Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 508/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Odrzucenie zażalenia
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 178 w zw z art 197 § 2 w zw z art 198 oraz 199 w zw z art 214 § 1 w zw  z art 219 § 1 w zw z art 220 § 1
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 20 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 393/23 w sprawie ze skargi B.J. na pismo Starosty [...] z dnia [...] lutego 2023 r. znak [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości postanawia oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Postanowieniem z 23 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Kr 393/23 (dalej postanowienie z 23 kwietnia 2024 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenia B. J. (dalej skarżąca) na: 1. postanowienie tego Sądu z 6 września 2023 r. o odrzuceniu zażalenia; 2. zarządzenie sędziego z 4 stycznia 2024 r. o wezwaniu do wykonania prawomocnego zarządzenia z 26 października 2023 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia (k. 100-102 akt sądowych).

Zażalenie na postanowienie z 23 kwietnia 2024 r. złożyła skarżąca, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości oraz stwierdzenie, że zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa i bez podstawy prawnej, a także o zwrot wszystkich kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła: brak ustosunkowania się do zarzutów podniesionych w odwołaniu, błędne zastosowanie prawa i działanie bez podstawy prawnej, nadużycie uprawnień i niedopełnienie obowiązków, świadome działanie na szkodę właściciela, brak ochrony mienia, bezpodstawne przysparzanie korzyści majątkowych przez Urząd i Sąd osob[om] trzecim, nieuprawnionym, kosztem wyrządzonych szkód właścicielom. Jako uzasadnienie wskazała "Ustawa zasadnicza, ratyfikowane konwencje, inne Ustawy." (k. 110-110v akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 194 § 1 ppsa, zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 ppsa. W myśl art. 198 ppsa, przepisy niniejszego działu (odnoszące się do środków odwoławczych - przyp. NSA) stosuje się odpowiednio do zażaleń na zarządzenia przewodniczącego, jeżeli ustawa przewiduje wniesienie zażalenia.

Art. 227 § 1 ppsa stanowi, że zażalenie przysługuje na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy. Przepis ten jest podstawą zaskarżalności zarządzeń Przewodniczącego w przedmiocie wezwania skarżącego do usunięcia braków fiskalnych zażaleń przez uiszczenie wpisów. Ani z tego przepisu, ani z żadnej innej normy obowiązującej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wynika możliwość zaskarżenia zarządzenia wzywającego stronę do wykonania prawomocnego zarządzenia, m.in., w przedmiocie wezwania do uiszczenia wpisu od zażalenia.

Zarządzenie z 26 października 2023 r. wzywające do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia z 13 października 2023 r. - wobec oddalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 6 grudnia 2023 r. I OZ 576/23 wywiedzionego od tego zarządzenia zażalenia - pozostaje w mocy i jako takie podlega wykonaniu, jeżeli wolą skarżącej jest nadanie sprawie zainicjowanej zażaleniem, od którego nie uiszczono wpisu, dalszego biegu. Zarządzenie sędziego z 4 stycznia 2024 r. stanowi w istocie jedynie przypomnienie skarżącej o obowiązku wykonania prawomocnego zarządzenia z 26 października 2023 r. Jest ono niezaskarżalne, a więc - jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji - zażalenie na to zarządzenie jest niedopuszczalne. Dlatego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

W odniesieniu do odrzucenia zażalenia skarżącej na postanowienie z 6 września 2023 r. o odrzuceniu zażalenia na postanowienie z 7 lipca 2023 r. odrzucające skargę kasacyjną wskazać trzeba na art. 199 ppsa, konstytuujący zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. W myśl tego przepisu, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Postępowanie sądowoadministracyjne jest, co do zasady, odpłatne. Zasada ta nie niweczy prawa obywatela do sądu, w tym prawa do rozpoznania jego sprawy przez sąd II instancji, wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). Postępowanie przed sądami określają ustawy, zgodnie z art. 176 ust. 2 Konstytucji RP i w przypadku sądownictwa administracyjnego ustawą tą jest obecnie ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji RP i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona bowiem wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (postanowienia NSA z: 10.11.2011 r. I OZ 840/11; 14.1.2014 r. II FZ 1517/13; 14.10.2014 r. I GZ 424/14, aprobowane przez M. Jagielską, J. Jagielskiego, P. Gołaszewskiego w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 910-911, nb 1 i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16.7.2002 r. w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, Lex 75481).

Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 ppsa). Opłatę sądową należy uiścić przy wniesieniu do sądu pisma podlegającego opłacie (art. 219 § 1 ppsa). Od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis stosunkowy lub stały (art. 230 § 1 ppsa). Pismami tymi są: skarga, sprzeciw od decyzji, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 ppsa).

Zgodnie z delegacją ustawową zawartą w art. 233 ppsa, wysokość wpisu określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. Stosownie do § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia, wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach zażaleń na postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych 100 zł.

Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...]. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania (art. 220 § 1 ppsa). Skarga [...], zażalenie [...], od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 ppsa).

Stosownie do powołanych przepisów, zażalenie skarżącej na postanowienie z 6 września 2023 r. o odrzuceniu zażalenia na postanowienie z 7 lipca 2023 r. odrzucające skargę kasacyjną, jako nieopłacone, podlegało odrzuceniu. Prawo skarżącej do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd nie zostało w żaden sposób naruszone przez wezwanie jej do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie z 6 września 2023 r., który - co do zasady - warunkuje możliwość realizacji konstytucyjnego i zagwarantowanego przez regulacje międzynarodowe prawa do sądu. Wysokość wpisu (100 zł) jest wręcz symboliczna (k. 52, 66-67v).

W zażaleniu skarżąca nie sprecyzowała, na czym - w jego ocenie - miałoby polegać rażące naruszenie prawa. Odniosła się jedynie ogólnie do Konstytucji, konwencji międzynarodowych i ustaw. Kwestia niedostarczenia przez Sąd kopii wniosków o ściganie, nadzór Prokuratora Generalnego i Prezesa Rady Ministrów pozostawała bez związku z niniejszą sprawą. Zarzuty powołane w zażaleniu odnoszą się, przede wszystkim, do istoty sprawy i jako takie nie podlegały one badaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny w toku niniejszego postępowania zażaleniowego, które jest jedynie incydentalnym postępowaniem związanym z kwestiami formalnoprawnymi, jakimi są: wezwanie do wykonania zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia i opłacenie zażalenia. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny mógł jedynie przeanalizować, czy odrzucenie przez Sąd I instancji zażaleń na: zarządzenie sędziego z 4 stycznia 2024 r. i postanowienie Sądu z 6 września 2023 r. było prawidłowe i odpowiadało prawu. Ogólnikowe powołanie "Ustawa zasadnicza, ratyfikowane konwencje, inne Ustawy." nie mogło być skuteczne.

Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie. Od niniejszego postanowienia nie przysługuje zażalenie.