Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 172/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2024-06-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 3, art. 3 par. 1, art. 145 par. 1, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 33 par. 1 pkt 1-7,9-10,8, art. 34 par. 1 zd. 1, art. 27 par. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 2505
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
article: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1,2,3,4,5,10,11
journal: Dz.U. 2023 poz 1284
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 87 ust. 1, art. 190 ust. 3, art. 31 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: par. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 2172
law: Rozporządzenie Ministar Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - t.j.
article: art. 92, art. 93, art. 95 par. 3
journal: Dz.U. 2023 poz 2809
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na postanowienie Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie z dnia 22 stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

A.K. (dalej: "skarżąca", "strona") pismem z dnia [...] wniosła zarzut w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...], który doręczono stronie wraz z postanowieniem o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia z dnia [...] nr [...]. Skarżąca zarzut oparła na podstawie: niespełnienia wymogów określonych w art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, braku wymagalności obowiązku szczepień, zastosowania zbyt uciążliwego środka.

Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w M. (dalej: "PPIS w M.") zarzut w zakresie niespełnienia wymogów określonych w art. 27 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji uznał za zasadny, natomiast w zakresie braku wymagalności obowiązku szczepień i zastosowania zbyt uciążliwego środka uznał za bezzasadny.

Na powyższe postanowienie skarżąca, działając przez adwokata, wniosła zażalenie, w którym podtrzymała zarzut dotyczący braku wymagalności obowiązku, popierając go obszerna argumentacją, w szczególności odnoszącą się do braku aktu normatywnego zawierającego termin wymagalności obowiązku oraz liczbę dawek szczepionek, a także zwróciła uwagę na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Zachodniopomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Szczecinie (dalej: "ZPWIS w Szczecinie", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 123 i 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."), art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 338 ze zm.) oraz art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") i art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070, dalej: "ustawa zmieniająca"), utrzymał w mocy postanowienie PPIS w M. z dnia [...] w sprawie zajęcia stanowiska co do zgłoszonych przez skarżącą zarzutów dotyczących prowadzenia egzekucji administracyjnej w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...].

Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu w zakresie niespełnienia wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a. stwierdził, że PPIS w M. rozpoznając sprawę w oparciu o przepisy prawne obowiązujące na dzień wszczęcia postępowania, słusznie postanowił uznać zarzut w tym zakresie za zasadny z uwagi na fakt, iż wystawiony tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] nie spełnia wymogów określonych przez ustawodawcę. Zgodnie bowiem z art. 27 § 1 pkt 10 u.p.e.a. tytuł wykonawczy zawiera m.in. klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej.

W odniesieniu do zarzutu w zakresie braku wymagalności obowiązku ZPWIS w Szczecinie wskazał, że obowiązek szczepień ochronnych wynika wprost z przepisów prawa tj. art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1284 ze zm., dalej: "u.z.z.z."). Z kolei Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2077, dalej: "rozporządzenie z 2023 r. w sprawie szczepień ochronnych") określa w § 3 ust. 1 grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek, a w załączniku 1 zawiera "Schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży" (dalej: schemat) obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia.

Jak wskazał ZPWIS w Szczecinie obowiązek szczepień w odniesieniu do dziecka skarżącej był wymagalny w dniu wystawienia przez PPIS w M. tytułu wykonawczego, bowiem J.K. urodzony w dniu [...] w dniu wystawienia tytułu wykonawczego (tj. [...]) był już zobowiązany do przyjęcia kolejnej dawki szczepienia przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi oraz poliomyelitis z uwagi na wiek (w tym czasie małoletni miał skończone 7 lat).

Co do wymagalności obowiązku organ odwoławczy wyjaśnił, że przedział wiekowy poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na dzień wystawienia tytułu wykonawczego określało Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 ze zm., dalej: "rozporządzenie z 2011 r. w sprawie szczepień ochronnych"), a o wymagalności obowiązku przesądzała treść komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego (dalej: "GIS"), wydanego w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.z. Natomiast w stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania orzeczenia, po wejściu w życie rozporządzenia z 2023 r. w sprawie szczepień ochronnych, to ono wraz z załącznikiem 1 oraz Charakterystyką Produktu Leczniczego przesądzają o wymagalności obowiązku. Jedynie w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego może zostać stwierdzone wystąpienie przeszkód wynikających ze stanu zdrowia, uniemożliwiających wykonanie szczepienia, na co brak jest dowodów w aktach sprawy w odniesieniu do dziecka skarżącej.

Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w zażaleniu dotyczących zaliczenia komunikatu GIS do katalogu źródeł prawa, ZPWIS w Szczecinie wskazał, że wobec wejścia w życie rozporządzenia z 2023 r. o szczepieniach ochronnych, straciły one na aktualności, a tym samym ich rozpatrywanie jest bezprzedmiotowe.

Zdaniem organu odwoławczego wymagalność obowiązku następuje z chwilą wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez rozporządzenie z 2023 r. w sprawie szczepień ochronnych, które w § 3 ust. 1 określa grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym uwzględniając ich wiek, a załącznik 1 doprecyzowuje schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania, wymagane dla danego szczepienia uwzględniając wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia. Ponadto ZPWIS w Szczecinie zauważył, że decydując się na odmowę szczepień ochronnych należy mieć świadomość ograniczania prawa dziecka do profilaktycznego świadczenia zdrowotnego służącego zapobieganiu wystąpienia chorób zakaźnych, co naraża dziecko na zagrożenia związane zarówno z przechorowaniem, jak i możliwością wystąpienia poważnych powikłań zdrowotnych. Narusza to dobro dziecka, a tym samym istotę jego praw. Zdaniem ZPWIS w Szczecinie należy również spojrzeć na wymiar populacyjny zagrożeń zdrowotnych wynikających z nieuodpornienia dziecka przeciwko chorobom zakaźnym, bowiem dziecko takie może stanowić źródło zakażenia, a tym samym stanowić zagrożenie dla innych dzieci, które ze względów zdrowotnych nie mogą być uodpornione przeciwko tym chorobom. Wysoki odsetek osób zaszczepionych ma na celu nie tylko minimalizowanie zapadalności na daną chorobę w populacji, ale - jeśli to tylko możliwe - do całkowitej eliminacji choroby. Nieuzasadnione zwolnienia ze szczepień stanowią zakłócenie odporności zbiorowiskowej, z której osoby nieszczepione korzystają, ale nie uczestniczą w jej tworzeniu. Zakłócenia takie, w przypadku zbyt dużej ilości osób niezaszczepionych, mogą prowadzić do wystąpienia ognisk zachorowań, a nawet nawrotów epidemii.

Organ odwoławczy podkreślił, że to nie rodzic ustala indywidualny kalendarz szczepień, a lekarz specjalista podczas wizyty konsultacyjnej z dzieckiem w poradni konsultacyjnej ds. szczepień ochronnych lub lekarz sprawujący opiekę nad dzieckiem w POZ. Dokumentacja znajdująca się w aktach sprawy (m. in. karta uodpornienia dziecka, pismo PPIS w M. znak: [...] z dnia [...] skierowane do skarżącej oraz upomnienie znak: [...] z dnia [...]) przy jednoczesnym braku w tej dokumentacji dowodów na długotrwałe odroczenie obowiązkowych szczepień ochronnych u małoletniego J.K., jak również nieprzedłożenie przez skarżącą zaświadczenia lekarskiego uzasadniającego odroczenie wykonania szczepień ochronnych u dziecka oraz udokumentowanie braku realizacji obowiązku w kwartalnych sprawozdaniach z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych (z dnia [...] i z dnia [...]) świadczą o uchylaniu się od obowiązku wykonania szczepień ochronnych u małoletniego.

Organ odwoławczy zaznaczył, że zarówno lekarz POZ jak i PPIS w M. podjęli działania zmierzające do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym [...] z dnia [...], poprzez: powiadomienie ze strony przychodni sprawującej profilaktyczną opiekę zdrowotną nad małoletnim - NZOZ [...] w B. (m. in. poprzez przeprowadzenie rozmowy uświadamiającej nt. konieczności i ważności szczepień, co zostało odnotowane w dokumentacji medycznej), wezwanie przez PPIS w M. znak: [...] z dnia [...] do stawienia się skarżącej wraz z dzieckiem J.K. w Punkcie Szczepień w celu poddania go obowiązkowym szczepieniom ochronnym, wystosowanie pisma informacyjnego i upomnienia ze strony PPIS w M.. Jednakże ostatecznie obowiązek szczepień nie został zrealizowany.

Organ odwoławczy wskazał, że z analizy dokumentacji medycznej w sprawie wynika, że dziecko skarżącej J.K. nie zostało poddane lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu w związku ze szczepieniem ochronnym przeciwko błonicy, krztuścowi, tężcowi i poliomyelitis (dawki przypominające). W nawiązaniu do wizyty skarżącej w dniu [...] w NZOZ [...] w B. bez dziecka, organ odwoławczy wskazał, że w piśmie przychodni z dnia [...] skierowanym do PPIS w M. podano, że nie uzupełniono brakujących szczepień oraz nie dostarczono zaświadczenia od lekarza specjalisty o przeciwwskazaniach do szczepień. W czasie tej wizyty wystawione zostało skierowanie do Poradni Neurologii Dziecięcej dla małoletniego J.K.. W wyniku przeprowadzonego badania neurologicznego w dniu [...], lekarz nie stwierdził przeciwwskazań do szczepień u dziecka J.K., co wyraźnie zostało zapisane w Informacji dla lekarza kierującego/POZ z dnia [...]. Wynik konsultacji neurologicznej został przekazany do Przychodni POZ w dniu [...], podczas wizyty kontrolnej z dzieckiem. Pomimo tego faktu skarżąca zwróciła się do lekarza z prośbą o ponowne skierowanie do neurologa dla dziecka i nie zgłosiła się z dzieckiem na uzupełnienie szczepień stąd też badanie kwalifikujące przed szczepieniem J.K. nie odbyło się. Tym samym niemożliwe było również ustalenie przez lekarza uwarunkowań zdrowotnych mogących stanowić przeciwwskazanie do szczepień.

Organ odwoławczy nadmienił przy tym, że zgodnie z § 11 rozporządzenia z 2023 r. w sprawie szczepień ochronnych lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej, o której mowa w § 12 ust. 1, wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.

Organ odwoławczy skonstatował, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Podczas wizyty kwalifikacyjnej przedstawiciel ustawowy dziecka lub opiekun faktyczny, jeżeli posiada dodatkowe informacje lub dodatkową dokumentację medyczną dziecka, które mogą stanowić o ewentualnych przeciwskazaniach do szczepień, powinien poinformować o tym lekarza. To w interesie strony jest, aby dobrowolnie wybranemu przez siebie lekarzowi POZ takie informacje i dokumentację przedstawić. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu - co znajduje potwierdzenie w wyroku NSA z dnia 16 grudnia 2021 r. (sygn. akt II GSK 2358/21).

Organ odwoławczy podkreślając, że jedynie w wyniku lekarskiego badania kwalifikacyjnego może zostać stwierdzone wystąpienie przeszkód wynikających ze stanu zdrowia lub przeciwwskazań uniemożliwiających wykonanie szczepienia, stwierdził, że w aktach sprawy w odniesieniu do dziecka skarżącej brak jest dowodów na powyższe. Jednocześnie organ odwoławczy stwierdził, że brak jest w dokumentacji medycznej dowodów na odroczenie obowiązkowych szczepień ochronnych u małoletniego J.K.. Nie zostało bowiem przedłożone przez rodzica dziecka zaświadczenie lekarskie (dodatkowe informacje lub dodatkowa dokumentacja medyczna dziecka) uzasadniające odroczenie szczepienia lub zaświadczenie lekarskie o wykonaniu szczepienia w innej placówce. Powyższe, w ocenie ZPWIS w Szczecinie, świadczy o uchylaniu się od obowiązku wykonania przypominającego szczepienia ochronnego u małoletniego, wskazanego w tytule wykonawczym [...] z dnia [...].

Odnosząc się do zarzutu w zakresie zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, ZPWIS w Szczecinie wskazał, że nie dotyczy on wierzyciela, ponieważ postanowienie o nałożeniu grzywny znak: [...] z dnia [...] zostało wydane przez Wojewodę Zachodniopomorskiego, a strona została poinformowana o przysługujących na podstawie przepisu art. 122 § 3 u.p.e.a., środkach odwoławczych. Zatem ZPWIS w Szczecinie nie jest organem właściwym do rozpatrzenia tego zarzutu, gdyż w przedmiotowej sprawie występuje jako organ odwoławczy analizujący treść zażalenia na postanowienie w sprawie zajęcia stanowiska wobec zgłoszonych zarzutów, wydane przez PPIS w M., nie zaś jako organ egzekucyjny obowiązku o charakterze niepieniężnym, którym jest Wojewoda Zachodniopomorski.

Końcowo ZPWIS w Szczecinie stwierdził, że PPIS w M. wydając postanowienie z dnia [...] uwzględnił sytuację indywidualną zobowiązanej, istotne okoliczności faktyczne i prawne mające wpływ na wynik postępowania, jak również zebrał obszerny materiał dowodowy, współpracując w tym zakresie z wybranym przez skarżącą do realizacji szczepień ochronnych u dziecka POZ, tj. NZOZ [...] w B. W kwestii zastrzeżeń dotyczących ingerencji w autonomię jednostki oraz naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 68 Konstytucji RP władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych (w tym zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi), natomiast art. 31 ust. 3 Konstytucji RP stanowi, że w demokratycznym państwie prawa, konstytucyjne wolności i prawa mogą być ograniczane w drodze ustawy, m. in. gdy jest to niezbędne dla ochrony zdrowia.

Skarżąca, działając przez adwokata, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, na powyższe postanowienie ZPWIS w Szczecinie, zarzucając mu:

1. wyjście poza zakres zaskarżenia przez organ odwoławczy i rozpoznanie sprawy w zakresie niespełnienia wymogów tytułu wykonawczego, podczas gdy w tym zakresie postanowienie wierzyciela nie było zaskarżone,

2. naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.z. poprzez zaliczenie Komunikatu GIS do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r.,

3. naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 b u.z.z.z. w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek,

4. naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu GIS, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 u.z.z.z. może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.,

5. naruszenie art. 124 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 126 kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej,

6. naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.

W oparciu o tak postawione zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia ZPWIS w Szczecinie i oraz poprzedzającego jego wydanie postanowienia PPIS w M. i umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Nadto wystąpił o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją: art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 u.z.z.z. z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3, art. 68 ust. 1, 2, 3 oraz art. 87 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie, wniósł o zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

Wskazując, iż powyższe zagadnienia mają charakter prejudycjalny pełnomocnik skarżącej wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.

Postanowieniem z dnia [...] Sąd odmówił zawieszenia postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje.

Na wstępie należy wskazać, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie

Wskazać również należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Stosownie do postanowień art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

W przypadku zaś gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a. skarga, zgodnie z art. 151 p.p.s.a., podlega oddaleniu w całości albo w części.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie zostało podjęte z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym uwzględnienie skargi.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie wierzyciela - Zachodniopomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Szczecinie z dnia [...] utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w M. z dnia [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy zwrotnym potwierdzeniem odbioru tytułu wykonawczego z dnia [...] tytuł ten doręczono organowi egzekucyjnemu w dniu [...]. Stosownie zaś do art. 13 ust. 1 ustawy zmieniającej do postępowań egzekucyjnych wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie (tj. 30 lipca 2020 r.) stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., w brzmieniu sprzed 30 lipca 2020 r., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

Zgodnie zaś z art. 34 § 1 zd. 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące.

Z akt sprawy wynika, że [...] PPIS w M. wystawił tytuł wykonawczy zobowiązujący skarżącą do poddania dziecka J.K., urodzonego [...], obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi – I dawka szczepienia przypominającego oraz ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) – dawka szczepienia przypominającego.

Jako podstawę prawną obowiązku organ wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 i art. 17 ust. 1 i ust. 11 u.z.z.z. oraz przepisy rozporządzenia z 2011 r. w sprawie szczepień ochronnych.

W oparciu o wskazany tytuł wykonawczy wszczęta została egzekucja administracyjna wobec skarżącej, w toku której skarżąca zgłosiła zarzut niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 (art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.), braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.).

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia wymagalności obowiązku szczepień.

W ocenie Sądu zarzut w tym zakresie trafnie został uznany przez organy obu instancji za niezasadny.

Sąd podziela stanowisko organów, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. W tytule wykonawczym wskazano w sposób wystarczający właściwe przepisy prawa, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 u.z.z.z. oraz rozporządzenie z 2011 r. w sprawie szczepień ochronnych.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.z. jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.z.).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi zamieszczone w rozdziale 4 "Szczepienia ochronne". W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.z. osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4 (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.).

Zgodnie z art. 17 ust. 10 u.z.z.z. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2), kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne (pkt 3), sposób przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4), tryb przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5), wzory zaświadczenia, o którym mowa w ust. 4, książeczki szczepień oraz karty uodpornienia (pkt 6), sposób prowadzenia dokumentacji, o której mowa w ust. 8 pkt 1, i jej obiegu (pkt 7), wzory sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz tryb i terminy ich przekazywania (pkt 8) – uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.

Stosownie do treści art. 17 ust. 11 u.z.z.z. Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia (§ 2-4). Wymienione w tytule wykonawczym choroby zakaźne, tj. błonica, tężec, krztusiec, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis) zostały wskazane jako objęte obowiązkiem szczepień ochronnych w § 2 pkt 1, 5, 9 i 11 rozporządzenia z 2011 r. w sprawie szczepień ochronnych.

Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.z. W § 5 rozporządzenia z 2011 r. w sprawie szczepień ochronnych również określono, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11, wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.

W niniejszej sprawie wierzyciel w tytule wykonawczym szczegółowo opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując kogo i czego dotyczy z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane zgodnie z Programem Szczepień.

Wskazać także trzeba, że zgodnie z treścią cytowanego powyżej art. 17 ust. 2 u.z.z.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.). Zgodnie z powołanymi przepisami, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest więc poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z art. 17 ust. 3 i 4 u.z.z.z. wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Przy czym, treści wskazanych przepisów nie można interpretować, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.

W orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie został przyjęty pogląd, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.z. jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA: z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17 i sygn. akt II OSK 43/18; z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19). Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podzielił pogląd wyrażony w wyżej wymienionych orzeczeniach.

Podkreślić również należy, że celem badania kwalifikacyjnego jest ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie. Badanie takie bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Odmowa udziału w takim badaniu, czy też niestawienie się na badanie, uniemożliwia wykonanie szczepienia. W istocie jest to więc odmowa poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Obowiązujące przepisy prawa nakładają zatem na rodziców dzieci obowiązek poddania dzieci badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniu ochronnemu.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca nie wywiązała się z tego obowiązku. Syn skarżącej urodzony [...] został zaszczepiony czterema dawkami szczepionki przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi oraz trzema dawkami szczepionki przeciw poliomyelitis. W dniu wystawienia przez PPIS w M. tytułu wykonawczego był już zatem zobowiązany do przyjęcia kolejnych dawek wg programu szczepień, tj. szczepienia przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi - I dawki szczepienia przypominającego oraz przeciw poliomyelitis – dawki szczepienia przypominającego - wymaganych do podania dziecku w 6 roku życia. Jednocześnie z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca w toku postępowania przedstawiła dokumentację medyczną, która wskazywałby na istnienie przeciwskazań zdrowotnych i konieczność długotrwałego odroczenia wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka. Pomimo działań podjętych przez PPIS w M. zmierzających do wykonania obowiązkowych szczepień (m. in. wezwania z dnia [...], upomnienia z dnia [...]) skarżąca nie stawiła się z dzieckiem w punkcie szczepień w celu poddania go szczepieniom ochronnym.

Z powyższego jednoznacznie wynika, że skarżąca z pełną świadomością uchyla się od poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Wykluczenie wystąpienia podstawy do odstąpienia od szczepienia skutkuje koniecznością stwierdzenia, że obowiązek ten winien zostać wykonany. Określony w tytule wykonawczym obowiązek dotyczący obowiązkowych szczepień ochronnych przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi i poliomyelitis, miał charakter wykonalny, skoro już przed dniem jego wystawienia doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek przeciwko wymienionym w nim chorobom.

Należy wyjaśnić, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu, np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej (por. P. Przybysz Postępowanie egzekucyjne w administracji Komentarz wydanie IX 2021 r. – komentarz do art. 33 u.p.e.a.).

W niniejszej sprawie obowiązek poddania syna skarżącej szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych, zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki został w dacie wystawienia tytułu wykonawczego określony w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Syn skarżącej będąc w 13 roku życia w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, nie został zaszczepiony przeciwko 4 chorobom zakaźnym, pomimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionek. W sytuacji, gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, a dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko określonym chorobom zakaźnym, to obowiązek poddania syna skarżącej szczepieniom stał się wymagalny.

Należy podkreślić, że wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. Wyznaczenie maksymalnej granicy wieku w § 3 rozporządzenia z 2011 r. w sprawie szczepień ochronnych nie pozwala na dowolne określenie przez zobowiązanego lub osoby odpowiedzialnej za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, czasu poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu. W komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego okres, w którym powinny zostać podane dzieciom poszczególne dawki szczepionki, jest wiążący i stanowi o wymagalności obowiązku. Niewykonanie zaś obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.

Zdaniem Sądu dokonana powyżej ocena pozostaje również aktualna po wydaniu w dniu 9 maja 2023 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 81/19, w którym Trybunał orzekł, że:

I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP.

Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.

Trybunał wyjaśniając skutki wyroku wskazał, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 u.z.z.z. w związku z § 5 rozporządzenia z 2011 r. w sprawie szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Zdaniem Trybunału zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia. Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia i rozważenie przez ministra właściwego ds. zdrowia określenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.

Trybunał wyjaśnił także, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosił się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne było zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł więc, że dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych niezbędne jest określenie innego czasu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji wskazując na termin 6 miesięcy, który w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian prawnych.

Rozważając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odraczającego datę utraty mocy obowiązującej przepisów stanowiących podstawę prawną zaskarżonego postanowienia, należy w ocenie Sądu, brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów.

Zdaniem Sądu, z treści uzasadnienia wyroku wynika, że Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował w żaden sposób wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych, zaś jako wzorzec kontroli przyjął przepisy o prawie do ochrony prawnej życia prywatnego (art. 47 Konstytucji RP), o zasadzie proporcjonalności przy ograniczaniu w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) oraz o źródłach powszechnie obowiązującego prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP).

W ocenie Sądu, regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się sczepieniom ochronnym. Zdaniem Sądu, wskazana przez Trybunał Konstytucyjny okoliczność konieczności zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia z 2011 r. w sprawie szczepień ochronnych w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał terminu utraty ich mocy obowiązującej, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.

W zaskarżonym postanowieniu organ odwoławczy trafnie zwrócił uwagę, że 27 września 2023 r. Minister Zdrowia wydał kolejne rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które weszło w życie 1 października 2023 r. Rozporządzenie to określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych, schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia. Według § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2023 r. w sprawie szczepień ochronnych obowiązane do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek są: dzieci i młodzież od ukończenia 6 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia – szczepieniom przeciw: błonicy, krztuścowi, tężcowi (pkt 2 lit. a-c) oraz ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu -poliomyelitis (pkt 4). Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 3 ust. 2). Dzieci i młodzież stanowią zatem grupy podlegające obowiązkowi poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym ze względu na wiek przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym z dnia [...] także według schematów obowiązkowych szczepień określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia z 2023 r. w sprawie szczepień ochronnych obowiązującego od 1 października 2023 r., przy czym obowiązkiem poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym I dawką przypominającą przeciwko błonicy, krztuścowi, tężcowi oraz dawką przypominającą przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) zostały objęte dzieci od ukończenia 5 roku życia do ukończenia 6 roku życia, zaś termin wykonania tychże szczepień został ustalony do ukończenia 6 roku życia (pkt II załącznika nr 1).

Z przedstawionych powyżej względów, jako niezasadne, należało ocenić zarzuty skargi zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia małoletniego syna przez skarżącą.

Podkreślić należy, że zgodnie z art. 92 i 93 k.r.o. dziecko pozostaje aż do pełnoletniości pod władzą rodzicielską, przysługującą obojgu rodzicom. Dlatego też nie podlega prawnej wątpliwości, że osobami odpowiedzialnymi za poddanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym są jego rodzice. Zgodnie zaś z art. 95 § 3 k.r.o. władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. Sąd nie miał wątpliwości, że ochrona dziecka przed zachorowaniem na chorobę zakaźną, mogącym spowodować poważne konsekwencje zdrowotne dla dziecka i osób mających z nim kontakt leży w interesie dziecka i w interesie społecznym. W związku z powyższym zasadnie organy prowadziły postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej jako jego matki.

W ocenie Sądu w sprawie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień odnosząc się do kwestii wymagalności obowiązku poddania małoletniego – syna skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Należy podkreślić, że obowiązujące przepisy prawa nakładają na rodziców obowiązek poddania dziecka badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniu ochronnemu. Skarżąca, jako rodzic, nie wywiązała się z tego obowiązku i jednocześnie nie wykazała istnienia przeciwwskazań, które uzasadniałyby odroczenie szczepień dziecka. Wskutek tego dziecko nie zostało zaszczepione przeciwko 4 chorobom zakaźnym wymienionym w obu rozporządzeniach w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, tj. rozporządzeniu z 2011 r. i rozporządzeniu z 2023 r.

Brak poddania się badaniu kwalifikacyjnemu, które w konsekwencji uniemożliwia wykonanie szczepienia, jest w istocie odmową poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Obowiązek poddania się szczepieniom wynika wprost z ustawy, więc zgoda szczepionego, bądź jego przedstawiciela ustawowego jest zbędna, a poddanie się szczepieniu jest spełnieniem obowiązku ustawowego.

Na marginesie powyższych rozważań należy zauważyć, że postępowanie egzekucyjne prowadzone w celu przymuszenia do wykonania obowiązku poddania szczepieniom ochronnym nie służy ustaleniu ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej za wystąpienie niepożądanych odczynów poszczepiennych. Jego przedmiotem jest wyegzekwowanie obowiązku administracyjnoprawnego, który nie został wykonany. Kontrola sądowoadministracyjna wydanych w rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięć ograniczona jest do zbadania ich zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela sąd administracyjny nie może dokonać oceny, czy ryzyko wystąpienia chorób zakaźnych jest realne, czy nie, jak również, czy uzasadnione medycznie jest wprowadzenie obowiązkowych szczepień ochronnych bez jednoczesnego powołania funduszu odszkodowawczego.

Ponadto odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze wskazującej na różne podejście krajów w Europie co do obowiązku poddania dzieci szczepieniom Sąd zauważa, że w Polsce taki obowiązek póki co istnieje, zatem w konsekwencji musi on być realizowany i egzekwowany.

Odnośnie wniosku o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją RP art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2, art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i 2, ust. 11 u.z.z.z., sąd podziela pogląd ukształtowany w jednolitej linii orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym wyłącznie wątpliwości sądu, a nie skarżącego, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej. Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia – zwłaszcza do Trybunału Konstytucyjnego – z pytaniem prawnym we wnioskowanym w skardze zakresie. W ocenie Sądu obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje bowiem wskazywane w Konstytucji powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 934/17). Sąd nie powziął także żadnych wątpliwości uzasadniających zwrócenie się do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i wyjaśnienie czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Z tych też względów brak było podstaw do uwzględnienia wniosku pełnomocnika skarżącej o zawieszenie postępowania sądowego w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu okoliczność, iż organ odwoławczy oprócz stanowiska w zakresie wymagalności obowiązku szczepień odniósł się do zarzutu w zakresie niespełnienia wymogów określonych w art. 27 § 1 u.p.e.a. oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka nie stanowi naruszenia przepisów postępowania, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., sąd oddalił skargę.

Orzeczenia sądów administracyjny przywołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl.