Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1635/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 12a ust. 1, 2, 3 i 4, art. 22 ust. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 1857
law: Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi - t.j.
article: art. 121 par. 1, art. 122, art. 187 par. 1, art. 191
journal: Dz.U. 2023 poz 2383
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia del. WSA Grzegorz Dudar po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 179/23 w sprawie ze skargi T.B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 19 grudnia 2022 r. nr 3201-IOA.48.16.2022 w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków wynikających z ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi 1. uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2. oddala skargę w całości; 3. zasądza od T.B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie 3000 (trzy tysiące) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 7 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 179/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, po rozpoznaniu skargi T.B., uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 19 grudnia 2022 r. w przedmiocie kary pieniężnej za niewykonanie obowiązków wynikających z ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi oraz zasądził zwrot kosztów postępowania.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

T.B. (dalej "skarżący"), 4 marca 2022 r. zarejestrował zgłoszenie na przewóz towarów, w którym wskazał siebie jako przewoźnika. Zgłoszenie to zawierało wezwanie do zgłoszenia środka transportu wraz z towarem do kontroli na podstawie przepisów ustawy SENT, które nie zostało wykonane.

Po wszczęciu postępowania pismem z 9 maja 2022 r. skarżący zwrócił się do organu, aby nie nakładał kary pieniężnej z uwagi na to, że od niedawna prowadzi działalność gospodarczą, stara się wszystko wykonywać zgodnie z przepisami. Ponadto, firma, dla której skarżący wykonuje przewozy, poinformowała go tylko o tym, że powinien zgłaszać przewozy do SENT, nie zaś o zgłoszeniu się do kontroli, Skarżący zaś zaufał tej firmie i nie sprawdził, czy poza SENT ma coś jeszcze zgłaszać. Skarżący wskazał, że nałożenie kary pieniężnej może spowodować zamknięcie działalności, gdyż musi on spłacać kredyt zaciągnięty na zakup ciągnika siodłowego oraz naczepy.

W toku postępowania organ zgromadził dokumenty dotyczące sytuacji finansowej skarżącego, korzystania z tarcz antykryzysowych i stanu jego rozliczeń z fiskusem i ZUS-em.

Pismem z 6 sierpnia ponownie skarżący zwrócił się do organu o nienakładanie na niego kary pieniężnej i powtórzył wcześniejsze argumenty.

Decyzją z 31 sierpnia 2022 r. Naczelnik Zachodniopomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Szczecinie nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 20 000 zł za niewywiązanie się z obowiązku przedstawienia środka transportu wraz z towarem w celu przeprowadzenia kontroli, na podstawie m.in. art. 12a ust. 1 i 3 i art. 22 ust. 1 pkt 3, ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz. U. z 2021 r. poz.1857 ze zm.; dalej "ustawa SENT").

Decyzją z 19 grudnia 2022 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Organ nie stwierdził przesłanek odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej z art. 22 ust. 3 ustawy SENT. Organ nie stwierdził zaistnienia w sprawie interesu publicznego przemawiającego odstąpieniem od nałożenia kary pieniężnej, odwołując się do celów i funkcji ustawy SENT. Organ podkreślił, że skarżący dokonał zgłoszenia i to on otrzymał od organu wezwanie do stawienia się w celu przeprowadzenia kontroli, którego nie wykonał. Zatem nie mógł i nie powinien oczekiwać, że to inna firma poinformuje go o konieczności takiej kontroli, gdyż firma ta takich informacji nie posiadała. Także argument o krótkim prowadzeniu działalności gospodarczej nie znalazł uznania organu. W odniesieniu do interesu przewoźnika organ uznał, że na podstawie danych przekazanych przez ZUS i Urząd Skarbowy nie można było stwierdzić, że skarżący kwestionował ustalenia organu pierwszej instancji w tym zakresie. Dodał, że skarżący nie przekazał dokumentów dotyczących spłaty kredytu.

WSA w Szczecinie uchylił powyższą decyzję.

Zdaniem WSA, w decyzji organ wagę interesu przewoźnika argumentuje tak, jakby kwestia ta była nieistotna, tymczasem dla skarżącego już na wstępnym etapie postępowania była, co podkreślał. Skarżący już 3 dni po wszczęciu postępowania, pismem z 9 maja 2022 r., zwrócił się do organu, aby ten nie nakładał kary pieniężnej. Tymczasem organ do powyższej, zdaje się świadczącej o być albo nie być dla skarżącego, kwestii nie odniósł się. Brak jest w aktach postępowania dowodów świadczących, że organ przeanalizował zagadnienie obciążenia kredytowego skarżącego, które jak podkreślał, ciąży na nim w związku z zakupem środków transportu służących mu do prowadzenia działalności gospodarczej (z akt wynikało, że skarżący dokonywał przewozu sam). Sąd zaaprobował jasny i czytelny język decyzji, jednak podkreślił, że ideałem byłoby połączenie jasności i zrozumiałości przekazu ze szczegółową i wyczerpującą analizą wszystkich aspektów mających znaczenie w sprawie, szczególnie gdy są to kwestie "ważne" z punktu widzenia interesu przewoźnika.

Sąd uznał, że w świetle rozważań decyzji organów obu instancji kwestia ta wydaje się być nieistotna, co skutkowało brakiem w postępowaniu dowodowym na tyle istotnym, że mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy wskazał, że skarżący nie przekazał dokumentów, jednak, mając dwukrotną informację o kredycie i możliwości zamknięcia działalności gospodarczej, nie wezwał skarżącego do ich przekazania. Tylko w przypadku braku reakcji skarżącego organ mógłby uznać, że z jednej strony działał w myśl zasady budowania zaufania do organów państwa, z drugiej zaś że wyczerpująco zebrał i rozważył materiał dowodowy.

Sąd wskazał, aby organ uzupełnił materiał dowodowy w zakresie analizy sytuacji finansowej skarżącego także o informacje o obciążeniach kredytowych w związku z zakupem środka transportu służącego mu do prowadzenia działalności gospodarczej.

W ocenie WSA, z treści decyzji organów obu instancji nie sposób wywieść, czy na korzyść skarżącego przemawiało czy wręcz przeciwnie, że nie posiadał on zadłużenia w ZUS czy też z tytułu zobowiązań kredytowych ani też, że nie korzystał z instrumentów tarcz antykryzysowych.

Wobec tego Sąd stwierdził naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2383; dalej "o.p.") mogące mieć wpływ na wynik sprawy.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ, wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Organ zrzekł się rozprawy.

Zarzucił:

na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej "p.p.s.a.") naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

art. 22 ust. 3 SENT poprzez błędną wykładnię sformułowania "ważny interes przewoźnika", który zdaniem Sądu "należy interpretować mając na uwadze, że nie zawsze, to co jest ważne dla strony będzie ważne dla organu", w sytuacji gdy w procesie wykładni prawa taka gradacja nie jest czyniona, a analiza tego interesu przebiega w kontekście udokumentowanych okoliczności i obiektywnych skutków, jakie one wywołują w sferze finansowej, zawodowej i osobistej przewoźnika;

art. 22 ust. 3 ustawy SENT poprzez niewłaściwe jego zastosowanie i uznanie przez Sąd, że:

organ wagę interesu przewoźnika argumentował tak, jakby kwestia ta była nieistotna, w sytuacji gdy organ wskazywał, na brak udokumentowania przez przewoźnika podnoszonych przez niego okoliczności i ich niezgodność z ustaleniami organu w zakresie jego sytuacji finansowej;

w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki pozwalające na osłabienie rygoryzmu art. 22 ust. 1 ustawy o SENT i odstąpienie od nałożenia na przewoźnika kary z uwagi na interes publiczny, w sytuacji gdy zarówno organ, jak i Sąd wskazywały, że przewoźnik dopuścił się istotnego naruszenia prawa.

na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 22 ust, 3 ustawy o SENT i w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p. polegające na błędnym uznaniu przez Sąd, że organ powinien wezwać skarżącego do przedłożenia dokumentu zaświadczającego o jego obciążeniu kredytem i w konsekwencji organ zbagatelizował "wagę" jego interesu, co skutkowało brakami w postępowaniu dowodowym na tyle istotnymi, że mogącymi mieć wpływ na rozstrzygnięcie, w sytuacji gdy postępowanie dowodowe było kompletne, podjęto wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i jego oceny – w tym poinformowano przewoźnika o konieczności udokumentowania okoliczności mających wpływ na jego ważny interes, co pozwalało na podjęcie zaskarżonej decyzji;

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 22 ust. 3 ustawy o SENT bowiem organ dokonał prawidłowej wykładni powołanego przepisu prawa materialnego i zastosował go z uwzględnieniem kompletnego materiału dowodowego i słusznej jego oceny;

art. 153 p.p.s.a. przez sformułowanie wskazań, co do dalszego postępowania, polegających na zobowiązaniu organu do dokonania czynności, która już została przez organ przeprowadzona w postępowaniu (wezwanie do przedłożenia dokumentów potwierdzających wymienione przez przewoźnika okoliczności).

Powyższe miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem uznanie przez Sąd, że organy ograniczyły postępowanie dowodowe przez co zbagatelizowały "ważny interes podatnika" i w konsekwencji nieprawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy – uchylenie zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że organ zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z dyspozycją art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Skarga kasacyjna oparta została na usprawiedliwionych podstawach.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Ze skargi kasacyjnej wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy SENT stwierdził, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem, co uzasadniało jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Według Sądu pierwszej instancji przeprowadzone przez organ administracji postępowanie naruszało przepisy art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i 191 o.p., gdyż organ nie odniósł się do ważnej – w kontekście badaniu ważnego interesu przewoźnika, o którym mowa w art. 22 ust. 3 ustawy SENT – kwestii obciążenia kredytowego skarżącego.

W skardze kasacyjnej podniesiono zarówno zarzuty naruszenia prawa procesowego, jak i prawa materialnego. Z zasady w takiej sytuacji rozpoznaniu jako pierwsze podlegają zarzuty procesowe, jednakże w tej sprawie z uwagi na istotę sporu prawnego rozpatrywanej sprawy, a także sposób sformułowania zarzutów oraz ich wzajemne, funkcjonalne powiązanie zachodzi konieczność łącznego ich rozpatrzenia.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 12a ust. 1 ustawy SENT, jeżeli w wyniku analizy danych w rejestrze stwierdzono, że przewóz towarów wskazany w zgłoszeniu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem, odpowiednio podmiot wysyłający, podmiot odbierający lub przewoźnik otrzymują wezwanie do przedstawienia środka transportu w czasie i miejscu, o których mowa odpowiednio w ust. 3 albo 4, przesłane wraz z numerem referencyjnym albo potwierdzeniem aktualizacji danych w rejestrze. Odpowiednio podmiot wysyłający i podmiot odbierający są obowiązani przekazać przewoźnikowi treść wezwania wraz z numerem referencyjnym albo potwierdzeniem aktualizacji danych w rejestrze – art. 12a ust. 2 ustawy SENT. W przypadku przewozu towarów po drodze publicznej przewoźnik jest obowiązany przedstawić środek transportu, o którym mowa w art. 2 pkt 11 lit. a ww. ustawy, w dacie zakończenia przewozu towaru, w miejscu dostarczenia towaru lub w oddziale celnym urzędu celno-skarbowego zlokalizowanym najbliżej miejsca zakończenia przewozu na terytorium kraju w celu przeprowadzenia kontroli – art. 12a ust. 3 ustawy SENT. Przewoźnik powiadamia telefonicznie organ Krajowej Administracji Skarbowej wskazany w wezwaniu o planowanym dostarczeniu towaru do miejsca, o którym mowa odpowiednio w ust. 3 i 4 (art. 12a ust. 5 ustawy).

W przypadku niewykonania tego obowiązku (z art. 12a ust. 3 i 4), na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy SENT, na przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 20 000 zł.

Wyjątek od zasady nałożenia ww. kary pieniężnej został wprowadzony przez art. 22 ust. 3 ustawy SENT, w którym przewidziana została na możliwość odstąpienia od nałożenia kary w uzasadnionych przypadkach ze względu na "ważny interes przewoźnika" lub "interes publiczny".

Zarzuty prawa materialnego sformułowane w petitum skargi kasacyjnej oraz powiązane z nimi zarzuty naruszenia przepisów postępowania wyznaczające, zgodnie z zasadą dyspozycyjności, granice kontroli zgodności z prawem zaskarżonego wyroku sprowadzają się do rozstrzygnięcia, czy w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zaistniały przesłanki do odstąpienia od nałożenia na skarżącego kary pieniężnej z uwagi na ważny interes przewoźnika.

Przepis art. 22 ust. 3 ustawy SENT stanowiący materialnoprawne przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej zawiera odesłanie do dwóch klauzul generalnych, które wielokrotnie były już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyrok NSA z 4 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 1867/21 i powołane tam orzecznictwo i piśmiennictwo; powołane wyroki dostępne są na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie wskazuje się, że ogólną dyrektywą interpretacyjną w stosunku do pojęć "ważny interes publiczny" i "ważny interes przewoźnika" jest uznanie wyjątkowości odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Podkreśla się również, że w każdej sprawie zawsze powinny zostać rozważone przez organ obie przesłanki odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, z tym że zaistnienie jednej z nich wystarczy do zastosowania powyższej ulgi. Jeżeli chodzi o interpretację pojęcia "ważnego interesu przewoźnika" w orzecznictwie wskazuje się, że jedynie nadzwyczajne, losowe względy, na które strona nie miała wpływu mogą spowodować zastosowanie omawianej instytucji. Stąd też podnosi się, że nie każde trudności finansowe przewoźnika mogą uzasadniać odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, lecz tylko takie, które wiązałyby się z zagrożeniem dla jego interesu, bytu przedsiębiorstwa. Podaje się przykładowo, że o istnieniu ważnego interesu przewoźnika mogą świadczyć sytuacje, które powodują zachwianie podstaw egzystencji przewoźnika, jak również sytuacje, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie mógł mieć wpływu, i które były niezależne od sposobu jego postępowania. Nie budzi przy tym wątpliwości, że o istnieniu ważnego interesu przewoźnika decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie których organ rozstrzyga o przyznaniu bądź odmowie przyznania ulgi, a nie subiektywne przekonanie przewoźnika o potrzebie odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej.

Jednocześnie podkreślenia wymaga, że wskazana wyżej wykładnia art. 22 ust. 3 ustawy SENT wyznacza zakres ustaleń faktycznych, jakich należy dokonać, aby prawidłowo ocenić, czy w konkretnej, indywidualnej sprawie wystąpiły przesłanki do zastosowania lub odmowy zastosowania przewidzianego w tym przepisie odstąpienia od nałożenia kary. Bez wątpienia to organ prowadzący postępowanie administracyjne w danej sprawie, a już zwłaszcza w sprawie o ukaranie karą pieniężną – w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego - powinien przedstawić taki materiał dowodowy, który jednoznacznie potwierdzi, że doszło do naruszeń prawa, które winny podlegać sankcji. Niemniej jednak wyraźnego podkreślenia wymaga, że z odczytywanych łącznie przepisów art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 o.p. wynika zasada koniecznego współdziałania organu i strony w wyjaśnieniu istoty sprawy. Nie jest więc tak, że przewoźnik biorący udział w postępowaniu w przedmiocie wymierzenia mu kary pieniężnej może poprzestać na biernym udziale w sprawie i de facto bez konsekwencji ignorować wezwania organu do współdziałania w ustaleniu prawdy obiektywnej. Ciążący na organie obowiązek wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy w żadnym wypadku nie zwalnia strony z obowiązku współdziałania wraz z organem w wyjaśnieniu jej istoty, zwłaszcza gdy przedstawienie dowodów potwierdzających dane twierdzenia leży w interesie strony lub gdy tylko z jej udziałem możliwe jest ich ewentualne pozyskanie (np. dane dokumenty znajdują się w wyłącznej dyspozycji strony, a organ wzywa ją do współdziałania w zakresie ich pozyskania). Niewątpliwie więc to na przedsiębiorcy transportowym ciąży obowiązek przedstawienia wszelkich informacji niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego sprawy i udostępnienia dowodów znajdujących się w jego posiadaniu lub które tylko on może przedstawić, potwierdzających okoliczności, z których wywodzi on dla siebie skutki prawne. Obowiązki te nie wyłączają wymogu dążenia przez organ administracji do wyjaśnienia prawdy obiektywnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.), niemniej jednak oznaczają, że podmiot ubiegający się o odstąpienie od nałożenia kary pienieżnej powinien aktywnie współdziałać z organem w celu ustalenia wszystkich okoliczności sprawy. Innymi słowy, w sprawach niniejszego rodzaju – jakkolwiek organ administracyjny jest gospodarzem postępowania dowodowego – to na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń oraz wykazania okoliczności, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne. Organ administracji jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału, jednak strona postępowania nie może czuć się zwolniona od współdziałania z organem w realizacji obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, zwłaszcza jeżeli udokumentowanie określonych faktów zależy od wiedzy strony, a organ nie ma wystarczających instrumentów prawnych pozwalających na zastąpienie braku działania przez stronę.

Przenosząc powyższe reguły na grunt rozpoznawanej sprawy, NSA uznał, że skarżący w ramach współdziałania z organem powinien odpowiednimi środkami dowodowymi wykazać przesłanki odstąpienia od wymierzenia kary, o których mowa w art. 22 ust. 3 ustawy SENT. Podkreślenia wymaga, że skarżący dwukrotnie wnosił o niekaranie go karą pieniężną, uzasadniając to koniecznością spłaty kredytu zaciągniętego na zakup środków transportu. W takiej sytuacji to na skarżącym spoczywał obowiązek szczegółowego określenia zobowiązania wynikającego z zaciągniętego kredytu. Wynika to z tego, że po pierwsze, leżało to w jego interesie, a po drugie, tylko on posiada wiedzę co do tego jakie wydatki ponosi z tytułu spłaty kredytu.

W związku z powyższym, o ile na organie ciążył w niniejszej sprawie obowiązek udowodnienia faktów związanych z naruszeniem przez skarżącego przepisów ustawy SENT, to bez przedstawienia przez skarżącego organowi dowodów mogących doprowadzić do zastosowania ulgi w postaci odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej nie było możliwe przyjęcie, że w przypadku jej wyegzekwowania sytuacja ekonomiczna, życiowa, możliwości zarobkowania spowodowałaby zagrożenie dla realizacji podstawowych potrzeb bytowych skarżącego i jego rodziny. Organy ustaliły, że skarżący nie posiadał zaległości z tytułu należności publicznoprawnych. Wobec skarżącego nie toczyło się postępowanie egzekucyjne. Organy słusznie zatem przyjęły, że nie w wystąpiły poważne problemy zagrażające funkcjonowaniu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej.

Naczelny Sąd Administracyjny w całości zaakceptował stanowisko skarżącego kasacyjnie organu, w którym dokonano krytycznej oceny poglądu Sądu pierwszej instancji, że organ powinien ponownie wezwać skarżącego do przekazania informacji o kredycie zaciągniętym na zakup środków transportu.

Sąd pierwszej instancji prezentując powyższe stanowisko całkowicie pominął fakt, że organ pierwszej instancji po wszczęciu postępowania powiadomił skarżącego o możliwości odstąpienia od wymierzenia kary pienieżnej i wezwał go - w sposób jasny i czytelny - do wskazania okoliczności uprawniających organ do zastosowania tej instytucji z pouczeniem, że należy je udokumentować. Jeżeli po wezwaniu przez organ do wykazania i udokumentowania okoliczności związanych z odstąpieniem od nałożenia kary pienieżnej na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy SENT skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów źródłowych, czy też wyliczeń związanych z zaciągniętym kredytem na zakup środków transportu, to ciążący na organie wynikający z art. 122 o.p. obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym nie oznaczał przyjęcia przez organ, że faktycznie skarżący taki kredyt zaciągnął. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie ciążyła na skarżącym. Bez przedstawienia przez stronę skarżącą dowodów mogących prowadzić do ustalenia faktu zawarcia umowy kredytu nie było możliwe przyjęcie twierdzeń co do podstaw odstąpienia od nałożenia kary pienieżnej.

Zasadność powyższych zarzutów naruszenia prawa procesowego i materialnego przesądziła o konieczności uwzględnienia skargi kasacyjnej, a także oddalenia skargi T.B.

Ocena, czy istniała podstawa do odstąpienia od nałożenia kary na podstawie art. 22 ust. 3 ustawy SENT, wymagała także oceny zaistnienia drugiej przesłanki, tj. "ważnego interesu publicznego". Zauważyć należy, że ustawodawca, nakładając obowiązki co do wypełniania w odpowiednim czasie przewidzianych ustawą zgłoszeń SENT, uczynił to dla zabezpieczenia interesów fiskalnych i mógł nakładać na przewoźników jako profesjonalistów szczególne wymogi, służące realizacji celów ustawowych. Jednym z takich wymogów jest przedstawienie środka transportu wraz z towarem do kontroli, którego skarżący nie spełnił, co nie było okolicznością sporną. Prawidłowo zatem organ, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy SENT, stanowiącego, że w przypadku niewykonania obowiązku, o którym mowa w art. 12a ust. 3 i 4 na przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 20.000 zł, nałożył na skarżącego karę pieniężną w tej wysokości.

W świetle przedstawionego wyżej rozumienia art. 22 ust. 3 ustawy SENT, wskazującego przede wszystkim na wyjątkowy charakter instytucji odstąpienia od nałożenia kary pienieżnej za naruszenie przepisów SENT, z całą pewnością do wymienionego zbioru sytuacji uwzględniających interes publiczny nie można zaliczyć okoliczności, które wystąpiły w rozpatrywanej sprawie. Organ i Sądu pierwszej instancji prawidłowo uznali, że wskazane wyżej naruszenie nie miało charakteru formalnego czy technicznego. W związku z tym słuszna była konstatacja, że nieprzedstawienie do kontroli środka transportu nie można stawiać na równi z nieuzupełnieniem pola w dokumentach. Naruszenie opisane w art. 22 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 12a ust. 3 i 4 ustawy SENT należy uznać za poważne.

Zdaniem NSA, stanowisko obu organów o braku w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przesłanek do odstąpienia od nałożenia kary z uwagi na ważny interes publiczny i ważny interes przewoźnika było prawidłowe.

Z tych względów i biorąc pod uwagę, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 193 i w zw. z art. 151 p.p.s.a., uznał, że skargę kasacyjną należało uwzględnić poprzez uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Na koszty postępowania sądowego złożyły się uiszczony wpis od skargi kasacyjnej (300 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika organu, który nie występował przed Sądem pierwszej instancji, za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej (2700 zł).