Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 325/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-07-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędzia WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 lipca 2024 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 lutego 2024 r., znak SKO-82-118/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Toruniu (dalej: "Kolegium"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 , ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 63 ust. 1 ustawy dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429, dalej: "u.ś.w."), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Kowalewa Pomorskiego z dnia 26 stycznia 2024 r., znak MGOPS.SR.5242.3.2024) odmawiającą E. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Z uzasadnienia decyzji Kolegium oraz akt administracyjnych wynika, że wnioskiem z 29 grudnia 2023 r. E. K. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką H. K. (ur. [...] r.), która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] stycznia 2022 r. zaliczającym ją do znacznego stopnia niepełnosprawności, który datuje się od 13 grudnia 2021 r. i wymaga opieki, którą sprawuje wnioskująca. E. K. ma przyznane prawo do emerytury, którą pobiera z ZUS. Jednocześnie oświadczyła ona, że z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – zawiesi świadczenie emerytalne. Organ I instancji ww. decyzja z 26 stycznia 2024 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z dwóch powodów, tj. niespełnienia warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności u matki (po 25 roku życia) oraz pobierania przez E. K. świadczenia emerytalnego z ZUS.

W odwołaniu strona zarzuciła naruszenie prawa materialnego - art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez nieuwzględnienie okoliczności, ze doszło do stwierdzenia niekonstytucyjności tego przepisu w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osoba niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Ponownie zadeklarowała, że z chwila przyznania świadczenia niezwłocznie zawiesi pobieranie własnej emerytury.

Motywując wydane rozstrzygnięcie Kolegium przytoczyło treść art. 17 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r.) i wskazało, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne należy spełniać przesłanki wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

i nie mogą zaistnieć przesłanki zawarte w art. 17 ust. 5 u.ś.r.

Odnosząc się do kwestii uzależnienia przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki Kolegium podzieliło stanowisko odwołującej się oparte na skutkach wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Odwołując się do orzecznictwa sadów administracyjnych Kolegium wskazało, że w odniesieniu do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia, utraciło przymiot konstytucyjności. Winno zatem być w takiej sytuacji pomijane.

Kolegium podzieliło z kolei stanowisko organu I instancji, że zaistniała negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., bowiem E. K. ma ustalone prawo do emerytury.

Odwołując się do zasad wykładni prawa i wskazanych orzeczeń sądów administracyjnych Kolegium stwierdziło, że treść ww. przepisu jest jasna, a wynika wykładni systemowej i funkcjonalnej nie zaprzecza jego jednoznaczności językowej Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osoba niepełnosprawną. Świadczenie to ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Cel ten nie może być zrealizowany gdy dana osoba ma ustalone prawo do emerytury. Tak jak nie można pobierać równocześnie wynagrodzenia za pracę i świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na cel każdego z tych świadczeń i ich odmienny charakter, tak też nie można pobierać jednocześnie pobierać świadczenia emerytalnego i świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie emerytalne jest bowiem świadczeniem zastępującym dochód z pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zdaniem organu odwoławczego ustawodawca świadomie wykluczył z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego osoby, które maja ustalone prawo do emerytury. Z zatrudnienia bowiem mogą zrezygnować (lub odpowiednio go niepodejmować) jedynie osoby aktywne zawodowo (w wieku przedemerytalnym) dla których praca, a nie emerytura jest głównym źródłem utrzymania.

Resumując Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw do "uzupełnienia" woli ustawodawcy poprzez przyznanie uprawnień, które nie zostały przewidziane

w przepisach prawa. Nie taka jest bowiem rola organów administracji publicznej.

E. K. (dalej: "skarżąca") wniosła skargę na powyższą decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucając naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 71 ust. 1a u.ś.r. poprzez błędna wykładnię polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów tej ustawy,

- art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym

i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.

Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w odwołaniu od decyzji odmawiającej jej przyznania świadczenia zadeklarowała, że z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wystąpi do ZUS o zawieszenie pobierania przysługującego jej świadczenia emerytalnego. Tymczasem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzje organu I instancji, a przedtem nie pouczył strony o możliwości zawieszenia emerytury i wstrzymania jej wypłaty, a co z kolei skutkowałoby odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a. Organy administracji powinny umożliwić opiekunom osób z niepełnosprawnościami skorzystanie z podobnego poziomu wsparcia ze strony władz. Zdaniem skarżącej odmawiając jej przyznania świadczenia organy dokonały błędnej wykładnie przepisów prawa, gdyż pominęły prawnie uzasadniony cel ustawy oraz zasady konstytucyjne. Zapewnienie bowiem osobom z niepełnosprawnością opieki najbliższych i zaspokojenie ich potrzeb emocjonalnych z jednoczesnym stworzeniem warunków materialnych umożliwiających zaspokajanie ich podstawowych potrzeb, w tym codziennych i rehabilitacji jest najlepszym sposobem realizacji przez władze publiczne wynikającego z art. 69 Konstytucji RP obowiązku udzielania osobom z niepełnosprawnością pomocy w zabezpieczeniu egzystencji. Skarżąca zarzuciła Kolegium uchylanie się od aktywności dowodowej, pozwalającej na uzasadnienie rozstrzygnięcia w sposób przekonujący. Obowiązkiem organu były dokładne zbadanie, wyłożenie i uargumentowanie co należy rozumieć pod pojęciem słusznego interesu strony w tej konkretnej sprawie. Naruszony został w sprawie słuszny interes strony bowiem pomimo, iż strona faktycznie opiekuje się swoja niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, i z tego względu chce zawiesić swoje świadczenie emerytalne, które jest niższe kwotowo niż świadczenie pielęgnacyjne nie może uzyskać należnego jej świadczenia.

Jak podniósł pełnomocnik skarżącej skarżąca złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w dniu 12 grudnia 2023 r. stojąc na stanowisku, iż to prawo powstało i świadczenie powinno zostać jej przyznane. Organ zaś dokonał błędnej interpretacji art. 63 ust. 1 u.ś.w. uznając, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Zachowanie organów

w przedmiotowej sprawie oraz wydane przez nie decyzje, w sposób oczywisty stanowią naruszenie zasady pogłębiania zaufania wyrażonej w art. 8 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Na wstępie należy wskazać, że wobec zgodnego wniosku stron niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

Wskazać również należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, skutkuje uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Toruniu z dnia 20 lutego 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Kowalewa Pomorskiego o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jako materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji organ wskazał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych ("u.ś.r.").

W tym miejscu należy wskazać, że od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów u.ś.r., dokonana na mocy przepisów ustawy z dnia 7 lipca 2023 r.

o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429, z dnia 26 lipca 2023 r. w skrócie "u.ś.w."). Ustawa ta wprowadziła do polskiego systemu prawnego nowe nieznane dotąd świadczenie kierowane bezpośrednio do osób niepełnosprawnych mających potrzebę wsparcia, określa warunki nabywania prawa do tego świadczenia oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. W wyniku nowelizacji dokonanej na mocy przepisu art. 43 nowej ustawy, dokonano między innymi zmiany zakresu podmiotowego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał brzmienie, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka,

4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego

- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka

w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jednocześnie ustawodawca uchylił w art. 17 ust. 1a i 1b u.ś.r. (art. 43 pkt 4 lit a i b u.ś.w.).

Do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2024 r. nie zaliczają się zatem opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 lat, do jakich należy skarżąca, sprawująca opiekę nad niepełnosprawną matką w wieku 89 lat.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca złożyła wniosek w dniu 29 grudnia 2023 r., zaś decyzję organ I instancji wydał w dniu 26 stycznia 2024 r., a Kolegium w dniu 20 lutego 2024 r., a zatem już po wejściu w życie u.ś.w., które nastąpiło w dniu 1 stycznia 2024 r.

Należy zatem zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepisu intertemporalnego nie można interpretować rozszerzająco, zgodnie zatem z przywołaną regulacją przepisy w brzmieniu dotychczasowym nie mogą mieć zastosowania w sprawie, w której na dzień 31 grudnia 2023 r. nie powstało prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślenia nadto wymaga, że ustawodawca zdecydował jednoznacznie, że to nie data złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego decyduje o zastosowaniu w danej sprawie przepisów dotychczasowych. Warunkiem stosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji, jest bowiem ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. O powstaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego można natomiast mówić jedynie w takim wypadku, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie, przed wskazanym dniem spełniła wszystkie wymagane przepisami u.ś.r. warunki, a jedynie organ nie zdążył przed tą datą wydać decyzji przyznającej świadczenie. Sąd zważył zatem, że regulacja z art. 63 u.ś.w. umożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tym osobom, które przed zmianą przepisów złożyły kompletny wniosek, ale jedynie organy nie zdążyły rozpoznać wniosku do dnia 31 grudnia 2023 r. Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków (por. wyroki WSA: w Warszawie z 15 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1803/23;

w Gorzowie Wlkp. z 20 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Go 629/23, w Szczecinie sygn. akt II SA/Sz 219/24).

Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w niniejszej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r. należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty.

W myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia (pkt 1) lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (pkt 2).

Stosownie natomiast do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego,

o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

W realiach kontrolowanej sprawy należy w pierwszej kolejności wskazać, że w zaskarżonej decyzji Kolegium słusznie stwierdziło, że podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego nie mogła być data powstania niepełnosprawności jej męża. Zasadnie Kolegium przywołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, zgodnie z którym art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie w jakim - w stosunku do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych – różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według kryterium wieku osoby niepełnosprawnej w chwili powstania niepełnosprawności. W niniejszej sprawie oznacza to, że powyższe kryterium nie powinno być uwzględniane na potrzeby ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem. Okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w momencie późniejszym niż wymienione w art.17 ust. 1b u.ś.r., nie może stanowić przyczyny odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek określony w powyższym przepisie. Wbrew zarzutowi skargi organ odwoławczy nie naruszył zatem art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Podobnie niezasadny jest zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., bowiem żaden z orzekających w sprawie organów administracji nie kwestionował prawa skarżącej do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania przez nią stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Istotą sporu pozostaje natomiast kwestia, czy zasadnie odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że skarżąca posiada ustalone prawo do emerytury i do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie doszło do zawieszenia wypłaty na jej rzecz świadczeń emerytalnych.

Zagadnienie to ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w kontrolowanej sprawie ze względu na treść przywoływanych powyżej przepisów art. 43 oraz art. 63 u.ś.w., skoro z mocy art. 43 u.ś.w. opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18. rok życia zostali pozbawieni możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy w tym miejscu wskazać, iż Sąd podziela pogląd przywoływany w skardze, co do tego, że osoba, która spełniała warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z tym tylko wyjątkiem, że pobierała inne świadczenie wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie świadczenia emerytalnego. Jako źródło takiego uprawnienia wskazuje się przywołany powyżej przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej. W przypadku świadczenia emerytalnego powyższy wybór strona mogła zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w dominującym orzecznictwie: "Choć świadczenie emerytalne jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy musi być przy tym interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Uznać zatem należy, że skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć trzeba, iż w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego". (wyrok NSA z 17 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2136/22).

W realiach niniejszej sprawy trzeba zaakcentować, że dopiero zawieszenie prawa do emerytury eliminuje negatywną przesłankę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. i umożliwia przyznanie świadczenia. Wnioskodawca może doprowadzić do zawieszenia emerytury poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie tego prawa na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, stosownie do art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty. Dopiero zatem wydanie decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych rodzi skutek prawny w postaci wstrzymania wypłaty świadczenia emerytalnego.

Stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Na gruncie tego przepisu datę, w której złożono prawidłowo wypełnione dokumenty należy rozumieć w ten sposób, że jest to moment, w którym nastąpiło skuteczne usunięcie przeszkody uniemożliwiającej przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. tak jak w niniejszej sprawie - złożenie dokumentu potwierdzającego skuteczne zawieszenie świadczeń emerytalno-rentowych, tj. decyzji organu rentowego (por. wyrok WSA w Lublinie z 28 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 25/23). Zatem konkludując – zawieszenie prawa do emerytury eliminowało negatywną przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego a przyznanie tego świadczenia stawało się możliwe od dnia złożenia dokumentu potwierdzającego zawieszenie prawa do emerytury (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 26 sierpnia 2022, sygn. akt I OSK 1945/21; z 3 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OSK 436/21; z 17 listopada 2022 r., sygn. akt I OSK 233/22; z 7 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 911/22).

Uwzględniając powyższe należy wskazać, że w badanej sprawie nie jest sporne, iż skarżąca nie złożyła takiego dokumentu do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy. Poza sporem pozostaje również fakt, że zarówno na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak również na dzień 31 grudnia 2023 r. i wydania decyzji w sprawie skarżąca ma ustalone prawo do emerytury. W toku postępowania skarżąca miała świadomość, że okoliczność ta stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wynika z oświadczeń składanych w sprawie, w tym w odwołaniu, w których warunkowano dopiero od przyznania prawa do świadczenia złożenie wniosku o zwieszenie świadczenia emerytalnego. Takie błędne konsekwentne założenie skarżącej, spowodowało niespełnienie warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Do dnia 31 grudnia 2023 r. skarżąca nie spełniła warunków do przyznania świadczenia, nie doszło bowiem do wyeliminowania przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. w postaci pobierania świadczenia emerytalnego.

W konsekwencji, zgodnie z przywołaną powyżej regulacją z art. 63 ust. 1 u.ś.w. przepisy art. 17 u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym nie mogły mieć zastosowania do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy. Do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej bowiem nie powstało, gdyż nie została wyeliminowana przesłanka negatywna jaką jest pobieranie przez nią emerytury.

W ocenie Sądu okoliczność, iż Kolegium nie pouczyło skarżącej o tym, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne musi uprzednio zawiesić prawo do emerytury nie ma w badanej sprawie znaczenia dla rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji, skoro w związku ze zmianą przepisów u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne skarżącej obecnie nie przysługuje bez względu na to, czy zawiesi ona prawo do emerytury. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji przez Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wskazanym w tym przepisie osobom, o ile sprawują one opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności.

Oznacza to, że w realiach rozpoznawanej sprawy, nie mogły odnieść zamierzonego skutku zarzuty naruszenia przepisów art. 7, art. 77§ 1 i art. 80 k.p.a. w szczególności polegające na niepouczeniu skarżącej przez Kolegium o możliwości zawieszenia emerytury. Takie działanie organu byłoby bowiem niezgodne z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, oraz mogłoby prowadzić do istotnego naruszenia interesu prawnego skarżącej. Ewentualne bowiem zawieszenie przez stronę prawa do emerytury po 1 stycznia 2024 r. pozbawiłoby skarżącą środków do życia, a jednocześnie pozostawało już obojętne dla możliwości ustalenia, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało w niniejszej sprawie do dnia 31 grudnia 2023 r.

Od tej daty bowiem skarżąca nie mogła już nabyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, z uwagi na zmianę brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Analiza akt postępowania wskazuje, że przed wydaniem zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił i prawidłowo ustalił wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia. Ustalone przez organ fakty, w szczególności związane z przysługującym skarżącej świadczeniem emerytalnym, nie są kwestionowane przez skarżącą.

Marginalnie należy wskazać, że to do skarżącej należała decyzja, kiedy zwróci się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i czy spełnia wszystkie ustawowe przesłanki. Złożenie w niniejszej sprawie niekompletnego wniosku zaledwie na dwa dni przed istotną zmianą stanu prawnego ograniczającą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie dla osób do 18 roku życia – było indywidualną decyzją skarżącej. Z akt sprawy wynika, że w chwili złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca miała świadomość tego, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli jako osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Warunkowała jednak zawieszenie świadczenia emerytalnego dopiero od przyznania jej świadczenia. W sytuacji gdy, ustalając chwilę "powstania prawa do świadczenia", o jakim mowa w art. 63 u.ś.w. należy uwzględnić przepis art. 24 ust. 2 u.ś.r., z którego wynika, że prawo do świadczeń rodzinnych, w tym świadczeń pielęgnacyjnych, ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami – to złożenie przez skarżąca wniosku

29 grudnia 2023 r. bez zawieszenia prawa do emerytury spowodowało, że niemożliwe stało się jakkolwiek nabycie przez nią prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 grudnia 2023 r. Przez cały czas aż do wydania decyzji w sprawie pobierała bowiem świadczenie emerytalne z ZUS.

W związku z powyższym Sąd ustalił, iż wydając zaskarżoną decyzję organ nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, ani też innego naruszenia przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.

Cytowane powyżej orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl