Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 116/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-04-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17b ust. 1 pkt 1, 2, art. 17b ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 28 grudnia 2023 r., znak: SKO.II.41/1648/ŚR/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 28 grudnia 2023 r., znak: SKO.II.41/1648/ŚR/2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania E. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z 5 grudnia 2023 r. znak: PS.SR.5243.000209.2023 odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką K. B..

Stan sprawy przedstawia się następująco.

E. K. w dniu 9 listopada 2022 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. B..

Powołaną wyżej decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, motywując odmowę niespełnieniem przez niepełnosprawną przesłanki wieku powstania niepełnosprawności, o której mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Od tej decyzji odwołanie wniosła E. K., wskazując, że zrezygnowała z zatrudnienia i zaprzestała pracy w gospodarstwie rolnym. Zwróciła uwagę na niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu d/s Orzekania Niepełnosprawności w C. z dnia 9 stycznia 2023 r. K. B. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym w orzeczeniu nie określono daty powstania niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 listopada 2022 r.

Kolegium wskazało następnie, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 23 listopada 2023 r. wynika, że strona faktycznie opiekuje się chorą matką. E. K. oświadczyła, że z dniem 9 listopada 2023 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, które wydzierżawiła K. K. na okres 5 lat. Ponadto ze świadectwa pracy z dnia 2 listopada 2023 r. wynika, że wnioskodawczyni była zatrudniona w firmie N. P. S.. z o.o. od 1 września 2023 r. do 31 października 2023 r., a stosunek pracy ustał na mocy porozumienia stron.

Kolegium na wstępie podkreśliło, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że w sprawie ma zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ wskazał, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r., K 38/13.

Zdaniem Kolegium świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane z innego powodu. Podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej, w tym zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, spowodowane koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Organ wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze czy dodatkowe źródło dochodu. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy jednoznacznie wskazuje, że nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, ale tylko taka, której celem jest sprawowanie opieki. Musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia lub jego podjęcia, a podjęciem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Zgodnie z art. 17b u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym (ust. 1). Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2).

Kolegium wskazało, że przesłanką przyznania rolnikowi przedmiotowego świadczenia jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, a nie fakt złożenia stosownego oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego. Oświadczenie to, składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za składnie fałszywych zeznań, jest wyłącznie wymaganym przez ustawodawcę środkiem dowodowym potwierdzającym faktyczne zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ może domagać się od wnioskodawcy wykazania innymi stosownymi dowodami faktu zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Kolegium podniosło, że w toku postępowania ustalono, że E. K. jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] zł ha przeliczeniowego (5,7300 ha fiz.). Z oświadczenia strony z dnia 5 grudnia 2023 r. wynika, że 5 grudnia 2023 r. chciała złożyć wniosek w ARiMR o wykreślenie jej z ewidencji producentów rolnych, lecz okazało się to niemożliwe, ponieważ dopłaty nie zostały do końca wypłacone. Oświadczyła też, że w przyszłym roku o dopłaty będzie ubiegać się dzierżawca. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że strona nadal figuruje w rejestrze producentów rolnych, co oznacza że faktycznie nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, pomimo zawarcia umowy dzierżawy gruntów rolnych. Przyznanie dopłat rolniczych jest uwarunkowane prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nie da się zatem logicznie uzasadnić tezy, że można pobierać dopłaty do gospodarstwa rolnego w sytuacji zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Pobieranie dopłat wyklucza spełnienie podstawowej przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17b ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy. Dlatego też sam fakt pobierania w 2023 r. dopłat obszarowych do gospodarstwa rolnego wyklucza przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż świadczy o niezaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Dodatkowo Kolegium zauważyło, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dni 11 grudnia 2012 r. sygn. I OPS 5/12 wyjaśnił, że rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.

Kolegium podkreśliło, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych ustawodawca przyjął domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie od tego, czy się w nim pracuje, czy się je wydzierżawia. W przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 333). Do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w sytuacji wydzierżawienia gruntów rolnych dochodzi tylko w sytuacji, gdy umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego zostaje zawarta na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, co niewątpliwie nie dotyczy rozpoznawanej sprawy.

W świetle powyższych ustaleń Kolegium przyjęło, że skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 1 tej ustawy, ponieważ nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Kolegium nie zakwestionowało przy tym złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności opiekowania się nią przez córkę, jednak sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze na decyzję Kolegium E. K. zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz naruszenie art. 6, art. 8 § 2 i art. 9 k.p.a. W oparciu o powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi stwierdziła m.in. że nie mogła wyrejestrować się z ewidencji producentów rolnych dopóki płatności końcowe nie zostały wypłacone. Podniosła, że nie zgadza się z domniemaniem, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód, niezależnie, czy się w nim pracuje, czy je wydzierżawia. Wskazała, że Kolegium nie kwestionuje złego stanu zdrowia jej matki, lecz nie bierze pod uwagę, że ten stan zdrowia może ulec pogorszeniu, na co dowodem jest dołączenie karty leczenia szpitalnego, w którym błędnie jest wpisany numer domu opiekuna.

Skarżąca wyjaśniła, że organ, rozpatrując w styczniu 2024 r. wniosek, który został złożony w grudniu 2023 r., ma obowiązek ustalić, czy prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało od grudnia 2023 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Czyniąc to, organ właściwy ustala, że opiekun spełnia wszystkie warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego już od grudnia 2023 r. na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., co oznacza, że w tym przypadku prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r. (art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym). Organ właściwy ma obowiązek przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych od grudnia 2023 r. do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa ważność orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wskazał, że strona nie spełnia przesłanki rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym mimo złożonego oświadczenia o zaprzestaniu z dniem 9 listopada 2023 r. prowadzenia gospodarstwa rolnego. Skarżąca jest beneficjentką dotacji rolniczych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i na datę wydania zaskarżonej decyzji figurowała w ewidencji producentów rolnych. Zdaniem Kolegium, skoro skarżąca jest nadal zarejestrowana w krajowym systemie ewidencji producentów rolnych, to nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia.

Zgodnie z wnioskiem organu i wobec braku ze strony skarżącej żądania przeprowadzenia rozprawy sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, mimo że nie wszystkie argumenty podniesione w jej uzasadnieniu Sąd podzielił.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu pierwszej instancji co do podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu pierwszej instancji, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r., jest wadliwa ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. zamiast wielu: wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach WSA w Lublinie: z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19; z 10 maja 2022 r., II SA/Lu 174/22; z 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22).

Sąd podziela zatem trafność oceny organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania powyższej negatywnej przesłanki odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest jednak zasadna z innej przyczyny, prawidłowo dostrzeżonej przez organ odwoławczy.

W tym miejscu należy podkreślić, że nie ulega wątpliwości stan zdrowia matki skarżącej, która jest niepełnosprawna w znacznym stopniu i w związku z tym wymaga pomocy osób drugich.

Istota sporu w rozpoznawanej sprawie leży natomiast w kwestii spełnienia kluczowej dla uzyskania wnioskowanego świadczenia przesłanki rezygnacji przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką.

W ocenie Sądu, w świetle zgromadzonych dowodów zgodne z prawem jest stanowisko Kolegium, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone art. 17b ust. 1

i 2 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ skarżąca nie zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym.

Na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje córce jako osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny nad matką. Natomiast stosownie do treści art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r., w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17, ubiegają się rolnicy, świadczenia te przysługują rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 2 u.ś.r. zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, o którym mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Oświadczenie rolnika podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z niewadliwych ustaleń Kolegium dokonanych w tej kwestii wynika, że w dniu 9 listopada 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W tym samym dniu zawarła umowę, mocą której oddała w dzierżawę K. K. będące jej własnością gospodarstwo rolne na okres od 9 listopada 2023 r. do 9 listopada 2028 r. Skarżąca złożyła do ARiMR wniosek o dopłaty bezpośrednie na 2023 r. i nie wycofała tego wniosku. Pobrała dopłaty bezpośrednie za cały rok 2023. Nie złożyła również wniosku o wykreślenie jej z ewidencji producentów rolnych, wskazując, że "chciała złożyć ten wniosek 5 grudnia 2023 r., jednak było to niemożliwe, ponieważ dopłaty nie były do końca wypłacone". Wyjaśniła, że "gdy będzie taka możliwość, złoży wypełniony wniosek. W przyszłym roku o dopłatę będzie występował dzierżawca" (oświadczenie – k. 15 akt adm.).

Kluczowym elementem oceny, czy doszło do zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego i czy miało to związek z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, jest kwestia pobierania dopłat do gospodarstwa rolnego. W tej kwestii tutejszy Sąd wypowiadał się już kilkakrotnie, m.in. w uzasadnieniu wyroku z 19 września 2023 r., wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 460/23, a także w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 kwietnia 2024 r., wydanego w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 100/24.

W ocenie Sądu pobieranie dopłat do gospodarstwa rolnego wyklucza możliwość uznania, że rolnik zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Teza przeciwna jest wewnętrznie sprzeczna w świetle przepisów dotyczących przesłanek przyznawania dopłat do gospodarstwa rolnego.

Stosownie do art. 2 pkt 25 ustawy z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r. poz. 261, dalej jako: ustawa – Plan Strategiczny), użyte w ustawie określenie "rolnik" oznacza rolnika w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115 z dnia 2 grudnia 2021 r. ustanawiającego przepisy dotyczące wsparcia planów strategicznych sporządzanych przez państwa członkowskie w ramach wspólnej polityki rolnej (planów strategicznych WPR) i finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji (EFRG) i z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz uchylającego rozporządzenia (UE) nr 1305/2013 i (UE) nr 1307/2013 (Dz. Urz. UE, seria L, nr 435, s. 1, ze zm.), którego gospodarstwo jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

W świetle definicji zawartej w art. 3 pkt 1 rozporządzenia nr 2021/2115, pojęcie "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą.

W myśl art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 2021/2115 "działalność rolniczą" definiuje się w taki sposób, aby oznaczała działalność umożliwiającą przyczynianie się do dostarczania dóbr prywatnych i publicznych poprzez co najmniej jedno z poniższych działań:

a) wytwarzanie produktów rolnych obejmujące działania takie jak chów zwierząt lub uprawa, w tym w drodze użytkowania torfowisk - przy czym produkty rolne oznaczają produkty wymienione w załączniku I do TFUE, z wyjątkiem produktów rybołówstwa - a także bawełnę i zagajniki o krótkiej rotacji;

b) utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy, bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza użycie zwykłych metod rolniczych i zwykłego sprzętu rolniczego.

Cytowane wyżej rozporządzenie 2021/2115, które weszło w życie co do zasady z dniem 1 stycznia 2023 r., opiera się na założeniu wspierania rolników aktywnych zawodowo. Zgodnie z motywem 19 rozporządzenia: "W celu dalszej poprawy realizacji celów WPR wsparcie dochodu należy ukierunkować na rolników aktywnych zawodowo. Aby zapewnić wspólne podejście na poziomie unijnym, należy ustanowić ramową definicję terminu "rolnik aktywny zawodowo" zawierającą najważniejsze elementy. W swoich planach strategicznych WPR państwa członkowskie powinny na podstawie obiektywnych warunków określić, których rolników uznaje się za rolników aktywnych zawodowo". Na motywie wsparcia rolników aktywnych zawodowo jest oparta najbardziej ogólna forma wsparcia finansowego – roczna płatność obszarowa niezwiązana z wielkością produkcji (motyw 56). Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia, to państwa członkowskie określają w swoich planach strategicznych WPR definicje m.in. "działalności rolniczej" i "rolnika aktywnego zawodowo". Jednakże prawodawca unijny zawarł wskazania modelowe co do kształtu takiej definicji na poziomie prawodawstwa krajowego, wskazując w art. 4 ust. 5 rozporządzenia, że "rolnika aktywnego zawodowo" definiuje się w taki sposób, aby zagwarantować, że wsparcie będzie przyznawane wyłącznie osobom fizycznym lub prawnym bądź grupom osób fizycznych lub prawnych prowadzącym działalność rolniczą na co najmniej minimalnym poziomie, przy czym niekoniecznie ze wsparcia należy wykluczyć rolników prowadzących działalność rolniczą i nierolniczą lub rolników prowadzących działalność rolniczą w niepełnym wymiarze godzin. Motywy wsparcia wyłącznie rolników aktywnych zawodowo są jednoznacznie wyrażone w dalszych regulacjach dotyczących bardziej szczegółowych warunków przyznawania płatności (zob. w odniesieniu do płatności bezpośrednich – w szczególności – art. 20: państwa członkowskie przyznają rolnikom aktywnym zawodowo płatności bezpośrednie niezwiązane z produkcją na warunkach określonych w niniejszej sekcji i doprecyzowanych w planach strategicznych WPR państw członkowskich; zob. też w zakresie płatności bezpośrednich – art. 18 ust. 1, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 3, art. 27 ust. 1; w odniesieniu do wsparcia w ramach tzw. schematu na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt – art. 31 ust. 1 i 2; w odniesieniu do wsparcia związanego z produkcją – zob. art. 32 ust. 1; w odniesieniu do płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami – dawna płatność ONW – art. 71 ust. 2; w odniesieniu do wsparcia na narzędzia zarządzania ryzykiem na warunkach – art. 76 ust. 2).

Do powyższych regulacji prawa unijnego jako głównego źródła przesłanek materialnoprawnych przyznawania płatności odsyłają obowiązujące od 15 marca 2023 r. przepisy ustawy z 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (zob. art. 15 ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 1 ustawy).

Przyznanie płatności w ramach wsparcia rolników jest zatem uwarunkowane prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Nie można w związku z tym pobierać dopłat do gospodarstwa rolnego w sytuacji zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Taka teza pozostaje w sprzeczności z podstawową przesłanką definicji "rolnika aktywnego zawodowego", do którego kierowane są dopłaty w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Innymi słowy, pobieranie dopłat wyklucza spełnienie podstawowej przesłanki uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17b u.ś.r.

Ponadto, jak wynika z przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2023 r. poz. 885), elementem całego systemu ewidencyjnego jest ewidencja producentów (art. 4 pkt 1). Z definicji ustawowych wynika, że pojęcie producenta obejmuje: producenta rolnego, beneficjenta programów rybackich, posiadacza zwierzęcia, organizację producentów, podmiot prowadzący zakład utylizacyjny oraz potencjalnego beneficjenta (art. 3 pkt 2). Z kolei producentem rolnym jest osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 rozporządzenia 2021/2115 (art. 3 pkt 2 lit. b). Wreszcie art. 3 pkt 1 rozporządzenia nr 2021/2115, do którego odsyła przytoczony przepis krajowy, definiuje rolnika jako: osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym stosowania Traktatów, określonym w art. 52 Traktatu o Unii Europejskiej w związku z art. 349 i 355 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), oraz które prowadzą działalność rolniczą określoną przez państwa członkowskie zgodnie z art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia. Z powyższych regulacji wynika jednoznacznie, że prowadzenie działalności rolniczej jest niezbędnym elementem posiadania statusu producenta rolnego. Osoba, która zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, powinna wystąpić o wykreślenie z ewidencji producentów w terminie 14 dni od dnia zaistnienia tej zmiany (art. 14 ust. 1 ustawy ewidencyjnej).

Ponieważ system, w tym ewidencję producentów, wykorzystuje się w zakresie przyznawania i wypłaty płatności (art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy ewidencyjnej), posiadanie aktualnego statusu producenta rolnego wynikającego z wpisu do ewidencji, wyklucza przyjęcie, że dana osoba zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, bowiem osoba taka, korzystając z aktualnego wpisu, ma możliwość ubiegania się o płatności rolne, oczywiście z zastrzeżeniem spełnienia pozostałych warunków, poza formalnym statusem producenta. Argumentując w przeciwną stronę – wykreślenie z ewidencji producentów usuwa wątpliwości dotyczące prowadzenia gospodarstwa rolnego związane z pobieraniem dopłat, bowiem uniemożliwia ubieganie się o dopłaty.

Potwierdza to treść cytowanych wyżej regulacji krajowych w dziedzinie płatności rolnych, w szczególności art. 15 ust. 1 przepisów ustawy – Plan Strategiczny, z którego wynika, że pomoc jest przyznawana osobie fizycznej, osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, którym został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o daną pomoc, jeżeli są spełnione warunki przyznania tej pomocy określone w przepisach odrębnych. Posiadanie numeru identyfikacyjnego w ewidencji producentów jest zatem formalną przesłanką ubiegania się o płatności rolne, oczywiście z zastrzeżeniem spełnienia pozostałych – materialnych przesłanek uzyskania tej pomocy. W zakresie tych przesłanek ustawa krajowa odsyła do analizowanego wyżej rozporządzenia 2021/2015, które – jak wskazano – opiera się na podstawowym motywie kierowania pomocy do rolników aktywnych zawodowo (art. 15 ust. 1 w zw. z art. 1 pkt 1 ustawy – Plan Strategiczny).

Wprawdzie Sąd nie podziela stanowiska Kolegium, że do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej w sytuacji wydzierżawienia gruntów rolnych dochodzi tylko w sytuacji, gdy umowa dzierżawy gospodarstwa rolnego zostaje zawarta na podstawie przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to jednak w rozpoznawanej sprawie nie ma to znaczenia. Bezsporne jest bowiem, że w dacie złożenia wniosku oraz w datach orzekania przez organy obu instancji skarżąca pobierała dopłaty bezpośrednie z ARiMR (pobierała je za cały 2023 r.) i nie cofnęła wniosku o dopłaty. Nie wystąpiła również z wnioskiem o wykreślenie jej z ewidencji producentów rolnych, ponieważ, jak oświadczyła, dopłaty w dniu 5 grudnia 2023 r. były nie do końca wypłacone. Obie te okoliczności stanowią wystarczającą przesłankę odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego jako osobie, która w świetle prawa nie zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego.

Wobec powyższego oraz zważywszy na to, że decyzje organów obu instancji zostały wydane przed 1 stycznia 2024 r., w sprawie nie ma zastosowania zawarta w skardze argumentacja dotycząca wykładni i stosowania art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym.

Odnosząc się do uzasadnienia zarzutów skargi, należy wyjaśnić jedynie informacyjnie, że w przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza zakwestionowania stanu jej zdrowia. O ile jednak w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle, w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r., konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem dowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. także wyrok NSA z 18 maja 2021 r., I OSK 275/21). Posiadanie przez matkę skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje zatem automatycznie uzyskania przez nią prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi bowiem być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania.

W niniejszej sprawie organy nie analizowały tej kwestii, ponieważ uznanie, że skarżąca w świetle prawa nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, samo przez się wykluczyło możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Wbrew stanowisku skarżącej Kolegium nie miało obowiązku brać pod uwagę faktu, że stan zdrowia matki skarżącej może ulec pogorszeniu. Kolegium bierze bowiem pod uwagę stan faktyczny i prawny sprawy obowiązujący w dacie wydania decyzji. Sąd nie przeprowadził dowodu z karty informacyjnej leczenia szpitalnego, ponieważ stan zdrowia matki skarżącej nie budzi żadnych wątpliwości i nie był w sprawie kwestionowany.

W rozpatrywanej sprawie nie doszło zatem do naruszenia zarówno norm materialnych, jak i proceduralnych. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wyczerpującą argumentację zajętego przez organ stanowiska, w tym analizę stanu faktycznego oraz prawnego sprawy.

Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.