Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 975/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2024-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17b ust. 1, ust. 2
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 8 lutego 2024 roku . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Asesor WSA Marcin Olejniczak Protokolant st. specjalista Lidia Porczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2024 roku sprawy ze skargi E.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 21 września 2023 r. znak: SKO.4141.292.23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia 11 lipca 2023 r. znak: [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu decyzją z dnia 21 września 2023 r., nr SKO.4141.292.23 - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.), dalej jako: "k.p.a." oraz art. 17 i art. 17b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), dalej jako: "u.ś.r." - po rozpoznaniu odwołania E.T. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 11 lipca 2023 r., nr GOPS 524.32.ŚP.2023 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt administracyjnych, Wójta Gminy K. decyzją z dnia 11 lipca 2023 r. odmówił przyznania E. T. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – A.D.

W odwołaniu od powyższej decyzji E.T. wskazała, że jej matka zamieszkuje z nią od kwietnia br., gdyż brat, który do tej pory był opiekunem matki, zrezygnował z opieki. Odwołująca od tego czasu zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego, gdyż nie była w stanie poradzić sobie z tyloma obowiązkami. Jej mąż pracuje w delegacji i jest w domu raz w tygodniu. Ponadto, oprócz jej matki zamieszkuje z nimi teściowa, która również wymaga opieki, w związku z tym gospodarstwo rolne przekazali córce.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania i wskazując na treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyjaśnił, że matka wnioskodawczyni – A. D., ur. [...] 1940 r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy (Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2013 r., nr akt [...]). Jak wynika ze wskazanego orzeczenia niepełnosprawność A.D. w stopniu znacznym datuje się od dnia [...] kwietnia 2013 r. Oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jednakże w sprawie wystąpiły okoliczności, które - w ocenie organu pierwszej instancji - nie pozwoliły na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w terminie określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jednakże Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazując na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, zakwestionował stanowisko organu pierwszej instancji. Trybunał we wskazanym wyroku orzekł niezgodność art. 17 ust. 1b u.ś.r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutek derogacyjny (polegający na usunięciu z ocenianego przepisu niekonstytucyjnej treści normatywnej) wskazanego wyroku nastąpił w dniu publikacji orzeczenia w Dzienniku Ustaw, tj. w dniu 23 października 2014 r. W tej sytuacji - jak wskazało Kolegium - wydanie w sprawie decyzji na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Pominięcie przez organ pierwszej instancji derogacyjnego skutku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w postaci eliminacji niekonstytucyjnej treści normatywnej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. i oparcie decyzji odmownej w sprawie przyznania odwołującej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad jej niepełnosprawną w stopniu znacznym matką na przesłance wieku powstania niepełnoprawności stanowiło naruszenie prawa materialnego, którego postać (wadliwe ustalenie zakresu i treści obowiązywania podstawy materialnoprawnej sprawy) bezpośrednio wpłynęła na treść wydanego rozstrzygnięcia.

Jednakże w sprawie występuje inna okoliczność, która - w ocenie Kolegium - uniemożliwia uwzględnienie wniosku odwołującej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 u.ś.r. ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Przy czym, zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.).

Przepis art. 17 u.ś.r. ustala generalną zasadę, zgodnie z którą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się podmiotom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, która to przesłanka ma charakter pierwotny i podstawowy dla oceny prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Poglądy te w pełnej rozciągłości odnoszą się do rolników, dla których podstawowym warunkiem przyznania świadczenia jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego (art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r.).

Dowodem zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego jest, w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r., stosowne oświadczenie złożone przez rolnika pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Taka forma dowodzenia podstawowej przesłanki przyznania świadczenia została wprowadzona z uwagi na specyficzny charakter pracy rolnika. Z oczywistych względów nie ma w tym przypadku innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie rolnika nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Takie założenie byłoby sprzeczne z podstawowym obowiązkiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z rzeczywistością (zasada prawdy obiektywnej). Nie przeczy temu również fakt, że oświadczenie jest składane pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Jak wskazało Kolegium, analiza materiału dowodowego sprawy uprawnia do twierdzenia, że odwołująca nie spełnia przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. Z materiału dowodowego sprawy wynika bowiem, że E.T. do dnia [...] czerwca 2023 r. była posiadaczką gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,5600 ha fizyczne, czyli 8,3705 ha przeliczeniowego. Jak wynika z oświadczenia strony z dnia 10 sierpnia 2023 r., do dnia 30 czerwca 2023 r. podlegała ubezpieczeniu rolników w KRUS, od dnia 1 lipca 2023 r. objęta jest ubezpieczeniem przy mężu. Wnioskodawczyni oświadczyła, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego w dniu [...] czerwca 2023 r. Prace w gospodarstwie wykonuje obecnie jej córka, która otrzymała gospodarstwo rolne na podstawie umowy darowizny. Oświadczyła ponadto, że w związku z posiadanym gospodarstwem rolnym to odwołująca złożyła wniosek o dopłaty bezpośrednie i obszarowe, gdyż termin na jego złożenie był do dnia 15 maja 2023 r., a wówczas to ona była jeszcze właścicielką gospodarstwa rolnego. Składała także wnioski o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej. Ostatni otrzymała w kwietniu 2023 r., natomiast teraz już będzie otrzymywała go córka.

W ocenie Kolegium, przesłanki pobierania płatności są ściśle powiązane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. W świetle art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 846), zwrot podatku przysługuje producentowi rolnemu. Podczas gdy za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym. Za gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 333), o którym mowa w art. 3 pkt 6 ustawy, uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej. Stosownie zaś do art. 2 pkt 14 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego użyte w ustawie określenia "rolnik" oznaczają - rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, czyli "rolnik" to osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Działalność rolnicza (art. 4 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 1307/2013) oznacza:

- produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, w tym zbiory, dojenie, hodowlę zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich;

- utrzymywanie użytków rolnych w stanie, dzięki któremu nadają się one do wypasu lub uprawy bez konieczności podejmowania działań przygotowawczych wykraczających poza zwykłe metody rolnicze i zwykły sprzęt rolniczy, w oparciu o kryteria określone przez państwa członkowskie na podstawie ram ustanowionych przez Komisję, lub

- prowadzenie działań minimalnych, określanych przez państwa członkowskie, na użytkach rolnych utrzymujących się naturalnie w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy.

Posiadanie gospodarstwa rolnego - jak napisało Kolegium - nie jest wystarczającym i samoistnym warunkiem otrzymania płatności. Na rolniku spoczywa bowiem obowiązek przestrzegania praktyk rolniczych korzystnych dla klimatu i środowiska. O dopłaty bezpośrednie może ubiegać się jedynie osoba, która prowadzi działalność rolniczą i jest w posiadaniu gruntów rolnych na dzień 31 maja danego roku, przy czym aby je uzyskać niezbędnym jest, by grunt był wykorzystywany rolniczo przez cały rok. Nie ma przy tym znaczenia, czy będzie to robił wnioskodawca, czy też inna osoba (np. dzierżawca) w jego imieniu. Wniosek może zostać wycofany w każdym czasie. Płatności przyznawane są na dany rok, bez możliwości ich podzielenia na poszczególne miesiące. W sytuacji oddania gruntów w dzierżawę, czy też wyzbycia się ich, już po złożeniu wniosku o dopłaty bezpośrednie dzierżawca, czy też nowy właściciel, nie nabywa uprawnienia do wystąpienia z takim wnioskiem w swoim imieniu w danym roku. Może on natomiast ubiegać się o nie w kolejnym roku kalendarzowym, jeżeli grunty pozostaną nadal w jego władaniu. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego powoduje utratę uprawnienia do wypłaty dopłat bezpośrednich i obszarowych.

Podsumowując Kolegium stwierdziło, że odwołująca nie spełnia przesłanki z art. 17b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ponieważ nie można uznać, że zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, co uzasadnia odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie Kolegium zawiadomiło stronę, w trybie art. 79a k.p.a., że pobieranie płatności bezpośrednich i obszarowych świadczy o niezaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego (pismo z dnia 21 sierpnia 2023 r.). Odwołująca nie odpowiedziała na ww. zawiadomienie w zakreślonym terminie i z tego powodu Kolegium uznało, że strona nie wykazała, iż odpadły negatywne przesłanki pozwalające na uwzględnienie jej wniosku o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego. Składając wniosek do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oświadczyła, że będzie aktywnym rolnikiem do końca roku 2023. Brak jest informacji o wycofaniu przez odwołującą wskazanego wniosku, co jest równoznaczne z tym, że nadal, choć już nie osobiście, prowadzi działalność rolniczą.

Reasumując Kolegium napisało, że nie kwestionuje osobistego zaangażowania odwołującej w opiekę nad matką. Jednakże, aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest spełnienie wszystkich określonych przez ustawodawcę przesłanek, przy jednoczesnym braku negatywnych, czego w sprawie stwierdzić nie można.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze E.T. wniosła o zmianę kwestionowanej decyzji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad dorosłym, niepełnosprawnym rodzicem od daty wystąpienia z wnioskiem. Kwestionowanej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. błąd w ustaleniach faktycznych skutkujący odmową przyznania świadczenia a mianowicie wadliwe ustalenie, że skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia w dniu [...] czerwca 2022 r. a zatem w okresie gdy prowadziła jeszcze działalności rolniczą, podczas gdy z wnioskiem inicjującym postępowanie administracyjne wystąpiła po przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz córki i po utracie statusu rolnika (w dniu [...] czerwca 2023 r.);

2. błąd w ustaleniach faktycznych skutkujący odmową przyznania świadczenia a mianowicie wadliwe ustalenie, że skoro skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie dopłat bezpośrednich oraz ubiegała się o zwrot podatku akcyzowego to nadal aktywnie prowadzi gospodarstwo rolne i tym samym nie spełnia przesłanek do ustalenia przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art 17b ust. 1 u.ś.r., podczas gdy:

- skarżąca wystąpiła ze stosownymi wnioskami jeszcze w okresie, gdy przysługiwał jej tytuł prawny do nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne a przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

- samo wystąpienie z wnioskiem o przyznanie dopłat bezpośrednich nie implikuje jeszcze przyznania świadczeń, o które skarżąca wnioskowała. Do dnia wniesienia skargi stosowne rozstrzygnięcie w tej kwestii nie zostało wydane.

W ocenie strony, decyzje obu instancji są krzywdzące i nie odpowiadają prawu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1634 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem sądowej kontroli była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 21 września 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy K. z dnia 11 lipca 2023 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.

W sprawie jest niesporne, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką, która jest wdową i osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. W sprawie nie ma zatem wątpliwości co do tego, że skarżąca jest osobą uprawnioną do wnioskowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i że spełnione zostały warunki określone w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Trafnie organ odwoławczy przyjął, że dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy przyjąć, że w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, jak prawidłowo przyjęło Kolegium, niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. np. wyroki NSA: z dnia 29 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 300/19; z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. I OSK 8/19; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie organu drugiej instancji skarżąca, będąca rolnikiem, nie spełniła natomiast przesłanki zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, co było bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Punkt wyjścia do dalszych rozważań w rozpoznawanej sprawie stanowi treść art. 17b ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a (tj. o specjalny zasiłek opiekuńczy) i art. 17 (tj. świadczenie pielęgnacyjne) ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio:

1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego;

2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym.

Przy czym - stosownie do art. 17b ust. 2 u.ś.r. - zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.

Z treści zacytowanych przepisów wynika, że dowodem zaprzestania pracy w gospodarstwie rolnym, w świetle art. 17b ust. 2 u.ś.r. jest oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Ciężar udowodnienia faktu zaprzestania działalności rolniczej spoczywa na osobie wnioskującej o przyznanie jej świadczenia. Wskazane oświadczenie stanowi dowód na tę okoliczność, podlegający ocenie na zasadach ogólnych. Prawo nie przewiduje innych dokumentów wskazujących na rezygnację z aktywności zawodowej, tak jak w przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia na podstawie stosunku pracy. Ułatwienie dowodowe nie oznacza jednak, że oświadczenie nie podlega weryfikacji przez organ orzekający w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. Konsekwencją złożenia oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego powinna być utrata statusu do ubezpieczenia społecznego rolników i zastosowanie mechanizmów wprowadzonych znowelizowanymi ustawami o systemie ubezpieczenia społecznego i o ubezpieczeniu społecznym rolników (por. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2023 r., sygn. I OSK 1073/21; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. II SA/Gd 614/23).

Z akt sprawy wynika, że skarżąca w dniu [...] czerwca 2023 r. wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dołączając do tegoż wniosku akt notarialny z dnia [...] czerwca 2023 r., z którego wynika, że skarżąca wraz z mężem dokonali darowizny posiadanego gospodarstwa rolnego na rzecz swojej córki – M.T. Do wspomnianego wniosku skarżąca dołączyła także oświadczenie z dnia [...] czerwca 2023 r., o którym mowa w art. 17b ust. 2 uś.r., a z którego wynika, że od dnia [...] czerwca 2023 r. zaprzestała działalności rolniczej w związku z opieką nad matką.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca składała wnioski o zwrot podatku akcyzowego w cenie oleju napędowego w dniach: 2 lutego i 31 sierpnia 2022 r. oraz w dniu 13 lutego 2023 r. (czyli w dacie kiedy prowadziła gospodarstwo rolne). Ponadto, skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na lata 2022 i 2023. Z oświadczenia strony z dnia 10 sierpnia 2023 r. wynika, że wspomniany wniosek o płatności obszarowe skarżąca złożyła w dniu 15 maja 2023 r., bowiem w tym czasie była posiadaczem gospodarstwa rolnego.

Natomiast do skargi jej autorka dołączyła pismo Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w S. z dnia 28 września 2023 r., z którego wynika, że skarżąca od dnia [...] czerwca 2023 r. zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym, zatem od dnia 1 lipca 2023 r. nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu jako rolnik. Niewątpliwie dokument ten został sporządzony po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ale potwierdza fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem [...] czerwca 2023 r. Do skargi strona dołączyła również decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 28 września 2023 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników. Z przywołanego dokumentu wynika, że ubezpieczenie społeczne rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz ubezpieczenia emerytalno-rentowego wygasło od dnia [...] czerwca 2023 r. Również ta decyzja została wydana po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ale potwierdza fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego z dniem [...] czerwca 2023 r.

W ocenie składu orzekającego, przedstawione okoliczności w swoim całokształcie pozwalają kontestować pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego sprowadzający się do zakwestionowania okoliczności zaprzestania przez skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu, przedstawione okoliczności w swoim całokształcie potwierdzają zaprzestanie prowadzenia przez skarżącą działalności rolniczej przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Strona wystąpiła o zwrot podatku akcyzowego i o płatności unijne w dacie kiedy prowadziła gospodarstwo rolne. Po dniu przekazania gospodarstwa rolnego córce, skarżąca nie występowała z żadnym ze wskazanych wniosków. Niewątpliwie załączone do skargi dokumenty (pismo Kierownika Placówki Terenowej Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówki Terenowej w S. i decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 28 września 2023 r.) potwierdzają, że skarżąca od dnia 1 lipca 2023 r. nie podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu jako rolnik, a ubezpieczenie społeczne rolników w zakresie ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego oraz ubezpieczenia emerytalno-rentowego wygasło od dnia [...] czerwca 2023 r.

W toku ponownie prowadzonego postępowania organy zobowiązane będą ponownie rozpoznać wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką w kontekście pozostałych przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. uwzględniając okoliczność, że fakt zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego w sprawie został przez skarżącą wykazany stosownie do treści art. 17b ust. 2 u.ś.r. W ocenie składu orzekającego, załączone do akt administracyjnych dokumenty, jak i dokumenty załączone do treści skargi w sposób należyty i niebudzący wątpliwości potwierdzają okoliczność zaprzestania prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego.

Reasumując należy stwierdzić, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy skarżąca przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. To z kolei powodować musiało uchylenie obu kontrolowanych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 135 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w wyroku.