Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 591/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2024-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 2d, art. 64, art. 103 ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 901
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Barbara Romanczuk (spr.), Protokolant specjalista Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 24 lipca 2024 r. nr 406.545/E-13/25/24 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy Dziadkowice z dnia 8 maja 2024 r. numer GOPS.5026.7.5.2024.


UZASADNIENIE

Decyzją Wójta Gminy Dziadkowice (dalej: "Wójt") z dnia 26 maja 2022 r. nr GOPS.5026.7.1.2022 skierowano Z.C. do Domu Pomocy Społecznej "T." w C. (dalej: "DPS") na czas nieokreślony, zaś decyzją Wójta z dnia 26 maja 2022 r. nr GOPS.5026.7.2.2022 ustalono miesięczną odpłatność za jego pobyt w DPS na kwotę 1.715,06 zł.

Zarządzeniem Starosty Powiatu Białostockiego nr 9/2023 z dnia 20 stycznia 2023 r. ustalono średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w 2023 r. na kwotę 5.526 zł (Dz.Urz.Woj.Podlaskiego z dnia 20 stycznia 2023 r., poz. 319).

Decyzją z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr GOPS.5026.7.6.2023 Wójt zmienił swoją decyzję z dnia 26 maja 2022 r. nr GOPS.5026.7.2.2022 ustalając, że Z.C. ponosi koszty pobytu w DPS w wysokości 1.951,74 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że pozostałą część opłaty w wysokości 3.574,26 zł ponosi Gmina Dziadkowice.

W dniu 8 maja 2023 r. A.C. (małżonka Z.C.), złożyła pisemne oświadczyła, że zamieszkuje w miejscowości Ż., gdzie prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, utrzymując się z gospodarstwa rolnego. Oświadczyła, że pięciu jej synów przebywa za granicą. W oświadczeniu o stanie majątkowym z dnia 9 maja 2023 r. wskazała, że posiada dom o powierzchni 200 m2, gospodarstwo rolne o powierzchni 16,80 ha, samochód osobowy marki B. o wartości 12.000 zł oraz dwa ciągniki i podstawowe maszyny rolnicze.

W dniu 23 maja 2023 r. pracownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Dziadkowicach (dalej: "GOPS") przeprowadził z A.C. wywiad środowiskowy w miejscu jej zamieszkania, z którego wynika, że źródłem jej utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 12.710,88 zł (stanowiący jednocześnie łączny dochód w rodzinie oraz dochód na osobę w rodzinie) zaś na jej obciążenia finansowe składają się wydatki ponoszone na kredyt, energię i wodę (kwot nie podano). Z kwestionariusza wywiadu środowiskowego wynika ponadto, że A.C. nie wyraziła zgody na udzielenie pomocy mężowi i takiej pomocy dotychczas mu nie udzielała, a jej stosunek do męża jest negatywny. Oświadczyła także, że jest osobą przewlekle chorą (od 21 marca 2022 r. do 2 lutego 2023 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim) oraz, że w dniu 13 lutego 2023 r. sprzedała cześć gospodarstwa rolnego za kwotę 122.216 zł, którą w całości przeznaczyła na spłatę zobowiązania kredytowego. A.C. podała również, że nie zna adresów zamieszkania jej synów. Pracownik socjalny ustalił ponadto, że A.C. zamieszkuje we własnym domu jednorodzinnym, w którym panują bardzo dobre warunki mieszkaniowe oraz pracuje we własnym gospodarstwie rolnym o powierzchni 7,3224 ha przeliczeniowych, z którego uzyskuje miesięczny przychód w kwocie 2.526,22 zł. W ocenie pracownika socjalnego mimo problemów zdrowotnych A.C. ma możliwość ponoszenia opłat za pobyt jej męża w DPS, z uwagi na duży dochód osiągnięty w 2023 r.

Do akt pozyskano pismo Wójta, z którego wynika, że od dnia 1 marca 2023 r. A.C. figuruje w rejestrach wymiarowych jako podatnik podatku rolnego z gruntów rolnych o powierzchni 17,0516 ha, z których przeliczeniowe do spraw socjalnych wynoszą 7,3224 ha. Nie posiada ona innych gruntów, które stanowiłyby (w myśl przepisów o podatku rolnym) gospodarstwo rolne.

W dniu 23 maja 2023 r. A.C. złożyła do akt notarialną umowę przeniesienia własności nieruchomości z dnia [...] lutego 2023 r. (rep. [...]), w której wynika, że sprzedała ona nieruchomość rolno-leśną położoną w obrębie H. w gminie D. za kwotę 122.216 zł, która do dnia [...] lutego 2023 r. miała być uiszczona przez kupującego na jej rachunek bankowy wskazany w umowie. W piśmie z dnia [...] maja 2023 r. A.C. poinformowała, że ww. kwotę (uzyskaną ze sprzedaży gruntów) w całości przeznaczyła na spłatę części zadłużenia kredytowego obojga małżonków w banku B.; a także, że z uwagi na długotrwałą chorobę, nie uzyskuje miesięcznych dochodów z gospodarstwa rolnego, zaś miesięczne zobowiązania reguluje ze środków pozyskanych okresowo ze sprzedaży płodów rolnych.

Decyzją z dnia 27 czerwca 2023 r. nr GOPS.5026.7.12.2023 Wójt ustalił odpłatność A.C. za pobyt jej męża Z.C. w DPS na kwotę 3.574,26 zł miesięcznie od dnia 1 maja 2023 r., zobowiązując ją do wnoszenia ww. kwoty na wskazany rachunek bankowy do dnia 10 każdego miesiąca. Decyzja ta została uchylona na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku (dalej: "SKO") z dnia 18 sierpnia 2023 r. nr 406.982/E-13/25/23 o sprawa przekazana Wójtowi do ponownego rozpatrzenia z uwagi na istotne uchybienia proceduralne oraz brak możliwości weryfikacji merytorycznej wydanego rozstrzygnięcia. SKO zaleciło Wójtowi formalne wszczęcie postępowania oraz m.in. ustalenie w tym postępowaniu wydatków A.C. i uwzględnienie ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i w art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2023 r., poz. 901; dalej: "u.p.s."), a których Wójt nie wziął pod uwagę.

W dniu 5 września 2023 r. Wójt zawiadomił A.C. o wszczęciu przedmiotowego postępowania. Tego samego dnia A.C. złożyła kolejne oświadczenie o stanie majątkowym wskazując w nim, że posiada dom o powierzchni 200 m2, gospodarstwo rolne o powierzchni 7,3224 ha przeliczeniowych, samochód marki B. o wartości 12.000 zł oraz dwa ciągniki (roczniki 1985 i 1989). Oświadczyła również na piśmie, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie posiada inwentarza żywego i stałego dochodu z gospodarstwa rolnego, a choroba wyklucza ja z pracy w tym gospodarstwie.

Dnia 17 października 2023 r. pracownik socjalny przeprowadził z A.C. wywiad środowiskowy, z którego wynika, że z pracy w gospodarstwie rolnym uzyskuje ona comiesięczny dochód w wysokości 2.526,22 zł, zaś z tytułu sprzedaży części gospodarstwa rolnego jej dochód miesięczny wynosi 10.184,66 zł, co daje łączny dochód miesięczny pomniejszony o składki KRUS w wysokości 12.500,88 zł. Łączna wysokość miesięcznych wydatków wynosi z kolei 1.216,83 zł, w tym: energia elektryczna (163,83 zł), gaz (100 zł), leki i leczenie (100 zł), raty dwóch kredytów (853 zł). Poza ustaleniami zbieżnymi z tymi zawartymi w uprzednio przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym, pracownik socjalny ustalił m.in., że A.C. pytana na piśmie o pobieranie dopłat dla rolników nie odniosła się do tej kwestii, w związku z czym GOPS nie posiada informacji o pobieraniu przez nią dopłat i ich wysokości, które jakkolwiek nie wliczają się do dochodu, to jednak mają znaczenie dla możliwości finansowych obowiązanej. Pracownik socjalny wskazał ponadto, że A.C. oświadczyła, że ropa i nawozy są drogie. Do akt załączono dokumentację poświadczającą wydatki zobowiązanej i spłatę kredytu w banku B.oraz jej dokumentację medyczną.

Pismami z dnia 13 września 2023 r. Kierownik GOPS zwrócił się do A.C. z zapytaniem o wysokość pobieranych przez nią dopłat dla rolników oraz wystąpił z propozycją zawarcia umowy co do odpłatności ponoszonej przez nią w związku z pobytem jej męża w DPS. Pisma te pozostały bez odpowiedzi.

Decyzją z dnia 17 października 2023 r. nr GOPS.5026.7.22.2023 Wójt ustalił wysokość odpłatności ponoszonej przez A.C. za pobyt jej męża Z.C. w DPS na kwotę 3.574.26 zł od 1 maja 2023 r. Decyzja to została uchylona przez SKO na mocy decyzji z dnia 5 grudnia 2023 r. nr 406.1513/E-13/25/23, a sprawa przekazana Wójtowi do ponownego rozpoznania z uwagi na niewyczerpujące ustalenie stanu faktycznego, w tym brak uwzględnienia dyspozycji art. 61 ust. 2d u.p.s. oraz brak analizy bieżących możliwości finansowych zobowiązanej, w kontekście przeznaczenia przez nią całej kwoty uzyskanej ze sprzedaży części gospodarstwa rolnego, na spłatę kredytu w banku B. oraz w kontekście jej stanu zdrowia. Organ odwoławczy wskazał również na celowość ustalenia wszystkich osób, które mogłyby ponosić opłatę z tytułu utrzymania Z.C. w DPS oraz ich sytuacji rodzinnej i dochodowej.

Z ponownie przeprowadzonego w dniu 16 stycznia 2024 r. wywiadu środowiskowego z A.C. wynika, że jej łączny dochód miesięczny stanowi kwotę 12.710,88 zł, zaś na jej wydatki miesięczne w łącznej kwocie 1.290,83 zł, składają się: opłaty za prąd i odpady komunalne (odpowiednio 163,83 zł i 24 zł), spłaty rat kredytowych (407 zł i 446 zł) oraz wydatki na leczenie w łącznej kwocie 250 zł. A.C. odmówiła wskazania innych osób, o których mowa w art. 103 u.p.s.

Zarządzeniem Starosty Powiatu Białostockiego z dnia 18 stycznia 2024 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Powiat Białostocki w 2024 r. (Dz.Urz.Woj.Podlaskiego z dnia 19 stycznia 2024 r., poz. 435), ustalono średni koszt utrzymania mieszkańca DPS na kwotę 6.735 zł.

Decyzją z dnia 31 stycznia 2024 r. nr GOPS.5026.7.5.2024 Wójt ustalił wysokość odpłatności ponoszonej przez A.C. za pobyt jej męża Z.C. w DPS na kwotę 3.574.26 zł od 1 maja 2023 r. W odwołaniu od ww. decyzji A.C. wniosła o całkowite zwolnienie jej z opłaty, powołując się na art. 64 u.p.s. Decyzja Wójta została uchylona przez SKO na mocy decyzji z dnia 20 marca 2024 r. nr 406.281/E-13/25/23, a sprawa przekazana Wójtowi do ponownego rozpoznania z uwagi na konieczność rozpatrzenia złożonego w odwołaniu wniosku o zwolnienie z opłaty równocześnie z załatwieniem sprawy o ustalenie jej wysokości. SKO podkreśliło również, że Z.C. został umieszczony w DPS w dniu 26 maja 2023 r., co powinno zostać uwzględnione przy ustalaniu odpłatności A.C. za maj 2023 r.

W ponownie prowadzonym postepowaniu A.C. złożyła oświadczenia datowane na [...] kwietnia 2024 r., w których wskazała, że posiada dom o powierzchni 200 m2, gospodarstwo rolne o powierzchni 7,3224 ha przeliczeniowych, samochód marki B. o wartości 5.000 z oraz ciągnik. Oświadczyła ponadto, że: choroba wyklucza ją z pracy w gospodarstwie rolnym; przebywa na zwolnieniu lekarskim, została bez środków do życia; mieszka sama, a dzieci robią jej zakupy; nie ubiegała się o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności.

Z ponownie przeprowadzonego w dniu 26 kwietnia 2024 r. wywiadu środowiskowego z A.C. wynika, że jej łączny dochód miesięczny do dnia 29 lutego 2024 r. stanowił kwotę 12.710,88 zł, a od 1 marca 2024 r. kwotę 2.526,22 zł. Na jej wydatki miesięczne składają się: opłaty za prąd i odpady komunalne (odpowiednio 163,83 zł i 24 zł), spłaty rat kredytowych (407 zł i 446 zł) oraz wydatki na leczenie w kwocie 100 zł. W pozostałych ustaleniach wywiadu środowiskowego znalazły się informacje co do zasady analogiczne względem tych, które wynikają z uprzednio przeprowadzonych wywiadów środowiskowych.

Decyzja z dnia 8 maja 2024 r. nr GOPS.5026.7.5.2024 Wójt ustalił wysokość miesięcznej odpłatności wnoszonej przez A.C. za pobyt męża Z.C. w DPS w wysokości 3.754,26 zł za okres od 1 maja 2023 r. do 31 stycznia 2024 r. oraz w wysokości 198,22 zł od 1 lutego 2024 r.

Organ I instancji ustalił, że Z.C. przebywa w DPS od 26 maja 2022 r. Koszt utrzymania w DPS mieszkańca wynosił w 2023 r. 5.526 zł, zaś w 2024 r. wynosi 6.735 zł. Podopieczny ponosi koszt swojego pobytu w DPS w wysokości 2.188,29 zł, zaś przed 17 kwietnia 2024 r. koszt ten wynosił 1.951,74 zł. Wójt ustalił ponadto, że zobowiązana prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe - zamieszkuje w domu o powierzchni 200 m2, którego jest jedyną właścicielką. Warunki mieszkaniowe są bardzo dobre. Jest ona ponadto właścicielką samochodu osobowego marki B. o szacunkowej wartości 5.000 zł. Od 24 listopada 2023 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim, co wyklucza ją z pracy w gospodarstwie rolnym, jednakże nie przedstawiła wniosku poświadczającego starania o przyznanie renty chorobowej lub o przyznanie stopnia niepełnosprawności. Miesięczne wydatki zobowiązana oszacowała następująco: zakup leków i leczenie - 100 zł, spłata dwóch kredytów - 446 zł i 407 zł, prąd - 163,83 zł, odpady komunalne – 24 zł (łącznie 733,83 zł). Organ I instancji wskazał w tym miejscu, że zgodnie z art. 8 u.p.z. od dochodu nie odejmuje się wydatków poniesionych na życie, jednakże na potrzeby przeanalizowania sytuacji materialnej zobowiązanej podjęto się obliczenia jej podstawowych potrzeb, dochodząc do wniosku, że nawet po odjęciu podstawowych potrzeb w dalszym ciągu osiąga ona duży dochód.

Na podstawie materiału dowodowego ustalono, że zobowiązana jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,3224 ha przeliczeniowych, z którego według u.p.s. otrzymuje miesięczny dochód w wysokości 2.526,22 zł, który od 1 lutego 2024 r. jest jedynym źródłem utrzymania zobowiązanej. Dnia [...] lutego 2023 r. sprzedała ona część gospodarstwa rolnego otrzymując za to kwotę 122.216 zł, którą przekazała na spłatę zobowiązania kredytowego, co poświadcza dostarczona przez nią dokumentacja. Do całkowitej spłaty kredytu brakowało 30.000 zł, którą pożyczył zobowiązanej jej syn. Zgodnie z art. 8 ust. 11 i ust. 12 u.p.s. jednorazowy dochód w kwocie 122.216 zł został rozliczony w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy poczynając od lutego 2023 r. Organ zauważył w tym miejscu, że kredyty oraz inne zaciągnięte zobowiązania finansowe nie stanowią podstawy do pomniejszenia dochodów zobowiązanej, organ może uznać za priorytetowe jedynie te z wydatków, które mają wpływ na podstawowe funkcjonowanie. Wedle ustaleń Wójta dochód zobowiązanej, ustalony zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., w kwietniu 2023 r. wyniósł 12.710,88 zł i przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, bowiem zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. kryterium dochodowe na osobę samotnie gospodarującą wynosi 776 zł, a 300% tego kryterium stanowi kwotę 2.328,00 zł. Dochód zobowiązanej przekraczał 300% kryterium dochodowego o kwotę 10.382,88 zł, co zakwalifikowało ją do ponoszenia odpłatności za pobyt męża w DPS. Organ wyjaśnił, że obliczenia dochodu za miesiąc kwiecień 2023 r. i sierpień 2023 różnią się od siebie, bowiem w sierpniu zobowiązana posiadała opłaconą składkę KRUS, o którą w myśl art. 8 ust 3 u.p.s. można pomniejszyć sumę miesięcznych przychodów. W związku z powyższym, możliwości płatnicze zobowiązanej pozwalają, w ocenie organu I instancji, na ponoszenie przez nią opłaty w wysokości 3.574,26 zł w okresie od 1 maja 2023 r. do 31 stycznia 2024 r.

Od 1 lutego 2024 r. dochód zobowiązanej uległ zmianie, bowiem utrzymuje się ona jedynie z gospodarstwa rolnego, uzyskując 2.526,22 zł miesięcznie, która to kwota przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej o 198,22 zł. Dochód ten nie pozwala ponoszenie pełnej odpłatności za pobyt męża zobowiązanej w DPS, i w związku z powyższym wystąpiono o sprawdzenie sytuacji materialnej dzieci zobowiązanej (osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS).

Wójt nadmienił także, że w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s. w dniu 13 września 2023 r., wystąpiono do zobowiązanej z propozycja zawarcia umowy ustalającej wysokość jej odpłatności za pobyt męża w DPS, jednakże uzyskano od niej odpowiedzi. Z tego względu organ ustalił wysokość przedmiotowej opłaty na mocy decyzji.

W odwołaniu od ww. decyzji A.C. zawarła ponowny wniosek o całkowite zwolnienie jej z odpłatności za pobyt męża w DPS

Decyzją z dnia 24 lipca 2024 r. nr 406.545.E-13/25/24 SKO utrzymało w mocy decyzje Wójta. W jej uzasadnieniu wskazano, że organ i instancji zrealizował wszystkie dotychczasowe zalecenie SKO, zawarte w trzech uprzednio wydanych decyzjach kasatoryjnych, w tym: zawiadomiono zobowiązaną o wszczęciu postępowania w sprawie, uzyskano jej oświadczenie o stanie majątkowym, wystosowano do niej propozycję zawarcia umowy, przeprowadzono dwa wywiady środowiskowe, przeprowadzono postępowanie pod kątem zastosowania zwolnienia od opłaty (o czym świadczy wywiad z 26 kwietnia 2024 r., arkusz dodatkowych pytań i oświadczenie z 4 kwietnia 2024 r.), zaś w piśmie z dnia 24 maja 2024 r. skierowanym do zobowiązanej organ zajął stanowisko, że nie widzi podstaw do zastosowania zwolnienia.

SKO co do zasady powtórzyło ustalenia organu I instancji. Dodatkowo zauważyło, że w oświadczeniu z 8 maja 2023 r. zobowiązana podała, że pięciu jej synów jest zameldowanych w domu, ale przebywają oni za granicą, zaś w oświadczeniu z 4 kwietnia 2024 r. wyjaśniła, że mieszka sama, a dzieci robią jej zakupy, odmawiając jednak podania ich adresów. SKO zauważyło ponadto, że zobowiązana ma problemy zdrowotne - pozostaje pod kontrolą poradni ortopedycznej oraz przebywała na zwolnieniu lekarskim od 21 marca 2022 r. do 2 lutego 2023 r., a obecnie od 24 listopada 2023 r. Do akt dołączono opis badania rezonansu magnetycznego oraz kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia 20 kwietnia 2022 r., z których wynikają następujące schorzenia: fizjologiczna lordoza odcinka lędźwiowego kręgosłupa pogłębiona, zmiany zwyrodnieniowe obrzędowo-stłuszczeniowe szpiku, krawędzie trzonów zaostrzone, zapalenie spojenia łonowego, ropnie spojenia łonowego, mięśnia zasłaniacza zewnętrznego i przywodzicieli uda po prawej stronie, infekcja COVID-19, guzki dolnych płatów płuc, zwyrodnienie kręgosłupa. Organ odwoławczy odnotował ponadto, że zobowiązana utrzymuje się ze środków pozyskanych okresowo z płodów rolnych oraz, że nie udzieliła odpowiedzi w kwestii pobieranych dopłat rolniczych. Ponadto nie przedstawiła wniosku poświadczającego starania o przyznanie renty chorobowej ewentualnie wniosku o orzeczenie stopnia niepełnosprawności.

SKO wskazało, że w sprawie prawidłowo zastosowano art. 8-11, art. 61 ust. 1 pkt 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., ustalając dochód skarżącej oraz jej możliwości finansowe, podzielając w tym względzie ustalenia Wójta. SKO wyjaśniło w tym względzie, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że zobowiązana ma zdolności płatnicze do uiszczania przedmiotowej opłaty, bowiem posiada duży dom, samochód i gospodarstwo rolne, z którego ustawowy statystyczny miesięczny dochód wynosi 2,526,22 zł. Ponadto jest ona uprawniona do dopłat unijnych oraz ma możliwość oddania gospodarstwa rolnego w dzierżawę, lub uprawnia go przy pomocy wynajętych pracowników lub dzieci i krewnych. Mimo zaś zgłaszanych problemów zdrowotnych, zobowiązana nie dołączyła do akt zwolnień lekarskich wskazując, że zostały one wystawione elektronicznie. W ocenie SKO podniesione argumenty o stanie zdrowia zobowiązanej nie świadczą o braku dochodu z gospodarstwa rolnego Ponadto zobowiązana nie przedstawiła innych wydatków, w tym ponoszonych na leczenie, które w znacznym stopniu wpływałyby na jej sytuację finansową.

W końcowej części uzasadnienia SKO wskazało, że rozpatrzyło wniosek zobowiązanej o zastosowanie zwolnienia całkowitego z opłaty w oparciu o art. 64 u.p.s. Organ odwoławczy ocenił w tym względzie jej sytuację zdrowotną, stwierdzając, że sam fakt choroby nie stanowi przesłanki do zastosowania zwolnienia z pkt 2 tego przepisu, bowiem sytuacja materialna zobowiązanej jest dobra. Posiłkując się orzecznictwem organ wskazał, że zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce. W ocenie SKO zobowiązana nie zgłasza wysokich wydatków związanych z leczeniem, ma zapewnioną opiekę ze strony dzieci, posiada duży dom i gospodarstwo rolne, jest uprawniona do dopłat unijnych. Zdaniem SKO nie zachodzą zatem podstawy do zastosowania zwolnienia, zaś mimo niedoniesienia się przez Wójta do tej kwestii w sentencji decyzji, nie doszło do naruszenia praw zobowiązanej.

Skargę na ww. decyzję wywiodła do sądu administracyjnego A.C., zaskarżając ją w całości i zarzucając jej:

1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 1 pkt 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. przez ich błędną wykładnię i pominiecie przy ustaleniu wysokości odpłatności za pobyt, możliwości finansowych skarżącej, jej sytuacji osobistej, jak również relacji z mężem - podopiecznym DPS;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64 pkt 2 i 7 u.p.s. przez ich błędną wykładnię oraz niezastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki usprawiedliwiające zwolnienie skarżącej od opłaty;

3. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, art. 8 i art. 11 w zw. z art. 77 k.p.a. przez m.in. niedokładne ustalenie stanu faktycznego sprawy, dowolność w analizie zebranego materiału dowodowego, lakoniczność uzasadnienia decyzji przez nieprzeprowadzenie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji zaniechanie dokonania prawidłowej analizy materiału dowodowego;

4. naruszenie art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., przez niesprostanie wymogom stawianym decyzjom uznaniowym w zakresie wyczerpującego uzasadnienia odmowy zwolnienia skarżącej od opłaty za pobyt jej męża w DPS.

Skarżąca wniosła o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej oraz wysłuchanie jej na okoliczność sytuacji osobistej i majątkowej, w tym możliwości ponoszenia odpłatności za pobyt męża, jak również na okoliczność warunków do przyznania zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt męża w DPS, a także o dopuszczenie i przeprowadzenie jako dowód następujących dokumentów:

a) wydruku z systemu ZUS - na okoliczność częstotliwości i długości niezdolności do pracy skarżącej,

b) faktury VAT - na okoliczność wydatków ponoszonych przez skarżącą,

c) opisu badania rezonansu magnetycznego,

d) opisu diagnostyki obrazowej

e) opisu badania obrazowego,

- na okoliczność stanu zdrowia skarżącej.

Ponadto skarżąca wniosła o zwrócenie się do:

a) GOPS o nadesłanie dokumentacji, w tym kart informacyjnych Z.C. dotyczących jego stanu zdrowia psychicznego, w tym zgłaszania przemocy w rodzinie przez skarżącą;

b) Komendy Powiatowej Policji w S. oraz Posterunku Policji w D. o nadesłanie informacji od czerwca 2015 r. o dokonywanych przez skarżącą zgłoszeniach przemocy ze strony Z.C.

Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i przyznanie jej całkowitego zwolnienia z odpłatności za pobyt jej męża w DPS, ewentualnie o uchylenie oby wydanych w sprawie decyzji oraz przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organowi I instancji znana jest jej sytuacja osobista, rodzinna i majątkowa, mimo to organ ten pomija, że mąż skarżącej od 35 lat choruje psychicznie i był sprawcą przemocy fizycznej i psychicznej w rodzinie. Skarżąca wskazała, że składała w tym względzie dokumenty, w tym karty informacyjne na dowód stanu zdrowia psychicznego jej męża, a ponadto organ miał wiedzę o interwencjach Policji, o procedurze niebieskiej karty, jak również o zamiarze wystąpienia przez skarżącą z pozwem o rozwód i eksmisję. Z tego względu skarżąca wniosła o zwrócenie się przez sąd do wskazanych organów i instytucji, celem zobrazowania sytuacji mającej miejsce na przestrzeni lat. Obciążenie skarżącej opłatą za pobyt jej męża w DPS, skarżąca uważa za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Podniosła, że nie łączą jej z mężem żadne relacje i nie utrzymują oni kontaktu. W jej ocenie stosunki rodzinne między mieszańcem DPS, a osobą zobowiązaną do odpłatności mogą mieć znaczenie dla procesu obejmującego zwolnienie od ponoszenia opłaty za pobyt w DPS. O ile więc jej sytuacja nie uzasadnia zwolnienia z odpłatności za pobyt na podstawie art. 64 pkt 2 u.p.s., to według skarżącej, należy uznać spełnienie przesłanek z art. 64 pkt 7 u.p.s.

Skarżąca przedstawiła również pokrótce swoją sytuację majątkowa, wskazując, że organ pominął w swoich ustaleniach wydatki związane z utrzymaniem 200-metrowego domu wybudowanego w latach 70-tych, wydatki związane z użytkowaniem samochodu oraz koszty bieżącego utrzymania (żywność, ubrania, środki czystości i higieny itp.). Podniosła po raz kolejny, że środki uzyskane ze sprzedaży części gospodarstwa rolnego przeznaczyła w całości na spłatę kredytu, co przyczyniło się do uszczuplenia jej comiesięcznych wydatków. Końcowo podniosła, że zasadne w sprawie byłoby rozłożenie odpłatności także na pięcioro jej dzieci.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację oraz odnosząc się do zarzutów skarżącej. W tym względzie organ wyjaśnił, że w toku postępowania skarżąca nie podnosiła kwestii związanych z przemocą domową, którą stosował jej mąż.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Wójta ustalającą skarżącej comiesięczną odpłatność z tytułu pobytu jej męża w DPS.

W niniejszej sprawie nie jest sporne, że mąż skarżącej – Z.C. przebywa w DPS od dnia 26 maja 2022 r. Za pobyt ten ponosi odpłatność w wysokości 70% jego dochodu, równą obecnie kwocie 2.188,29 zł (decyzja Wójta z dnia 17 kwietnia 2024 r.), zaś uprzednio było to 1.951,74 zł (decyzja Wójta z dnia 28 kwietnia 2023 r.) oraz 1.715,06 zł (decyzja Wójta z dnia 26 maja 2022 r.). Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS stanowił w 2023 r. kwotę 5.526 zł, zaś w 2024 r. stanowi kwotę 6.735 zł. Pozostałą cześć opłaty ponosiła Gmina Dziadkowice.

Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: (1) mieszkaniec domu, (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Wedle art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę tą wnoszę: (1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu; (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., a w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 tego przepisu. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu, wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. W przypadku zaś odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. u.p.s. – o czym stanowi art. 61 ust. 2d u.p.s.

W kontrolowanej sprawie Wójt zwrócił się w dniu 13 września 2023 r. do skarżącej z propozycją zawarcia umowy co do wysokości opłaty ponoszonej przez nią w związku z pobytem jej męża w DPS. Korespondencję doręczono skarżącej dnia 14 września 2023 r., jednakże skarżąca się do niej nie odniosła, co organ słusznie potraktował jako odmowę zawarcia przedmiotowej umowy. Zasadnie zatem przystąpiono do ustalenia wysokości tej opłaty w drodze decyzji administracyjnej, jednakże przeprowadzone w tym względzie postępowanie wyjaśniające, obarczone jest licznymi brakami, które finalnie doprowadziły do naruszenia prawa materialnego, uzasadniającego uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji.

W pierwszej kolejności sąd zauważa, że organ ustalający w drodze decyzji opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej ma powinność określenia zarówno kręgu osób zobowiązanych do pokrycia pozostałej części opłaty, jak i ustalenia warunków finansowo-majątkowych tych osób, pozwalających na stwierdzenie, czy w świetle ww. wymogów, są one wystarczające do obciążenia tych osób stosownymi opłatami. W przypadku, gdy osób zobowiązanych, tj. mieszczących się w kręgu wymienionym w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. , jest więcej, organ winien objąć sprawę ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jednym postępowaniem i w jego toku czynić ustalenia dotyczące ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia kosztów z tego tytułu. Jak podkreśla się w orzecznictwie, rzeczą organu jest najpierw ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, a następnie organ winien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty (por. m.in. WSA w Szczecinie z dnia 30 stycznia 2020 r., II SA/Sz 770/19, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: "CBOSA"). Organ nie może zatem arbitralnie dokonać wyboru spośród kręgu osób zobowiązanych, jednej osoby, którą stać na uiszczenie wymaganej części opłaty, czyniąc to bez rozważenia możliwości finansowych pozostałych osób (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia II SA/Ol 5/18 CBOSA). Organ powinien dążyć do równomiernego ich obciążenia opłatą, bowiem każda z tych osób ma taki sam obowiązek ponoszenia opłaty, a różnicować ją może jedynie ich sytuacja dochodowa lub majątkowa (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 30 maja 201 7r., poz. II SA/Bk 259/1, CBOSA).

Tymczasem w kontrolowanej sprawie, nie ustalono danych zstępnych Z.C., będących na gruncie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zobowiązanymi do wnoszenia opłaty na równi ze skarżącą, wskazując jedynie w uzasadnieniu decyzji Wójta, że w związku z brakiem możliwości ponoszenia przez skarżącą pełnej odpłatności od 1 lutego 2024 r., wystąpiono o sprawdzenie sytuacji materialnej dzieci Z.C. i skarżącej, jako osób zobowiązanych do ponoszenia opłatności za pobyt ojca w DPS. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek pism lub dokumentów, potwierdzających powyższe twierdzenie, a także świadczących o ustaleniu przez organ wysokości dochodów i możliwości zstępnych Z.C.. Z akt wynika jedynie, że skarżąca konsekwentnie odmawiała podania danych i adresów zamieszkania pięciu synów, najpierw twierdząc, że przebywają oni za granicą (oświadczenie z 8 maja 2023 r.), a następnie, że robią jej zakupy (oświadczenie z 4 kwietnia 2024 r.). Organ nie zweryfikował jednak, powyższych oświadczeń, ani nie podjął żadnych kroków by ustalić pełen krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty. Ustalenia te organ może poczynić we własnym zakresie, na podstawie posiadanych dokumentów lub dostępnych mu rejestrów i ewidencji. Zauważyć w tym miejscu należy, że z notatki służbowej sporządzonej dnia 29 grudnia 2023 r. przez pracownika socjalnego wynika, że w domu skarżącej zastano syna skarżącej, jednakże nie ustalono ani jego danych, ani też tego w jakim charakterze tam przebywał (tj. czy był to pobyt czasowy, czy stały). Braki powyższe organ usunie w ponownie prowadzonym postępowaniu, mając na względzie poczynione wyżej rozważania sądu. Organ ustali dane wszystkich osób zobowiązanych do wnoszenia przedmiotowej opłaty, wystąpi do nich z propozycją uregulowania jej wysokości w umowie, a przypadku braku woli zawarcia umowy, zastosuje odpowiednio dyspozycje z art. 61 ust. 2d-2f u.s.p.

Obciążenie wyłącznie skarżącej kosztami pobytu jej męża w DPS, w sytuacji gdy organ posiadał wiedzę o zstępnych Z.C., stanowi naruszenie art. 61 ust. 2 pkt 2 i ust. 2d u.p.s. Naruszenie art. 61 ust. 2d u.p.s. przejawia się również w wadliwym ustaleniu wysokości opłaty obciążającej skarżącą za pobyt jej męża w DPS. Jak wyżej wskazano, ustalenie wysokości przedmiotowej opłaty następuje z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. (vide: art. 61 ust. 2d u.p.s.). Pierwsze ograniczenie polega na możliwości obciążenia przedmiotową opłatą wyłącznie osoby zobowiązanej (w tym przypadku osoby samotnie gospodarującej), której dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium dochodowego (art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.). Wedle art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł. Oznacza to, że 300% tego kryterium stanowi kwotę 2.328 zł, którą powinna dysponować osoba samotnie gospodarująca, po uiszczeniu opłaty za pobyt małżonka (zstępnego, wstępnego) w DPS. Jeżeli natomiast dochód nie przekracza tej kwoty, osoba ta nie wnosi przedmiotowej opłaty. Drugie ograniczenie polega natomiast na konieczności uwzględnienia przy ustalaniu wysokości przedmiotowej opłaty, wysokości dochodów osoby zobowiązanej i jej możliwości (art. 103 ust. 2 u.p.s.).

Jakkolwiek organy zasadnie ustaliły, że ze względu na prowadzenie gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,3224 ha przeliczeniowych, skarżąca uzyskuje statystyczny dochód miesięczny w kwocie 2.526,22 zł, bowiem zgodnie z art. 3 ust. 9 u.p.s., przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 345 zł. Skarżąca wysokości ww. kwoty nie kwestionuje, a wedle jej oświadczeń dochód uzyskiwany ze sprzedaży płodów rolnych, jest jej jedynym źródłem utrzymania. Potwierdzeniem prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego jest m.in. złożona ze skargą faktura za zakup nawozu datowana na 9 stycznia 2024 r.

Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] lutego 2023 r. skarżąca sprzedała nieruchomość rolno-leśną, stanowiącą część jej gospodarstwa rolnego, za kwotę 122.216 zł, którą uzyskała w dniu [...] lutego 2023 r. na rachunek bankowy. Kwota ta została w całości przeznaczona na spłatę kredytu w banku B., co potwierdza znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja bankowa (potwierdzenia przelewu kwoty 76.000 zł z dnia 7 marca 2023 r. oraz kwoty 75.950 zł z dnia 23 maja 2023 r.). Potwierdza to również zaświadczenie banku o spłacie kredytu oraz zwolnieniu z zabezpieczeń, z którego wynika, że kredyt został całkowicie spłacony dnia [...] maja 2023 r. Jakkolwiek słusznie organy uznały, że kwota uzyskana w dniu [...] lutego 2023 r. przez skarżącą z tytułu sprzedaży gruntów, stanowi jednorazowy dochód przekraczający pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, którą rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony (zgodnie z art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s.) i zsumowały 1/12 tej kwoty ze statystycznym dochodem miesięcznym, na potrzeby ustalenia łącznej wysokości miesięcznych dochodów skarżącej w okresie od 1 maja 2023 r. do 31 stycznia 2024 r., to jednak organom umknęło, że na skutek rozdysponowania całej kwoty uzyskanej ze sprzedaży gruntów, rzeczywiste możliwości płatnicze skarżącej znacząco odbiegały od tych, wynikających ze zsumowania ww. kwot. Rzeczywistym miesięcznym dochodem, którym skarżąca dysponowała w ww. okresie był zatem dochód statystyczny (2.526,22 zł), a nie suma tego dochodu i 1/12 kwoty uzyskanej ze sprzedaży gruntów (12.710,88 zł). Niewątpliwie więc, przeznaczenie całej kwoty uzyskanej ze sprzedaży gruntów na spłatę zadłużenia kredytowego, w sposób istotny wpływało na możliwości płatnicze skarżącej, stanowiące jedno z ustawowych ograniczeń, które organ winien mieć na względzie wydając decyzję ustalającą wysokość przedmiotowej opłaty (art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s.). Co istotne, skarżąca wielokrotnie podnosiła w toku postepowania, że nie dysponuje kwotą uzyskaną z tytułu umowy sprzedaży gruntów, bowiem przeznaczyła ją na spłatę kredytu, jednakże mimo to, organ I instancji konsekwentnie pomijał tą okoliczność w ocenie stanu faktycznego sprawy, a także mimo trzykrotnego uchylenia poprzednio wydanych przez Wójta decyzji, m.in. z tego właśnie powodu. Zdziwienie sądu budzi w tym względzie finalna decyzja SKO, utrzymująca w mocy decyzję Wójta zawierającą to same uchybienie. Uchybienie powyższe skutkowało brakiem rozważenia przez organ rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej i oparciem się wyłącznie na wysokości jej ustawowo obliczonego miesięcznego dochodu, który - jak wynika z akt sprawy – nie był dochodem realnie uzyskiwanym przez skarżącą w omawianym okresie.

Ocena możliwości skarżącej, o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., dokonana przez organy, sprowadzała się natomiast wyłącznie do chaotycznego zestawienia wybiórczych wydatków skarżącej, z jej ustawowym dochodem miesięcznym. Sąd dostrzega w tym względzie, że organy wzięły pod uwagę jedynie część wydatków (tj. te ponoszone na leczenie, spłaty kredytów, wywóz odpadów i prąd), pomijając inne wydatki na media i ubezpieczenie rolnicze, zgłoszone przez skarżącą w toku postepowania, a także nie uwzględniły żadnych wydatków ponoszonych przez skarżącą na bieżące utrzymanie (zakup żywności, artykułów higienicznych, czy środków czystości itp.). Jakkolwiek skarżąca oświadczyła w trakcie postępowania, że dzieci robią jej zakupy, bowiem ona "nie ma z czego", to zważywszy na uzasadnienie skargi, w którym zarzucono organowi brak uwzględnienia tego rodzaju wydatków (a także wydatków związanych z utrzymaniem domu, samochodu i opłat na media), kwestia ta wymaga doprecyzowania w toku ponownie prowadzonego postępowania.

Sąd podkreśla w tym miejscu, że ustalenie sytuacji majątkowej skarżącej wymaga wykazania się przez nią aktywnością, co oznacza, że winna ona współpracować z organem, aby umożliwić mu dokonanie rzetelnych i kompletnych ustaleń faktycznych. Przejawem owej współpracy powinno być przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. O ile bowiem organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., to jednak nie można w tym zakresie przerzucać na organ obowiązku ustalania faktycznych wydatków ponoszonych przez skarżącą. Wzięcie pod uwagę ograniczeń związanych z możliwościami skarżącej możliwe jest wyłącznie wtedy, gdy zostaną one organowi zgłoszone i w przekonujący sposób wykazane. Jakkolwiek sąd zauważa, że żaden z przepisów u.p.s. nie przewiduje możliwości nieuwzględnienia dochodu z uwagi na sposób jego skonsumowania, to jednak zestawienie osiąganych dochodów z bieżącymi wydatkami jest celowe, w kontekście dokonania, nieobarczonej wadami, oceny możliwości płatniczych osoby zobowiązanej, a tym samym świadczy o prawidłowym lub nieprawidłowym zrealizowaniu przez organ dyspozycji art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s.

W tym względzie sąd zauważa również, że z uwagi na brak współpracy przez skarżącą z organem, w kwestii ustalenia wysokości pobranych przez nią dopłat rolniczych, organ winien poczynić ustalenia we własnym zakresie, np. zwracając się do właściwego organu/instytucji o udzielenie stosownych informacji. Niewątpliwie organ takie możliwości posiada. Jakkolwiek dopłat rolniczych nie wlicza się do dochodu ustalanego zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., to jednak ich wysokość może wpłynąć na ocenę możliwości płatniczych skarżącej, tym bardziej, że do skargi załączyła ona fakturę za zakup nawozów, co oznacza, że chciałaby ona, aby wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa rolnego, również zostały wzięte pod uwagę, przy ocenie jej możliwości płatniczych. Z tego względu celowe jest również ustalenie wysokości otrzymanych przez skarżącą dopłat.

Jak wynika z powyższego, dokonana w niniejszej sprawie analiza możliwości skarżącej była pobieżna, wręcz iluzoryczna, bowiem nie tylko nie uwzględniała wysokości rzeczywistego dochodu skarżącej w omawianym okresie (w kontekście przeznaczenia całej kwoty uzyskanej ze sprzedaży gruntów na spłatę kredytu) oraz wszystkich ponoszonych przez nią wydatków, ale również pominęła ocenę stanu zdrowia skarżącej, istotnie wpływającego na jej możliwości zarobkowania. Poza przytoczeniem schorzeń skarżącej, organ odwoławczy ograniczył się jedynie do uwagi o niedołączeniu przez nią do akt zwolnień lekarskich oraz stwierdzenia, że argumenty dotyczące jej sytuacji zdrowotnej nie świadczą o braku dochodów z gospodarstwa (str. 5 zaskarżonej decyzji), zaś Wójt poprzestał na stwierdzeniu, że od 24 listopada 2024 r. skarżąca jest wykluczona z pracy w gospodarstwie rolnym z uwagi na zwolnienie lekarskie oraz, że nie przedstawiła dowodów poświadczających, że ubiega się o rentę chorobową lub stopień niepełnosprawności.

Tymczasem organy dysponują dość obszerną dokumentacja medyczną, z której wynika, że skarżąca cierpi na schorzenia przewlekłe, czego dowodem są długotrwałe zwolnienia lekarskie, poświadczające jej niezdolność do pracy. Skarżąca podnosiła w toku postępowania, że w okresie od 21 marca 2022 r. do 2 lutego 2023 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim, zaś od 24 listopada 2023 r. również pozostaje niezdolna do pracy. Uwaga organu odwoławczego, że skarżąca nie dołączyła do akt sprawy zwolnień lekarskich nie uzasadnia w ocenie sądu kwestionowania powyższych oświadczeń skarżącej, złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej, tym bardziej, że zawierają one okoliczności, które poddają się urzędowej weryfikacji. Załączony do skargi wydruk zbiorczego zestawienia zwolnień lekarskich skarżącej potwierdza natomiast, że skarżąca była niezdolna do pracy od 24 listopada 2023 r. do 26 kwietnia 2024 r., zaś z akt administracyjnych wynika, że na dzień 27 maja 2024 r. miała ona zaplanowane badanie lekarskie przez lekarza rzeczoznawcę KRUS. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ ustali, jaki był wynik tego badania, w bardziej szczegółowy sposób odniesie się do sytuacji zdrowotnej skarżącej oraz oceni, czy (a jeśli tak, to w jakim stopniu) wpływa ona na możliwości płatnicze skarżącej.

Reasumując dotychczasowe rozważania, sąd raz jeszcze podkreśla, że skoro art. 61 ust. 2d u.p.s. odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s., oznacza to, że ustalając przedmiotową opłatę organ ma ustawowy obowiązek uwzględnienia nie tylko kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również dochodów i możliwości osoby zobowiązanej (por. wyrok WSA w Białymstoku sygn. akt. II SA/Bk 820/21, WSA w Poznaniu sygn. akt II SA/Po 143/21, WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 297/22, CBOSA), przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. (por. wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., I OSK 1620/23, CBOSA). W piśmiennictwie przyjmuje się, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawia organowi, który powinien mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty; mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty z art. 64 u.p.s. Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to przepisów ustawy (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz do art. 103, wyd. VI, LEX/el. 2021, stan prawny: 14 lipca 2021 r.).

W konsekwencji stwierdzić trzeba, że wyliczona różnica między dochodem skarżącej, a ustalonym kryterium dochodowym nie powinna być automatycznie ani przyjmowana za wysokość przedmiotowej opłaty (jak miało to miejsce w okresie od 1 lutego 2024 r.), ani też uznawana za kwotę, którą osoba zobowiązana faktycznie dysponuje i realnie może przeznaczyć na sfinansowanie kosztów pobytu mieszkańca DPS. Jest to wyłącznie górna granica przedmiotowej odpłatności, do której należy zastosować ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d u.p.s. Jest to tym bardziej istotne, że organy znały sytuację skarżącej, która w toku postępowania wielokrotnie podnosiła argumentację dotyczącą stanu jej zdrowia, zwolnień lekarskich oraz przeznaczenia kwoty uzyskanej ze sprzedaży gruntów na spłatę kredytu. Sąd podkreśla, że przepisy dotyczące zasad ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej mają charakter bezwzględnie obowiązujący i jako takie muszą być ściśle stosowane, bez możliwości jakichkolwiek odstępstw. Ustawodawca nie pozostawił w tym zakresie organom administracji możliwości działania w ramach uznania administracyjnego i pominięcia lub uwzględniania innych kryteriów niż te, które zostały wskazane w ustawie.

Organy nie dokonały zatem w sprawie koniecznych ustaleń faktycznych, a tym samym nie rozpoznały sprawy w jej całokształcie, stosownie do wymogów wynikających z art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., naruszając w istotny sposób te regulacje oraz przepisy postępowania administracyjnego: art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto organy nie pomniejszyły dochodu skarżącej o składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz społeczne, stosownie do art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s., wyjaśniając, że pomniejszono wyłącznie dochody z sierpnia 2023 r., w którym skarżąca opłaciła składkę KRUS (potwierdzenie, k. 33/117 akt adm.). Tymczasem z dokumentacji medycznej przedłożonej przez skarżącą wynika, że stale korzysta ona ze świadczeń publicznej opieki zdrowotnej, a to oznacza, że opłaca przedmiotową składkę. Co więcej, wystąpiła do KRUS z wnioskiem o rentę chorobową. Okoliczność tą organy powinny były wziąć pod uwagę z urzędu, a w miarę potrzeby potwierdzić stosownym zaświadczeniem z rejestru/ewidencji pozyskanym we własnym zakresie. Ww. przepis zawiera bowiem dyspozycję skierowaną do organu, a nie do strony postępowania, co oznacza, że skarżąca nie musi udowadniać, że owe składki opłaca.

W kontrolowanym postępowaniu doszło również do naruszenie art. 64 u.p.s. Przepis ten stanowi, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli m.in.: występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych (pkt 2); osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Jak wynika z akt sprawy, skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie jej z przedmiotowej opłaty, po raz pierwszy w odwołaniu od decyzji Wójta z dnia 31 stycznia 2024 r. nr GOPS.5026.7.5.2024, która następnie została uchylona przez SKO, a po raz drugi w odwołaniu od decyzji Wójta z 8 maja 2024 r., która została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją SKO. Ani w sentencji tej decyzji, ani w sentencji poprzedzającej ją decyzji Wójta, nie ma rozstrzygnięcia o sposobię załatwienia tego wniosku przez organ. Tymczasem w aktualnym orzecznictwie (ukształtowanym po zmianie brzmienia zdania wstępnego w art. 64 u.p.s., która miała miejsce dnia 4 października 2019 r.) przyjmuje się, że strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty, a organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (por. wyroki NSA: z 11 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 318/22, z 19 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1865/21; CBOSA). Skoro zatem skarżąca w toku prowadzonego postępowania administracyjnego była uprawniona do ubiegania się o zwolnienie z opłaty i z takim wnioskiem wystąpiła wraz z odwołaniem od decyzji organu I instancji, organy były zobowiązane do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłaty w decyzji ustającej jej wysokość, czego w sprawie zaniechano.

Podsumowując stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 oraz art. 64 u.p.s., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania. Podkreślić przy tym należy, że sąd w żaden sposób nie wskazuje końcowego rozstrzygnięcia, zwracając jedynie uwagę na popełnione w sprawie uchybienia, które należy wyeliminować, w tym kwestie, które należy wyjaśnić.

Obowiązkiem organu będzie ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej skarżącej z uwzględnieniem wszystkich ograniczeń ustawowych wynikających z treści art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., w tym szeroko rozumianych możliwości skarżącej, a następnie przełożenie tych rozważań na finalne rozstrzygnięcie. Ponadto organ wyda równocześnie rozstrzygnięcie w przedmiocie złożonego przez skarżącą wniosku o zwolnienie od ponoszenia opłaty za pobyt jej męża w DPS. W kontekście zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji medycznej skarżącej, którą należy uzupełnić o informacje o aktualnym stanie jej zdrowia, organ dokona analizy przesłanki zwolnienia z opłaty, o której mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s. (długotrwała choroba), zaś w przypadku podniesienia przez skarżącą na etapie postępowania administracyjnego okoliczności związanych ze stosowaniem w przeszłości przez męża skarżącej przemocy fizycznej oraz psychicznej względem członków jego najbliższej rodziny (tj. względem skarżącej i dzieci) organ rozważy, czy skarżąca wykazała spełnienie przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. Sąd zauważa w tym względzie, że treść tego przepisu wskazuje, że okoliczności tam wymienionych organ nie uwzględnia z urzędu, a ich wykazanie leży po stronie osoby wnioskującej o zwolnienie z opłaty. Skoro zatem skarżąca nie podnosiła tego rodzaju okoliczności we wniosku o zwolnienie, to, niezależnie od tego, czy organ miał o nich wiedzę, czy nie, nie mogły one stanowić przedmiotu rozważań organu w kontekście zwolnienia (abstrahując od tego, czy organ w ogóle przesłanki zwolnienia rozważał). Jeżeli skarżąca zamierzała więc oprzeć wniosek o zwolnienie na przesłankach, o których mowa w art. 64 pkt 7 u.p.s., powinna ona wykazać przed organem ich zaistnienie.

Mając na uwadze powyższe sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r., poz. 935 ze zm.).