Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 95/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64e § 1 i 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi A. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. z dnia [...] nr [...].


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej DIAS lub organ nadzoru) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej K.p.a.) oraz art. 17, art. 18 i art. 64e ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz.1427 – dalej u.p.e.a.) - po rozpoznaniu zażalenia A.W. (dalej zobowiązany lub strona skarżąca) na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w C. (dalej w skrócie ZUS lub organ egzekucyjny) z dnia [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych w kwocie [....] zł, powstałych w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS Oddział w C. o numerach wymienionych w sentencji postanowienia - zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy.

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Dyrektor ZUS prowadził wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych [...] tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w składkach ZUS. W jego toku zawiadomieniami: nr [...] dokonano szeregu zajęć rachunków bankowych strony: w A S.A., w B S.A., w C. w P. oraz w D S.A.

Za dokonane czynności naliczono opłaty według stawek określonych w art. 64 § 1 pkt 4 oraz § 6 u.p.e.a., zdefiniowane w art. 64c § 1 tej ustawy jako koszty egzekucyjne obciążające zobowiązanego w kwocie [...] zł.

Pismem z dnia 5 marca 2020 r. zobowiązany zwrócił się do Dyrektora Oddziału ZUS w C. o umorzenie kosztów egzekucyjnych, uzasadniając wniosek trudną sytuacją finansową i rodzinną. Działający jako organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] r. ZUS odmówił stronie umorzenia kosztów egzekucyjnych, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie brakiem wystąpienia przesłanek z art. 64e ustawy egzekucyjnej. Organ podkreślił, że koszty egzekucyjne zostały naliczone na podstawie art. 64 § 1, § 3 oraz § 4 u.p.e.a. bowiem dokonano skutecznego zajęcia rachunków bankowych, a za taką czynność pobiera się 5% kwoty egzekwowanej należności nie mniej niż 4,20 zł, a opłaty pobierane są od każdego tytułu wykonawczego i naliczane tylko raz, chociażby czynności były następnie ponawiane. Poinformowano także, że do kwoty kosztów egzekucyjnych doliczana jest zgodnie z art. 64 § 6 u.p.e.a. opłata manipulacyjna z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych w wysokości 1 % egzekwowanej kwoty.

Ponieważ zobowiązany jest przedsiębiorcą, wszczęto procedurę rozpoznania prośby jako wniosku o udzielenie pomocy publicznej, a co się z tym wiąże ocena tychże przesłanek musiała się odbyć przy zastosowaniu przepisów Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013r., w sprawie stosowania art. 107 i 108 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz.U. UE z 2013 r. L 352/1). Szczegółowo przedstawiono i omówiono przesłanki, o których mowa 'w przepisach unijnych i dokonano dokładnej ich analizy w oparciu o rodzaj prowadzonej przez zobowiązanego działalności, a mianowicie działalności z zakresu agentów i brokerów ubezpieczeniowych uznając, że nie zachodzą one w przedmiotowej sprawie.

Dodatkowo szczegółowo zweryfikowano informacje w zakresie składników majątku zobowiązanego ustalając, że posiada nieruchomość stanowiącą małżeńską wspólność ustawową i nadal prowadzi aktywną działalność gospodarczą. W rezultacie poczynionej analizy uznano, że brak jest okoliczności uzasadniających umorzenie wnioskodawcy kosztów egzekucyjnych. Omówiono przy tym obszernie wszystkie wymienione w art. 64e u.p.e.a. przesłanki, których wystąpienie uzasadniałoby umorzenie tychże kosztów. Organ egzekucyjny stanął na stanowisku, że obowiązkiem każdego przedsiębiorcy jest terminowe regulowanie wszelkich zobowiązań publicznych, a za ich niewykonanie dłużnik musi liczyć się z koniecznością wszczęcia egzekucji, z którą nieodłącznie wiąże się naliczanie kosztów egzekucyjnych.

Na to rozstrzygnięcie zobowiązany złożył zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o umorzenie wszystkich kosztów egzekucyjnych. Nie zgodził się w całości ze stanowiskiem organu egzekucyjnego podnosząc, że w jego przypadku za umorzeniem wszystkich kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes społeczny. Dodatkowo zarzucił, że ZUS Oddział w C. nie do końca zbadał wszystkie przekazane mu przy piśmie z dnia 26 czerwca 2020 r. informacje, w tym pismo z dnia 10 lipca 2020 r., w którym informował, że jego rodzina korzysta z pomocy społecznej GOPS ze względu na trudną sytuację finansową. Zacytował fragment zaskarżonego postanowienia, gdzie ZUS stwierdził, że zobowiązany "nie powoływał się na pomoc ze strony MOPS", natomiast on na taką pomoc się powoływał. Zauważył, że mieszka na wisi i tutaj pomoc społeczna jest udzielana przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej (GOPS), a nie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej (MOPS), jednak zakres pomocy udzielanej przez te organy jest tożsamy.

W związku z powyższym wniósł o ponowne zapoznanie się z dokumentami, uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie mu ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych z powodu ważnego interesu publicznego.

DIAS rozpoznając sprawę po wniesieniu zażalenia wskazał na wstępie na przepisy u.p.e.a. znajdujące zastosowanie w sprawie. Zgodnie z art. 64 u.p.e.a. w egzekucji należności pieniężnej pobiera się opłaty za dokonane czynności oraz opłatę manipulacyjną za doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, podlegające - w myśl założeń art. 115 § 1 tej ustawy - pierwszeństwu zaspokojenia przed innymi wierzytelnościami. Ustawodawca przewidział możliwość rezygnacji organu egzekucyjnego z należnych kosztów egzekucyjnych poprzez ich umorzenie w całości lub w części na podstawie art. 64e § 1 u.p.e.a.

Zastosowanie jednak tej instytucji może nastąpić wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, enumeratywnie wymienionych w art. 64e § 2 tej ustawy, a więc gdy:

- stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej,

- za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny,

- ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Jak zaznaczył DIAS, treść powołanych powyżej przepisów wskazuje na uznaniowy charakter podejmowanych przez organ postanowień w tym przedmiocie. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje w tym przypadku organ egzekucyjny, który może, ale nie musi umorzyć naliczone koszty egzekucyjne. Podkreślił przy tym, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy okoliczności odpowiadającym przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki do ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca.

Przesłanka zawarta w art. 64e § 2 pkt 1 ww. ustawy została sformułowana alternatywnie. Występuje zarówno wtedy, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, jak również wtedy, gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Nieściągalność obowiązku zachodzi wtedy, gdy w wyniku czynności egzekucyjnych stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i wskazany brak majątku ma charakter trwały. Wykazanie przez zobowiązanego, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej również podlega ocenie w kontekście trwałego charakteru braku majątku, z którego może być prowadzona egzekucja.

Zdaniem organu nadzoru, w omawianej sprawie taka przesłanka nie wystąpiła, bowiem nie ulega wątpliwości, że choć zobowiązany zmaga się z kłopotami finansowymi, jednak posiada składniki majątkowe, do których możliwe jest skierowanie egzekucji. I nie ma tu znaczenia, że organ I instancji powołał się na brak korzystania zobowiązanego z pomocy społecznej, bowiem faktycznie w piśmie z dnia 10 lipca 2020 r. pisał on, że jego rodzina korzysta z pomocy GOPS, jednak jaki charakter ma ta pomoc, w jakiej jest wysokości i dlaczego została przydzielona nie poinformował.

Przesłanka "Interesu publicznego", o której mowa w art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a, a na tę przesłankę zasadniczo powołuje się zobowiązany, także nie została przez ustawodawcę zdefiniowana. Pojęcie to powinno być oceniane z uwzględnieniem takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Z drugiej zaś strony interes publiczny nie może być utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia tych kosztów. Przy jego ocenie należy też uwzględnić zasadność obciążenia Państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, na tle sytuacji finansowej Państwa. "Interes publiczny", na który wskazano w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji musi być przy tym tego rodzaju, aby można było określić go przymiotnikiem "ważny". Użycie tego słowa podkreśla bowiem wyjątkowość zastosowania instytucji umorzenia kosztów z uwagi na tenże interes. Uwzględnić należy również fakt, że przedmiotem ulgi udzielanej w oparciu o art. 64e u.p.e.a. są koszty egzekucyjne, a zatem należność związana z przymusowym dochodzeniem należności. Interes publiczny nie może być także utożsamiany z subiektywnym przekonaniem wnioskodawcy o zasadności umorzenia kosztów egzekucyjnych. Przy jego ocenie należy uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa, kosztami udzielonej w ten sposób pomocy. W orzecznictwie dotyczącym umorzenia kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e ustawy egzekucyjnej przyjmuje się, że przez "interes publiczny" należy rozumieć m.in. zapewnienie wpływu należnych kosztów do organu egzekucyjnego. Nie oznacza to jednak, że dla oceny tej przesłanki obojętne są przyczyny powstania zaległości.

Kolejną przesłanką w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych jest konieczność przeanalizowania czy ściągnięcie tych kosztów spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne, poprzez generowanie wydatków egzekucyjnych ponoszonych w związku ich odzyskaniem.

Odnosząc powyższe wskazane kierunki wykładni przepisów normujących przesłanki udzielenia wnioskowanej ulgi, do stanu faktycznego sprawy DIAS zauważył, iż strona nadal prowadzi działalność gospodarczą zajmującą się między innymi działalnością agentów i brokerów ubezpieczeniowych, a także posiada majątek, do którego można skierować egzekucję.

Dokonując więc oceny zebranego materiału dowodowego w świetle wcześniej przywołanych przepisów prawa, organ nadzoru uznał, że w obecnej sytuacji materialnej zobowiązanego nie zachodzą przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, o których mowa w art. 64e § 2 u.p.e.a.. Postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego nie zostało dotąd zakończone, zatem nie jest jeszcze przesądzona kwestia możliwości odzyskania należnych kosztów egzekucyjnych. Zakwalifikowanie kosztów egzekucyjnych do pierwszej kolejności zaspokajania, wymienionej w art. 115 ustawy nadaje tym należnościom bardzo wysoką rangę, a to oznacza, że odstąpienie od ich dochodzenia musi być usprawiedliwione ewidentną niemożnością ich poniesienia przez zobowiązanego.

W tym miejscu organ podkreślił, że udzielenie wnioskowanej ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych powoduje definitywną i nieodwracalną rezygnację po stronie organu egzekucyjnego z uzyskania środków należnych Skarbowi Państwa, a więc w sposób szczególny obciąża ona budżet Państwa - w związku z tym jej udzielenie nie powinno być stosowane przedwcześnie i pochopnie. Nie może także pozostać bez znaczenia, że powstałe koszty są skutkiem egzekucji należności, których strona nie uiściła pomimo ustawowego obowiązku. Nie realizuje się w odniesieniu do zobowiązanego ostatnia z przesłanek unormowana art. 64e § 2 pkt 3 ustawy egzekucyjnej, czyli konieczności umorzenie kosztów egzekucyjnych, jeżeli ich ściągnięcie spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Końcowo DIAS odniósł się do kwestii, czy ewentualnie udzielona zobowiązanemu pomoc będzie stanowić pomoc publiczną. Jak wskazał, umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego kwalifikuje się jako pomoc publiczną, jeśli spełnione są warunki art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) - poprzednio art. 87 ust. 1 TWE. Wyjaśnił zatem czym jest pomoc publiczna. Zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE za pomoc publiczną uznaje się przysporzenie w jakiejkolwiek formie, przyznawane przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych, które zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów. W myśl art. 107 ust. 1 TFUE z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi.

Łączne spełnienie poniższych przesłanek przesądza o wystąpieniu pomocy publicznej ze wszystkimi konsekwencjami:

- wsparcie jest adresowane do przedsiębiorcy;

- wsparcie pochodzi od państwa lub ze środków państwowych;

- wsparcie przynosi korzyść ekonomiczną przedsiębiorcy;

- wsparcie ma charakter selektywny;

- w wyniku udzielenia wsparcia następuje faktyczne lub potencjalne zakłócenie lub groźba zakłócenia konkurencji; .

- wsparcie wpływa na wymianę handlową na rynku unijnym.

Pomocą publiczną jest zatem stosowanie ulg w spłacie należności tylko w takim przypadku, gdy może to doprowadzić lub prowadzi do zakłóceń w wymianie handlowej między państwami UE. Innymi słowy udzielenie pomocy niezakłócającej wymiany handlowej między państwami UE nie stanowi jeszcze niedozwolonej pomocy publicznej. Organy podatkowe muszą tę okoliczność samodzielnie ustalać w każdej indywidualnej sprawie.

Weryfikacji tych przesłanek dokonał Dyrektor ZUS pod kątem warunków ujętych w art. 107 ust 1 TFUE uznając, że w przypadku sytuacji materialno - bytowej strony w kontekście przepisów regulujących warunki udzielenia zarówno pomocy publicznej jak i przesłanek art. 64 e § 2 u.p.e.a. nie występują okoliczności uzasadniające przychylenie się do wniosku o udzielenie ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych, a jak wcześniej zaznaczono w ramach uznania administracyjnego sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa, zarówno wtedy gdy wystąpiły przesłanki do ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca.

W związku z powyższym DIAS uznał rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego za w pełni prawidłowe.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu umorzenia kosztów egzekucyjnych w całości. Nie zgodził się ze stanowiskiem prezentowanym przez organy obu instancji, że nie wykazał niemożności poniesienia kosztów egzekucyjnych ze względu na swoją trudną sytuację finansową. Wykazał w szczególności, że jego rodzina korzysta z pomocy finansowej GOPS, co błędnie pominął organ I instancji, a co według tegoż organu mogłoby potwierdzać, że dochody zobowiązanego nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Obecnie jego sytuacja finansowa nie poprawiła się, spełnia zatem przesłanki do zastosowania ulgi w postaci umorzenia kosztów egzekucyjnych.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz.137) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany, co do zasady, zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Realizując wyżej określony zakres kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi było postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odmawiające stronie skarżącej umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych.

Wskazania na wstępie wymaga, że zgodnie z art. 64e § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części przypadające na jego rzecz koszty egzekucyjne. Rozstrzygnięcia podejmowane przez organy w trybie art. 64e § 2 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym w 2020 r.) należą do rozstrzygnięć podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego. Jak wskazuje treść powyższego przepisu, koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli:

1) stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej;

2) za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny;

3) ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Z wymienionych przepisów wynika, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy. Świadczy o tym przede wszystkim użycie w art. 64e u.p.e.a. określenia "może". Konstrukcja uznania administracyjnego oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia określonych przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie co do umorzenia kosztów egzekucyjnych znajduje się wyłącznie w gestii organu egzekucyjnego, który może umorzyć powstałe koszty egzekucyjne. Sądowa kontrola postanowienia podjętego w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się jedynie do oceny czy organ zbadał sprawę pod kątem wymienionych w przepisie art. 64e § 2 u.p.e.a. przesłanek, jak również czy w sposób prawidłowy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy jakim dysponował w danej sprawie. Sąd nie może ingerować w samo rozstrzygnięcie organu, o ile zostało ono w sposób wyczerpujący umotywowane. W konsekwencji, nawet jeżeli organ ustali, że w sprawie występuje sytuacja, o której mowa w treści powołanego wyżej przepisu, będzie to oznaczało powstanie koniecznej przesłanki do rozważenia możliwości umorzenia danej należności, ale nie obowiązek organu do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia.

Organ, dysponując możliwością wyboru takiego lub innego orzeczenia, ma jednak zawsze obowiązek wszechstronnego wyjaśnienia w uzasadnieniu, dlaczego podjął właśnie takie, a nie inne rozstrzygnięcie. Swoboda w rozstrzygnięciu przyznana organom nie oznacza dowolności. W granicach kognicji sądu mieści się bowiem kontrola legalności zaskarżonego aktu, a zatem jego zgodność zarówno z przepisami prawa materialnego, jak również z przepisami proceduralnymi poprzez ocenę czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte przezeń merytoryczne wnioski są logiczne i poprawne i odnajdują uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym.

Obowiązki organu prowadzącego postępowanie dowodowe określają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a w szczególności przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 k.p.a. organ jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.

Zasada praworządności zawarta w art. 7 K.p.a. - rozwinięta w innych przepisach, w tym w przepisie art. 77 § 1 K.p.a. - ma fundamentalne znaczenie dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, które pozwoli dokonać subsumcji faktów uznanych za udowodnione pod stosowną normę prawną, a następnie ustalić konsekwencje prawne tych faktów. Obowiązek wyczerpującego i rzetelnego zebrania materiału dowodowego związany jest z sytuacją procesową organu administracji publicznej, który jest "gospodarzem" postępowania i posiada duże uprawnienia w zakresie ukształtowania tego postępowania. Natomiast obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego polega na dokładnym zapoznaniu się z tym materiałem, ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów z uwzględnieniem wzajemnych powiązań między nimi, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych i prawnych.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja uchybia ww. wymienionym przepisom proceduralnym w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy nie dokonały bowiem właściwej i rzetelnej oceny okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, skupiając się zasadniczo na zagadnieniach związanych z pomocą publiczną w ramach zasady de minimis.

Przede wszystkim w sprawie zabrakło dostatecznej analizy pierwszej przesłanki umorzenia wymienionej w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. (braku możliwości poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej zobowiązanego).

W decyzji pierwszoinstancyjnej wskazano w tym zakresie, że wnioskodawca obecnie prowadzi działalność gospodarczą. Z prowadzonej działalności za rok 2017 r. wykazał dochód w kwocie [...] zł, za 2018 rok dochód w kwocie [...] zł, a za 2019 r. poniósł stratę w wysokości [...] zł. Wspólne gospodarstwo domowe zobowiązany prowadzi z małżonką, która wg jego oświadczenia nie posiada dochodu. Na utrzymaniu małżeństwo ma troje dzieci. Z tytułu miesięcznych opłat zobowiązany ponosi wydatki na opłaty eksploatacyjne w kwocie [...] zł, na koszty leczenia w kwocie [...]zł, inne tj. utrzymanie córki na studiach w kwocie [...] zł. Posiada on zobowiązania podatkowe na kwotę [...] zł, kredytowe na łączną kwotę [...] zł, u osób fizycznych na kwotę [...] zł, w instytucjach na kwotę [...] zł. Według jego oświadczenia powyższe zobowiązania nie są spłacane.

Dyrektor ZUS zaznaczył nadto, że strona "nie powołuje się na pomoc ze strony MOPS, która to pomoc udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Korzystanie z takiej formy wsparcia stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Nie powołuje się również na pomoc osób trzecich".

W tym przedmiocie zauważyć przyjdzie, że dokumenty w postaci oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości, z których miałyby wynikać wyżej wskazane dane na temat sytuacji rodzinnej i majątkowej zobowiązanego nie zostały włączone do akt administracyjnych. Ich brak powoduje, iż ocena organu co do tego, że po stronie zobowiązanego nie zachodzi przesłanka z art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. wymyka się spod kontroli Sądu.

Aby przeprowadzić w sposób prawidłowy analizę zaistnienia przesłanki z pkt 1 ww. przepisu, organ w pierwszej kolejności winien ustalić sytuację osobistą, rodzinną i finansową wnioskodawcy. Przy czym, aby analiza taka nie została uznana za dowolną musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie jego oceny. W niniejszej sprawie nie wykazano jakie w istocie dochody uzyskuje strona z tytułu działalności gospodarczej, z czego utrzymuje się rodzina skarżącego i jakie są wszystkie stałe koszty jej utrzymania - mając przy tym na uwadze minimum socjalne rodziny określone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Poprzestano jedynie na lakonicznym stwierdzeniu, że skarżący przesłanki z pkt 1 art. 64e § 2 ustawy egzekucyjnej nie spełnia, czego nie sposób uznać za wystarczające.

Konstatacja Sądu jest tym bardziej zasadna - mając na względzie stwierdzenie przez organ, że strona nie korzysta z pomocy społecznej, podczas gdy skarżący powoływał się na korzystanie z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej.

Powyższe okoliczności w pełni uzasadniają przyjęcie, że nie poddano odpowiednio wnikliwej analizie przesłanki dotyczącej możliwości poniesienia kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla sytuacji finansowej zobowiązanego. Sąd nie doszukał się w aktach administracyjnych żadnych ustaleń własnych organów, w sprawie nie pozyskano żadnego dowodu ani nie podjęto żadnej czynności, mającej na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Cały ciężar dowodowy przerzucono na zobowiązanego.

Trzeba w tym miejscu podkreślić, że chociaż to rolą wnioskodawcy jest "wykazanie" okoliczności, o których mowa w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a., nie oznacza to zwolnienia organu z obowiązku zgromadzenia dowodów, potwierdzających lub negujących twierdzenia zobowiązanego. Na uwagę zasługuje wyrok NSA z 25 lutego 2021 r., sygn. akt III FSK 2340/21, który w jednej z tez stwierdził, iż: "Przepisy stanowiące podstawę żądania umorzenia kosztów egzekucyjnych nie zawierają regulacji stanowiącej, że strona ma obowiązek przytoczenia wszystkich możliwych argumentów i dowodów uzasadniających wniosek o umorzenie kosztów w piśmie wszczynającym to postępowanie". Żaden przepis prawa nie zwalnia bowiem organu z obowiązków określonych w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w sprawach w przedmiocie umorzenia należności. Zatem organ nie może przyjąć wyłącznie pasywnej postawy w zakresie zbierania dowodów, jak uczyniono to w niniejszej sprawie, ale powinien dążyć do ustalenia, w miarę możliwości, rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Tymczasem lektura postanowień organów obu instancji wskazuje wyraźnie na całkowitą bierność organów w kwestiach mogących mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

Odnośnie przesłanki z art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. ("ważny interes publiczny") odwołać się wypada do wyroku NSA z 12 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3297/21, w którym Sąd zauważył, że katalog przesłanek, od wystąpienia których ustawodawca uzależnia fakultatywne udzielenie ulgi, zawartych w art. 64e § 2 pkt 1-3 u.p.e.a., jest katalogiem zamkniętym. Przesłanki te są od siebie niezależne i powinny być interpretowane oddzielnie, jako określające w sposób samoistny przesłanki dopuszczalności umorzenia kosztów egzekucyjnych. Mają one charakter nieostry, a zarazem szczególny, co w praktyce wiąże się z koniecznością badania każdorazowo wskazywanych przez stronę oraz ustalonych w toku postępowania okoliczności.

W tym przypadku także uznano, że brak jest okoliczności uzasadniających umorzenie kosztów egzekucyjnych z uwagi na ważny interes publiczny. Jak wskazał organ I instancji, zastosowanie przedmiotowej ulgi z punktu widzenia interesu publicznego spowodowałaby nieuzasadnione uprzywilejowanie zobowiązanego. Nadmienił przy tym, że interes publiczny oznacza m.in. sytuację, gdy zapłata kosztów egzekucyjnych spowoduje konieczność ubiegania się przez stronę o środki z pomocy społecznej, gdyż nie będzie ona w stanie zaspokajać własnych potrzeb materialnych - którą to okoliczność wcześniej pominął.

Sąd nie znalazł również rozstrzygnięciu DIAS jasnego stanowiska, dlaczego organy uznały, że nie została spełniona ww. przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wskazać tymczasem należy, że interes publiczny to nie tylko interes fiskalny, to również obowiązek państwa zapewnienia pomocy, w różnych formach osobom słabszym, w tym osobom ubogim. Organ dokonując wyważenia pomiędzy interesem publicznym a interesem strony winien mieć na uwadze także to, że odmowa umorzenia należności oraz dalsze ich egzekwowanie może doprowadzić do zwiększonej aktywności skarżącego w płaszczyźnie świadczeń o charakterze pomocowym. Chodzi natomiast o to, by wskutek dochodzenia zaległości skarżącego, państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia.

W ocenie Sądu takiego "ważenia" w zaskarżonym postanowieniu zabrakło. Organ zaniechał bowiem porównania - w oparciu o przesłanki słusznościowe - skutków udzielenia ulgi w określonym zakresie ze skutkami odmowy jej przyznania, a konkretnie ustalenia czy odmowa umorzenia zobowiązania podatkowego nie spowoduje dodatkowych ciężarów dla finansów publicznych.

Wszystko to skutkowało odmową umorzenia należności z tytułu kosztów egzekucyjnych bez dostatecznego rozważenia okoliczności będących podstawą umorzenia. Powyższe narusza zarówno treść art. 7 K.p.a., ustanawiającego zasadę prawdy obiektywnej, jak i stanowiącego jej rozwinięcie przepisu art. 77 § 1 K.p.a., a ponadto przepisu art. 80 K.p.a., wprowadzającego zasadę swobodnej oceny dowodów. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy należy w szczególności ustalić w sposób prawidłowy stan faktyczny, dokonać wszechstronnej analizy sytuacji skarżącego, w tym znaczenia przywołanych przez niego okoliczności o korzystaniu z pomocy GOPS, a następnie dokonać oceny czy w sprawie występują przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych. Dopiero właściwe ustalenia oraz prawidłowa, dogłębna i indywidualna ocena w tym zakresie, odnosząca się do wszystkich okoliczności sprawy, otworzyć mogą organom drogę do skorzystania z uznania, zgodnie z należycie umotywowanym przekonaniem. Ponadto, rozważając istnienie ważnego interesu publicznego organy powinny wziąć pod uwagę argumentację przedstawioną w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w zw. z art. 135 p.p.s.a., należało uchylić zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora ZUS.