Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1356/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1  i ust. 1b
journal: Dz.U. 2024 poz 323
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko ASR WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 24 maja 2024 r., znak: SKO – NP- 4115 - 460/23, w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez H. S., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 24 maja 2024 r., znak: SKO-NP-4115-460/25, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r . Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) w związku z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, zwanej dalej ustawą o świadczeniu wspierającym), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z dnia 3 listopada 2023 r. znak: GOPS.ŚR.5211.ŚP.81.2023 odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem.

Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

Decyzją z dnia 3 listopada 2023 r. Wójt Gminy S. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką i nad ojcem z uwagi na okoliczność, że niepełnosprawność u ojca skarżącej powstała po ukończeniu 25 roku życia.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji przytoczył treść art. 17 ustawy świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, iż w dniu 22 września 2023 r. do organu wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi opieki opieką nad ojcem urodzonym w dniu 1 lutego 1939 r., który legitymuje się Orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 29 czerwca 2021 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z ww. zaświadczenia wynika, że stopień niepełnosprawności datuje się na 31 maja 2021 r. Niepełnosprawność powstała więc po 25 roku życia, co na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi negatywną przesłankę do przyzna wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Wymienioną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, działające jako organ odwoławczy, wskazało, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na fakt, że strona wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w 2023 r. niniejsza sprawa zgodnie z zapisem art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym podlega rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Następnie Kolegium powołało treść przepisów art. 17 ust. 1, 1b i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kolegium ustaliło, że ojciec skarżącej legitymuje się Orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2021 r. stwierdzającym trwałą niezdolność ww. do samodzielnej egzystencji od dnia 31 maja 2021 r. Organ pierwszej instancji stwierdził jednak, że skarżąca nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b ww. ustawy, albowiem u osoby wymagającej opieki niepełnosprawność powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego ww. przepis.

Kolegium stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje on prostego skutku, określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, a więc utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Tym niemniej powoduje on konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP, przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa, tak aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Należy więc przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy - jako zgodny z Konstytucją - winien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Przekładając powyższe na stan faktyczny niniejszej sprawy Kolegium wskazało, że okoliczność, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie niniejszej, zdaniem Kolegium, ustaleniu podlega jednak także i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

W związku z powyższym Kolegium ustaliło, że skarżąca mieszka w jednym domu z ojcem i jako jedyna sprawuje nad nim całodobową opiekę. Oprócz skarżącej do alimentacji i opieki nad ojcem zobowiązana jest jeszcze druga córka, która jest osobą samotną (w 2023 r. zmarł jej mąż), jest jednak po trzech operacjach kolana i z tego powodu nie sprawuje opieki nad ojcem. Ojciec skarżącej jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, po dwukrotnym udarze mózgu, ma raka prostaty (w trakcie chemioterapii), cukrzycę typu II, nadciśnienie tętnicze, depresję oraz na stałe założony cewnik, zawroty głowy. Po mieszkaniu porusza się przy asekuracji i pomocy drugiej osoby oraz laski. Skarżąca zgodnie z wolą ojca sprawuje nad nim opiekę od około 4 lat. Jest to opieka całodobowa, dlatego nie może ona podjąć zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu. W ramach sprawowanej opieki wykonuje następujące czynności: zapewnia właściwe warunki mieszkaniowe, czystą pościel oraz odzież, całodzienne wyżywienie, robi zakupy w tym wykupuje leki, przygotowuje leki, zapewnia opiekę lekarską, wozi ojca do lekarzy, szpitala na zabiegi chemioterapii, wymianę cewnika. Ponadto, pomaga w myciu i utrzymaniu czystości ojca, jego przemieszczaniu się po mieszkaniu, mierzy poziom cukru we krwi oraz ciśnienie, wymienia worek z cewnika, zapewnia kontakt z rodziną oraz księdzem, a także inne niezbędne potrzeby ojca dla jego poprawnego funkcjonowania. W dniu 11 października 2023 r skarżąca potwierdziła powyższe ustalenia organu dokonane na podstawie wywiadu środowiskowego. Z kolei ojciec skarżącej oświadczył, że chce aby opiekę nad nim sprawowała skarżąca do której ma zaufanie i pozytywny stosunek. Nadto, jest ona zobowiązana sprawować opiekę aż do śmierci zgodnie z aktem darowizny.

Kolegium wyjaśniło, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. Z powyższego wynika, że musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym. Podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu.

Kolegium nie zakwestionowało tego, że ojciec skarżącej wymaga pomocy, a skarżąca pomocy mu udziela, jednakże z ustaleń faktycznych sprawy wynika, iż zakres opieki jakiej wymaga ojciec skarżącej nie jest tego rodzaju, że uniemożliwia to skarżącej dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego. Z akt sprawy nie wynika,

żeby wymagający opieki był osobą obłożnie chorą, leżącą, nie kontaktową, niezdolną

do samodzielnego załatwiania swoich potrzeb fizjologicznych, czy też niezdolną sam spożyć posiłki. Niepełnosprawny jest osobą kontaktową, porusza się samodzielnie

po mieszkaniu używając laski, korzysta z toalety przy łóżku. Nadto orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca skarżącej - zostało wydane 29 czerwca 2021 r., natomiast skarżąca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym dopiero z dniem 1 sierpnia 2023 r. Zdaniem Kolegium z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: przygotowanie posiłków, podanie leków, pomoc w ubieraniu się czy myciu, sprzątanie, pranie, organizowanie wizyt lekarskich - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo, czy prowadzący gospodarstwo rolne. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie, czy też pracy na gospodarstwie rolnym. Tym bardziej, że praca w gospodarstwie rolnym z istoty rzeczy ma charakter sezonowy, a ponadto odwołująca może ją sobie zaplanować w sposób indywidualny, tak aby mogła ją pogodzić ze sprawowaną opieką nad ojcem, który jest osobą chodzącą. Ponadto, jak wskazało Kolegium w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym. Jednak, co istotne zgodnie z aktem darowizny rodzice skarżącej przenieśli na jej rzecz na własność dom rodzinny wraz z polami, w zamian za zapewnienie dożywotniej opieki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczny nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z pracy w gospodarstwie rolnym a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem,

- art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, że ojciec skarżącej pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki skarżącej, która nie musi rezygnować z zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika skarżącej, zawartym w skardze (k. 4 akt sądowych) i postanowieniami art. 119 pkt 2 P.p.s.a.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Przeprowadzona bowiem w niniejszej sprawie kontrola według wyżej wskazanych kryteriów wydanych w niej decyzji nie wykazała, by tkwiły w nich wady skutkujące stwierdzeniem ich nieważności, czy wznowieniem postępowania.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania, w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, co w świetle postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a., nie mogło skutkowało koniecznością uchylenia kontrolowanych decyzji.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych), w brzmieniu obowiązującym na datę zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Mając powyższe regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych na względzie nie ulega wątpliwości w niniejszej sprawie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona – córka (skarżąca), a opieka sprawowana jest nad jej ojcem, legitymującym się, jak wynika z akt administracyjnych, Orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 29 czerwca 2021 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z ww. zaświadczenia wynika, że stopień niepełnosprawności datuje się na 31 maja 2021 r.

W tym kontekście trafna była co do zasady uwaga Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych, a to wobec uznania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Powyższa wadliwość wykładni i zastosowania wskazanego przepisu, tj. bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, wobec utrzymania przez Kolegium decyzji pierwszoinstancyjnej, nie mogła jednakże zaważyć na nieprawidłowości kontrolowanych decyzji.

Zdaniem Sądu w okolicznościach stanu faktycznego i prawnego niniejszej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie mogło bowiem, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, zwaną dalej w skrócie - k.p.a.), utrzymać w mocy w całości decyzję organu pierwszej instancji.

Zasadnie podniosło Kolegium, że ważne jest jednoznaczne ustalenie przesłanek pozytywnych do przyznania przedmiotowego świadczenia i braku jednocześnie przesłanek negatywnych, wykluczających jego przyznanie.

Zasadne i prawidłowe jest w ocenie Sądu stanowisko Kolegium, że w stanie faktycznym i prawnym niniejszej sprawy nie została spełniona inna zasadnicza przesłanka warunkująca przyznanie przedmiotowego świadczenia - istnienia związku przyczynowo - skutkowego między rezygnacją przez skarżącą z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Wskutek tego organ pierwszej instancji podjął prawidłowe rozstrzygnięcie.

W ocenie Sądu nie można skutecznie postawić Kolegium zarzutu - które przy zebranym materiale dowodowym pozwalającym na wydanie decyzji co do istoty sprawy, ma kompetencje do odmiennej oceny zebranego materiału dowodowego, niż to uczynił uprzednio organ pierwszej instancji - błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Sąd nie dostrzegł, dokonując kontroli wydanych w sprawie rozstrzygnięć, by Kolegium, wbrew twierdzeniom skargi, dopuściło się naruszenia przepisów postępowania – artykułów: 7, 77 § 1, a w szczególności – 80 k.p.a. - w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy.

Przekonywująca jest argumentacja Kolegium, że zebrane w sprawie dowody nie pozostawiają wątpliwości, iż stan zdrowia ojca skarżącego nie jest aż tego rodzaju, że wymaga sprawowania nad nim stałej, nieprzerwanej opieki, która uniemożliwiałaby wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w tym prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Zastrzec jednak przy tym należy, że zarówno Sąd, jak i Kolegium, nie neguje faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Racje ma natomiast Kolegium podkreślając w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że schorzenia wymagającego opieki: jak ustalono osoby po dwukrotnym udarze mózgu, chorego ma raka prostaty (w trakcie chemioterapii), cukrzycę typu II, nadciśnienie tętnicze, depresję oraz mającą na stałe założony cewnik, cierpiącą na zawroty głowy, mimo, że świadczą o trudnej sytuacji, w jakiej znajduje się skarżącą, to jednak nie tego rodzaju, iż schorzenia te uniemożliwiają jej dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego przez skarżącą. Z ustaleń organów wynika bowiem, że ojciec skarżącej po mieszkaniu porusza się przy asekuracji i pomocy drugiej osoby oraz laski, a opiekę nad nim skarżąca sprawuje zgodnie z wolą ojca od około 4 lat. W ramach sprawowanej opieki wykonuje następujące czynności: zapewnia właściwe warunki mieszkaniowe, czystą pościel oraz odzież, całodzienne wyżywienie, robi zakupy w tym wykupuje leki, przygotowuje leki, zapewnia opiekę lekarską, wozi ojca do lekarzy, szpitala na zabiegi chemioterapii, wymianę cewnika. Ponadto, pomaga w myciu i utrzymaniu czystości ojca, jego przemieszczaniu się po mieszkaniu, mierzy poziom cukru we krwi oraz ciśnienie, wymienia worek z cewnika, zapewnia kontakt z rodziną oraz księdzem, a także inne niezbędne potrzeby ojca dla jego poprawnego funkcjonowania. W dniu 11 października 2023 r skarżąca potwierdziła powyższe ustalenia organu dokonane na podstawie wywiadu środowiskowego.

Zgodzić się wobec tego należało z oceną organów zakresu i charakteru czynności opiekuńczych, wykonywanych przez skarżącą, że wymagający opieki nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą, nie kontaktową, niezdolną do samodzielnego załatwiania swoich potrzeb fizjologicznych, czy też niezdolną sam spożyć posiłki. Z materiału dowodowego wynika, że niepełnosprawny jest osobą kontaktową, porusza się samodzielnie po mieszkaniu używając laski, korzysta z toalety przy łóżku. Nadto, orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca skarżącej - zostało wydane 29 czerwca 2021 r., natomiast skarżąca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym dopiero z dniem 1 sierpnia 2023 r. Zasadnie argumentuje więc Kolegium, że z zasad doświadczenia życiowego wynika, iż czynności takie jak: przygotowanie posiłków, podanie leków, pomoc w ubieraniu się czy myciu, sprzątanie, pranie, organizowanie wizyt lekarskich - nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo, czy prowadzący gospodarstwo rolne. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach - z reguły rano i wieczorem - a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie, czy też pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym, jak w tym przypadku. Tym bardziej, że praca w gospodarstwie rolnym z istoty rzeczy ma charakter sezonowy, a ponadto skarżąca, jak trafnie podniosło Kolegium, może ją sobie zaplanować w sposób indywidualny, tak aby mogła ją pogodzić ze sprawowaną opieką nad ojcem, który jest osobą chodzącą. Ponadto, jak wskazało Kolegium, w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym. Jednak, co istotne, zgodnie z aktem darowizny rodzice skarżącej przenieśli na jej rzecz na własność dom rodzinny wraz z polami, w zamian za zapewnienie dożywotniej opieki.

Zdaniem Sądu prawidłowo wobec tego oceniło Kolegium zakres i charakter czynności opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą. Zgodzić się należało ze stanowiskiem Kolegium, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy, nie można przyjąć, że skarżąca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, zatem nie wyczerpuje zakresu opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ma być ciągła i trwała. Ustalony zakres opieki nie daje podstaw do przyznania wnioskowanego świadczenia, albowiem, jak zasadnie argumentuje Kolegium, czynności wykonywane przez skarżącą nie odbiegają od zwykłych czynności wykonywanych przez osoby pracujące zawodowo i wspólnie zamieszkujące np. ze starszymi rodzicami, do alimentacji których są zobowiązane. Zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą jest do pogodzenia z możliwością dalszego prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Podkreślić przy tym należy jeszcze jeden aspekt, mianowicie że nie chodzi tu również o podważanie stanowiska wyrażonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności, lecz właśnie rolą właściwych w tym zakresie organów pomocowych, orzekających w tego rodzaju sprawach, jest ustalenie owego związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmowania jakiejkolwiek aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Różna jest bowiem sytuacja zdrowotna osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji – a to właśnie organy administracji właściwe w tego rodzaju sprawach muszą stwierdzić, że czy z uwagi na ten stan wykluczona jest jakakolwiek aktywność zawodowa sprawującego opiekę – w konsekwencji więc czy istnieje, bądź nie, związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub innego rodzaju zatrudnienia lub niepodejmowaniem aktywności zawodowej a koniecznością opieki nad niepełnosprawną osobą.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przecież częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. np. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Czynności opiekuńcze wykonywane przez opiekuna musza być więc tego rodzaju i obejmować taki zakres, że absorbują opiekuna w takim wymiarze, iż nie jest on w stanie podjąć pracy i to nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie chodzi tu bynajmniej o to, że muszą być one wykonywane nieprzerwanie i przez 24 godziny na dobę. Ani organ, ani też Sąd tak nie twierdził i nie twierdzi. Mogą być przerwy w wykonywanych czynnościach lecz muszą być one rozciągnięte w czasie w takim znaczeniu, że są ciągle wykonywane w sensie ich długotrwałości, a po drugie, są tego rodzaju, iż niweczą jakąkolwiek aktywność zawodową wnioskującego o świadczenie, tym bardziej, że jeszcze raz podkreślić należy mamy do czynienia z rezygnacją skarżącej z pracy w gospodarstwie rolnych charakteryzującą się elastycznością czasu pracy.

Podkreślić należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres wykonywanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, gdyż realizacja tego celu nie jest możliwa bez powstrzymania się od podjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie chodzi tu jednak o niemożliwość fizyczną podjęcia jakiejkolwiek innej aktywności, lecz przeszkodę życiowo - organizacyjną związaną z koniecznością wykonywania czynności opiekuńczych w określonych porach dnia i tygodnia, jak również stałego czuwania i pozostawania w pełnej gotowości do wykonywania niezbędnej pomocy w ramach wykonywanej opieki (jak to por. WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 25 maja 12024 r., sygn. akt IV SA/Po 296/24; LEX nr 3723256). Trafnie też zwrócił uwagę Tamtejszy Sąd na jeszcze jeden ważny aspekt w tej ocenie, mianowicie, że należy każdorazowo dokonywać jej z uwzględnieniem całokształtu okoliczności konkretnej sprawy, a przede wszystkim indywidualnej sytuacji osoby wymagającej opieki, w tym m.in. rodzaju jej niepełnosprawności, stanu zdrowia, sprawności ruchowej i intelektualnej, trybu życia, warunków mieszkaniowych itp. Innego zakresu opieki wymaga bowiem np. osoba sprawna ruchowo, lecz niewidoma, a innego osoba widząca, ale stale leżąca, powołując się w tym względzie na wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1637/22. Otóż w stanie faktycznym i prawnym tej sprawy, biorąc pod uwagę i zakres opieki i możliwości zdrowotne ojca skarżącej, a co za tym idzie jego możliwość funkcjonowania w życiu codziennym, nie można w ocenie Sądu powiedzieć, że wykluczona jest jakakolwiek aktywność zawodowa skarżącej, iż z uwagi na ten stan ojca w ogóle nie może kontynuować prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ratio legis pomocy społecznej, podkreślić to należy także z całą mocą, polega na jej subsydiarnym charakterze. To rodzina w pierwszym rzędzie zobowiązana jest do zapewnienia opieki najbliższym. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Tego aspektu w procesie wykładni, a co za tym idzie i stosowania przepisów, będącą tego konsekwencją, także nie sposób pominąć.

Nie można było również uznać za błąd Kolegium wyeksponowanie kwestii związanej z ustaleniem okoliczności, że skarżąca ma jeszcze siostrę.

Sąd wskazuje, że w orzecznictwie NSA podnosi się, iż kwestia rodzeństwa nie pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia związku przyczynowego bowiem obrazuje to możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). W kolejnym wyroku NSA stwierdził, że nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że oprócz wnioskującego o świadczenie, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawnym, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Nie oznacza to, że Sąd wybiera, kto ma zapewnić niepełnosprawnemu opiekę (osobistą, czy też dzieląc się z rodzeństwem) jednak, że wnioskujący o świadczenie nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad niepełnosprawnym (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2322/22, podobnie WSA w Krakowie w wyroku z 2 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 320/22, od którego skarga kasacyjna została oddalona wyrokiem NSA z 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 128/23). Chodzi tu bowiem nie o sam fakt ich istnienia, lecz o coś innego, a istotnego, a mianowicie o wykazanie przez ubiegającego się jako inicjatora postępowania przed organami i żądającego władczego objawu woli organu wobec jego podania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką, jakie w tym przypadku miała możliwości rodzina (w tym sam skarżący) związane z organizacją opieki nad niepełnosprawną matką (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2024 r., sygn. akt I OSK 1280/23; CBOSA). Samo więc istnienie tych osób nie jest przesądzające o negatywnym rozstrzygnięciu sprawy.

Nie doszło więc, w ocenie Sądu, nie tylko do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy, ale też i do naruszenia przepisów prawa materialnego – art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja odpowiada prawu i Kolegium mogło utrzymać w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, skoro prawidłowe jest jej rozstrzygnięcie.

W związku z powyższym skarga nie mogła wywrzeć zamierzonego skutku.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), orzekł, jak w sentencji wyroku.