Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 837/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 177 § 1, art. 173 § 1, art. 174 pkt 1 i 2, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 186, art. 176 § 2, art. 203 pkt 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 80 § 1, art. 7 § 2, art. 18, art. 58 § 2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 15, art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Woźniak, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), Protokolant Konrad Halota, po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. S.A. z siedzibą w N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Kr 1701/21 w sprawie ze skargi M. S.A. z siedzibą w N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 25 października 2021 r. nr 1201-IEE.711.2.154.2021.2.AG w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. S.A. z siedzibą w N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2022 r. sygn. I SA/Kr 170/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M. S.A. z siedzibą w N. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 25 października 2021 r. w przedmiocie odmowy uchylenia czynności egzekucyjnej. Wyrok ten w całości dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie CBOSA).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku na podstawie art. 173 § 1 i 2 w zw. z art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.:, złożył pełnomocnik skarżącej, zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

I. w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a.:

1. art. 151 p.p.s.a., przez nietrafne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej jako WSA lub Sąd I instancji), że postanowienie DIAS odpowiada prawu i w efekcie oddalenie skargi Spółki, podczas gdy jest ono wadliwe w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego, a co nietrafnie nie miało miejsca,

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez nieprawidłowe przyjęcie, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej jako Dyrektor lub organ II instancji) w sposób odpowiadający zasadzie dwuinstancyjności całościowo i merytorycznie rozpatrzył prawidłowość odmowy przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. (dalej jako Naczelnik lub organ I instancji) uchylenia czynności egzekucyjnej nr 38150338 z dnia 2 sierpnia 2021 r. polegającej na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank O.Ś. S.A., podczas gdy przeprowadzone przez Dyrektora postępowanie zostało wadliwie ograniczone do formalnej kontroli postanowienia pierwszoinstancyjnego, co spowodowało, że nie zostały dostrzeżone istotne wadliwości działania Naczelnika, które to nieprawidłowości powinny skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego odmowy uchylenia przedmiotowej czynności, a co nietrafnie nie miało miejsca i czego nie dostrzegł Sąd I instancji,

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., przez błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że organy obu instancji w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny oraz przeanalizowały wszelkie okoliczności przemawiające za zastosowaniem art. 58 § 2 u.p.e.a., podczas gdy prawidłowa kontrola legalności zaskarżonych czynności egzekucyjnych prowadzi do wniosku, że w niniejszym stanie faktycznym zaktualizowały się przesłanki do uchylenia przedmiotowej czynności egzekucyjnej, której utrzymanie skutkuje m.in. zajęciem kwoty przekraczającej wysokość zobowiązania pieniężnego wynikającego z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 26 maja 2021 r. (znak: SKO 4133/12/21, dalej jako Decyzja SKO), a czego nietrafnie nie zauważył Sąd I instancji,

II. w oparciu o art. 174 pkt 1 p.p.s.a.:

4. art. 58 § 2 u.p.e.a., przez błędne przyjęcie przez WSA, że ważnym interesem zobowiązanego nie jest konieczność wywiązywania się ze zobowiązań wobec kontrahentów oraz ponoszenia wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, podczas gdy prawidłowa wykładania ww. przepisu prowadzi do wniosku, że w zakres przedmiotowy pojęcia ważnego interesu zobowiązanego w niniejszej sprawie wpisują się ww. okoliczności, a co skutkowało wydaniem przez Sąd I instancji wadliwego rozstrzygnięcia.

Wobec powyższego, pełnomocnik skarżącego w oparciu o art. 186 p.p.s.a. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu I instancji oraz rozpoznanie skargi, a to uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 25 października 2021 r. oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z dnia 8 września 2021 r. (znak: 1217-SEE-711.1394.2021.7), w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także w oparciu o art. 176 § 2 p.p.s.a. o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona.

Niepodważoną pozostaje dokonana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia art. 58 § 2 u.p.e.a. i uznanie, że postępowanie na podstawie tego przepisu jest postępowaniem wpadkowym w obrębie postępowania egzekucyjnego, o stosunkowo wąsko zarysowanym zakresie. Oznacza to, że oczekiwanie od Sądu pierwszej instancji kontroli pobocznych kwestii, w tym dotyczących samej egzekucji, wykracza poza ramy granicy sprawy, o jakich mowa w art. 134 § 1 p.p.s.a.

Z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z wyjątkami niemającymi zastosowania w niniejszej sprawie). Sąd pierwszej instancji jest wobec powyższego związany "granicami sprawy", lecz nie jest związany "granicami skargi". Granice sprawy określone w powyższym przepisie oznaczają, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Granice przedmiotowe odnoszą się do materialnego stosunku prawnego, który legł u podstaw postępowania, albo który w wyniku postępowania administracyjnego został ukształtowany mocą kontrolowanego aktu (por. wyrok NSA z 16 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3196/19). Tak ukształtowane pojęcie "granic sprawy" odnosi się do odmowy uchylenia czynności egzekucyjnej w drodze postanowienia stosownie do art. 58 § 2 u.p.e.a.

Skarżący nie formułuje zarzutu w oparciu o art. 134 p.p.s.a., a istotę postępowania prowadzonego w związku z art. 58 § 2 u.p.e.a. stanowi ustalenie, czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w oparciu o przesłanki zawarte w tym przepisie możliwe jest podjęcie mającego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych.

Uznanie administracyjne polega na możliwości wyboru konsekwencji prawnych przy ustalonym stanie faktycznym. Uznanie administracyjne nie polega zatem na swobodzie organu administracji co do ustalania stanu faktycznego. Uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych uzależnione jest od zaistnienia czterech przesłanek określonych w art. 58 § 2 u.p.e.a. i na tym etapie Sąd prawidłowo uznał, że bezspornie zaszły dwie spośród czterech koniecznych warunków możliwości przejścia na etap uznania administracyjnego. Natomiast odnośnie do pozostałych przesłanek, tj. ważnego interesu zobowiązanego oraz interesu wierzyciela uznał, że organ zbadał wszystkie aspekty sprawy, a w szczególności argumenty podniesione zarówno przez zobowiązanego, jak i wierzyciela, dokonał ich obiektywnej analizy i wydał rozstrzygnięcie w zgodzie z art. 58 § 2 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Co do kwestii pojęcia ważnego interesu zobowiązanego, skarżący nie podważa przyjęcia w zaskarżonym wyroku, że nie jest zdefiniowane przez ustawodawcę. WSA prawidłowo przyjął, że o istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz kryteria zobiektywizowane, a sytuacja w jakiej znalazła się strona winna być uzasadniona wystąpieniem szczególnych okoliczności, których ocena winna być dokonana z uwzględnieniem ogólnie obowiązujących wartości, ponadto brak uchylenia czynności egzekucyjnych winien mieć wpływ na sytuację zobowiązanego. Ze względu na istotę dokonania czynności egzekucyjnej: zaspokojenie wierzyciela z mienia dłużnika, zwykła sytuacja w jakiej się znajdują, nie może usprawiedliwiać pozytywnego dla zobowiązanego załatwienia sprawy. Należy zatem przyjąć, że ważny interes zobowiązanego powinien być postrzegany jako istnienie nadzwyczajnej okoliczności, a nie normalne następstwo prowadzenia działalności gospodarczej przez podmiot gospodarczy zgodnie z charakterem i ryzykiem tej działalności. O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie decyduje subiektywne przekonanie zobowiązanego, a oceny tej przesłanki należy dokonywać według kryteriów zobiektywizowanych. W interesie wierzyciela leży wyegzekwowanie kwot objętych tytułami wykonawczymi, sprawnie i w miarę możliwości przy zastosowaniu najprostszych i skutecznych środków egzekucyjnych. Istotnym zatem staje się np. to, czy istnieją inne skuteczne środki egzekucyjne.

Spółka nie przedstawiła innego majątku, z którego można byłoby skutecznie przeprowadzić egzekucję. Trudno w takiej sytuacji wymagać od wierzyciela, aby zrezygnował z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i zmniejszył swoje szanse na wyegzekwowanie dochodzonych należności.

Rację ma Sąd wskazując, że skuteczność tych środków uzależniona jest od sytuacji majątkowej zobowiązanego: posiadanego przez niego majątku nieruchomego, ruchomości, środków pieniężnych, wierzytelności. Wnosząc żądanie oparte o regulację z art. 58 § 2 u.p.e.a., zobowiązany nie wskazał na żadne nadzwyczajne okoliczności.

Uznając argumenty podnoszone przez skarżącego jako przesłankę do uchylenia czynności egzekucyjnej, należałoby przyjąć, że w sytuacji zawieszenia postępowania egzekucyjnego do każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, zachodzi przesłanka uchylenia czynności egzekucyjnej, gdyż nie może on swobodnie funkcjonować. Ustawodawca jednak takiej ewentualności nie przewidział.

Również zasadne jest stwierdzenie, że uwzględnieniu wniosku zobowiązanego stoi na przeszkodzie interes (nie określany przez ustawodawcę jako ważny) wierzyciela. W sprawie wierzyciel, w którego interesie leży wyegzekwowanie całej należności głównej wraz z odsetkami po uchyleniu zajęcia rachunku bankowego nie miałby żadnej gwarancji, że w takiej sytuacji skutecznie otrzymałby całą należną kwotę.

W konsekwencji niezasadnym jest zarzut naruszenia art. 58 § 2 u.p.e.a. Sąd prawidłowo oparł wynik rozumowania o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdyż jest ono logicznym i zgodnym z doświadczeniem życiowym. Materiał dowodowy jest zupełny, a jego ocena prawidłowa. Nie zostały naruszone art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej kontroli zastosowania przez organy podatkowe art. 80 k.p.a. Prawidłowo ocenił obowiązki organu w tym względzie. Organy podatkowe zobowiązane są do ustalenia wszystkich faktów i okoliczności, które są niezbędne dla załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.). Powinny zebrać wszystkie dostępne dowody i rozpatrzeć je w sposób wyczerpujący, niezależnie od tego, czy potwierdzają one tezy organu czy twierdzenia podatnika (art. 77 § 1 k.p.a.). Niemniej należy pamiętać, że to zbieranie dowodów w ramach postępowania egzekucyjnego jest dopuszczone przez art. 18 u.p.e.a. Chodzi o stosowanie przepisów k.p.a. kiedy nie stoi to na przeszkodzie ratio legis u.p.e.a. (R. Hauser, M. Wierzbowski, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, C.H. Beck, W-wa 2021, s. 141). Organy przeanalizowały wszystkie argumenty, jakie podał zobowiązany i było to wystarczające. Organ mógł dokonać wyboru skutku w ramach uznania administracyjnego. To prowadzi do wniosku, że niezasadnym jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Argumentacja skargi kasacyjnej opiera się o stwierdzenie, że przeprowadzone przez organ postępowanie zostało wadliwie ograniczone do formalnej kontroli postanowienia pierwszoinstancyjnego. Skoro nie wykazano potrzeby dalszego prowadzenia postepowania wyjaśniającego, a wynik oceny zebranego materiału dowodowego był prawidłowy i tak uznał organ drugiej instancji, to takie "formalne" skontrolowanie postanowienia zawierało w sobie ponowne rozpoznanie sprawy. Na koniec za nietrafny uznano zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a., gdyż jest to przepis wynikowy, a oddalenie skargi Sąd pierwszej instancji oparł o prawidłowo dokonaną kontrolę sądowadministracyjną.

Mając na względzie powyższe, stosownie do art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a., art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).

Mirella Łent Bogusław Woźniak Paweł Borszowski