Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 601/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa~Inne
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 40 ar. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie: sędzia WSA Leszek Kleczkowski sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Krenz-Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2024r. sprawy ze skargi H. sp. z o. o. sp. k. w P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Toruniu z dnia 23 sierpnia 2023 r. nr BDSPB02-241/2023 w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oddala skargę


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ż. odmówił przyznania H. E. Sp. z o.o. sp.k. każdej z płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, o które strona wnioskowała w 2021 r.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki do uznania stworzenia sztucznych warunków do uzyskania środków pomocowych. Taka konstatacja organu wynikała z szeregu analiz stwierdzonych w sprawie okoliczności faktycznych oraz z wykładni przepisów prawa wspólnotowego, opartej na orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Organ I instancji w szczególności przywołał w swoim rozstrzygnięciu definicje rolnika, gospodarstwa rolnego oraz działalności rolniczej, zawarte w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1307/2013, a także art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1306/2013, zgodnie z którym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie [pic]stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Odnosząc poczynione ustalenia faktyczne do przepisów prawa, organ I instancji stwierdził istnienie powiązań o charakterze osobowym, organizacyjnym i ekonomicznym pomiędzy stroną – H. E. Sp. z o.o. sp.k., a innymi podmiotami, występującymi formalnie jako niezależni i samodzielni producenci rolni. Charakter i stopień tych powiązań w ocenie organu I instancji uzasadniał sformułowanie wniosku o istnieniu obiektywnych i subiektywnych przesłanek pozwalających na uznanie, że gospodarstwo rolne strony znalazło się w łańcuchu wzajemnych powiązań świadczących o stworzeniu sztucznych warunków w celu osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań przepisów prawnych Unii Europejskiej, które to działania traktowane są jako obejście prawa. Opierając się na zebranym materiale dowodowym, organ I instancji uznał wszystkie powiązane osoby fizyczne i prawne za jednego rolnika, prowadzącego jedno gospodarstwo rolne. W konsekwencji, w ocenie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ż., doszło do przyznania wielokrotnie wyższego wsparcia, niż należne w przypadku, gdyby powiązane podmioty występowały jako jeden wnioskodawca.

Po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ podał, że reguły ustalające przyznawanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zawarte są zarówno w przepisach prawa krajowego, jak i prawodawstwie wspólnotowym. Spośród przepisów prawa krajowego reguły te zostały określone w szczególności w ustawie z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz.U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm.) – dalej: "ustawa o płatnościach". [pic] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, że w ramach postępowania dotyczącego przyznania H. E. Sp. z o.o. sp.k. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w ramach kampanii 2021, została dokonana weryfikacja producenta rolnego pod kątem podejrzenia stworzenia przez stronę sztucznych warunków w celu uzyskania nienależnego wsparcia w kampanii składania wniosków na rok 2021. Organ ustalił, że stwierdzone zostały liczne powiązania o charakterze personalnym, organizacyjnym, biznesowym i własnościowym pomiędzy stroną a innymi podmiotami, zarówno osobami fizycznymi jak i spółkami prawa handlowego. W ocenie organu I instancji, wynikającej z definicji rolnika oraz gospodarstwa rolnego, podmioty powiązane (czyli stronę, małżonkę strony, synów strony) należało uznać za jednego rolnika, a wszystkie spółki powiązane osobowo i zarządzane przez tę grupę osób jako jedno gospodarstwo. Sztuczne wykreowanie istniejących obecnie 10 gospodarstw (4 indywidualnych oraz 6 prowadzonych formalnie przez spółki kapitałowe) umożliwiło obejście przepisów prawa wspólnotowego i w ten sposób zwielokrotnienie otrzymanego wsparcia finansowego. Ostatni z tych podmiotów – Gospodarstwo Rolne G. Sp. z o.o., zostało wpisane do KRS [...] r., a od 2022 r. również ubiega się osobno o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i PROW. Osobowe powiązania Gospodarstwa Rolnego G. Sp. z o.o. ze S. K., A. K., K. K. i K. K. są jednoznaczne, ponieważ wskazane osoby fizyczne są udziałowcami tej spółki, a K. K. – dodatkowo jej prezesem. Ponieważ jednak podmiot ten nie ubiegał się o przyznanie płatności w 2021 r., nie podlegały analizie ewentualne inne związki z podmiotami powiązanymi. Został on przywołany w niniejszej decyzji, a także w decyzji organu I instancji jedynie posiłkowo, dla zobrazowania faktu, że S. K. wraz z członkami najbliższej rodziny – żoną i synami w dalszym ciągu powołują do istnienia kolejne podmioty. Stwierdzone w wyniku postępowania okoliczności faktyczne uzasadniały sformułowanie tezy o istnieniu obiektywnych i subiektywnych przesłanek do uznania, że [pic]stworzone zostały sztuczne warunki do uzyskania zawyżonych korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, o których mowa w art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego Rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.Urz. UE L 347 z 20.12.2013 r., str. 549 ze zm.) oraz w art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów Wspólnot Europejskich (Dz.Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm.). Przepisem doprecyzowującym ww. art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 jest art. 11 ust. 4 rozporządzenia nr 1307/2013, zgodnie z którym nie zapewnia się korzyści polegającej na uniknięciu zmniejszenia płatności rolnikom, w przypadku których stwierdzono, że w sztuczny sposób stworzyli - po dniu 18 października 2011 r. - warunki, które pozwalają im uniknąć skutków wynikających z art. 11 ust. 1, tj. ze zmniejszenia kwoty płatności, która ma zostać przyznana rolnikowi na podstawie tytułu III rozdział 1, tj. jednolitej płatności obszarowej, za dany rok kalendarzowy o co najmniej 5% w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150.000 EUR.[pic]

Wobec powyższego aby można było mówić o sztucznych warunkach w myśl art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, niezbędne było w przedmiotowej sprawie stwierdzenie istnienia dwóch przesłanek – obiektywnej i subiektywnej. Przesłanka obiektywna dotyczy ustalenia, że nie może zostać osiągnięty cel danego wsparcia, subiektywna zaś – że przez stworzenie takich sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść sprzeczną z tym celem. Należało zatem ustalić, czy po pierwsze w sprawie doszło do wykreowania obiektywnych okoliczności, uniemożliwiających realizację celu regulacji prawnych, przewidujących te płatności (przesłanka obiektywna). Po drugie – czy istniejące wielorakie więzi pomiędzy kilkoma podmiotami ubiegającymi się o takie same płatności, świadczą o koordynacji tych działań podejmowanych w ramach powiązanych ze sobą podmiotów, ich zmowie w dążeniu do uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat wielu gospodarstw o mniejszej powierzchni (przesłanka subiektywna).

Organ podkreślił, że prowadzenie gospodarstwa rolnego, niezalenie od jego formy prawnej, nie może mieć na celu wyłącznie uzyskanie płatności bezpośrednich, gdyż z istoty tych płatności wynika, że mają one na celu wsparcie już istniejących i działających gospodarstw rolnych. Mają na celu wspieranie w ww. aspektach rolników w ich działalności. Oznacza to, że nie można prowadzić gospodarstwa rolnego wyłącznie w celu uzyskania ww. pomocy finansowej.

H. E. Sp. z o.o. sp.k. została wpisana do ewidencji producentów w 2012 r. Spółka została wpisana do KRS w październiku 2011 r., w wyniku przekształcenia E.-T. Sp. z o.o. Od października 2011 udziały w spółce posiada H. E. Sp. z o.o. Od października 2016 r. komandytariuszem H. E. Sp. z o.o. sp.k. jest A. K.. W kwietniu 2017 r. siedziba spółki została przeniesiona, [pic]z miejscowości O. w powiecie świeckim, do miejscowości P. w powiecie żnińskim, pod obecny adres. Powiązania spółki H. E. Sp. z o.o. sp.k. z A. K. istnieją więc od 2016 r. i od tego roku spółka ta funkcjonuje, w obecnej formie, w systemie powiązań, wskazywanych w decyzji organu. G. K. Sp. z o.o., która również była przedmiotem analizy organu w kontekście podmiotów powiązanych, powstała w wyniku przekształceń z pierwotnego podmiotu Hurtowni Środków do Produkcji Rolno-Spożywczej "R. " G., K. Spółka Jawna. Przekształcenie w G. K. Sp. z o.o. miało miejsce w 2016 r., w tym też okresie podmiot ten został nabyty przez S. K.. Od grudnia 2016 r. S. K. stał się jedynym członkiem zarządu, a w 2017 r. stał się jedynym właścicielem spółki. Co najważniejsze, w tym czasie nowy właściciel, tj. S. K., przeniósł siedzibę spółki z miejscowości N. w powiecie kościańskim do obecnej siedziby, w miejscowości C., powiat [...], a także dokonał znaczących zmian w PKD, przez które to zmiany spółka stała się podmiotem o profilu stricte rolniczym. A. Sp. z o.o. została zarejestrowana w KRS w 2014 r., od tego też r. ubiegała się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Zwierzęta po raz pierwszy zostały zadeklarowane przez stronę do płatności w 2017 r.

Ponadto organ wskazał, że w niniejszym przypadku dokonywano sztucznych podziałów stad zwierząt (niczym nie uzasadnionych, krótkotrwałych przesunięć, w tym również tylko na papierze, sztuk zwierząt, między stadami należącymi do pozornie niezależnych 9 gospodarstw rolnych), wyłącznie w celu ominięcia limitu liczbowego zwierząt wynikającego z przepisów prawa krajowego, tj. z art. 16 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

Organ ustalił, iż w rozpatrywanej sprawie występuje zarówno element obiektywny jak i subiektywny, co stanowi podstawę do stwierdzenia, że doszło do sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania [pic]wsparcia. Element obiektywny polegał na wykreowaniu wielu (9) podmiotów wnioskujących w 2021 r. o płatności w ramach systemów [pic]wsparcia bezpośredniego, będących w istocie rzeczy jednym rolnikiem, prowadzącym jedno, [pic]wieloczłonowe gospodarstwo rolne. Stworzyło to możliwość uzyskania odrębnie przez te podmioty wsparcia w wysokości wyższej, niż mogłaby zostać przyznana, gdyby te podmioty ubiegały się o przyznanie płatności jako jeden rolnik. Natomiast w ramach elementu subiektywnego organ przeprowadził wielowątkową analizę istniejących pomiędzy: stroną, [pic] S. K., A. K., K. K., K. K., P.W. B. Sp. z o.o., G. K. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o. i H. E. Sp. o.o. sp.k. powiązań o charakterze osobowym, funkcjonalnym (organizacyjnym), biznesowym i własnościowym. W ramach tej analizy poddano ocenie historię rejestracji w ewidencji producentów poszczególnych podmiotów uznanych za powiązane, siedzib, deklarowanych wariantów oraz ich powierzchni, położenia użytkowanych nieruchomości rolnych, wymiany działek ewidencyjnych, stan zaplecza gospodarczego (maszyny, budynki gospodarcze), siedzib stad i przemieszczenia zwierząt.

Podsumowując organ stwierdził, że S. K. jest głównym [pic]udziałowcem i osobą uprawnioną do samodzielnej reprezentacji P.W. B. Sp. z o.o. i G. K. Sp. z o.o. S. K. jest także jedynym wspólnikiem P.W. E. P. Sp. z o.o. Wynika z tego, że ma on w tej spółce wyłączne kompetencje we wszystkich sprawach, w których zgodnie z kodeksem spółek handlowych wymagana jest uchwała wspólników, w tym w sprawie powoływania zarządu i odwoływania zarządu. Struktura A. Sp. z o.o. i H. E. Sp. z o.o. sp.k. (oraz jej komplementariusza – H. E. Sp. z o.o.) ukształtowana jest natomiast w taki sposób, że przez pełnione funkcje i wynikające z nich uprawnienia S. K. ma decydujący wpływ na bieżącą działalność tych podmiotów, w tym na ubieganie się przez te podmioty o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. S. K. jest także pełnomocnikiem K. K. i K. K., przy czym udzielone pełnomocnictwa są na tyle szerokie, że w praktyce stwarzają stronie możliwość samodzielnego działania we wszystkich aspektach działalności rolniczej synów, w tym także w zakresie składania wniosków o przyznanie płatności. Bezsprzecznie od strony formalnej, w świetle przepisów prawa polskiego, wszystkie wymienione podmioty, tj. strona – H. E. Sp. z o.o. sp.k., A. Sp. z o.o., a także S. K., A. K., K. K., K. K., P.W. B. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o. i G. K. Sp. z o.o. są samodzielne i niezależne w obrocie gospodarczym, jednak równie bezsprzeczne pozostaje to, że struktura wymienionych spółek prawa handlowego lub zakres pełnomocnictw udzielonych stronie przez osoby fizyczne (synów) w istocie pozwalają S. K. na samodzielne podejmowanie wszystkich istotnych decyzji, związanych z prowadzeniem działalności rolniczej (w tym decydowania o strukturze zasiewów, rodzaju upraw, terminach i rodzaju wykonywania prac, składania wniosku o płatności i ich treści). W szczególności organ zwrócił uwagę na liczne i obszerne opracowania tabelaryczne i opisowe poszczególnych typów związków pomiędzy 9 wymienianymi powyżej podmiotami, z których wynika ich jedynie pozorna niezależność oraz wiodąca rola S. K. i A. K.. Organ dokonał m.in. przeglądu, w jakich miejscach deklarowane były siedziby gospodarstw, czy to indywidualnych, czy to deklarowanych przez poszczególne spółki, wraz z zarejestrowanymi siedzibami stad. W zakresie siedzib organ przywołał wyniki szeregu wizji lokalnych, przeprowadzonych w miejscach zamieszkania osób fizycznych oraz w zarejestrowanych siedzibach spółek kapitałowych, przeprowadzonych (lub takich, które próbowano przeprowadzić) przez organy ARiMR właściwe miejscowo ze względu na adres lub siedzibę wnioskodawcy – poszczególnych podmiotów powiązanych.

W ocenie organu odwoławczego, nie sposób ocenić w sposób merytoryczny, czy sztuczne warunki zaistniały w sprawie prowadzonej z wniosku H. E. Sp. z o.o. sp.k. na rok 2021, bez uwzględnienia dowodów i dokumentów zebranych w sprawach dotyczących wszystkich podmiotów uznawanych za powiązane prowadzonych przez organy ARiMR, nie tylko z 2021 r., ale także z lat poprzednich. [pic]W ramach postępowania prowadzonego przed organem I instancji przeanalizowano także kwestie dotyczące zwierząt deklarowanych do płatności związanych do krów i do zwierząt gatunku bydło domowe przez powiązane podmioty. Kwestie te obejmowały w szczególności siedziby stad, sposób przetrzymywania zwierząt, opiekę nad nimi, a także przemieszczenia dokonywane pomiędzy poszczególnymi siedzibami stad.

Na podstawie zebranych w trakcie postępowania dokumentów, po szczegółowej analizie tych dokumentów i zestawień organ stwierdził, że oprócz siedzib trzech wskazanych spółek, pod adresem w P. przy ul. [...] zarejestrowane są także siedziby stad zgłaszanych przez [pic]wszystkie wymienione osoby fizyczne, a także siedziba stada P.W. E. P. Sp. z o.o.[pic]

Na podstawie zebranych danych, przedstawionych częściowo w formie tabelarycznej organ stwierdził, że wszystkie spółki wskazywane powyżej jako [pic]podmioty powiązane (H. E. Sp. z o.o. sp.k., A. Sp. z o.o., P.W. B. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o., oraz G. K. Sp. z o.o.) pozostają własnością S. K. lub A. K.. Sama posesja, która podawana jest jako siedziba 3 spółek, oraz która wykorzystywana jest przez osoby fizyczne, znajdująca się pod adresem P. , ul. [...], jest własnością [pic]S. K.. Wszystkie zwierzęta znajdujące się na tej posesji przetrzymywane są wspólnie w jednym budynku inwentarskim, należącym do S. K.. Budynek podzielony jest na boksy, w których umieszczane są zwierzęta podzielone jedynie ze względu na grupy wiekowe, a nie na przynależność do poszczególnych osób. Wszystkimi zwierzętami zajmują się stale pracownicy P.W. E. P. Sp. z o.o., której jedynym udziałowcem jest S. K.. Jednocześnie, S. K. jest stroną umowy dzierżawy podpisanej ze spółką E. P., na podstawie której spółka użytkuje część budynków gospodarskich i inwentarskich, położonych w P. przy ul. [...]. Z kolei siedziby stad dwóch pozostałych spółek, których siedziba zarejestrowana jest pod adresem w P. przy ul. [...], tj. A. Sp. z o.o. i H. E. Sp. z o.o. sp.k., zarejestrowane zostały w miejscu siedziby (oraz siedziby stada) P.W. B. Sp. z o.o., pod adresem B. 18. Jak "kazano na podstawie zebranych dokumentów, głównym udziałowcem (720 z 780 udziałów), jak również prezesem spółki, mającym prawo do jej samodzielnej reprezentacji, jest S. K.. Jedynie siedziba G. K. Sp. z o.o. oraz siedziby stad zgłaszane przez ten podmiot [pic]pozornie nie wykazują związku geograficznego z pozostałymi. Należy jednak w tym miejscu zauważyć, że związek pomiędzy tymi podmiotami istnieje przede wszystkim przez osobę S. K., będącego jedynym udziałowcem G. K. Sp. z o.o., a także zostanie wykazany w oparciu o inne elementy w dalszej części uzasadnienia. Wskazana spółka posiada zarejestrowane cztery siedziby stad, w miejscowościach [...] – wszystkie na terenie województwa [...]. Na podstawie umiejscowienia siedzib spółek kapitałowych, adresów gospodarstw osób fizycznych (będących w istocie jedynie adresami zamieszkania tych osób) i umiejscowienia siedzib stad, organ I instancji doszedł do wniosku, że opisane okoliczności wskazują na zorganizowaną i przemyślaną koordynację działań pomiędzy ww. podmiotami.

Sposób rozmieszczenia siedzib stad i siedzib spółek kapitałowych, sposób sprawowania opieki nad zwierzętami (zbiorczo przez pracowników E. P. Sp. z o.o. lub P.W. B. Sp. z o.o.), sam sposób przetrzymywania zwierząt (we wspólnych boksach), w połączeniu z przeprowadzoną powyżej analizą struktury własnościowej spółek i ich strukturą organizacyjną wskazują na istniejące powiązania osobowe (wskazywane jak powyżej), a także powiązania organizacyjne i gospodarcze, z wiodącą rolą S. K. oraz A. K. jako osób posiadających określone kompetencje decyzyjne w ramach powiązanych podmiotów, a w tym również strony niniejszego postępowania. Kompetencje te wynikają przy tym bądź z tytułu posiadanych udziałów w spółkach kapitałowych, bądź z tytułu prawa reprezentacji, bądź też z zakresu udzielonych pełnomocnictw.

Innymi okolicznościami, świadczącymi o istnieniu powiązań osobowych, organizacyjnych i gospodarczych pomiędzy analizowanymi podmiotami są fakty przemieszczania poszczególnych sztuk zwierząt pomiędzy różnymi siedzibami stad, pozostającymi jednak przez cały czas w ramach wskazywanego kręgu powiązanych podmiotów. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ż. wykazał przez szczegółowy opis dla przykładowych sztuk zwierząt sposób, w jaki zwierzęta były przemieszczane pomiędzy stadami zarejestrowanymi przez różne podmioty powiązane. W ocenie organu przez takie przemieszczenia poszczególne podmioty w poszczególnych latach zwiększały, a często maksymalizowały liczebność swoich stad na potrzeby płatności związanych do zwierząt. Tendencja taka widoczna była szczególnie dla 2020 r., w mniejszym stopniu w 2021 r., ale wykazuje ciągłość od początku rejestracji kolejnych siedzib stad podmiotów powiązanych, co odzwierciedlone zostało w tabelach decyzji.

W przypadku H. E. Sp. z o.o. sp.k. ustalono np., że spółka deklarowała w 2021 r. do jednolitej płatności obszarowej powierzchnię 12,08 ha należących do A. Sp. z o.o. Takie zależności występowały pomiędzy podmiotami powiązanymi zarówno w 2021 r. jak i w latach poprzednich. Zależności te zostały opisane i zestawione tabelarycznie w zaskarżonej decyzji, na str. 37-50. Podkreślić należy, że odsetek deklarowanych gruntów, należących do innych powiązanych podmiotów był w wielu przypadkach duży, np. P.W. B. Sp. z o.o. deklarowała w 2021 r. 440,67 ha, spośród których 34,99% stanowiły grunty należące do S. K.. Z zestawień tych wynika również, że te same działki w poszczególnych latach były deklarowane przez różne podmioty, ale z kręgu podmiotów powiązanych. [pic]

Opisane powyżej ustalenia w ocenie organu odwoławczego świadczą, że grunty rolne deklarowane przez powiązane podmioty do płatności w poszczególnych latach były wymieniane pomiędzy sobą przez te podmioty. Brak jest [pic]jednocześnie podstaw do przyjęcia obiektywnie uzasadnionego celu takich zmian w posiadaniu gruntów. Podkreślenia wymaga, że wszelkie decyzje w zakresie zmian w posiadaniu pomiędzy powiązanymi podmiotami pozostawione były w gruncie rzeczy jedynie decyzji dwóch osób: A. K. i S. K., pozostających w związku małżeńskim, którzy mieli faktyczną możliwość podejmowania wszelkich czynności prawnych w imieniu pozostałych podmiotów, bądź to z tytułu przysługujących im uprawnień zarządczych, bądź właścicielskich, bądź na podstawie udzielonych S. K. pełnomocnictw.

Zdaniem organu odwoławczego takie kształtowanie posiadania gruntów rolnych miało na celu przede wszystkim wykazanie prowadzenia przez poszczególne podmioty działalności rolniczej, które następnie miało uzasadniać prowadzenie odrębnych i samodzielnych gospodarstw przez poszczególne [pic]podmioty. Przekazywanie posiadanych i zgłaszanych do płatności gruntów poszczególnych podmiotów, na podstawie np. umów dzierżawy, innym podmiotom powiązanym, miało na celu formalne dysponowanie przez każdy z podmiotów powiązanych powierzchnią zapewniającą maksymalne wykorzystanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W ocenie ARiMR, wskazane przekazywanie gruntów rolnych w obrębie powiązanych ze sobą podmiotów świadczy jednak o świadomym i zorganizowanym działaniu, mającym na celu ominięcie przepisów, definiujących rolnika oraz gospodarstwo rolne. Powyższe pozwala zatem przyjąć, że działania takie noszą znamiona sztucznego wykreowania określonych elementów stanu faktycznego, w celu uzyskania wyższych płatności.[pic]

W ocenie organu odwoławczego, rozproszenie gruntów oraz maszyn i urządzeń rolniczych musiałoby w konsekwencji prowadzić do istotnego zwiększenia kosztów działalności rolniczej, gdyby dysponujące nimi podmioty rzeczywiście były samodzielne i niezależne. Natomiast swobodne korzystanie ze środków technicznych należących do różnych podmiotów na kompleksowych obszarach, [pic]składających się z gruntów należących do różnych podmiotów koszty takie znacznie by pomniejszało, [pic]ale byłoby możliwe, przy takiej skali działalności, jedynie przy świadomej i zaplanowanej koordynacji działań (planowania prac polowych, upraw, logistyki itp.), charakterystycznej jedynie dla jednego, centralnie zarządzanego gospodarstwa.

Powiązania rodzinne poszczególnych osób fizycznych, zakres umocowań S. K. do działania w imieniu synów oraz struktura własnościowa i przedstawicielska osób prawnych umożliwiają w istocie zupełnie swobodne wykorzystywanie poszczególnych maszyn i urządzeń na [pic]potrzeby każdego z deklarowanych gospodarstw. Należy także zauważyć, że największa ilość sprzętu rolniczego należącego do osób fizycznych skoncentrowana jest w miejscowości P., ale częściowo sprzęt ten znajduje się w miejscowości P., powiat aleksandrowski. Sprzęt wskazywany jako należący do osób prawnych skoncentrowany jest przede wszystkim w miejscach siedzib tych osób prawnych, czyli w P. i B., a także w miejscowości P.. W przypadku H. E. Sp. z o.o. sp.k. sprzęt skoncentrowany jest w miejscowości P. w powiecie świeckim, w którym spółka wykazuje posiadanie nieruchomości.

We wskazanych miejscach przechowywania maszyn lub w ich pobliżu znajdują się grunty deklarowane do płatności przez różne podmioty powiązane, przy czym stan ten uległ w 2021 r. zmianom w stosunku do 2020 r.

Duże rozproszenie gruntów deklarowanych przez poszczególne podmioty skorelowane jest więc z podobnym rozproszeniem miejsc stacjonowania maszyn, które wykorzystywane są, w zależności od potrzeb, na gruntach deklarowanych przez różne osoby. Rzekome odrębne gospodarstwa strony, S. K., jego żony i synów oraz podlegających im spółek przez cały czas nie posiadały i nie posiadają własnego zaplecza gospodarczego w postaci budynków inwentarskich i magazynowych (poza S. K.), a także wystarczających zasobów sprzętu rolniczego. W tym zakresie ich działalność była wzajemnie uzależniona od zasobów innych powiązanych podmiotów, bądź całkowicie, bądź częściowo. Zdaniem organu wszystkimi zwierzętami umiejscowionymi w siedzibach stad zarejestrowanych pod adresem P. , ul. [...] zajmowali się przebywający stale na miejscu pracownicy P.W. E. P. Sp. z o.o., natomiast zwierzętami zgromadzonymi w B. – pracownicy P.W. B. Sp. z o.o. Osoby te były więc powszechnie uważane za pracowników S. K., chociaż formalnie były zatrudniane przez spółki.

Uwzględniając wszystkie powyższe okoliczności, wynikające z analiz przeprowadzonych przez organ I instancji na podstawie zebranego materiału dowodowego organ stwierdził, że ocena [pic]Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ż. co do istnienia subiektywnych przesłanek wskazujących na stworzenie przez stronę sztucznych warunków do uzyskania korzyści wynikających z obejścia kwotowych i obszarowych ograniczeń dopłat wskutek zadeklarowania do dopłat wielu gospodarstw o mniejszej powierzchni, jest zasadna.

W skardze do tut. Sądu Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz utrzymanej nią decyzji z dnia [...] r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ż.. Zarzuciła naruszenie:

1) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego polegające na braku wszechstronnego rozpatrzenia całego materiału dowodowego przez niewykazanie rzeczywistego prowadzenia, kierowania, sprawowania zwierzchnictwa i podejmowania wszelkich czynności faktycznych i prawnych dotyczących wszystkich gospodarstw rolnych (osób fizycznych i spółek) wyłącznie przez A. i S. małżonków K., podczas gdy organ wskazuje tylko na potencjalną możliwość sprawowania w/w czynności, a ponadto organ pominął dokumenty i wyjaśnienia strony potwierdzające wyodrębnienie poszczególnych gospodarstw rolnych kierowanych przez indywidualnych producentów rolnych;

2) art. 80 k.p.a. i art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach wsparcia bezpośredniego polegające na dokonaniu przez organ dowolnej oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego przez: wybiorcze, przykładowe – jak sam przyznał organ, prezentowanie rzekomo swobodnego przenoszenia gruntów pomiędzy producentami rolnymi; stwierdzenie braku posiadania kompletnego parku maszynowego i zaplecza technicznego oraz osobowego przez poszczególnych producentów rolnych;

3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 40 § 2 k.p.a. i art. art. 10 § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na wydane rozstrzygnięcie, przez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo braku skutecznego doręczenia pełnomocnikowi Skarżącej zawiadomienia z dnia [...] r. o wizji terenowej oraz wezwania z dnia [...] r. do złożenia wyjaśnień wobec czego Skarżąca została pozbawiona możliwości brania udziału w wizji lokalnej oraz złożenia dalszych wyjaśnień;

4) naruszenie przepisu art. 10 § 1 k.p.a. i art. 8 § 1 k.p.a., mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, przez uniemożliwienie stronie przed wydaniem decyzji wypowiedzenie się co do zebranych dowodów, materiałów, zgłoszonych żądań oraz uniemożliwienie przedłożenia dowodów w sprawie przez niepoinformowanie strony o zamiarze wydania decyzji administracyjnej, zebraniu materiału dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w sprawie;

5) art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na:

a) braku wyjaśnienia dlaczego w ocenie organu otrzymane przez Skarżącą korzyści były sprzeczne z celami wsparcia wymienionymi w art. 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005;

b) występowaniu istotnych sprzeczności w rozumieniu pojęcia stwarzania sztucznych warunków, gdzie z jednej strony organ upatruje jej w "sztucznym wykreowaniu 9 gospodarstw", a z drugiej w "postępującej z biegiem czasu koordynacji działań", co nie pozwala przesądzić czy odmowa przyznania płatności wynika z samego faktu powstania gospodarstw rolnych – a jeżeli tak, to dlaczego zdaniem organu gospodarstwa utworzono sztucznie (w szczególności spółki handlowe funkcjonujące na rynku od kilkunastu lub kilkudziesięciu lat), czy też z faktu postępującej koordynacji działań – a jeżeli tak, to na czym polegała owa koordynacja działań w roku 2021, jakie podmioty brały w niej udział i dlaczego koordynacja ta nie mogła powstać na skutek naturalnego ukształtowania się stosunków gospodarczych, a ponadto;

c) na braku wykazania przez organ, że działania podejmowane na przestrzeni kilkudziesięciu lat przez A. i S. małżonków K. polegały na sztucznym wykreowaniu 9 gospodarstw oraz że wyłącznym celem owych działań było uzyskanie korzyści sprzecznej z celami wsparcia, w sytuacji gdy ustalenia w powyższym zakresie organ poczynił wyłącznie na podstawie własnych przypuszczeń i domniemań, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera wzmianki na czym polegać miało sztuczne stworzenie warunków do uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia;

d) braku uzasadnienia, dlaczego poszczególne podmioty należy uznać za podmioty niesamodzielne skoro w roku 2021 nie podejmowały żadnych działań obliczonych na sztuczne tworzenie warunków, a zwłaszcza dlaczego Spółkę pod firmą G. K. Sp. z o.o. należy uznać za podmiot niesamodzielny, wchodzący w skład jednego wieloczłonowego gospodarstwa rolnego i braku wskazania jakie działania w roku 2021 podejmowała w/w spółka w zamiarze stworzenia sztucznych warunków do uzyskania płatności;

co w wyniku w/w naruszeń skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, tj. że działania A. i S. małżonków K. były podyktowane chęcią zwiększenia rozmiaru płatności i obejściem przepisów ograniczających płatności; uznaniem 9 gospodarstw kierowanych przez odrębnych producentów rolnych za jedno gospodarstwo rolne zarządzane przez jednego zarządcę; uznaniem, że wszystkie gospodarstwa rolne powstały w sposób sztuczny;

6) prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 60 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (dalej jako: Rozporządzenie nr 1306/2013) przez błędne uznanie, że strona stworzyła sztuczne warunki do uzyskania płatności oraz że celem nabycia udziałów w spółkach i utworzenia własnego gospodarstwa rolnego było wyłącznie osiągnięcie korzyści sprzecznych z celami polityki rolnej UE, co w konsekwencji doprowadziło do nieprzyznania płatności;

7) prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 4 ust. 1 lit. a i b Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) przez niewłaściwe uznanie, że S. K. wraz z podmiotami powiązanymi, w ocenie organu, jest jednym rolnikiem, który prowadzi jedno gospodarstwo, podczas gdy każdy z odrębnych producentów rolnych prowadzi zindywidualizowane i samodzielne gospodarstwo rolne;

8) naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji, która to decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa przez bezpodstawne i sprzeczne z rzeczywistym stanem faktycznym utożsamianie istnienia powiązań pomiędzy producentami rolnymi ze stwarzaniem sztucznych warunków do otrzymania płatności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) – dalej: jako "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na zdalnej rozprawie. Dokonując badania legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia.

Wskazać należy, że podstawie złożonego wniosku i zmian do niego Skarżąca ubiegała się w 2021 r. o przyznanie jednolitej płatności obszarowej i płatności za zazielenienie do powierzchni 271,00 ha, płatność dodatkowej, płatności do krów do 9 sztuk zwierząt oraz płatności do bydła do 16 sztuk zwierząt.

Spór sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie odmówił Skarżącej przyznania powyższych płatności. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił podstawę do przyjęcia, że w sprawie doszło do stworzenia przez Spółkę sztucznych warunków w celu uzyskania nienależnych w takiej sytuacji płatności. Kwestionując to stanowisko Skarżąca zarzuca organowi brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i dokonanie jego dowolnej oceny, a także naruszenie przepisów prawa materialnego (przepisów unijnych).

Trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o płatnościach, płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności oraz 2) łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha. Z kolei jak stanowi art. 2 pkt 14 ustawy o płatnościach, określenie "rolnik" użyte w tej ustawie, oznacza rolnika w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, którego gospodarstwo rolne jest położone na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013 rolnikiem jest osoba fizyczna lub prawna bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Natomiast pod pojęciem "gospodarstwa rolnego", w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013, należy rozumieć wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.

Prawodawstwo unijne zawiera też normy odnoszące się do przypadków obchodzenia prawa, wprowadzając sankcje w postaci przyznania płatności w zmniejszonym wymiarze, zwrotu przyznanej płatności oraz odmowy przyznania płatności. Zgodnie z art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. W myśl natomiast z art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.

W konstrukcji norm prawa unijnego zwrotem niedookreślonym jest sformułowanie "warunki zostały sztucznie stworzone". Wykładni pojęcia "sztucznych warunków" dokonał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) w wyroku z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12. Co prawda wyrok ten odnosi się do treści art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, ale poddawana wykładni norma prawna jest zbliżona z zastosowanym przez organy art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Trybunał uznał, że artykuł 4 ust. 8 rozporządzenia nr 65/2011 ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, należy interpretować w ten sposób, że przesłanki stosowania tego przepisu wymagają istnienia elementu obiektywnego i elementu subiektywnego. W ramach pierwszego z tych elementów do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych okoliczności danego przypadku pozwalających na stwierdzenie, że nie może zostać osiągnięty cel zamierzony przez system wsparcia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW). W ramach drugiego elementu do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więzi: prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.

W świetle powyższego, aby można było mówić o sztucznych warunkach w myśl art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 (czy art. 4 ust. 3 rozporządzenia nr 2988/95), niezbędne jest stwierdzenie istnienia dwóch przesłanek - obiektywnej i subiektywnej. Przesłanka obiektywna dotyczy ustalenia, że nie może zostać osiągnięty cel danego wsparcia, subiektywna zaś - że przez stworzenie takich sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać korzyść sprzeczną z tym celem. Podkreślenia przy tym wymaga, że w wyroku z dnia 7 kwietnia 2022 r. w sprawie C-176/20 (S.C. Avio Lucos SRL) TSUE wyjaśnił, iż ze sztucznymi warunkami w rozumieniu tego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy "z jednej strony z ogółu obiektywnych okoliczności wynika, że pomimo formalnego poszanowania warunków przewidzianych we właściwym uregulowaniu cel realizowany przez to uregulowanie nie został osiągnięty, a z drugiej strony wykazano wolę uzyskania korzyści wynikającej z uregulowania Unii poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych dla jej uzyskania", nie odwołując się już do wyłącznego celu działania wnioskodawcy. Zatem w najnowszym orzecznictwie TSUE wykazanie sprzecznego z - jak stanowi wspomniany przepis - celami prawodawstwa unijnego działania wnioskodawcy nie wymaga udowodnienia jego wyłącznego zamiaru uzyskania nienależnej pomocy. Tym samym obciążający organy administracji ciężar dowodu ogranicza się do okoliczności świadczących za sztucznym stworzeniem warunków uzyskania pomocy, sprzecznie z celami prawa unijnego oraz występowania zamiaru wnioskodawcy osiągnięcia takiego skutku. Takie rozumienie wyróżnionego we wskazanym orzecznictwie TSUE elementu subiektywnego działania beneficjenta pozwala na racjonalne i zgodne z interesem publicznym eliminowanie tych nieprawidłowości, które polegają na niezgodnym z prawem uzyskiwaniu pomocy (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt I GSK 2709/18, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl – podobnie jak pozostałe wyroki sądów administracyjnych powołane w dalszej części uzasadnienia).

W judykaturze podkreśla się, że to na organie, który wywodzi skutki prawne z zarzutu tworzenia sztucznych warunków ciąży obowiązek wykazania tych warunków. Tym samym podstawą odmowy przyznania płatności jest wykazanie rolnikowi stworzenia sztucznych warunków do jej uzyskania. Nie zwalnia to jednak strony z obowiązku współpracy z organem w celu zgromadzenia w sposób kompletny i wszechstronny materiału dowodowego oraz z udzielania wyjaśnień (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2021 r., sygn. akt I GSK 520/18).

W rozpatrywanej sprawie, zdaniem organu, element obiektywny polegał na wykreowaniu 9 gospodarstw (4 prowadzonych przez osoby fizyczne oraz 5 prowadzonych przez spółki kapitałowe), wnioskujących o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, będących w istocie rzeczy jednym rolnikiem, prowadzącym jedno, wieloczłonowe gospodarstwo rolne. Stworzyło to możliwość uzyskania odrębnie przez te podmioty wsparcia w wysokości wyższej, niż mogłaby zostać przyznana, gdyby te podmioty ubiegały się o przyznanie płatności jako jeden rolnik, co jest sprzeczne z celami tego wsparcia. Natomiast w ramach elementu subiektywnego organ przeprowadził wielowątkową analizę istniejących powiązań o charakterze osobowym, organizacyjnym, biznesowym i własnościowym pomiędzy: S. K., A. K. , K. K. , K. K. , P.W. B. Sp. z o.o., G. K. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o., H. E. Sp. z o.o. sp.k. i A. Sp. z o.o. W ramach tej analizy poddano ocenie: historię rejestracji w ewidencji producentów, ich siedzib, położenie użytkowanych nieruchomości rolnych, wymianę działek ewidencyjnych, stan zaplecza gospodarczego (maszyny, budynki gospodarcze), siedziby stad i przemieszczenie zwierząt.

Sąd podziela stanowisko organu o wystąpieniu w przedmiotowej sprawie przesłanki obiektywnej oraz subiektywnej i w konsekwencji o stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania wyższych płatności. Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy rozumieć sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. M. Godlewska, Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. I), Europejski Przegląd Sądowy 2011, nr 6, s. 25-26). Ustalenie przy tym, że nastąpiło stworzenie sztucznych warunków wymaga oceny działań nie tylko samego beneficjenta, ale również działań pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt II GSK 2579/14). Podmioty można uznać za powiązane, jeżeli te same osoby prawne lub fizyczne równocześnie bezpośrednio lub pośrednio biorą udział w zarządzaniu nimi albo posiadają udział w kapitale tych podmiotów, jak również gdy występują więzi o charakterze rodzinnym.

W zaskarżonej decyzji organ wskazał, że S. K. jest pełnomocnikiem synów K. i K.. Pełnomocnictwo udzielone przez stronę ojcu obejmuje m.in. dokonywanie czynności prawnych związanych z obrotem nieruchomościami, obciążania ich, reprezentowanie mocodawcy przed wszelkimi podmiotami, zarząd i administrowanie majątkiem mocodawcy, podpisywanie w jego imieniu weksli in blanco i deklaracji wekslowych, odbioru wszelkiej korespondencji kierowanej do mocodawcy, zaciąganie zobowiązań kredytowych. Zdaniem Sądu należy zgodzić się z organem, że tak szeroki zakres pełnomocnictwa uzasadnia przyjęcie tezy, że S. K. ma w istocie prawo do samodzielnego zarządu ich majątkiem, posiadając wszelkie uprawnienia decyzyjne w tym zakresie.

Z dowodów zebranych w sprawie wynika też, że w okresie składania wniosków o przyznanie płatności na 2021 r. S. K. był prezesem zarządu i właścicielem 92,31% udziałów w P.W. B. Sp. z o.o., właścicielem 100% udziałów w P.W. E. P. Sp. z o.o., prezesem zarządu i właścicielem 100% udziałów w G. K. Sp. z o.o. oraz prezesem zarządu i osobą uprawnioną do reprezentacji A. Sp. z o.o. Organ ustalił także, że głównym udziałowcem A. Sp. z o.o. jest A. K. (99% udziałów). W przypadku H. E. Sp. z o.o. sp.k., która również odrębnie ubiegała się o przyznawanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, powiązania osobowe pomiędzy tą spółką a S. K. i innymi podmiotami polegają na tym, że S. K. jest prezesem zarządu H. E. Sp. z o.o., która jest komplementariuszem H. E. Sp. z o.o. sp.k. Wskazać należy, że 99% udziałów w H. E. Sp. z o.o. należy do A. K., która ponadto jest komandytariuszem w H. E. Sp. z o.o. sp.k. Wspólnikiem uprawnionym samodzielnie do reprezentacji i prowadzenia spraw H. E. Sp. z o.o. sp.k. jest komplementariusz, czyli H. E. Sp. z o.o. reprezentowana przez S. K..

W rezultacie należy stwierdzić, że S. K. jest głównym udziałowcem i osobą uprawnioną do samodzielnej reprezentacji P.W. B. Sp. z o.o. i G. K. Sp. z o.o. Jest także jedynym wspólnikiem P.W. E. P. Sp. z o.o. oraz prezesem zarządu w A. Sp. z o.o. S. K. jest również uprawniony do reprezentowania H. E. Sp. z o.o. sp.k., gdyż spółka H. E. Sp. z o.o., której jest prezesem jest komplementariuszem w H. E. Sp. z o.o. sp.k. S. K. jest także pełnomocnikiem K. i K. K., przy czym udzielone pełnomocnictwa są na tyle szerokie, że w praktyce stwarzają stronie możliwość samodzielnego działania we wszystkich aspektach działalności rolniczej synów, w tym także w zakresie składania wniosków o przyznanie płatności. Organ ustalił, że S. K. był bezpośrednio zaangażowany w dokonanie wpisu do ewidencji producentów: P.W. B. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o. oraz K. K. i K. K.. S. K. podpisywał także wnioski o zmianę danych w ewidencji dotyczących G. K. Sp. z o.o., A. Sp. z o.o.

Podkreślenia wymaga, że od strony formalnej wszystkie wymienione podmioty, tj. K. K., S. K., A. K., K. K., P.W. B. Sp. z o.o., G. K. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o., H. E. Sp. z o.o. sp.k. i A. Sp. z o.o. są samodzielne i niezależne w obrocie gospodarczym, jednak bezsprzeczne struktura własnościowa i sposób reprezentacji wymienionych spółek oraz zakres udzielonych pełnomocnictw pozwalają S. K. na samodzielne podejmowanie wszystkich istotnych decyzji, związanych z prowadzeniem działalności rolniczej (w tym decydowania o strukturze zasiewów, rodzaju upraw, terminach i rodzaju wykonywania prac, składania wniosku o płatności i ich treści) tych podmiotów, które są ze sobą związane już to poprzez pokrewieństwo (w przypadku osób fizycznych), już to poprzez osobę S. K. (w przypadku spółek).

Dokonując oceny, czy w przedmiotowej sprawie wystąpiły sztuczne warunki organ przeanalizował materiał dowodowy zebrany w sprawach dotyczących wszystkich podmiotów powiązanych nie tylko w 2021 r., lecz także w latach poprzednich.

W pierwszej kolejności analizie poddano miejsca, gdzie znajdowały się siedziby wymienionych podmiotów. Skarżąca ma swoją siedzibę w P. przy ul. [...]. Ustalono także, że w tym samym miejscu - w P. przy ul. [...], zarejestrowana jest także siedziba innych powiązanych z S. K. spółek (A. Sp. z o.o., E. P. Sp. z o.o.). Dwie pozostałe spółki, tj. P.W. B. Sp. z o.o., G. K. Sp. z o.o. mają zarejestrowane siedziby odpowiednio pod adresem B. 18, pow. R. oraz [...] pow. [...]

W P. przy ul. [...] zarejestrowane są także siedziby stad zgłaszanych przez wszystkie wymienione osoby fizyczne, a także siedziba stada P.W. E. P. Sp. z o.o. Wszystkie zwierzęta przetrzymywane są wspólnie w jednym budynku inwentarskim, należącym do S. K.. Budynek podzielony jest na boksy, w których umieszczane są zwierzęta, podzielone jedynie ze względu na grupy wiekowe, a nie na przynależność do poszczególnych osób. Wszystkimi zwierzętami zajmują się stale pracownicy zatrudnieni w P.W. E. P. Sp. z o.o., której jedynym udziałowcem jest S. K.. Natomiast siedziby stad A. Sp. z o.o. i H. E. Sp. z o.o. sp.k. zarejestrowane zostały w miejscu siedziby (oraz siedziby stada) P.W. B. Sp. z o.o., tj. w B. 18. Z zebranych dowodów wynika, że w budynkach i budowlach gospodarskich zlokalizowanych w B. 18, wszystkie zwierzęta ze stad utrzymywane są razem, bez podziału na poszczególne stada. Ci sami pracownicy opiekują się zwierzętami należącymi do wszystkich podmiotów, załatwiają również formalności dotyczące zwierząt. Jak wykazano głównym udziałowcem i prezesem spółki B. jest S. K.. Jedynie siedziba G. K. Sp. z o.o. oraz siedziby stad zgłaszane przez ten podmiot nie wykazują związku geograficznego z pozostałymi, opisanymi powyżej. Należy jednak w tym miejscu zauważyć, że związek pomiędzy tymi podmiotami istnieje przede wszystkim poprzez osobę S. K., będącego jedynym udziałowcem w G. K. Sp. z o.o.

Sposób rozmieszczenia siedzib stad i siedzib spółek kapitałowych, sposób sprawowania opieki nad zwierzętami (zbiorczo przez pracowników P.W. E. P. Sp. z o.o., P.W. B. Sp. z o.o.), sam sposób przetrzymywania zwierząt (we wspólnych boksach), w połączeniu z przeprowadzoną powyżej analizą struktury własnościowej spółek i sposobem ich reprezentacji, wskazują na istniejące powiązania osobowe, organizacyjne i gospodarcze, właściwe dla jednego wieloczłonowego gospodarstwa rolnego, z wiodącą rolą S. K. jako osoby mogącej podejmować decyzje w ramach powiązanych podmiotów.

Organ wskazał także na fakt przemieszczenia poszczególnych sztuk zwierząt pomiędzy różnymi siedzibami stad, pozostającymi jednak przez cały czas w ramach wskazywanego kręgu powiązanych podmiotów. W tym zakresie należy zwrócić uwagę na dwa fakty: po pierwsze, wiele sztuk zwierząt podlegało przemieszczeniom jedynie w systemach informatycznych ARiMR, gdyż fizycznie nie zmieniały swojego położenia – znajdowały się w tych samych pomieszczeniach, a nawet boksach, jak dotychczas. Wynikało to z wykazanego powyżej faktu wspólnego utrzymywania zwierząt należących do poszczególnych podmiotów. Po drugie, wiele sztuk zwierząt ulegało przemieszczeniom powrotnym, przeważnie w krótkim okresie czasu po pierwszym przemieszczeniu. W stosunku do niektórych zwierząt, takie przemieszczenia pomiędzy poszczególnymi podmiotami powiązanymi odbywały się nawet kilkukrotnie.

Organ stwierdził również, że w okresie od 2015 r. do 2021 r. wszystkie nowe sztuki w poszczególnych siedzibach stad pochodziły z któregoś z podmiotów powiązanych. Nie dokonywano zakupu nowych zwierząt od podmiotów spoza kręgu podmiotów powiązanych.

Z całokształtu zebranego materiału dowodowego wynika, że poprzez takie przemieszczenia wskazane podmioty w poszczególnych latach zwiększały, a często maksymalizowały liczebność swoich stad na potrzeby płatności związanych do zwierząt. Tendencja taka widoczna była szczególnie w 2020 r., w mniejszym stopniu w 2021 r., ale wykazuje ciągłość tych działań od początku rejestracji kolejnych siedzib stad podmiotów powiązanych.

Rację ma organ, że powyższe świadczy o przemyślanym działaniu, nakierowanym wyłącznie na zmaksymalizowanie możliwych do uzyskania płatności do zwierząt. Dokonywanie przemieszczeń w opisany sposób, tzn. bez zmiany miejsca pobytu zwierząt, pomiędzy wyłącznie podmiotami powiązanymi, jedynie w okresie tuż przed złożeniem wniosku i doprowadzenie w każdym z podmiotów do stanu pozwalającego na ubieganie się o przyznanie płatności do zwierząt w maksymalnym lub zbliżonym do maksymalnego wymiarze, dowodzi koordynacji działań i współpracy pomiędzy poszczególnymi wnioskodawcami. Taka koordynacja nie byłaby możliwa, gdyby pomiędzy omawianymi podmiotami nie istniały ścisłe związki o charakterze osobowym, gospodarczym i organizacyjnym.

Organ ustalił także, że te same działki deklarowane były do płatności przez różne podmioty, należące jednak do kręgu podmiotów powiązanych wzajemnie ze stroną. Przykładowo Skarżąca deklarowała w 2021 r. do jednolitej płatności obszarowej powierzchnię 12,08 ha należących do A. Sp. z o.o., zaś P.W. B. Sp. z o.o. deklarowała w 2021 r. 440,67 ha, z czego 34,99% stanowiły grunty należące do S. K.. Takie zależności występowały pomiędzy podmiotami powiązanymi zarówno w 2021 r., jak i w latach poprzednich. Na podstawie dokonanych analiz i zestawień organ stwierdził, że grunty rolne deklarowane przez powiązane podmioty do płatności w poszczególnych latach były wymieniane pomiędzy tymi podmiotami w sposób niczym nieograniczony. Brak jest jednocześnie podstaw do przyjęcia obiektywnie uzasadnionego celu takich zmian w posiadaniu gruntów. Podkreślenia wymaga, że wszelkie decyzje w zakresie zmian w posiadaniu pomiędzy powiązanymi podmiotami pozostawione były w gruncie rzeczy decyzji jedynie dwóch osób A. K. i S. K., pozostających w związku małżeńskim, którzy mieli możliwość podejmowania wszelkich czynności prawnych w imieniu pozostałych podmiotów, bądź to z tytułu przysługujących im uprawnień zarządczych, bądź właścicielskich, bądź na podstawie udzielonych pełnomocnictw. Trafnie organ zauważył, że takie ukształtowanie stanu posiadania gruntów rolnych miało na celu przede wszystkim wykazanie prowadzenia przez poszczególne podmioty działalności rolniczej, które następnie miało uzasadniać prowadzenie odrębnych gospodarstw przez poszczególne podmioty. Przekazywanie posiadanych i zgłaszanych do płatności gruntów poszczególnych podmiotów, na podstawie np. umów dzierżawy innym podmiotom powiązanym, miało na celu formalne dysponowanie przez każdy z podmiotów powiązanych powierzchnią, zapewniającą otrzymanie maksymalnych płatności. Wskazane przekazywanie gruntów rolnych w obrębie powiązanych ze sobą podmiotów świadczy o świadomym i skoordynowanym działaniu, mającym na celu ominięcie przepisów definiujących rolnika oraz gospodarstwo rolne w celu uzyskania wyższych płatności.

W trakcie wizytacji terenowych dokonano również oglądu posiadanego przez wskazane podmioty zaplecza technicznego (w postaci budynków gospodarczych, magazynowych, maszyn i urządzeń rolniczych). Jedynie część wizytowanych gospodarstw posiadała własne zaplecza produkcyjne i techniczne, pozwalające na samodzielną i niezależną uprawę roślin i hodowlę zwierząt w pełnym, wynikającym z deklaracji, wymiarze. Ustalono, że maszyny i urządzenia rolnicze należące do osób fizycznych były przechowywane na stałe w P. przy ul. [...] oraz w P. . W związku z dużym rozproszeniem gruntów rolnych deklarowanych przez te osoby, maszyny rolnicze były także, w zależności od potrzeb, przechowywane w innych miejscach, u rolników indywidualnych na terenach różnych gmin. Wszystkie osoby w swoich pisemnych wyjaśnieniach, składanych na wezwanie organu wskazywały, że korzystają również ze sprzętu należącego do S. K., na podstawie nieodpłatnych, ustnych umów użyczenia. Jeżeli chodzi o spółki, to należące do nich maszyny i urządzenia rolnicze umiejscowione były w P. , w P. oraz w B..

Organ dokonał zestawienia maszyn i urządzeń rolniczych posiadanych przez osoby fizyczne, a także przez P.W. B. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o., H. E. Sp. z o.o. sp.k. i A. Sp. z o.o. Analiza tych zestawień oraz wyjaśnień uzyskanych od poszczególnych osób wskazuje, że żadne z gospodarstw deklarowanych przez osoby fizyczne nie posiada kompletnego parku maszynowego. Przykładowo, spośród osób fizycznych tylko S. K. posiada ciągniki rolnicze, natomiast inne osoby posiadają jedynie przyczepy i maszyny, do obsługi których niezbędne są ciągniki rolnicze. Również stan posiadania w tym zakresie części spółek (np. P.W. E. P. Sp. z o.o., H. E. Sp. z o.o. sp.k.) był na tyle ograniczony, że uniemożliwiał prowadzenia produkcji rolniczej na skalę wynikającą z wniosków tych podmiotów o płatności. Stan parków maszynowych wskazuje, że poszczególne podmioty były uzależnione od siebie wzajemnie przy produkcji rolnej i hodowlanej, gdyż żaden z nich nie miał możliwości pozwalających na wykonywanie wszystkich niezbędnych prac polowych, w szczególności w powiązaniu z rozproszeniem gruntów. Duże rozproszenie gruntów deklarowanych przez poszczególne podmioty skorelowane jest z podobnym rozproszeniem miejsc stacjonowania maszyn, które wykorzystywane są, w zależności od potrzeb, na gruntach deklarowanych przez różne osoby.

Zatem rzekomo odrębne gospodarstwa Skarżącej, S. K., A. K. i ich synów oraz powiązanych z nimi innych podmiotów przez cały czas nie posiadały i nie posiadają własnego zaplecza gospodarczego w postaci budynków inwentarskich i magazynowych (poza S. K.), a także wystarczających zasobów sprzętu rolniczego.

Ponadto organ ustalił, że tylko w P.W. B. Sp. z o.o. i P.W. E. P. Sp. z o.o. byli zatrudnieni pracownicy. Pracownicy ci wykonywali prace polowe nie tylko na rzecz spółek je zatrudniających, ale także na rzecz innych podmiotów z kręgu podmiotów powiązanych. W wyjaśnieniach złożonych w dniu [...] r. S. K. oświadczył, że korzysta także z usług zatrudnianych przez siebie pracowników. Jednakże odmówił podania danych o zatrudnianych osobach, powołując się na przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr [...] w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE. Dopiero do odwołania od decyzji organu pierwszej instancji w sprawie dotyczącej przyznania płatności S. K. dołączone zostały raporty miesięczne, potwierdzające zatrudnianie pracowników przez S. K., działającego pod firmą Przedsiębiorstwo Handlowe A.-M.. Trafnie jednak organ zauważył, że wobec sposobu przetrzymywania zwierząt i odległości pomiędzy lokalizacją stad a miejscowościami, które firma A.-M. wskazała jako miejsca wykonywania działalności gospodarczej, nie sposób przyjąć, aby częścią zwierząt zajmowali się pracownicy zatrudnieni przez P.W. E. P. Sp. z o.o., a częścią pracownicy zatrudnieni przez S. K. w firmie A.-M.. Szczegółowo kwestie te zostały omówione przez organ na str. 30-31 zaskarżonej decyzji.

Dokonana przez organ analiza powiązań między wymienionymi podmiotami, ich siedzib oraz siedzib stad, przemieszczania sztuk zwierząt pomiędzy stadami, wymieniania działek rolnych, użytkowania maszyn rolniczych oraz zabudowań gospodarczych, zatrudniania pracowników, zbytu płodów rolnych i miejsc zakupu paliwa, wskazuje, że Skarżąca działała w ramach jednego dużego gospodarstwa rolnego zarządzanego przez S. K. i A. K., choć w ujęciu formalnym prowadził odrębne gospodarstwo rolne (miała prawo podejmować decyzje, podpisywała umowy i inne dokumenty). Podkreślenia wymaga, że rolnikiem zgodnie z definicją zawartą w art. 4 ust. 1 lit. b rozporządzenia nr 1307/2013 może być również - tak jak w rozpatrywanej sprawie - grupa osób fizycznych lub prawnych. Organ wykazał, że pomiędzy K. K., A. K., S. K., K. K., P.W. B. Sp. z o.o., [...] K. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o., H. E. Sp. z o.o. sp.k. i A. Sp. z o.o. występowały powiązania o charakterze osobowym, organizacyjnym i gospodarczym. Wszystkie 9 jednostek produkcyjnych koordynowało swoje działania w celu uzyskania korzyści wynikających z systemu wsparcia bezpośredniego. Stworzenie wielu gospodarstw wskazuje na świadome dążenie do uzyskania płatności w zawyżonej wysokości, co jest sprzeczne z celami wspólnej polityki rolnej.

Trafnie także organ wskazał na istnienie limitów i ograniczeń obowiązujących w systemie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Trzeba zauważyć, że zgodnie z art. 11 ust. 1 rozporządzenia nr 1307/2013 państwa członkowskie zmniejszają kwotę płatności bezpośrednich, która ma zostać przyznana rolnikowi na podstawie tytułu III rozdział 1 za dany rok kalendarzowy, o co najmniej 5% w odniesieniu do części kwoty przekraczającej 150.000 Euro. Zgodnie natomiast z art. 19 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wysokość płatności obszarowej w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn powierzchni obszaru zatwierdzonego do danej płatności i stawki tej płatności na 1 ha tej powierzchni, po uwzględnieniu art. 8 ust. 1, 3 i 4 rozporządzenia nr 1307/2013 oraz zmniejszeń, wykluczeń lub pozostałych kar administracyjnych wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności, a w przypadku jednolitej płatności obszarowej - po uwzględnieniu dodatkowo zmniejszeń, o których mowa w art. 11 rozporządzenia nr 1307/2013, z zastosowaniem współczynnika redukcji wynoszącego 100%. W związku z tym maksymalna wysokość jednolitej płatności obszarowej wynosi równowartość 150.000 Euro. Trzeba także zwrócić uwagę, że limitami powierzchniowymi w 2021 r. objęte są płatności: dodatkowa (redystrybucyjna) – do 27 ha, a limitami ilościowymi płatność związana do krów i płatność związana do bydła domowego - do 20 sztuk zwierząt dla każdej z tych płatności.

W zaskarżonej decyzji wskazano, że gdyby w 2021 r. został złożony jeden wniosek, uwzględniający całą powierzchnię deklarowaną przez poszczególne powiązane podmioty, zawierający deklarację jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej, płatności do powierzchni upraw roślin strączkowych na ziarno, płatności do bydła oraz płatności do krów, to szacunkowa kwota płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wyniosłaby [...] zł. Natomiast łączna wielkość płatności możliwych do uzyskania przez poszczególne podmioty stanowi kwotę [...]zł. Różnica przekracza zatem 1,2 mln złotych. W rezultacie multiplikacja wniosków pochodzących od formalnie niezależnych podmiotów, stanowiących w istocie jednego rolnika (będącego grupą osób) w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, ukierunkowana była na uzyskanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z pominięciem ustanowionych prawem wspólnotowym ograniczeń, zarówno kwotowych, jak i powierzchniowych.

Wskazać także należy na sprzeczność uzyskanych korzyści z celami systemu wsparcia. Cele wsparcia rozwoju obszarów wiejskich są wskazane w rozporządzeniu nr 1305/2013. Zgodnie z art. 4 tego rozporządzenia, wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: (a) wspierania konkurencyjności rolnictwa; (b) zapewnienia zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; (c) osiągnięcia zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy. Cel, jakim jest wspieranie konkurencyjności, należy rozumieć w dwóch aspektach. Pierwszy wymaga odniesienia do sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy - rolnika, drugi zaś wymaga przyjęcia perspektywy całej branży. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa poprzez wzmacnianie jego pozycji ekonomicznej, np. poprzez inwestycje w zaplecze produkcyjne konkretnego podmiotu, ale również zapewnienie balansu i równomiernego rozwoju całej grupy przedsiębiorców z danej grupy. Innymi słowy, konkurencyjność musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia, czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie - w aspekcie ogólnym, konkurencyjność odnosić należy do tego, czy wsparcie danego przedsiębiorcy (w sensie funkcjonalnym, a nie tylko formalnoprawnym) ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia (zachwiania) konkurencyjności na danym rynku (por. wyroki NSA: z dnia 15 lutego 2017 r., sygn. akt II GSK 1518/15; z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I GSK 2852/18). Wypełnieniu celu wsparcia poprzez zapewnienie konkurencyjności w sensie indywidualnym służyło wprowadzenie dofinansowania dla podmiotów prowadzących działalność rolniczą. Konkurencyjność w sensie szerszym zapewnić miał natomiast mechanizm zmniejszający wsparcie dla producentów gospodarujących na większym areale poprzez prowadzenie ograniczeń kwot wsparcia oraz ograniczeń powierzchni upraw, do których przysługują płatności. Jest oczywiste, że wprowadzenie takich mechanizmów kształtowania płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. Wprost do takich celów odwołano się również w punkcie 13 preambuły do rozporządzenia nr 1307/2013, gdzie wskazano, że więksi beneficjenci, korzystający z efektu skali, nie wymagają jednolitego wsparcia na tym samym poziomie, aby skutecznie osiągnąć cel polegający na wsparciu dochodu.

Stworzenie wielu gospodarstw służyło wyłącznie uniknięciu skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów. Jak bowiem trafnie wskazał organ, w sytuacji gdyby płatności przyznawano w ramach jednego wniosku, kwota wsparcia byłaby niższa od łącznej kwoty możliwych do uzyskania przez poszczególne podmioty. Formalnie odrębne podmioty, stanowiły w istocie jedną powiązaną osobowo, gospodarczo i organizacyjnie jednostkę, prowadzącą wieloczłonowe, acz zunifikowane gospodarstwo rolne.

W konsekwencji stwierdzić należy, że organ zasadnie uznał, iż w rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki (subiektywna i obiektywna) warunkujące zastosowanie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013 i zasadnie odmówił Skarżącej przyznania płatności. Należy zauważyć, że także WSA w Poznaniu w wyrokach z dnia [...] r., sygn. akt: III SA/Po 258/23, III SA/Po 259/23 i III SA/Po 260/23 w przedmiocie przyznania płatności G. K. Sp. z o.o. za 2021 r. uznał, że K. K., S. K., A. K., K. K., P.W. B. Sp. z o.o., G. K. Sp. z o.o., P.W. E. P. Sp. z o.o., H. E. Sp. z o.o. sp.k. i A. Sp. z o.o. tworzą jedno gospodarstwo rolne, którego faktycznym zarządcą był S. K..

Skarżąca podnosi w skardze, że gospodarstwa rolne osób prawnych istniały i otrzymywały płatności w ramach systemu wsparcia na długo zanim udziały w tych podmiotach zostały nabyte przez A. i S. K.. Zdaniem Sądu przyznawanie płatności za poprzednie lata nie ma wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Dopiero bowiem ponadstandardowa weryfikacja wszystkich powiązanych podmiotów ze Skarżącą za poszczególne lata i zbadanie występujących między nimi relacji pozwoliła odkryć sposób ich funkcjonowania i koordynowania wszystkich działań w celu uzyskania płatności większych aniżeli te, które przysługiwałyby jednemu dużemu gospodarstwu rolnemu. Nadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym okoliczności spraw dotyczących wniosków o przyznanie płatności są badane w każdym roku odrębnie. Zatem fakt przyznania płatności w poprzednich latach nie ma znaczenia dla oceny przesłanek przyznania płatności w kolejnych latach. Nie można też abstrahować od tego, że okoliczności dotyczące stworzenia sztucznych warunków wymagają zazwyczaj porównania sposobu działania, powiązań osobowych, wychwycenia mechanizmów działania i treści składanych wniosków nie w obrębie jednego roku, lecz kilku lat. Ustalenia zatem mechanizmów działania może nastąpić dopiero po pewnym czasie, po analizie wniosków składanych także przez inne osoby na przestrzeni kilku lat, gdy pewien schemat działania nabrał cech powtarzalności (por. wyrok NSA z dnia 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt I GSK 2768/18). W ocenie Sądu, dla ustalenia sztucznych warunków nie ma także znaczenia kiedy powstawały poszczególne spółki, oraz że funkcjonują one od wielu lat.

Organ nie kwestionuje przy tym formalnej odrębności poszczególnych podmiotów. Okoliczność zatem zawierania przez nie odrębnych umów z kontrahentami, samodzielnego opłacania podatków, prowadzenia księgowości, osiągania dochodu – nie stoi w sprzeczności z ustaleniem organu, że w istocie prowadziły one jedno gospodarstwo. W takiej bowiem sytuacji mamy do czynienia z podjęciem przez podmioty czynności prawnych i faktycznych wprawdzie bezpośrednio nieobjętych zakazem prawnym, ale które w istocie zmierzają do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. Takie zachowanie nie może być objęte ochroną prawną i powinno być odpowiednio sankcjonowane (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt I GSK 1565/18).

Skarżąca twierdzi także, że organ wskazał jedynie na potencjalną, a nie rzeczywistą możliwość podejmowania decyzji i kierowania gospodarstwami rolnymi przez S. K.. Należy jednak zauważyć, że siedziba większości spółek znajduje się w P. przy ul. [...]. W tym miejscu zarejestrowane są także siedziby stad zgłaszanych przez wszystkie osoby fizyczne, a także siedziba stada P.W. E. P. Sp. z o.o. Maszyny i urządzenia rolnicze należące do osób fizycznych były przechowywane na stałe w P. przy ul. [...]. Osoby te użytkowały także znajdujące się tam budynki gospodarcze. Podkreślenia wymaga, że właścicielem nieruchomości w P. jest S. K.. Jest on także prezesem lub większościowym udziałowcem w wymienionych spółkach, a także pełnomocnikiem swoich synów. Bezsprzecznie zatem w relacji do pozostałych podmiotów zajmuje on pozycję dominującą, koncentrując w "swoich rękach" kompetencje decyzyjne. Trudno przypuszczać, aby taką pozycję miał on jedynie po to, by mieć potencjalny, a nie rzeczywisty wpływ na działalność pozostałych podmiotów. Nie wyklucza to, że decyzje o mniejszym znaczeniu były podejmowane przez inne osoby, czy też, że istotne decyzje S. K. podejmował po konsultacji z innymi osobami.

Nie zasługują także na uwzględnienie zarzuty strony co do bezpodstawności zastrzeżeń organu odnośnie pracowników, wykonujących prace przy obsłudze zwierząt. Jak to już wskazano tylko w P.W. B. Sp. z o.o. i P.W. E. P. Sp. z o.o. byli zatrudnieni pracownicy. Osoby te wykonywały prace polowe nie tylko na rzecz spółek je zatrudniających, ale także na rzecz innych podmiotów z kręgu podmiotów powiązanych. Do związanych z tym okoliczności szczegółowo odniesiono się we wcześniejszej części uzasadnienia.

Nie można zgodzić się z stanowiskiem Strony, że chybione są zawarte w zaskarżonej decyzji twierdzenia co do przekazywania gruntów. Organ wykazał, że przekazywanie posiadanych i zgłaszanych do płatności gruntów poszczególnych podmiotów, na podstawie np. umów dzierżawy, innym podmiotom powiązanym, miało na celu formalne dysponowanie przez każdy z podmiotów powiązanych powierzchnią, zapewniającą otrzymanie maksymalnych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W skardze Skarżąca nie wskazała jakim innym celem służyło wzajemne przekazywanie sobie gruntów.

Podniesione w skardze zarzuty dotyczące przemieszczania zwierząt, parku maszynowego nie podważają ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji. Strona nie przedstawiła w tym zakresie argumentów i kontrdowodów, które obalałyby stanowisko organu.

Bezpodstawne są także twierdzenia strony, że przyczyną podjętego przez organ rozstrzygnięcia jest konflikt sąsiedzki pomiędzy S. K. a Kierownikiem Biura Powiatowego ARiMR w A. K.. W skardze nie przedstawiono na tę okoliczność żadnych dowodów. Nadto stroną niniejszego postępowania nie jest S. K., a spółka H. E..

W ocenie Sądu, Skarżąca nie zaprezentowała logicznej, spójnej i przekonywającej argumentacji ani obiektywnych dowodów na poparcie tezy, iż przekazywanie gruntów, zwierząt, maszyn i urządzeń rolniczych, korzystanie przez podmioty powiązane z tych samych budynków i magazynów oraz z prac tych samych pracowników służyło innym celom, niż uniknięcie skutków ograniczenia płatności dla dużych beneficjentów i uzyskania korzyści sprzecznych z celami wsparcia. Nie ma również znaczenia, że spółki osiągały zysk, oraz że dochody nie były czerpane wyłącznie z uzyskiwanych płatności. Powtórzyć trzeba, że wykazanie sprzecznego z celami prawodawstwa wspólnotowego działania wnioskodawcy nie wymaga udowodnienia jego wyłącznego zamiaru uzyskania pomocy unijnej.

Forsowanie przez Skarżącą własnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w oderwaniu od wymowy, kontekstu i wzajemnych relacji dowodów oraz okoliczności, które legły u podstaw dokonania niewątpliwych, istotnych dla rozstrzygnięcia ustaleń, nie mogło odnieść skutku. Dowody powinny być analizowane w sposób kompleksowy (całościowy). Końcowa ocena nie może opierać się jedynie na wybiórczym potraktowaniu poszczególnych elementów prowadzenia działalności, ale musi uwzględniać całokształt stwierdzonych zależności i powiązań. Nieuprawnione jest twierdzenie o manipulowaniu przez organ faktami. Przyjęcie stanowiska Skarżącej i przyznanie jej płatności pomijałoby kluczową w niniejszej sprawie okoliczność utworzenia pozornie odrębnych gospodarstw, co umożliwiło uzyskanie większych płatności niż te, które przysługiwałyby jednemu dużemu gospodarstwu. Innymi słowy, uznanie racji spółki prowadziłoby do uzyskania przez nią korzyści niezgodnych z prawem unijnym.

Nie jest uprawniony również zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy o płatnościach organ zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W rozpatrywanej sprawie przed wydaniem zaskarżonej decyzji strona nie zgłosiła takiego żądania.

Niezasadny jest także zarzut naruszenia przez organ art. 40 § 2 k.p.a. Uchybienia tego przepisu strona upatruje w braku doręczenia jej pełnomocnikowi zawiadomienia z dnia [...] r. o wizji terenowej oraz wezwania z dnia [...] r. do złożenia wyjaśnień lub dokumentów. Spółka nie wykazała jednak, aby uchybienia te miały wpływ na wynik sprawy. Należy zauważyć, że protokół z wizji lokalnej z dnia [...] r., o której Spółka miała być zawiadomiona pismem z dnia [...] r., nie zawiera żadnych ustaleń. Z protokołu tego wynika, że pracownicy ARiMR byli pod siedzibą spółki w P. przy ul. [...], lecz bramy były zamknięte (por. k. 259 akt adm.). Podobnie przebiegała w dniu [...] r. wizytacja nieruchomości położonej w [...], gdzie wprawdzie kontrolujący weszli na teren, na którym miały być prowadzone czynności, jednakże nie zastali osób upoważnionych do reprezentowania Skarżacej. Protokoły z wizji lokalnych nie zawierają zatem treści, które wpływałyby na ustalenia faktyczne organu. Opis stanu nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], organ oparł na wynikach wizji lokalnych, przeprowadzonych w tym miejscu, w sprawach dotyczących osób fizycznych - S. K., A. K., K. K. i K. K., a także na wyjaśnieniach tych osób i ich pełnomocników, składanych w sprawach dotyczących wniosków składanych przez te osoby na 2020 r.

Wprawdzie w skardze strona stwierdziła, że w 2021 r. nie występowały okoliczności, które miały miejsce w latach poprzednich, jednakże nie wskazała na czym konkretnie te różnice polegały i jak te różnice wpływają na wynik sprawy. Z kolei doręczenie Skarżącej, a nie pełnomocnikowi strony wezwania z dnia [...] r., nie pozbawiało jej możliwości składania wyjaśnień i dowodów na jakimkolwiek etapie postępowania administracyjnego, przed wydaniem decyzji.

Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza też innych wskazanych w skardze przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ zgromadził w sprawie obszerny i wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia materiał dowodowy, który poddał wyczerpującej ocenie. Za pomocą logicznej, wspartej okolicznościami sprawy argumentacji, organ wykazał w decyzji bezpodstawność twierdzeń strony. Okoliczność, że ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego jest dla Skarżącej niekorzystna, nie oznacza, że decyzja jest nieprawidłowa. Podniesiony przez stronę zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów byłby uzasadniony, gdyby organ rzeczywiście pominął istotne dowody dla rozstrzygnięcia sprawy, włączył do podstawy ustaleń dowody nieujawnione, naruszył reguły prawidłowego logicznego rozumowania, uchybił wskazaniom wiedzy lub życiowego doświadczenia. W ocenie Sądu, żadnym regułom czy wskazaniom w tym względzie organ nie uchybił. Dokonana w zaskarżonej decyzji ocena dowodów nie wykracza poza granice swobodnej oceny dowodów. Organ wskazał przy tym na przyczynę odmiennej od spółki oceny zgromadzonych dowodów. Nadto, Dyrektor ARiMR w uzasadnieniu decyzji przytoczył zarówno zastosowane przepisy prawne, jak i wskazując na ich treść odwołał się do konkretnych elementów stanu faktycznego sprawy. Brak jest także podstaw do uznania za zasadne naruszenie wymienionych w skardze przepisów prawa materialnego.

Jednocześnie Sąd oddalił wniosek Skarżącej o przeprowadzenia dowodów załączonych do skargi w postaci informacji o zadłużeniu kredytowym spółki G. K. oraz rachunku zysków i strat spółki G. K.. Należy zauważyć, że w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle tego uregulowania przeprowadzenie dowodu przez sąd administracyjny ma charakter wyjątkowy i następuje gdy jest ono konieczne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a także nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w danej sprawie. Przepis ten nie służy jednak do zwalczania ustaleń faktycznych poczynionych w postępowaniu administracyjnym, z którymi strona się nie zgadza. Istotny jest stan faktyczny na moment wydania zaskarżonej decyzji. Nadto, załączone do skargi dowody dotyczą spółki G. K., a nie Skarżącej.

Wobec niezasadności podniesionych w skardze zarzutów, mając na uwadze, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

T. Wójcik U. Wiśniewska L. Kleczkowski