Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1534/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 234 ust. 1, art. 234 ust. 3
journal: Dz.U. 2022 poz 2625
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka SWSA Maria Mikolik /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Joanna Kulasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi R. B. i A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2023 r. nr SKO.4171/29/2023 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [....] z dnia 30 marca 2023 r. nr WGP.6331.8.2020; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie na rzecz skarżących R. B. i A. B. solidarnie kwotę 300 zł /słownie: trzysta złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 1534/23

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 3 lipca 2023 r. nr SKO.4171/29/2023 [pic]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie, po rozpoznaniu odwołania R. B. i A. B. uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy [...] z 30 marca 2023r., nr WGiP.6331.8.2020 i odmówiło nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr ewid. [...] w miejscowości N. wobec M. S., Z. M., E. S., J. K., J. K1., D. W., M. W.

Jak wynika z akt sprawy, wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich na działkach nr [...] i [...] w miejscowości N. złożyli do Wójta Gminy [...] w dniu 21 marca 2019r. A. B. i R. B.

W toku prowadzonego postępowania Wójt Gminy [...] wydał decyzję nr [...] z [...] października 2020 r. odmawiającą nakazania J. G. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zabezpieczających szkodom na działkach nr ewid. [...] w miejscowości N.

W wyniku odwołania A. B. i R. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie decyzją z [...] kwietnia 2021 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Wójta Gminy [...] i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Powodem uchylenia przedmiotowej decyzji był w ocenie organu II instancji brak dokładnego ustalenia przez organ I instancji stanu faktycznego sprawy w tym nieprawidłowości związane z udokumentowaniem dowodu z oględzin terenowych, nieścisłości dotyczące działek objętych postępowaniem oraz brak powołania biegłego z zakresu hydrologii.

Po przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego, Wójt Gminy [...] decyzją z [...] maja 2022 r. r nr [...] ponownie odmówił nakazania J. G. przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zabezpieczających szkodom na działkach nr ewid. [...] w miejscowości N.

W wyniku odwołania A. i R. B. SKO w Rzeszowie decyzją z [...] lipca 2022 r. nr [...] uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy [...], przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Powodem uchylenia przedmiotowej decyzji były w ocenie organu odwoławczego niepełne ustalenia opinii biegłego T. K., która powinna kompleksowo zbadać, czy nie dokonano takich zmian w terenie, które niekorzystnie wpływają na działki wnioskodawców oraz czy nie zachodzi konieczność wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom, a także brak oceny zastrzeżeń strony odwołującej się.

Po przeprowadzeniu dowodów z uzupełniających opinii biegłego decyzją z 30 marca 2023r., nr WGiP.6331.8.2020 Wójt Gminy [...] odmówił nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr ewid. [...] w miejscowości N. wobec M. S., Z. M., E. S., J. K., J. K1., D. W., M.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, organ I instancji wskazał, że mając na uwadze stan prawny, stan faktyczny, wykonane przez biegłego opinie, zawierające kompleksową ocenę aktualnego stanu na gruncie, analizę terenu objętego postępowaniem oraz wnioski zawarte w tychże opiniach, które to ustalenia organ uznaje za prawidłowe i logiczne, organ stwierdził, że właściciele działek nr ewid. [...] położonych w miejscowości N. nie spowodowali zmian stanu wody na gruncie, szkodliwie wpływających na grunty sąsiednie. Sposób odprowadzenia wód opadowych z zabudowanych działek nr ewid. [...] i [...] jest zgodny zobowiązującymi przepisami, tj. w obrębie własnego terenu. Budynki mieszkalne zlokalizowane na ww. nieruchomościach wyposażone są w orynnowanie, a przepuszczalne podłoże, pomimo zmniejszenia powierzchni biologicznie czynnej działek, umożliwia przenikanie wód opadowo-roztopowych do warstwy nawiezionego gruntu i zagospodarowanie ich na własnym terenie. Ponadto od strony działki nr ewid. [...] pozostawiono wolny od zawózki pas, którego obniżenie umożliwia dotychczasowy przepływ wód opadowych w kierunku doliny potoku "P." oraz zapobiega przedostawaniu się wód na działki sąsiednie, tj. [...] i [...].

Ponadto nawiezienie gruzu i kruszywa kamiennego powodujące podniesienie nawierzchni drogi wewnętrznej (osiedlowej) na działce nr ewid. [...] także nie zmieniło naturalnego kierunku spływu oraz natężenia wód opadowych z rozpatrywanego obszaru zlewni, zachowując spadek podłużny nawierzchni drogi w kierunku wschodnim, co stwierdził biegły na podstawie analizy przekroju wysokościowego. Biegły w opracowanej opinii wskazał również, że część wód opadowych pochodzi ze zlewni usytuowanej po południowej stronie drogi wewnętrznej. Zawózka kruszywem naturalnym dokonana na drodze wewnętrznej nie zwiększyła powierzchni szlaku przejazdowego ani też ilości wód opadowych. Podwyższenie oraz wyrównanie nawierzchni drogi usprawniło odpływ napływających obcych wód opadowych. Działanie takie należy do obowiązków utrzymaniowych użytkowników dróg i nie może być traktowane jako naruszenie stosunków wodnych. Przeprowadzona przez biegłego szczegółowa analiza wykonanych prac drogowych w obrębie działek nr [...] i [...] oraz przekroju podłużnego drogi nie znajduje uzasadnienia potwierdzającego zasadność wniosku o naruszenie stanu wód na rozpatrywany terenie, gdyż po wykonanych pracach zachowany został dotychczasowy kierunek spływu oraz natężenie wód opadowych i roztopowych z przedmiotowych działek.

Od powyższej decyzji - z zachowaniem ustawowego terminu - odwołanie wnieśli: R. B. i A. B. kwestionując poprawność wydanego przez organ I instancji rozstrzygnięcia. Zarzucili organowi I instancji zaniechanie pełnego ustalenia okoliczności faktycznych niezbędnych z punktu prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy jak też i błędną ocenę zebranego materiału a także wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa w zakresie formy rozstrzygnięcia z naruszeniem przepisów dotyczących wskazania podstawy prawnej oraz uzasadnienia decyzji. W toku postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją nastąpiła zmiana stron postępowania. Organ wskazał inne osoby. Organ w żaden jednak sposób nie dał wyrazu tak w zakresie podstawy prawnej jak i przyczyny zmiany stron postępowania. Odwołujący zarzucili, że decyzja kolejny raz nie zawiera żadnego rozstrzygnięcia odnośnie działki o nr [...], która również była przedmiotem postępowania.

Odwołujący kwestionowali treść sporządzonych przez biegłego opinii. Zarzucali, że biegły dalej nie ustalił jak zabezpieczony jest teren działek graniczących z ich działkami o nr [...] i [...] w zakresie odwodnienia, w szczególności czy działki te mają urządzenia odprowadzające i zagospodarowujące wodę na gruncie i to w sytuacji gdy dawny teren o całej powierzchni biologicznie czynnej został znacznie podniesiony (ok. 1 m) i "zabetonowany" w przeważającej części. Zdaniem Odwołujących biegły nie odniósł się do kwestii zasadniczych, podczas gdy przyczyna przekierowania wód na ich działkę nr [...] sprowadza się do podniesienia wysokości początku działki nr [...] w taki sposób, że jej rzędne na styku z ich ww. działką zostały znacznie podniesione.

Odwołujący wskazali, że rzeczywisty stan ukształtowania terenu a tym samym kierunku spływu wód opadowo- powierzchniowych można było wywnioskować w oparciu o mapę znajdującą się w zasobie geodezyjnym PODGiK w [...] pod numerem [...] z 2018r. tj. z czasu na krótko przez rozpoczęciem podwyższania przedmiotowych działek przez J. G. Jak wynikało z ww. mapy, rzędne wysokości działki nr [...] wynosiły wówczas (w 2018 roku) - 220.82 cm a działka J. G. o nr [...] posiadała w części granicznej 1 rzędną 220,77 cm. Następnie działka drogowa J. G. obniżała się w kierunku wschodnim, w kierunku potoku do wysokości 220,19 cm a więc prawie o 60 cm. Natomiast działka [...] stanowiąca drogę w kierunku zachodnim obniżała się do wysokości 220, 62 cm. Tak więc kierunek spływu wód w tym czasie rozkładał się równomiernie w kierunku wschodnim w kierunku potoku oraz zachodnim na drogę powiatową i przydrożne rowy, zgodnie z prawami grawitacji. Z przedmiotowej mapy [pic]wynikało także, że działka własności wnioskodawców o nr [...] znajdowała się o 5 cm wyżej od działki [...] a obecnie ta działka jest ponad 30 - 40 cm poniżej a w części graniczącej z działką Państwa K. o nr [...], jeszcze niżej wobec nawiezienia ok 0,5m ziemi przez J. G. Z mapy tej i rzędnych wynika też, iż obecna działka zabudowana J. G. (wówczas [...]) przyjmowała na całej szerokości wodę z działki Państwa K. ([...]) i kierowała ją dalej do potoku po wschodniej stronie.

Opisaną na wstępie decyzją z 3 lipca 2023r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne (tj. Dz. U. z 2022r., poz. 2625 ze zm., dalej P.w.), SKO w Rzeszowie uchyliło w całości zaskarżoną decyzję Wójta Gminy [...] z 30 marca 2023r., nr WGiP.6331.8.2020 i odmówiło nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działkach nr ewid. [...] w miejscowości N.

SKO stwierdziło, że wnioskodawcy jako przyczynę naruszenia stanu wód wskazali podniesienie poziomu terenu i ułożenie kostki brukowej na działkach nr [...] oraz podwyższenie nawierzchni drogi wewnętrznej (osiedlowej) na działce nr [...]. Twierdzili, że dokonane zmiany wysokościowe w okresach intensywnych opadów deszczu skutkują zmianą kierunku spływu wód opadowych, jak również doszło do zwiększenia napływu wód opadowych na ww. działki [...]. Wnioskodawcy podczas wizji terenowej wskazali nierówności, zagłębienia występujące na niezabudowanej działce nr [...] oraz namulenie na utwardzonej kostką brukową posesji mieszkalnej na działce nr [...].

Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie została sporządzona ekspertyza hydrologiczna pn. Analiza oddziaływania wód opadowych na działki [...] oraz działkę nr [...] obręb [...]. Ponadto biegły sporządził opinię (uzupełnienie po decyzji SKO) oraz opinię (wyjaśnienia do zastrzeżeń zainteresowanego).

Z tych dowodów zdaniem SKO jednoznacznie wynika, że działki nr ewid. [...] zostały podniesione warstwą ziemi, gruzu oraz kruszywa kamiennego o ok. 20 - 60 cm. Biegły zarówno w analizie jak i opinii uzupełniającej po decyzji SKO oraz w opinii wyjaśniającej zastrzeżenia stwierdził, że mimo podwyższenia ww. działek zachowano dotychczasowy kierunek oraz natężenie odpływu wód opadowych i roztopowych z tych działek. W opinii uzupełniającej z września 2022r. biegły dokonał szczegółowej analizy ukształtowania przedmiotowego terenu w kilku przekrojach wysokościowych, na których obrazuje wielkość nachylenia terenu oraz potwierdza zasadniczy kierunek spływu wód opadowych, wynikający wprost z naturalnego ukształtowania tej części miejscowości N. Analiza przekroju w najniższych punktach wysokościowych badanego terenu (przekrój "A-A") wykazuje jednoznacznie, że nawiezienie gruzu, kruszywa powodujące podniesienie nawierzchni działki nr [...], nie zmieniło naturalnego kierunku spływu wód opadowych z obszaru zlewni wód opadowych. W ocenie biegłego analiza przekroju wysokościowego "A-A" wykazuje nawet możliwość spowolnienia wód opadowych spływających w sposób naturalny od strony południowej w kierunku ogrodzenia działki wnioskodawców względem przyległej działki nr [...]. Ponadto biegły dokonał analizy ukształtowania terenu w oparciu o cztery dodatkowe przekroje wysokościowe badanego terenu.

Przekrój "1-1" obejmujący działkę nr [...] potwierdza niewielkie nachylenie nawierzchni pasa dojazdowego w kierunku posesji mieszkalnej na dz. nr [...]. Przekrój "2-2" na terenie działki nr [...] potwierdza możliwość spływu wód opadowych z utwardzonej kostką brukową posesji na lokalne obniżenie gruntowe ogrodowej działki nr [...]. Okresowe stagnowanie wód opadowych na działce ogrodowej nr [...] podczas zwiększonych opadów deszczu, jest zjawiskiem naturalnym. Wynika z istniejącego obniżenia względem przyległego terenu w tym posesji wnioskodawców. Przekrój "3-3" potwierdza przeprowadzenie prac skutkujących podwyższeniem nawierzchni drogi wewnętrznej na działce nr [...]. Jednocześnie [pic]potwierdza zachowanie spadku podłużnego nawierzchni w dotychczasowym kierunku wschodnim. Występowanie zagłębień na działce nr [...] przed jej [pic]podwyższeniem umożliwiało stagnowanie wód opadowych, które było destrukcyjne dla prawidłowego utrzymania szlaku drogowego. Wody opadowe po wypełnieniu zagłębień, jednak spływały na działkę [...]. Dysproporcje wysokościowe, oraz duże nachylenie na gruncie działki nr [...] mogły minimalizować napływ wód opadowych na drogę dojazdową na działkę nr [...]. Przekrój "4-4"umożliwia porównanie usytuowania drogi dojazdowej na działce nr [...], względem przyległej działki nr [...].

Przekroje wysokościowe zdaniem SKO potwierdzają, że dokonane podwyższenie (ok. 20 cm) w celu poszerzenia szlaku dojazdowego na dz. [...] - nie spowodowało zmiany kierunku wód opadowych. Wykonana nawierzchnia na przedmiotowym szlaku dojazdowym, nie została pozbawiona możliwości przyjęcia własnych wód opadowych. Nawiezienie gruzu, kruszywa powodujące podniesienie nawierzchni działki nr [...], nie zmieniło naturalnego kierunku spływu wód opadowych z obszaru zlewni wód opadowych. Zlewnia zlokalizowana jest poza pasem drogi wewnętrznej na działkach nr [...] o powierzchni 200 m2 (0,02ha), z której podczas 15 minutowego miarodajnego deszczu może spływać ok. 1,17 m3 wód opadowych. Zawózka dokonana na drodze wewnętrznej (dz. [...]) nie zwiększyła powierzchni szlaku przejazdowego, jak też ilości wód opadowych. Podwyższenie warstwą kruszywa oraz wyrównanie nawierzchni usprawniło odpływ napływających obcych wód opadowych. Biegły stwierdził, że dla takiej ilości wód opadowych (ok. 1,17 m3) pojawiającej się podczas nawalnych opadów, nie zachodzi potrzeba wykonywania urządzeń kanalizacji deszczowej. Istniejący stan zagospodarowania, oraz powierzchnie działek [...] stanowią same w sobie zabezpieczenie przed wykazaną ilością wód opadowych.

Poddając analizie opinię biegłego SKO uznało za wiarygodne twierdzenia biegłego, że podwyższenie działek nr [...] warstwą ziemi, gruzu oraz kruszywa kamiennego o ok. 20 - 60 cm oraz podwyższenie w pasie drogowi wewnętrznej na działkach [...] o ok. 20cm nie spowodowało zmiany kierunku spływu oraz natężenia odpływu wód z tych działek, a tym samym nie miały wpływu na zmianę stosunków wodnych na działkach [...] oraz [...]. Ustaleń niezbędnych dla wyciągnięcia wniosków zawartych w opinii dokonała bowiem osoba posiadająca wiedzę specjalistyczną, w oparciu o rozeznanie warunków geologicznych, hydrogeologicznych i gruntowowodnych w obrębie spornych działek. Kierunek spływu wód opadowych wynika z naturalnego ukształtowania tej części miejscowości N. Kolegium podkreśliło, że sam spływ wód opadowych z działek sąsiednich na działkę wnioskodawców, jeżeli ma naturalny charakter nie stanowi podstawy do zastosowania sankcji z art. 234 ust. 3 P.w. i zobowiązania właścicieli gruntów sąsiednich do przywrócenia stanu poprzedniego i wykonania urządzeń.

Kolegium wyjaśniło również, że tylko na aktualnym właścicielu nieruchomości ciążą obowiązki wykonania określonych prac lub urządzeń, które zapobiegałyby szkodliwej zmianie odpływu wód i to niezależnie od tego, czy taka zmiana wynika z działania obecnego właściciela, czy też poprzedniego właściciela bądź innego podmiotu. Tylko bowiem właściciel takiej nieruchomości, jako podmiot uprawniony do korzystania z niej w najszerszym zakresie, wynikającym z art.140 k.c., może zapewnić wykonanie przedmiotowych obowiązków. Osoba, która nabyła prawo własności danej nieruchomości, stała się w konsekwencji następcą prawnym w zakresie praw i obowiązków związanych z poprzednią zmianą stanu wód na takiej nieruchomości.

SKO uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło co do istoty sprawy, bowiem w osnowie decyzji organu I instancji nie została wskazana działka nr [...], która również była objęta przedmiotem niniejszego postępowania co potwierdzają zalegające w aktach sprawy dokumenty: wniosek stron, opinie biegłego oraz uzasadnienie decyzji organu I instancji. Właścicielami działki nr [...] są strony postępowania wskazane w osnowie decyzji będące jednocześnie właścicielami działek zabudowanych nr [...].

A. i R. B. wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z 3 lipca 2023r. nr SKO 4171/29/2023, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania.

Skarżący zarzucili, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., jak również z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 234 ust. 1, ust. 2 i ust 3 Prawa wodnego.

W uzasadnieniu Skarżący zarzucili, że Organ uchylił się od prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy i wyciągnął niewłaściwe wnioski w oparciu o tak zebrany materiał dowodowy. Skarżący argumentowali, że choć opinia biegłego może wydawać się profesjonalna, to w ich ocenie, w rzeczywistości taką nie jest. Biegły w dalszym ciągu nie odniósł się do wytycznych SKO zawartych w drugiej decyzji uchylającej i nie wyjaśnił sprzeczności w swej opinii co do kierunków spływu wód na analizowanym obszarze. Zarówno biegły, jak i Organy nie odnieśli się też do dokumentów urzędowych tj. urzędowej mapy z zasobu Starostwa Powiatowego, z której jednoznacznie wynika, iż działka nr [...] została podwyższona. Przed podwyższeniem drogi przez J. G. rzędne wysokości działki nr [...] były niższe od rzędnych działki [...] o 5 cm. Tak poprzednio ukształtowany stan terenu powodował, że wody opadowe pochodzące ze zlewni usytuowanej po południowej stronie działek nr [...] i [...] były rozprowadzane w kierunku wschodnim działką nr [...] i zachodnim działką nr [...], przez co nie spływały na działkę skarżących nr [...]. Organ co prawda w uzasadnieniu stwierdził "nieznaczne" podniesienie rzędnych[pic] początku działki nr [...], jednakże całkowicie pominął fakt, iż takie podniesienie początku drogi powoduje całkowite zablokowanie odpływu wód ze zlewni na południe od tych działek.

Skarżący zarzucili również, że biegły a w ślad za nim organy nadal operują nieścisłymi wartościami podając, iż działki drogowe zostały podniesione o około 20-60 cm nie zauważając, że różnica 40 cm przekłada się na rzeczywiste różnice w gruncie i wpływa na znaczne natężenie spływu wód na posesje skarżących. Choć Organ przyznał, że nastąpiło nawiezienie gruntu i kruszywa kamiennego powodujące podniesienie nawierzchni drogi wewnętrznej (osiedlowej ) na drodze [...] to stwierdził, że nie doszło do zmiany naturalnego kierunku spływu oraz natężenia wód opadowych z rozpatrywanego obszaru zlewni.

Skarżący wskazywali również, że biegły nie wypowiedział się nadal co do kwestii, które zostały uznane przez organ odwoławczy w poprzedniej decyzji kasatoryjnej za istotne dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy.

Skarżący zarzucili również, że Organ w sposób dowolny ocenił fakt podniesienia powierzchni działek zabudowanych o ok. 60 — 100 cm a także to, że ich zabudowa wyłączyła spod powierzchni biologicznie czynnej zdecydowaną część uprzednich terenów zielonych, które absorbowały wody napływowe. Obecnie wody opadowe zbierane są przez rynny znajdujące się na budynkach i skierowane są w stronę działek skarżących a zlokalizowane są zaledwie kilka metrów od granicy działek i w sposób skanalizowany wyrzucają je na działki skarżących, powodując sukcesywne ich podmakanie oraz namakanie istniejącego muru ogrodzeniowego.

Skarżący zwrócili również uwagę, że biegły a w ślad za nim Organy przyznały, że choć "nieznacznie", to jednak nastąpiła zmiana natężenia spływu wód opadowych na drogę dojazdową. Już tylko ta bezsporna okoliczność jest potwierdzeniem i przemawia zdaniem skarżących za uznaniem, iż jest to równoznaczne ze zmianą natężenia spływu wód, co już samo w sobie, przy zaistnieniu wykazanych szkód stanowi wystarczającą przesłankę do uznania, iż nastąpiła zmiana stosunków wodnoprawnych. Nawet bowiem w sytuacji zachowania kierunku spływu wód istotna jest również kwestia oceny zmiany natężenia spływu wód. Zmianę stosunków wodnych powoduje również sytuacja, gdy kierunek spływu wód nie uległ zmianie ale napływ wód został zwielokrotniony bądź też na skutek podniesienia poziomu terenu dochodzi do dodatkowego naniesienia ze sobą materiałów w postaci np. piasku, gruzu, gliny, zanieczyszczeń, co skutkuje szkodą na gruncie sąsiednim. Taka też bezspornie sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie co Skarżący wykazywali obszernym materiałem dowodowym przed Organem.

W odpowiedzi na skargę SKO w Rzeszowie wniosło o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 w sposób, który miał istotny wpływ na wynik postępowania. W niniejszej sprawie mimo przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, która była dwukrotnie uzupełniana, nadal nie zostały wyjaśnione kluczowe okoliczności faktyczne, które decydują o możliwości nakazania przywrócenia stosunków wodnych w trybie art. 234 ust. 3 P.w.

Jak stanowi art. 234 ust. 1 P.w., właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (tak art. 234 ust. 2 P.w.).

Zgodnie z art. 234 ust. 3 P.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.

Treść art. 234 ust. 3 P.w. wyznacza zakres postępowania dowodowego oraz ustaleń faktycznych organów. Organ prowadząc postępowanie w trybie ww. przepisu jest zobowiązany po pierwsze ustalić, czy na terenie doszło do zmiany stosunków wodnych, która polega na takim działaniu, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (tj. zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to zatem takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej, bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np.: wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu; nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu: usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu; wykopanie rowu; zasypanie istniejącego rowu; utwardzenie powierzchni działki kostką brukową; wzniesienie murowanego ogrodzenia; wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich. Zmianą kierunku spływu wody - w rozumieniu art. 234 ustawy jest również zmiana kąta spadku wody (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 22.09.2023 r., II SA/Gl 647/23, LEX nr 3618498).

W przypadku stwierdzenia, że doszło do zmiany stosunków wodnych należy w dalszej kolejności ustalić, czy zmiana stanu wody na gruncie powoduje pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem a skutkiem, bowiem sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 Prawa wodnego (zob. wyrok NSA z 1.06.2022 r., III OSK 5094/21, LEX nr 3363288).

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że dokonanie powyższych ustaleń wymaga fachowej wiedzy i specjalistycznych wyliczeń i w tym celu należy przeprowadzić dowód z opinii biegłego posiadającego wiadomości specjalne z zakresu hydrologii. Nie chodzi jednak tylko o to, by w sprawie została sporządzona jakakolwiek opinia biegłego hydrologa, lecz opinia ta musi udzielać odpowiedzi na istniejące w danej sprawie wątpliwości tak, aby organy były w stanie wydać rozstrzygnięcie, które w sposób rzeczywisty wpłynie na zaniechanie naruszenia stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającego na grunty sąsiednie (zob. wyrok NSA z 7.06.2022 r., III OSK 5173/21, LEX nr 3353489).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy w pierwszej kolejności przypomnieć, że Skarżący w toku całego postępowania konsekwentnie podnosili, że w wyniku podwyższenia terenu na działce nr [...] (która stanowi drogę dojazdową) oraz na dz. nr [...] i [...] (zabudowanych budynkami mieszkalnymi) dochodzi do zalewania należących do nich nieruchomości.

Należy zwrócić uwagę, że już na początkowym etapie postępowania na zlecenie Gminy [...] został sporządzony projekt techniczny odwodnienia drogi i nieruchomości przyległych, który został sporządzony przez R. B. ze specjalności w zakresie budownictwa wodno—melioracyjnego. Z projektu tego wynika, że w wyniku budowy domów jednorodzinnych i dróg dojazdowych i trwałych ogrodzeń a także podniesienia terenu nieznacznej zmianie uległ kierunek spływu wód opadowych. W celu przechwycenia wód opadowo-roztopowych napływających z powierzchni działek nr [...] należy wykonać rów odwadniający, który przebiegałby pomiędzy działkami Skarżących a działkami nr [...] i [...]. Ustalenia wynikające z projektu technicznego zbieżne są z twierdzeniami Skarżących co do potrzeby uregulowania stosunków wodnych w terenie. Jednak dowód ten mimo, że sporządzony na zlecenie Gminy nie został, zarówno w decyzji Organu i instancji, jak i zaskarżonej decyzji w żadnej sposób oceniony w zestawieniu z pozostałymi dowodami, co stanowi o istotnym naruszeniu art. 107 § 3 k.p.a.

O negatywnym dla Skarżących sposobie rozstrzygnięcia sprawy zdecydowała natomiast opinia biegłego hydrologa uzupełniona dwukrotnie we wrześniu i grudniu 2022r.

Zdaniem Sądu powyższe opinie zawierają sprzeczne ze sobą i niejednoznaczne wnioski, na podstawie których trudno w istocie przesądzić, czy doszło do zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, tj. gruntów należących do Skarżących.

W kwestii zmiany kierunku spływu wód biegły w pierwszej opinii z grudnia 2021r. przedstawił kierunek naturalnego spływu wód, wynikający z naturalnego ukształtowania terenu, m.in. w pasie terenu pomiędzy działkami nr [...] i [...] (str. 4 opinii) a następnie (na str. 5) przedstawił odmienny kierunek spływu wód tj. na drogę dojazdową, stanowiącą działkę nr [...], będącą własnością Skarżących. Stwierdził również, że podwyższenie nawierzchni pasa drogi dojazdowej na dz. nr [...] i [...] zwiększyło spływ wód opadowych na drogę dojazdową (dz. [...]), prowadzącą do posesji Skarżących. Powyższe twierdzenie biegłego zbieżne jest z twierdzeniami Skarżących w tym znaczeniu, że przyznaje, iż obecnie woda spływa z terenu zlewni drogą dojazdową Skarżących w kierunku ich posesji. Jednak powyższe ustalenie biegłego, które wskazuje na to, że doszło do zmiany kierunku spływ wód nie zostało poparte stanowczym wnioskiem co do tego, kiedy nastąpiła zmiana kierunku spływu wód, tj. w szczególności, czy nastąpiła ona w wyniku podwyższenia poziomu drogi dojazdowej na dz. nr [...]. Skarżący, powołując się na opisaną w skardze mapę z naniesionymi rzędnym terenu argumentowali natomiast, że w wyniku podniesienia poziomu drogi na dz. nr [...] woda została skierowana na ich drogę dojazdową na dz. nr [...]. Twierdzenie to nie zostało w należyty sposób zweryfikowane przez biegłego. Zamiast tego, w opinii uzupełniającej biegły przedstawił odmienne stanowisko co do kierunku spływu wód twierdząc, że zasadniczy kierunek spływu wód opadowych wynika z naturalnego ukształtowania terenu i przebiega z terenu zlewni poprzez działkę nr [...] na działkę Skarżących. W opinii uzupełniającej z grudnia 2022r. stwierdził, że nawiezienie gruzu i podniesienie nawierzchni działki nr [...] nie zmieniło naturalnego kierunku spływu wód. W opiniach uzupełniających z września i grudnia 2022r. biegły nie wskazywał już, by woda spływała na drogę dojazdową na dz. nr [...], lecz nie wyjaśnił, dlaczego zmienił w tym zakresie stanowisko. Należy przy tym uwzględnić, że kierunek spływu wód, przedstawiony przez biegłego T. K. w opinii z września z 2022r. sprzeczny jest również z kierunkiem spływu wód, naniesionym w projekcie technicznym autorstwa R. B. W projekcie technicznym wskazano, że w wyniku budowy domów jednorodzinnych, dróg dojazdowych i trwałych ogrodzeń a także podniesienia terenu zmianie uległ kierunek spływu wód. W projekcie tym przedstawiono kierunek spływu wód wynikający z naturalnego ukształtowania terenu (jest on zbieżny z kierunkiem przedstawionym przez biegłego T. K.) oraz aktualny kierunek spływu wód, który jest już odmienny od naturalnego i wynika z niego, że woda spływa również na drogę dojazdową Skarżących na dz. nr [...].

Analizując powyższe ustalenia, jedynie co do kierunku spływu wód należy wskazać, że zgromadzone przez organy dowody zawierają sprzeczne ustalenia w tym zakresie. W szczególności opinie przedstawione przez T. K. zawierają sprzeczne twierdzenia co do kierunku spływu wód. Trudno podzielić stanowisko biegłego, wyrażone w opinii z września 2022r. co do tego, że kierunek spływu wód wynika z naturalnego ukształtowania terenu a nawiezienie gruzu i kruszywa na działce nr [...] nie zmieniło kierunku spływu wód opadowych z obszaru zlewni. Teza ta sprzeczna jest treścią mapy, sporządzoną przez tego samego biegłego na str. 5 opinii z grudnia 2021r., zdjęciem na str. 7 opinii z grudnia 2021r. oraz z projektem technicznym R. B. (który ma uprawnienia w zakresie budownictwa wodno-melioracyjnego, spec. wodno-melioracyjna).

W kwestii zmiany natężenia spływu wody biegły T. K. również przedstawiał sprzeczne twierdzenia. Trafnie Skarżący zwracają uwagę, że w odniesieniu do tej kwestii biegły operował niejednoznacznymi określeniami, t.j. "niewielkie zwiększenie spływu wody". Biegły w opinii z grudnia 2021r. stwierdził, że wskazane przez wnioskodawcę podwyższenie nawierzchni pasa drogi dojazdowej (dz. nr [...]) również w ograniczonym zakresie zwiększa spływ wód opadowych na drogę dojazdową (dz. [...]). Wskazał również, że potwierdzone stosunkowo niewielkie zwiększenie spływu wód opadowych na dz. nr [...] nie powoduje naruszenia stosunków wodnych, ponieważ zainteresowani w miarę potrzeb radzą sobie z okresowym uciążliwościami, wynikającymi ze specyfiki zabudowy. Stwierdzenie powyższe jest błędne. Zmiana natężenia odpływu wód opadowych, jako wprost wymieniona w art. 234 ust. 1 pkt 1 P.w. świadczy o zmianie stosunków wodnych. W takiej sytuacji kluczowe jest ustalenie, czy zmiana ta wpływu szkodliwie na grunty sąsiednie, tj. czy pomiędzy taką zmianą stosunków wodnych a szkodami na gruncie sąsiednim istnieje związek przyczynowo - skutkowy. Ustaleń w tym zakresie co do wyżej wskazanego związku przyczynowo – skutkowego zabrakło w toku całego toczącego się postępowania.

Biegły T. K. zajmował również niejednoznaczne stanowisko w kwestii zmiany natężenia spływu wód. Jak wskazano, w opinii z grudnia 2021r. przyznał, że doszło do zwiększenia spływu wody, jednak jego zdaniem "w ograniczonym zakresie". Z kolei w opinii z września 2022r. stwierdził, że w wyniku prac skutkujących podwyższeniem nawierzchni drogi wewnętrznej na dz. nr [...] zachowano spadek podłużny nawierzchni drogi w dotychczasowym kierunku wschodnim a wyrównanie nawierzchni usprawniło odpływ wód. Równocześnie biegły stwierdził w opinii z września 2022r., że występowanie zagłębień w drodze na dz. nr [...] przed jej podwyższeniem umożliwiało stagnowanie wód opadowych. Wody opadowe po wypełnieniu zgłębień jednak spływały na dz. nr [...]. Dysproporcje wysokościowe oraz duże nachylenie na gruncie dz. nr [...] mogły minimalizować napływ wód opadowych na drogę dojazdową na dz. nr [...]. Zwózka na drodze wewnętrznej (dz. [...]) nie zwiększyła powierzchni szlaku przejazdowego, jak też ilości wód opadowych a wyrównanie nawierzchni usprawniło odpływ wody. Powstaje pytanie, w którym kierunku odbywa się ten usprawniony odpływ wody, czy w kierunku wschodnim, jak mogłoby to wynikać z przekroju 3-3, czy też zgodnie z naturalnym ukształtowaniem terenu, nakreślonym przez biegłego. Zachodzi więc wątpliwość, czy biegły zmodyfikował swoje uprzednie stanowisko co do zmiany natężenia spływu wody. Biegły nie wskazał, czy podtrzymuje w swoje stanowisko, wyrażone w opinii z grudnia 2021r., że podwyższenie nawierzchni pasa drogi dojazdowej (dz. [...]), zwiększa spływ wód opadowych na drogę dojazdową (dz. [...]). Trudno po zestawieniu twierdzeń zawartych w tych opiniach stwierdzić, do jakiej ostatecznie konkluzji doszedł biegły w kwestii zmiany natężenia spływu wody.

Należy również wskazać, że biegły poczynił powyższe ustalenia co do ewentualnej zmiany, czy też natężenia spływu wody jedynie w odniesieniu do prac polegających na podwyższeniu drogi dojazdowej. Jak zasadnie natomiast wskazało Kolegium w drugiej decyzji kasatoryjnej z [...] lipca 2022r., biegły nie odpowiedział na zasadnicze pytanie, jak właściciele działek o nr [...] zagospodarowują wody opadowe na własnym terenie, w szczególności w jaki sposób realizowane są zabezpieczenia przed spływem wód opadowych na działki sąsiednie w kontekście zarzutów Skarżących, że dochodzi do nieskrępowanego spuszczania wód opadowych na teren działek sąsiednich.

Odnośnie tego aspektu sprawy biegły jedynie w uzupełniającej opinii z grudnia 2022r. przedstawił fragmentaryczne ustalenia, dotyczące fragmentu działki o nr [...], pomijając pozostałe nieruchomości. Wskazał jedynie, że na części ww. działki jest teren biologicznie czynny. Przedstawił również zdjęcie fragmentu działki nr [...], z którego ma wynikać, że obniżony pas tereny na tej nieruchomości umożliwia odprowadzenie wód opadowych w kierunku wzdłuż ogrodzenia z działkami Skarżących. Podkreślić należy, że biegły nie wskazał, o ile podniesiono teren działek o nr [...]. Informację w tym zakresie zawiera projekt techniczny R. B., z którego wynika, że teren podwyższono na wysokość od 0,2 do 0,8 m. Biegły T. K. nie przedstawił również w sposób całościowy, w jaki sposób odprowadzane i zagospodarowane są wody na działkach o nr [...], na których podniesiono teren oraz zabudowano go budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi. Biegły nie przedstawił analizy, czy przyjęty na działkach sposób zagospodarowania wód opadowych z uwzględnieniem powierzchni terenu obecnie utwardzonego doprowadził do takiej zmiany stosunków wodnych, która szkodliwie oddziałuje na teren gruntów Skarżących. Biegły nie zrealizował więc zasadnych wytycznych, zawartych w ww. decyzji kasatoryjnej SKO w Rzeszowie, co spowodowało, że sprawa nie została wyjaśniona w istotnej części a dotyczącej oddziaływania działek nr [...] na grunty Skarżących.

Z uwagi na powyższe istotne braki w ustaleniach faktycznych, które nie zostały wyjaśnione w trzech opiniach biegłego, jak również sprzeczności i wątpliwości, jakie nie dają się usunąć na podstawie treści przedłożonych opinii Sąd stwierdził, że Organ w oparciu o ww. dowody w postaci opinii biegłego nie wykazał, że decyzja odmawiająca nakazania przywrócenia stosunków wodnych odpowiada prawu. W sprawie nadal zachodzą istotne wątpliwości co do rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. W celu ich wyjaśnienia zdaniem Sądu należy przeprowadzić dowód z opinii nowego biegłego, który w sposób precyzyjny wypowie się co do następujących kwestii:

- o ile została podniesiona nawierzchnia drogi na dz. nr [...] oraz podwyższona nawierzchnia terenu działek o nr [...], jaki jest sposób zagospodarowania wód opadowych na działkach o nr [...], czy wody zagospodarowane są na terenie ww. działek, czy też spływają na grunty sąsiednie, czy są wykonane zabezpieczenia przed spływem wód opadowych na działki sąsiednie, jaka powierzchnia terenu ww. działek o nr [...] została utwardzona,

- czy w wyniku podwyższenia nawierzchni drogi na dz. nr [...] oraz podwyższenia terenu działek o nr [...], zabudowania ich budynkami mieszkalnymi i wykonania utwardzenia oraz przyjętego sposobu odprowadzania wód opadowych doszło do zmiany kierunku i natężenia odpływu wód opadowych lub roztopowych, ze wskazaniem kierunku spływu wód przed ww. inwestycją oraz po oraz określeniem zmiany natężenia spływu wód;

- jeżeli doszło do zmiany w ww. zakresie dotyczącym zmiany kierunku spływu i natężenia spływu wód opadowych i roztopowych – czy zmiany te ze szkodą oddziałują na teren działek Skarżących.

Zarówno w decyzji Organu I instancji, jak i reformatoryjnej decyzji SKO w Rzeszowie błędnie przyjęto, że dowód z opinii biegłego może stanowić podstawę ustaleń faktycznych w sprawie i wydania decyzji o odmowie nakazana przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Uznając, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Organu I instancji z 30 marca 2023r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a.

Na podstawie art. 200 P.p.s.a. Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego od Organu na rzecz Skarżących, które stanowią równowartość uiszczonego wpisu sądowego od sprawy.