Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1630/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4, art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 693
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z dnia [...] kwietnia 218 r., nr [...], wydaną na podstawie art 104 k.p.a. w zw. z art. 5 ust 1 i 2 w zw. z art 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.) odmówił potwierdzenia, że R. K. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

W uzasadnieniu podano, iż wnioskiem z dnia [...] października 2017 r. R. K. zwrócił się wydanie decyzji w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

W wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono dokumenty i w związku z tym poinformowano wnioskodawcę o przysługujących mu uprawnieniach z art. 10 k.p.a. , a z których on nie skorzystał. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 4 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. W wyniku kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty dotyczące wnioskodawcy, w tym m.in.: mikrofilm akt teczki personalnej kontaktu operacyjnego (KO) ps. "[...]", sygn. [...] z którego wynika, że R. K. s. A. ur. [...] stycznia 1951 r. w maju 1982 r. został pozyskany do współpracy z SB przez Wydział [...] KWMO w [...] na zasadzie obywatelskiej współodpowiedzialności za bezpieczeństwo, ład i porządek. W aktach tych znajduje się "Charakterystyka" z dnia [...] kwietnia 1982 r. z której wynika, że był on wykorzystywany w charakterze tajnego współpracownika ps. "[...]" do rozpracowania nieformalnej grupy antysocjalistycznej. Przy jego pomocy pozyskano do współpracy trzy inne źródła oraz zrealizowano kilka kombinacji operacyjnych. Znajduje się również pismo Naczelnika Wydz. [...] MSW z dnia [...] czerwca 1982 r., z którego wynika, że KWMO w [...] zwraca teczkę personalną i teczkę pracy TW ps. "[...]" z informacją, że w związku z planowanym wyjazdem TW ps. "[...]" do [...] Wydz. [...] MSW przejmuje ww. do dalszego prowadzenia. Z "Raportu o zatwierdzenie dokonanego pozyskania w charakterze kontaktu operacyjnego" z dnia [...] maja 1982 r. wynika m. in., że R. K. ps. "[...]" s. A. ur. [...] stycznia 1951 r. w czasie dotychczasowej współpracy wykazywał wiele własnej inicjatywy, oceniany był jako człowiek inteligentny i łatwo nawiązujący kontakty; otrzymywał wynagrodzenie finansowe. Z treści tego raportu wynika ponadto, że podczas rozmowy werbunkowej w dniu [...] maja 1982 r. R. K. przekazał informacje o swoich bliskich przebywających w [...] oraz zdeklarował chęć kontynuowania współpracy z organami bezpieczeństwa państwa poza granicami kraju. Podczas spotkania funkcjonariusz SB pobrał od ww. "stosowne" zobowiązanie. W wyniku przeprowadzonej rozmowy postanowiono założyć sprawę KO ps. "[...]". W aktach tych znajduje się zobowiązanie do współpracy z Polską Służbą Wywiadowczą ("Deklaracja") z dnia [...] czerwca 1982 r. napisane i podpisane własnoręcznie przez R. K. o treści: "Mając na uwadze bezpieczeństwo PRL niniejszym zobowiązuję się dobrowolnie do współpracy z Polską Służbą Wywiadowczą. Wykorzystując swoje możliwości wynikające z faktu przebywania za granicą, będę informował o ludziach, organizacjach działających przeciwko PRL oraz z pełnym zaangażowaniem będę wykonywał polecenia Polskiej Służby Wywiadowczej zdając sobie sprawę, że ujawnienie współpracy mogłoby pociągnąć nieobliczalne szkody oraz, że fakt taki będzie traktowany jako zdrada tajemnicy państwowej. Powyższa współpraca będzie kontynuacją mojej kilkuletniej współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa, Dla zapewnienia konspiracji informacje przekazywane Polskiej Służbie Wywiadowczej będę podpisywał pseudonimem [...]". Z "Informacji" z dnia [...] sierpnia 1982 r. podpisanej przez KO ps. "[...]" wynika m. in., że R. K. przekazał informacje na temat swojej kuzynki tj. gdzie i dla kogo pracuje oraz z kim współpracuje. Z "Postanowienia o zakończeniu i przekazaniu sprawy do archiwum [...]" z dnia [...] lipca 1985 r. wynika, że. z powodu, rezygnacji kontaktu operacyjnego ps. "[...]" z wyjazdu do [...] wycofano się z dalszego prowadzenia sprawy. Organ wskazał, iż odnaleziono również zapisy ewidencyjne dotyczące wnioskodawcy, w tym m.in.: kartę [...] z kartoteki odtworzeniowej MSW [1944] 1954-1990 z której wynika, że R. K. s. A. ur. [...] stycznia 1951 r. w dniu [...] maja 1980 r. został pozyskany do współpracy jako tajny współpracownik TW ps. " [...]" (skreślono "[...]"). W dniu [...] maja 1980 r. zarejestrowany do numeru [...]; kartę z dziennika rejestracyjnego b. [...] w [...] do nr rej. [...], sygn. [...] z której wynika, że do numeru [...] Wydział [...] KWMO w [...] zarejestrował tajnego współpracownika ps. "[...]"; kartę [...] Z kartoteki ogólnoinformacyjnej b. Wydz. "[...]" WUSW w [...], sygn. [...], z której wynika, że R. K. s. A. ur. [...] stycznia 1951 r. był rejestrowany jako TW "[...]" później jako TW "[...]".

Wymienione dokumenty, zdaniem organu, spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji. Zobowiązanie z dnia [...] czerwca 1982 r. oraz informacja z dnia [...] sierpnia 1982 r. zostały wytworzone przez wnioskodawcę w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Organ wyjaśnił, iż w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie ocenia całej działalności wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. W wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Organ w powołaniu się na orzeczenia WSA w Warszawie, podkreślił, iż istotą prowadzonego postępowania z wniosku strony było ustalenie, czy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące wnioskodawcy spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ zobowiązany był jedynie do badania, czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że zostały one wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W konstatacji organ stwierdził, iż w opisanym stanie faktycznym i prawnym nie można potwierdzić, że wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. K. zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) przedwczesność wydania decyzji wynikająca z niewyjaśnienia w dostatecznym zakresie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności i w konsekwencji oparcie decyzji na dowodach budzących wątpliwości, nadto niezwrócenie się komisji ds. działaczy opozycji antykomunistycznej to jest w szczególności art. 7 i 77 par. 1 i 80 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, 2) nadto art. 8 i 107 par. 3 k.p.a. poprzez niepełne uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Powołując się na ww. zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania. W motywach skargi skarżący stwierdził, że kategorycznie zaprzecza abu sporządził cytowane w uzasadnieniu decyzji oświadczenie, a tym bardziej aby współpracował korzystał z pseudonimów, lub pomagał jakiejkolwiek służbie policyjnej byłej PRL. Jedynym dokumentem jaki sporządził, był wniosek o wydanie paszportu, w którym zgodnie z obowiązującym w owym czasie kwestionariuszem obowiązany był podać czy i jakich krewnych oraz w jakim kraju mam poza granicami PRL. Wystąpienie do władz PRL o wydanie paszportu nie było i nie jest nawiązaniem współpracy z komunistycznymi służbami byłej PRL. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( j.t. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302; dalej jako: p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 4 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach i opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015r., poz. 693, z późn. zm.; zwanej dalej "ustawą"). Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy o działaczach opozycji.

Z treści art. 4 ustawy jasno wynika, że status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie, która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa i co do której w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale w ramach wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zbieraniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (przesłanki muszą być spełnione łącznie). A contrario, gdy tego rodzaju dokumenty zostaną odnalezione (zachowane) nie można osobie ubiegającej się przyznać statusu osoby represjonowanej lub działacza opozycji antykomunistycznej.

Zgodnie z art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. 2016 r. poz. 1575 z późn. zm.) dokumentami są wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym w szczególności akta, kartoteki, rejestry, pliki komputerowe, pisma, mapy, plany, filmy i inne nośniki obrazu, nośniki dźwięku i wszelkich innych form zapisu, a także kopie, odpisy i inne duplikaty tych nośników informacji.

W orzecznictwie podkreśla się, że decyzja wydawana przez Prezesa IPN na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji ma charakter decyzji deklaratoryjnej. Akt deklaratoryjny jest aktem prawnym, który jedynie potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata. Decyzje deklaratoryjne potwierdzają skutki prawne, które wynikają wprost z ustawy. Skutek w postaci przyznania jednostce owych praw wynika więc nie z mocy decyzji, lecz z mocy samych norm ustawowych. Organ, wydając ten rodzaj decyzji administracyjnej, potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji ( por. wyrok NSA z 13 lutego 2018 r., II OSK 1703/17 dostępny w internecie w CBOSA). Organ w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest zobowiązany badać prawdziwości faktów wynikających ze znajdujących się w Instytucie Pamięci Narodowej dokumentów, a jedynie opisać dokumenty odnalezione w archiwum według kryteriów wymienionych w tym przepisie. Oznacza to, że w takiej sprawie organ nie prowadzi klasycznego postępowania dowodowego (por. wyroki WSA w Warszawie z 25 października 2016 r., IV SA/Wa 1418/16: z 5 grudnia 2016 r., IV SA/Wa 1529/16, publ. w CBOSA).

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że stan faktyczny ustalony przez organ wskazuje, że w IPN odnaleziono dokumenty wytworzone przez skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Tymi dokumentami są m.in. deklaracja podpisana imieniem i nazwiskiem skarżącego z dnia [...] czerwca 1982 r., z którego wynika, że zobowiązuje się on dobrowolnie do współpracy z Polska Służbą Wywiadowczą i powyższa współpraca będzie kontynuacją współpracy skarżącego ze Służbą Bezpieczeństwa i będzie podpisywał się pseudonimem "[...]", notatka z dnia [...] sierpnia 1982 r., w której opisał przebieg swojej wizyty w dniu [...] lipca 1982 r. w konsulacie przy Ambasadzie [...], a także informacje o swojej kuzynce, dotyczące miejsca pracy i dla kogo pracuje i z kom współpracuje. Z mikrofilmu akt teczki osobowej kontaktu operacyjnego wynika, że w maju 1982 r. skarżący został pozyskany do współpracy z służbą bezpieczeństwa i wykorzystywany w charakterze tajnego współpracownika pod ps. "[...]", z karty [...] b. Wydziału "[...]" WUSW w [...] wynika, że skarżący był zarejestrowany jako TW "[...], później jak TW [...]". Z materiału dokumentacyjnego wynika, że wyraża gotowość do aktywnej współpracy z aparatem bezpieczeństwa przez udzielanie pomocy w ujawnianiu osób prowadzących nielegalną działalność skierowaną przeciwko państwu.

Skarżący neguje swój udział w powstaniu dokumentów, twierdząc, że jedynym dokumentem jaki sporządził był wniosek o wydanie paszportu. Niewyjaśnienie istniejących wątpliwości, zdaniem skarżącego, prowadziło do nieuprawnionej oceny organu wskazującej na jego współpracę ze służbami bezpieczeństwa.

W ocenie Sądu twierdzenia skarżącego w kontekście przedstawionego materiału dokumentacyjnego trudno uznać za zasadne. Treść odnalezionych dokumentów opisanych w uzasadnieniu decyzji wykazuje na związek pomiędzy wytworzeniem dokumentu, udziałem skarżącego w jego wytworzeniu i kwalifikacją tej czynności jako wykonywanej w ramach jego działania w charakterze tajnego informatora. Wyszczególnione dokumenty wskazują niewątpliwie, że skarżący był traktowany przez służbę bezpieczeństwa jako tajny współpracownik. Należy jeszcze raz wyraźnie podkreślić, że istotą postępowania prowadzonego przez Prezesa IPN w przedmiocie stwierdzenia czy dana osoba spełnia warunki określone w art. 4 w/w ustawy, jest wyłącznie ustalenie czy w zasobach IPN znajdują się dokumenty dotyczące tej osoby spełniające kryteria określone w art. 4 pkt 2 ustawy. Obowiązkiem organu w tego rodzaju postępowaniu było więc wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych wg skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały "ślady" wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Organ relacjonuje zatem, a nie ocenia udziału danej osoby w ich wytworzeniu, czy jej współpracy z ówczesnymi organami bezpieczeństwa. Rolą Prezesa Instytutu wyznaczoną przez wskazany przepis ustawy nie jest więc ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Dlatego też wbrew oczekiwaniom skarżącego organ prowadzący przedmiotowe postępowanie nie jest uprawniony do oceny, w oparciu o całokształt dokumentów znajdujących się w jego zasobach, czy skarżący współpracował świadomie, a więc czy w tamtej rzeczywistości działania jego bądź zaniechania odpowiadały pojęciu współpracy ze służbami bezpieczeństwa. Organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania dowodowego w tym zakresie. Ustawa upoważnia organ wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych według ściśle określonych kryteriów. Nadto wypada zaakcentować, że udział w wytworzeniu dokumentu należy definiować nie tylko jako bezpośredni wkład skarżącego w powstanie dokumentu. Definiować tak można i należy także chociażby pośrednie, jednak dostatecznie sprecyzowane oddziaływanie, rolę, wpływ w jego wytworzenie. Biorąc bowiem pod uwagę okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna tajna współpraca nie można zakładać, że udział w wytworzeniu dokumentu zawsze polegać musiał na osobistym uczestnictwie w jego opracowaniu i podpisaniu.

Reasumując uznać należy, że przedmiotowe postępowanie służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN i tylko w określonym przez ustawodawcę wąskim zakresie. Nie jest więc postępowaniem lustracyjnym prowadzonym w przedmiocie wyjaśnienia sytuacji danej osoby w związku z istniejącym całokształtem materiałów dowodowych potwierdzających bądź przeczących współpracy z organami bezpieczeństwa. Sposób postępowania skarżącego i charakter kontaktów z przedstawicielami służb z punktu widzenia intencji, jak też oceny czy spełniają przesłanki współpracy mógłby być oceniany w postępowaniu lustracyjnym prowadzonym przez sąd. Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a oddalił skargę.