Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 565/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt 1 i 2, art. 176 § 1 pkt 2, art. 184, art. 193, art. 204 pkt 2, art. 205 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 136 § 3, art. 137
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 80
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Jakub Zieliński (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. T., T. B., L. C., G. C., M. N., A. G., M. L. i T. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 15 września 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 389/20 w sprawie ze skargi M. P. i A. B. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 28 stycznia 2020 r. nr SPN.I.7515.1.2020 w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od J. T., T. B., L. C., G. C., M. N., A. G., M. L. i T. S. na rzecz M. P. i A. B. kwotę 652 (sześćset pięćdziesiąt dwa) złote tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej: "WSA" lub " Sąd I instancji") wyrokiem 15 września 2020 r. o sygn. akt II SA/Ke 389/20 , po rozpoznaniu skargi M.P. i A.B. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia 28 stycznia 2020 r. znak: SPN.I.7515.1.2020 w przedmiocie zwrotu nieruchomości:

I. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji;

II. Zasądził od Wojewody Świętokrzyskiego na rzecz M.P. i A.B. solidarnie kwotę 697,- złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Skargę kasacyjną do powyższego wyroku wnieśli J. T., T. B., L. C., G. C., M. N., A. G., M. L. i T. S. ( dalej: Skarżący kasacyjnie) zaskarżając go w całości i zarzucając:

1. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:

- obrazę art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2020.65 t.j. ze zm. – dalej: "u.g.n.") poprzez błędną ich wykładnię, polegającą na przyjęciu, że budowa przyłącza kanalizacyjnego, studzienki kanalizacyjnej jak również schodów zewnętrznych z chodnikiem jest niezbędnym uzupełnieniem podstawowej roli mieszkaniowej osiedla i wpisuje się w cel wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, podczas gdy opisane wyżej elementy infrastruktury służą wyłącznie potrzebom właścicieli nieruchomości nr ewid. [...] tj. małżonkom P. i nie służą ogółowi mieszkańców powstałego osiedla mieszkaniowego i tym samym nie stanowią realizacji celu wywłaszczenia, tym bardziej, że na terenie będącym przedmiotem wniosku o zwrot nieruchomości planowane było usytuowanie ciągu pieszo-jezdnego, co ostatecznie nie nastąpiło;

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2019.2325 t.j. ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") w związku z art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego tj. z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów i uznanie, że budowa przyłącza kanalizacyjnego, studzienki kanalizacyjnej jak również schodów zewnętrznych z chodnikiem jest niezbędnym uzupełnieniem podstawowej roli mieszkaniowej osiedla i wpisuje się w cel wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, podczas gdy opisane wyżej elementy infrastruktury służą wyłącznie potrzebom właścicieli nieruchomości nr ewid. [...] tj. małżonkom P. i nie służą ogółowi mieszkańców powstałego osiedla mieszkaniowego i tym samym nie stanowią realizacji celu wywłaszczenia, tym bardziej, że na terenie będącym przedmiotem wniosku o zwrot nieruchomości planowane było usytuowanie ciągu pieszo-jezdnego, co ostatecznie nie nastąpiło;

- obrazę art. 141 § 4 P.p.s.a., poprzez udzielenie organom administracji publicznej błędnych wskazówek co do dalszego postępowania, na skutek nieuprawnionego przyjęcia przez WSA w Kielcach, że w okolicznościach niniejszej sprawy budowa przyłącza kanalizacyjnego, studzienki kanalizacyjnej jak również schodów zewnętrznych z chodnikiem jest niezbędnym uzupełnieniem podstawowej roli mieszkaniowej osiedla i wpisuje się w cel wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego, podczas gdy opisane wyżej elementy infrastruktury służą wyłącznie potrzebom właścicielom nieruchomości nr ewid. [...] tj. małżonkom P. i nie służą ogółowi mieszkańców powstałego osiedla mieszkaniowego i tym samym nie stanowią realizacji celu wywłaszczenia, tym bardziej, że na terenie będącym przedmiotem wniosku o zwrot nieruchomości planowane było usytuowanie ciągu pieszo-jezdnego, co ostatecznie nie nastąpiło.

Mając powyższe na uwadze Skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu podniesiono, iż nie można się zgodzić ze stanowiskiem Sądu I instancji w zakresie w jakim Sąd ten przyjął, że budowa przyłącza kanalizacyjnego, studzienki kanalizacyjnej jak również schodów zewnętrznych z chodnikiem służy do prawidłowego funkcjonowania domu jednorodzinnego małż. P., wchodzącego w skład osiedla mieszkaniowego, nie niweczy celu wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego domów jednorodzinnych.

Skarżący kasacyjnie podnieśli, iż w przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, iż cel przejęcia działki hipotecznej nr [...] został określony w akcie notarialnym z dnia 30 maja 1966r. Rep. A Nr [...], jako budowa osiedla mieszkaniowego. Starosta S. mając na uwadze, iż cel nabycia nieruchomości został określony w ww. akcie notarialnym w sposób ogólny, w oparciu m.in. o decyzję o lokalizacji szczegółowej Nr 210/67 PMRN w K. Wydział Budownictwa Urbanistyki i Architektury z dnia 04 listopada 1967r. znak: Blu-440/297/67 wraz z załącznikiem - projektem koncepcyjnym zagospodarowania terenu K., którą anulowano decyzję o lokalizacji szczegółowej Nr 118/65 z dnia 21 października 1965r. a także plan i rejestr własnościowy wpisany do ewidencji pod nr P.2661.1966.29, prawidłowo ustalił, że działka nr [...] przeznaczona została pod budowę osiedla mieszkaniowego domków jednorodzinnych, a konkretnie pod budowę budynków szeregowych 2-kondygnacyjnych.

Dalej zauważono, iż z zebranych dowodów wynika, że na terenie będącym przedmiotem wniosku o zwrot nieruchomości planowane było usytuowanie ciągu pieszo - jezdnego. Ustalenia tego dokonał organ I instancji w oparciu o szkic polowy nr 6 z wyznaczenia działek na gruncie, z którego wynika, że pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] taki ciąg był przewidziany oraz w oparciu o projekt zagospodarowania działki nr [...]. Również z opinii Pracowni Urbanistycznej zamieszczonej na ww. projekcie wynika, że "Dojazd do garażu od strony ciągu pieszo- jezdnego, uzgodniono przy założeniu, że niweleta ciągu będzie przebiegać po istniejącym terenie". Oznacza to, że dojazd do garażu usytuowanego przy budynku na działce nr [...], obecnie oznaczonej nr [...] mógł odbywać się, bezpośrednio z ciągu pieszo-jezdnego, usytuowanego w bezpośrednim sąsiedztwie działki stanowiących obecnie własność małż. P., o ile pozwoli na to spadek terenu, po którym ciąg pieszo-jezdny będzie przebiegał. Tymczasem przeprowadzone przez organ I instancji w dniu 08 listopada 2017 r. oględziny nieruchomości oraz przeprowadzona przez rzeczoznawcę majątkowego (wykonawcę operatu szacunkowego) w dniu 23 maja 2018r. wizja lokalna wykazały, że działka nr [...], stanowiąca część dawnej działki hipotecznej nr [...], została ogrodzona wraz z działką nr [...] stanowiącą własność M. i M. małż. P., zabudowaną budynkiem mieszkalnym. Na działce nr [...] znajduje się studzienka kanalizacji sanitarnej oraz dwa mury oporowe, wjazd składający się z dwóch pasów utwardzonych betonem, schody zewnętrzne wraz z fragmentem chodnika, kompostownik oraz nasadzenia roślin ozdobnych, krzewów i drzew owocowych.

W ocenie Skarżących kasacyjnie porównując wskazane wyżej zagospodarowanie wydzielonej do zwrotu działki nr [...] z celem wywłaszczenia, którym była budowa osiedla mieszkaniowego domków jednorodzinnych, stwierdzić należy, że na przedmiotowej nieruchomości cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Zauważono, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, realizacja celu wywłaszczenia, którym jest budowa osiedla mieszkaniowego obejmuje również budowę infrastruktury osiedla, na którą składają się budynki handlowe i usługowe, przychodnie lekarskie, parkingi, szkoły, przedszkola, boiska sportowe, zieleń osiedlowa, parki i ciągi komunikacyjne. Nie każda jednak infrastruktura, czy też tereny zielone mogą być uznane za realizację celu wywłaszczenia (nabycia) w postaci osiedla mieszkaniowego, jeżeli nie są one ściśle z tym osiedlem powiązane. Istniejąca infrastruktura, aby mogła stanowić podstawę do odmowy zwrotu nieruchomości, na której się znajduje, musi być zamierzona i zgodna z celem wywłaszczenia, a nie powstała jedynie "przy okazji". Aby tak było, koniecznym jest ustalenie m. in. czy elementy infrastruktury, były na danym obszarze planowane, a także, czy zostały zrealizowane ze względu na potrzeby mieszkańców tego osiedla. Tymczasem z ustaleń organów administracji, które zostały przez Sąd uznane za własne, nie wynika, aby schody z kawałkiem chodnika, przyłącze kanalizacji sanitarnej ze studzienką służyły zaspokajaniu potrzeb mieszkańców osiedla. Wręcz przeciwnie powstały wyłącznie na potrzeby Skarżących, w związku z zakupioną przez nich sąsiednią nieruchomością, zabudowaną domem mieszkalnym z garażem. Znajdujące się na przedmiotowej działce nasadzenia, murki oporowe, schody z kawałkiem chodnika, przyłącze kanalizacji sanitarnej ze studzienką oraz kompostownik, czy też wskazany przez geodetę wykonującego pomiar w 2018r. zbiornik wody deszczowej, powstały wyłącznie na potrzeby małż. P., w związku z zakupioną sąsiednią nieruchomością, zabudowaną domem mieszkalnym z garażem (działka nr [...]). Nie służą one ogółowi mieszkańców powstałego osiedla mieszkaniowego, lecz wyłącznie M. i M. małż. P., a przez to nie mogą być kwalifikowane jako realizujące cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego.

Przyłącze kanalizacyjne wraz ze studzienką stanowią infrastrukturę, będącą elementem instalacji wewnętrznej nieruchomości i w żadnym razie nie służą ogółowi mieszkańców osiedla. Tak samo schody zewnętrzne wraz z częścią chodnika służą wyłącznie właścicielom nieruchomości oznaczonej nr ewid. [...] ponieważ dostęp komunikacyjny do domu, zlokalizowanego na tej działce, od strony zwracanej działki nr [...] nie jest jedynym, z uwagi na usytuowanie domu skarżących bezpośrednio przy ul. Tatrzańskiej, tak jak i pozostałych domów znajdujących się przy tej ulicy. Prawidłowe są zatem ustalenia organów administracji orzekających w sprawie, że cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego, (czy też np. w postaci ciągu pieszo-jezdnego), na przedmiotowej nieruchomości nie został zrealizowany.

Wobec ustalenia, że tego typu zabudowa nie stanowiła celu wywłaszczenia, tym samym nie koliduje ze zwrotem nieruchomości, bez znaczenia pozostaje przy tym, iż organowi I instancji nie udało się ustalić, kto był inwestorem znajdujących się na działce nr [...] urządzeń.

Według Skarżących kasacyjnie z tego powodu należy w pełni podzielić stanowisko organów orzekających w sprawie, że przedmiotowa nieruchomość jest zbędna w rozumieniu art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. na cel określony w umowie notarialnej, którą Skarb Państwa nabył nieruchomość oraz, że cel ten nie został zrealizowany, pomimo upływu wielu lat od daty przejęcia nieruchomości. Błędne jest zatem stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, w zakresie w jakim Sąd przyjął, że budowa przyłącza kanalizacyjnego, studzienki kanalizacyjnej jak również schodów zewnętrznych z chodnikiem służy do prawidłowego funkcjonowania domu jednorodzinnych małż. P., wchodzącego w skład osiedla mieszkaniowego i nie niweczy celu wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego domów jednorodzinnych.

M.P. i A.B. ( dalej: "Skarżący") wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego i kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Podniesiono, iż budowa infrastruktury technicznej nierozerwalnie związanej z obsługą działki istniejącego osiedla, jako taka była jednym z elementów celu dla którego dokonano wywłaszczenia. Podkreślono iż celem wywłaszczenia była budowa osiedla domów jednorodzinnych, a nie wielorodzinnych. Infrastruktura wskazana w zaskarżonym wyroku WSA niezbędna jest dla prawidłowego funkcjonowania budynku Skarżących. Podniesiono, iż również mury oporowe zlokalizowane na przedmiotowej działce są niezbędne dla funkcjonowania budynku Skarżących – służą zabezpieczeniu tego budynku.

Zauważono, iż formułując zarzut naruszenia przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. Skarżący kasacyjnie nie wskazali, który z dowodów został błędnie oceniony i na czym polegał błąd. Ponadto zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie zawiera jakiegokolwiek uzasadnienia.

Obecna na rozprawie w dniu 17 maja 2024 r. pełnomocnik M.P. oraz A.B. wniosła o oddalanie skargi kasacyjnej, podtrzymując stanowisko wyrażone w uprzednio złożonych pismach. Jednocześnie wniosła o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych i zwrot wydatków według przedłożonego spisu kosztów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż stosownie do art. 193 zd. 2 p.p.s.a, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, z tego względu w uzasadnieniu pominięto opis przebiegu postępowania i wydanych w sprawie rozstrzygnięć, elementy te zawiera uzasadnienie Sądu I instancji. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 p.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być:

1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub

2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, ani w inny sposób korygować.

Trzeba też zauważyć, iż skarga kasacyjna powinna również zawierać nie tylko przytoczenie podstaw kasacyjnych, ale i ich uzasadnienie - art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mimo że przepisy p.p.s.a. nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionych podstaw kasacyjnych, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych. Autorze skargi kasacyjnej winien zatem wskazać, które przepisy prawa zostały przez sąd naruszone zaskarżanym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz wskazać ich prawidłową wykładnię lub właściwe zastosowanie.

Odnosząc się w pierwszym rzędzie do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a zauważyć należy, iż nie został on szerzej uzasadniony. Jego naruszenia autor skargi kasacyjnej dopatruje się w sformułowaniu organom błędnych wskazówek w konsekwencji dokonanej przez Sąd I instancji nieprawidłowej oceny, iż budowa przyłącza kanalizacyjnego, studzienki kanalizacyjnej jak również schodów zewnętrznych z chodnikiem wpisuje się w cel wywłaszczenia. Powyższa okoliczność nie świadczy o naruszeniu ww. przepisu przez Sąd I instancji. Sformułowanie wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uwzględnienia skargi przez Sąd I instancji, które to wskazania korespondują z oceną prawną wyrażoną przez ten Sąd, nawet jeżeli ocena ta nie jest podzielana przez skarżącego kasacyjnie, nie stanowi naruszenia tego przepisu.

Z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. do czynienia, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie zapewnia możliwości kontroli instancyjnej orzeczenia, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. W tym zakresie Skarżący kasacyjnie nie sformułowali wobec uzasadnienia zaskarżonego wyroku stosownych zarzutów.

Również zarzut wydania zaskarżonego wyroku z naruszeniem art. 80 K.p.a. nie został szerzej uzasadniony. W ocenie Skarżących kasacyjnie przepis ten został naruszony poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego tj. z przekroczeniem granic swobodnej oceny dowodów i uznanie, że budowa przyłącza kanalizacyjnego, studzienki kanalizacyjnej jak również schodów zewnętrznych z chodnikiem jest niezbędnym uzupełnieniem podstawowej roli mieszkaniowej osiedla i wpisuje się w cel wywłaszczenia, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skuteczne postawienie Sądowi I instancji zarzutu naruszenia tego przepisu postępowania wymagałoby wskazania, iż Sąd zaaprobował błędną ocenę materiału dowodowego dokonaną przez organy administracji lub zakwestionował prawidłową ocenę materiału dowodowego dokonaną przez te organy. Postanowienie takiego zarzutu wymagałoby też wykazania, że Sąd oceniając postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organy uchybił zasadom logicznego rozumowania lub zasadom doświadczenia życiowego.

W rozpoznawanej sprawie WSA nie zakwestionował ustaleń faktycznych poczynionych przez organy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu wyroku. Nie ma sporu co do aktualnego sposobu zagospodarowania działki nr [...], jak też celu wywłaszczenia. W ocenie Sądu I instancji organy naruszyły przepisy prawa materialnego tj. art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. poprzez uznanie, że znajdujące się na przedmiotowej działce schody z kawałkiem chodnika, przyłącze kanalizacji sanitarnej ze studzienką powstały wyłącznie na potrzeby skarżących, w związku z zakupioną sąsiednią nieruchomością, zabudowaną domem mieszkalnym z garażem (działka nr [...]), a w konsekwencji nie służą ogółowi mieszkańców powstałego osiedla mieszkaniowego i tym samym nie stanowią realizacji celu wywłaszczenia. Sąd zakwestionował zatem dokonaną przez organy ocenę, iż ustalony stan faktyczny odpowiada hipotezie normy prawnej.

Tym samym tak sformułowany zarzut naruszenia art. 80 k.p.a również nie mógł być uznany za zasadny.

Przechodząc z kolei do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. określa przesłanki, kiedy nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zgodnie z tym przepisem nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu (pkt 1) albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2) . Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.).

Z powyższych regulacji wynika, iż podstawową kwestią wymagającą rozważenia była ocena zasadności roszczenia o zwrot nieruchomości z uwagi na stan zbędności nieruchomości na cel, na jaki została ona wywłaszczona. W pierwszej kolejności należało zatem sprecyzować cel wywłaszczenia, by móc następnie ocenić, czy cel ten został zrealizowany. Cel wywłaszczenia wynika przede wszystkim z treści decyzji wywłaszczeniowej, umowy ekspropriacyjnej lub z innych aktów poprzedzających proces wywłaszczenia (np. zezwolenia na nabycie nieruchomości, decyzji lokalizacyjnej, decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego). W rozpoznawanej sprawie nie budzi sporu ustalenie, że celem odjęcia własności dawnej działki o nr [...] położonej w K., a stanowiącej własność W. i A. małż. T. było budownictwo jednorodzinne. Osiedle zostało na tym terenie wzniesione. Zastrzeżenia Skarżących kasacyjnie budzi natomiast to, czy budowa przyłącza kanalizacyjnego, studzienki kanalizacyjnej jak również schodów zewnętrznych z chodnikiem związanych funkcjonalnie z domem należącym do M. oraz M. małż. P. można zaliczyć do infrastruktury tej inwestycji, jak przyjął to Sąd I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym wyroku, że celu wywłaszczenia nieruchomości na budowę osiedla mieszkaniowego w żaden sposób nie niweczy realizacja szeroko rozumianej infrastruktury tego osiedla. Osiedle mieszkaniowe obejmuje bowiem nie tylko domy mieszkalne (jedno lub wielorodzinne), lecz również jego infrastrukturę i urządzenia służące jego mieszkańcom. Realizacji celu, jakim jest budowa osiedla mieszkaniowego nie polega tylko na budowie budynków mieszkalnych, ale także na budowie jego elementów, jak ciągi komunikacyjne, sieci wodociągowe, kanalizacyjne, ciepłownicze oraz tereny zieleni osiedlowej, niezbędnych do jego prawidłowego funkcjonowania. Bez tego rodzaju infrastruktury, a zwłaszcza infrastruktury doprowadzającej energię elektryczną, ciepło, gaz, wodę oraz odprowadzającą ścieki i wody opadowe, obiekty mieszkalne położone na terenie osiedla mieszkaniowe nie mogą pełnić swojej mieszkaniowej funkcji (por. m.in. wyroki NSA z 27 lipca 2017r. o sygn. akt I OSK 2824/15 i z 6 października 2021 r. o sygn. akt I Sok 91/20 – wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia dostępne są na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd I instancji trafnie też zauważył, iż celu wywłaszczenia nie można sprowadzać do konkretnego elementu tego osiedla, jak również, a może przede wszystkim, nie można go postrzegać w odniesieniu do niewielkiego fragmentu całości wywłaszczonego obszaru. Nie można też co do zasady wykluczyć możliwości by na terenie osiedlowym, w miejscu, które pierwotnie było przeznaczone pod konkretny obiekt osiedlowy lub określony użytek, powstał inny obiekt albo inna przestrzeń, spełniająca aktualne potrzeby mieszkańców osiedla ( por. wyrok NSa z 4 grudnia 2019r. o sygn. akt I OSK 991/18)

Skoro zatem budynek położny na działce nr [...], należący do M. i M. małż. P. niewątpliwie został zrealizowany w ramach celu wywłaszczenia (budowa osiedla domków jednorodzinnych ) to również budowa związanej z nim konstrukcyjnie i funkcjonalnie infrastruktury technicznej, niezbędnej do prawidłowego funkcjonowania tego budynku mieszkalnego stanowiła realizację tego celu. Zarówno przyłącze kanalizacyjne, studzienka kanalizacyjna jak również schody zewnętrzne z chodnikiem położone przy budynku mieszkalnym należącym do M.P. i A.B. służą mieszańcom tego osiedla domów jednorodzinnych do których bez wątpliwości zaliczają się też ww. osoby. Specyfika osiedli domów jednorodzinnych polega na tym, iż część, fragment infrastruktury osiedlowej będzie służyć przede wszystkim, a w pewnych sytuacjach wyłącznie mieszkańcom poszczególnych domów jednorodzinnych (np. miejsca postojowe, garaże, miejsca na pojemniki do czasowego gromadzenia odpadów, przydomowa zieleń). Nie oznacza to jednak, że te obiekty, infrastruktura, zieleń nie służą mieszkańcom osiedla domów jednorodzinnych, do których niewątpliwie zalicza się mieszkańców tych domów.

Rację ma zatem Sąd I instancji, iż w okolicznościach przedmiotowej sprawy, nie tylko sam budynek należący do M.P. i A.B., ale również urządzenie w postaci przyłącza kanalizacyjnego ze studzienką oraz schody zewnętrzne z kawałkiem chodnika poprzez to, że są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania budynku Skarżących, wchodzącego niewątpliwie w skład osiedla domów jednorodzinnych, uznać należy za realizację celu wywłaszczenia.

Uzupełniająco wskazać należy, że Sąd I instancji stwierdził, iż brak jest podstaw do uznania, iż mury oporowe usytuowane na sąsiedniej działce względem działki Skarżących, zapobiegają osiadaniu budynku oraz stabilizują teren wokół niego, W ocenie tego Sądu, mury oporowe nie tworzą infrastruktury osiedla w przedstawionym powyżej rozumieniu, jak również nie zabezpieczają budynku Skarżących, a przez to nie są niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. Stanowisko to jest zatem zbieżne z stanowiskiem Skarżących kasacyjnie, zatem ponoszone przez nich uwagi nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia i ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonym wyroku.

W tej sytuacji należy stwierdzić, że wyrok Sądu I instancji, wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, nie narusza przepisów prawa. Z tych przyczyn na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną należało oddalić ( pkt 1 sentencji wyroku)

O zwrocie kosztów postępowania rozstrzygnięto w punkcie drugim wyroku na podstawie art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w z.w z § 14 ust. 1pkt 1 lit. c rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.).