Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 212/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2023-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b;
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 151; art. 119 pkt 2;
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 maja 2023 r. sprawy ze skargi G. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 10 stycznia 2023 r., nr SKO.41/5800/OS/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r., nr SKO.41/5800/CS/2022, po rozpatrzeniu odwołania G. R. (dalej jako: "skarżący" lub "wnioskodawca"), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Mełgiew z dnia 2 listopada 2022 r. nr OPS.5102.000080.2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny.

W dniu 23 czerwca 2022 r., pełnomocnik G. R. złożył wniosek o ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, M. R., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Ś. z dnia [...] zaliczającym ją do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, datowanym od 10 marca 2021 r.

Decyzją z dnia 10 sierpnia 2022 r., Wójt Gminy Mełgiew odmówił skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na dwie negatywne przesłanki: powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki po ukończeniu 18 roku życia, tj. art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r., (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej jako: "u.ś.r.") oraz brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Po rozpatrzeniu odwołania pełnomocnika skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 21 września 2022 r., uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Kolegium nie podzieliło stanowiska organu w kwestii stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. wskazując, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, badanie, czy ustalony stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., powinno odbywać się przy uwzględnieniu zakresu, w jakim art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny, a więc z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności. Ponadto, organ wskazał na brak w materiale dowodowym harmonogramu sprawowanej przez wnioskodawcę opieki.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, Wójt Gminy Mełgiew decyzją z dnia 2 listopada 2022 r., odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, ponownie wskazując na zaistnienie dwóch negatywnych przesłanek: wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, t.j. art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki przez wnioskodawcę, a możliwością podjęcia zatrudnienia.

Po rozpatrzeniu odwołania pełnomocnika skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. nr SKO.41/5800/OS/2022, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium zakwestionowało ponowne powołanie się przez organ I instancji na przesłankę negatywną związaną z wiekiem powstania niepełnosprawności osoby, nad którą ma być sprawowana opieka, ze względu na wspomniany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13).

Jednocześnie, zdaniem Kolegium, w sprawie wystąpiła podstawa do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na zakres opieki, który zdaniem organu nie ma charakteru opieki, o której jest mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W ocenie Kolegium, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje na konieczność rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego, z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką.

Organ podniósł, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 20 lipca 2022 r. wynika, że skarżący ma trudną sytuację finansową ponieważ zaciągnął kredyt hipoteczny i nie jest w stanie go spłacać (k. 28- 29 akt adm. I ins.).

Z kolei z załączonego do akt sprawy harmonogramu opieki jaką sprawuje skarżący nad swoją matką, podpisanego przez M. R. w dniu 7 października 2022 r. wynika, że zakres opieki jest następujący: zakupy i odkurzanie co drugi dzień między godziną 7-8; odkurzanie - 2 razy w tygodniu między godziną 8.30 a 9.00; rozwieszanie prania 2 razy w tygodniu między godziną 10-11; gotowanie obiadów między godziną 12.00 a 15.00 - 3 razy w tygodniu; robienie kolacji - codziennie między godziną 18.00 - 20.00; remont różnych rzeczy raz w miesiącu; przyniesienie drzewa codziennie między godziną 17.00-18.00; przywiezienie drzewa między godziną 9.00-12.00 raz w tygodniu; koszenie trawy - w okresie letnim raz w tygodniu; zawiezienie do lekarza około 4 razy w miesiącu - 5-6 godzin; mycie okien - 2 godziny - 3 razy do roku; wieszanie firanek 2 godziny - 5 razy w roku.

Natomiast z pisma pełnomocnika z dnia 14 października 2022 r. wynika, że matka skarżącego jest osobą schorowaną i wymaga stałej opieki. Lakonicznie zostało w nim wskazane, że skarżący pomaga matce we wszystkich czynnościach niezbędnych do jej prawidłowego funkcjonowania. Przez całą dobę w ciągu dnia wykonuje wszelkie niezbędne czynności, a w nocy pozostaje w dyspozycji względem niepełnosprawnej matki.

Z notatki służbowej pracownika organu I instancji wynika, że M. R. w dniu 13 października 2022 r. podczas wydawania produktów żywnościowych w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014-2022 zgłosiła się nie ze skarżącym, a ze swoim drugim synem T. R..

W ocenie organu, konieczność opieki wskazana przez matkę skarżącego w harmonogramie (np. wieszanie firanek, odkurzanie, rozwieszanie prania, robienie zakupów, mycie okien, zawożenie do lekarza, przygotowanie posiłków), jak i piśmie pełnomocnika strony (np. umawianie wizyt lekarskich, realizacja recept) nie powoduje koniczności rezygnacji z podjęcia zatrudnienia przez wnioskodawcę. Czynności wskazane przez skarżącego, mogą, a nawet powinny, być wykonywane po godzinach pracy. Jest to zwykła opieka nad swoim rodzicem wynikająca zarówno z obowiązku moralnego jak i obowiązku prawnego (obowiązku alimentacyjnego).

Organ podniósł, że z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wynika, iż matka skarżącego jest osoba chodzącą, która jest w stanie samodzielnie funkcjonować (jest w stanie zrobić sobie herbatę i wyjąć przygotowane posiłki), ponadto M. R. korzysta z pomocy wolontariuszki.

Zdaniem organu, fakt sprawowania opieki w zakresie wskazanym przez matkę skarżącego jak i jego pełnomocnika, o ile faktycznie ma on w przedmiotowej sprawie miejsce (pracownicy organu nigdy nie widzieli skarżącego opiekującego się swoją matką), powinien być determinowany obowiązkiem moralnym skarżącego względem swojej matki, a nie chęcią uzyskania zastępczego źródła dochodu w związku z problemami finansowymi skarżącego (problemy ze spłatą kredytu hipotecznego).

Organ uznał, że sprawowana przez skarżącego opieka nad niepełnosprawną matką nie ma charakteru opieki wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., co stanowi podstawę odmowy uwzględnienia odwołania skarżącego.

W skardze do sądu administracyjnego skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, zarzucił zaskarżonemu rozstrzygnięciu:

1) naruszenie prawa materialnego poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkowało odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Mając na uwadze powyższe, pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zobowiązanie organu do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej jako: p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył, co następuje.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259; dalej jako "p.p.s.a."), wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Na wstępie wskazać należy, że skarga w przedmiotowej sprawie została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołaną regulacją, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Na gruncie kontrolowanej sprawy wniosek w powyżej opisanym zakresie złożyły obie strony postępowania.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną m.in. na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16, CBOSA). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu, tj. wyrok WSA w Lublinie z 7 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 55/19; wyrok z 28 marca 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 87/19; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 174/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22; wyrok WSA w Lublinie z dnia 10 maja 2022 r., II SA/Lu 185/22; CBOSA).

Sąd podziela zatem trafność oceny organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania powyższej negatywnej przesłanki odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pomimo jednak powyższych wywodów, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zasadna.

Ocenie Sądu podlegała sporna między stronami kwestia ustalenia, czy niepodejmowanie przez skarżącego zatrudnienia pozostaje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką oraz czy zakres sprawowanej opieki obiektywnie uniemożliwia skarżącemu podjęcie pracy chociażby w ograniczonym zakresie.

Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom, innym niż matka, ojciec, opiekun faktyczny bądź osoba będąca rodziną zastępczą, jeśli nie podejmują one lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do jednoznacznego wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić pomoc ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (vide: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r., P 27/07, opubl. OTK-A 2008/6/107). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem osobom, których brak aktywności zawodowej wynika bezpośrednio i wyłącznie z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Co szczególnie istotne, świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20, pomimo, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji pojęcia "sprawowanie opieki", to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu tego przepisu, musi ona mieć charakter stały i lub długoterminowy. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, wszak świadczenie pielęgnacyjne jest formą rekompensaty braku dochodu jedynie w takiej sytuacji i nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Dla jego przyznania musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką.

W postępowaniu w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organu administracji jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Ocena istnienia takiego związku winna zaś bazować na ustaleniu wymiaru faktycznie sprawowanej opieki, w kontekście jej kolidowania z możliwością podjęcia pracy. Podzielając ten pogląd Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 351/21, stwierdził, że takich ustaleń nie można utożsamiać z oceną wskazań dotyczących osoby niepełnosprawnej, wynikających z treści orzeczenia o niepełnosprawności.

Poza sporem oczywiście pozostaje, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności (w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r.), nie podlega badaniu, w toku innego postępowania administracyjnego, niż zmierzające do uzyskania takiego orzeczenia, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w sposób określony w stosownych przepisach. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza nadto zakwestionowania stanu jej zdrowia. O ile jednak w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem przeciwdowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. także wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, opubl. w CBOSA).

Możliwość weryfikacji wątpliwości w tym zakresie została przewidziana przez ustawodawcę wprost w art. 23 ust. 4aa u.ś.r., a w świetle tego przepisu środkiem umożliwiającym taką weryfikację jest rodzinny wywiad środowiskowy.

Mając powyższe na uwadze, rolą organu było zatem rozważenie zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką.

Fakt posiadania orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym przez podopieczną skarżącego nie gwarantuje bowiem automatycznie uzyskania przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, czego zdaje się nie dostrzegać pełnomocnik skarżącego. Zakres sprawowanej opieki musi bowiem być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania (por. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20, CBOSA).

Jak wynika ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji, matka skarżącego ma 59 lat, jest osoba rozwiedzioną, mieszka sama, porusza się samodzielnie i wymaga pomocy przy czynnościach wynikających z prowadzenia gospodarstwa domowego. Większość z czynności wymienionych przez matkę skarżącego w harmonogramie opieki, podpisanym przez nią w dniu 7 października 2022 r. nie wymaga całodobowej bądź nawet stałej w ciągu dnia obecności skarżącego (zakupy, odkurzanie, rozwieszanie prania, remont różnych rzeczy, przywiezienie drewna, mycie okien, zawieszanie firanek), są to czynności wykonywane w każdym gospodarstwie domowym również przez osoby pracujące, a więc nie są czynnościami opiekuńczymi. Niektóre z tych czynności nie muszą być też wykonywane codziennie (robienie zakupów, przywiezienie drewna, koszenie trawy, czy mycie okien).

Z powyższego wynika, że zakres czynności wykonywanych przez skarżącego w rzeczywistości nie odbiega od zwyczajnego prowadzenia gospodarstwa domowego przez osoby podejmujące zatrudnienie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że powyższe czynności mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, gdyż mają one charakter uniwersalny, tzn. nie dotyczą tylko grona osób, co do których istnieje konieczność zapewnienia opieki i pomocy w związku ze znacznym stopniem niepełnosprawności.

Ponadto, z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (k. 49-50 akt adm.) wynika, że matka skarżącego jest pod opieką wolontariatu (2 raz w tygodniu przyjeżdża do niej wolontariuszka), co jest dla niej dodatkowym wsparciem.

Z kolei z harmonogramu czynności jakie – na wezwanie organu – wskazał pełnomocnik skarżącego, wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad matką w pełnym wymiarze czasu (przez całą dobę – w ciągu dnia wykonuje niezbędne czynności, a w nocy pozostaje w dyspozycji względem niepełnosprawnej matki). Umawia wizyty lekarskie i jest obecny podczas ich przebiegu przy matce, realizuje recepty, załatwia wszelkie sprawy urzędowe, robi zakupy oraz zajmuje się płaceniem rachunków.

Tymczasem z zebranego materiału dowodowego, wynika, że pracownik socjalny podczas przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego (w dniu 7 października 2022 r.) w miejscu zamieszkania M. R. (ok. godz. 12.30) nie zastał skarżącego. Pracownicy socjalni podczas wcześniejszych rodzinnych wywiadów środowiskowych oraz pracy w terenie również nie zastali skarżącego u matki, nigdy również M. R. nie była widziana przez pracowników socjalnych organu w obecności skarżącego. Organ ustalił również, że podczas wizyt w Ośrodku Pomocy Społecznej w M. , matka skarżącego jest sama, a tylko jeden raz - w dniu 13 października 2022 r., podczas wydawania produktów żywnościowych pojawiła się w obecności syna T. R. (brata skarżącego).

Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że ocena dokonana przez organ była prawidłowa. Pomimo posiadania przez matkę skarżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, okoliczności sprawy nie wskazują, aby zakres sprawowanej przez skarżącego opieki wykluczał podjęcie przez niego zatrudnienia (chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy). Jest to tym bardziej zasadne, że skarżący z jednej strony wskazuje, że jego pomoc i obecność przy matce są niezbędne do jej prawidłowego funkcjonowania, a z drugiej strony ani razu nie był obecny ani nawet widziany w obecności matki.

Powyższe potwierdza prawidłowość ustaleń organu, że matka skarżącego nie potrzebuje całodobowej opieki z jego strony (mieszka sama) i jest w stanie samodzielnie funkcjonować (chociażby w zakresie podstawowych czynności jak higiena osobista, zrobienie herbaty czy podgrzanie posiłku).

Konkludując, zakres samodzielności matki skarżącego, choć ograniczony, to jednak nie wyklucza podjęcia przez skarżącego zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd nie kwestionuje sprawowania opieki przez skarżącego w ogóle, jednak zwraca uwagę, że nie jest to opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność skarżącego. To zaś oznacza, że obiektywnie nie istnieje powód usprawiedliwiający oświadczenie skarżącego o braku możliwości podejmowania zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.

Końcowo wymaga podkreślenia, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki, zwłaszcza nad niepełnosprawnym jej członkiem. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych, a nie dodatkowym wsparciem finansowym w trudnej sytuacji ekonomicznej.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do uznania, że skarżący - z uwagi na zakres czynności opiekuńczych, jakie wykonuje względem matki - ma możliwość podjęcia pracy. Skarżący nie wykazał przy tym jakie dowody czy okoliczności w sprawie pozwalałyby dojść do konkluzji odmiennej od tej, jaką przyjęło Kolegium, a następnie podzielił Sąd.

W ocenie Sądu nie można zatem zarzucić Kolegium ani naruszenia przepisów postępowania, w szczególności dokonania wadliwych ustaleń faktycznych w sprawie, czy błędnej oceny zebranego materiału dowodowego, jak również naruszenia przepisów prawa materialnego. Skoro prawidłowe ustalenia doprowadziły do wniosku, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką, nie została spełniona podstawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co w konsekwencji skutkowało wydaniem decyzji odmownej.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, nie stwierdzając naruszenia prawa przez organy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.