Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 1096/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 78 ust. 2 pkt 1w zw. z art. 140mb pkt 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1047
law: Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Adam Gołuch, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 października 2023 r. nr SKO.K/41.3/2019/2023/21197/EŚ w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie obowiązku zawiadomienia o zbyciu pojazdu w przewidzianym terminie 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 7 września 2023 r. nr [...], 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: SKO, organ odwoławczy), zaskarżoną decyzją, nr SKO.K/41.3/2019/2023/21197/EŚ, z 20 października 2023 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775, dalej; k.p.a.) i art. 1 ustawy z 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. z 2018 r., poz. 570), po rozpatrzeniu odwołania Z. K. (dalej: strona, skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta R. (dalej: organ I instancji) z 7 września 2023 r., nr [...], orzekającej o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 200 zł z tytułu naruszenia obowiązku zawiadomienia o zbyciu pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie nieprzekraczającym 60 dni, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezydent Miasta R. ww. decyzją z 7 września 2023 r. orzekł o nałożeniu na podstawie art. 140mb pkt 2, art. 140n ust. 1 oraz art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1047 ze zm., dalej: p.r.d.) na stronę jako współwłaściciela samochodu osobowego marki [...], nr rej. [...], VIN [...], kary pieniężnej w wysokości 200 zł z tytułu naruszenia obowiązku powiadomienia o zbyciu pojazdu, w terminie 60 dni od daty zbycia.

W odwołaniu od tej decyzji strona zarzuciła naruszenie art. 10 k.p.a., art. 140 mb pkt 1 w zw. z art. 71 ust. 7 p.r.d., a także art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nałożenie odrębnie kary pieniężnej na stronę i drugiego współwłaściciela tego pojazdu w sytuacji, gdy w sprawie powinno zostać wszczęte jedno postępowanie, którego stronami powinni być współwłaściciele pojazdu, którzy ponoszą solidarną odpowiedzialność za niewypełnienie obowiązku.

Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie strony od ww. decyzji ustalił, że 15 lipca 2022r., strona jako współwłaściciel dokonała zbycia ww. pojazdu marki [...], o numerze rejestracyjnym [...], nr VIN [...] i była zobowiązana do zawiadomienia starosty o zbyciu pojazdu w terminie 60 dni tj. do dnia 13 września 2022 r. Z akt sprawy wynika, że obowiązku tego dopełniono po wskazanym terminie tj. w dniu 14 września 2022 r.

Dalej organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie wystąpiła przesłanka nałożenia na stronę kary pieniężnej z tytułu niewypełnienia obowiązku wskazanego w art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym tj. obowiązku polegającego na zawiadomieniu starosty o zbyciu pojazdu w ustawowym terminie. Zgodnie z powołanym przepisem karze pieniężnej podlega ten, kto (...) będąc właścicielem pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wbrew przepisowi art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy - Prawo o ruchu drogowym, nie zawiadamia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu w ustawowym terminie. Dokonując wykładni przepisu art. 140mb pkt 2 p.r.d., który przewiduje nałożenie kary pieniężnej w wysokości od 200 do 1000 zł w przypadku niezawiadomienia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu, organ stwierdził, że ustawodawca przyjął podmiotowe, a nie przedmiotowe, powiązanie kary z niewykonaniem obowiązku zgłoszenia nabycia lub zbycia pojazdu. Oznacza to, że każdy z właścicieli ponosi odpowiedzialność zindywidualizowaną, w tym w zakresie wymierzanej kary pieniężnej, a co za tym idzie kara nakładana jest odrębnie na każdego ze współwłaścicieli, który nie wywiązał się z tego obowiązku i w odrębnym postępowaniu. Kara nie może być na podstawie ww. przepisu nakładana na współwłaścicieli w sposób solidarny ponieważ brak ku temu podstawy prawnej. Odpowiedzialna solidarność występuje jedynie wówczas, gdy przewiduje ją przepis prawa. Odnośnie kar wymierzanych na podstawie art. 140mb pkt 2 p.r.d. aktualnie obowiązujące przepisy prawne regulacji takich nie przewidują. Organy administracji związane są przepisami prawa i nie mogą wydawać decyzji w oparciu o wyroki sądów zapadłe w innych sprawach.

Ponadto organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły przesłanki do wydania decyzji o odstąpieniu od nałożenia kary określone w art. 189f k.p.a.

Dalej wyjaśnił, że zgodnie z art. 189f k.p.a. organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa (art. 189 § 1 pkt 1) lub za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna (art. 189 § 1 pkt 2). W myśl postanowień art. 189f § 2 k.p.a. w przypadkach innych niż wymienione w § 1, jeżeli pozwoli to na spełnienie celów, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna, organ administracji publicznej, w drodze postanowienia, może wyznaczyć stronie termin do przedstawienia dowodów potwierdzających: usunięcie naruszenia prawa lub powiadomienie właściwych podmiotów o stwierdzonym naruszeniu prawa, określając termin i sposób powiadomienia.

W rozpatrywanej sprawie organ rozważył przede wszystkim wystąpienie przesłanek określonych przepisem art. 189 § 1 pkt 1 k.p.a. ponieważ po pierwsze strona nie poniosła za to samo zachowanie odpowiedzialności administracyjno-karnej, jak i karnej (art. 189f §1 pkt 2 k.p.a.), po drugie konstrukcja prawna określona w art. art. 189f § 2 k.p.a. ma charakter fakultatywny.

Przy ocenie możliwości zastosowania instytucji odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej w odniesieniu do kar za niedopełnienie obowiązku zawiadomienia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w ustawowym terminie, również należy mieć na względzie, że dla zastosowania odstąpienia od nałożenia kary także koniecznym jest wystąpienie dwóch przesłanek: znikomej wagi naruszenia oraz zaprzestania naruszenia prawa. Organ wskazał, że obowiązek wynikający z art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. ma charakter bezwzględny. Wykonanie przez właściciela pojazdu obowiązku zawiadomienia o jego zbyciu lub nabyciu ma na celu zabezpieczenie przed sytuacjami, w których mimo przeniesienia własności samochodu, pojazd ten nadał jest zarejestrowany na zbywcę i to on figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów i innych dokumentach urzędowych jako właściciel tego pojazdu. Spóźnienie przy zawiadomieniu o zbyciu / nabyciu, o którym mowa w art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. powoduje zagrożenie wystąpienia negatywnych skutków w obszarze dóbr prawnie chronionych. Ze zgromadzonych w ewidencji danych korzysta bowiem wiele podmiotów, w tym ochrony prawnej, więc uzyskanie przez te organy nieprawidłowych lub nieaktualnych danych z ewidencji nie może być uznane za znikome naruszenie przepisów prawa, ponieważ naruszenie terminów zgłoszenia zbycia i nabycia pojazdu niesie za sobą niebezpieczeństwo mające negatywny wpływ na działanie organów państwa. Celem regulacji prawnych przewidujących kary za nieterminowe zgłaszanie nabycia / zbycia pojazdu jest poprawa przestrzegania przez właścicieli pojazdów obowiązku złożenia w określonym terminie zawiadomienia o nabyciu lub zbyciu pojazdu, co w konsekwencji wpłynie na poprawę warunków legalnego obrotu pojazdami i referencyjność danych gromadzonych w centralnej ewidencji pojazdów. Organ odwoławczy uznał podniesione zarzuty za nieuzasadnione oraz stwierdził, że decyzja pierwszoinstancyjna jest prawidłowa zarówno co do zasady nałożenia kary jak i jej wysokości w najniższym wymiarze.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, strona powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta R. i wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi przywołała szereg wyroków sądów administracyjnych w podobnych sprawach

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023, poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji według powyższych kryteriów Sąd uznał, że naruszają one przepisy prawa w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia. Sąd stwierdził, że w sprawie doszło do naruszenia art. 140mb pkt 2 w zw. z art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. oraz art. 189f k.p.a.

W sprawie spór sprowadza się do oceny zasadności nałożenia przez organy kary pieniężnej na każdego ze współwłaścicieli pojazdu w związku z niedochowaniem obowiązku zawiadomienia starosty w nieprzekraczalnym terminie 60 dni o zbyciu pojazdu.

Zdaniem organów z przepisu art. 78 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 140mb pkt 2 p.r.d. wynika, że w przypadku kiedy zbywany pojazd objęty jest współwłasnością, to obowiązek zawiadomienia o zbyciu ciąży na obojgu współwłaścicielach, a tym samym każdy z nich podlega odpowiedzialności administracyjnej i karze pieniężnej z tytułu naruszenia ww. obowiązku. Przepisy prawa nie przewidują bowiem w takiej sytuacji solidarnej odpowiedzialności współwłaścicieli pojazdu.

Strona natomiast stoi na stanowisku, że w przypadku współwłasności przy zbyciu pojazdu, naruszenie obowiązku zawiadomienia o zbyciu powinno skutkować nałożeniem jednej kary i odpowiedzialnością solidarną współwłaścicieli. Zdaniem strony w sprawie ma również zastosowanie art. 189f k.p.a.

W zaistniałym sporze Sąd, przyznaje rację skarżącemu.

Poza sporem jest, że 15 lipca 2022 r. doszło do sprzedaży pojazdu [...] nr rej. [...] stanowiącego współwłasność G. K. i Z. K. Do zgłoszenia zbycia pojazdu doszło [...]., tj. z przekroczeniem, o jeden dzień, 60 – dniowego terminu, wynikającego z art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. w zw. z art. 31ia ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. 2020 r, poz. 1842, ze zm., dalej: ustawa covid).

Zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 60 dni starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu. W rozpatrywanej sprawie współwłaściciele pojazdu dopełnili tego obowiązku z jednodniowym opóźnieniem.

Skarżący podniósł, że Prezydent Miasta R. odrębnie w stosunku do każdego ze współwłaścicieli wydał decyzje o nałożeniu kary pieniężnej w związku ze stwierdzonym przekroczonym terminem zawiadomienia o zbyciu pojazdu i nałożył dwie kary administracyjne: na G. K. i Z. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzje pierwszoinstancyjne. Sądowi z urzędu wiadomo, że nieprawomocnym wyrokiem tut. Sądu z 10 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 1095/23 skarga G. K. na decyzję SKO w Katowicach w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie obowiązku o zbyciu pojazdu w przewidzianym terminie została oddalona.

Z treści wskazanego art. 78 ust. 2 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym wynika, że obowiązek zawiadomienia o nabyciu lub zbyciu pojazdu spoczywa na właścicielu pojazdu, co zdaniem Sądu oznacza, że gdy pojazd objęty jest współwłasnością - na każdym ze współwłaścicieli. Jednak w przypadku, gdy zawiadomienie złożone zostanie już przez jednego ze współwłaścicieli pojazdu, to cel zawiadomienia o zbyciu pojazdu zostaje już osiągnięty i pozostali współwłaściciele nie mają już takiego obowiązku. W ocenie Sądu przepis art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. ustanawia jeden obowiązek dla właściciela pojazdu (obciążający zgodnie z ww. poglądami jednocześnie zbywcę i nabywcę) - zawiadomienie o nabyciu lub zbyciu pojazdu. Skoro zatem jest to jeden obowiązek dla właściciela, to na podstawie art. 140mb pkt 2 p.r.d. może prowadzić do jednej kary w związku z niedopełnieniem tego obowiązku, niezależnie od liczby współwłaścicieli (po stronie zbywcy i nabywcy).

Z treści art. 140 mb pkt 2 p.r.d. wynika, że odpowiedzialność administracyjna związana jest z jednym zdarzeniem tj. brakiem zawiadomienia przez właściciela o nabyciu lub zbyciu pojazdu. Stąd też niedopuszczalne jest, aby jeden czyn obwarowany sankcją administracyjną był traktowany jako dwa odrębne zdarzenia, zależnie od liczby współwłaścicieli (po stronie podmiotów zobowiązanych).

Ani treść, ani cel przepisu, nie dają podstaw do nakładania na każdegoze współwłaścicieli pojazdu odrębnych kar pieniężnych za jedno naruszenie. Objęcie każdego ze współwłaścicieli pojazdu odrębnym ukaraniem za naruszenie z art. 140 mb pkt 2 p.r.d. w związku z tym samym nabyciem lub zbyciem pojazdu i tym samym zawiadomieniem - prowadziłoby do wielokrotnego ukarania za ten sam czyn.

Sąd w pełni podziela utrwaloną linię orzeczniczą sądów administracyjnych w podobnych sprawach, że jeżeli po stronie zbywcy pojazdu występuje wielość podmiotów zobowiązanych do zgłoszenia faktu zbycia pojazdu to wypełnienie tego obowiązku przez jednego właściciela zwalnia pozostałych, bowiem w ocenie Sądu mamy do czynienia z jednym czynem, którego stwierdzenie może doprowadzić do wymierzenia jednej kary, niezależnie od liczby współwłaścicieli. Niedopuszczalne jest, aby jeden czyn związany z jednym zbyciem jednego pojazdu i brakiem odpowiedniego zgłoszenia, obwarowany sankcją administracyjną, był traktowany jako dwa zdarzenia lub więcej odrębnych zdarzeń, zależnie od liczby współwłaścicieli. Jak już wskazano, ani treść, ani cel przepisu, nie dają podstaw do nakładania na każdego ze współwłaścicieli pojazdu odrębnych kar pieniężnych za jedno naruszenie. Objęcie każdego ze współwłaścicieli zbytego pojazdu odrębnym ukaraniem za naruszenie z art. 140 mb pkt 2 p.r.d. w związku ze zbyciem tego samego pojazdu i tym samym zawiadomieniem - prowadziłoby do wielokrotnego ukarania za ten sam czyn (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 20 kwietnia 2023r. II SA/Rz 1656/22 (por. baza CBOSA).

Nałożenie za ten sam czyn, polegający na nie zawiadomieniu, w tym wypadku przez zbywcę, o zbyciu pojazdu kary pieniężnej na każdego ze współwłaścicieli zbytego pojazdu stanowiłoby w ocenie Sądu kilkukrotne ukaranie za to samo naruszenie i byłaby to kara niewspółmierna do naruszenia i celu przepisu statuującego obowiązek zgłoszenia. Sąd podziela w tej mierze wyrażane wcześniej stanowisko sądów administracyjnych w analogicznych sprawach, przykładowo w prawomocnych wyrokach WSA we Wrocławiu z dnia 29 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Wr 349/20, WSA w Kielcach z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt I SA/Ke 429/21 (orzeczenia dost. w bazie CBOSA).

W konsekwencji powyższych rozważań Sąd stwierdził, że organy nakładając odrębnie karę pieniężną na każdego ze współwłaścicieli w związku ze zbyciem tego samego pojazdu naruszyły przepis art. 140mb pkt 2 w zw. z art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. W przekonaniu Sądu, naruszenie obowiązku zawiadomienia o zbyciu pojazdu spoczywającego na współwłaścicielach, może skutkować nałożeniem jednej kary pieniężnej na wszystkich współwłaścicieli - zbywców danego pojazdu, których odpowiedzialność jest odpowiedzialnością solidarną, do której posiłkowo można stosować przepis art. 366 § 1 k.c. statuujący taką odpowiedzialność wobec osób, które dopuściły się tego samego deliktu.

Wobec stwierdzenia przez Sąd zasadniczej wadliwości rozstrzygnięcia, tj. nałożenia odrębnych kar na współwłaścicieli pojazdu, sygnalizacyjnie wskazać należy, że przy miarkowaniu kary czy też ocenie przesłanek do odstąpienia, organy winny uwzględnić całokształt okoliczności danej sprawy, w jakich doszło do naruszenia, w tym także powody zaniechania dopełnienia obowiązku.

Zgodnie z art. 140n ust. 4 p.r.d. ustalając wysokość kary pieniężnej uwzględnia się zakres naruszenia, powtarzalność naruszeń oraz korzyści finansowe uzyskane z tytułu naruszenia ustawy. Oznacza to, że wymierzając karę na podstawie art. 140mb pkt 2 p.r.d. organ ma tzw. luz decyzyjny, a ustawodawca posługuje się tu konstrukcją uznania administracyjnego. Orzekanie w warunkach uznania administracyjnego wymusza szczególną staranność przy uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, tylko ono może bowiem ochronić organ od zarzutu przekroczenia granicy swobodnego uznania.

Na koniec należy zauważyć, że ustawodawca dostrzegł potrzebę jednoznacznego wskazania w art. 140 mb ust. 7 p.r.d., że kary pieniężne współwłaściciele pojazdu ponoszą solidarnie. Regulacja ta weszła w życie 1 stycznia 2024 r. i tym samym usuwa wątpliwości co do wykładni dotychczasowych przepisów.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie uwzględnić powyższe wskazania i stanowisko Sądu dotyczące celowości nałożenia dwóch kar na współwłaścicieli – zbywców pojazdu, jak również rozważyć i uzasadnić czy nie zachodzą w niniejszej sprawie przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary z art. 189f k.p.a.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję SKO i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Sąd na podstawie art. 200 p.p.s.a. zasądził na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego w wysokości uiszczonego wpisu od skargi.