Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 63/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Umorzenie postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 11, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 136, art. 80, art. 75 § 1, art. 105 § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 106 § 3, art. 200, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Sędzia WSA Karol Pawlicki Asesor sądowy WSA Robert Talaga Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. K., Z. K., M. K. na decyzję Wojewody z dnia 23 listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących solidarnie kwotę [...]- [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia 23 listopada 2022 r., nr [...], Wojewoda (dalej jako: "Wojewoda" lub "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (dalej jako: "organ I instancji") z dnia 29 czerwca 2022 r., nr [...], którą umorzono postępowanie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczony na rzecz Skarbu Państwa udział w prawie własności nieruchomości. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

1.1. Z akt sprawy wynika, że powołaną powyżej decyzją organu I instancji umorzono, jako bezprzedmiotowe, postępowanie wszczęte na wniosek Z. K., M. K. i M. K. (dalej jako: "Wnioskodawcy", "Strony" lub "Skarżący") o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczony na rzecz Skarbu Państwa udział, wynoszący [...] części w prawie własności nieruchomości położonej w rejonie ulic [...] i [...], stanowiącej działki nr [...] i [...], arkusz mapy [...], obrębu N. , zapisanej w księdze wieczystej nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że ostateczną decyzją z dnia 28 marca 1986 r., nr [...] (dalej jako: "decyzja z 1986 r."), Urząd Miejski w P. wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa m.in. przedmiotowy udział w nieruchomości, będący własnością W. K.. Wnioskodawcy są następcami prawnymi dawnego współwłaściciela nieruchomości oraz jego spadkobiercy – J. K.. W decyzji wywłaszczeniowej z 1986 r. przyznano współwłaścicielowi odszkodowanie w wysokości [...] zł. Od tego rozstrzygnięcia nie zostało złożone odwołanie. Organ I instancji opisał, jakie podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy odszkodowanie zostało wypłacone lub złożone do depozytu sądowego oraz jaką kategorię archiwalną posiadają dokumenty księgowe, i jak długo muszą być przechowywane. Wskazano, że w aktach archiwalnych brak jest jakichkolwiek dokumentów dotyczących wypłaty odszkodowania. Jednocześnie nie pozyskano żadnych dokumentów świadczących wprost o nie wypłaceniu odszkodowania lub nie złożeniu go do depozytu sądowego. Podkreślono, że sprawa dotyczy wypłaty odszkodowania sprzed ponad 30 lat, a organy państwowe nie mają obowiązku przechowywania dokumentacji potwierdzających wypłatę odszkodowania przez tak długi okres. Skoro nie ujawniono bezpośrednich dowodów na wypłatę odszkodowania, to dla ustalenia czy przedmiotowe odszkodowanie zostało wypłacone, szczególne znaczenie mają dowody pośrednie. Te z kolei nie pozwalają, w ocenie organu I instancji, na uznanie, aby zaniechano wypłaty odszkodowania. Przyjęto, że ustalenie odszkodowania za przedmiotowy udział w nieruchomości w decyzji wywłaszczeniowej, oznacza brak podstaw prawnych do ponownego jego ustalenia, co czyni postępowanie bezprzedmiotowym.

1.2. Po rozpoznaniu odwołania Stron od powyższej decyzji Wojewoda, w powołanym na wstępie rozstrzygnięciu, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy zaakcentował, że na mocy decyzji z 1986 r. Urząd Miejski w P. nakazał m.in. W. S. M. [...] "I. " (dalej jako: "I. ") wypłacenie W. K. odszkodowania, jakie ustalono w drodze tejże decyzji. Pismem z dnia 2 maja 1986 r. Urząd Miasta P. przesłał "I. " egzemplarz decyzji z 1986 r. z klauzulą prawomocności, który stanowił podstawę do wypłaty odszkodowania. Z akt sprawy wynika, że spadek po W. K., zmarłym w dniu 29 września 1988 r., nabyli: I. K., J. K., Z. K. (Wnioskodawca) oraz M. K. (Wnioskodawca). Wspomniani wnioskodawcy nabyli spadek również po I. K.. Natomiast po J. K. spadek nabył m.in. M. K. (Wnioskodawca). W toku postępowania Archiwum Państwowe w P. poinformowało, że nie posiada w swoim zasobie dokumentacji związanej z ustaleniem i wypłatą odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, jak również dokumentacji związanej ze sprawami cywilnymi lub sądowymi dotyczącymi złożenia do depozytu sądowego przez "I." odszkodowania. Z kolei archiwum Sądu Rejonowego [...] w P. oraz Oddziału Finansowego Sądu podało, że nie zarejestrowano sprawy depozytowej na rzecz W. K., w której wnioskodawcą byłby "I.".

Organ odwoławczy powołał się w rozstrzygnięciu na treść przepisów: art. 129 oraz art. 132 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm. - dalej w skrócie: "u.g.n."), art. 58 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99 - dalej w skrócie: "u.g.g.w.n.") – obowiązujący w dniu wywłaszczenia, art. 7 oraz art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. - dalej w skrócie: "K.p.a."), art. 5 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz. U. z 2020 r., poz. 164 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 25 lipca 1984 r. w sprawie zasad klasyfikowania i kwalifikowania dokumentacji oraz zasad i trybu przekazywania materiałów archiwalnych do archiwów państwowych (Dz. U. z 1984 r., Nr 41, poz. 216). Wskazano, że w przedmiotowej sprawie zostało ustalone odszkodowanie na mocy decyzji 1986 r. na podstawie przepisów u.g.g.w.n., zatem nie można ponownie ustalić odszkodowania na podstawie art. 129 u.g.n., biorąc pod uwagę, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja z 1986 r. Zatem skoro odszkodowanie zostało już ustalone, to kwestią jego wypłaty i waloryzacji zajmuje się podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania i są to kwestie materialno-techniczne, co do których organy nie orzekają w drodze decyzji. Organ odwoławczy nie zgodził się z twierdzeniem Stron, że do wypłaty odszkodowania na pewno nie doszło. Zdaniem organu odwoławczego, podjęte zostały wszelkie niezbędne czynności zmierzające do należytego wyjaśnienia sprawy, w szczególności działania w zakresie poszukiwania akt archiwalnych. Organ administracji postępując zgodnie z prawem, powinien przedmiotową dokumentację poddać brakowaniu po upływie okresu oznaczonego w tych przepisach, dlatego nie można po latach wysnuwać wniosku, że skoro organ nie dysponuje dokumentem księgowym potwierdzającym wypłatę środków, to oznacza, że nigdy taki dokument nie powstał. W sytuacji usprawiedliwionego braku akt, przeprowadzenie dowodu na okoliczność wypłaty odszkodowania podlega ogólnym regułom postępowania dowodowego. Stwierdzono, że nie można z góry przyjmować, że w 1986 r. organy zupełnie zlekceważyły obywatela i nie wypłaciły mu odszkodowania. Przeciw takiemu założeniu świadczą zawarte w aktach administracyjnych materiały dotyczące ustalenia odszkodowania oraz nałożenia obowiązku jego wypłaty, jak również nadesłanie "I." decyzji z klauzulą prawomocności celem wypłacenia odszkodowania. Przy założeniu braku wypłaty odszkodowania trudno jest wytłumaczyć brak ponagleń i jakiejkolwiek korespondencji ze strony W. K. do organu w celu upomnienia się o wypłatę odszkodowania. Zdaniem organu odwoławczego, w sytuacji, gdy danej okoliczności nie da się z pewnością ustalić i to z powodów, na które organ nie miał wpływu, to wywodzenie na tej podstawie roszczenia o ustalenie i wypłatę odszkodowania w sposób nieuzasadniony stawiałoby interes prywatny strony ponad interes publiczny, podczas gdy są one co do zasady wobec siebie równe. Przyjęcie przeciwnego stanowiska doprowadziłoby w istocie do zagrożenia nadużywania prawa, wynikającego z art. 129 u.g.n. Wskazano, że nie można przyjąć, że skoro to organ publiczny nie jest w stanie udowodnić, że doszło do wypłaty odszkodowania, to do takiej wypłaty nie doszło. Przy braku jakichkolwiek dokumentów przeczących tezie, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość wypłacono, należy domniemywać, że organy administracji państwowej działały legalnie. Wzruszenie tego domniemania wymagałoby przedstawienia jakiegokolwiek kontrdowodu, choćby pośrednio prowadzącego do wniosku odmiennego. Organ odwoławczy wskazał, że gdyby odwołanie zostało wniesione, decyzja nie zostałaby opatrzona klauzulą prawomocności, a w księdze wieczystej nie doszłoby do zmiany właściciela z W. K. na Skarb Państwa. Ponadto, gdyby W. K. odmówił przyjęcia odszkodowania lub jego wypłata natrafiłaby na inne niemożliwe do przezwyciężania przeszkody, zostałoby ono przekazane do depozytu sądowego. Tymczasem z akt sprawy wynika, że sprawa depozytowa w przedmiocie spornego odszkodowania nie została nigdy wniesiona. W oparciu o analizę sekwencji zdarzeń wynikającej z korespondencji między W. K. a "I.", organ uznał, że "I." prowadził do listopada 1984 r. negocjacje w sprawie zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości z W. K., jednakże strony nie doszły finalnie do porozumienia, co spowodowało uruchomienie procedury przejęcia nieruchomości w trybie wywłaszczenia.

2. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżący, reprezentowani przez radcę prawnego, wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie na rzecz Skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W skardze zarzucono naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a mianowicie:

1) art. 8, art. 9 i art. 11 K.p.a., polegające na przeprowadzeniu postępowania w sprawie w sposób rażąco naruszający podstawowe zasady procedury administracyjnej, tj. zasadę zaufania do władzy publicznej, zasadę informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, będących przedmiotem postępowania oraz zasadę przekonywania, poprzez:

a) prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej;

b) zaniechanie realizacji obowiązków należytego i wyczerpującego informowania o okolicznościach faktycznych i prawnych będących przedmiotem postępowania oraz wyjaśnienia zasadności przestanek, jakimi organ kierował się przy załatwieniu sprawy;

2) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., polegające na dokonaniu wybiórczej oceny materiału dowodowego zebranego w aktach postępowania oraz przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez dowolną ich ocenę, przejawiającą się w szczególności:

a) w błędnym uznaniu, że doszło do wypłaty odszkodowania dla W. K.,

b) na niezwróceniu się do podmiotu odpowiadającego za wypłatę odszkodowania, celem potwierdzenia jego wypłaty lub braku wypłaty, czy złożenia zażalenia, pisma kwestionującego decyzję z 1986 r.

W motywach skargi wytknięto, że organ wydając zaskarżoną decyzję całkowicie pominął fakt wiedzy pozyskanej przez Skarżących bezpośrednio od W. K. oraz jego małżonki [...] – I. K.. Według ich wiedzy, nigdy nie zostały wypłacone żadne pieniądze lub wydane inne rzeczy, czy nieruchomości z tytułu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Z ich wiedzy i pamięci wynika ponadto, że W. K. podczas wizyty w Urzędzie Miejskim w P. ustnie zakwestionował decyzję z 1986 r. i odmówił przyjęcia odszkodowania w kwocie wskazanej w tej decyzji. Zdaniem Stron potwierdzenie powyższego winno znajdować się w aktach archiwalnych Urzędu Miasta P.. Odnosząc się do twierdzenia organu, że gdyby W. K. wniósł odwołanie, decyzja nie zostałaby opatrzona prawomocnością, Skarżący zwrócili uwagę, że organ nie bierze w tym zakresie pod uwagę możliwości popełnienia błędu przez urzędnika. W. K. mógł nie wiedzieć o formie, w jakiej należy się odwołać i mógł nie dopilnować procedury. Skarżący stwierdzili, że niezmiernie krzywdzące w stosunku do osób, które nie otrzymały odszkodowania jest twierdzenie organu, że do wypłaty doszło, skoro organ nie jest w stanie tego wykazać. Brak dowodu wypłaty, pokwitowania odbioru rzekomego odszkodowania wiąże się jednoznacznie z brakiem takiej wypłaty. Zdaniem Skarżących, doszło do sytuacji, w której twierdzenie Skarżących występuje przeciwko twierdzeniu organu. Decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania nie jest tożsama z wypłatą odszkodowania. Brak jest dowodów świadczących o wypłacie odszkodowania, a z drugiej strony sygnalizowane jest kwestionowanie decyzji. Zdaniem Stron mimo, że ciężar dowodu spoczywa na organie, wystąpiło niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Organy obu instancji nie wykazały bowiem, że doszło do wypłaty odszkodowania na rzecz W. K. przez podmiot do tego zobowiązany.

2.1. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację w sprawie.

2.2. W rozprawie przed Sądem nie wzięli udziału ani pełnomocnicy skarżących, ani organu odwoławczego. Na podstawie art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 - dalej w skrócie: "P.p.s.a.") Sąd oddalił wniosek dowodowy, sformułowany w skardze, dotyczący przesłuchania Skarżących, jako niedopuszczalny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozważył, co następuje:

3. Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.).

Przedmiotem niniejszej skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji Wojewody, w której utrzymano w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem Stron o ustalenie i wypłacenie odszkodowania należnego poprzednikowi prawnemu względem Skarżących – W. K., wobec którego decyzją z 1986 r., orzeczono wywłaszczenie nieruchomości oraz przyznano odszkodowanie. W wyniku rozpoznania skargi, Sąd w składzie orzekającym doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu.

3.1. Postępowanie administracyjne zostało zainicjowane wnioskiem Skarżących, którzy twierdzą, że nie nastąpiło wypłacenie odszkodowania orzeczonego wobec ich krewnego, uprzedniego właściciela wywłaszczonych nieruchomości – W. K.. Z kolei organy administracji obu instancji zgodnie twierdzą, że brak dowodu wypłaty odszkodowania nie oznacza, że nie doszło do jego wypłaty. Zdaniem organów, nie można przyjąć takiego domniemania szczególnie, że upłynęło już ponad 35 lat od dnia wydania decyzji z 1986 r. i stąd zasadne jest umorzenie przedmiotowego postępowania.

Sąd w składzie orzekającym, nie podziela stanowiska organu odwoławczego co do zupełności postępowania dowodowego i wyczerpania możliwości dowodowych w toku postępowania administracyjnego. Poza sporem jest, że organy dotarły do akt postępowania wywłaszczeniowego, prowadzonego wobec W. K.. Akta te, nawet jeśli niekompletne z uwagi na upływ czasu, to jednak zawierały najistotniejsze dokumenty. Mając powyższe na względzie, rację należy przyznać organom obu instancji, że mało prawdopodobnym jest, aby W. K. kwestionując wysokość odszkodowania nie złożył do akt w tym zakresie pisemnego oświadczenia woli i nie żądał czy nie monitował wypłaty wyższego odszkodowania, co znalazłoby odzwierciedlenie w dokumentach. Organy obu instancji dokonały szerokiego przeglądu dostępnego materiału dowodowego, który wykraczał daleko poza akta postępowania wywłaszczeniowego. Zasadnie zwrócono się do Archiwum Zakładowego Urzędu Miasta P., w którym zlokalizowano akta administracyjne sprawy wywłaszczeniowej oraz zwrócono się do Archiwum Zakładowego Sądu Rejonowego [...] i [...] w P., jak również do Archiwum Państwowego. Wszędzie tam próbowano ustalić okoliczności wypłaty odszkodowania należnego W. K.. Organy obu instancji zgodnie skonstatowali, że nie ma dowodu na wypłatę odszkodowania, ale także nie ma dowodu, że wypłata nie miała miejsca. Należy zatem zakładać, że działanie organów administracji publicznej (wówczas państwowej) było zgodne z przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Nie kwestionując zasadności opisanego powyżej postępowania wyjaśniającego, które było prowadzone w oparciu o szerokie spektrum materii dowodowej, Sąd dostrzega jednak potrzebę jego uzupełnienia o dokumentację stricte księgową (finansową) instytucji zobowiązanej do wypłaty spornego świadczenia. Sąd w składzie orzekającym zwraca uwagę, że skoro istota sporu dotyczy kwestii wypłaty odszkodowania, czyli operacji księgowej, to warto w tym kierunku uzupełnić postępowanie dowodowe. Istotny jest bowiem fragment decyzji z 1986 r.: "...orzeka: (...) III. Zobowiązać ZPiUJ »I. « do wypłacenia Obywatelom: 1. W. K. kwoty [...]zł...". Wprawdzie Urząd Miejski w P. dokonał wywłaszczenia nieruchomości W. K., to jednak "finansowe wykonanie" tej decyzji powierzono "I.", a więc podmiotowi innemu, niż ten, który zdecydował o wywłaszczeniu. W korespondencji z "I." potwierdzono "przeniesienie" ciężaru wypłacenia odszkodowania na tenże podmiot, co potwierdza fragment: "Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Miejskiego w P. przesyła w załączeniu akt notarialny [...] z dnia 18.04.1985 r. celem wypłaty odszkodowania zgodnie z jego treścią." (k. 42 akt administracyjnych organu I instancji). Treść zacytowanego pisma wskazuje na inny obszar postępowania dowodowego, który został pominięty, a którego zbadanie może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

3.2. Rolą organów administracji publicznej, stosownie do art. 7 w związku z art. 77 § 1 K.p.a., jest prowadzenie postępowania dowodowego w celu wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego, który będzie wystarczający dla podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. N. S. A. wielokrotnie akcentował, że ciężar prowadzenia postępowania dowodowego co do zasady spoczywa na organie. To on ma je prowadzić, aby wyczerpująco wyjaśnić wszystkie istotne dla sprawy okoliczności. Nie oznacza to jednocześnie, że strony postępowania nie mogą brać aktywnego udziału w gromadzeniu materiału dowodowego (np. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2022 r., o sygn. akt III OSK 5191/21 – wszystkie powołane w niniejszym orzeczeniu wyroki dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: bazy CBOSA).

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, Sąd zauważa, że skoro doszło do przeniesienia ciężaru wypłaty odszkodowania orzeczonego na rzecz W. K. na inny podmiot "I.", to zasadne jest sprawdzenie, czy, jeżeli podmiot ten nadal istnieje, to posiada jakąkolwiek wiedzę, a przede wszystkim, księgowe materiały archiwalne w przedmiotowej sprawie. Uwzględniając, współdziałanie w sprawie powyższych dwóch podmiotów, zasadnym jest także ustalenie, z czyjego budżetu dokonano transferu środków pieniężnych na rzecz W. K.. Nie wyjaśniono bowiem dotąd, który z powyżej wymienionych podmiotów dokonał płatności i którego konto bankowe zostało obciążone. Zdaniem Sądu, możliwe są różne scenariusze, np. że Urząd Miejski w P. dokonał transferu kwoty odszkodowania na rzecz "I.", aby ten wypłacił odszkodowanie w jego imieniu, zgodnie z treścią pkt III sentencji decyzji z 1986 r. Istnieje też możliwość, że Urząd Miejski w P. samodzielnie wypłacił sporne odszkodowanie. Celem wyjaśnienia powyższych wątpliwości zasadne jest sprawdzenie przepływu środków (operacji bankowych) na podstawie dokumentacji księgowej obu podmiotów, za odpowiedni okres licząc od wydania decyzji z 1986 r. Niezależnie od "metodyki", jaką przyjęto na potrzebę wykonania obowiązku zapłaty odszkodowania, każdy transfer środków publicznych winien zostać odnotowany we właściwych dokumentach księgowych lub na rachunkach bankowych jednostek budżetowych. W przypadku bezskuteczności poszukiwań powyższej dokumentacji, należy rozważyć pozyskanie informacji ujętych w preliminarzach, a także dokumentacji związanej z zyskami i stratami, jakie sporządza się w perspektywie rocznej. Rolą organu odwoławczego, przy realizacji powyższych działań, będzie podjęcie wszelkich niezbędnych czynności i refleksji w ramach postępowania wyjaśniającego, w oparciu o przepis art. 136 K.p.a. Wobec niewyjaśnienia powyższych okoliczności faktycznych sprawy i niewyczerpania dostępnych środków dowodowych, za zasadne uznać należało zarzuty skargi dotyczące uchybienia przepisom procesowym. W sprawie doszło do naruszenia fundamentalnych zasad postępowania, w szczególności zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie (art. 8 K.p.a.) i zasady przekonywania (art. 11 K.p.a.) oraz zasady prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.). Organy obu instancji w toku postępowania dowodowego, nie podołały obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, nie podjęto bowiem działań koniecznych do wyjaśnienia sprawy (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.).

Dodatkowo Sąd dostrzega kolejną okoliczność, która powinna zostać zbadana. Mianowicie, przy założeniu, że doszło do wypłaty odszkodowania, warto ustalić, jak mogła ona technicznie dotrzeć do adresata. Nie sposób wykluczyć, że nastąpiło to przekazem pocztowym i operator pocztowy dysponuje stosowną dokumentacją na tą okoliczność. Być może W. K. jako rolnik posiadał konto (rachunek), np. w banku [...] lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowej. Wiedzę w powyższym zakresie mogą posiadać Skarżący, których organ odwoławczy winien przesłuchać na tę okoliczność, a co nie było możliwe przed Sądem, z uwagi na brzmienie art. 106 § 3 P.p.s.a. Archiwalne zestawienia operacji mogłyby ewentualnie poświadczyć fakt wypłaty odszkodowania na rzecz poprzednika prawnego Skarżących. Prowadząc postępowanie dowodowe, organ odwoławczy winien mieć na względzie, że skoro spór dotyczy transferu środków finansowych, w interesie organów obu instancji jest pozyskanie dokumentacji z działów finansowych ówczesnego Urzędu Miejskiego i "I.".

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie stanowiskiem, zasada prawdy obiektywnej z art. 7 K.p.a. nie zamyka się wokół działalności dowodowej organu administracji publicznej. Jeżeli strona ma jakąś wiedzę, która może być przydatna do wyjaśnienia okoliczności sprawy, należy skorzystać i z tej możliwości. Poza tym, każdy dowód, który może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, został przez ustawodawcę dopuszczony w otwartym katalogu środków dowodowych (art. 75 § 1 K.p.a.).

Sąd wskazał jedynie przykładowe możliwości dalszego prowadzenia postępowania dowodowego. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewoda nie musi zatem ograniczać się wyłącznie do powyższych wskazań Sądu, albowiem dynamika postępowania wyjaśniającego może na bieżąco rodzić konieczność wykonania dalszych czynności dowodowych. Celem działań organu odwoławczego winno być jednoznaczne ustalenie, czy doszło do wypłacenia odszkodowania na rzecz W. K. w związku z ostateczną decyzją z 1986 r., mając na uwadze, że z uwagi na upływ czasu możliwości dowodowe w tym zakresie nie są nieograniczone.

3.3. Wojewoda, wydając decyzję w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., wadliwie podzielił stanowisko organu I instancji o umorzeniu postępowania. Umorzenie postępowania jest możliwe, gdy stało się ono bezprzedmiotowe, o czym stanowi art. 105 § 1 K.p.a. Tymczasem w niniejszej sprawie nie ustalono i nie wykazano, aby na dzień wydania decyzji brakowało któregokolwiek elementu stosunku prawnego, co uniemożliwiałoby wydanie decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty, czyli orzeczenie o kształcie praw lub obowiązków publicznoprawnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 października 2022 r., o sygn. akt I SA/Wa 3188/21). Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie występowały wszystkie elementy składające się na stosunek administracyjnoprawny (podmiot, przedmiot oraz treść), zatem zachodziły podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia (pozytywnego lub negatywnego) w zakresie żądania Stron w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania. Zdaniem Sądu skoro organ odwoławczy stwierdził, że doszło do wypłaty odszkodowania na rzecz W. K. i nie może go wypłacić po raz wtóry wobec następców prawnych, to winien orzec merytoryczne, w tym zakresie. Z zaskarżonej decyzji nie wynika bowiem, który z elementów stosunku administracyjnoprawnego "odpadł" w toku postępowania administracyjnego i dlatego zachodzą podstawy do jego umorzenia. Powyższe względy również przemawiały za uznaniem zaskarżonej decyzji jako nieodpowiadającej prawu.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ odwoławczy uwzględni wiążącą ocenę prawną i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a dotyczące uzupełniającego postępowania dowodowego i wydania decyzji merytorycznej w sprawie.

3.4. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności zarzutów skargi, albowiem w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu, w jakim miało to wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1. sentencji wyroku).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono, na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 535) oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Sąd zasądził zwrot kosztów w wysokości [...] zł, na które składa się: [...] zł – wpis stały od skargi oraz [...] zł – opłata za czynności radcy prawnego reprezentującego skarżących przed sądem administracyjnym I instancji (pkt 2. sentencji wyroku).