Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 325/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Maria Mikolik WSA Paweł Zaborniak Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2024 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 12 stycznia 2024 r. nr SKO.4111/1054/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala –


UZASADNIENIE

II SA/Rz 325/24

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi H.G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 12 stycznia 2024 r. nr SKO.4111/1054/2023 dotycząca odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, decyzją z 27 października 2023 r. nr GOPS.5212.15.O.ŚP.23 Wójt Gminy [...] odmówił przyznania H.G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem W. G., urodzonym [....] 1971 r.

W odwołaniu od H.G. zakwestionował decyzję organu I instancji zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.). Podał, że ojciec posiada orzeczenie o niepełnosprawności od 1991 r., jest osobą schorowaną, a on jest jedyną osobą która może sprawować nad nim opiekę. Organ błędnie przyjął, że opiekę nad ojcem może sprawować jego żona, bo rezygnacja z pracy przez mamę skutkowałaby negatywnymi konsekwencjami dla ich rodziny.

SKO wskazaną na wstępie decyzją z 12 stycznia 2024 r. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Wyjaśniło, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, dalej: u.ś.w.), w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Wniosek H.G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony 29 września 2023 r., zatem w sprawie znajdą zastosowanie przepisy u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym, tj. obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

W rozpoznawanej sprawie zaistniała negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie H.G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W.G. pozostaje w związku małżeńskim z K.G., która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z 14 listopada 2022 r. I OPS 2/22 (opubl. Lex nr 3431610) wskazał, że:

1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);

2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

Okoliczność, iż mama odwołującego "pracuje zawodowo i prowadzi działalność gospodarczą" pozbawiona jest w tej sprawie znaczenia prawnego, z uwagi na wystąpienie wskazanej wyżej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia.

Wg Kolegium, w sprawie nie zaistniały natomiast pozostałe powołane przez organ I instancji przyczyny wykluczające przyznanie wnioskowanego świadczenia.

W szczególności brak jest podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca nie spełnił warunku określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. niepodejmowania zatrudnienia lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Nie ma również podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia oraz do uznania, że zakres czynności podejmowanych przez syna względem ojca nie wpisuje się w zakres stałej lub długotrwałej opieki, która skutkowała rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem pracy). Organy orzekające o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają kompetencji do dokonywania oceny stanu zdrowia osoby nad którą sprawowana jest opieka, w tym również do badania, czy osoba ta wymaga opieki o charakterze stałym lub długotrwałym. Okoliczności te są bowiem przedmiotem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji w istocie zignorował wskazania zawarte w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...], wydanym na stałe [...] lipca 2010 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [....], i podjął samodzielną próbę ustalenia, w jakim zakresie ojciec H.G. wymaga stałej opieki, do czego nie był uprawniony. W ocenie Kolegium, uwagi organu pierwszej instancji dotyczące stopnia samodzielności ojca wnioskodawcy w istocie zmierzają do zakwestionowania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co nie może mieć miejsca na etapie rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tylko zmiana takiego orzeczenia w odpowiednim trybie i przez właściwe organy mogłaby uprawniać do odmiennej oceny stanu zdrowia osoby nad którą sprawowana jest opieka. Przyjęta przez organ pierwszej instancji ocena zakresu koniecznej opieki świadczonej przez wnioskodawcę pozostaje w sprzeczności nie tylko z treścią orzeczenia o niepełnosprawności, ale również z ustalonym w toku postępowania - na podstawie niekwestionowanych przez organ pierwszej instancji oświadczeń wnioskodawcy - stanem zdrowia i stopniem samodzielności jego ojca. Zdaniem Kolegium, ustalony w sprawie stan faktyczny nie potwierdza, że ojciec wnioskodawcy nie wymaga opieki świadczonej w sposób stały lub długotrwały.

Chybiona jest również argumentacja organu pierwszej instancji, wedle której pozostałe dzieci W.G., realizując obowiązek alimentacyjny, powinny wspomóc wnioskodawcę w inny sposób, tj. finansując pomoc w opiece.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się bowiem, że uzależnienie rozpatrzenia wniosku skarżącego od ustalenia sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej pozostałych zstępnych osoby niepełnosprawnej stanowi wprowadzenie dodatkowej przesłanki, nieznanej przepisami u.ś.r. Katalog negatywnych przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawiera art. 17 ust. 5 u.ś.r. Ani w tej regulacji, ani w innych przepisach u.ś.r. nie uzależniono rozpatrzenia wniosku pochodzącego od zstępnego osoby niepełnosprawnej od uprzedniego ustalenia, czy pozostali zstępni są w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie H.G. (reprezentowany przez pełnomocnika – adwokata) zarzucił decyzji SKO:

1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz błędne rozpatrzenie całości zgromadzonego materiału dowodowego, polegające na pominięciu szeregu okoliczności mających wpływ na ocenę stanu faktycznego sprawy, w szczególności braku weryfikacji przez organ, czy wnioskodawca jest jedyną osobą mogącą zapewnić opiekę nad W.G.;

2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść wydanej decyzji, tj. art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady zaufania obywateli do organów administracji, polegające na braku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2024 roku, w sytuacji gdy po wejściu w życie u.ś.w., jej art. 43 wyeliminował negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawartą w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.;

3) obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy prawidłowa wykładania tego przepisu prowadzi do przekonania, że nie ma on zastosowania w sytuacji, gdy osoba składająca wniosek o świadczenie pielęgnacyjne jest jedyną osobą mogąca faktycznie zapewnić opiekę nad osobą wymagającą opieki;

4) obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w zw. z art. 63 ust. 1 u.ś.w. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na zastosowaniu ww. przepisów i wydaniu decyzji odmownej, podczas gdy w dacie orzekania przez organ przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. nie obowiązywał, a prawidłowa wykładania ww. przepisów prowadzi do przekonania, że istniała możliwość przyznania świadczenia od miesiąca stycznia 2024 r. z uwagi na to, że od 1 stycznia 2024 r. strona spełniała wymogi u.ś.r. w ich aktualnym brzmieniu;

5) błąd w ustaleniach faktycznych decyzji mający wpływ na jej treść, poprzez przyjęcie, że stan faktyczny sprawy, w tym zgromadzony materiał dowodowy, uzasadnia wydanie decyzji odmownej, podczas gdy przeprowadzone dowody nie pozwalają na poczynienie takich ustaleń.

Biorąc pod uwagę powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W ocenie skarżącego, organ dokonał błędnego zastosowania prawa materialnego. Wnioskodawca jest jedyną osobą mogącą faktycznie zapewnić opiekę ojcu i opiekę tę sprawuje, zatem fakt braku legitymowania się przez żonę W.G. orzeczeniem o niepełnosprawności nie powinien stanowić negatywnej przesłanki przyznania świadczenia. W tej sytuacji wykładnia zastosowana przez organ jawi się jako niewłaściwa, tak samo jak zastosowana przez organ wykładnia przepisów wprowadzających nowelizację u.ś.r. Przepisy wprowadzające, w ocenie skarżącego, uniemożliwiają przyznanie stronie prawa do świadczenia od daty złożenia wniosku, tj. od września 2023 roku. W toku postępowania strona jednak spełniła przesłanki z dniem 1 stycznia 2024. Zatem przepisy wprowadzające nie uniemożliwiają przyznania stronie świadczenia od miesiąca stycznia 2024 r. Wskazane wyżej naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego prowadzą do przekonania, że doszło do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, poprzez uznanie, że strona nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia, podczas gdy w ocenie skarżącego spełnia je od września 2023 r. lub od stycznia 2024 r.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest decyzja SKO w Rzeszowie z 12 stycznia 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z 27 października 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ojcem.

Wskazaną w zaskarżonej decyzji przyczyną odmownego załatwienia wniosku skarżącego było ustalenie przez orzekające w sprawie organy administracji, że ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jego współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach wyżej opisanych Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, przez co skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Wstępnie należy podkreślić, co trafnie również stwierdziło Kolegium, że w związku ze zmianą od 1 stycznia 2024 r. przepisów u.ś.r. regulujących przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego (w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, Dz.U. poz. 1429 ze zm.), ocena legalności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji dokonywana jest wg stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r.

Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym /a więc w u.ś.r./, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, a co do zasady - stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., z zastrzeżeniem wynikającym z ust. 2a tego artykułu - prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Decydująca dla oceny spełnienia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem data wystąpienia z wnioskiem o to świadczenie (29 września 2023 r.), ograniczona datą 31 grudnia 2023 r.

Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do powyższego nie budzi wątpliwości, że na skarżącym - jako synu - ciążył w dacie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obowiązek alimentacyjny wobec ojca legitymującego się - wydanym 14 lipca 2010 r. na stałe - orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący jest jednak osobą zobowiązaną z tego tytułu w dalszej kolejności, gdyż w pierwszej kolejności zobowiązana do wykonywania obowiązku alimentacyjnego względem W.G. jest bowiem jego żona K.G., która jak wynika z akt sprawy, nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd w pełni podziela stanowisko orzekających w sprawie organów administracji co do braku możliwości przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zachodzącą przesłankę negatywną wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.; zgodnie z literalnym brzmieniem tego przepisu, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Mimo że wykładnia literalna (językowa) jest podstawowym rodzajem wykładni, w kontekście argumentacji skargi (a wcześniej odwołania) Sąd zwraca uwagę, że orzecznictwo sądowe w zakresie stosowania wskazanego wyżej przepisu nie kształtowało się jednolicie.

Niezależnie od stanowiska na którym oparły się przy wydawaniu decyzji organ I i II instancji, w sądownictwie administracyjnym faktycznie prezentowany był również wcześniej pogląd, że w przypadku istnienia osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby wymagającej opieki w bliższej kolejności (w rozpoznawanej sprawie żona) niż osoba faktycznie sprawująca opiekę i ubiegająca się w związku z tym o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (w rozpoznawanej sprawie skarżący – syn), fakt braku posiadania przez osoby bliżej zobowiązane orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może automatycznie sam w sobie stanowić bezwzględnej przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a przy dokonywaniu wykładni dotyczących tego przepisów nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do naruszenia konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godziło w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). W związku z tym wywodzono (do czego pośrednio nawiązuje też w niniejszej sprawie argumentacja skargi), że w opisanym zakresie niezbędne jest posłużenie się – w miejsce wykładni literalnej – wykładnią systemową i celowościową, skutkującą uznaniem, że ograniczenia dotyczące braku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie na której ciąży obowiązek alimentacyjny w dalszej kolejności nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy osoba na której obowiązek ten ciąży w pierwszej kolejności nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z obiektywnych i niezależnych od niej względów (np. z racji stanu zdrowia, wieku, sytuacji materialnej) - do których odnosi się także art. 132 K.r.o. - nie jest w stanie zapewnić osobie potrzebującej związanej z tym obowiązkiem opieki (zgodnie z tym ostatnim przepisem, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami). Tym samym w szczególnie uzasadnionych przypadkach sądy administracyjne dopuszczały możliwość odstąpienia od ścisłej wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., prezentując pogląd, że nie w każdym przypadku kiedy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, osoby spokrewnione w dalszej kolejności nie mają prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. U podstaw tego znalazło się uznanie, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się z realnym wykonywaniem opieki nad osobą jej wymagającą, przy jednoczesnym obiektywnym braku możliwości jej sprawowania przez współmałżonka takiej osoby.

Zaistniałe na powyższym tle rozbieżności orzecznicze zostały jednak wyeliminowane uchwałą składu siedmiu sędziów NSA z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, a więc jeszcze przed wydaniem decyzji organu I instancji z 27 października 2023 r., a tym samym zaskarżonej decyzji Kolegium z 12 stycznia 2024 r. (została ona przytoczona w uzasadnieniach tych decyzji).

Zgodnie z tezą drugą przywołanej uchwały, "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.)".

Podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że uchwała ta wiąże sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 P.p.s.a. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (tak m.in. wyroki NSA z 27 listopada 2020 r. II GSK 3773/17, z 12 lutego 2019 r. I FSK 116/17 i z 8 listopada 2017 r. II OSK 378/16).

Na tle powyższego należy przyjąć, że pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy jej małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych, na których obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej opieki ciąży w dalszej kolejności (w tym dzieci).

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że w dacie złożenia przez skarżącego wniosku (29 września 2023 r.) jak i wydawania decyzji przez organ administracji I i II instancji, jego matka nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub mu równoważnym (zgodnie z art. 3 pkt 21 u.ś.r.).

W związku z tym Sąd - będąc związany dokonaną przez NSA wykładnią prawa materialnego wyrażoną we wskazanej wyżej uchwale - stwierdza, że w opisanym stanie faktycznym i prawnym orzekające w sprawie organy administracji nie były uprawnione do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

Bez znaczenia w tym względzie pozostawała wskazywana przez niego przeszkoda w sprawowaniu opieki nad ojcem przez jego żonę (matkę skarżącego), tj. kontynuowanie aktywności zawodowej poprzez prowadzenie działalności gospodarczej, z której dochody wg oświadczenia skarżącego stanowią istotne zabezpieczenie funkcjonowania rodziny. To do osoby uprawnionej w pierwszej kolejności do pobierania świadczenia należy dokonanie wyboru między kontynuacją pracy zarobkowej a rezygnacją z niej na rzecz świadczenia związanego ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, przy czym brak rezygnacji z aktywności zawodowej przez taką osobę nie przenosi prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na osobę zobowiązaną do opieki nad osobą niepełnosprawną w dalszej kolejności i to mimo ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego.

Wyklucza to skuteczność zarzutów skargi zawartych w jej pkt 1, 3 i 5, sprowadzających się do próby podważenia stanowiska organów administracji poprzez wykazanie, że skarżący jest jedyną osobą mogącą faktycznie zapewnić opiekę swojemu ojcu.

Sąd ubocznie wskazuje, że w pełni podziela argumentację uzasadnienia decyzji SKO w zakresie w jakim organ ten zakwestionował stanowisko organu I instancji:

- co do uznania, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. między koniecznością sprawowania opieki nad ojcem a rezygnacją /niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudniania lub innej pracy zarobkowej,

- co do stwierdzenia, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, aby zakres czynności podejmowanych przez skarżącego względem ojca wpisywał się w zakres stałej lub długotrwałej opieki, skutkującej rezygnacją /niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia,

- co do wskazania, że wnioskodawca w opiece nad ojcem – wpisującej się w realizację ciążącego na nim w tym zakresie obowiązku alimentacyjnego – powinien korzystać ze wsparcia pozostałego rodzeństwa, na którym taki sam obowiązek opieki ciąży.

Szczegółowe odniesienie się Sądu do tych aspektów jest zbędne, gdyż niezależnie od nich, w sprawie i tak zachodzi negatywna przesłanka do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.

Uchylenie tego przepisu z dniem 1 stycznia 2024 r. absolutnie nie oznacza jednak, że zaistniała możliwość przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Związane jest to z istotną modyfikacją całej instytucji świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.), które od tej daty adresowane jest do opiekunów osób niepełnosprawnych w wieku do ukończenia 18. roku życia, a którego rolę w przypadku pozostałych osób niejako przejęło świadczenie wspierające, wprowadzone ustawą z 7 lipca 2023 r. Z tej przyczyny nie mogą zostać uwzględnione zarzuty sformułowane w pkt 2 i 4 skargi.

Reasumując, skoro żyje matka skarżącego (żona wymagającego opieki jego ojca) i nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie było możliwe uwzględnienie wniosku skarżącego i przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego; inaczej ujmując, przy założeniu spełnienia wszystkich przesłanek ustawowych, możliwość uzyskania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem wiązałaby się dla skarżącego z posiadaniem przez jego matkę orzeczenia o zaliczeniu jej do znacznego stopnia niepełnosprawności.

Brak zasadności zarzutów skargi oraz naruszeń podlegających uwzględnieniu przez Sąd z urzędu skutkował oddaleniem skargi na podstawie art. 151 P.p.s.a., w związku z czym nie było także podstaw do uwzględnienia wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania (art. 200 P.p.s.a.).