Postanowienie NSA, sygn. akt II GSK 2336/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6176 Komornicy i syndycy upadłości
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i zaskarżony akt
Powołane przepisy: article: art. 280, art. 281, art. 306
journal: Dz.U. 2020 poz 121
law: Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych - t.j.
article: art. 3 § 2 pkt 4, art. 58 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Czarnik po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego zawiadomienia oraz skargi kasacyjnej G.R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 972/21 w zakresie odrzucenia skargi i zwrotu uiszczonego wpisu od skargi w sprawie ze skargi G.R. na zawiadomienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika sądowego postanawia: 1. odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonego zawiadomienia Ministra Sprawiedliwości; 2. uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie; 3. uchylić zaskarżone zawiadomienie Ministra Sprawiedliwości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA, sąd pierwszej instancji) postanowieniem z 17 czerwca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 972/21, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej cyt. jako: p.p.s.a.), odrzucił skargę G.R. (dalej: skarżąca) na pismo Ministra Sprawiedliwości z [...] stycznia 2021 r. nr [...] zawiadamiające o wygaśnięciu powołania na stanowisko komornika sądowego oraz na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zwrócił skarżącej uiszczony przez nią wpis od skargi.

W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że zawiadomienie skarżącej o tym, że zgodnie z art. 281 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 121 ze zm., dalej cyt. jako: u.k.s.), jej powołanie na stanowisko komornika sądowego wygaśnie z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 r., zawiera jedynie informację o skutku wynikającym bezpośrednio z mocy samego prawa, bowiem zgodnie z tym przepisem, powołanie na stanowisko komornika osób, które przed dniem wejścia w życie ustawy ukończyły 65 lat, wygasa z upływem 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy, która – zgodnie z art. 306 u.k.s. weszła w życie z dniem 1 stycznia 2019 r. (z wyjątkami irrelewantnymi dla sprawy) – nie później jednak niż z dniem ukończenia przez komornika 70. roku życia. Zaskarżone pismo posiadało zatem jedynie walor informacyjny, nie rozstrzygając j o żadnych prawach czy też obowiązkach skarżącej, ponieważ takiej kompetencji w tym zakresie ustawodawca Ministrowi Sprawiedliwości nie przyznał. W tych okolicznościach nie można zatem uznać, aby zaskarżone przez skarżącą pismo stanowiło decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej. Nie jest bowiem aktem indywidualnym o charakterze władczym, nie rozstrzyga o żadnych uprawnieniach lub obowiązkach skarżącej, lecz stanowi oświadczenie wiedzy. A wobec tego, w ocenie WSA skarga złożona w sprawie jako niedopuszczalna podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Skarżąca zaskarżyła to postanowienie w całości i w skardze kasacyjnej wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:

1. art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że zawiadomienie Ministra Sprawiedliwości z [...] stycznia 2021 r. o wygaśnięciu powołania skarżącej na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w B., nie jest objęte kognicją sądu administracyjnego, co doprowadziło do uznania przez WSA w Warszawie, iż sprawa ze skargi skarżącej na zawiadomienie z [...] stycznia 2021 r. nie należy do właściwości sądu administracyjnego i w konsekwencji do odrzucenia skargi, mimo że zaskarżone zawiadomienie stanowi akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień wynikających z przepisów prawa, o którym to akcie mowa jest w przepisie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., względnie czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień wynikających z przepisów prawa, o której to czynności stanowi przepis art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a zatem zawiadomienie to jest objęte kognicją sądu administracyjnego; gdyby WSA nie naruszył wymienionych przepisów we wskazany wyżej sposób i prawidłowo uznał, iż zawiadomienie z [...] stycznia 2021 r. podlega kognicji sądu administracyjnego, nie mógłby odrzucić skargi,

2. art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, iż zawiadomienie z [...] stycznia 2021 r. nie stanowi aktu z zakresu administracji publicznej dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o którym to akcie mowa jest w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. ani czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o której to czynności stanowi przepis art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., co doprowadziło do uznania przez WSA, iż sprawa ze skargi skarżącej na zawiadomienie z [...] stycznia 2021 r. nie należy do właściwości sądu administracyjnego, mimo że zawiadomienie to jest aktem z zakresu administracji publicznej dotyczącym uprawnień wynikających z przepisów prawa, wskazanym w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., względnie czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień wynikających z przepisów prawa, wskazaną w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i z tego względu zaskarżone zawiadomienie jest objęte kognicją sądu administracyjnego; gdyby WSA nie naruszył wymienionego przepisu we wskazany wyżej sposób i prawidłowo zakwalifikował zawiadomienie z [...] stycznia 2021 r. jako akt lub czynność z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., nie mógłby odrzucie skargi,

3. art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 184 zd. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uznanie, że nin. sprawa nie pozostaje w kognicji sądu administracyjnego, co doprowadziło do odrzucenia skargi i niedokonania przez WSA kontroli zawiadomienia z [...] stycznia 2021 r. pod kątem jego legalności, a w konsekwencji – do niedokonania kontroli legalności skutku prawnego przewidzianego w art. 281 u.k.s. w zakresie dotyczącym skarżącej, mimo że zawiadomienie z [...] stycznia 2021 r. zostało wystosowane przez Ministra Sprawiedliwości w ramach wykonywanych przez ten organ zadań z zakresu administracji publicznej, a tym samym – z uwagi na wynikające z art. 184 zd. 1 Konstytucji RP domniemanie kompetencji sądów administracyjnych w sprawach kontroli administracji publicznej – nin. sprawa należy do właściwości sądu administracyjnego; gdyby WSA nie naruszył wymienionych przepisów we wskazany wyżej sposób i prawidłowo uznał, iż nin. sprawa należy do właściwości sądu administracyjnego, nie mógłby odrzucić skargi,

4. art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nin. sprawa nie pozostaje w kognicji sądu administracyjnego, co doprowadziło do odrzucenia skargi i niedokonania przez WSA kontroli zawiadomienia z [...] stycznia

2021 r. pod kątem jego legalności, a w konsekwencji – do niedokonania kontroli legalności skutku prawnego przewidzianego w art. 281 u.k.s. w zakresie dotyczącym skarżącej, mimo że zaskarżone zawiadomienie zostało wystosowane przez Ministra Sprawiedliwości w ramach wykonywanych przez ten organ zadań z zakresu administracji publicznej, a zatem w świetle art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. interpretowanego z uwzględnieniem art. 3 § 1 p.p.s.a. stanowi ono akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień wynikających z przepisów prawa, względnie czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień wynikających z przepisów prawa i z tego względu podlega kognicji sądu administracyjnego, a więc nin. sprawa należy do właściwości sądu administracyjnego; gdyby WSA nie naruszył wymienionych przepisów we wskazany wyżej sposób i prawidłowo uznał, iż nin. sprawa należy do właściwości sądu administracyjnego, nie mógłby odrzucić skargi,

5. art. 58 § 4 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi ze względu na to, iż sprawa ze skargi skarżącej na zawiadomienie z [...] stycznia 2021 r. o wygaśnięciu powołania skarżącej na stanowisko komornika sądowego – w ocenie WSA – nie należy do właściwości sądu administracyjnego, mimo że wcześniej w sprawie wygaśnięcia powołania skarżącej na stanowisko komornika sądowego sąd powszechny uznał się za niewłaściwy, co doprowadziło do pozbawienia skarżącej prawa do sądu w sprawie wygaśnięcia jej powołania na stanowisko komornika sądowego, gdyby WSA nie naruszył wymienionego przepisu we wskazany wyżej sposób, musiałby dokonać kontroli legalności zaskarżonego zawiadomienia;

6. art. 58 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi ze względu na to, iż sprawa ze skargi skarżącej na zawiadomienie z [...] stycznia 2021 r. o wygaśnięciu powołania skarżącej na stanowisko komornika sądowego – w ocenie WSA – nie należy do właściwości sądu administracyjnego, mimo że wcześniej w sprawie wygaśnięcia powołania skarżącej na stanowisko komornika sądowego sąd powszechny uznał się za niewłaściwy, co doprowadziło do pozbawienia skarżącej prawa do sądu w sprawie wygaśnięcia jej powołania na stanowisko komornika sądowego; gdyby WSA nie naruszył wymienionych przepisów we wskazany wyżej sposób, musiałby dokonać kontroli legalności zaskarżonego zawiadomienia,

7. art. 58 § 4 w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez odrzucenie skargi ze względu na to, iż sprawa ze skargi skarżącej na zawiadomienie z [...] stycznia 2021 r. w ocenie WSA nie należy do właściwości sądu administracyjnego mimo że wcześniej sąd powszechny uznał się za niewłaściwy w sprawie wygaśnięcia powołania skarżącej na stanowisko komornika sądowego, co doprowadziło do pozbawienia skarżącej prawa do sądu w sprawie wygaśnięcia jej powołania na stanowisko komornika sądowego; gdyby WSA nie naruszył wymienionych przepisów we wskazany wyżej sposób, musiałby dokonać kontroli legalności zaskarżonego zawiadomienia,

8. art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi: odpisu postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z 14 grudnia 2020 r., sygn. akt III C 3455/20 z uzasadnieniem i odpisu pozwu skarżącej w sprawie o ustalenie, że skarżąca jest uprawniona do pełnienia funkcji komornika sądowego do 12 maja 2023 r., mimo że przeprowadzenie dowodów ze wskazanych dokumentów:

1) było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, gdyż z dokumentów tych wynika okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia nin. sprawy tj. okoliczność, że w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy,

2) nie spowodowałoby przedłużenia postępowania w nin. sprawie;

naruszenie to doprowadziło do błędnego uznania przez WSA, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego; gdyby WSA przeprowadził przedmiotowe dowody z dokumentów, mógłby uznać, że sprawa pozostaje w kognicji sądu administracyjnego,

9. art. 106 § 3 w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 2352 § 1 pkt 2 k.p.c. poprzez nieprzeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi, mimo że przeprowadzenie dowodów ze wskazanych dokumentów:

1) było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, gdyż z tych dokumentów wynikała okoliczność istotna dla rozstrzygnięcia nin. sprawy tj. okoliczność, że w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy,

2) nie spowodowałoby przedłużenia postępowania w nin. sprawie;

naruszenie wymienionych przepisów postępowania doprowadziło do błędnego uznania przez WSA, że nin. sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego; gdyby WSA przeprowadził przedmiotowe dowody z dokumentów, mógłby uznać, że nin. sprawa pozostaje w kognicji sądu administracyjnego,

10. art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. przez nieodniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do faktu odrzucenia przez sąd powszechny pozwu skarżącej w sprawie o ustalenie, że skarżąca jest uprawniona do pełnienia funkcji komornika sądowego do 12 maja 2023 r., co uniemożliwia pełną kontrolę kasacyjną zaskarżonego postanowienia; gdyby WSA nie naruszył wymienionego przepisu we wskazany wyżej sposób i odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do faktu odrzucenia wymienionego pozwu skarżącej, pełnomocnik skarżącej miałby możliwość sformułowania podstaw kasacyjnych w sposób odnoszący się precyzyjnie do stanowiska WSA w kwestii wpływu faktu odrzucenia przedmiotowego pozwu skarżącej na nin. postępowanie sądowoadministracyjne,

11. art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. polegające na niezawieszeniu nin. postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego z powództwa skarżącej przeciwko Skarbowi Państwa o ustalenie, że skarżąca jest uprawniona pełnić funkcję Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 12 maja 2023 r., mimo że rozstrzygnięcie nin. sprawy zależało od wyniku wymienionego postępowania cywilnego, gdyż prawomocne odrzucenie pozwu skarżącej w sprawie o ustalenie, iż jest ona uprawniona do pełnienia funkcji komornika sądowego w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 12 maja 2023 r., definitywnie przesądziłoby o podleganiu nin. sprawy kognicji sądu administracyjnego; gdyby WSA zawiesił nin. postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia wymienionego postępowania cywilnego, wówczas po wydaniu przez Sąd Apelacyjny w Warszawie prawomocnego postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu skarżącej, nie mógłby odrzucić skargi w nin. sprawie; zarzut naruszenia przepisu art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. we wskazany wyżej sposób pełnomocnik skarżącej podnosi z ostrożności procesowej – na wypadek uznania przez Naczelny Sąd Administracyjny zarzutów piątego, szóstego i siódmego za niezasadne,

12. art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 4 p.p.s.a. polegające na niezawieszeniu nin. postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowego z powództwa skarżącej przeciwko Skarbowi Państwa o ustalenie, że skarżąca jest uprawniona pełnić funkcję Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 12 maja 2023 r., mimo że rozstrzygnięcie nin. sprawy zależało od wyniku wymienionego postępowania cywilnego, gdyż prawomocne odrzucenie pozwu skarżącej w sprawie o ustalenie, iż jest ona uprawniona do pełnienia funkcji komornika sądowego w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 12 maja 2023 r., definitywnie przesądziłoby o podleganiu nin. sprawy kognicji sądu administracyjnego; gdyby WSA zawiesił nin. postępowanie do czasu prawomocnego zakończenia wymienionego postępowania cywilnego, wówczas po wydaniu przez Sąd Apelacyjny w Warszawie prawomocnego postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu skarżącej, nie mógłby odrzucić skargi w nin. sprawie; zarzut naruszenia przepisów art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 4 p.p.s.a. we wskazany wyżej sposób pełnomocnik skarżącej podnosi z ostrożności procesowej – na wypadek uznania przez NSA zarzutów piątego, szóstego i siódmego za niezasadne.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumenty na poparcie powyższych zarzutów.

Ponadto skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonego zawiadomienia z [...] stycznia 2021 r. na podstawie przepisów art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 zd. 1 p.p.s.a., a także o dopuszczenie, na podstawie art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 193 zd. 1 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 k.p.c. i art. 245 k.p.c., dowodów z wymienionych w skardze kasacyjnej dokumentów na okoliczność prawomocnego odrzucenia pozwu skarżącej w sprawie o ustalenie, że skarżąca jest uprawniona do pełnienia funkcji komornika sądowego do ukończenia 70. roku życia – ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej przed sądem powszechnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie odnosząc się do wniosku skarżącej o rozpoznanie wniesionej skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi na rozprawie Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA, sąd drugiej instancji) stwierdza, że nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Z art. 182 § 1 p.p.s.a. wynika zasada, że NSA może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Należy zauważyć, że w art. 182 § 1 p.p.s.a. ustawodawca używa zwrotu "może rozpoznać", natomiast w § 2 "rozpoznaje", co świadczy, że w przypadku postanowień rozpoznanie sprawy na posiedzeniu jawnym jest fakultatywne, a w sytuacjach opisanych w § 2 obligatoryjne. W rozpoznawanej sprawie przedmiot sprawy nie uzasadniał przeprowadzenia rozprawy i w ocenie NSA wystarczające było rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

W pierwszej kolejności NSA rozpoznał zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonego zawiadomienia Ministra Sprawiedliwości z [...] stycznia 2021 r. na podstawie przepisów art. 61 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 193 zd. 1 p.p.s.a.

Należy przypomnieć, że postanowieniem z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 972/21, działając na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a., WSA uwzględnił zażalenie Ministra Sprawiedliwości na postanowienie WSA w Warszawie z 29 kwietnia 2021 r. wstrzymujące wykonanie zaskarżonego pisma Ministra Sprawiedliwości z [...] stycznia 2021 r. w przedmiocie wygaśnięcia powołania skarżącej na stanowisko komornika sądowego, uchylił to postanowienie WSA z 29 kwietnia 2021 r., odrzucił wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania zaskarżonego pisma i zwrócił organowi uiszczony wpis od zażalenia. NSA postanowieniem o sygn. akt II GZ 397/21 oddalił zażalenie skarżącej na to postanowienie WSA z 15 czerwca 2021 r.

W skardze kasacyjnej od postanowienia WSA z 17 czerwca 2021 r. odrzucającego skargę G.R. na zawiadomienie z [...] stycznia 2021 r. ponownie wniosła ona o wstrzymanie wykonania zaskarżonej czynności. W ocenie NSA wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej nie zasługuje na uwzględnienie z przyczyn wskazanych już przez sąd drugiej instancji w tej sprawie w postanowieniu o sygn. akt

II GZ 397/21. Nie powtarzając całości zaprezentowanej w nim argumentacji należy tylko przypomnieć, że zdaniem NSA nie budzi wątpliwości, że z brzmienia samego przepisu art. 281 u.k.s. wprost wynika, że powołanie skarżącej na stanowisko komornika sądowego wygasło z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 r. Ustawodawca w żaden sposób nie uzależnił skuteczności wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika sądowego osób objętych dyspozycją art. 281 u.k.s., a więc i skarżącej, od jakiegokolwiek władczego rozstrzygnięcia organów administracji publicznej. Zatem bez względu na to, czy Minister Sprawiedliwości zawiadomiłby skarżącą o terminie wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika, i tak nastąpiłoby ono z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 roku. Zaskarżone pismo Ministra Sprawiedliwości potwierdza jedynie skutek, który nastąpił w określonym dniu tj. 1 stycznia 2021 r. z mocy ustawy. Skoro zatem przepis art. 281 u.k.s. wyraźnie wyznaczył granicę czasową, z której przekroczeniem wiąże się skutek w postaci wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika sądowego osoby, która przed dniem wejścia w życie ustawy ukończyła 65 lat, nie jest możliwe orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego pisma, bo bez względu na jego charakter prawny skutek w postaci wygaśnięcia powołania nastąpił i tego zdarzenia nie można cofnąć. Dlatego złożony w skardze kasacyjnej wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego pisma podlegał oddalaniu, o czym NSA orzekł w pkt 1 sentencji postanowienia na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 165 oraz art. 193 p.p.s.a.

Przechodząc do oceny zarzutów skargi kasacyjnej, NSA stwierdza, że stanowisko WSA w Warszawie przyjęte w zaskarżonym postanowieniu o odrzuceniu skargi na pismo z [...] stycznia 2021 r. nie jest prawidłowe.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał wniesioną skargę kasacyjną w granicach wskazanych w niej podstaw kasacyjnych. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

W ocenie NSA nie zostały naruszone w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji przepisy dotyczące postępowania dowodowego, nie było także konieczne przeprowadzenie przez sąd drugiej instancji dowodów wnioskowanych w skardze kasacyjnej (pkt 8-10 petitum skargi kasacyjnej).

Za nieusprawiedliwione NSA uznał również zarzuty wskazane w pkt 11-12 petitum skargi kasacyjnej podnoszące naruszenie w postaci nie zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego do czasu prawomocnego zakończenia postępowania wszczętego pozwem skarżącej wniesionym do sądu cywilnego.

Stosownie do art. 45 ust. 1 Konstytucji RP rozpoznający sprawę sąd musi być właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły. Posłużenie się przez ustawodawcę przymiotnikiem "właściwy" wskazuje, że czynienie użytku z prawa do sądu ma następować nie przed jakimkolwiek sądem, lecz tylko przed sądem właściwym ze względu na przedmiot sprawy (por. J. Boć (red.), Konstytucje Rzeczypospolitej Polskiej; Komentarz do Konstytucji RP z 1997 r., Wrocław 1998, s. 91).

Kognicja sądów administracyjnych została ukształtowana w Konstytucji RP. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP NSA oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Konstytucja RP nie zawiera szczegółowej regulacji właściwości sądów administracyjnych, odsyłając do zakresu określonego w ustawie (por. postanowienie NSA z 18 września 2019 r., sygn. akt II GSK 801/19; LEX nr 2740251). Właściwość sądów administracyjnych jest uregulowana w ustawie z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.; dalej cyt. jako: p.u.s.a.), ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w ustawach szczególnych. Zgodnie z art. 1 § 1 p.u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej.

Wyznaczona przepisem ustrojowym właściwość sądów administracyjnych została skonkretyzowana w przepisach p.p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres tej kontroli sprecyzowany został w art. 3 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty w nim wymienione, w tym na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (art. 3 § 2 pkt 8) oraz na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (art. 3 § 2 pkt 9). Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz zgodnie z treścią art. 3 § 3 i art. 4 p.p.s.a., w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę oraz rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, jak też spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Konstytucyjnie określony zakres właściwości sądów administracyjnych jest zatem wyznaczony ustawami (por. uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 stycznia 2014 r., sygn. akt II GPS 3/13; publ. ONSAiWSA

2014 r., Nr 4, poz. 55; postanowienia NSA: z 18 września 2019 r., sygn. akt II GSK 801/19; LEX nr 2740251; z 25 listopada 2009 r., sygn. akt II FSK 1909/09; LEX nr 586991). Zakres ten przesądza o dopuszczalności drogi postępowania sądowoadministracyjnego, której naruszenie jest obwarowane sankcją nieważności postępowania sądowego (art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).

Ustalenie, czy zaskarżone pismo z [...] stycznia 2021 r. można zaliczyć do czynności lub aktów, o których stanowi art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., wymaga w pierwszej kolejności przeprowadzenia analizy stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy i przepisów regulujących wygaśnięcie powołania na stanowisko komornika sądowego. Zaskarżonym w niniejszej sprawie pismem z [...] stycznia 2021 r. Minister Sprawiedliwości zawiadomił skarżącą, że zgodnie z art. 281 u.k.s. jej powołanie na stanowisko komornika sądowego wygasło z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 r. W myśl przywołanego art. 281 u.k.s., powołanie na stanowisko komornika osób, które przed dniem wejścia w życie ustawy ukończyły 65 lat wygasa z upływem 2 lat od dnia wejścia w życie ustawy, nie później jednak niż z dniem ukończenia 70. roku życia. Zgodnie z art. 306 u.k.s., ustawa weszła w życie z dniem 1 stycznia 2019 r. (z wyjątkami irrelewantnymi dla sprawy). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy bezspornym jest, że skarżąca w dniu wejścia w życie ustawy miała ukończone 65 lat. W tej sytuacji nie budzi wątpliwości, że z brzmienia samego przepisu art. 281 u.k.s. wprost wynika, że powołanie skarżącej na stanowisko komornika sądowego wygasło z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 r. Natomiast organ nadzoru, jakim jest Minister Sprawiedliwości, pismem z [...] stycznia 2021 r. poinformował skarżącą, że na podstawie art. 280 oraz art. 281 u.k.s. jej powołanie na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w B. wygasło z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 r. Jednocześnie pismo to zostało przesłane do wiadomości: Prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku, Prezesa Sądu Okręgowego w B., Prezesa Sądu Rejonowego w B., Krajowej Rady Komorniczej oraz Rady Izby Komorniczej w Gdańsku.

W nauce prawa administracyjnego wskazuje się, że czynności faktyczne mają na celu wywołanie skutków faktycznych, chociaż mogą one wywoływać także skutki prawne (zob. K. Ziemski, Podstawowe kryteria podziału form prawnych działania administracji przyjmowane w polskiej nauce prawa administracyjnego. Próba usystematyzowania, s. 46 i n.; A. Błaś, Działania faktyczne administracji publicznej, [w:] A. Błaś, J. Boć, M. Stahl, K.M. Ziemski, Prawne formy działania administracji. System, Prawa Administracyjnego, pod red. R. Hausera, Z. Niewiadomskiego, A. Wróbla, Warszawa 2013, t. 5, s. 298 i n.). Obowiązujące prawo nie określa wyczerpującego zbioru tego typu czynności, ani form, w jakich są realizowane, ani też szczegółowych zasad ich stosowania. Wskazuje się jednak, że za czynność faktyczną przyjmującą postać prawnej formy działania administracji należałoby uznać nie każdą czynność, ale taką, której nadana została określona treść i znaczenie (zob. K. Kłosowska, Czynności faktyczne jako prawna forma działania administracji, Rzeszów 2009, s. 40. Najczęściej przybierają one jedną z form takich jak: działalność społeczno-organizatorska, czynności materialno-techniczne oraz poświadczenia (zaświadczenia). Jak wskazuje się w doktrynie, władcze formy działania administracji wiążą się przede wszystkim ze stanowieniem prawa powszechnie obowiązującego oraz z wydawaniem aktów administracyjnych. Istnieją jednak inne formy działania niż akty administracyjne, charakteryzujące się określonym stopniem władczości. Działania te (także akty niebędące aktami administracyjnymi) wywołują po stronie adresatów, wobec których są kierowane, sytuacje przymusowe. Działania takie są zaliczane do katalogu czynności materialno-technicznych (por. D.R. Kijowski, Problematyka regulacji prawnej stosowania form alternatywnych wobec aktu administracyjnego, [w:] Koncepcja systemu prawa administracyjnego, pod red. J. Zimmermanna, Warszawa 2007, s. 435; K.M. Ziemski, Próba rekonstrukcji typologii form prawnych działania administracji przyjmowanej w doktrynie, [w:] A. Błaś, J. Boć, M. Stahl, K.M. Ziemski, Prawne formy działania administracji. System Prawa Administracyjnego, op. cit., t. 5, s. 70 i n.). Jeśli idzie o kontrolę sądową form działania administracji wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., to ich niedookreśloność oznacza, że mamy tu do czynienia z konstrukcją "otwartą", stworzoną z myślą o potrzebie poddania kontroli sądowej rozmaitych, trudnych do jednoznacznego zdefiniowania działań (zob. K. Defecińska-Tomczak, Z. Kmieciak, Dylematy typologii prawnych form działania administracji publicznej, w: Ewolucja prawnych form administracji publicznej. Księga jubileuszowa z okazji 60. rocznicy urodzin Profesora Ernesta Knosali, pod red. L. Zacharka, A. Matana, G. Łaszczycy, Warszawa 2008, s. 54-55). W doktrynie wskazuje się na rozszerzenie kontroli sądu na działania niebędące aktami lub czynnościami o charakterze władczym, które tylko pośrednio wiążą się z uprawnieniami lub obowiązkami zindywidualizowanego podmiotu, np. na akty zawierające wyjaśnienia, pisma informacyjne, akty wykładni prawa itp. ( M. Masternak, Kontrola czynności materialno-technicznych administracji publicznej przed sądami administracyjnymi, w: Prawo do dobrej administracji. Materiały ze Zjazdu Katedr Prawa i Postępowania Administracyjnego, Warszawa-Dębe 23-25 września 2002, pod red. Z. Niewiadomskiego, Z. Cieślaka, Warszawa 2003, s. 141-142). Podsumowując, aby uznać, że dana czynność materialno-techniczna może zostać uznana za inny akt lub czynność z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. podlegający sądowej kontroli powinna spełniać trzy przesłanki, a mianowicie: powinna to być czynność inna niż akty określone w art. 3 § 2 pkt 1 -3 p.p.s.a., powinna należeć do zakresu administracji publicznej oraz dotyczyć uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. B. Adamiak, Z problematyki właściwości sądów administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.), s. 9; G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej jako przedmiot skargi do sądu administracyjnego (art. 3 § 2 pkt 1-3 ustawy p.p.s.a.), [w:] Podmioty administracji publicznej i prawne formy ich działania, Toruń 2005, s. 364). Czynności faktyczne, które podlegają sądowej kontroli administracji na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. to czynności podejmowane w sferze praw i wolności, które mogą wywoływać skutki faktyczne, a także skutki prawne, zarówno pośrednio jak też bezpośrednio (A. Krawczyk, Wykonalność aktu i czynności organu administracji publicznej, Warszawa 2013, s. 70 i n.). Czynność musi też odnosić się do przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który jednocześnie określa uprawnienia lub obowiązek (A. Kabat, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 23. i s. 25).

W tych okolicznościach, należy zgodzić się z zaprezentowanym przez skarżącą stanowiskiem, że zaskarżone pismo Ministra Sprawiedliwości z [...] stycznia 2021 r. stanowi czynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Wprawdzie potwierdza ono jedynie skutek zdarzenia, które nastąpiło w określonym dniu tj. 1 stycznia 2021 r. z mocy ustawy, niemniej stanowi faktyczną czynność organu dotyczącą wynikających z przepisu prawa (art. 280 u.k.s.) uprawnień i obowiązków skarżącej z zakresu administracji publicznej. Nie ma jednak wątpliwości, że zaskarżona czynność Ministra Sprawiedliwości polegająca na zawiadomieniu skarżącej o wygaśnięciu jej powołania na stanowisko komornika sądowego odnosi się do jej uprawnień i obowiązków mających swoje źródło w przepisie powszechnie obowiązującym. Zgodnie z art. 280 u.k.s., na który organ wskazał również w swoim piśmie z [...] stycznia 2021 r. – wprawdzie bez powołania właściwej jednostki redakcyjnej przepisu – niemniej nie ma wątpliwości, że stosownie do ust. 1 cytowanego przepisu, komornicy powołani przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stają się z dniem jej wejścia w życie komornikami w rozumieniu niniejszej ustawy w dotychczasowych siedzibach kancelarii. A zatem z tego przepisu powszechnie obowiązującego wynikało uprawnienie skarżącej, które – zgodnie z art. 281 u.k.s. – wygasło. Nie można nie dostrzec, że skutkiem tego wygaśnięcia było nie tylko zaprzestanie przez skarżącą prowadzenia postępowań egzekucyjnych, ale konieczność zabezpieczenia wszczętych postępowań, interesów klientów kancelarii i jej pracowników. O skutku w postaci wygaśnięcia powołania zostały ponadto zawiadomione inne podmioty sprawujące bezpośredni nadzór nad komornikiem oraz organy korporacyjne. Spełniona jest również kolejna przesłanka uznania zaskarżonego pisma za podlegającą kognicji sądu administracyjnego czynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 2 u.k.s. to Minister Sprawiedliwości realizuje politykę państwa w zakresie zadań powierzonych komornikom. Zawiadomienie z [...] stycznia 2021 r. zostało więc wystosowane do skarżącej przez Ministra Sprawiedliwości w związku z wykonywaniem przez niego zadań z zakresu administracji publicznej powierzonych temu organowi w u.k.s. (art. 20 ust. 2 u.k.s. w zw. z art. 281 u.k.s., art. 167 ust. 1 pkt 1 u.k.s. oraz art. 1 ust. 2 u.k.s.). Minister Sprawiedliwości jest organem nadzoru administracyjnego nad komornikami (art. 167 ust. 1 pkt 1 u.k.s.) i sprawuje nadzór zwierzchni nad nimi (art. 171 u.k.s.).

Podsumowując, skoro zaskarżone pismo z [...] stycznia 2021 r. stanowi czynność inną niż akty określone w art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a., która należy do zakresu administracji publicznej oraz dotyczy uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, to podlega ono kognicji sądu administracyjnego jako czynność w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.

Niemniej jednak, w sprawie nie budzi też wątpliwości, że już z brzmienia samego przepisu art. 281 u.k.s. wprost wynika, że powołanie skarżącej na stanowisko komornika sądowego wygasło z mocy prawa z dniem 1 stycznia 2021 r. Aby ten skutek nastąpił nie jest przy tym wymagane żadne działanie ani Ministra Sprawiedliwości, ani jakiegokolwiek innego organu. Ustawodawca w żaden sposób nie uzależnił skuteczności wygaśnięcia powołania na stanowisko komornika sądowego osób objętych dyspozycją art. 281 u.k.s., a więc i skarżącej, od jakiegokolwiek władczego rozstrzygnięcia organów administracji publicznej. A zatem powołanie skarżącej na stanowisko komornika wygasło z mocy samego prawa, w określonej przywołanymi przepisami dacie, co oznacza, że w dniu dokonania przez Ministra Sprawiedliwości zaskarżonej czynności polegającej na zawiadomieniu skarżącej (oraz innych podmiotów) o wygaśnięciu powołania jej na stanowisko komornika sądowego nie istniał żaden przepis prawa, który by organ do tego uprawniał lub obligował. A więc była to czynność dokonana bez podstawy prawnej.

W tych okolicznościach, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało uchylić zaskarżone postanowienie WSA o odrzuceniu skargi z powodu naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. oraz – mając na uwadze dostateczne wyjaśnienie istoty sprawy – na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylić zaskarżone zawiadomienie Ministra Sprawiedliwości.

O kosztach postępowania NSA nie rozstrzygał, bowiem wobec jednoznacznego brzmienia art. 203 pkt 1 p.p.s.a. nie można przyjąć, że na podstawie tego przepisu stronie, która wniosła skargę kasacyjną, należy się od organu zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, również w przypadku, gdy w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej zostało uchylone postanowienie sądu pierwszej instancji o odrzuceniu skargi.