Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 314/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2013-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 993
law: Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych - tekst jedn.
article: art. 107 par. 3, art. 136, art. 76 par. 1, art. 10, art. 7 i art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 153 i art. 170, art. 151, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 11 czerwca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Barbara Drzazga Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2013 roku sprawy ze skargi A. A. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2013 roku nr [...] w przedmiocie wymeldowania; oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] Wojewoda Wielkopolski, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną przez A. A., decyzję Burmistrza Miasta C. z dnia [...] 2012 r. nr [...], którą organ I instancji wymeldował A. A. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego położonego w [...] przy ul. [...].

Przybliżając motywy rozstrzygnięcia organu I instancji Wojewoda wskazał, że w uzasadnieniu decyzji zaskarżonej w trybie instancyjnym stwierdzono, że A. A. w przedmiotowym lokalu nie mieszka od 1994 r., który to fakt został bezspornie ustalony w toku prowadzonych na przestrzeni lat postępowań administracyjnych w tej sprawie, a ponadto że skarżący nie poczynił żadnych kroków prawnych w celu powrotu do mieszkania, zaś sprawy, które zgłaszał organom ścigania, dotyczyły jedynie rzekomego [...], przy czym sprawy te zostały umorzone z powodu braku dowodów lub w ogóle nie były wszczynane, co potwierdził sam skarżący w swoich pismach.

Wojewoda wyjaśnił, że jego wcześniejsza decyzja z dnia [...] kwietnia 2012 r. została uchylona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (wyrok z dnia 19 września 2012 r. sygn. akt II SA/Po 387/12), który zwrócił organowi uwagę na potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie podejmowania przez skarżącego kroków prawnych w celu przywrócenia utraconego posiadania lokalu oraz jego zamiarów co do opuszczenia lokalu, wskazaną w zaleceniach zawartych w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z dnia 22 listopada 2007 r. sygn. akt III SA/Po 797/06 oraz kolejnego wyroku z dnia 24 lutego 2010 r. [sygn. akt II SA/Po 644/09] utrzymanego w mocy wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2011 r. sygn. akt II OSK 1378/10. W wyniku przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego organ ustalił, że w sprawie o sygn. akt [...] przed Sądem Rejonowym w C. dwukierunkowo sprawa z powództwa A. A. przeciwko A. A. i R. R. o eksmisję, w której prawomocnym wyrokiem z dnia [...] grudnia 2005 r. powództwo to oddalono; sprawa ta toczyła się od 1994 r. pod sygn. akt [...] toczyła się dwukierunkowo i oddalono powództwo wzajemne A. A. i R. R. przeciwko skarżącemu; w dniu [...] lipca 1995 r. sprawa ta została zawieszona ze względu na tocząca się sprawę karną o sygn. akt [...] przeciwko A. A. o [...] [pokrzywdzonej A. A.], której wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania został oddalony (sygn. akt [...]) z uwagi na wniesienie rewizji od wyroku skazującego zapadłego w sprawie karnej; w dniu [...] września 2005 r. Sąd Rejonowy w C. podjął zawieszone postępowanie o eksmisję wzajemną, gdyż prawomocnie została zakończona sprawa karna o sygn. akt [...], ostatecznie zaś sprawa cywilna zakończyła się [...] grudnia 2005 r.; uzasadnienie wyroku oddalającego powództwa nie zostało sporządzone, a wyrok nie został zaskarżony, wobec czego nie są znane jego motywy. Ponadto organ ustalił, że w sprawie o sygn. akt [...] skarżący domagał się nakazania A. A. wydania mu pokoju w przedmiotowym lokalu przyznany mu do użytkowania w wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu [...] w sprawie [...]; na rozprawie w dniu [...] lipca 2008 r. powód, reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, oświadczył, że cofa pozew i zrzeka się roszczenia, wobec czego prawomocnym postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r. postępowanie zostało umorzone.

Organ wyjaśnił także, że przesłuchał A. A. i A. A., uzyskując potwierdzenie, że skarżący nadal nie mieszka w lokalu przy ul. [...] w [...]. Przybliżając ich twierdzenia wyjaśnił, że A. A. potwierdziła swoje wcześniejsze zeznania, iż jej mąż nie mieszka w miejscu zameldowania i w lokalu tym nie ma żadnych jego rzeczy, nigdy nie rozmawiał z nią o ewentualnym powrocie do mieszkania; sama nie chce mieszkać z byłym mężem, ponieważ jest chora ([...]) i chce już mieć spokój. Wskazując na twierdzenia skarżącego podał, że skarżący nadal utrzymuje, że z mieszkania został wyrzucony podstępem w 1995 r. i nadal, pomimo zgonu R. R. i wyprowadzenia się jego żony wraz z dziećmi, nie mieszka w miejscu zameldowania, jednak powróciłby do niego, gdyby mu to umożliwiono; chciałby mieszkać w tym lokalu, a jeżeli nie, to chociażby utrzymać zameldowanie, by móc funkcjonować jako pełnoprawny obywatel. Ponadto organ wyjaśnił, że żadna ze stron nie wie dlaczego sprawa o eksmisję przeciwko R. R. została oddalona. Natomiast w odniesieniu do sprawy o przywrócenie posiadania organ podniósł, że skarżący wyjaśnił, iż postępowanie w tej sprawie zostało umorzone ponieważ "nie dochował terminu do złożenia wniosku".

W ocenie organu skarżący poczynił pewne kroki prawne służące umożliwieniu mu powrotu do lokalu, jednak działania te okazały się bezskuteczne; strona nie zaskarżyła wyroku Sądu Rejonowego w C. w sprawie o sygn. akt[...] oddalającego powództwo przeciwko A. A. i R. R. o eksmisję, jak i powództwo wzajemne, wobec czego organ uznał, że skarżący zgodził się z takim stanem prawnym; druga sprawa z powództwa A. A. o sygn. akt [...] zakończyła się cofnięciem pozew i zrzeczeniem się roszczenia, wobec czego prawomocnym postanowieniem z dnia 24 lipca 2008 r. postępowanie zostało umorzone.

Ponadto za bezskuteczne organ uznał powoływanie się przez skarżącego na zgłoszone do Prokuratury sprawy przeciwko R. R. o [...], które - jak wynika z wyjaśnień skarżącego - zostały z braku dowodów umorzone. Nie bez znaczenia w ocenie organu pozostaje również fakt, że pomimo upływu 1,5 roku od śmierci tej osoby i wyprowadzenia się jego rodziny ze spornego lokalu skarżący nie podjął żadnych prób powrotu do mieszkania.

W takim stanie sprawy organ odwoławczy uznał, że A. A. dobrowolnie i trwale opuścił miejsce swojego pobytu stałego, w którym nie zamieszkuje od kilkunastu lat, tym samym spełnione zostały przesłanki ustawowe do jego wymeldowania w trybie administracyjnym na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 993, z późn. zm.). W tym zakresie organ odwoławczy wyjaśnił, że zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem za dobrowolne opuszczenie mieszkania uważać należy nie tylko opuszczenie mieszkania z własnej woli, ale także taką sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została z tego lokalu usunięta i do niego nie dopuszczona, jak również gdy opuszczenie to zostało niejako wymuszone postępowaniem drugiej strony, lecz osoba ta nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do tego lokalu. W ocenie organu, biorąc pod uwagę wszystkie wyjaśnienia skarżącego, bardziej stronie zależy na utrzymaniu zameldowania pod wskazanym adresem, niż na faktycznym zamieszkaniu w spornym lokalu.

W skardze na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2013 r. A. A. zarzucił organowi obrazę art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: kpa) poprzez to, że organ nie wskazał dowodów, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu której odmówił wiarygodności i mocy dowodowej czynnościom, które skarżący podjął w celu odzyskania mieszkania oraz na czym oparł twierdzenie, że A. R. wyprowadziła się po śmierci męża, mimo wcześniejszego wymeldowania i rozwodu, a ponadto że organ nie wskazał środków, jakie mu przysługiwały celem ponownego wprowadzenia się do mieszkania. W uzasadnieniu skarżący zarzucił organom stronniczą ocenę dowodów i działanie o znamionach kryminalnych. Podniósł, że zastosowane przez niego środki prawne zmierzające do odzyskania mieszkania, spełniały wymagania wskazane przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 września 2011 r. sygn. akt II OSK 1378/10. Podniósł, że się nie wyprowadził się do innego mieszkania, lecz został wyrzucony na ulicę. Jego zdaniem organ II instancji rażąco naruszył art. 153 p.p.s.a. w odniesieniu do oceny środków prawnych, które podjął skarżący w sprawie w celu powrotu do mieszkania. Podniósł, że aktualnie mieszka na działce w ogrodzie działkowym "w urągających warunkach". Przy tak sformułowanych zarzutach domagał się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji.

Odpowiadając na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podniósł, że sporny lokal, który został przez skarżącego opuszczony dobrowolnie i zamieszkał w innym miejscu, od 1994 r. nie stanowi jego "centrum życiowego", co sam skarżący wielokrotnie podkreślał w toku postępowania.

Na rozprawie skarżący oświadczył, że podtrzymuje skargę i potrzebuje meldunku do załatwienia różnych życiowych spraw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie rozważań wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), nazywanej dalej "p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Z kolei art. 170 p.p.s.a. przewiduje, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Związanie oceną prawną, o której mowa w art. 153 p.p.s.a. i art. 170 p.p.s.a. oznacza, że ani organ administracji, ani sąd administracyjny, nie mogą, w tej samej sprawie, w przyszłości formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy, zaistniałych po wydaniu wyroku, oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

W rozpatrywanej sprawie orzekał już trzykrotnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - wyroki z dnia 22 listopada 2007 r. oraz z dnia 24 lutego 2010 r. i z dnia 19 września 2012 r., a także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 września 2011 r. Zarówno organy orzekające po zapadnięciu wyżej opisanych wyroków, jak i Sąd orzekający w niniejszym składzie są związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania. Na Sądzie spoczywa zatem obowiązek dokonania oceny, czy organy zastosowały się do wytycznych zawartych w wydanych sprawie prawomocnych orzeczeniach sądów.

W tym celu należy odwołać się do ostatniego z wydanych w sprawie wyroków, to jest wyroku z dnia 19 września 2012 r. sygn. akt II SA/Po 387/12, w którego uzasadnieniu tutejszy Sąd wskazał na brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie wskazanym w zaleceniach zawartych w uzasadnieniu wcześniejszego prawomocnego wyroku z dnia 22 listopada 2007 r. (sygn. akt III SA/Po 797/06). Uznał, że organy nie wykonały powyższego zalecenia zarówno przed wydaniem w sprawie kolejnego wyroku przez tutejszy Sąd w dniu 24 lutego 2010 r. (utrzymanego w mocy wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2011 r. sygn. akt 1378/10), jak i obecnie. Ponadto podniósł, że w wyroku z dnia 24 lutego 2010 r. tutejszy Sąd powtórzył konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego na okoliczność podejmowania przez skarżącego środków prawnych w celu przywrócenia utraconego posiadania lokalu oraz zamiarów skarżącego co do jego opuszczenia, wskazując na związanie organu oraz sądu wskazówkami wyroku z dnia 22 listopada 2007 r. Ponadto wskazał, że jakkolwiek przedmiotową wadliwością obarczone były decyzje organów obu instancji, to jednak mając na względzie wyrażoną w art. 12 ust. 1 kpa zasadę szybkości i prostoty postępowania administracyjnego oraz fakt, iż zakres niezbędnego uzupełnienia postępowania dowodowego ogranicza się jedynie do zapoznania się przez organ z aktami postępowań toczących się przed sądem powszechnym z powództw A. A. i przeciwko niemu, Sąd uznał, że wystarczające będzie uchylenie decyzji organu II instancji. W ocenie Sądu wyjaśnienia kwestii związanych z powództwem skarżącego o eksmisję R. R., powództwem o przywrócenie posiadania i powództwami wzajemnymi w zakresie wskazanym w orzeczeniu tutejszego Sądu z dnia 22 listopada 2007 r., może dokonać organ odwoławczy w oparciu o przepis art. 136 kpa.

W toku ponownie prowadzonego postępowania odwoławczego Wojewoda Wielkopolski w trybie art. 136 kpa uzupełnił materiał dowodowy o przesłuchanie A. A. i A. A. (przeprowadzenie przesłuchania zlecił organowi I instancji), a także uzyskał wyjaśnienie z Sądu Rejonowego w C. co do czasu trwania i formy zakończenia sprawy o sygn. akt [...] z powództwa A. A. przeciwko A. A. i R. R. o eksmisję, jak i co do przedmiotu sprawy o sygn. akt [...] (o wydanie przez A. A. skarżącemu pokoju w spornym lokalu) oraz daty i przyczyn umorzenia tego postępowania. Nadto organ uzyskał informacje (notatka służbowa z dnia [...] stycznia 2013 r.) co do czasu wytoczenia przez skarżącego powództwa o eksmisję w sprawie o sygn. akt[...] oraz powództwa wzajemnego przez A. A. i R. R., które toczyły się równolegle (1994 r.), przyczyn i okresu zawieszenia postępowania, daty jego podjęcia oraz rozstrzygnięcia sprawy. Na podstawie tak uzupełnionego materiału procesowego organ odwoławczy poczynił ustalenia faktyczne w sprawie i poddał je ocenie prawnej.

Uzasadnienie decyzji organu odwoławczego jest wprawdzie syntetyczne, co niewątpliwie przekłada się na komunikatywność i spójność jego treści, ale przy tym odpowiada wymogom art. 107 § 3 kpa. Organ czy to wprost, czy to pośrednio, wskazał okoliczności, jakie uznał za udowodnione i dowody, na których się oparł, jak i przedstawił przyczyny, dla których zakwestionował niektóre z twierdzeń skarżącego. Co oczywiste, organ nie kwestionował tej argumentacji skarżącego, która była zgodna z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, uznanym za wiarygodny, w tym zeznań A. A..

W postępowaniu administracyjnym zostały ustalone okoliczności dotyczące cywilnych postępowań sądowych związanych z ewentualnym przywróceniem skarżącemu władztwa nad opuszczonym przez niego lokalem. Jednoznacznie również została wyjaśniona kwestia zakończenia postępowania karnego przeciwko R. R. o domniemane [...], gdyż jak sam wyjaśnił "sprawa o [...] została umorzona z tego powodu, że ja byłem sam, a oni mieli wielu świadków i nie byłem w stanie udowodnić im tego czynu". Należy w tym miejscu zauważyć, że zaistnienia takiego czynu skarżący tym bardziej nie udowodnił w postępowaniu administracyjnym, tak jak i tego, że został z mieszkania wyrzucony podstępem. Twierdzenia skarżącego w tym zakresie, a także deklarowana przez niego wola powrotu do spornego lokalu i domniemywana przez niego przeszkoda w postaci sprzeciwiania się temu przez A. A., podlegały ocenie na szerszym tle spraw cywilnych związanych z wzajemnym domaganiem się przez skarżącego z jednej strony oraz A. A. i R. R. z drugiej strony wzajemnej eksmisji (sygn. akt [...], następnie[...]), a także powództwa skarżącego o wydanie części lokalu (sygn. akt [...]). Pierwsze powództwo (o eksmisję) zostało oddalone, natomiast drugie (o wydanie części lokalu) umorzone z uwagi na cofnięcie pozwu i zrzeczenie się roszczenia. W tym kontekście opuszczenie spornego lokalu przez skarżącego, nawet jeśli nie było tylko zależne do woli samej strony, gdyż miało związek z istniejącym konfliktem rodzinnym, to doprowadziło do w istocie trwałego opuszczenia tego lokalu, pod którego adresem jest zameldowany. Nie sposób zaakceptować tezy skarżącego, że fakt toczenia się sprawy cywilnej o sygn. akt[...] stanowi na podstawie art. 76 § 1 kpa dowód tego, co zostało w niej stwierdzone i z tego wywodzenie, że A. A. podjęła czynności prawne w celu pozbawienia skarżącego mieszkania, czym potwierdziła fakt, że "wyrzuciła (...) [go] bezprawnie z mieszkania". Otóż po pierwsze, rozumowanie takie zasadza się na błędnym utożsamieniu wagi dowodowej samego postępowanie sądowego z wagą dokumentu urzędowego. Fakt toczenia się konkretnego postępowania ma znaczenie dowodowe, ale nie takie, jak to przypisuje temu zdarzeniu skarżący. Po drugie, wycofanie powództwa w sprawie o sygn. akt [...] na skutek oceny prawnej szans korzystnego jej rozstrzygnięcia oraz kalkulacji kosztów nie może, co oczywiste, stanowić dowodu skutecznego podjęcia działań prawnych w tym przedmiocie. O działaniu skutecznym można byłoby mówić, gdyby skarżący w odpowiednim terminie podjął konsekwentne działania w celu usunięcia domniemanych przeszkód do zamieszkania w spornym lokalu oraz uzyskał korzystne dla siebie rozstrzygnięcie w tym zakresie. Bezsprzecznie sytuacja taka w sprawie nie miała miejsca. Dalsze ewentualne prowadzenie postępowania dowodowego w tym zakresie było zbędne, a zarzuty skarżącego dotyczące błędnej oceny przez organ odwoławczy podejmowania przez niego kroków prawnych służących powrotowi do spornego lokalu nie znalazły dostatecznego uzasadnienia. Z kolei okoliczności związane ze śmiercią R. R. i wyprowadzeniem się jego żony wraz z dziećmi ze spornego lokalu nie mają decydującego znaczenia dla sprawy. Stąd zarzuty w tym zakresie są całkowicie chybione, istotny jest bowiem fakt, że R. R., którego zamieszkiwanie w spornym lokalu skarżący wskazywał jako przeszkodę do powrotu do tego mieszkania, zmarł w 2011 r. (okoliczność ta jest bezsporna i bliższe ustalania w tym zakresie nie są niezbędne), a skarżący po jego śmierci nie podjął próby powrotu do wcześniej opuszczonego lokalu. Twierdzenie zaś, że A. A. nie chce jego powrotu do mieszkania, nie jest równoznaczne z dalszym obiektywnym trwaniem domniemanej przeszkody do powrotu skarżącego do spornego mieszkania.

Zarzuty dotyczące postępowania sądowoadministracyjnego o wymeldowanie R. R. ze spornego lokalu, które - jak to zauważył sam skarżący - zostało umorzone z powodu śmierci R. R. (sygn. akt II SA/Po 679/11) nie mają żadnego znaczenia dla niniejszej sprawy, nie mogą one bowiem w żaden sposób rzutować na ocenę spełnienia przesłanek co do podstaw do wymeldowania skarżącego z pobytu stałego. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na błędne wywodzenie przez skarżącego możliwości przebywania R. R. w przedmiotowym lokalu z faktu jego zameldowania w tym lokalu, co - jak można domniemywać - skarżący uznawał za przeszkodę do jego powrotu do spornego lokalu. Zameldowanie w określonym lokalu, o czym jeszcze będzie mowa, nie daje jeszcze żadnych praw do niego, jak też wymeldowanie w żaden sposób praw do lokalu ogranicza. Ewentualną przeszkodę do powrotu skarżącego do spornego lokalu mogło stanowić przebywanie (czy też możliwość przebywania) w tym lokalu R. R., a nie fakt zameldowania tej osoby w przedmiotowym lokalu. Okoliczność ta zresztą odpadła w 2011 r., a mimo to skarżący nie podjął żadnej próby powrotu do spornego lokalu. W konsekwencji podjęcie, czy też zainicjowanie, przez skarżącego działań administracyjnych w celu wymeldowania R. R. ze spornego lokalu nie stanowiło okoliczności rozstrzygającej o skutecznym podjęciu przez skarżącego działań w celu powrotu do lokalu. Zatem nie sposób zgodzić się ze skarżącym, że okoliczność ta ma najważniejsze znaczenie spośród wszystkich środków prawnych, jakie podjął w tym celu.

Przechodząc do oceny zgodności zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami prawa materialnego należy wskazać, że podstawą prawną tego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 tej ustawy organ gminy wydaje, na wniosek strony lub z urzędu, decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy, jest zamieszkiwanie osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych. Z definicji zamieszonej w tym przepisie wynika zatem, że aby uznać pobyt danej osoby za pobyt stały, należy fizycznie zamieszkiwać pod oznaczonym adresem i mieć wolę stałego w nim przebywania, czyli koncentracji spraw życiowych, przy czym oba te elementy muszą występować łącznie. Trzeba zatem przyjąć, że miejsce pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe czynności życiowe, a w szczególności przebywa, nocuje, przygotowuje i spożywa posiłki, przechowuje rzeczy niezbędne do bytowania, przyjmuje wizyty gości, przyjmuje korespondencję, itp.

Stan faktyczny w niniejszej sprawie, przyjęty za podstawę ustaleń rozstrzygających o istocie sprawy jest w części niesporny, a w części prawidłowo ustalony pomimo odmiennego stanowiska skarżącego.

Skarżący od 1994 r. nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym położonym w [...] przy ul.[...], który to bezsporny fakt został ustalony w toku postępowania administracyjnego (zwrócił na tę okoliczność uwagę już NSA w wyroku sygn. akt II OSLK 1378/10). Do opuszczenia lokalu doszło w związku z istnieniem konfliktu rodzinnego, jednak zgromadzone dowody nie pozwalają na potwierdzenie stanowiska skarżącego, że w sprawie doszło do usunięcia strony ze spornego lokalu wbrew jej woli. Od dłuższego już czasu przebywa mieszka na działce w ogrodzie działkowym (okoliczność wskazana już w uzasadnieniu wyroku tutejszego Sądu sygn. akt III SA/Po 797/06). Skarżący nie przedsięwziął skutecznych kroków prawnych ani działań faktycznych w celu powrotu do mieszkania, na co wskazują okoliczności i sposób zakończenia postępowań cywilnych, jak i brak potwierdzenia podnoszonych przez stronę zarzutów w postępowaniu karnym (rzekomego [...] skarżącego przez R. R.). W konsekwencji uprawniony jest wniosek, że skarżący trwale opuścił miejsce stałego zameldowania.

W tym miejscu należy wyjaśnić, że w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, iż za równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew jej woli lub niedopuszczona do lokalu, lecz nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 25 października 2005 r., sygn. II OSK 127/99 - LEX nr 201427; z dnia 12 kwietnia 2001 r" sygn. V SA 3078/00 - LEX nr 78937; z dnia 18 kwietnia 2000 r., sygn. V SA 1424/99 - LEX nr 79243; z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. II OSK 281/09; z dnia 20 września 2011 r., sygn. II OSK 1378/10).

Skład orzekający podziela prezentowane w judykaturze stanowisko, że środkami prawnymi umożliwiającymi powrót do lokalu są roszczenia cywilnoprawne o przywrócenie naruszonego posiadania lub o eksmisję, które zostaną uwzględnione przez sąd przed wydaniem decyzji rozstrzygającej wniosek o wymeldowanie. Nieskorzystanie z tych środków lub ewentualnie oddalenie powództwa przez sąd powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej. Wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale oceniany według kryteriów obiektywnych. Nawet jeśli osoba zameldowana na pobyt stały zostanie z lokalu usunięta wbrew jej woli, ale nie podejmuje skutecznych kroków umożliwiających powrót do lokalu, faktycznie zaś w nim nie mieszka, odmowa wymeldowania prowadziłaby do utrzymywania fikcji naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności.

Należy także dodać, że sam deklarowany zamiar stałego pobytu w danej miejscowości pod oznaczonym adresem nie przesądza jeszcze o zmaterializowaniu się tego zamiaru. Musi on wystąpić łącznie z fizycznym przebywaniem w oznaczonym miejscu. Przez "zamiar" należy przy tym rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale również wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Tymczasem skarżący, nawet po ustaniu domniemanej przeszkody do powrotu do spornego lokalu, nie podjął próby ponownego zamieszkania w tym lokalu.

W ocenie Sądu okoliczności podnoszone przez skarżącego nie miały doniosłego znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. Organ nie przekroczył bowiem związania, jakie wynika z art. 153 i art. 170 p.p.s.a. Uzupełniające postępowanie dowodowe organu II instancji było nakierowane na wyjaśnienie tych okoliczności, na które wskazano we wcześniejszych wyrokach w wydanych w sprawie. Co oczywiste, sformułowania zawarte w dwóch wyrokach tutejszego Sądu wydanych przed wydaniem wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 20 września 2011 r. sygn. akt II OSK 1378/10, tak jak i ten ostatni wyrok, nie uwzględniały faktu śmierci R. R. i wpływu tej okoliczności na ocenę deklarowanej przez skarżącego woli powrotu do lokalu. W tym zakresie organy mogły przeprowadzić nowe ustalenia i formułować oceny prawne. Zarazem organ odwoławczy wręcz obowiązany był określone okoliczności wyjaśnić stosując przepis art. 136 kpa, zgodnie ze wskazaniami tutejszego Sądu zawartymi w wyroku z dnia 19 września 2012 r. sygn. akt II SA/Po 387/12 (okoliczność śmierci R. R. w 2011 r. była, jak już wspomniano, bezsporna). Ustalenia faktyczne organu II instancji nie są dowolne, uwzględniają całość materiału dowodowego i nie zostały dokonane z naruszeniem art. 7 i art. 77 1 oraz art. 80 kpa.

W tym miejscu Sąd wyjaśnia, że z urzędu dostrzegł naruszenie przez organ II instancji art. 10 kpa w postępowaniu odwoławczym, bowiem skarżący nie został zapoznany z uzupełnionym materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji w II instancji i nie wypowiedział się co do zgromadzonych dowodów. Niemniej jednak skarżący nie przedstawił takich okoliczności, które pozwoliłyby uznać, że naruszenie przepisów postępowania w tym zakresie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wyniki przeprowadzonego postępowania uzupełniającego zostały przedstawione w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego i strona przed wniesieniem skargi zapoznała się ze stanowiskiem w tym zakresie, a przy tym nie przedstawiła takich dowodów, które niweczyłyby ustalenia poczynione przez organ odwoławczy na podstawie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W istotnej części ustalenia organu odwoławczego były też zgodne z twierdzeniami samego skarżącego - podejmowane przez niego działania w celu powrotu do lokalu, nieprzebywanie w spornym lokalu od kilkunastu lat [od 1994 r.] i brak podjęcia próby powrotu do lokalu pomimo śmierci R. R.. Różnice dotyczyły tego, czy opuszczenie lokalu było dobrowolne i trwałe, jak i co do tego, czy skarżący podjął skuteczne środki w celu uzyskania władztwa nad częścią spornego lokalu i zamieszkania w tym lokalu, a także co do jego zamiaru powrotu do mieszkania. Jak już wspomniano, stanowisko organu odwoławczego co do okoliczności spornych pomiędzy stronami postępowania zostało wprawdzie zwięźle, ale należycie wyjaśnione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na koniec warto także zauważyć, że celem ustawy jest dyscyplinowanie obywateli do dostarczania organom meldunkowym informacji na temat ich aktualnego miejsca pobytu. Ewidencja ludności w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu, którego meldunek dotyczy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2006 r. w sprawie sygn. akt II OSK 561/05, LEX nr 194344). Sprawa o wymeldowanie nie jest też właściwym postępowaniem do wykazywania praw do lokalu. W aktualnym stanie prawnym, utrzymywanie fikcji zameldowania nie jest stanem pożądanym. Podkreślić należy, że tak, jak zameldowanie w lokalu nie daje jeszcze żadnych praw do niego, tak też wymeldowanie, w żaden sposób praw do lokalu ogranicza (por. wyrok WSA w Lublinie sygn. akt III SA/Lu 304/11). Stąd też zarzuty strony dotyczące postępowania sądowoadministracyjnego o wymeldowanie R. R. ze spornego lokalu, które - jak to zauważył sam skarżący - zostało umorzone z powodu śmierci R. R. (sygn. akt II SA/Po 679/11), nie mają doniosłego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, nie mogą one bowiem w żaden sposób rzutować na ocenę przesłanek co do podstaw wymeldowania skarżącego z pobytu stałego. Istotne było jednak to, że pomimo ostatecznego odpadnięcia podstaw do dalszego zameldowania R. R. w spornym lokalu skarżący próby powrotu do tego lokalu nie podjął. Sąd - nie kwestionując samej potrzeby posiadania przez skarżącego stałego zameldowania, jak i ewentualnych niedogodności związanych z brakiem stałego meldunku - podziela stanowisko organu odwoławczego, że stronie bardziej zależy na utrzymaniu zameldowania pod wskazanym adresem, niż na faktycznym zamieszkaniu w spornym lokalu, a to dopiero ta ostatnia okoliczność legitymizowałaby dalsze utrzymanie zameldowani pod adresem spornego lokal.

W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.