Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 665/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
article: rt. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a), art. 23 ust. 4aa, art. 27 ust. 5, art. 32 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 października 2024 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 marca 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/3536/2023/24695 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta J., działając na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. a), art. 23 ust. 4aa, art. 27 ust. 5, art. 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 390, aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 323, dalej: "ustawa" lub "u.ś.r."), decyzją z dnia 24 października 2023 r., nr [...], odmówił przyznania K. M. (dalej: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką – S. D.. W uzasadnieniu wskazał, że jej matka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [...] r. na czas nieokreślony. Z jego treści wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje jej niepełnosprawność, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności został ustalony od dnia [...] r. Sama skarżąca jest jednak uprawniona do emerytury, która została jej przyznana decyzją ZUS od dnia [...] r. Z tego powodu została poinformowana o tym, że aby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne musi spełnić łącznie wszystkie przesłanki do jego przyznania określone w ustawie. Skarżąca nie odpowiedziała na to wezwanie. W ocenie organu I instancji w sprawie nie zachodzi bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją czy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, bowiem skarżąca prawo do emerytury nabyła zanim jej matka została uznana za osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym nie doszło do wyeliminowania negatywnej przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, jak też nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność jej matki (art. 17 ust. 1b ustawy).

Pismem z dnia 14 listopada 2023 r. skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym zarzuciła naruszenie art. 17 ust 1b pkt 1 i 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy w związku z art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 79a i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej w skrócie: "k.p.a.").

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 11 marca 2024 r., nr SKO.PSS/41.5/3536/2023/24695, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 24 października 2023 r. W jej uzasadnieniu zreferowało stan faktyczny sprawy i wskazało podstawy prawne rozstrzygnięcia. Odnosząc się do przedstawionych zarzutów wskazało, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25 roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W związku z powyższym, Kolegium stwierdziło, że fakt powstania niepełnosprawności w 84 roku życia u matki skarżącej nie mógł stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Słusznie zatem organ I instancji ustalił, że w sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna do przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy i dotycząca niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co wykluczało przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Podało, że świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla osób niepodejmujących lub rezygnujących z pracy zawodowej, którzy przejmują na siebie realizację zadań państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi i jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia warunków wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy. Wyraźnie ustawodawca wskazał na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1 - 4 w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast z akt sprawy wynika, że skarżąca pobiera świadczenie emerytalne z ZUS, które uzyskała na podstawie decyzji ZUS z dnia [...] r. Natomiast orzeczenie o zaliczeniu jej matki do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia [...] r. wydane zostało dnia [...] r. Niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą wynika zatem bezpośrednio z jej uprawnienia do świadczenia emerytalnego, a nie z powodu konieczności zapewnienia matce opieki. Dodatkowo, skarżąca nie oświadczyła, że zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej i koniecznej opieki nad matką. Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia i pracy zawodowej przed chorobą matki i ustaleniem stopnia jej znacznej niepełnosprawności. Nadto, bezpośrednio przed dniem [...] r. nie pracowała zawodowo, a obecnie jest osobą w wieku poprodukcyjnym. W ocenie Kolegium trudno przyjąć, że skarżąca aktualnie podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie konieczność zapewnienia matce właściwej opieki, co stanowiłoby pozytywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest związane z pobieraniem innego świadczenia w niższej wysokości, ale z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przesłanka ta musi mieć ścisły związek z koniecznością sprawowania opieki nad członkiem rodziny wymagającym opieki w taki sposób, że opieka ta uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego obowiązku (Kodeks rodzinny i opiekuńczy), lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być również traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Tak więc, w sytuacji, gdy od 2013 r. skarżąca jest uprawniona do pobierania emerytury, oraz pozostaje osobą nieaktywną zawodowo, to trudno uznać, że zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo - skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z pracy, a opieką nad niepełnosprawną matką. Kolegium zacytowało art. 17 ust. 5 pkt 1a i art. 27 ust. 5 ustawy oraz art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.), oraz uznało, że w niniejszej sprawie nie zaszła konieczność wyboru jednego ze świadczeń, z uwagi na niespełnienie opisanej wyżej pozytywnej przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia. Dopiero bowiem potwierdzenie, że skarżąca nie podejmuje lub rezygnuje z podjęcia pracy lub innego zatrudnienia w związku ze sprawowaniem koniecznej opieki nad matką otworzyłoby drogę do wyeliminowania pobierania emerytury jako negatywnej przesłanki do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Pismem z dnia 15 kwietnia 2024 r. skarżąca złożyła skargę na powyższą decyzję, której zarzuciła naruszenie:

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad matką;

- naruszenie art. 17 ust. 5 pkt. 1 ustawy, poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania przez skarżącą emerytury pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- naruszenie art. 9 w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 79a i art. 80 k.p.a., poprzez przyjęcie, iż sam fakt zwrócenia się z wnioskiem przez osobę pobierającą emeryturę skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi wywiodła, że emeryt ma możliwość podjęcia dodatkowego zatrudnienia ale skarżąca jest takiej możliwości pozbawiona, bowiem opiekuje się chorą matką. Nie może zatem podjąć pracy z powodu zaangażowania się w opiekę. Zdaniem skarżącej, prawidłowe odczytanie treści art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy prowadzi do wniosku, że skoro opiekuje się matką i pobiera emeryturę, to jest uprawniona również do świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego powodu, domagała się uchylenia decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jak również zasądzenia kosztów postępowania administracyjnego, w tym zastępstwa procesowego.

Pismem z dnia 17 maja 2024 r. Kolegium złożyło odpowiedź na skargę i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualny publikator: Dz. U. z 2024 r. poz. 935, w skrócie: "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Ocenie Sądu została poddana decyzja Kolegium z dnia 11 marca 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z dnia 24 października 2023 r., o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

W tym miejscu zauważyć przyjdzie, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy zastosowanie znajdą przepisy omawianej ustawy, w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2024 r. (art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym - t. jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1429).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca pobiera świadczenie emerytalne i w sposób prawidłowy całodobowo opiekuje się matką (por. treść wywiadu środowiskowego).

Kwestią sporną jest, czy sam fakt przyznania prawa do świadczenia emerytalnego oraz jego pobieranie stanowi wystarczającą przeszkodę w przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym miejscu wyjaśnić, że w art. 17 ust. 1-5 u.ś.r. została ustalona generalna zasada przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W jego poszczególnych jednostkach redakcyjnych, zacytowanych powyżej, ustawodawca wskazał tryb i określił zasady przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie ulega wątpliwości, że poza spełnieniem przesłanek podmiotowych muszą również zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny i polega, co do zasady, albo na niepodejmowaniu, albo na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą uprawnioną (art. 17 ust. 1 ustawy). Druga ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) lub b) ustawy.

W normie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy określono przesłanki wykluczające możliwość uzyskania powyższego świadczenia, w tym, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Należy również zauważyć, że zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (SK 2/17, OTK-A 2019, nr 36) - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu tego wyroku przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania przez takie osoby ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono do wyłączenia opiekunów -rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W odniesieniu do pozostałych świadczeń określonych w art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy, trafnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że należy uzupełnić wynik wykładni językowej tej normy o wynik wykładni celowościowej, funkcjonalnej i systemowej, zgadzając się, że jakkolwiek proces wykładni prawa zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie można jedynie do nich ograniczać się i uprawnione jest odstąpienie od prima facie jasnych rezultatów wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, na rzecz takiego sposobu jego rozumienia, które koreluje z efektami stosowania dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej i funkcjonalnej.

W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1160/21 stwierdzono, że zgodnie z wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP zasadą bezpośredniego stosowania jej przepisów, rzeczą organów władzy publicznej jest dokonywanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy pozwalającej na realizację konstytucyjnych zasad: równości wobec prawa (art. 32 ust. 1), sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie) i osobom niepełnosprawnym (art. 69). Obowiązkiem sądu administracyjnego, sprawującego wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej, jest prokonstytucyjna interpretacja przepisów prawa.

Art. 27 ust. 5 ustawy przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Taki wybór przysługuje również w przypadku pobierania przez stronę emerytury.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że na tle wykładni omawianych przepisów obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 15 września 2020 r. sygn. akt I OSK 2199/19; 30 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1973/21; 17 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 233/22; 11 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1681/21; 13 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 829/21; 1 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 1799/21).

W świetle aktualnego orzecznictwa istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rencisty wynikająca z powyższego przepisu powinna być bowiem rozumiana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 2 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1623/21; 11 marca 2022r. sygn. akt I OSK 1682/21; 26 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1945/21).

Funkcja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy polega bowiem na zapobieżeniu kumulacji pobieranych świadczeń (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1262/21).

Tymczasem skarżąca nie jest w sytuacji, która była przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r.

Możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zależna wyłącznie od niespełnienia negatywnych przesłanek wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy, ale w pierwszej kolejności od wypełnienia warunków przyznania tego świadczenia, określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4.

Jak wynika z analizy przywołanych wyroków NSA, dokonanie przez osobę zainteresowaną wyboru przysługującego świadczenia możliwe jest w sytuacji, gdy osoba ta spełnia podstawowe warunki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego określone w art. 17 ust. 1 ustawy, a jedyną przeszkodą w jego uzyskaniu jest fakt pobierania jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy.

W rozpoznawanej sprawie, jak wskazano to powyżej, skarżąca nie spełnia wymogu z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, zatem nie ma możliwości dokonania wyboru pobieranego świadczenia.

Z opisanych powyżej przyczyn, w związku z brakiem możliwości dokonania wyboru świadczenia, czyli brakiem okoliczności zależnych od woli, czy działania strony, od których zależny był kierunek rozstrzygnięcia, zarzut ten nie mógł zostać uwzględniony.

W rozpatrywanej sprawie, kierując się zasadami zawartymi w art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a., organ I instancji wystosował do skarżącej stosowne wezwanie. Poinformował o negatywnych przesłankach przyznania wnioskowanego świadczenia, występujących w sprawie. Podał, iż nie jest jedyną przeszkodą pobieranie emerytury, ale w sprawie brak jest związku przyczynowego i korelacji czasowej pomiędzy nabyciem prawa do emerytury oraz powstaniem niepełnosprawności matki.

Tym samym prawidłowo zwrócono się do skarżącej o zajęcie stanowiska w tej kwestii.

W toku postępowania skarżąca złożyła oświadczenie, że zrezygnuje z pobierania świadczenia emerytalnego w sytuacji, w której będzie to jedyna negatywna przesłanka przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. W wezwaniu z dnia 28 września 2023 r. organ I instancji podał, że istnieją trzy okoliczności stojące na przeszkodzie w przyznaniu skarżącej świadczenia, tj. ustalone prawo do emerytury (1), wiążący się z tym brak rezygnacji z zatrudnienia (2) oraz wiek, w którym powstała niepełnosprawność jej matki (3).

Nie mniej jednak Kolegium prawidłowo wywiodło, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie może być brany pod uwagę przy ocenianiu przesłanek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji trzecia podana przez organ I instancji w pouczeniu okoliczność nie stanowi podstawy do wydania decyzji odmownej. Po wtóre, nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia okoliczność, że są inni członkowie rodziny, którzy mogą podjąć się opieki nad matką skarżącej.

Kolegium jednoznacznie stwierdziło, że organ I instancji zasadnie odmówił skarżącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką, a w pozostałym zakresie błędne jest jego stanowisko.

Zdaniem składu orzekającego, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które zmuszone zostały do zrezygnowania z pracy zarobkowej, jak również nie są w stanie jej podjąć, ponieważ zakres sprawowanej przez nie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny jest tak rozległy, że pogodzenie pracy zarobkowej ze sprawowaniem opieki jest całkowicie niemożliwe. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje nie w związku ze sprawowaniem opieki, ale w związku z koniecznością rezygnacji z aktywności zawodowej z uwagi na sprawowaną opiekę. O bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a rezygnacją z aktywności zawodowej można zatem mówić wówczas, gdy zachodzi korelacja czasowa pomiędzy rezygnacją opiekuna z pracy zarobkowej, ewentualnie rezygnacją z prób podjęcia aktywności zawodowej, a datą uznania członka rodziny za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, względnie datą, od której nastąpiło znaczące pogorszenie się stanu zdrowia członka rodziny legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Rozpatrując niniejszą należy dojść do wniosku, że bierność zawodowa skarżącej istniała już przed powstaniem niepełnosprawności jej matki.

W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w związku z art. 120 p.p.s.a.

Powołane orzeczenia są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.