenie Zespołu Orzekającego podlegają uchyleniu.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uzupełni materiał dowodowy o aktualną opinię ze szkoły, do której uczęszcza syn skarżących oraz rozważy treść zaświadczenia lekarza neurologa i psychiatry z dnia [...] 2024 r., ewentualnie zaś rozważy potrzebę udziału tego lekarza specjalisty w posiedzeniu Zespołu, jak również podejmie inne ewentualne czynności stosownie do stanu sprawy i zasad wyrażonych w art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.

Organ odniesie się też do orzeczenia o niepełnosprawności syna skarżących [...] oraz argumentacji skarżących dotyczącej podstaw jego wydania. Skarżący podnoszą bowiem, że orzeczenie ma związek ze sprawą, gdyż według lekarza ortopedy zdiagnozowane u chłopca zaburzenie lękowe miało wpływ na źle kształtującą się postawę, a orzeczenie o niepełnosprawności – wydane na podstawie dokumentów, które zostały także dołączone do wniosku w niniejszej sprawie – potwierdza, iż wada kręgosłupa doprowadziła do stanu niepełnosprawności w stopniu lekkim z uwagi na zagrożenie dla rozwijających się płuc i serca chłopca.

Rozstrzygając w sprawie, organ będzie miał na względzie wyżej przedstawioną ocenę i poczyni ustalenia faktyczne w oparciu o wszechstronną analizę materiału dowodowego, a następnie rozważy okoliczności faktyczne sprawy w świetle obowiązujących przepisów prawa, w tym przede wszystkim art. 127 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe, wnikliwie oceniając czy w stosunku do syna skarżących zachodzą wymienione w tym przepisie podstawy do orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Organ weźmie też pod rozwagę argumenty i zarzuty podnoszone przez skarżących.

Organ szczegółowo przedstawi wszystkie wymienione elementy w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, które powinno odpowiadać normie art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów, jakimi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Odwołując się do określonych poglądów naukowych, organ wskaże na konkretne opracowania w tym zakresie.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, rozstrzygając o kosztach postępowania na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. Zasądzona z tytułu zwrotu kosztów kwota 200 zł obejmuje poniesione przez skarżących koszty sądowe w postaci uiszczonego wpisu od skargi.