Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 350/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 § 1-2
journal: Dz.U. 2022 poz 479
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 5 ust. 1 lit. b, art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 11
journal: Dz.U. 2022 poz 1657
law: Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
article: art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Asesor WSA Adam Osik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Ł. S. na postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr OPE.906.2.46.2023.MR w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2023 r. Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 34 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2022 r., poz. 479 ze zm. , dalej jako u.p.e.a.) oraz w zw. z art. 144 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2022, poz. 2000 ze zm.) , dalej jako k.p.a., utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku z dnia 8 marca 2023 r., oddalające zarzut Ł. S. w sprawie egzekucji administracyjnej, dotyczącej uchylania się przez niego od obowiązku wykonania szczepień ochronnych u dziecka – J. S., urodzonego w dniu [...] 2016 r.

Rozstrzygnięcie organu II instancji zapadło na tle następującego stanu faktycznego:

W dniu 2 czerwca 2022 r. przedstawiciel Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku przeprowadził kontrolę sanitarną w N. Sp. z o.o. w G., której zakres obejmował realizację szczepień ochronnych zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych. W wyniku kontroli stwierdzono, iż u małoletniego J. S. nie wykonano obowiązkowych szczepień ochronnych. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku przesłał do ojca dziecka – Ł. S. wezwanie do dobrowolnego wykonania obowiązku zaszczepienia małoletniego J. S. przeciwko gruźlicy, WZW typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, Haemophilus influenzae, odrze, śwince, różyczce, zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych.

W związku z dalszym niezaszczepieniem dziecka w dniu 3 października 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku sporządził upomnienie zawierające pouczenie o skierowaniu sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego w sytuacji dalszego niezaszczepienia dziecka. Upomnienie zostało doręczone w dniu 7 października 2022 r.

W związku ze stwierdzeniem dalszego uchylania się od wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku w dniu 7 grudnia 2022 roku sporządził wniosek skierowany do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, do którego dołączono tytuł wykonawczy Nr [...].

Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2023 r. Wojewoda Pomorski nałożył grzywnę na Ł. S. w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania syna J. S. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Pismem z dnia 2 lutego 2023 r. Ł. S. wniósł zarzuty w "postępowaniu egzekucyjnym", wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego i zarzucając:

określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku stawienia się na badania kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym,

na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień, brak wykluczenia przeciwskazań do szczepienia, nie wystawienie zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym; wierzyciel nie wskazał , jakie konkretne działania ma podjąć zobowiązany, mimo że obowiązkiem organu jest takie określenie obowiązku, by zobowiązany nie miał wątpliwości co do treści obowiązku i tego, w jaki sposób powinien ten obowiązek spełnić; nie została w sposób prawidłowy podana podstawa prawna obowiązku;

naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przystąpienie do egzekucji, podczas gdy tytuł nie spełniał wymogów określonych w art. 27 tej ustawy, tj.:

a) niewłaściwie została podana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku o charakterze niepieniężnym, co skutkowało pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi,

b) brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.

Wojewoda Pomorski pismem z dnia 15 lutego 2023 r. przekazał zgłoszone przez stronę zarzuty do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku oraz zawiesił postępowanie egzekucyjne.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku postanowieniem z dnia 8 marca 2023 r. oddalił zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej.

Odnosząc się do zarzutu opisanego w punkcie 1. organ wskazał, że z dokumentacji małoletniego wynika, że rodzice odmówili przeprowadzenia szczepień ochronnych syna. Organ stwierdził, że na poddanie się szczepieniom ochronnym składają się dwie czynności – lekarskie badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego oraz podanie szczepionki. Badanie kwalifikacyjne musi być wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem. Badanie to mieści się w zakresie czynności, jakie wykonuje się, realizując obowiązek szczepienia ochronnego. Zaniechanie poddania się takiemu badaniu jest zaniechaniem realizacji obowiązku szczepienia ochronnego.

Odnosząc się do punktu 2. zarzutu organ wyjaśnił, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym został określony art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Uzupełnieniem tych regulacji jest Program Szczepień Ochronnych, ogłaszany corocznie przez Głównego Inspektora Sanitarnego w drodze komunikatu, w którym podaje się m.in. wiek, w jakim dane szczepienie powinno być przeprowadzone. Odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku spoczywa - w przypadku osoby małoletniej - na obojgu rodzicach. W sytuacji , gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne, poprzedzające szczepienie, daje podstawę do długotrwałego odroczenia obowiązku szczepienia ochronnego, lekarz kieruje dziecko na konsultacje do lekarza specjalisty. Stwierdzenie przez lekarza przesłanek uniemożliwiających przeprowadzenie szczepienia stanowi podstawę do odroczenia obowiązku szczepienia dziecka.

W przypadku dziecka strony nie wykonano szczepień ochronnych, brak też jest zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego przeciwwskazania do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Organ wskazał następnie, jakim szczepieniom i w jakim czasie po urodzeniu syn strony powinien być poddany. Organ stwierdził, że zgodnie z PSO powstanie obowiązku szczepień i jego wymagalność następują wraz z ukończeniem przez osobę podlegającą obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonego etapu życia, z którym wiąże się najwcześniejszy z możliwych termin szczepienia. W przypadku dzieci, u których nie przeprowadzono obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach wskazanych w PSO należy jak najszybciej przeprowadzić szczepienia wyrównawcze. Powyższe szczepienia należało wykonać w gabinecie szczepień, w którym dokonany został wybór lekarza pierwszego kontaktu dla dziecka lub udokumentować powyższe szczepienia wykonane w innym gabinecie szczepień. Ramy czasowe, określone w PSO do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych (0-19 lat), nie oznaczają dowolności w wyborze terminu wykonania szczepienia. Ściśle wyznaczone terminy szczepień przeciwko konkretnym chorobom zakaźnym oraz dokładnie określone interwały czasowe pomiędzy poszczególnymi szczepieniami zostały wyznaczone w oparciu o szeroko rozumianą aktualną wiedzę medyczną w tym zakresie, tak więc samodzielne przesuwanie terminów szczepień, czy też ich kumulowanie według własnego uznania jest prawnie niemożliwe. Program szczepień precyzuje, jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka.

Co do trzeciego zarzutu organ stwierdził, że nie mieści się on w katalogu określonym w art. 33 § 2 u.e.p.a. , który ma charakter zamknięty.

Na powyższe postanowienie Ł. S. wniósł zażalenie wraz z wnioskiem

o umorzenie postępowania, wnosząc o uwzględnienie zarzutów.

Zarzucił naruszenie:

1. art. 7 k.p.a., poprzez niezapoznanie się wierzyciela z treścią zarzutów zobowiązanego i brak ustosunkowania się do podnoszonych zarzutów, w szczególności co do zarzutu braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień,

2. art. 77 § 1 k.p.a., poprzez ograniczenie rozpoznania zarzutów do wybiórczego wskazania poszczególnych przepisów, dotyczących obowiązkowych szczepień ochronnych, podczas gdy zarzuty zostały uzasadnione i wskazane zostały błędy wierzyciela;

3. art. 33 § 2 u.p.e.a., poprzez uznanie zarzutów za nieuzasadnione, mimo że tytuł egzekucyjny nie spełnia wymogów, gdyż obowiązek został określony w sposób niedokładny i wybiórczy, wierzyciel nie wskazał, jakie konkretne działania ma podjąć zobowiązany, podczas gdy obowiązkiem organu jest takie określenie obowiązku, aby zobowiązany nie miał żadnych wątpliwości co do treści obowiązku i tego, w jaki sposób powinien ten obowiązek spełnić, nadto nie została w sposób prawidłowy podana podstawa prawna obowiązku,

4. art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. - brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 i 4 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu,

5. art. 7 w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a., poprzez jego nie zastosowanie i uznanie, że zobowiązany nie wykonał obowiązku szczepień ochronnych, podczas gdy w przedstawionych przez zobowiązanego dokumentów wynika wprost, że żadne przeciwwskazania do szczepienia nie zostały wykluczone, w związku z czym dziecko zostało odroczone od obowiązkowych szczepień ochronnych do czasu odbycia wizyty w poradni specjalistycznej.

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia 8 marca 2023 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji podniósł, że analiza uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazuje, że organ dokonał analizy przedstawionych zarzutów i szczegółowo się do nich ustosunkował. Organ w postanowieniu z dnia 8 marca 2023 r. wskazał stronie w sposób szczegółowy podstawy prawne, na mocy których powstaje wymagalność obowiązku szczepień ochronnych. Indywidualny kalendarz szczepień w celu wykonania szczepień wyrównawczych zostanie ustalony przez lekarza POZ podczas wizyty w celu przeprowadzenia lekarskiego badania kwalifikacyjnego. Jednocześnie organ II instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Jednym z elementów realizacji tego zadania są szczepienia ochronne. Art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657 ze zm.), dalej "u.z.z.z.ch.", wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. Wykaz chorób zakaźnych, przeciwko którym istnieje ustawowy obowiązek szczepienia, został określony przez Ministra Zdrowia w rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753 ze zm.). Zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2021 r. poz. 195 ze zm.) do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie. Sposób oraz forma realizacji szczepień określona została w art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch.

Jak więc wynika z powyższego, obowiązek respektowania zapisów zawartych w Programie Szczepień Ochronnych ma swoje umocowanie w akcie prawnym w randze ustawy. Program Szczepień Ochronnych precyzuje, jakie szczepienia i w jakim okresie życia mają być wykonane, tym samym wskazując termin, w którym opiekun jest zobowiązany do umożliwienia zaszczepienia dziecka. Obowiązek wykonania szczepienia ochronnego staje się zatem wymagalny, jeżeli szczepienie nie zostało wykonane w terminie określonym w Programie Szczepień Ochronnych. Zatem obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika wprost z przepisów prawa i jest bezpośrednio wykonalny.

W ocenie organu II instancji bezzasadny jest zarzut wskazany w pkt 2 zażalenia. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. W treści uzasadnienia postanowienia z dnia 8 marca 2023 r. odniósł się do poszczególnych zarzutów zgłoszonych przez stronę, wskazując przepisy prawa oraz dokumentację na poparcie swojego stanowiska.

Zdaniem organu, bezzasadny jest zarzut opisany w pkt 3 zażalenia. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku, wystawiając w dniu 7 grudnia 2022 r. tytuł wykonawczy, przywołał właściwy akt normatywny, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 u.z.z.z.ch. i w sposób dokładny określił treść obowiązku. Strona na żadnym etapie postępowania nie przedstawiała zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych i odraczającego wykonanie obowiązku szczepień ochronnych dziecka. W związku z powyższym na dzień wystawienia tytułu wykonawczego w aktach sprawy brak było potwierdzenia szczepienia lub aktualnego zaświadczenia lekarskiego o przeciwskazaniach do szczepień dziecka. Zgodnie z dokumentacją upomnienie zostało skutecznie doręczone i odebrane przez adresata.

Organ odwoławczy stwierdził, że pomimo niezamieszczenia w upomnieniu numeru PESEL strony, upomnienie zawiera wszystkie inne wymagane informacje, tj. numer i datę wystawienia, nazwę wierzyciela, adres jego siedziby, imię i nazwisko oraz adres zobowiązanego i jednoznacznie umożliwia identyfikację osoby, której dotyczy upomnienie.

W ocenie organu II instancji nie można zgodzić się z zarzutem opisanym w pkt 5 zażalenia. Z zebranego materiału dowodowego wynika bezspornie, że - będąc osobą zobowiązaną - strona nie wykonała ciążącego na niej obowiązku zaszczepienia dziecka. Program Szczepień Ochronnych na kolejny rok ustalany jest przez centralny organ administracji państwowej na podstawie przepisu ustawy. Program taki zawiera szczegółowe wskazania dotyczące wykonywania szczepień, dostatecznie precyzyjnie określone w przepisie upoważniającym. Art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ww. ustawy osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Tak więc obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu, poprzedzony lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, wynika wprost z przepisów prawa. Poprzedzające szczepienie ochronne lekarskie badanie, na podstawie którego lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia lub stwierdza przeciwskazania do szczepienia, nie jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Jedynym dokumentem dającym podstawę do odroczenia szczepień ochronnych jest zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, którego strona nie przedłożyła, a w którym zawarta byłaby dokładna informacja, jakiego szczepienia dotyczy i jakiego okresu dotyczy odroczenie. Na dzień wystawienia tytułu wykonawczego w aktach sprawy brak było potwierdzenia szczepienia lub aktualnego zaświadczenia lekarskiego o przeciwskazaniach do szczepień, co jednoznacznie potwierdza, że strona nie wykonała obowiązku poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym.

Ł. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, wnosząc o uchylenie postanowień organów obu instancji.

Zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 15, art. 77, i art. 138 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności, nierozważenie całości materiału dowodowego, brak przekazania do rozpoznania wierzycielowi zarzutu podniesionego przez skarżącego w zażaleniu z dnia 21 marca 2023 r.,

2. art. 33 § 2 u.p.e.a., poprzez rozpoznanie zarzutów skarżącego, które zgodnie z tym przepisem zarzutami nie są,

3. art. 80 k.p.a., poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym,

4.art. 107 k.p.a. w zw. z art. 64 a i 52 § 1 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że obowiązek określony w tytule wykonawczym został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, bowiem podstawę prawną obowiązku podawania szczepieniom ochronnym stanowi przede wszystkim art. 17 ust.1 i 2 u.p.e.a.

Podniesiono również, że naruszona została zasada dwuinstancyjności postępowania, zgodnie z którą strona ma prawo do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy. Tymczasem organ, rozpoznając zażalenie z jednej strony nie rozpoznał zarzutów wniesionych pismem z dnia 2 lutego 2023 r., z drugiej zaś strony nie przekazał wierzycielowi do rozpoznania zarzutu zgłoszonego w ww. zażaleniu. Tym samym strona została pozbawiona prawa do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy.

Odnosząc się do stanowiska organu II instancji, dotyczącego braku uprzedniego doręczenia upomnienia strona skarżący podniósł, że nie kwestionuje faktu, że zostało mu doręczone pismo wierzyciela zatytułowane upomnienie, lecz -wbrew twierdzeniom organu II instancji- nie spełnia ono wymogów określonych w § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy I Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu. Upomnienie nie zawiera nr PESEL strony, a tylko upomnienie spełniające wszystkie wymogi może być uznane za wystawione w sposób prawidłowy.

Ponadto organ naruszył art. 33 § 2 u.p.e.a. Powyższy katalog zarzutów jest katalogiem zamkniętym. Tymczasem w piśmie z dnia 2 lutego 2023 r. skarżący podniósł zarzut naruszenia przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a., poprzez niespełnienie wymogów określonych w art. 27 § ww. ustawy - zarzuty te nie są wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a., a zatem nie mogą być podstawą zarzutów i nie mogą być jako takie rozpoznawane przez wierzyciela i organ II instancji. Obowiązek określony w tytule wykonawczym z dnia 7 grudnia 2022 r. został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Wierzyciel jako podstawę obowiązku wskazał art. 5 pkt 1 ust. 1 lit. b u.z.z.z.ch. oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Tymczasem podstawę prawną obowiązku poddawania szczepieniom ochronnym stanowi przede wszystkim art. 17 ust. 1 i 2 u.z.z.z.ch. Zgodnie z tym przepisem osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, czyli w sposób, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ww. ustawy. Przepis ten stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Obowiązek ten został przez wierzyciela pominięty. Ponadto wymagalność obowiązku oparta jest na § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych oraz ww. Komunikacie GIS w sprawie PSO. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. akt: 81/19 stwierdzono, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W tytule wykonawczym zatem z całą pewnością błędnie została wskazana podstawa prawna obowiązku. Wierzyciel wskazał bowiem na rozporządzenie oraz Program Szczepień Ochronnych, które zostały uznane za niezgodne z Konstytucją.

Ponadto zaskarżone postanowienie zawiera błędne pouczenie. Wskazano w nim , że stronie przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu, podczas gdy nie doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., a zatem strona może złożyć skargę.

Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.

Mając na uwadze wskazane kryterium kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku ( wierzyciela), oddalające zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej.

Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego ( w tym przypadku – Wojewody Pomorskiego) , zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Stosownie do treści art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutów jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Postępowanie dotyczące zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33-35 u.p.e.a., jest szczególnym postępowaniem - postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Jest ono toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy – strony skarżącej) , czyli zarzut.

Dokonywana przez Sąd w niniejszym postępowaniu kontrola w pierwszym rzędzie odnosi się do kwestii zarzutu zgłoszonego przez stronę skarżącą. Choć strona skarżąca wskazała, że złożone zarzuty są zarzutami " w postępowaniu egzekucyjnym" , w istocie są to zarzuty "w sprawie egzekucji administracyjnej".

W niniejszej sprawie strona skarżąca wniosła zatem zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, związane z prowadzeniem postępowania egzekucyjnego objętego tytułem wykonawczym nr [...] z dnia 7 grudnia 2022 r. (dotyczącym obowiązku o charakterze niepieniężnym – poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym).

Skarżący podniósł zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a), braku wymagalności obowiązku z innej przyczyny (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a.) - z uwagi na brak ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień, brak wykluczenia przeciwskazań do szczepienia, nie wystawienie zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, brak wskazania konkretnych działań, które ma podjąć zobowiązany.

Skarżący podniósł również, że organ egzekucyjny naruszył art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez przystąpienie do egzekucji , mimo że tytuł ( wykonawczy - przyp. Sądu) nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do ostatniego z wymienionych zarzutów wskazać trzeba, że nie mieści się on w katalogu zarzutów, wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a.

Skarżący wprost wskazał w wymienionym zarzucie, że dotyczy on naruszenia przepisów prawa przez organ egzekucyjny ( czyli Wojewodę Pomorskiego), nie zaś przez wierzyciela ( czyli organ pierwszej instancji). Zasadnie wobec tego organ pierwszej instancji wskazał, że zarzuty te nie stanowią podstawy zarzutu w rozumieniu art. 33 § 2 u.p.e.a., a organ odwoławczy stanowiska tego zasadnie nie zakwestionował.

Należy zauważyć, odnosząc się do zarzutów skargi, że organ odwoławczy nie wypowiadał się merytorycznie o naruszeniu, czy też braku naruszenia przepisów u.p.e.a. przez organ egzekucyjny ( Wojewodę). Stwierdzenie, że upomnienie , poza nr PESEL, zawiera wszystkie inne informacje jednoznacznie identyfikujące osobę zobowiązanego nie jest tożsame z dokonaniem oceny prawidłowości działania organu egzekucyjnego. Z kolei wypowiedź organu odwoławczego, że z akt sprawy wynika, że stronie doręczono upomnienie nie świadczy o tym, że organ ten rozpoznał zarzut określony w art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a, i to z naruszeniem zasady dwuinstancyjności. Było to w istocie stwierdzenie faktu, któremu strona skarżąca nie przeczyła - co zauważył organ odwoławczy i co wyraźnie wynika także z treści skargi.

W ocenie Sądu organy obu instancji prawidłowo uznały oba zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej, wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a., za bezzasadne.

Wskazać należy, że przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z.z.ch. stanowi, iż osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Przepis art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch. przewiduje, że w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2022 r. poz. 1876, 2280 i 2705 oraz z 2023 r. poz. 605).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch. osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".

Ponadto w art. 17 ust. 10 pkt 1 i pkt 2 u.z.z.z.ch. minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym. Na podstawie tej delegacji Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym wskazał, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu B, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy. W rozporządzeniu tym wskazano również, w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.

Z powyższych przepisów wynika, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem wynikającym z ustawy i jest on bezpośrednio wykonalny. Uchybienie temu obowiązkowi powoduje konieczność jego wyegzekwowania.

Z cytowanych przepisów wynika norma prawna ustanawiająca prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu. Określa ona wszystkie istotne cechy tego obowiązku, to jest podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Wskazać należy, że sam obowiązek wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywała się według Programu Szczepień Ochronnych, który rokrocznie był modyfikowany stosownie do aktualnej sytuacji epidemiologicznej, a ogłaszany przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. W komunikacie tym wskazywano , jakim szczepieniom i w jakim czasie powinny poddać się określone osoby.

W przedmiotowym tytule wykonawczym została właściwie powołana podstawa prawna obowiązku, to jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz ust. 2 u.z.z.z.ch. Należy podzielić stanowisko, że wskazane przepisy stanowią podstawę do nałożenia obowiązku wykonania szczepień ochronnych dziecka.

Zauważyć przy tym należy, że formułując zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, wskazany w art. 33 § 2 pkt 2 lit. c u.p.e.a - określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, skarżący wskazał na pominięcie w tytule wykonawczym art. 17 ust.2 i 4 u.p.e.a., natomiast w skardze zarzucił, że podstawę prawną obowiązku stanowi przede wszystkim art. 17 ust. 1 i 2 u.p.e.a. Sąd nie podziela poglądu skarżącego , wyrażonego w skardze, że brak ujęcia w tytule wykonawczym art. 17 ust.1 u.p.e.a. sprawia, że obowiązek został określony niezgodnie z przepisem prawa. Jak już wskazano powyżej, podstawą do nałożenia obowiązku wykonania szczepień ochronnych jest art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz ust. 2 u.z.z.z.ch.

Wskazać trzeba, że przy ocenie zasadności zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej organy biorą pod uwagę to, w czym strona wnosząca zarzut upatruje - przykładowo - określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Przyczyny powołania się na określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa mogą wszak być bardzo różne , mogą być inaczej formułowane czy uzasadniane oraz mogą dotyczyć różnych obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Dokonując zatem oceny zaskarżonych postanowień przez pryzmat treści zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej Sąd uznał, że nie można podzielić stanowiska skarżącego, że obowiązek taki statuują przepisy art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z.z.ch. Są to przepisy , które nie określają treści obowiązku , lecz określają sposób jego wykonania, a wykonanie szczepienia jest immanentnie związane z przeprowadzeniem lekarskiego badania kwalifikującego.

Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.z.z.z.ch.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.). Podkreślić należy, że treści przywołanych przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań są przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu.

W tym kontekście Sąd zwraca uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto pogląd, iż poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch., jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyroki NSA z 21 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 3322/17 i II OSK 43/18; z 18 stycznia 2022 r. sygn. akt II OSK 459/19). Celem badania kwalifikacyjnego jest ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie. Badanie takie bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne, odmowa udziału w takim badaniu, czy też niestawienie się na nie uniemożliwia wykonanie szczepienia. W istocie jest to więc odmowa poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.

Skarżący - jako ojciec małoletniego dziecka - nie wywiązał się z tego obowiązku i jednocześnie w trakcie postępowania przed organami nie przedstawił żadnych dokumentów wskazujących na istnienie lekarskich przeciwwskazań i stwierdzających konieczność odroczenia szczepień dziecka ze względu na stan zdrowia.

Sąd podziela prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że zarzut niewykonalności obowiązku szczepienia ze względu na nieprzeprowadzenie badań kwalifikacyjnych dziecka poprzedzających szczepienia jest niezasadny (por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2434/17, WSA w Łodzi z 29 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 336/22).

Należy w tym miejscu odnieść się do zarzutu skargi , dotyczącego naruszenia art. 80 k.p.a. , którego skutkiem było uznanie, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Skarżący w toku postępowania przed organami podnosił, że dziecko było poddane lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, podczas którego lekarz poinformował przedstawiciela ustawowego, że nie ma możliwości wykluczenia przeciwskazań do szczepienia, wobec czego – w jego ocenie - nie można mówić o wymagalności obowiązku.

Odnosząc się do powyższego stwierdzenia wskazać należy, że w przedłożonych sądowi przez organ aktach znajduje się jedynie dokument z przeprowadzonej konsultacji lekarskiej z dnia 8 września 2022 r. , z którego wynika, że było to rutynowe badanie stanu zdrowia dzieci w procedurze "porada lekarska, konsultacja, asysta". Z dokumentu tego wynika, że dziecko jest zdrowe. Skarżący we wniosku o zakończenie postępowania z dnia 7 października 2022 r., skierowanego do organu pierwszej instancji stwierdził, że w dniu 8 września 2022 r. zgłosił się do lekarza w celu rozpoczęcia procedury kwalifikacyjnej, przy czym – jak wynika z treści tego pisma - skarżący odmówił zaszczepienia dziecka, bowiem zgoda taka mogła być wyrażona dopiero po prawidłowym określeniu przez lekarza wykonalności obowiązku i zachowaniu przepisów prawa regulujących świadczenia medyczne i prawa pacjenta.

Z powyższego wynika, że o ile wizyta lekarska wskazana przez skarżącego miała na celu badanie kwalifikacyjne dziecka, to strona nie wyraziła zgody na zaszczepienie dziecka. Podkreślić należy, że skarżący nie przedłożył żadnego dokumentu, z którego wynikałby obowiązek odroczenia szczepień u dziecka.

Z uwagi na wcześniej przedstawioną argumentację nie można też podzielić stanowiska skarżącego, że wierzyciel nie wskazał, jakie konkretne działania ma podjąć zobowiązany. Z treści tytułu wykonawczego wynika, że obowiązek polega na poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W tytule tym wskazano też na konkretne szczepienia i czas, w których powinny być zrealizowane, a także kiedy należy rozpocząć realizację obowiązku i kiedy należy go zakończyć. Taki sposób określenia działań zobowiązanego jest prawidłowy i wystarczający. Poddanie dziecka obowiązkowym szczepieniom jest immanentnie związane z lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, o czym była już mowa powyżej, wobec czego ujmowanie w tytule wykonawczym konieczności przeprowadzenia lekarskiego badania kwalifikacyjnego jest zbędne.

W ocenie Sądu należy podzielić także stanowisko o bezzasadności zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, dotyczącego braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak ustalenia dla małoletniego dziecka indywidualnego kalendarza szczepień.

Należy zauważyć, że uzupełnieniem wskazanych wcześniej regulacji prawnych, zawartych w ustawie z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz w rozporządzeniu z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, był Program Szczepień Ochronnych, wspólny dla wszystkich zobowiązanych do szczepienia osób. W komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego wskazany był m.in. między innymi wiek, w którym dane szczepienie powinno być przeprowadzone. Poszczególne terminy określone w tymże komunikacie nie powinny być rozumiane jako dające zobowiązanemu prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia , a tym bardziej jako terminy, których upływ wskazuje dopiero na wymagalność omawianego obowiązku. Zgodnie z Programem Szczepień powstanie obowiązku szczepień i jego wymagalność następują wraz z ukończeniem przez osobę podlegającą obowiązkowym szczepieniom ochronnym określonego etapu życia, z którym wiąże się najwcześniejszy z możliwych termin szczepień. Zauważyć należy, że możliwość czy nawet konieczność ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień, wbrew przekonaniu skarżącego, nie oznacza, że wymagalność obowiązku szczepień jeszcze nie powstała. Szczepienia powinny odbyć się w określonym terminie, a jeżeli do tego nie doszło – w terminie wskazanym w tytule wykonawczym, co nie stoi w sprzeczności z wykonaniem tych szczepień na podstawie indywidualnie ustalonych terminów szczepień. Powoływanie się przez organy na Program Szczepień Ochronnych nie stanowi podstawy do uznania wadliwości postanowień organów obu instancji.

Sąd podkreśla, że z akt sprawy wynika, iż dziecko skarżącego nie zostało zaszczepione do dnia wydania zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego.

Z uwagi na powyższe okoliczności oba zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej sformułowane przez skarżącego nie mogły zostać uwzględnione przez organy.

Stanowisko takie pozostaje aktualne również po wydaniu w dniu 9 maja 2023 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 81/19. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 87 Konstytucji RP.

Z uzasadnienia wyroku Trybunału wynika, że komunikat GIS wskazuje termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek. Z tego względu Trybunał należało uznać, że PSO zawiera nowość normatywną, w postaci treści nieobecnych ani w ustawie o zwalczaniu chorób zakaźnych, ani w rozporządzeniu. Trybunał wskazał, że sprecyzowanie zakresu obowiązku jednostki w drodze rozporządzenia jest dopuszczalne, o ile istnieje stosowna delegacja ustawowa, tj. spełnione są przesłanki określone w art. 92 Konstytucji RP. W realiach rozpoznawanej sprawy w sposób niezamierzony nastąpiła subdelegacja kompetencji – termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczbę dawek poszczególnych szczepionek wskazuje GIS w PSO na dany rok, a minister właściwy do spraw zdrowia nakazuje przeprowadzać obowiązkowe szczepienia ochronne zgodnie z PSO. Z kolei art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych wskazuje, że komunikat GIS ma uwzględniać przepisy rozporządzenia. Komunikat GIS ma mieć jedynie charakter techniczny i zawierać reguły instrumentalne kierowane do podmiotów organizacyjnie podległych GIS, jak i personelu medycznego. Uszczegółowienie obowiązku szczepień ochronnych adresowanego do jednostki ma być unormowane wyłącznie rozporządzeniem. W rzeczywistości jednak komunikat GIS wywiera skutek w sferze kształtowania praw jednostki. Taka jednak dwutorowość nie jest dopuszczalna na poziomie komunikatu. Mogłaby co najwyżej wystąpić na poziomie rozporządzenia, będącego podstawą dla GIS do sformułowania reguł instrumentalnych, jak i doprecyzowania obowiązku ciążącego na jednostce /.../. Dlatego też, w ocenie Trybunału, art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w PSO na dany rok, ogłaszanym przez GIS w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji.

Trybunał podkreślił jednak, że wyrok ten nie pozbawia GIS kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być – w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa – wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.

Rozważając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego odraczającego datę utraty mocy obowiązującej przepisów stanowiących m.in. podstawę prawną stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, należy – w ocenie Sądu - brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnymi przepisami, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów.

W ocenie Sądu z treści uzasadnienia wyroku wynika, że Trybunał Konstytucyjny w swoim orzeczeniu nie zakwestionował w żaden sposób wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych, a jako wzorzec kontroli przyjął przepisy o prawie do ochrony prawnej życia prywatnego (art. 47 Konstytucji RP), o zasadzie proporcjonalności przy ograniczaniu w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) oraz o źródłach powszechnie obowiązującego prawa (art. 87 ust. 1 Konstytucji RP). W ocenie Sądu wskazana przez Trybunał Konstytucyjny okoliczność konieczności zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych stanowi wartość przemawiającą za dalszym stosowaniem zakwestionowanych przez Trybunał przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim pozwalają one na ustalenie terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych na podstawie Programu Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanego przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu. Odmowa zastosowania zakwestionowanych przepisów, szczególnie wobec odroczenia przez Trybunał utraty ich mocy, spowodowałoby zakłócenie procesu wykonywania obowiązkowych szczepień ochronnych.

Odnosząc się dodatkowo do zarzutów sformułowanych w skardze wskazać należy, że Sąd uznał, że nie doszło do zarzucanego przez skarżącego naruszenia zasady dwuinstancyjności. Organy obu instancji rozpatrzyły sformułowane przez skarżącego zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej , uzasadniając swoje stanowisko w sprawie. Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej został wniesiony do organu pierwszej instancji (wierzyciela) , który dokonał jego oceny przez pryzmat art. 33 § 2 u.p.e.a. Zadaniem organu odwoławczego - w bardzo dużym uproszczeniu - jest z kolei dokonanie oceny, czy organ pierwszej instancji uczynił to prawidłowo, a także odniesienie się we właściwy sposób do zarzutów zażalenia. W niniejszej sprawie organ odwoławczy co prawda nie odnosił swoich rozważań wprost do zarzutów wniesionych przez stronę skarżącą w trybie art. 33 § 2 u.p.e.a., lecz rozważył je poprzez pryzmat zarzutów zażalenia. Mimo to w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ odwoławczy zawarł swoje stanowisko dotyczące zasadności zarzutów wniesionych w trybie art. 33 § 2 u.p.e.a. , nie ograniczając się jedynie do rozpoznania zarzutów zażalenia, ale odnosząc się do sformułowanych przez stronę skarżącą zarzutów, za wyjątkiem art. 29 § 2 u.p.e.a., na co już wcześniej wskazano.

Nie można bowiem podzielić zarzutu skargi, że organy odniosły się do zarzutów niewymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Nie sposób zgodzić się też ze skarżącym, że organy dowolnie ustaliły , że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych . Brak wykonania szczepień u małoletniego dziecka strony nie może być inaczej zinterpretowany, skoro skarżący nie wykazał przed organami, aby dziecko zaszczepił, ani też nie przedłożył do zakończenia postępowania przed organami żadnego dokumentu, z którego wynikałby obowiązek odroczenia szczepień.

Należy natomiast zgodzić się z zarzutem skargi, że organ odwoławczy zawarł w zaskarżonym postanowieniu błędne pouczenie o przysługującym stronie prawie wniesienia do sądu sprzeciwu, a nie skargi. Możliwość wniesienia sprzeciwu do wojewódzkiego sądu administracyjnego przewidziana jest jedynie w art. 64a p.p.s.a, z którego wynika, że od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany "sprzeciwem od decyzji". W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu nie była decyzja, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Zauważyć jednak należy, że w pouczeniu organ odwoławczy wskazał termin 30 dni na wniesienie sprzeciwu od daty doręczenia, co jest zbieżne z terminem wniesienia skargi , o czym stanowi art. 53§ 1 p.p.s.a. - skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a.

Wadliwe pouczenie o rodzaju środka zaskarżenia nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy.

Konieczne jest wyjaśnienie, że z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. , który stanowi, że sąd uwzględniając skargę na (...) postanowienie uchyla ( ...) postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy wynika, że naruszenie przepisów postępowania tylko wówczas doprowadzić może do uchylenia kwestionowanego postanowienia, gdy naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie stwierdził, by w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie stwierdził też naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Uznawszy zarzuty skargi za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod internetowym adresem "orzeczenia.nsa.gov.pl".