Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 707/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-09-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1 pkt 1-3,  art. 64,  art. 64a
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 119 pkt 2,  art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 15 września 2023r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 9 marca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/153/2023/4304 w przedmiocie odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 9 marca 2023 r. nr SKO.PS/41.5/153/2023/4304, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania B.M. (dalej – Skarżący, Wnioskodawca), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta B. (dalej – organ I instancji) z dnia 18 stycznia 2023 r. nr [...] odmawiającą zwolnienia B.M. w całości z opłaty od lipca 2011 r. do nadal z ponoszenia opłaty za pobyt babci I.M. w Domu Pomocy Społecznej w S..

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 8 czerwca 2022 r. nr [...] organ I instancji ustalił Skarżącemu odpłatność za pobyt babci w DPS-ie w wysokości:

– 164,48 zł - za miesiąc kwiecień 2021 r.,

– 452,49 zł - za miesiąc maj 2021 r.,

– 371,21 zł - za miesiąc czerwiec 2021 r.,

– 1.340,52 zł - miesięcznie w okresie od lipca 2021 r. do listopada 2021 r.,

– 839,62 zł - za miesiąc grudzień 2021 r.,

– 1.122,49 zł - za miesiąc styczeń 2022 r.,

– 954,64 zł - za miesiąc luty 2022 r.,

– 1.439,77 zł - za miesiąc marzec 2022 r.,

– 1.402,42 zł - za miesiąc kwiecień 2022 r.,

– 1.439,77 zł - od maja 2022 r. do nadal.

W toku postępowania instancyjnego Kolegium decyzją z dnia 21 lipca 2022 r. utrzymało rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. Następnie WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 25 stycznia 2023 r. o sygn. akt II SA/Gl 1365/22 oddalił skargę Wnioskodawcy (orzeczenie nieprawomocne).

Po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babci w DPS-ie, organ I instancji decyzją z dnia 18 stycznia 2023 r. – działając na podstawie art. 64 i art. 64a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm. - dalej u.p.s.) - odmówił uwzględnienia jego żądania. W jej uzasadnieniu organ I instancji przenalizował sytuację rodzinną i materialną Skarżącego, dochodząc do wniosku, że jego sytuacja dochodowa pozwala na regulowanie opłat za pobyt babci w DPS-ie.

W odwołaniu z dnia 7 lutego 2023 r. pełnomocnik Skarżącego zarzucił organowi I instancji:

1) dokonanie ustaleń faktycznych w sposób dowolny, a to:

– w zakresie w jakim organ I instancji błędnie ustalił, że Wnioskodawca jest w posiadaniu środków finansowych, aby opłacać pobyt babci w DPS-ie,

– poprzez pominięcie, iż pomiędzy Skarżącym a jego babcią nie istnieją więzi rodzinne, a ona rażąco naruszała obowiązki rodzinne w okresie wspólnego zamieszkiwania, które to uchybienia miały wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a) art. 2 i art. 3 u.p.s. poprzez błędną wykładnię i ich niezastosowanie polegające na wydaniu decyzji w sposób sprzeczny i niezgodny z celem tej ustawy (nieuzasadnione zwiększenie obowiązku Skarżącego w kosztach pobytu babci w DPS-ie);

b) art. 64 u.p.s. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie skutkujące nieprawidłowym przyjęciem, że Skarżący nie spełnia warunków do zwolnienia go całkowicie od opłaty za pobyt babci w DPS-ie;

3) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

a) art. 8 k.p.a. poprzez odmowę całkowitego zwolnienia Skarżącego z kosztów pobytu babci w DPS-ie zaskarżoną decyzją, a która to decyzja została wydana z naruszeniem zasad współżycia społecznego i zaufania Wnioskodawcy do prowadzącego postępowanie organu administracji publicznej;

b) art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia postępowania dowodowego (w tym nieprzeprowadzenie dodatkowego wywiadu środowiskowego) oraz dowolna ocena zgromadzonego materiału dowodowego (w tym, w zakresie ustalenia przez organ I instancji dobrej sytuacji dochodowej Skarżącego) - skutkujące wydaniem zaskarżonej decyzji;

c) art. 11 i art. 107 k.p.a. poprzez nieprawidłowe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji i nie odniesienie się przez organ I instancji do podnoszonych przez Skarżącego (wielokrotnie) kwestii relacji rodzinnych pomiędzy nim a babcią stanowiących przesłankę do zastosowania względem niego instytucji zwolnienia z opłaty oraz naruszenie przez organ I instancji zasady przekonywania.

Kolegium decyzją z dnia 9 marca 2023 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W jej motywach przedstawiono przebieg postępowania, a także stan prawny znajdujący zastosowanie w sprawie. Następnie przytoczyło ustalenia poczynione w ramach wywiadu środowiskowego z dnia 26 października 2022 r., a także wynikające z załączonych do odwołania dokumentów. Podniesiono mianowicie, że Wnioskodawca jest kawalerem, który prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką w wynajmowanym lokalu. Ojciec nie żyje. Skarżący studiuje zaocznie. Na dochód rodziny składa się renta rodzinna Wnioskodawcy w wysokości 2.271,49 zł oraz wynagrodzenie jego matki w kwocie 3.436,59 zł. Dochód rodziny wyniósł w listopadzie 2022 r. 5.708,08 zł, co stanowi 476 % kryterium dochodowego dla dwuosobowej rodziny. Wynagrodzenie matki jest obciążone zajęciami komorniczymi, niealimentacyjnymi. Według oświadczenia Skarżącego z dnia 26 października 2022 r. nie posiada on nieruchomości, ruchomości, ani innego majątku. Kolegium zauważyło jednak, że Wnioskodawca przedłożył polisę ubezpieczeniową na pojazd [...] (okres ochrony: 25 listopada 2022 r. – 24 listopada 2023 r.).

Organ odwoławczy na podstawie przedłożonych przez Skarżącego dokumentów ustalił następujące wydatki: zaliczka na koszty bieżące i media + niedopłata 664,15 zł, fundusz remontowy 101,86 zł, wynajem lokalu 1.200 zł, telefon/TV/internet [...] 170,97 zł, rata kredytu 76,05 zł, składka [...] 63 zł, składka [...] 240 zł, [...] 100 zł, [...] 282 zł, [...] 110,50 zł, [...] 167,04 zł, prąd 150 zł, czesne za Wyższą Szkołę [...] 1.750 zł, [...] 60 zł. Ponadto wskazano na zajęcie administracyjne wynagrodzenia za pracę matki w wysokości 1.089,76 zł. Do odwołania dołączył ponadto polisę ubezpieczeniową z [...]. na kwotę 1.594 zł (wg. harmonogramu płatności 797 zł do 9 grudnia 2022 r. oraz 797 zł do dnia 24 maja 2023 r.), umowę o kredyt na zakup towarów i usług (tj. [...], telecom ochrona 24, supervooc 2.0 80 W ładowarka samochodowa, tel folia sbs unbreakable) zawartą w dniu [...] grudnia 2022 r. w kwocie 4.009,74 zł (25 rat w wysokości 194,33 zł i 1 rata w wysokości 194,24 zł) oraz harmonogram spłaty kredytu w wysokości 22.300 zł z tytułu umowy kredytu zawartej w dniu [...] listopada 2022 r. z ratą miesięczną w wysokości 717 zł i ubezpieczeniem pożyczki w wysokości 62,44 zł. Wobec tych ustaleń Kolegium ustaliło, że przeciętne miesięczne wydatki kształtują się na poziomie 5.449,10 zł. Zaznaczyło jednak, że odpłatność z tytułu ubezpieczenia samochodu oraz czesnego za studia nie są płatne miesięcznie.

Mając powyższe Kolegium zauważyło, że Skarżący mając świadomość ciążących na nim obowiązków zaciągnął dwa kredyty, których raty zwiększyły wydatki o 973,77 zł. W dalszej kolejności stwierdziło, że o ile koszty związane z opłatami za telewizję, Internet należą do standardowych wydatków gospodarstwa domowego, to Skarżący wydatkuje środki także na opłaty związane z dostępem do usług innego operatora telewizji, czy Internetu. Pozwala to, zdaniem organu odwoławczego, na przyjęcie, że Wnioskodawca dysponuje środkami nie tylko na zaspokojenie podstawowych potrzeb, ale również tych wykraczających poza nie.

Odnosząc się do twierdzenia o występowaniu przesłanki z art. 64 pkt 2 u.p.s. wyrażono stanowisko, że odnosi się ona do wydarzeń niezależnych od woli wnioskodawcy, które wpływają na jego sytuację materialno-rodzinną. Tymczasem materiał dowodowy nie wskazuje na wystąpienie tego rodzaju okoliczności. Jednocześnie podniesiono, że organ musi mieć na uwadze nie tylko interes wnioskodawcy, ale również interes społeczny. Otóż zwolnienie z opłat wiąże się bowiem z przerzuceniem obowiązku w partycypowaniu w opłatach na gminę. W kwestii natomiast przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. stwierdzono, że Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, które by potwierdzały jej wystąpienie. Wskazano w tym miejscu na powinność zaangażowania się strony w proces dowodzenia okoliczności z których wywodzi ona korzystne dla siebie skutki.

W skardze z dnia 6 kwietnia 2023 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wnioskodawca - reprezentowany przez pełnomocnika profesjonalnego – zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na:

a) nieprawidłowym przyjęciu, że w sprawie nie występują przesłanki, uzasadniające zwolnienie Skarżącego w całości, ani w części, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że kwalifikuje się on do co najmniej częściowego zwolnienia od ponoszenia opłat za pobyt babci w DPS-ie;

b) przyjęciu, że według dyspozycji tego przepisu, zdarzenie opisane w pkt 7 należy udowodnić dokumentami, podczas gdy wykładnia językowa, celowościowa i systemowa prowadzi do wniosku, że zdarzenie, o którym mowa w tym przepisie, należy wykazać (brak jest obligatoryjnego wymogu wykazania tegoż zdarzenia wyłącznie dokumentami);

2) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

a) art. 77 § 1 w związku z art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, a w szczególności brak odniesienia się do wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu, poczynienia ustaleń sprzecznych z treścią zgromadzonego materiału dowodowego, w tym poprzez stwierdzenie przez organ II instancji, że Skarżący nie przedłożył żadnych dowodów uzasadniających jego wniosek - i przez to naruszenie podstawowej zasady postępowania administracyjnego, to jest zasady przekonywania;

b) art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w szczególności poprzez niezwrócenie się do:

– KPP w B. o wykaz interwencji w budynku przy ul. [...] w B. - celem ustalenia sytuacji rodzinnej Skarżącego;

– Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w T. J.K. o aktualny stan zadłużenia matki Skarżącego, prowadzącej ze Skarżącym wspólne gospodarstwo domowe - celem ustalenia sytuacji rodzinnej i finansowej Skarżącego - a to w razie wątpliwości organu, co do aktualnego stanu zadłużenia.

Wobec tych zarzutów pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. Dodatkowo wniósł o przeprowadzenie dowodu z dokumentów dołączonych do skargi.

W skardze zawarto również żądanie zawieszenia postępowania sądowego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania toczącego się przed NSA w związku ze skargą kasacyjną złożoną od wyroku WSA w Gliwicach z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1365/22. Uzasadniono to tym, że Skarżący neguje swój obowiązek ponoszenia opłat za pobyt babci w DPS-ie, jak i wysokość opłat. Z tego też względu, zdaniem pełnomocnika, bezprzedmiotowym jest na ten moment procedowanie w przedmiocie zwolnienia Wnioskodawcy z opłat. Na dowód wniesienia skargi kasacyjnej załączono jego kopie z dowodem jej nadania.

Przedstawiając stan faktyczny wskazano, że babcia Skarżącego zmarła w dniu [...] r. (dowód – odpis skrócony aktu zgonu). Negując natomiast samą decyzję pełnomocnik nawiązał do pisma z dnia 2 listopada 2021 r., gdzie wskazano na naruszenia obowiązków rodzinnych babci Skarżącego wobec niego i matki. Jak twierdzi pełnomocnik, jego mocodawca wraz z rodzicami zamieszkali z babcią, aby się nią opiekować. Jednak po śmierci ojca Wnioskodawcy, jej zachowanie stało się uciążliwe, co zmusiło go wraz z matka do wynajęcia odrębnego lokalu (dowód - umowa najmu z dnia [...]r., oświadczenie matki Skarżącego, akta Skarżącego). Babcia w tym okresie bezzasadnie wzywała Policję, kierując wobec Wnioskodawcy niczym nieuzasadnione oskarżenia. Fakt ten może potwierdzić KPP w B. Jednak, jak zaznaczył pełnomocnik, organ zaniechał wystąpienia do właściwej jednostki o uzyskanie dowodu na wspomnianą okoliczność. O złych relacjach pomiędzy Skarżącym a jego babcią, według pełnomocnika, świadczy również to, że odrzucił on spadek po niej, pomimo wiedzy, że dysponowała ona oszczędnościami (dowód – akt notarialny z dnia [...] r.). Powyższe, w ocenie pełnomocnika, przemawia za zwolnieniem Skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s. Dodał, że z przepisu tego nie wynika obligatoryjny wymóg wykazania określonych w nim okoliczności za pomocą dowodów załączonych do wniosku. Wystarczy natomiast, aby zostały one wykazane, co uczynił też Wnioskodawca.

Autor skargi podniósł ponadto, że spełniona została także przesłanka z art. 64 pkt 2 u.p.s. Twierdzenie to uzasadnił zadłużeniem matki Skarżącego wynoszącym 187.346,61 zł na dzień 29 października 2021 r. Mimo udokumentowania tego faktu, organy przyjęły, że sytuacja finansowa Skarżącego jest dobra.

Wśród okoliczności mających uzasadniać zwolnienie Skarżącego z opłat wymieniono również umieszczenie babci w ośrodku, w którym koszt pobytu jest wysoki. Skarżący przedstawiał oferty DPS-ów, gdzie wysokość opłat była nawet dwa razy niższa. Według pełnomocnika, WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 25 stycznia 2023 r. nie kwestionuje powyższego stanowiska, co do zasadności skierowania babci do "tańszego" ośrodka.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Sąd postanowieniem z dnia 23 czerwca 2023 r. o sygn. akt II SA/Gl 707/23 odmówił zawieszenia postępowania sądowego.

Pismem z dnia 2 sierpnia 2023 r. pełnomocnik Wnioskodawcy wniósł o przeprowadzenie dowodu z postanowienia NSA z dnia 20 lipca 2023 r. o sygn. akt I OSK 1223/23 o wstrzymaniu wykonania decyzji, którą ustalono Wnioskodawcy opłatność za pobyt babci w DPS-ie (wydanego w postępowaniu kasacyjnym dotyczącym wyroku WSA w Gliwicach z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1365/22). Orzeczenie to, zdaniem pełnomocnika, dowodzi, że Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i życiowej, a co w konsekwencji przemawia za zwolnieniem go z przedmiotowych opłat.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sprawy jest ustalenie, czy organy prawidłowo oceniły sytuację materialną rodziny Skarżącego, a w konsekwencji, czy zasadnie odmówiły Wnioskodawcy udzielenia zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babci w DPS-ie w okresie od lipca 2021 r. do nadal. Wspomniany obowiązek oraz wysokość owej odpłatności ustalony został decyzją Burmistrza B. z dnia 8 czerwca 2022 r. nr [...], a skarga na ostateczną w tej sprawie decyzję Kolegium z dnia 21 lipca 2022 r. nr SKO.PS/41.5/709/2022/10823 została oddalona przez tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 25 stycznia 2023 r. o sygn. akt II SA/Gl 1365/22 (orzeczenie nieprawomocne wobec wniesienia skargi kasacyjnej).

Przystępując do rozważań podnieść należy, że w myśl ogólnej reguły określonej w art. 61 ust. 1 pkt 1 - 3 u.p.s. do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obowiązani są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich - przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej -przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Tak więc z przepisów tych wynika, że w pierwszej kolejności w dniu kierowania do domu pomocy społecznej należy określić wysokość opłaty za pobyt, a zasady obciążenia tą opłatą określają przepisy art. 61 u.p.s. W art. 61 ust. 3 u.p.s. przewidziano obowiązek wnoszenia zastępczo opłat przez gminę, jeżeli z tego obowiązku nie wywiązują się osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 1, 2 i 2a u.p.s. Gminie w takiej sytuacji przysługuje prawo dochodzenia zwrotu wniesionych w tym celu kwot.

Jednocześnie w myśl art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Ponadto zgodnie z art. 64a u.p.s. osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.

Przystępując do kontroli zaskarżonej decyzji podnieść należy, że poza sporem jest to, że w sprawie nie zaistniały okoliczności warunkujące zwolnienie w całości lub w części z opłat za pobyt osoby bliskiej w DPS-ie, które określone zostały w art. 64 pkt 1, 3-6 u.p.s. Twierdzenie to znajduje potwierdzenie w uzasadnieniu odwołania, jak również skargi. Ponadto wykluczyć należy wystąpienie okoliczności opisanych w art. 64a u.p.s., gdyż wspomniane w nim relacje pomiędzy osobą zobowiązaną do uiszczania opłaty za pobyt w DPS-ie a jego pensjonariuszem muszą być potwierdzone orzeczeniem sądu powszechnego (zob. wyrok NSA z dnia 27 listopada 2019 r. sygn. akt I OSK 1861/19, Lex nr 2777919), tymczasem Skarżący nie legitymuje się takim orzeczeniem. Zatem wykładni wymaga wyłącznie przesłanka określona w art. 64 pkt 2 i 7 u.p.s.

Wskazując na art. 64 pkt 2 u.p.s. pełnomocnik wskazał na złą sytuację materialno-życiową swego mocodawcy. Związana jest ona przede wszystkim z tym, że matka, z którą Wnioskodawca tworzy gospodarstwo domowe, jest obciążona zobowiązaniami na łączną kwotę 187.346,61 zł. Z tego też względu jej wynagrodzenie objęte jest zajęciami komorniczymi dokonanymi w ramach postępowań egzekucyjnych. Z tego też względu – zdaniem pełnomocnika - dochody rodziny nie pozwalają na pokrycie podstawowych potrzeb. W konsekwencji Wnioskodawca nie jest w stanie ponieść ciężaru opłat za pobyt babci w DPS-ie.

Przystępując do rozważań stwierdzić należy, że "(...) uiszczanie opłat na dom pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, głównym powodem zastosowania zwolnienia powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. Zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce (np. utrzymuje się z jednego, ale wysokiego wynagrodzenia). Stosowanie odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Toteż rozpatrując wniosek o zwolnienie z opłat, organ powinien mieć na uwadze nie tylko słuszny interes wnioskodawcy, lecz także interes społeczny (I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 64).

Sam przepis art. 64 pkt 2 u.p.s. wskazuje na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat jeżeli wystąpią "uzasadnione okoliczności". Pojęcie tych uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykłady zdarzeń uzasadniających zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie ich zakresem okoliczności związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny, jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w kosztach całego społeczeństwa (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1387/22, Lex nr 3480868). Te "uzasadnione okoliczności", nie wymienione w art. 64 pkt 2 u.p.s., powinny mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 września 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 394/22, Lex nr 3404592).

Przenosząc to na grunt rozpatrywanej sprawy przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że – jak wynika z wywiadu środowiskowego z dnia 27 października 2022 r. - łączny dochód dwuosobowej rodziny Skarżącego wynosi 5.708,32 zł (2.271,49 zł renta rodzinna Skarżącego + 3.436,83 zł wynagrodzenie matki), a przy uwzględnieniu potraceń komorniczych z wynagrodzenia matki Skarżącego wynoszących 1.089,76 zł, dochód miesięczny rodziny to 4.618,56 zł. Całkowite wydatki, które ustalono na podstawie dokumentów przedstawionych przez Skarżącego to 3.325,57 zł. Po doliczeniu rat kredytów, o których poinformowano w odwołaniu (194,33 zł + 717 zł = 911,33 zł), miesięczne wydatki rodziny Skarżącego sięgają 4.236,69 zł. Nadmienić należy, że nie zostały w nich uwzględnione kwoty związane z czesnym za studia Wnioskodawcy oraz za ubezpieczenie samochodu, które nie są płatnościami miesięcznymi. Zestawienie dochodu rodziny (tego uwzględniającego potrącenia komornicze) z jej wydatkami wskazuje, że na inne potrzeby pozostaje Skarżącemu jedynie 381,87 zł. Nasuwać może to wniosek, że istotnie Skarżący nie dysponuje środkami pozwalającymi na zaspokojenie podstawowych potrzeb (zakup żywności, środków higieny, odzieży itp.). Głębsza analiza materiału dowodowego prowadzi jednak do stwierdzenia, że Skarżący nie przedstawił rzeczywistej sytuacji materialnej swej rodziny. Oprócz kwestii, które zostały podniesione przez Kolegium, tj. zakup dodatkowych usług dostępu do telewizji i Internetu, zwracają uwagę dokumenty dołączone do odwołania. Mianowicie umowa kredytu z dnia [...] grudnia 2022 r. na kwotę 4.009,74 zł dotyczy zakupu telefonu komórkowego wraz z akcesoriami (wartość samego aparatu to 2.799 zł). Kolejna umowa kredytu zawarta została w dniu [...] listopada 2022 r. na kwotę 22.300 zł. Skarżący nie wskazał, na co zostały przeznaczone środki z tego źródła. Jednak analiza polisy ubezpieczeniowej pozwala na przyjęcie domniemania, że kredytem tym Wnioskodawca sfinansował zakup samochodu marki [...]. Z polisy tej nie wynika dokładna data jego zakupu, gdyż wskazuje ona jedynie, że nastąpiło to w 2022 r. Jednak fakt, że samochód ten objęty jest ochroną od 25 listopada 2022 r. pozwala na przyjęcie, że zakup nastąpił między 23 a 25 listopada 2022 r. Za słusznością tego założenia przemawia również to, że w oświadczeniu o stanie majątkowym z dnia 26 października 2022 r. Wnioskodawca zadeklarował, że nie posiada samochodu. Trudno zatem dać wiarę twierdzeniom Skarżącego, co do złej sytuacji materialnej rodziny, skoro obciąża budżet dodatkowymi ratami kredytu zaciągniętego na zakup samochodu oraz drogiego telefonu komórkowego. Pamiętać należy, że z posiadaniem samochodu wiążą się nie tylko płatności z tytułu polisy OC, ale również zakup paliwa, a także koszty napraw (rok produkcji samochodu – 2008).

Zwrócić należy uwagę, że Skarżący jest osobą w wieku produkcyjnym, która pozostaje bez zatrudnienia od października 2022 r. Jest on studentem, jednak naukę odbywa w systemie niestacjonarnym, a więc nie stanowi to przeszkody dla podjęcia pracy.

Zatem przyjąć należy, że w trakcie postępowania administracyjnego Wnioskodawca nie wykazał, aby wystąpiły jakiekolwiek zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które negatywnie wpłynęłyby na jego sytuację materialną lub rodzinną. W kategoriach "uzasadnionych okolicznościach", o których mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s. nie można natomiast traktować faktu spłaty kredytów. Dodać należy, iż postanowienie NSA przedłożone przez pełnomocnika dotyczy wstrzymania wykonania decyzji, a więc rozstrzyga o wystąpieniu okoliczności z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a nie przesłanek warunkujących zastosowanie art. 64 pkt 2 u.p.s.

Z kolei w art. 64 pkt 7 u.p.s. opisano przesłankę, która dotyczy rażącego naruszenia przez osobę znajdującą się w DPS-ie obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Ustawodawca nie definiuje przy tym, co należy rozumieć przez wspomniane w nim obowiązki. Celem ustalenia ich zakresu sięgnąć należy w pierwszej kolejności do uzasadnienia projektu nowelizacji, na mocy której dodano pkt 7 do art. 64 u.p.s. (druk sejmowy nr 1672). Wywieść z niego należy, że zaniedbania we wskazanym zakresie musza dotyczyć okresu, kiedy zobowiązani do wnoszenia opłat wymagali właściwego dla ich wieku wsparcia. W uzasadnieniu projektu jest bowiem mowa, że owe naruszenia odnoszą się m.in. do obowiązku opieki, wychowania, utrzymania, dbałości o rozwój. Podkreśla się przy tym, że nie dotyczy to jakichkolwiek naruszeń, a jedynie takich które miały charakter rażący. Określenie "rażący" – jak zaznaczono w uzasadnieniu projektu - znaczy tyle co "wyraźny, rzucający się od razu w oczy, bardzo duży".

Podobnie rozumiany jest omawiany przepis w doktrynie. Mianowicie I. Sierpowska w komentarzu do ustawy o pomocy społecznej stwierdza, że: "W ramach przesłanek wskazanych w pkt 7 należałoby uwzględnić długotrwałe niepłacenie alimentów lub ich przekazywanie w niepełnym wymiarze, porzucenie dziecka, długotrwałe niesprawowanie nad nim opieki, zmuszanie go do pracy lub działalności przestępczej, stosowanie przemocy. Trzeba zaznaczyć, że okoliczności, na które zamierza powołać się osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty za DPS, muszą być rażące i muszą zostać udowodnione" (I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2023, art. 64).

Odnosząc to do twierdzeń Skarżącego w pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że podnoszone przez niego okoliczności nie dotyczą zaniedbań w obowiązku alimentacyjnym. Dlatego też należy wyjaśnić, czy mieściły się one w zakresie "innych obowiązków rodzinnych". Argumentując wystąpienie przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. Wnioskodawca przede wszystkim wskazuje na fałszywe oskarżenia kierowane w stosunku do jego osoby i związane z tym nieuzasadnione wezwania Policji. Z kolei matka Skarżącego w oświadczeniu z dnia 27 marca 2023 r. (dołączonym do skargi) opisuje uciążliwości życia codziennego, jak głośne słuchanie radia, załatwianie potrzeb fizjologicznych do wanny. To wszystko, jak twierdzi Skarżący, zmusiło go i jego matkę do wyprowadzenia się i wynajęcia innego mieszkania.

Analiza tych oświadczeń prowadzi do wniosku, że jeszcze za życia ojca Skarżącego, do domu zamieszkiwanego przez rodzinę Wnioskodawcy wprowadziła się jego babcia. Celem takiego posunięcia było objęcie jej opieką. Oznacza to, że występowały u niej dysfunkcje, który wymagały wsparcia ze strony, czy to najbliższych, czy też osób trzecich. Uciążliwości opisywane przez Skarżącego miały się pojawić po śmierci ojca. Nie zmienia to jednak postaci rzeczy, że babcia była osobą wymagającą opieki. Potwierdza to chociażby informacja zawarta w oświadczeniu matki Skarżącego o opiekunce z domu dziennego seniora. Ponadto świadczy o tym umieszczenie jej w DPS-ie. Do tego rodzaju ośrodka kierowane są bowiem osoby wymagające całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogące samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, którym nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych (art. 54 ust. 1 u.p.s.). Zwrócić także należy uwagę, że w 2020 r. (kiedy doszło do opuszczenia dotychczasowego miejsca zamieszkania przez Skarżącego) babcia miał 84 lata (data urodzenia wynika z aktu zgonu). Mając to na uwadze oraz opis zachowań babci, stwierdzić należy, że doświadczenie życiowe podpowiada, że nie są ono normalne dla osoby zdrowej i świadomej swego postępowania. Nikt będąc zdrowym na ciele i umyśle nie kieruje fałszywych oskarżeń pod adresem osób bliskich, czy też nie załatwia swych potrzeb w miejscach innych niż ku temu przeznaczonych.

Jak słusznie przyjęły organy, Wnioskodawca nie wykazał nie tylko, że takie zachowania miały miejsce, ale nade wszystko, że miały one charakter celowy. Wątpliwości w tej materii wynikają chociażby ze względu na wiek babci Skarżącego. Nadmienić w tym miejscu należy, że organy realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (zob. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5191/21, Lex nr 3368378). Nic zatem nie stało na przeszkodzie, aby Skarżący, który reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika, zwrócił się do właściwej jednostki Policji o przedstawienie wykazu interwencji domowych ze wskazaniem przyczyn ich podjęcia i ustaleń poczynionych w ich trakcie.

Konkludując przyjąć należy, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek z art. 64 u.p.s. warunkujących zwolnienie w całości lub w części z opłat za pobyt osoby bliskiej w DPS-ie (w tym w również z pkt 2 i 7).

W tym kontekście nie zasługują na uwzględnienie zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, jak i materialnego. Otóż organy zebrały materiał dowodowy, który został poddany ocenie zgodnie z regułami art. 80 k.p.a., czemu wyraz dano w sporządzonych uzasadnieniach. Niezasadność zarzutu naruszenia art. 64 pkt 2 i 7 u.p.s. umotywowano we wcześniejszej części uzasadnienia. Podkreślić należy, że kwestia skierowania babci w danym DPS-ie, a co za tym idzie zagadnienie rozważenia możliwości umieszczenia jej w ośrodku o niższych opłatach pozostaje poza zakresem kontroli niniejszej sprawy i nie mieści się w zakresie żadnej z przesłanek zastosowania ulgi z art. 64 u.p.s.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm. – dalej p.p.s.a.).

Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Kolegium w tym zakresie i brakiem żądania strony o przeprowadzenie rozprawy.