Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 166/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-05-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7; art. 11; art. 77 § 1; art. 80; art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2024 poz 572
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kosowska Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi G. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wymiany prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta B. P. z dnia 5 października 2023 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz G. Z. kwotę [...]zł ([...] złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 5 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej Kolegium, organ II instancji, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania G. Z., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. P. (dalej Prezydent, organ I instancji) z dnia 5 października 2023 r. w sprawie odmowy wymiany prawa jazdy wydanego za granicą na odpowiednik polski.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.

G. Z. (dalej skarżący) złożył w dniu 23 sierpnia 2023 r. wniosek o wymianę wydanego w dniu 19 maja 1992 r. w Niemczech prawa jazdy nr druku [...] na odpowiednik polskiego prawa jazdy. Do wniosku skarżący dołączył kopię prawa jazdy Kategorii "3,4 i 5".

Decyzją z dnia 5 października 2023 r. Prezydent odmówił skarżącemu wymiany prawa jazdy kategorii "3,4 i 5" wydanego za granicą na odpowiednik polski.

Prezydent uznał, że skarżący nie spełnia przesłanek ustawowych do wymiany niemieckiego prawa jazdy na polskie prawo jazdy, ze względu na nieważność posiadanego przez niego dokumentu. Ponadto organ I instancji wskazał, że skarżący posiada białoruskie prawo jazdy kat. A1, A, B, C, AM z datą ważności do dnia 6 sierpnia 2023 r.

Prezydent ustalił również, że wnioskodawca jest zameldowany w Polsce od dnia 2 listopada 2009 r. i meldunek ten regularnie przedłuża, obecnie do 18 lipca 2024 r. Organ I instancji powołując się na Dyrektywę 2006/126/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 2006 r. w sprawie praw jazdy (przekształcenie) - Dz.U.UE.L.2006.403.18 ze zm. z dnia 30 grudnia 2006 r. (dalej Dyrektywa 2006/126/WE), wskazał, że osoby posiadające "stary" dokument prawa jazdy wydany przez państwo niemieckie mają obowiązek jego wymiany w określonym przedziale czasowym uzależnionym od daty jego wystawienia oraz roku urodzenia osoby posiadającej uprawnienia. Dla osób, które otrzymały prawo jazdy przed 31 grudnia 1998 r., data wymiany dokumentu zależy od roku urodzenia. Osoby urodzone między rokiem 1959 - 1964 miały obowiązek wymienić dokument prawa jazdy do dnia 19 stycznia 2023 r. Organ I Instancji stwierdził, że wnioskodawca, urodzony w roku 1960 nie wymienił dokumentu w podanym terminie, w związku z czym dokument ten jako nieważny w dacie złożenia wniosku nie podlega wymianie na jego odpowiednik polski do czasu dostarczenia orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami mechanicznymi oraz orzeczenia psychologicznego stwierdzającego brak przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami mechanicznymi (na wezwanie organu skarżący tych dokumentów nie przedłożył) oraz do czasu zwrotu oryginału białoruskiego dokumentu prawa jazdy.

Organ I instancji podsumowując stwierdził, że G. Z. posiada dwa dokumenty prawa jazdy i oba są nieważne.

W odwołaniu od decyzji Prezydenta skarżący zarzucił organowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 2, art. 12 ust. 1 pkt 4, art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2023 r., poz. 622 ze zm.), dalej u.k.p. oraz art. 2 ust. 1, art. 7 ust. 5 lit. a, art. 11 ust. 1, art. 13 ust. 2 Dyrektywy 2006/126/WE. Skarżący podnosił, że nieważne białoruskie prawo jazdy (ważne do dnia 6 sierpnia 2023 r.) nie stwierdza uprawnień do kierowania pojazdem silnikowym i nie daje prawa do kierowania pojazdem. Białoruskie prawo jazdy było nieważne na terytorium Unii Europejskiej od dnia wydania i nie można go wymienić.

Skarżący podnosił, że prawa jazdy wydawane przez państwa członkowskie UE są wzajemnie uznawane i nie potrzebują wymiany. Zarzucił organowi I instancji bezzasadność żądania od niego orzeczenia psychologicznego i lekarskiego oraz potwierdzenia autentyczności białoruskiego dokumentu prawa jazdy z Konsulatu Republiki Białorusi. Podkreślił, że niemieckie prawo jazdy wydano mu w 1992 r. i jest ono bezterminowe, a to oznacza, że jeśli nawet prawo jazdy jest nieważne, to uprawnienia do kierowania pojazdem są nadal bezterminowe i nie będą wymagane badania lekarskie. Skarżący podnosił, że zgodnie z art. 13 ust. 2 Dyrektywy 2006/126/WE wszelkie uprawnienia do kierowania pojazdami przyznane przed 19 stycznia 2013 r. nie podlegają ograniczeniu lub unieważnieniu.

Zaskarżoną decyzją z dnia 5 lutego 2024 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium podniosło, że w myśl regulacji art. 4 ust. 2 u.k.p. dokumentem stwierdzającym posiadanie uprawnienia do kierowania motorowerem, pojazdem silnikowym lub zespołem pojazdów składającym się z pojazdu silnikowego i przyczepy lub naczepy jest m.in. krajowe prawo jazdy wydane w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.

Organ odwoławczy przytoczył treść regulacji art. 14 ust. 1 i 2 u.k.p. i wskazał, że z przepisów tych wynika, iż osoba posiadająca ważne krajowe prawo jazdy wydane za granicą może, na swój wniosek, otrzymać prawo jazdy odpowiedniej kategorii, za opłatą, po zwrocie zagranicznego dokumentu organowi wydającemu prawo jazdy. Jeżeli prawo jazdy wydane za granicą zawiera ograniczenie, to uwzględnia się je w wydawanym prawie jazdy. Zgodnie z treścią art. 13 ust. 5 pkt 6. u.k.p. wymagania lub ograniczenia mogą dotyczyć terminu ważności prawa jazdy.

Dalej organ odwoławczy argumentował, że zgodnie natomiast z art. 14 ust. 2a tej ustawy krajowe prawo jazdy wydane w państwie członkowskim Unii Europejskiej, którego termin ważności upłynął, a osoba posiadająca to prawo jazdy spełnia warunek, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 5 ustawy, a więc uprzedzona o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy oświadcza, że jej miejsce zamieszkania znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym, że przebywa między innymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej przez 185 dni w każdym roku kalendarzowym ze względu na swoje więzi osobiste i zawodowe, podlega wymianie na zasadach określonych w art. 14 ust. 1 ustawy, po potwierdzeniu danych zamieszczonych w oryginale dokumentu przez właściwy organ tego państwa, który go wydał oraz po dostarczeniu przez osobę wnioskującą o wymianę prawa jazdy dokumentów umożliwiających przedłużenie terminu ważności prawa jazdy.

Stosownie z kolei do treści art. 14 ust. 2b, ust. 2c i ust. 2d u.k.p., potwierdzenie danych oraz wymiana informacji, o których mowa powyżej w zakresie prawa jazdy wydanego przez państwo członkowskie Unii Europejskiej, następuje wyłącznie w drodze teletransmisji przy użyciu Europejskiej Sieci Praw Jazdy.

Kolegium podniosło, że wskazane powyżej rozwiązania prawne są wyrazem realizacji przepisu art. 11 ust. 1 Dyrektywy 2006/126/WE, a zanim dojdzie do wymiany prawa jazdy, urząd kraju członkowskiego, w którym prawo jazdy ma być wymienione zobowiązany jest zwrócić się do urzędu w kraju, w którym dotychczasowe prawo jazdy było wydane, w celu sprawdzenia, czy uprawnienia do prowadzenia pojazdów nie zostały ograniczone, zawieszone lub cofnięte.

Kolegium wskazało, że z akt badanej sprawy wynika, że w toku postępowania organ I instancji w drodze teletransmisji przy użyciu Europejskiej Sieci Praw Jazdy uzyskał informację, że państwa członkowskie, w tym Republika Federalna Niemiec, nie podała iżby skarżący posiadał dokument prawa jazdy, w związku z czym brak jest danych w zakresie ewentualnej daty wydania dokumentu prawa jazdy kategorii czy ewentualnych ograniczeń czasowych tych uprawnień.

Organ odwoławczy podkreślił też, że rząd Niemiec, również zobowiązany do implementacji prawa unijnego, podjął się realizacji wytycznych Unii Europejskiej mających za zadanie stworzenie ogólnounijnego rejestru uprawnień do kierowania pojazdami, a także zagwarantowanie najwyższego poziomu bezpieczeństwa dokumentów (zapobieżenie fałszerstwom) wprowadzając odpowiednie regulacje prawne w tym zakresie.

Stosownie do regulacji prawa niemieckiego, art. 1 ust. 7a Rozporządzenia XIII zmieniającego rozporządzenie w sprawie prawa jazdy i innych przepisów ruchu drogowego z dnia 11 marca 2019 r. opublikowanego w Federalnym Dzienniku Urzędowym Tom 2019 Część I nr 7 – prawo jazdy wydane przed dniem 19 stycznia 2013 r. należy wymienić w terminie określonym w załączniku nr 8e. Po upływie terminu wynikającego ze zdania 1 w związku z załącznikiem 8e prawo jazdy traci ważność.

Organ odwoławczy argumentował, że rząd niemiecki ustalił tym rozporządzeniem harmonogram wymiany dokumentów, zgodnie z którym ważny jest nie termin uzyskania uprawnień ale data wystawienia potwierdzającego te uprawnienia prawa jazdy. Organ odwoławczy wskazał, że jak trafnie ustalił organ I instancji jeśli data wydania prawa jazdy była wcześniejsza niż 1 stycznia 1999 r., decydujące znaczenie ma rok urodzenia jego posiadacza. Termin wymiany dokumentów dla osób urodzonych w latach 1959-1964 (w tym i skarżącego) ustalono do 19 stycznia 2023 r. Ponieważ skarżący tego nie uczynił - jego prawo jazdy straciło ważność (art. 1 ust. 7a rozporządzenia niemieckiego).

W tych okolicznościach, zdaniem Kolegium, niemiecki dokument prawa jazdy złożony przez skarżącego w związku z jego niewymienieniem na dokument spełniający wymogi Dyrektywy 2006/126/WE oraz Rozporządzenia XIII zmieniającego rozporządzenie w sprawie prawa jazdy i innych przepisów ruchu drogowego z dnia 11 marca 2019 r. — utracił swoją ważność i do czasu jego wymiany zgodnie z wytycznymi wynikającymi z tej dyrektywy i rozporządzenia, nie może zostać wymieniony na odpowiednik polski, bowiem nie jest spełniona przesłanka ważności krajowego (niemieckiego) prawa jazdy wynikająca z art. 14 ust. 1 ustawy o kierujących pojazdami.

Istotną kwestią, zdaniem organu II instancji, jest także brak możliwości potwierdzenia danych zawartych w zagranicznym (niemieckim) prawie jazdy, które to działania organ I instancji poczynił, nie otrzymując jednak zwrotnej informacji o skarżącym z Republiki Federalnej Niemiec w zakresie posiadanych przez niego uprawnień do kierowania pojazdami. Kwestia ta ma jednak, zdaniem Kolegium, drugorzędne znaczenie wobec nieważności dokumentu prawa jazdy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie G. Z. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium z dnia 5 lutego 2024 r. oraz o zwrot kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 7, art. 7b, art. 8 i art. 12 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 14 ust. 1, ust. 2a, ust. 2b i ust. 2c u.k.p.

W uzasadnieniu zarzutów skargi, skarżący powołując się na treść art. 14 ust. 2a u.k.p. wyjaśnił, że spełnia warunek określony w art. 11 ust. 1 pkt 5 tej ustawy. Wyjaśnił, że niemieckie prawo jazdy wydane mu zostało w 1992 r. bezterminowo w związku z czym nie wymagane są badania lekarskie, czy inne dokumenty niezbędne dla potwierdzenia uprawnień do kierowania pojazdami.

Skarżący wskazał, że nie zgadza się stwierdzeniem organu I instancji, że publikacja harmonogramu wymiany dokumentów przez Automobiklub ADAC jest jedynym istotnym czynnikiem, ponieważ zamieszczone się tam również informacje, dotyczące wymiany bezterminowych praw jazdy w Niemczech. Z informacji tych wynika, że "Wymiana jest obowiązkowa, termin ważności dotyczy wyłącznie dokumentu prawa jazdy, a nie treści uprawnienia do kierowania pojazdami. Samochodami i motocykla można jeździć przez czas nieokreślony. Dotyczy to również przypadku, gdy upłynął termin wymiany. Kierowca popełnia wtedy wykroczenie administracyjne (upomnienie 10 euro), ale nie przestępstwo ("prowadzenie pojazdu bez prawa jazdy")". "Kierowcy do wymiany potrzebują: dowodu osobistego lub paszportu, zdjęcia oraz aktualnego prawa jazdy."

Skarżący nie zgodził się również z twierdzeniem organu II instancji o braku możliwości sprawdzenia niemieckiego prawa jazdy i podnosił, że z decyzji organu I instancji nie wynika iżby organ wnioskował o potwierdzenie danych zamieszczonych w oryginale dokumentu, co oznacza, że nie miał wątpliwości w tym zakresie lub nie zwracał się do właściwego organu Niemiec.

Zdaniem skarżącego organy nie podjęły wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. W ocenie skarżącego powyższe nieprawidłowości, a także błędne zastosowanie art. 14 u.k.p., stanowią podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie argumentując jak dotychczas.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, albowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Postępowanie w sprawie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego z dnia 23 sierpnia 2023 r. o wymianę niemieckiego prawa jazdy na odpowiednik polski.

Zgodnie z art. 14 ust. 1 u.k.p. osoba posiadająca ważne krajowe prawo jazdy wydane za granicą może, na swój wniosek, otrzymać prawo jazdy odpowiedniej kategorii, za opłatą, o której mowa w art. 10 ust. 1 tej ustawy, po zwrocie zagranicznego dokumentu organowi wydającemu prawo jazdy. Jeżeli prawo jazdy wydane za granicą nie jest określone w konwencjach o ruchu drogowym, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 lit. a i b ustawy o kierujących pojazdami, dodatkowym warunkiem otrzymania polskiego prawa jazdy jest złożenie z wynikiem pozytywnym części teoretycznej egzaminu państwowego i przedstawienie uwierzytelnionego tłumaczenia zagranicznego dokumentu. Warunek ten nie dotyczy krajowego prawa jazdy wydanego w państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.

Jeżeli prawo jazdy wydane za granicą zawiera ograniczenie, o którym mowa w art. 13 ust. 5, ograniczenie to uwzględnia się w wydawanym prawie jazdy (art. 14 ust. 2 u.k.p.).

Zgodnie z art. 14 ust. 2a u.k.p. krajowe prawo jazdy wydane w państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, którego termin ważności upłynął, a osoba posiadająca to prawo jazdy spełnia warunek, o którym mowa w art. 11 ust. 1 pkt 5, podlega wymianie na zasadach określonych w ust. 1 po potwierdzeniu danych zamieszczonych w oryginale dokumentu przez właściwy organ tego państwa, który go wydał, oraz po dostarczeniu przez osobę wnioskującą o wymianę prawa jazdy dokumentów umożliwiających przedłużenie terminu ważności prawa jazdy.

Art. 11 ust. 1 pkt 5 powołanej ustawy stanowi, że prawo jady może być wydane osobie, która uprzedzona o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy oświadcza, że jej miejsce zamieszkania znajduje się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym, że przebywa między innymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej przez 185 dni w każdym roku kalendarzowym ze względu na swoje więzi osobiste i zawodowe albo z zamiarem stałego pobytu wyłącznie ze względu na swoje więzi osobiste (lit.a). Skarżący we wniosku zaznaczył, że przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ze względu na swoje więzi osobiste i zawodowe, a organ I instancji ustalił, że skarżący istotnie od 2 listopada 2009 r. zameldowany był w Polsce i regularnie ten meldunek przedłużał, aktualnie do 18 lipca 2024 r. Organ nie kwestionował zatem spełnienia tej przesłanki.

Jak stanowi z kolei art. 14 ust. 2b u.k.p. w celu wymiany krajowego prawa jazdy osoby, której prawo jazdy zostało wydane przez inne niż Rzeczpospolita Polska państwo członkowskie Unii Europejskiej, Konfederację Szwajcarską lub państwo członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, właściwy organ wydający prawo jazdy zwraca się do właściwego organu tego państwa o potwierdzenie danych zamieszczonych w oryginale dokumentu.

Organ wydający prawo jazdy wymienia informacje z właściwym organem państwa członkowskiego Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwa członkowskiego Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, które wydało prawo jazdy, o rozpoczęciu procedury wymiany, przedłużenia tego prawa jazdy lub zgłoszenia jego zatrzymania lub utraty (art.14 ust. 2c.).

Potwierdzenie danych, o którym mowa w ust. 2a i 2b, oraz wymiana informacji, o której mowa w ust. 2c, w zakresie prawa jazdy wydanego przez państwo członkowskie Unii Europejskiej, Konfederację Szwajcarską lub państwo członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronę umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym następuje wyłącznie w drodze teletransmisji przy użyciu Europejskiej Sieci Praw Jazdy (art. 14 ust. 2d u.k.p.).

Wymianie nie podlega zagraniczne prawo jazdy w przypadku:

1) braku możliwości potwierdzenia danych w nim zawartych;

2) uzyskania informacji, że uprawnienia w nim wskazane zostały cofnięte – art. 14 ust. 2e u.k.p.

Wskazane rozwiązania prawne, jak trafnie zauważył organ odwoławczy są wyrazem realizacji unormowań Dyrektywy 2006/126/WE.

W pkt 5 - 7 preambuły do Dyrektywy 2006/126/WE wskazano, że niniejsza dyrektywa nie powinna naruszać istniejących uprawnień do kierowania pojazdami nadanych lub nabytych przed datą jej zastosowania, oraz że prawa jazdy są wzajemnie uznawane. Państwa członkowskie powinny jednak mieć możliwość stosowania okresu ważności ustanowionego niniejszą dyrektywą do prawa jazdy nie mającego ograniczonego administracyjnego okresu ważności, które zostało wydane przez inne państwo członkowskie i którego posiadacz ma miejsce zamieszkania na ich terytorium od ponad dwóch. Wprowadzenie administracyjnego okresu ważności dla nowych praw jazdy powinno umożliwić- w momencie okresowego przedłużenia okresu ważności - stosowanie najnowszych środków zapobiegających fałszowaniu oraz przeprowadzanie badań lekarskich lub innych środków przewidzianych przez państwa członkowskie.

Jak stanowi art. 11 ust. 1 Dyrektywy 2006/126/WE posiadacz ważnego krajowego prawa jazdy wydanego przez jedno państwo członkowskie, który ma miejsce zamieszkania w innym państwie członkowskim, może złożyć wniosek z prośbą o wymianę jego prawa jazdy na prawo jazdy równoważne. Obowiązkiem państwa członkowskiego wydającego prawo jazdy równoważne jest sprawdzenie, jakiej kategorii uprawnienia faktycznie zachowują ważność na mocy przedstawionego prawa jazdy.

Zgodnie z art. 13 ust. 2 Dyrektywy 2006/126/WE wszelkie uprawnienia do kierowania pojazdami przyznane przed 19 stycznia 2013 r. dyrektywy nie podlegają ograniczeniu lub unieważnieniu przez przepisy niniejszej dyrektywy.

Z kolei art. 15 ust. 1 i 2 Dyrektywy 2006/126/WE stanowi, że państwa członkowskie wspierają się wzajemnie w wykonywaniu niniejszej dyrektywy oraz wymieniają informacje na temat praw jazdy przez siebie wydanych, wymienionych, zastąpionych, przedłużonych lub cofniętych. Korzystają z ustanowionej w tym celu Europejskiej Sieci Praw Jazdy, po jej uruchomieniu. Sieć ta może również służyć do wymiany informacji do celów kontroli przewidzianych w innych przepisach unijnych.

Z przepisów prawa unijnego i krajowego jasno zatem wynika, na co zwróciło również uwagę Kolegium, że zanim dojdzie do wymiany prawa jazdy, urząd kraju członkowskiego, w którym prawo jazdy ma być wymienione zobowiązany jest pozyskać informacje od organu innego państwa członkowskiego, w którym dotychczasowe prawo jazdy było wydane, w celu sprawdzenia, czy prawo jazdy zostało danej osobie wydane, i czy uprawnienia do prowadzenia pojazdów nie zostały ograniczone, zawieszone lub cofnięte.

W okolicznościach niniejszej sprawy organy uchybiły tym obowiązkom.

Wbrew bowiem stanowisku zawartemu w zaskarżonej decyzji w toku postępowania organ I instancji w drodze teletransmisji przy użyciu Europejskiej Sieci Praw Jazdy nie uzyskał informacji, że Republika Federalna Niemiec nie potwierdziła aby skarżący posiadał dokument prawa jazdy o wymianę którego wnosił.

W aktach sprawy znajduje się wprawdzie zapytanie do systemu EUCARIS (k.[...] akt adm.), z którego wynika, że państwa członkowskie UE, do których wystosowano zapytanie dotyczące skarżącego, w tym Republika Federalna Niemiec nie przesłały informacji zwrotnej w tym przedmiocie, jednakże dokument ten został wygenerowany z Systemu Kierowca w dniu 2 grudnia 2022 r., a zatem nie w trakcie przedmiotowego postępowania administracyjnego, a znaczenie wcześniej. Skarżący stosowny wniosek do organu I instancji złożył bowiem w dniu 23 sierpnia 2023 r.

Ponadto sam fakt braku informacji zwrotnej nie można automatycznie odczytywać jako brak potwierdzenia danych w zakresie posiadanego przez skarżącego dokumentu i uprawnień do kierowania pojazdami. Bez bliższych informacji co do zasad działania Europejskiego Sytemu Informacji o Prawach Jazdy i zasad obiegu informacji stanowisko organu w tym zakresie jest nieuzasadnione, a co najmniej przedwczesne.

Nie budzi też wątpliwości, że w świetle przepisów Dyrektywy 2006/126/WE nadawanie uprawnienia do kierowania pojazdami, wydawanie dokumentu prawa jazdy, zawieszanie, czy cofanie tego uprawnienia, to kwestie zastrzeżone do kompetencji organów danych państw członkowskich i nie powinny one podlegać badaniu w toku postępowania administracyjnego, gdyż informacje uzyskane w trybie przewidzianym przepisami Dyrektywy 2006/126/WE i przepisami ustawy o kierujących pojazdami (w drodze teletransmisji przy użyciu Europejskiej Sieci Praw Jazdy), mają moc dowodową równą polskim dokumentom urzędowym.

W orzecznictwie sądów administracyjnych konsekwentnie prezentowany jest pogląd, że dokument pochodzący od organu właściwego w zakresie posiadanych informacji, stanowi najbardziej wiarygodny środek dowodowy dla organu prowadzącego postępowanie administracyjne. Jeżeli zatem określone wpisy figurują w ewidencji urzędowej, to są one wiążące dla stron i organów. Kwestionowanie znaczenia tych wpisów w rejestrze nie może prowadzić do sytuacji, w której polski organ właściwy z zakresu wydania praw jazdy będzie wypowiadać się w kwestiach, które ze swej istoty zastrzeżone są dla niemieckiego organu (por. np. wyroki NSA w sprawach sygn. akt: I OSK 694/19, czy I OSK 4025/18, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA ).

To informacja pozyskana od organu właściwego państwa członkowskiego, w zakresie prawa jazdy skarżącego, jego ważności i posiadanych uprawnień, ich kategorii i ich ograniczeń czasowych powinna stanowić podstawę do zastosowania przez organ, do którego skarżący złożył wniosek o wymianę dokumentu prawa jazdy, przepisów materialnoprawnych, i w zależności od pozyskanych informacji wydania stosownego rozstrzygnięcia.

Tymczasem w niniejszej sprawie organy, jak już zaznaczono, takiej informacji nie pozyskały, pomimo, że jak słusznie zauważyło Kolegium, zwrócenie się do właściwego organu danego państwa członkowskiego o potwierdzenie danych zwartych w oryginale dokumentu prawa jazdy, to podstawowa czynność, którą organy powinny wykonać przed merytorycznym rozpoznaniem sprawy. Organy nie tylko nie wystąpiły o pozyskanie stosownych danych co było ich podstawowym obowiązkiem, w świetle powołanych wyżej przepisów, ale same ustaliły, w oparciu o regulacje prawa niemieckiego, że przedłożone przez skarżącego niemieckie prawo jazdy jest dokumentem nieważnym, do czego, zgodnie z przedstawionym stanowiskiem judykatury nie były uprawnione.

W tym miejscu zauważyć również wypada, że organy wskazując na regulacje niemieckiego rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie w sprawie prawa jazdy i innych przepisów ruchu drogowego z dnia 11 marca 2019 r. uzasadniały, że zgodnie z załącznikiem nr 8e tego aktu skarżący zobowiązany był wymienić swoje prawo jazdy do 19 stycznia 2023 r. Skoro tego nie uczynił, to jego prawo jazdy straciło ważność (art. 1 ust. 7a rozporządzenia niemieckiego). W konsekwencji organ odwoławczy uznał, że nie została spełniona przesłanka ważności krajowego (niemieckiego) prawa jazdy wynikająca z art. 14 ust. 1 u.k.p. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego nie wynika jednak, jakie znaczenie ma ta okoliczność w świetle regulacji art. 14 ust. 2a u.k.p., który dopuszcza przecież wymianę krajowego prawa jazdy wydanego w państwie członkowskim, którego termin ważności upłynął, po potwierdzeniu danych zamieszczonych w oryginale dokumentu przez właściwy organ tego państwa, który go wydał, oraz po dostarczeniu przez wnioskodawcę dokumentów umożliwiających przedłużenie terminu ważności prawa jazdy. Braki uzasadnienia decyzji Kolegium w tym zakresie są o tyle istotne, że jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji, organ I instancji uznał, że wymiana nieważnego niemieckiego prawa jazdy jest możliwa po przedstawieniu przez skarżącego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami mechanicznymi i orzeczenia psychologicznych stwierdzającego brak przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami mechanicznymi oraz do czasu zwrotu oryginału białoruskiego dokumentu prawa jazdy. Organ II instancji stanął z kolei na stanowisku, że dopóki skarżący nie wymieni niemieckiego prawa jazdy zgodnie z wytycznymi wynikającymi z Dyrektywy 2006/126/WE i przepisami niemieckiego rozporządzenia (dopóki nie będzie dysponował ważnym niemieckim prawem jazdy) jego wymiana na odpowiednik polski jest niemożliwa. Odmienne przez organ II instancji uzasadnienie odmowy wymiany dokumentu prawa jazdy wymagało, w świetle regulacji art. 107 § 3 k.p.a., szerszej argumentacji i odniesienia się do zarzutów odwołania stawianych w tym zakresie. Motywy wydania decyzji muszą być tak ujęte, aby strona zainteresowana mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy jej wydaniu. Tak sporządzone uzasadnienie daje też rękojmię, że organ dołożył należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Uzasadnienie powinno zatem zawierać nie tylko wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu, a także powinno z niego wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione.

Ponadto uszło uwadze organom obu instancji, że w świetle obowiązującej ustawy o języku polskim organ administracji zobligowany jest do dokonywania w języku polskim zarówno czynności ustnych, jak i do prowadzenia w tym języku dokumentacji postępowania, a to oznacza prawną powinność posługiwania się w postępowaniu administracyjnym przetłumaczonymi dokumentami. W aktach sprawy brak natomiast stosownego tłumaczenia przepisów rozporządzenia niemieckiego, które stanowiło podstawę poczynionych przez organ ustaleń faktycznych. Konstytucyjna zasada, której odzwierciedleniem są przepisy ustawy o języku polskim, stanowiąca, że językiem urzędowym jest język polski, warunkuje, aby dokumenty wpływające na rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zostały przetłumaczone na język polski, umożliwiając tym samym prawidłową ocenę wyniku badania treści takiego dokumentu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, pomimo wskazanych przez sąd innych uchybień procesowych, najistotniejsze jednak będzie wywiązanie się przez organ I instancji z ustawowego obowiązku dotyczącego zwrócenia się do właściwego organu państwa niemieckiego, w sposób prawem przewidziany, o potwierdzenie danych zamieszczonych w oryginale dokumentu prawa jazdy, a następnie w zależności od pozyskanych informacji i zgromadzonego materiału dowodowego podjęcie stosownego rozstrzygnięcia przewidzianego przepisami ustawy o kierujących pojazdami i uzasadnienie swojego stanowiska, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.

Brak wystąpienia w tym postępowaniu o potwierdzenie stosownych danych, o którym mowa w art. 14 ust. 2a i 2b u.k.p., w drodze teletransmisji przy użyciu Europejskiej Sieci Praw Jazdy stanowił uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy również i z tego względu, że na etapie postepowania odwoławczego organ I instancji pozyskał informacje z Federalnego Urzędu Transportu Samochodowego z dnia 19 października 2023 r. (k. 24 - 26 akt. adm., dokumenty w języku niemieckim i angielskim), z których wynika, że wydano skarżącemu niemieckie prawo jazdy w dniu 19 maja 1992 r., oraz że brak informacji o jego unieważnieniu w ciągu ostatnich pięciu lat.

Tym bardziej więc uzasadnione jest ponowne przeprowadzenie stosownego postępowania nieobarczonego brakami w zakresie posiadanego przez skarżącego niemieckiego prawa jazdy i posiadanych uprawnień oraz ich ważności, zwłaszcza, że do tego materiału dowodnego organ odwoławczy w swoim uzasadnieniu się w ogóle nie odnosi. Tymczasem postępowanie administracyjne przeprowadzone przed wydaniem przez organ administracji publicznej decyzji powinno zapewnić dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Obowiązek ten wynika w szczególności z art. 7 k.p.a., który nakłada na organ administracji obowiązek zbadania sprawy, zarówno pod względem okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak i stosowania norm prawa materialnego. Z mocy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. z kolei organ administracji publicznej jest obowiązany do wyczerpującego zebrania w danej sprawie materiału dowodowego i rozpatrzenia go w całokształcie.

Natomiast zasada dwuinstancyjności postepowania obliguje organ II instancji do, traktowania postępowania odwoławczego, jako powtórzenia rozpatrywania i rozstrzygania tej samej sprawy. Działanie organu II instancji jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu I instancji, co oznacza przeprowadzenie postępowania w zakresie ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów, przeanalizowania wszystkich argumentów i żądań strony oraz rozważań prawnych stosownych dla rozstrzygnięcia, a wszystko to powinno znaleźć dodatkowo odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Podstawowym celem zasady przekonywania zawartej w art. 11 k.p.a. jest bowiem wyjaśnienie stronie przesłanek, jakimi organ kierował się przy załatwieniu sprawy.

Niedopełnienie tych obowiązków stanowi naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy i w rozpoznawanej sprawie uniemożliwia prawidłowe zastosowanie prawa materialnego.

Mając na względzie powyższe okoliczności faktyczne i prawne oraz zakres stwierdzonych naruszeń prawa procesowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), uchylił decyzje organów obu instancji. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 powołanej ustawy, na które składała się kwota wpisu od skargi w wysokości [...] zł.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa.