Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 593/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Kaszubowski Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) Protokolant Starszy asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2024 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi R. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 maja 2023 r. nr DSE3-K0998-D9678-5D/23 w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego R. S. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

R. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 maja 2023 r., nr DSE3-D9678-5D/23, w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 22 marca 2018 r. nr DSE2-K0975-D9678-1D/18 powołując w podstawie prawnej art. 5 ust. 1 w zw. z art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 693) potwierdził R. S. status osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Następnie Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżoną decyzją z dnia 8 maja 2023 r., nr DSE3-D9678-5D/23, powołując w podstawie prawnej art. 151 § 1 pkt 2, art. 150 § 1 i art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022r., poz. 200), dalej "k.p.a." oraz art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 3 ww. ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, uchylił decyzję własną z dnia 22 marca 2018 r. Nr DSE2-K0975-D9678-1D/18 i odmówił R. S. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że po uprawomocnieniu się decyzji z dnia 22 marca 2018 r. nr DSE2-K0975-D9678-1D/18, prowadził inne postępowanie z wniosku skarżącego, w toku którego pozyskał dokumenty dotyczące okoliczności mających znaczenie przy rozstrzyganiu sprawy o potwierdzenie R. S. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wynika z nich, że w dniach od 15 do 19 grudnia 1981 r. R. S. miał zwolnienie lekarskie i pojechał z Ż.do G. po lekarstwa. Nie mógł wrócić do domu, gdyż odwołano wszystkie autobusy. Nie chcąc zostać zatrzymanym przez milicję za łamanie godziny milicyjnej udał się do Stoczni Gdańskiej szukając tam schronienia, mając zamiar przeczekać do rana i wrócić do domu. W Stoczni trwał wtedy strajk, w którym wnioskodawca nie brał udziału. 16 grudnia 1981 r. o godzinie 6 rano nastąpił jednak atak milicji i wojska na stocznię, a on został zatrzymany, postawiono mu zarzut brania udziału w zdelegalizowanej działalności związkowej i wykonywania zadania łącznika pomiędzy Komitetem Zakładowym przy [...] a Strajkowym Komitetem Zakładowym przy Stoczni Gdańskiej, a następnie został tymczasowo aresztowany do 16 stycznia 1982 r. Postępowanie przeciwko R. S. zostało umorzone 16 stycznia 1982 r. w wyniku nie stwierdzenia znamion czynu zabronionego, ponieważ nie zebrano w toku śledztwa dowodów na to, że wnioskodawca kontynuował działalność związkową, w szczególności, że brał udział w pracach Komitetu Strajkowego oraz że był łącznikiem pomiędzy tym Komitetem a zakładem pracy. R. S. został jednak ukarany za udział w strajku w dniach 14-16 grudnia 1981 r. przez Kolegium ds. Wykroczeń na karę grzywny.

W związku z tym, jak wyjaśniono dalej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ uznał, że ujawniła się po uprawomocnieniu się decyzji Szefa Urzędu z dnia 22 marca 2018 r. istotna dla sprawy nowa okoliczność faktyczna istniejąca w dniu wydania decyzji, a nieznana organowi. W konsekwencji postanowieniem z dnia 9 lutego 2023 r. organ wznowił postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W postępowaniu wznowieniowym ustalono, że postępowanie, w którym zapadła decyzja ostateczna o potwierdzeniu R. S. statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych, było dotknięte wadliwością wskazaną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., tj. wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Nowymi w przedmiotowej spawie dowodami są: postanowienie o tymczasowym aresztowaniu z 18 grudnia 1981 r. sygn. 4DS.130/81; postanowienie o umorzeniu śledztwa z 16 stycznia 1982 r. sygn. 4DS.139/81; postanowienie o uchyleniu środka zapobiegawczego z 16 stycznia 1982 r. sygn. 4DS.139/81; orzeczenie Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Gdańsku z 27 maja 1982 r. nr 326/82; świadectwa pracy R. S. z G. z 19 grudnia 1981 r.; pisma G. skierowane do R. S. z 19 grudnia 1981 r. zawiadamiające o wygaśnięciu stosunku pracy; wyrok Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku z 22 września 1982 r.; zeznania R. S. złożone do protokołu przed Sądem Okręgowym w Gdańsku Wydział XI Wykonawczy z dnia 21 stycznia 2014 r.; zeznania R. S. złożone do protokołu przed Sądem Okręgowym w Gdańsku Wydział XI Wykonawczy z dnia 13 kwietnia 2016 r. Z dowodów tych wynikają nowe okoliczności dotyczące powodów aresztowania i uwięzienia R. S.

Organ w toku prowadzonego postępowania uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy daje podstawę do uchylenia decyzji z dnia 22 marca 2018 r. nr DSE2-K0975-D9678-1D/18, ponieważ z dowodów tych wynika, że skarżący nie prowadził działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Działalność taka to ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Wnioskodawca nie przedstawił natomiast dowodów, które w sposób niebudzący wątpliwości potwierdzałyby, że przez minimum 12 miesięcy prowadził taką działalność. Również czynności podjęte w postępowaniu wyjaśniającym nie dostarczyły dowodów potwierdzających okoliczności podnoszonych przez stronę.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza również zdaniem organu tego, by wnioskodawca podlegał represjom, o którym mowa w art. 3 ww. ustawy. R. S.został ukarany za udział w strajku w dniach 14-16 grudnia 1981 r. przez Kolegium ds. Wykroczeń na karę grzywny, a następnie został zwolniony z pracy w Z. wobec stwierdzenia przez zakład porzucenia pracy przez R. S. Wnioskodawca odwołał się do Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy w Gdańsku, która przywróciła go do pracy stwierdzając, że rozwiązanie stosunku pracy było bezzasadne. Następnie w wyroku z 22 września 1982 r. Okręgowy Sąd Pracy w Gdańsku po rozpatrzeniu skargi na orzeczenie Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy podtrzymał pogląd, że bezzasadne było uznanie przez zakład pracy, że R. S. porzucił pracę, jednak uznał, że naruszył obowiązki pracownicze poprzez niestosowanie się do zaleceń lekarza, który zalecił mu leżenie – skarżący zamiast tego pojechał do G. po lekarstwa. W konsekwencji Okręgowy Sąd Pracy w Gdańsku orzekł, że przywrócenie skarżącego do pracy byłoby niesłuszne.

Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził dalej, że materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że wnioskodawca przebywał w więzieniu jednorazowo dłużej niż 48 godzin, jednak materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, że pobyt skarżącego w więzieniu był konsekwencją prowadzenia przez niego działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Pobyt strony w areszcie nie był konsekwencją działalności opozycyjnej, a efektem przypadkowego zatrzymania podczas trwającego strajku, o czym mówił sam wnioskodawca podczas przesłuchania przed Sądem Okręgowym w Gdańsku w dniu 21 stycznia 2014 r. Podobne oceny i przekonania w stosunku do działalności wnioskodawcy wyraził Sąd Okręgowy w Gdańsku w postanowieniu z dnia 25 listopada 2014 r. o oddaleniu wniosku strony o unieważnienie orzeczenia Kolegium ds. Wykroczeń przy Prezydencie Miasta Gdańska z dnia 15 marca 1982 r. Sąd uznał w nim, że materiał dowodowy wskazuje, że ukaranie strony - jakkolwiek miało formę represji - to w żaden sposób nie miało związku ani z prowadzoną działalnością niepodległościową, ani nie nastąpiło z jej powodu. W ocenie Sądu zeznania strony, co do okoliczności przypadkowego zatrzymania na terenie stoczni nie budzą wątpliwości, a okoliczność ta nie była związana z prowadzeniem działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

W konsekwencji organ uznał, że skarżący nie podlegał represjom politycznym w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

R. S. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 maja 2023 r., nr DSE3-D9678-5D/23 zarzucił organowi, że wybiórczo ustosunkował do zebranego materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 11 sierpnia 2023 r. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji o zasądzenie kosztów postępowania. Wskazał, że sam fakt posiadania zwolnienia lekarskiego nie stanowi dowodu, że R. S. nie uczestniczył w strajku lub nie pełnił funkcji łącznika. Na zwolnieniu lekarskim od 14 - 18 grudnia 1981 roku przebywał także świadek W. K., co świadczy o tym, że przygotowując się do ewentualnego zatrzymania zarówno R. S., jak i W. K. posiadali zwolnienia lekarskie. Wskazano też na to, że skarżący posiadał przepustkę strajkową nr [...] wydaną dnia 14 grudnia 1981 roku przez Rzecznika Prasowego Komisji Zakładowej "NSZZ Solidarność" Stoczni Gdańskiej, czyli jeszcze przed zatrzymaniem R. S., a także przed uzyskaniem przez niego zwolnienia lekarskiego. Potwierdzeniem tego jest pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 9 lutego 2018 roku, zgodnie z którym w dniach od 14 grudnia 1981 r. - 16 grudnia 1981 r. R. S. pełnił funkcję łącznika pomiędzy komisją zakładową NSZZ Solidarność działającą przy Z. a Strajkowym Komitetem Zakładowym "S" przy Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Zaprezentowana później linia obrony przed Prokuraturą Wojewódzką w Gdańsku miała na celu tylko i wyłącznie uniknięcie odpowiedzialności i tymczasowego aresztowania. Pomimo to w dniach od 16 grudnia 1981 roku do 17 stycznia 1982 roku R. S. został tymczasowo aresztowany i przebywał w Areszcie Śledczym w Starogardzie Gdańskim. Dopiero po tym czasie został zwolniony. Za udział w strajku R. S. został ukarany grzywną orzeczoną przez Kolegium ds. Wykroczeń przy Prezydencie Miasta Gdańska w sprawie nr 2748/82 w dniu 15 marca 1982 roku.

R. S. został tymczasowo aresztowany w dniu 16 grudnia 1981 roku i przebywał w Areszcie Śledczym w Starogardzie Gdańskim do dnia 17 stycznia 1982 roku, bowiem w tym czasie toczyło się przeciwko niemu postępowanie o to, że w okresie od 14 do 17 grudnia 1981 roku w Ż. i Gdańsku jako członek NSZZ "Solidarność" przy Z. wiedząc, że działalność tego związku została zawieszona z mocy dekretu Rady Państwa z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym, podjął się i wykonywał zadania łącznika pomiędzy Komitetem Zakładowym, a Strajkowym Komitetem Zakładowym tegoż Związku przy Stoczni Gdańskiej im. Lenina w Gdańsku.

W konsekwencji, zdaniem pełnomocnika skarżącego, zachowanie organów ścigania wobec R. S. wypełnia przesłanki uznania go za osobę represjonowaną z powodów politycznych wskazane w art. 3 pkt 1) lit. a) ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Jednak nawet w przypadku przyjęcia, że R. S. nie pełnił funkcji łącznika, a wyłącznie pozostawał uczestnikiem strajku, za co został ukarany grzywną orzeczoną przez Kolegium ds. Wykroczeń przy Prezydencie Miasta Gdańska w dniu 15 marca 1982 roku, jego tymczasowe aresztowanie było skutkiem udziału w strajku, tj. działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności oraz respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r., poz. 259 z późn. zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem skargi jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wydana w wyniku wznowieniu postępowania, odmawiająca przyznania skarżącemu R. S. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W przedmiotowym postępowaniu mamy do czynienia z instytucją wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej. Jej wzruszenie może nastąpić tylko w ściśle określonych przypadkach przewidzianych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego lub ustaw szczególnych. Jednym z tzw. nadzwyczajnych trybów postępowania jest instytucja wznowienia postępowania (art. 145 i nast. k.p.a.). W literaturze istnieje utrwalony pogląd, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową mającą na celu stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna (zob. G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. LEX 2010. Komentarz do art. 145 k.p.a.).

Podstawą wznowienia postępowania w niniejszej sprawie jest art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., stanowiący, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.

Zgodnie z art. 151 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150, po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b (pkt 1), albo uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy (pkt 2).

W postępowaniu zwyczajnym wydana została w dniu 22 marca 2018 r. decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych potwierdzająca R.S. status osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ odstąpił od sporządzenia uzasadnienia decyzji na podstawie art. 107 § 4 k.p.a. Została ona oparta zasadniczo na piśmie Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 9 lutego 2018 r. stwierdzającego, że na podstawie całości materiałów zgromadzonych w zasobie archiwalnym IPN ustalono, że Pan R. S. jako pracownik Z. należał do Komisji Zakładowej NSZZ "Solidarność". Po wprowadzeniu w dniu 13 grudnia 1981 r. stanu wojennego, nie zawiesił działalności solidarnościowej. W dniach od 14 grudnia 1981 r. do 16 grudnia 1981 r. pełnił funkcję łącznika pomiędzy ww. komisją a Strajkowym Komitetem Zakładowym "S" przy Stoczni Gdańskiej im. Lenina. Po pacyfikacji Stoczni w dniu 16 grudnia 1981 r. został aresztowany i na mocy postanowienia o tymczasowym aresztowaniu przewieziony do Zakładu Karnego w Starogardzie Gdańskim, skąd zwolniony został w dniu 17 stycznia 1982 r.

Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 388), zwanej dalej ustawą, osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Niewątpliwie opisany w piśmie Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 9 lutego 2018 r. stan faktyczny w pełni uzasadniał nadanie skarżącemu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych w myśl powołanego przepisu. W szczególności podkreślić tu należy, ze względu na istotę sporu, tę część przepisu, z której wynika, że przebywanie w więzieniu powinno mieć miejsce "za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności". Udział w strajku w Stoczni Gdańskiej w dniach 14 grudnia 1981 r. do 16 grudnia 1981 r. i pełnienie funkcji łącznika pomiędzy Komisją Zakładową NSZZ "Solidarność" Z. a Strajkowym Komitetem Zakładowym "S" przy Stoczni Gdańskiej im. Lenina oznacza spełnienie tej przesłanki, co nie jest sporne.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji, wznowienie postępowania i wydanie w jego wyniku decyzji z dnia 8 maja 2023 r. uchylającej decyzję z dnia 22 marca 2018 r. i odmawiającej skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych nastąpiło w związku z pozyskaniem przez organ nowych – w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. – dowodów, pochodzących z akt postępowania przez Sądem Okręgowym w Gdańsku o sygnaturze akt IX KO 1223/13 w sprawie z wniosku skarżącego o unieważnienie orzeczenia Kolegium ds. Wykroczeń przy Prezydencie Miasta Gdańsk z 15 marca 1982 r. oraz postępowania o sygnaturze akt [...] o odszkodowanie i zadośćuczynienie za tymczasowe aresztowanie i zwolnienie z pracy z powodów politycznych. Analizując te dowody w kontekście okoliczności dotyczących powodów aresztowania i uwięzienia R. S. organ doszedł do przekonania, że R.S. nie prowadził działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 ustawy ani nie podlegał represjom, o jakich mowa w art. 3 ustawy, a jego pobyt w Stoczni Gdańskiej w trakcie strajku miał charakter przypadkowy. Powołując się na zeznania R.S. złożone przed Sądem Okręgowym w Gdańsku w dniu 21 stycznia 2014 r. w sprawie o sygn. akt [...] oraz postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 25 listopada 2014 r. w sprawie o sygn. akt [...] oddalające wniosek skarżącego o unieważnienie orzeczenia Kolegium ds. Wykroczeń przy Prezydencie Miasta Gdańska z dnia 15 marca 1982 r., Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ustalił, że w dniach od 15 do 19 grudnia 1981 r. R. S. posiadał zwolnienie lekarskie i pojechał z Ż. do Gdańska po lekarstwa. Nie mógł wrócić do domu, gdyż odwołano wszystkie autobusy. Nie chcąc zostać zatrzymanym przez milicję za łamanie godziny milicyjnej udał się do Stoczni Gdańskiej po schronienie, mając zamiar przeczekać do rana i wrócić do domu. W Stoczni trwał wtedy strajk, w którym skarżący nie brał udziału. 16 grudnia 1981 r. o godzinie 6 rano nastąpił jednak atak milicji i wojska na stocznię, a on został zatrzymany, postawiono mu zarzut brania udziału w zdelegalizowanej działalności związkowej i wykonywania zadania łącznika pomiędzy Komitetem Zakładowym przy Z. a Strajkowym Komitetem Zakładowym przy Stoczni Gdańskiej, a następnie został tymczasowo aresztowany do 16 stycznia 1982 r. Postępowanie przeciwko R. S. zostało umorzone 16 stycznia 1982 r. w wyniku nie stwierdzenia znamion czynu zabronionego w efekcie niezebrania w toku śledztwa dowodów na przyjęcie, że skarżący kontynuował działalność związkową, w szczególności, że brał udział w pracach Komitetu Strajkowego oraz że był łącznikiem pomiędzy tym Komitetem a zakładem pracy. R. S. został jednak ukarany za udział w strajku w dniach 14-16 grudnia 1981 r. przez Kolegium ds. Wykroczeń na karę grzywny. W tej sytuacji, zdaniem organu, nie można stwierdzić, że pobyt R.S. w więzieniu był konsekwencją prowadzenia działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Zdaniem Sądu dokonana przez organ ocena dowodów jest oceną wybiórczą, nieuwzględniającą całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, opierającą się głównie na zeznaniach R. S. przed Sądem Okręgowym w Gdańsku w dniu 21 stycznia 2014 r. w sprawie o sygn. akt [...], z których zresztą następnie się on wycofał. Podkreślić należy, że prowadząc postępowanie, organ działa według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących postępowania przed organem I instancji (zob. M. Jaśkowska op. cit., art. 149 k.p.a.). Oznacza to, że rozpatrzenie i ocena zgromadzonego materiału dowodowego winna odbyć się zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zatem należy jej dokonywać w oparciu o wszystkie zebrane w sprawie dowody w ich wzajemnym powiązaniu, bowiem ostateczny wynik dokonanej analizy pojedynczych dowodów może różnić się od tego, jaki będzie narzucać analiza całościowa. Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że ustalenia sądu powszechnego w sprawie o unieważnienie orzeczenia Kolegium ds. Wykroczeń przy Prezydencie Miasta Gdańska z dnia 15 marca 1982 r. na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. z 1991r., Nr 34, poz. 149) nie mają charakteru wiążącego organ w tej sprawie i nie zwalniają go z obowiązku samodzielnej oceny dowodów w myśl wskazanych przepisów. Sąd ten oddalił wniosek skarżącego o unieważnienie ww. orzeczenia uznając, że ukaranie skarżącego, choć miało formę represji, to jednak nie miało związku z prowadzoną przez niego działalnością niepodległościową ani nie nastąpiło z powodu takiej działalności. Sentencja tego postanowienia jest wiążąca, niemniej ocena prawna tego Sądu co do spełnienia przesłanek z art. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego nie przekłada się automatycznie na uznanie, że skarżącemu nie przysługuje status osoby represjonowanej na podstawie art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

W ocenie Sądu organ opierając się na zeznaniach skarżącego złożonych przed Sądem Okręgowym w Gdańsku w dniu 21 stycznia 2014 r. (k. 138) nie dokonał ich oceny w świetle pozostałego materiału dowodowego sprawy. I tak, skarżący w oświadczeniu pisemnym z dnia 26 listopada 2015 r. złożonym do sprawy [...] i sprawy [...] wyjaśniał, że wersja, jaką przedstawił w swoich zeznaniach przed sądem w dniu 21 stycznia 2014 r., stanowiła tzw. "legendę", stworzoną aby uniknąć długoletniego więzienia i innych represji po strajku grudniowym, a nie rzeczywisty obraz zdarzeń. Uważna analiza akt prokuratora w sprawie karnej prowadzonej przeciwko R. S. w sprawie 4 Ds. 139/81 stanowisko to potwierdza. Zauważyć bowiem należy, że na początku śledztwa R. S. podawał, że pełnił wraz z W.K. funkcję łącznika pomiędzy Stocznią a swoim zakładem pracy – vide notatka urzędowa z rozpytania R. S. z dnia 17 grudnia 1981 r. (k. 72v), której treść potwierdził podczas przesłuchania przed prokuratorem w dniu 18 grudnia 1981 r. (k. 69v-68v). W tym samym dniu, tj. 18 grudnia 1981 r. został tymczasowo aresztowany będąc podejrzanym o to, że w okresie od 14 do 17 grudnia 1981 r. w Ż. i Gdańsku, będąc jako członek NSZZ "Solidarność" przy Z., wiedząc, że działalność tegoż Związku została zawieszona z mocy dekretu Rady Państwa z dnia 13.12.1981r., w stanie wojennym podjął się i wykonywał zadania łącznika pomiędzy wspomnianym Komitetem Zakładowym a Strajkowym Komitetem Zakładowym tegoż Związku przy Stoczni Gdańskiej im. Lenina w Gdańsku, tj. o czyn z art. 46 pkt 1 dekretu Rady Państwa z dnia 13 grudnia 1981 r. o stanie wojennym. Zgodnie z tym przepisem, kto będąc członkiem stowarzyszenia, związku zawodowego, zrzeszenia lub organizacji, której działalność została zawieszona, nie odstąpił od udziału w takiej działalności, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Również podczas konfrontacji jaka miała miejsce w dniu 6 stycznia 1982 r. z W. K., R. S. zeznał, że cyt. "siebie wyznaczyliśmy jako ewentualni łącznicy pomiędzy Stocznią a naszym zakładem", choć następnie zeznał, że do stoczni pojechali z ciekawości (k. 59v-58).

Ostatecznie postanowieniem z dnia 16 stycznia 1982 r. prokurator Prokuratury Rejonowej umorzył śledztwo wobec R. S. stwierdzając, że nie zgromadzono dowodów pozwalających na przyjęcie, że R. S. kontynuował działalność związkową po ogłoszeniu stanu wojennego oraz że jego zeznania, iż w dniu 14 grudnia 1981r. wszedł na teren Stoczni kierowany ciekawością zostały potwierdzone zeznaniami świadka W. K. i pośrednio także zeznaniami G. B.

W ocenie Sądu nie może być wątpliwości, że zeznania te stanowiły tzw. "legendę", mającą na celu uniknięcie represji związanych z udziałem w strajku grudniowym. Trudno bowiem inaczej ocenić to, że obaj związkowcy z Z., czyli R. S. i W. K. posiadali akurat zwolnienia lekarskie i że obaj udawali się do Gdańska po lekarstwa, następnie obaj z ciekawości udali się do Stoczni Gdańskiej, gdzie zostały im wydane przepustki, i wyłącznie niejako przypadkowo znaleźli się w tym miejscu w czasie strajku. Co więcej, warto zauważyć, że sama przepustka dla skarżącego wydana została w dniu 14 grudnia 1981 r., czyli dzień wcześniej przed zwolnieniem lekarskim, które wystawione zostało 15 grudnia 1981r. (k. 73v, k. 64), co wskazuje na przygotowania, celowość działań, a nie ich przypadkowość. Inaczej mówiąc, że R. S. celowo znalazł się w Stoczni Gdańskiej pełniąc funkcję łącznika.

Również Instytut Pamięci Narodowej, który wszak dysponował aktami prokuratora w sprawie karnej prowadzonej przeciwko R. S. (k. 78), nie miał wątpliwości, że świadczą one o tym, iż R. S. po ogłoszeniu stanu wojennego w dniu 13 grudnia 1981 r. nie zawiesił działalności solidarnościowej i w trakcie strajku w Stoczni Gdańskiej pełnił funkcję łącznika między komisją zakładową NSZZ "Solidarność" Z. a Strajkowym Komitetem Zakładowym "S" przy Stoczni Gdańskiej, czemu dał wyraz w piśmie z dnia 9 lutego 2018 r. (k. 2). Warto też zauważyć, że ocenę tę Instytut Pamięci Narodowej sformułował już po wydaniu postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 25 listopada 2014 r. w sprawie o sygn. akt [...] oddalającego wniosek skarżącego o unieważnienie orzeczenia Kolegium ds. Wykroczeń przy Prezydencie Miasta Gdańska z dnia 15 marca 1982 r.

Niezależnie od powyższego, teza organu, że skarżący nie był czynnym uczestnikiem strajku, pozostaje w sprzeczności z pozostającym nadal w obrocie prawnym orzeczeniem Kolegium ds. Wykroczeń przy Prezydencie Miasta Gdańska z dnia 15 marca 1982 r. skazującym R. S. na karę grzywny właśnie za udział w strajku.

W rezultacie kompleksowej oceny całokształtu materiału dowodowego należy dojść do wniosku, że nowe dowody zgromadzone w sprawie nie miały charakteru istotnego w tym znaczeniu, że nie mogły zmienić rozstrzygnięcia zawartego w decyzji z dnia 22 marca 2018 r. o przyznaniu skarżącemu statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wręcz przeciwnie, dowody te prawidłowość tego rozstrzygnięcia potwierdzają.

Ocena dowodów przeprowadzona przez organ w tej sprawie naruszała art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., będąc oceną wybiórczą. Doprowadziło to do naruszenia art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy organ powinien był zastosować art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. i odmówić uchylenia decyzji ostatecznej z dnia 22 marca 2018 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).

Orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl.