Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 555/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: § 31 ust. 4, § 2 ust. 1, § 9 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1784
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędziowie: Asesor WSA Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Anna Strzelec Protokolant: Asystent sędziego Katarzyna Sugier po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 23 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych (PROW 2014-2020) oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. III SA/Lu 555/23

UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A. S. (dalej jako "skarżący" lub "strona") jest decyzja Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "organ II instancji") z dnia 23 sierpnia

2023 r. w przedmiocie ustaleniu kwot nienależnie pobranych płatności ekologicznych (PROW 2014-2020).

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "organ I instancji") z dnia 30 grudnia

2019 r. przyznana została skarżącemu płatność ekologiczna na rok 2019

- w pierwszym roku zobowiązania - w wysokości 4 860,40 zł (w tym kwota 810,07 zł przeznaczona na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa ekologicznego) w tym:

w wariancie 1.1 Uprawy rolnicze w okresie konwersji do powierzchni 0,79 ha,

w kwocie 1 119,67 zł;

w wariancie 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji do powierzchni 2,10 ha, w kwocie 3 740,73 zł.

Organ ustalił również obszar gruntów ornych objętych zobowiązaniem ekologicznym na powierzchni 2,89 ha.

W 2020 r. organ I instancji przyznał skarżącemu płatność ekologiczną

w wysokości 5 205,47 zł (w tym kwotę 867,58 zł przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa ekologicznego) w wariancie 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji do powierzchni 2,89 ha.

W 2021 r. również została przyznana skarżącemu płatność ekologiczna

w wysokości 6 544.80 zł (w tym kwota 900 zł przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwu ekologicznego)

w wariancie 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji do powierzchni 2,88 ha. Jednocześnie w tym też roku organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności w części dotyczącej powierzchni wycofanej, czyli 0,01 ha.

Dnia 3 maja 2022 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2022 - wniosek w czwartym roku zobowiązania. We wniosku ubiegał się o przyznanie płatność do wariantu 10.1.2 Uprawy jagodowe po okresie konwersji. W wyniku przeprowadzonego postępowania organ I instancji decyzją

z dnia 7 lutego 2023 r. odmówił przyznania płatności ekologicznej oraz nałożył sankcje w wysokości 5 644,80 zł, a także odmówił przyznania kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa ekologicznego. Jednocześnie organ ustalił skarżącemu obszar gruntów objęty zobowiązaniem ekologicznym o powierzchni 2,89 ha.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że nie został spełniony warunek przyznania płatności ekologicznej, bowiem w trakcie prowadzonego postępowania zostało stwierdzone, na podstawie danych przekazanych przez Jednostkę Certyfikującą E. , że uprawa maliny na powierzchni deklarowanej we wniosku - 2,88 ha nie została umieszczona i potwierdzona na wykazie producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym w danym roku. Jednostka Certyfikująca dodatkowo wyjaśniła, że

w uprawie malin ujawniono zastosowanie substancji niedopuszczonych do stosowania w rolnictwie ekologicznym.

Skarżący odwołał się od decyzji organu I instancji, jednak decyzją z dnia

5 maja 2023 r. organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wobec niezaskarżenia decyzji organu II instancji do sądu administracyjnego, stała się ona prawomocna.

Z uwagi na powyższe organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności ekologicznych za lata 2019, 2020, 2021, a następnie decyzją z dnia 3 lipca 2023 r. ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności ekologicznych (PROW 2014-2020) w wysokości 14 004,00 zł. W podstawie prawnej decyzji organ I instancji przywołał przepisy art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 1199, dalej jako "ustawa o ARiMR") w związku z art. 26 ust. 2 pkt 2, art. 44 ust. 1 i 2 ustawy z dnia

20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2023 r., poz. 2298, dalej jako "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich") oraz w związku

z § 31 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca

2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2018 r., poz. 1784, ze zm., dalej jako "rozporządzenie o pomocy w ramach rolnictwa ekologicznego"), art. 7 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)

nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, dalej jako "rozporządzenie nr 809/2014"), art. 3 ust. 1

i ust. 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 roku w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312 z dnia 23 grudnia 1995r., ze zm., dalej jako "rozporządzenie EURATOM").

Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji, jednak decyzją z dnia 23 sierpnia 2023 r. organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że wypłacone skarżącemu za lata 2019-2021 płatności ekologiczne (PROW 2014-2020) pochodzą ze środków

z EFRROW (Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich) oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy,

o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR. Przy czym

w sprawie zastosowanie znajdują przepisy art. 29 wskazanej ustawy w brzmieniu obowiązującym na dzień 14 marca 2023 r.

Organ II instancji wskazał, że płatności nienależne to należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie rolnika, również wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nieprawidłowej wysokości, czyli wszystkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika. Ponieważ przepisy nie definiują płatności nienależnej, jej znaczenia należy poszukiwać w ustaleniu warunków do płatności należnej. Płatność nienależna jest to płatność przyznana niezgodnie z przepisami prawa i wbrew warunkom przewidzianym dla danej płatności. Ustalenie, że dokonano wypłat

z uchybieniem któregokolwiek z warunków, będzie oznaczało nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, których zwrotu, jako płatności nienależnej należy dochodzić.

Organ II instancji przywołał treść § 2 ust. 1 pkt 3 i 4 oraz § 6 ust. 1 i ust. 2,

a także § 7 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia o pomocy w ramach rolnictwa ekologicznego, art. 29 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz.U.UE.L.2013.347.487 z dnia 2013.12.20, dalej jako "rozporządzenie UE

nr 1305/2013") i wyjaśnił, że zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia o pomocy w ramach rolnictwa ekologicznego warunkiem przyznania płatności ekologicznej w ramach poszczególnych wariantów jest prowadzenie produkcji rolnej zgodnie z przepisami

o rolnictwie ekologicznym. Natomiast potwierdzeniem prowadzenia produkcji rolnej zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym jest zamieszczenie danych rolnika przez jednostkę certyfikującą na wykazie producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym w danym roku. Weryfikację czy

w gospodarstwie rolnym prowadzona jest produkcja rolna zgodnie z zasadami określonymi w przepisach o rolnictwie ekologicznym, przeprowadzają Jednostki Certyfikujące na podstawie przepisów ustawy o rolnictwie ekologicznym w ciągu całego sezonu wegetacyjnego. Ponadto płatność ekologiczna z tytułu realizacji zobowiązania ekologicznego jest przyznawana, jeżeli rolnik wytworzył produkty rolnictwa ekologicznego w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy z 23 czerwca 2022 r. o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 1235, dalej jako "ustawa o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej").

W wyniku kontroli administracyjnej stwierdzono nieprawidłowości w realizacji zobowiązania ekologicznego na gruntach ornych. Z informacji jednostki certyfikującej za rok 2022 przekazanej do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

wynikało, że Jednostka Certyfikująca E. nie potwierdziła ekologicznej uprawy maliny zadeklarowanej przez skarżącego we wniosku o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2022 na powierzchni 2,88 ha. Skutkiem tego była decyzja organu I instancji odmawiająca stronie przyznania płatności ekologicznej i nakładająca sankcję oraz następnie decyzja organu II instancji utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji.

Organ II instancji zwrócił uwagę, że w aktach sprawy znajduje się Zaświadczenie o przystąpieniu do certyfikacji produkcji ekologicznej i nadaniu numeru zlecenia z dnia 13 stycznia 2023 r. wydane przez firmę T. Sp. z. o.o. oraz oświadczenie strony wraz z Certyfikatem ekologicznym nr [...] wystawionym dnia 10 czerwca 2022 r. przez E. Sp. z o.o. Jednak w ocenie organu II instancji dokumenty te nie zmieniają ustaleń dokonanych przez jednostkę certyfikującą E. , że skarżący nie wytworzył produktu ekologicznego (zastosowanie substancji niedopuszczonych do stosowania w rolnictwie ekologicznym). Tym samym organ był zobligowany przyjąć za udowodnione to, co stwierdzono w treści dokumentu urzędowego, jakim jest wykaz producentów. Dodatkowo organ II instancji wskazał, że to jednostka certyfikująca, nie zaś Wojewódzki Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa, była uprawniona do potwierdzenia wytworzenia produktu ekologicznego w przypadku ubiegania się o płatności ekologiczne.

Organ II instancji zaakceptował również w całości ustalenia organu I instancji dotyczące wysokości kwot nienależnie pobranych za rok 2019, 2020, 2021.

Ponadto organ II instancji przeanalizował kwestię odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i uznał, że w rozpatrywanej sprawie, na kwotę tę składają się kwoty płatności ekologicznej w wysokości: 4 036,32 zł przyznanej za rok 2019, 4 322,88 zł przyznanej za rok 2020, oraz 5 644,80 zł przyznanej za rok 2021. Powyższe kwoty przekraczają kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote. Tym samym w odniesieniu do wskazanych płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie art. 54 ust. 3 rozporządzenia

nr 1306/2013 w zw. z art. 44 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. W ocenie organu II instancji nie zachodzą również podstawy wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014. Bowiem obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności. Zdaniem organu II instancji w przedmiotowej sprawie nie można mówić, iż nastąpił błąd dotyczący elementów stanu faktycznego, ponieważ nienależne płatności powstały z przyczyn leżących po stronie skarżącego, albowiem stwierdzono niedotrzymanie podjętego zobowiązania ekologicznego, a skarżący miał świadomość warunków i procedur otrzymania pomocy.

Organ II instancji uznał również, że w przedmiotowej sprawie nie ma możliwości zastosowania art. 3 ust. 1 rozporządzenia EURATOM, bowiem od daty dopuszczenia się nieprawidłowości, a jako datę dopuszczenia się nieprawidłowości należy uznać datę przekazania wykazu przez Jednostkę Certyfikującą, który nie potwierdził prowadzenia produkcji rolnej zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym tj. dzień 14 października 2022 r. - do daty doręczenia decyzji

o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych (7 lipca 2023 r.) nie upłynęły 4 lata.

Podsumowując – organ II instancji uznał, że decyzja organu I instancji wydana została zgodnie z przepisami.

A. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wskazując że dostarczył dowody potwierdzające, że produkcja ekologiczna była prowadzona przez cały okres trwania podjętego zobowiązania. Świadczą o tym na przykład wyniki kontroli Wojewódzkiej Inspekcji Ochrony Roślin

i Nasiennictwa, których organy nie uwzględniły.

Podkreślił, że jednostka certyfikująca E. poświadczyła nieprawdę w tzw. "dokumentach urzędowych". Skarżący zaprzeczył stosowaniu w jego uprawach malin herbicydów niedozwolonych w rolnictwie ekologicznym i wyjaśnił, że wskazywał jednostce certyfikującej możliwe przyczyny wykrycia tego typu środków

w próbkach gleby. Podał, że zwrócił się do Wojewódzkiej Inspekcji Ochrony Roślin

i Nasiennictwa z wnioskiem o przeprowadzanie kontroli w zakresie wykrytych na jego działkach niedozwolonych substancji. Po pobraniu próbek malin i wykonaniu badań przez Wojewódzką Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa okazało się, że

w owocach nie wykryto substancji niedozwolonych w ekologicznej uprawie malin. Pomimo tego jednostka certyfikująca nie przywróciła mu certyfikatu.

Skarżący wyjaśnił, że w dniu 25 maja 2022 r. jednostka certyfikująca E. przeprowadziła kontrolę obligatoryjną w jego gospodarstwie, w wyniku której dnia 9 czerwca 2022 r. wydała certyfikat umożliwiający sprzedaż produkcji jako ekologicznej z terminem ważności do 31 października 2023 r. Następnie w dniu

29 czerwca 2022 r. odbyła się kolejna kontrola, w wyniku której pobrano 4 próbki gleby z działek do sprawdzenia na pozostałości środków ochrony roślin. Jednostka certyfikująca ustaliła, że próbki gleby pobrane z działek wykazały zastosowanie środków chwastobójczych w uprawie malin. Cofnięto wówczas skarżącemu certyfikat i ustalono, że z dniem 19 lipca 2022 r. rozpoczął się dla niego nowy okres konwersji. Skarżący nie zgodził się z cofnięciem mu certyfikatu i podtrzymał twierdzenia, że nie stosował w uprawie malin wykrytych w próbkach gleby substancji niedozwolonych.

Skarżący podkreślił, że to on sam powiadomił Wojewódzką Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa o sytuacji, w wyniku czego dnia 24 sierpnia 2022 r. inspektorzy z WIORiN przeprowadzili kontrolę gospodarstwa. Zważywszy na fakt, że był to okres zbiorów - pobrali próbki owoców do badań na pozostałości środków ochrony roślin. Po wykonaniu badań WOIRiN poinformował, że w próbce owoców nie wykryto pozostałości środków ochrony roślin. W związku z tym skarżący kolejny raz zażądał od jednostki certyfikującej przywrócenia cofniętego certyfikatu, jednak w odpowiedzi jednostka certyfikująca podtrzymała dotychczasowe stanowisko. Wobec tego skarżący złożył skargą na jednostkę certyfikującą do Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Jednak i w tym przypadku nie przyniosło to efektu.

Skarżący podkreślił z całą stanowczością, że samo wykrycie substancji niedozwolonych w rolnictwie ekologicznym na jego działkach nie świadczy o ich celowym użyciu, lecz co najwyżej o tym, że mogły się one tam znajdować. Nikt tego nie weryfikował ponownie, aby jednocześnie potwierdzić lub wykluczyć ich obecność. Jedynie dodatkowe badania przeprowadzone przez WIORiN wykluczyły w owocach występowanie tego typu substancji. Skarżący stwierdził, że WIORiN przeprowadził również kontrole u sąsiadów i potwierdził stosowanie przez kilka wcześniejszych lat na działkach obok - wykrytych u niego substancji. Skarżący podkreślił, że wyniki badań gleby i owoców wzajemnie się wykluczały. W jego ocenie skoro środki ochrony roślin zalegają w glebie po kilka lat, a z wyników badań wynika, że w jego wypadku stężenie było wysokie, to nawet późniejszy okres pobierania kolejnych próbek mógłby potwierdzić lub wykluczyć celowe zastosowanie danej substancji. Gdyby np. część próbek pobrana była z międzyrzędzi, a część z rzędów malin wówczas przy celowym zastosowaniu substancje niedozwolone byłyby tylko

w jednym rodzaju próbek. Skarżący zaznaczył, że w 2022 r. w jego gospodarstwie były trzy kontrole w różnych okresach wegetacyjnych. Żadna z kontroli nie zauważyła stosowania herbicydów, bo ich po prostu nie było. Trzeba zauważyć, że chwasty występujące w uprawie są jednocześnie roślinami wskaźnikowymi. Mogą one profesjonaliście dużo powiedzieć o glebie, na której rosną oraz o użyciu herbicydów, ich rodzaju i stężeniu, dlatego kontrola jest niezbędna.

Skarżący podał, że skierował pozew przeciwko jednostce certyfikującej E. do Sądu Okręgowego w Lublinie. Jego zdaniem z dokumentów wytworzonych przez jednostkę certyfikującą wynika, że takim producentem przez cały czas był do 19 lipca 2022 r. z certyfikatem, a po tej dacie w pierwszym roku konwersji (czyli też producent ekologiczny). Skarżący dodatkowo zauważył, że ze względu na rozproszenie gospodarstw ekologicznych w przestrzeni zdominowanej przez rolnictwo tradycyjne, stosujące chemiczne pestycydy, ich przenikania do produktów ekologicznych nie można wykluczyć. W jego ocenie jednostka certyfikująca E. mimo ciążącego na niej obowiązku nie przeprowadziła właściwego postępowania wyjaśniającego.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Na wstępie należy podkreślić, że podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo

o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), zgodnie

z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone

w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia

2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."). Do zakresu kognicji sądów administracyjnych należą sprawy określone w art. 3 § 2 - § 3 oraz art. 4 p.p.s.a.

Sądy administracyjne nie prowadzą postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikują legalność wydanych przez organy administracji aktów.

W pierwszej kolejności należy przyznać rację organowi II instancji, że

w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 29 ustawy o ARiMR

w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 marca 2023 r. Zgodnie bowiem z art. 158 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2023 r., po. 412) w sprawach dotyczących ustalenia nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, w których płatność lub pomoc finansowa zostały przyznane na podstawie przepisów o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, stosuje się przepisy ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w brzmieniu dotychczasowym.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR środki publiczne:

1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,

2) krajowe, przeznaczone na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej

- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków.

Zgodnie natomiast z § 31 ust. 4 rozporządzenia o pomocy w ramach rolnictwa ekologicznego płatność ekologiczna podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Ustalenie kwoty przyznanych nienależnie lub pobranych w nadmiernej wysokości środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 29 ust. 1c ustawy o ARiMR), a właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 ustawy

o ARiMR).

W orzecznictwie podkreśla się, że decyzja wydana na podstawie powołanego powyżej przepisu ma rozstrzygać nie tylko o tym, czy płatność została dokonana nienależnie, ale także o tym czy obowiązek zwrotu płatności przez rolnika ma zastosowanie w danych okolicznościach. Przyjmuje się także, że postępowanie

w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy

o ARiMR, na podstawie którego organ ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Zatem przedmiotem badania w tym postępowaniu jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

28 czerwca 2019 r. sygn. I GSK 192/18). Należy również zwrócić uwagę, że m.in.

w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11 stwierdzono, że brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić, że warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności. Pogląd ten powtórzony został m.in.

w wyroku NSA z 17 czerwca 2020 r., I GSK 9/20 czy wyroku NSA z dnia 5 lipca

2022 r., sygn. I GSK 632/22, w którym wyraźnie stwierdzono, że żądanie zwrotu nienależnie pobranej pomocy nie jest uzależnione od uprzedniego wyeliminowania

z obrotu decyzji o przyznaniu płatności.

Decyzja wydana na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR jest decyzją pokontrolną, stwierdzającą pewien obowiązek, na skutek niewłaściwego skorzystania z przyznanego stronie uprawnienia. Decyzja o zwrocie nienależnie pobranych płatności obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie z powodu niedotrzymania warunków zobowiązania ekologicznego.

W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Kraśniku z dnia 7 lutego 2023 r. odmówiono przyznania skarżącemu płatności ekologicznej na 2022 r. Decyzja ta została następne utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Lubelskiego Oddziału ARiMR z dnia 5 maja 2023 r. Podstawą odmowy przyznania płatności ekologicznej było ustalenie, że skarżący nie spełnił wymagań dotyczących produkcji w rolnictwie ekologicznym, wobec zastosowania w uprawie substancji niedopuszczonych do stosowania

w rolnictwie ekologicznym. Decyzja organu II instancji jest prawomocna. Przesądza ona, że w 2022 r. skarżący nie prowadził produkcji ekologicznej zgodnie z przepisami dotyczącymi rolnictwa ekologicznego.

To natomiast wskazuje, że skarżący w czwartym roku podjętego zobowiązania pięcioletniego naruszył wynikające z zobowiązania ekologicznego zasady.

Zauważyć należy, że specyfika płatności ekologicznej, której kluczowym elementem jest zobowiązanie wieloletnie, sprawia, że zwrot płatności ma charakter wsteczny. Dlatego wywiązanie się z obowiązków przyjętych w ramach danego pakietu i wariantu musi być oceniane w kontekście całego 5-letniego okresu zobowiązania. Uzasadnione jest to celem i kompleksowym charakterem programu ekologicznego. Ma on bowiem charakter wieloletni i beneficjent jest zobowiązany do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu ekologicznego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności za ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych, obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (por. wyrok NSA

z dnia 10 września 2013 r., o sygn. akt II GSK 714/12).

W niniejszej sprawie kluczowe znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu pomiędzy skarżącym, a organem mają przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.

Zgodnie z § 31 ust. 1 wskazanego rozporządzenia płatność ekologiczna podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania ekologicznego lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności ekologicznej określonych

w rozporządzeniu.

Zgodnie natomiast z § 2 ust. 1 rozporządzenia płatność ekologiczną przyznaje się rolnikowi, o którym mowa w art. 29 ust. 1 rozporządzenia nr 1305/2013, jeżeli m.in. realizuje 5-letnie zobowiązanie ekologiczne, o którym mowa w art. 29 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, oraz spełnia warunki przyznania płatności ekologicznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Stosownie natomiast do treści § 9 ust. 1 rozporządzenia o pomocy w ramach rolnictwa ekologicznego płatność ekologiczna jest przyznawana, jeżeli rolnik prowadzi produkcję rolną zgodnie z przepisami dotyczącymi rolnictwa ekologicznego w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia 23 czerwca 2022 r. o rolnictwie ekologicznym i produkcji ekologicznej. Natomiast przepisy dotyczące rolnictwa ekologicznego to przepisy rozporządzenia 2018/848, przepisy rozporządzenia 2017/625 w obszarze, o którym mowa w art. 1 ust. 2 lit. i tego rozporządzenia, przepisy wydane na podstawie tych rozporządzeń oraz przepisy ustawy i przepisy wydane na jej podstawie.

Przy czym § 9 ust. 1 rozporządzenia do dnia 14 marca 2023 r. miał brzmienie: "Płatność ekologiczna jest przyznawana, jeżeli rolnik prowadzi produkcję rolną zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym, przepisami rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej

i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG)

nr 2092/91, zwanego dalej "rozporządzeniem nr 834/2007", oraz przepisami wydanymi w trybie przepisów tego rozporządzenia". Natomiast rozporządzenie nr 834/2007 zostało zastąpione przez Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego

i Rady (UE) 2018/848 z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie produkcji ekologicznej

i znakowania produktów ekologicznych i uchylające rozporządzenie Rady (WE)

nr 834/2007 (Dz.U.UE.L. z 2018 r. poz. 150, nr 1).

Zgodnie z art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2018/848 produkcja ekologiczna to stosowanie, w tym w okresie konwersji, o którym mowa w art. 10, metod produkcji zgodnych z niniejszym rozporządzeniem na wszystkich etapach produkcji, przygotowania i dystrybucji. Analogiczną definicję zawierało rozporządzenie

nr 834/2007 w art. 2 pkt a.

Innymi słowy płatność ekologiczna przysługuje rolnikowi, jeżeli realizuje on proces (ciąg technologiczny) produkcji rolnej z zastosowaniem na wszystkich jej etapach metod ekologicznych.

W ocenie Sądu należy podkreślić, że płatność ekologiczna nie jest przyznawana do samego gotowego produktu rolnego, ale do zorganizowanego

i rozciągniętego w czasie procesu prowadzenia produkcji rolnej. W produkcji ekologicznej nie chodzi tylko i wyłącznie o "wyprodukowanie" gotowego produktu, który spełnia najwyższe wymogi jakościowe, ale także o przyczynianie się do ochrony środowiska i klimatu, utrzymywanie długotrwałej żyzności gleby, przyczynianie się do wysokiego poziomu różnorodności biologicznej, i utrzymania nietoksycznego środowiska, czy wspieranie rozwoju ekologicznej hodowli roślin, aby przyczyniać się do sprzyjających perspektyw gospodarczych dla sektora ekologicznego (zob. art. 4 rozporządzenia 2018/848). Przy czym w przypadku produkcji roślinnej przepisy rozporządzenia 848/2018 przewidują w zakresie ochrony przed szkodnikami i chwastami - w przypadku gdy odpowiednia ochrona roślin przed szkodnikami nie jest możliwa z wykorzystaniem np. metod mechanicznych

i fizycznych lub np. procesów termicznych - w przypadku stwierdzonego zagrożenia dla uprawy, można stosować jedynie produkty i substancje dopuszczone do stosowania w produkcji ekologicznej (zob. załącznik II do rozporządzenia).

W przedmiotowej sprawie, w próbkach gleby pobranych pod koniec czerwca 2022 r. na gruntach skarżącego ujawnione zostały substancje chemiczne niedozwolone w produkcji ekologicznej. Fakt ten w zasadzie nie jest sporny. Skarżący natomiast konsekwentnie stoi na stanowisku, że on w prowadzonej uprawie nie używał środków ochrony roślin niedopuszczonych do używania w rolnictwie ekologicznym, wskazując jednocześnie, że do zanieczyszczenia gleby mogło dojść

w wyniku zanieczyszczenia wód w rowie melioracyjnym, z którego podlewane były sadzonki. Skarżący podnosił również, że na sąsiednich działkach prowadzona jest uprawa konwencjonalna, w której stosuje się chemiczne środki ochrony roślin.

W toku postępowania skarżący również kwestionował sposób pobrania próbek. Ponadto przeprowadzone badania pobranej pod koniec sierpnia 2022 r. próbki owoców maliny wykazały, że nie wykryto pozostałości środków ochrony roślin

o wartościach przewyższających granicę oznaczalności.

Jednak w ocenie Sądu twierdzenia skarżącego o niestosowaniu środków chwastobójczych na terenie objętym uprawą malin są niewiarygodne w świetle zgromadzonego materiału dowodowego. Przede wszystkich w dniu 29 czerwca 2022 r. pobrane zostały cztery próbki z różnych działek ewidencyjnych. Co znamienne

w każdej pobranej próbce wykryto Napropamid i Pendimetalinę. Nie jest to więc sytuacja zanieczyszczenia tylko jednej próbki, którą można byłoby podważać, jako wadliwie pobraną czy wadliwie przebadaną. W niniejszej sprawie wszystkie

z pobranych próbek gleby były zanieczyszczone wskazanymi substancjami.

Jednostka certyfikująca od początku twierdziła, że biorąc pod uwagę miejsce pobrania próbek nie jest możliwe zniesienie środków chemicznych z sąsiednich działek. Także na rozprawie w dniu 12 grudnia 2023 r. skarżący wykluczył zniesienie substancji chemicznych z wiatrem z działek sąsiednich. Również doświadczenie życiowe wskazuje, że stosowanie środków chwastobójczych za pomocą oprysków odbywa się tuż przy ziemi, więc ich przeniesienie z wiatrem jest mało prawdopodobne.

Również zarzuty dotyczące niewłaściwego pobrania próbek i możliwego

w związku z tym ich zanieczyszczenia przez pobierającego, w ocenie Sądu, nie znajdują uzasadnienia. Skarżący nie podnosił tych argumentów w korespondencji

z jednostką certyfikującą, a dopiero w skardze do Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych. Przy czym jak wynika z pisma Zastępcy GIJHARS z dnia 12 stycznia 2023 r. – po analizie protokołów z poprania próbek gleby – skarżący nie wnosił zastrzeżeń do sposobu pobierania próbek oraz był obecny przy każdej czynności pobrania próbki.

Również ewentualność zanieczyszczenia wody w rowie melioracyjnym, którą skarżący – jak twierdzi – podlewał sadzonki, zdaniem Sądu jest nieprzekonująca. Jeżeli w istocie, to woda była czynnikiem zanieczyszczenia gleby, to po pierwsze obowiązkiem producenta rolnego podejmującego zobowiązanie ekologiczne jest podjęcie odpowiednich środków ostrożności na każdym etapie produkcji, przygotowania i dystrybucji, aby zapobiec zanieczyszczeniu uprawy substancjami, które nie są dopuszczone do stosowania w produkcji ekologicznej. Po drugie nie ma żadnych wiarygodnych dowodów, które nawet w minimalnym stopniu wskazywałyby, że to właśnie woda do podlewania malin zanieczyszczona była przywołanymi już substancjami. Skarżący nie przedłożył żadnych wyników analiz wody. Zwrócił się wprawdzie do Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa, ale dopiero 19 sierpnia 2022 r., a więc po upływie ponad półtora miesiąca od dnia kontroli przez jednostkę certyfikującą. Przy czym inspektorzy w dniu 24 sierpnia

2022 r. pobrali jedynie próbki owoców. Nie weryfikowano więc wcale, czy źródłem zanieczyszczenia gleby w czerwcu 2022 r. mogła być woda.

Wskazane wyżej okoliczności, zdaniem Sądu, potwierdzają, że skarżący nie realizował w czwartym roku podjętego zobowiązania ekologicznego. Tym samym trafnie organy uznały, że skarżący nie zrealizował podjętego zobowiązania ekologicznego i zasadnie zobowiązano go do zwrotu nienależnie pobranych płatności.

Zaakceptować należy również wyliczenie wysokości kwoty płatności ekologicznej podlegającej zwrotowi w niniejszej sprawie.

Także pozostałe ustalenia organu II instancji są prawidłowe, a zarzuty podniesione w skardze należy uznać za chybione.

Organy w szczególności nie naruszyły przepisów postępowania. Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej zawartej w art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności,

z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jednocześnie organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), natomiast czy dana okoliczność została udowodniona ocenia się na podstawie całego zebranego materiału dowodowego

(art. 80 k.p.a.). Wskazane przepisy składają się na swoiste ramy postępowania dowodowego prowadzonego przez organy administracji.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy w sprawie oraz prawidłowo dokonały jego oceny.

Na koniec zaakceptować należy stanowisko organów, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Należy zauważyć, iż zgodnie z art. 44 ust. 3 ustawy z dnia

20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wielskich na lata 2014-2020 w przypadku, o którym mowa w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013, organ odstępuje od ustalenia nienależnych kwot pomocy.

Art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) Nr 1306/2013 stanowi, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować

o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie

w następujących przypadkach:

a) w przypadku gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony

(i) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza

100 EUR, nie licząc odsetek; lub

(ii) jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między

100 a 150 EUR, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy lub wyższy niż kwota, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych;

b) w przypadku gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym.

Odstępuje się od ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, gdy kwota każdej z tych płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote.

Bezspornie kwoty nienależnie pobranych płatności ustalone zaskarżona decyzja przekraczają równowartość 100 euro.

Także ustalenia w zakresie braku przedawnienia poczynione przez organy są prawidłowe. Skarżący jednocześnie nie podnosił zarzutów dotyczących przedawnienia. Również, w ocenie Sądu, zaakceptować należy argumentację, że

w przedmiotowej sprawie płatności za rok 2019, 2020 i 2021 nie wynikały z pomyłki ARiMR, bowiem to strona nie dochowała zaciągniętego przez siebie zobowiązania oraz nie spełniła wymogów określonych w rozporządzeniu o pomocy w ramach rolnictwa ekologicznego. W tym zakresie skarżący również nie podnosi w skardze zarzutów.

Mając na uwadze powyższe skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.