Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 227/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2016-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 4
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Elżbieta Kowalik -Grzanka Protokolant Starszy sekretarz sądowy Wioleta Gładczuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta z dnia 8 stycznia 2015 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 8 stycznia 2015r. nr [...] Prezydent Miasta [...], działając na podstawie m.in. art. 2 ust. 2-3, art. 17, art. 20, art. 23-25 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2013r. nr 1456 ze zm.), odmówił M. T. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką, sprawowaną nad matką I. T.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że M. T. złożyła w dniu 26 maja 2011 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I. T. Wniosek ten był rozpatrywany cztery razy. Po kolejnej analizie treści oceny sytuacji rodziny i wniosków pracownika socjalnego dołączonych do rodzinnego wywiadu środowiskowego, organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i odmówił wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W następstwie odwołania od ww. decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w [...] decyzją z dnia 11 stycznia 2016r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 3 ustawy z dnia 19.08.2011r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011r. nr 205, poz. 1212) – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że ustawodawca uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom niż matka, ojciec czy opiekun faktyczny dziecka, które nie podejmują lub rezygnują z pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, od tego czy na osobach tych ciąży wobec osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Organ wyjaśnił, że matka strony I. T. pozostaje w związku małżeńskim. W stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy, według oceny WSA w Gdańsku zawartej w wyroku z dnia 19 września 2013r. wiążącej organy administracyjne w sprawie, okoliczność pozostawania przez matkę odwołującej w związku małżeńskim nie stanowi przeszkody do przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego. Może ona natomiast stanowić przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć.

Bezspornie w rodzinie dwie osoby są ciężko chore i wymagają opieki. Matka odwołującej – I. T. choruje na reumatoidalne zapalenie stawów-RZS

i osteoporozę. Stan zdrowia matki cały czas się pogarsza i nie rokuje poprawy. I. T. posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności, przyznany na stałe. Drugą osobą chorą w rodzinie jest siostra odwołującej A. T., która choruje na schizofrenię. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności do

30 września 2016 r. Ponadto postanowieniem Sądu Apelacyjnego w [...]

III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 kwietnia 2014r., sygn. akt III [...] uznana została za trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji na stałe. W tym stanie organ I instancji decyzją z dnia 3 grudnia 2014r. przyznał ojcu odwołującej – K. T. świadczenie pielęgnacyjne, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad dzieckiem, przyznane na A. T., w kwocie 520 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2011 r. do 30 czerwca 2013r., oraz decyzją z dnia 3 grudnia 2014r. przyznał K. T. przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne na A. T. w okresie od 1 lipca 2013r. do bezterminowo w stosownych kwotach. Zatem K. T. ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na córkę A. T.

Z przepisu art. 17 ust.5 pkt.4 ustawy wynika, że w rodzinie może być pobierane tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ odniósł się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

18 listopada 2014 r., SK 7/11 (Dz.U. poz. 1652) z uzasadnienia którego wynika, że

w ekstremalnie trudnej sytuacji rodziny wychowującej więcej niż jedno dziecko niepełnosprawne, rezygnacja z pracy jednego rodzica (opiekuna) często może się okazać niewystarczająca, gdyż opiekun ten nie jest w stanie sprawować efektywnie opieki równocześnie nad dwojgiem, czy trojgiem niepełnosprawnych dzieci. Dlatego prawo powinno w takiej sytuacji stworzyć możliwość rezygnacji z pracy także drugiemu rodzicowi, umożliwiając mu uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast brak takiej możliwości może zmusić rodziców do oddania wszystkich lub niektórych niepełnosprawnych dzieci do publicznego zakładu opiekuńczego, gdzie koszt opieki nad nimi jest nieporównanie wyższy od kosztu świadczeń pielęgnacyjnych dla dwojga rodziców (opiekunów), a opieka nigdy nie będzie tak dobra jak w normalnej rodzinie. Zastrzeżenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczyły szczególnej sytuacji, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiega się drugi z rodziców by podjąć się opieki nad kolejnym z niepełnosprawnych dzieci.

W związku z tym, że w sprawie K. T. otrzymał świadczenie pielęgnacyjne na córkę A. T., które przyznane zostało od 1 października 2011 r. do bezterminowo, a wcześniej przyznane było do 30 września 2011r., w ocenie Kolegium zaistniała negatywna przesłanka do przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego na matkę I. T. Skoro wystąpienie tej przesłanki powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ocena pozostałych przesłanek dających podstawę do przyznania przedmiotowego świadczenia jest co do zasady nieuzasadniona.

Dalej podano, że K. T. choruje na zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, pierwotne nadciśnienie tętnicze, hyperlipidemię mieszaną, grzybicę, łuszczycę, ostrogę piętową prawej pięty. Z relacji domowników wynika, że nie może on dłużej stać, ani nawet siedzieć. Podaje, że nie może obierać warzyw do obiadu, odkurzać odkurzaczem, ścielić łóżka. Zajmuje się głównie córką A. Nieraz chodzi do lekarza z żoną. Prowadzi wszystkie sprawy urzędowe, w sądach. Zajmuje się budżetem domowym. Podejmuje główne decyzje dla zaspokojenia potrzeb rodziny. Z informacji uzyskanych od lekarza rodzinnego wynika, że schorzenia K. T. nie stanowią przeszkody w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawnymi członkami rodziny.

Z kolei odnośnie odwołującej ustalono, że jest ona osobą zdrową, posiada wykształcenie wyższe - kierunek politologia. Po ukończeniu studiów wyższych, nie podjęła pracy zawodowej, zarejestrowała się w PUP od dnia 1 lipca 2008r. jako osoba poszukująca zatrudnienia, gdzie odbyła staż zawodowy. W okresie od 8 listopada 2010r. do 31 grudnia 2010r. podjęła pracę na 1/4 etatu , w trakcie pracy doznała urazu i otrzymywała zasiłek chorobowy z ZUS, po czym ponownie zarejestrowała się w PUP jako osoba poszukująca pracy. W związku ze złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na matkę wyrejestrowała się z PUP. Odwołująca od rana do wieczora zajmuje się matką, wykonuje większość czynności domowych. Odwołująca we wszystkich czynnościach musi pomagać matce. Z powodu sztywności porannej musi ją podnieść z łóżka i posadzić - jest to ok. godz. 10. Następnie zaprowadza matkę do łazienki i wykonuje wokół niej całą poranną toaletę. Kolejną rzeczą jaką robi to przygotowanie śniadania i karmienie matki, podawanie jej leków, raz w tygodniu robi zastrzyki. Następnie przez ok. 30 min. spaceruje z matką po mieszkaniu, aby ta "rozchodziła się". Do obowiązków odwołującej należy też gotowanie obiadów (ok.3 godz.), sprzątanie mieszkania, pranie (pralka "Frania"). Wieczorem odwołująca robi dla wszystkich domowników kolację oraz przygotowuje matkę do spania - tj. pomaga jej się przebrać, układa do snu, smaruje maściami. Jeżeli zachodzi taka potrzeba robi zakupy, chodzi z matką do lekarza, zamawia wizyty, uprzednio musi być ok. godziny 6:45 w przychodni, aby zarejestrować ją.

Kolegium wyjaśniło też, że przesłanka negatywna, ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, odnosząca się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim oznacza, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek. Sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim przez inną osobę niż małżonek, lecz obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym, nie wyłącza podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Pozostawanie w związku małżeńskim stanowi natomiast przeszkodę w przyznaniu tego świadczenia wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest w stanie skutecznie tę pomoc świadczyć.

W sprawie nie zostały przedstawione okoliczności wykluczające możliwość sprawowania opieki przez K. T. nad żoną. Schorzenia ojca odwołującej nie stanowią przeszkody w sprawowaniu opieki nad niepełnosprawnymi członkami rodziny. W sprawie brak jest dowodu na to, że ojciec odwołującej, jest przewlekle chory. Sprawuje opiekę nad siostrą odwołującej A., która fizycznie jest osobą zdrową, zdolną do samoobsługi, ale jednocześnie niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Według opinii lekarza, aby usamodzielnić i uspokoić siostrę odwołującej powinna ona korzystać z zajęć proponowanych przez placówki MOPS dla osób z zaburzeniami psychicznymi. Jednak wszelkie próby mające na celu usamodzielnienie A. nie powiodły się. Sprzeciwia się nim ojciec odwołującej. Z kolei odnośnie stanu zdrowia matki odwołującej w kontekście sprawowania nad nią opieki przez męża, organ I instancji ustalił, że I. T. porusza się bez pomocy kul, czy balkonika, czasami być może przy pomocy osoby drugiej. Jednakże nie jest osobą leżącą, obłożnie chorą, pampersowaną. W opinii pracownika socjalnego I. T. nie wykazuje chęci poprawy swojego stanu zdrowia, nie podejmuje przysługującej jej rehabilitacji, nie korzysta z leczenia szpitalnego, pomimo skierowań.

Zdaniem Kolegium nie ma w sprawie uzasadnionych podstaw, aby ojciec odwołującej nie uczestniczył w czynnościach związanych z opieką nad córką A. oraz żoną, które wprawdzie obie są osobami o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże nie są to osoby leżące, obłożenie chore, a ich stan zdrowia mógłby ulec poprawie, gdyby rodzina wyraziła chęć współpracy w zorganizowaniu im pomocy w zakresie leczenia, rehabilitacji.

Organ wyjaśnił, że okoliczności wyłączające sprawowanie opieki muszą być okolicznościami obiektywnymi i nie mogą zależeć od woli, czy też ustaleń osób spokrewnionych z osobą niepełnosprawną. Rodzina nie może decydować o tym kto ma pobierać świadczenie pielęgnacyjne, a więc sama wola matki odwołującej, że opiekę powinna nad nią sprawiać odwołująca nie może mieć znaczenia w sprawie. W myśl art. 17 ust.1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane nie wyłącznie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale aby zrekompensować zarobki utracone wskutek rezygnacji z pracy lub jej niepodejmowania z uwagi na sprawowaną opiekę.

W skardze na w/w decyzję organu odwoławczego wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. T. zakwestionowała stanowisko organu odwoławczego i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Skarżąca opisała stan zdrowia matki, siostry A. oraz ojca. Podała, że ojciec nie jest w stanie sprawować opieki nad żona i córką, która także jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Do skargi dołączyła zaświadczenia lekarskie odnośnie stanu zdrowia matki, siostry oraz ojca. Załączyła także oświadczenie matki, iż mąż odmawia sprawowania nad nią opieki, gdyż ciągle narzeka na złe samopoczucie i bóle kręgosłupa. Bez opieki córki M. nie jest w stanie egzystować.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska.

Postanowieniem z dnia 10 lutego 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał skarżącej prawo pomocy poprzez ustanowienie dla niej adwokata. Ustanowiony pełnomocnik z urzędu, pismem z dnia 4 maja 2016 r. uzupełnił skargę i zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu ustalonym na dzień złożenia wniosku poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż przepis ten interpretowany łącznie z treścią wyroku TK z dnia 18 listopada 2014 r. SK 7/11 wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której o jego uzyskanie ubiega się członek rodzinny inny niż rodzic rezygnujący z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, a inny członek rodziny ma ustalone prawo do świadczenie pielęgnacyjne, tymczasem prawidłowa wykładnia tego przepisu na tle przywołanego wyżej wyroku TK stwierdzającego, iż przepis ten w zakresie, w jakim uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi (opiekunowi faktycznemu), który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, nad niepełnosprawnym dzieckiem, w sytuacji, gdy drugi z rodziców (opiekunów faktycznych) ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inne dziecko w rodzinie, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP, nie wyłącza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w opisanej w ten sposób sytuacji (w tym również w sytuacji skarżącej opiekującej się matką) ponieważ - na przekór stanowisku organu - w wyroku TK orzekającego sprzeczności przepisu z ustawą zasadniczą posłużono się generalną kategorią opiekunów faktycznych a nie tylko rodziców;

2. prawa procesowego mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 153 p.p.s.a. polegające na oparciu rozstrzygnięcia organu na wykładni przepisów sprzecznej z oceną prawną dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 19 września 2013 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 452/13, w którym wskazano, iż wcześniejsze rozstrzygnięcia organów w niniejszej sprawie podlegały uchyleniu z uwagi na naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 art. i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym wyjaśnieniu okoliczności sprawy w tym zwłaszcza okoliczności, czy ojciec skarżącej K. T. jest w stanie sprawować opiekę na jednocześnie dwiema osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, tymczasem organ uznaje, iż skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje z uwagi na brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinny - omówione w pkt 1 - pomimo iż ta sama okoliczność była aktualna także w dacie wydawania wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku i została poddana analizie przez Sąd nie znajdując odzwierciedlenia wśród motywów rozstrzygnięcia jako - jak należy przyjąć - niezwiązana w istotny sposób z podstawami rozstrzygnięcia, które uzależnione być powinno jedynie od ustaleń, których wyjaśnienie zostało nakazane organom;

3. przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1 art. i art. 80 k.p.a. poprzez zgromadzenie niepełnego materiału dowodowego, który nie pozwala na wyczerpujące wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie, polegające na zebraniu wywiadu środowiskowego, którym nie objęto zagadnień związanych z zakresem czynności samoobsługowych, które mogą wykonywać osoby niepełnosprawne w rodzinie skarżącej, wzajemnych relacji członków rodziny, a także kto i jakie czynności wykonuje, przeciętnego dnia rodziny oraz sposobu i częstotliwości podawania leków, tymczasem szczegółowe naświetlenie tych okoliczności mogłoby doprowadzić do ustaleń odmiennych niż dokonane przez organy obu instancji w tym wskazujących na brak możliwości sprawowania przez K. T. jednoczesnej opieki nad dwiema niepełnosprawnymi osobami;

4. przepisów postępowania mogące mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 81 k.p.a., polegające na ustaleniu z przekroczeniem zasady swobody oceny dowodów, iż zeznania skarżącej oraz pozostałych członków jej rodziny są niewiarygodne w części, w jakiej wskazują, iż jednoczesne opiekowanie się przez K. T. dwiema niepełnosprawnymi osobami jest wykluczone z uwagi na zakres związanych z tym obowiązków, a także wyczerpanie i przeciążenie K. T. powstałe w związku z koniecznością sprawowania opieki przez wiele ostatnich lat, podczas gdy zasady doświadczenia życiowego wskazują odmiennie, iż przeciążenie takim zakresem obowiązków w przypadku człowieka 65-letniego oraz dotkniętego nadciśnieniem może wystąpić z dużym prawdopodobieństwem, a przy tym niepodanie przez organ przyczyn, dla których zeznań tych nie uznano za wiarygodne, co świadczy o tym, iż dokonana przez organ ocena dowodów nosi znamiona dowolności.

W związku z powyższym pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego prowadzenia z jednoczesnym zobowiązaniem organu do uzupełnienia wywiadu środowiskowego o określone w pkt 3 okoliczności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że dla prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy istotne znaczenie ma także treść art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. II FSK 1276/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Powszechnie przyjmuje się, że od takiej oceny prawnej można odstąpić np. gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować inne przepisy prawa, odmienne od wyjaśnionych w poprzednio wydanym wyroku (por.m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1311/07, publ. j.w.) lub gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia, zmienił się stan prawny (por.m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 342/05, publ. jw.).

Mając powyższe na uwadze należy zauważyć, że w niniejszej sprawie wydany został prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 452/13. Wyrokiem tym Sąd uchylił wydane uprzednio decyzje organów obu instancji. Sąd stwierdził przy tym, że okoliczność pozostawania przez matkę strony – I. T. w związku małżeńskim nie stanowi przeszkody do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Taka sytuacja zachodziłaby tylko w przypadku, gdyby małżonek osoby wymagającej opieki - ojciec skarżącej, nie będzie w stanie skutecznie tej pomocy świadczyć.

Dalej Sąd wskazał, że prawidłowe rozpoznanie wniosku strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wymagało udzielenia odpowiedzi na pytanie czy ojciec skarżącej – K. T. jest w stanie skutecznie sprawować opiekę nad swoją żoną I. T. Dokonując takiej oceny organy powinny były również rozważyć czy okoliczność sprawowania opieki nad ciężko chorą córką może pozwolić również na sprawowanie K. T. opieki nad poważnie chorą żoną. Sąd stanął na stanowisku, że organy administracji nie oceniły prawidłowo materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, ponadto materiał ten należało uznać za niepełny. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Wymaga podkreślenia, że ani stan faktyczny sprawy, ani stan prawny będący przedmiotem rozważań sądu nie uległ zmianie tak istotnej, by organ mógł być zwolniony z obowiązku określonego art. 153 p.p.s.a.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 11 stycznia 2016 r., która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 8 stycznia 2015 r. odmawiającą skarżącej M. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką – I. T.

Postępowanie w niniejszej sprawie zainicjował wniosek skarżącej z dnia 26 maja 2011 r.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm. w brzmieniu obowiązującym do dnia 13 października 2011 r.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r., nr 205, poz.1212), sprawy o świadczenia rodzinne, do których prawo powstało przed dniem wejścia jej w życie, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach dotychczasowych. Art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r., którym wprowadzono zmianę art. 17 ustawy wszedł w życie w dniu 14 października 2011 r.

Art. 17 ust. 1 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59, ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Jak wynika z brzmienia powyższego przepisu, przesłankami pozytywnymi przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest spełnienie określonych przesłanek podmiotowych przez wnioskodawcę i przez osobę wymagającą opieki oraz okoliczność niepodejmowania lub rezygnacji przez wnioskodawcę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą jej wymagającą.

Dodatkowo podkreślić należy, że wyczerpujący katalog przesłanek wykluczających uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego zawarto w art. 17 ust. 5 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego;

2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej;

3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie;

5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W przedmiotowej sprawie skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskazując, że to sprawowana opieka powoduje, iż skarżąca nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej.

Organ pierwszej instancji ponownie orzekając w sprawie, wbrew ocenie prawnej

i wskazaniom co do dalszego postępowania wyrażonym w wyroku Sądu z dnia 19 września 2013 r., rozpoznał ją na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, które nie miały zastosowania w sprawie. Organ powołał się w postawie prawnej decyzji i jej uzasadnieniu na tekst ustawy opublikowany w Dz. U. z 2013 r. nr 1456 ze zm., jak również na art. 1 pkt 6 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. Jak wskazano wcześniej przedmiotowa sprawa dotyczy prawa do świadczenia powstałego przed 14 października 2011 r., tj. wejściem w życie ww. zmiany ustawy, tym samym przepisy na które powołał się organ pierwszej instancji nie mogły stanowić podstawy rozstrzygnięcia.

Tak więc organ pierwszej instancji błędnie ustalił treść norm prawa materialnego, na podstawie których wydał swoje rozstrzygnięcie.

Z kolei organ odwoławczy prawidłowo przywołał treść przepisów, mających zastosowanie w sprawie.

Organ pierwszej instancji błędnie, jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia powołał art. 17 ust. 5 pkt 2 a) ustawy w brzmieniu obowiązującym od 14 października 2011r., stwierdzając, że pozostawanie przez I. T. w związku małżeńskim ( a jej małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ) nie pozwala na przyznania skarżącej świadczenia. W tej kwestii jednoznaczne stanowisko zajął Sąd w ww. wyroku podzielając stanowisko organu odwoławczego, że okoliczność pozostawania przez matkę strony – I. T. w związku małżeńskim nie stanowi przeszkody do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Mimo tego, organ pierwszej instancji wskazał tę okoliczność jako jedną z przyczyn odmowy przyznania świadczenia.

Nadto organ powołał się na art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy w brzmieniu obowiązującym od 14 października 2011r. który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba w rodzinie ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną. W dacie złożenia przez skarżącą wniosku o przyznanie świadczenia art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy miał inne brzmienie i z jego treści wynikało, że nie można było przyznać świadczenia w przypadku, gdy osoba w rodzinie ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na to lub na inne dziecko w rodzinie.

Organ stanął na stanowisku, że skoro ojciec skarżącej ma przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy, skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w związku z koniecznością opieki nad matką – I. T. Stanowisko to zaaprobował organ odwoławczy stwierdzając, że pobieranie przez ojca skarżącej zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad córką A. T. ( w okresie do 30 września 2013 r. i od 1 października 2011 r. do bezterminowo) stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia skarżącej.

Odnosząc się do powyższego Sąd stwierdza, że podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że powołany przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy sytuacji, gdy dana osoba wnioskuje o przyznanie świadczenia na osobę wymagającą opieki, na którą ustalone już zostało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innego członka rodziny, ewentualnie sytuacji, gdy wnioskodawca ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz innej osoby wymagającej opieki. Innymi słowy, jeżeli osoba w rodzinie ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na daną osobą wymagającą opieki, to inny członek rodziny nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad tą samą osobą. Uprawnionemu do opieki może ponadto przysługiwać tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, niezależnie od liczby osób, nad którymi sprawuje on opiekę ( tak zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 października 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 762/14 i przywołane tam orzecznictwo).

W tej sprawie nie zachodzi jednak żadna z przedstawionych wyżej sytuacji. Zdaniem więc Sądu, w rozpoznawanej sprawie przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy nie została więc spełniona, zaś interpretacja tego przepisu dokonana przez organy jest nieprawidłowa. Sąd podzielił tym samym stanowisko prezentowane w powyższej kwestii przez pełnomocnika skarżącej w piśmie z dnia z dnia 4 maja 2016 r.

Dodatkowo należy też zauważyć, że ojciec skarżącej pobierał świadczenie pielęgnacyjne w dacie złożenia przez skarżącą wniosku i okoliczność ta była znana Sądowi wydającemu wyrok w dniu 19 września 2013 r., co wynika z jego uzasadnienia, tym samym musiała ona zostać poddana analizie, pomimo, że nie znalazło to odzwierciedlenia wśród motywów rozstrzygnięcia. Wskazywał na to również pełnomocnik skarżącej. W zaleceniach skierowanych do organów Sąd wskazał precyzyjnie, że należy poczynić ustalenia odnośnie opieki sprawowanej przez ojca skarżącej nad siostrą – A. T. i jednoznacznie ustalić czy sprawowanie tej opieki pozwala na sprawowanie przez niego opieki także nad jego żoną – I. T., czy też nie.

W dalszej kolejności należy dokonać oceny stanowiska organów odnośnie uznania, że K. T. może jednocześnie sprawować opiekę nad swoją żoną I. T. i A. T., tym samym skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku opieką nad matką nie przysługuje.

Sąd w wyroku z dnia 19 września 2013 r. stwierdził, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy istniała uzasadniona wątpliwość, że ojciec skarżącej jest w stanie opiekować się ("na raz") dwiema, jak wynika z akt sprawy, poważnie chorymi osobami. Sąd stwierdził przy tym, że nie chodzi o zapewnienie jakiejkolwiek opieki, ale opieki prawidłowej, skutecznej i adekwatnej do stanu zdrowia osoby tej opieki wymagającej.

W świetle tego za niezadowalające i nieodpowiadające prawu należy uznać uzasadnienie stanowiska obu organów, że ojciec skarżącej może również sprawować opiekę nad żoną.

W ocenie Sądu, nie można w niniejszej sprawie – mając na uwadze związanie oceną prawną zawarta w wyroku z dnia 19 września 2013 r. – uznać za wystarczające ogólne powołanie się na stan zdrowia matki skarżącej, jej siostry i ojca skarżącej i w podsumowaniu tego stwierdzenie – jak to uczynił organ odwoławczy - że nie ma w sprawie uzasadnionych podstaw, aby ojciec odwołującej nie uczestniczył w czynnościach związanych z opieką nad córką A. oraz żoną, które wprawdzie obie są osobami o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże nie są to osoby leżące, obłożenie chore, a ich stan zdrowia mógłby ulec poprawie, gdyby rodzina wyraziła chęć współpracy w zorganizowaniu im pomocy w zakresie leczenia, rehabilitacji.

Organ uzasadniając swoje stanowisko posłużył się zwrotem "uczestniczenie w czynnościach związanych z opieką". Uczestniczyć rozumiane jest jako: "1. brać w czymś udziału, współdziałać w jakiejś akcji, być uczestnikiem czegoś, 2. mieć w czymś swój udział, swoją część (...)" ( "Słownik języka polskiego" pod red. M. Szymczaka PWN 2002 t. 3 s. 535). Uczestniczenie polega zatem działaniu podejmowanym przy udziale innych jeszcze osób.

Mając na uwadze stan faktyczny sprawy należy stwierdzić, że niemożliwe jest takie ułożenie stosunków w rodzinie skarżącej, które nie polegałyby na wzajemnym wsparciu, co jest przecież naturalne. Tym niemniej obowiązkiem organów orzekających w sprawie było ustalenie, czy ojciec skarżącej może samodzielnie, bez pomocy innych osób sprawować całodzienną i pełna opiekę nad żoną i córką, nie zaś czy może w jej sprawowaniu uczestniczyć. Organy muszą mieć przy tym na uwadze fakt, że, w przypadku podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, niekiedy czynności związane z opieką nad dwiema ciężko chorymi osobami musiałyby być podejmowane przez jej ojca równolegle w tym samym czasie. Jako przykład można wskazać na godziny poranne, w czasie których u I. T. chorującej m.in. na reumatoidalne zapalenie stawów występuje sztywność poranna, co wymaga "rozchodzenia" ( ok. 30 min.), a potem wykonania wokół niej porannej toalety. Jednocześnie ojciec skarżącej w tym samym czasie musiałby zająć się córką A.

Sąd działając na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. postanowił przeprowadzić dowód z akt Sądu Okręgowego w [...] VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt [...] na okoliczność ustalenia jaki jest zakres wykonywanych codziennie przez K. T. czynności zabezpieczających samodzielną egzystencję córki A. T. W aktach ww. sprawy znajduje się wyrok Sądu Apelacyjnego – III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] z dnia 11 lutego 2014 r. w [...] sygn. akt [...], którym uzupełniono pkt 1 wyroku z dnia 25 lutego 2013 r. sygn. akt [...] poprzez dodanie - po słowach " zmienia zaskarżoną decyzję i przyznaje A. T. prawo do renty socjalnej od dnia 01 marca 2013r." – " ustalając niezdolność A. T. do samodzielnej egzystencji na stałe".

Na uzasadnienie wyroku w sprawie o sygn. akt III [...] powołał się pracownik socjalny Dzielnicowego Ośrodka Pomocy Społecznej nr 2 w [...], który w dniu 12 grudnia 2014 r. przeprowadził wywiad środowiskowy i sporządził "Ocenę sytuacji rodziny/wnioski pracownika socjalnego z dnia 12.12.2014 r.", stwierdzając, że: " Z sentencji wyroku z opinii biegłego wynika, że Pani A. nie jest w stanie funkcjonować bez bezpośredniej opieki ojca.".

W uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono, że: termin "niezdolność do samodzielnej egzystencji" został zdefiniowany w art. 13 ust. 5 ustawy emerytalnej, który stanowi, że niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeka się w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Termin ten ma szeroki zakres przedmiotowy. Obejmuje bowiem opiekę, oznaczającą pielęgnację, czyli zapewnienie ubezpieczonemu możliwości poruszania się, odżywiania, zaspokajania potrzeb fizjologicznych, utrzymywania higieny osobistej itp. oraz pomoc w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego, takich jak robienie zakupów, uiszczanie opłat, składanie wizyt u lekarza. Wszystkie zaś powyższe elementy łącznie wyczerpują treść terminu "niezdolność do samodzielnej egzystencji". W ocenie Sądu Apelacyjnego z materiału dowodowego wynikało, że A. T. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, wymaga stałej opieki osoby drugiej, nie jest zdolna do samodzielnego życia. Przy typie schizofrenii na który A. T. choruje nie wychodzi się z domu, ma lęki, omamy, urojenia. Czuje się ona bezpiecznie tylko w domu i przy ojcu. Wymaga pomocy innych osób w pielęgnacji, czy przy wykonywaniu podstawowych czynności dnia codziennego.

Dokonane przez sąd powszechny ustalenia w powyższej kwestii różnią się od tych dokonanych przez pracownika socjalnego w "Ocenie sytuacji rodziny z dnia 12.12.2014 r." gdzie stwierdzono, że A. T. jest osobą zdolną do samoobsługi, na co powołały się z kolei oba organy. Okoliczność ta ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i jej wyjaśnienie, z uwagi na wskazane wyżej różnice, jest dla podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie niezbędne.

Tym samym należało podzielić stanowisko pełnomocnika skarżącej, że organy obu instancji dopuściły się ponownie naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1 art. i art. 80 k.p.a. poprzez zgromadzenie niepełnego materiału dowodowego, który nie pozwala na wyczerpujące wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie, polegające na przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, którym nie objęto zagadnień związanych z zakresem czynności samoobsługowych, które mogą wykonywać osoby niepełnosprawne w rodzinie skarżącej, tymczasem szczegółowe naświetlenie tych okoliczności mogłoby doprowadzić do ustaleń odmiennych niż dokonane przez organy obu instancji w tym wskazujących na brak możliwości sprawowania przez K. T. jednoczesnej opieki nad dwiema niepełnosprawnymi osobami.

Reasumując – w ocenie Sądu uzasadnione są zarzuty skargi odnoszące się do podjęcia decyzji przez organy obu instancji z naruszeniem przepisów postępowania tj. bez należytego wyjaśnienia i oceny stanu faktycznego sprawy, a więc – z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 153 p.p.s.a.. Nadto, co również istotne, organom umknął fakt, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte w maju 2011 r. zatem ustalenie stanu faktycznego i dokonana następnie ocena wniosku o przyznanie świadczenia powinny dotyczyć całego okresu od wszczęcia postępowania do jego zakończenia – co nie znalazło odzwierciedlenia w uzasadnieniu decyzji obu organów (art. 107 § 3 k.p.a.).

Nadto organy dopuściły się naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 4 ustawy poprzez jego błędną wykładnię i na skutek tego niewłaściwe zastosowanie.

Prowadziło to do uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy ustalą szczegółowo istotne okoliczności sprawy czemu dopomóc może rozważenie przeprowadzenia dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy sądowej o sygn. akt [....], a następnie dokonają ich oceny z uwzględnieniem poglądów wyrażonych w niniejszym wyroku Sądu.