Postanowienie NSA, sygn. akt I FSK 823/24
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 58 § 1 pkt 5 w zw. z art. 58 § 2
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 24 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Bk 118/23 w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. w W. na decyzję Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku z dnia 18 stycznia 2023 r. nr 318000-COP.4103.7.2022 w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2015 r. postanawia oddalić skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1.1. Postanowieniem z 24 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Bk 118/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę O. Sp. z o.o. w W. (dalej jako: Spółka, Skarżąca) na decyzję Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku z 18 stycznia 2023 roku w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2015 r.

1.2. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd zreferował następująco stan sprawy.

6 marca 2023 r. kurator O. Sp. z o.o. w W., wniosła skargę na opisaną na wstępie decyzję. Skarżąca spółka w momencie wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie miała zarządu, który mógłby podejmować czynności dlań przewidziane, a braki w składzie organów spółki, a także w zakresie umocowania kuratora do działania w imieniu spółki, były brakami dającymi się uzupełnić. Sąd powziął wiadomość, że dla spółki ustanowiono kuratora w i wobec faktu, że kurator – po upływie okresu na jaki została pierwotnie ustanowiona – zwróciła się do Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy o przedłużenie okresu ustanowienia jej kuratorem oraz o rozszerzenie kurateli na kolejne postępowania przed WSA.

Postanowieniem z dnia 23 maja 2023 r. na podstawie art. 31 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) dopuszczono kurator tymczasowo do czynności w postępowaniu sądowym oraz wyznaczono jej termin trzech miesięcy do przedłożenia zaświadczenia sądu, z którego wynika umocowanie reprezentowania Spółki przed sądem administracyjnym w sprawie niniejszej.

Pismem z dnia 24 sierpnia 2023 r. kurator wniosła o wydłużenie terminu do przedłożenia zaświadczenia, z którego wynika jej umocowanie jako kurator do reprezentowania spółki, wskazując że dotychczas Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy nie wydał postanowienia w zakresie jej wniosku o przedłużenie ustanowienia kuratora.

Postanowieniem z dnia 15 września 2023 r. WSA w Białymstoku, przy zastosowaniu art. 165 p.p.s.a. w zw. z art. 31 § 1 p.p.s.a. zmienił punkt drugi postanowienia z dnia 23 maja 2023 r. w ten sposób, że wydłużył do dnia 31 grudnia 2023 r. termin do wykonania obowiązku przedłożenia zaświadczenia sądu, z którego wynika umocowanie kurator do reprezentowania Skarżącej przed sądem administracyjnym w sprawie niniejszej. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia sąd pouczył, że w tak zakreślonym terminie dopuszczona tymczasowo do czynności w niniejszym postępowaniu sądowym kurator ma obowiązek wykazać umocowanie jako kuratora do reprezentowania skarżącej spółki przed sądami administracyjnymi w przedmiotowej sprawie, a jeżeli brak powyższy nie zostanie uzupełniony w wyznaczonym terminie, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami i wyda odpowiednie postanowienie.

Z notatki urzędowej z dnia 8 stycznia 2024 r. wynika, że Kurator "zobowiązała się w najbliższym czasie do wykonania zobowiązania Sądu". Do dnia wydania zaskarżonego postanowienia (24 stycznia 2024 r.) kurator nie nadesłała dokumentu wykazującego jej umocowanie w sprawie.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 31 § 3 i art. 58 § 1 pkt 5 w zw. z art. 58 § 2 p.p.s.a. zniósł postępowanie w zakresie w jakim było ono dotknięte brakami i odrzucił wniesioną skargę.

1.4. Od powyższego postanowienia skargę kasacyjną wywiodła Spółka za pośrednictwem kuratora, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 31 § 2 i 3 p.p.s.a. polegające na błędnym ich zastosowaniu i przyjęciu, że kurator Spółki nie przedłożył we właściwym terminie dokumentu wskazującego na umocowanie do działania w imieniu Spółki, co skutkowało zniesieniem postępowania sądowego, podczas gdy kurator z przyczyn niezależnych od siebie nie miał możliwości przedstawić prawidłowego postanowienia o rozszerzeniu zakresu i terminu kurateli, gdyż jej dane zostały błędnie oznaczone w wydanym w tym przedmiocie orzeczeniu sądu, które wymagało sprostowania, które dotychczas nie zostało dokonane pomimo złożenia przez kuratora wniosku w tym przedmiocie;

2. art. 58 § 1 pkt 5 i § 2 p.p.s.a. polegające na błędnym ich zastosowaniu i przyjęciu, że skarżąca spółka nie posiada zdolności sądowej, co stanowiło powód odrzucenia skargi, podczas gdy spółka taką zdolność posiada, a przed sądem administracyjnym reprezentować ma ją ustanowiony w tym celu kurator jednak na skutek omyłki sądu jego dane zostały błędnie oznaczone w postanowieniu o rozszerzeniu terminu i zakresu kurateli wobec czego nie było możliwe przedstawienie Sądowi pierwszej instancji prawidłowego orzeczenia w tym przedmiocie,

które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na tym, że Sąd przedwcześnie orzekł o zniesieniu postępowania sądowego i odrzuceniu skargi spółki. Natomiast stosując te przepisy prawidłowo Sąd winien dopuścić możliwość uzupełnienia przez kuratora braków skargi w dodatkowym terminie. Bez tego Spółka pozbawiona została możliwości obrony swoich interesów w postępowaniu przed sądem administracyjnym.

W konsekwencji wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

Organ podatkowy nie skorzystał z prawa złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

2.1. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego, wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takiego rodzaju przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego wobec dyspozycji art. 181 § 2 w zw. z art. 182 § 3 p.p.s.a.

2.2. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest kwestia rozstrzygnięcia, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie zniósł postępowanie sądowe w całości i odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 w zw. art. 58 § 2 p.p.s.a. wobec nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braku umocowania kuratora dopuszczonego tymczasowo do postępowania.

Zgodnie z art. 31 § 2 i 3 p.p.s.a. sąd może dopuścić tymczasowo do czynności stronę niemającą zdolności sądowej lub procesowej albo osobę niemającą należytego ustawowego umocowania, z zastrzeżeniem, że przed upływem wyznaczonego terminu braki będą uzupełnione, a czynności zatwierdzone przez powołaną do tego osobę. Jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie.

Jeżeli strona tymczasowo dopuszczona do czynności nie uzupełniła wskazanych przez sąd braków lub też nie dochowała wyznaczonego przez sąd terminu do ich uzupełnienia, a termin ten nie został przywrócony (art. 86 i 87 p.p.s.a.), postępowanie w zakresie, w jakim jest dotknięte brakami, podlega zniesieniu. Konsekwencją zniesienia postępowania jest uznanie za niebyłe wszelkich czynności zarówno stron, jak i sądu, jakie zostały przeprowadzone w następnie zniesionym zakresie (art. 31 § 3 p.p.s.a.). O zniesieniu postępowania w całości lub w części sąd orzeka w formie postanowienia wydawanego na posiedzeniu niejawnym, na które nie służy zażalenie. Nie wymaga więc ono sporządzenia uzasadnienia i jest doręczane stronom z urzędu (art. 163 § 2 p.p.s.a.). W razie zniesienia postępowania, na skutek czego dokonane przez stronę czynności zostaną uznane za niebyłe, może także wystąpić potrzeba wydania odpowiedniego postanowienia kończącego postępowanie m. in. o odrzuceniu skargi – art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a. (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 31).

2.3. Zasadnicze okoliczności sprawy, a wiec brak umocowania kurator w dacie wnoszenia skargi do WSA i nienadesłanie do Sądu dokumentów wykazujących należyte umocowanie w zakreślonym terminie tj. do 31 grudnia 2023 r. nie są w skardze kasacyjnej kwestionowane.

Wskazano natomiast, że mimo najlepszych starań adwokat działająca jako kurator spółki nie mogła w oznaczonym przez Sąd terminie usunąć wspomnianego braku i jednocześnie niemożność ta wynikała z przyczyn od niej niezależnych. Zauważono, że choć Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy postanowieniem z 22 września 2023 r. orzekł w przedmiocie rozszerzenia zakresu i terminu kurateli, to w postanowieniu tym Sąd popełnił błąd w nazwisku kurator Spółki, co mogło stanowić przeszkodę przy podejmowaniu przez nią skutecznych czynności prawnych w imieniu i na rzecz spółki. Wskazano, że aby wyeliminować ten problem kurator zwróciła się z wnioskiem o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w tym zakresie, lecz wniosek nie został dotychczas rozpoznany.

Zdaniem autorki skargi kasacyjnej z tych względów nie było możliwe złożenie w terminie orzeczenia uprawniającego do reprezentowania spółki, a skoro właściwy sąd rejestrowy nie wydał prawidłowego postanowienia w tym zakresie, to Wojewódzki Sąd Administracyjny winien był (najwyraźniej z urzędu – przyp. NSA) przedłużyć wyznaczony termin sądowy.

2.4. Z zaprezentowaną powyżej argumentacją nie sposób się zgodzić. Po pierwsze, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie był uprawniony do samodzielnego przedłużenia wyznaczonego terminu sądowego na uzupełnienie braków formalnych. Wprawdzie art. 84 in principio p.p.s.a. stanowi, że Przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć termin sądowy z urzędu, jednak w braku jakiejkolwiek reakcji ze strony kurator przed upływem terminu Sąd pierwszej instancji nie miał żadnych przesłanek ku przedłużaniu, i tak już przeszło sześciomiesięcznego terminu. To kurator była inicjatorem postępowania sądowoadministracyjnego i mając świadomość braku umocowania przez niemal dziewięć miesięcy winna była przynajmniej zwrócić się do Sądu o przedłużenie terminu sądowego.

Przypomnieć należy, że Sąd pierwszej instancji skontaktował się telefonicznie z kurator 8 stycznia 2024 r. (już po upływie wyznaczonego terminu), w odpowiedzi na co kurator "zobowiązała się w najbliższym czasie do wykonania zobowiązania Sądu".

Z dołączonych do skargi kasacyjnej dokumentów wynika, że orzeczenie przedłużające okres kurateli zostało wydane już 22 września 2023 r., a więc na ponad trzy miesiące przed upływem zakreślonego terminu. Tymczasem wniosek o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej opatrzony jest datą 15 stycznia 2024 r., zaś na dołączonym potwierdzeniu nadania przesyłki poleconej do sądu rejestrowego (jak można mniemać, zawierającej wniosek o sprostowanie) widnieje stempel pocztowym z 16 lutego 2024 r. W późniejszym terminie dosłano postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej wskazującej prawidłowo nazwisko kurator, opatrzone datą 22 lutego 2024 r. Wprawdzie tutejszy Sąd nie dysponuje informacją o konkretnej dacie doręczenia kurator postanowienia z 22 września 2023 r. o rozszerzeniu kurateli, to zaprezentowany ciąg zdarzeń przeczy zaprezentowanej argumentacji.

W takim stanie sprawy jako zasadne jawi się przyjęcie, że kurator dopiero po kilku miesiącach od wydanego postanowienie o przedłużeniu kurateli, już po upływie zakreślonego - łącznie ponad sześciomiesięcznego terminu - zapytana ponownie o dokument umocowania rozpoczęła (do tego niezbyt pospieszne) działania mające na celu sprostowanie omyłki pisarskiej mającej stanowić przeszkodę dla jej prawidłowego umocowania.

Na marginesie nawet w razie legitymowania się wyłącznie pierwotnym postanowieniem, nie było przeszkód nadesłać odpis orzeczenia w takim kształcie z ewentualnym wnioskiem o dalsze przedłużenie terminu sądowego. Tymczasem w zakreślonym terminie kurator zaniechała jakichkolwiek czynności w sprawie przed Sądem pierwszej instancji. Przedłużenie i rozszerzenie zakresu kurateli do tej pory nie zostało ujawnione w rejestrze KRS. Nie złożono też wniosku o przywrócenie terminu. Podkreślić przy tym należy, że kurator Skarżącej w sprawie jest profesjonalnym pełnomocnik procesowym.

W tej sytuacji, mając na względzie prawidłowe pouczenie o rygorze nieuzupełnienia braków w terminie, uznać należało zasadność zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku.

2.5. W obliczu powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 181 § 2 i art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.