Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 212/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji
Powołane przepisy: article: §3, §4
journal: Dz.U. 2023 poz 762
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2023 r. w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań  związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych
article: art. 10a ust. 1, ust. 1a, ust. 1b
journal: Dz.U. 2023 poz 1199
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
article: art. 107 §3
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
article: art. 43 ust. 1 pkt 3, art. 106b ust. 2, ust. 3, art. 108 ust. 1, art. 117
journal: Dz.U. 2023 poz 1570
law: Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło Sędziowie sędzia WSA Andrzej Brzuzy (sprawozdawca) sędzia WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. R. na decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie z dnia 26 kwietnia 2024r., nr 80/OR14/2024 w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z 20 grudnia 2023 r., 2. zasądza od Dyrektora Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie na rzecz strony skarżącej B. R. kwotę 200,00 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z 22 czerwca 2023 r. B. R. (dalej jako: "strona", "skarżąca") zwróciła się do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. o udzielenie pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy. Do wniosku załączyła kopie faktur VAT: nr 4 z 2 maja 2023 r. oraz nr 5 z 8 maja 2023 r. wystawionych na sprzedawcę B. R., dotyczących sprzedaży przez stronę na rzecz nabywcy 14,80 ton pszenżyta (faktura nr 4) oraz 14,30 ton jęczmienia (faktura nr 5). Jako nabywcę produktu wskazano Gospodarstwo Rolne S. M.

Decyzją z 20 grudnia 2023 r. wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. (dalej jako: "Kierownik BP") na podstawie art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, ze zm.), dalej jako: "k.p.a.", oraz §3, §4 ust. 3 i 4, §6 ust. 1 pkt 1 lit. b, pkt 2 lit. b oraz §7 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 kwietnia 2023 r. w sprawie realizacji przez Agencje Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych (Dz. U. z 2023 r. poz. 762, ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie z 21 kwietnia 2023 r.", odmówił przyznania stronie wnioskowanej pomocy finansowej.

Kierownik BP stwierdził, że faktury dołączone do wniosku o przyznanie pomocy finansowej producentowi rolnemu, który dokonał sprzedaży żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku w okresie od 1 grudnia 2022 r. do 15 lipca 2023 r. lub kukurydzy w okresie od 15 kwietnia do 15 lipca 2023 r. (dalej również: "okres referencyjny") nie wypełniają warunków, o których mowa w §4 ust. 3 rozporządzenia z 21 kwietnia 2023 r., co skutkuje niemożliwością obliczenia pomocy, a w konsekwencji koniecznością stwierdzenia odmowy jej przyznania.

Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Warmińsko-Mazurskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Olsztynie (dalej jako: "Dyrektor OR", "organ odwoławczy", "organ II instancji") decyzją z 26 kwietnia 2024 r. zaskarżone rozstrzygnięcie utrzymał w mocy.

W pierwszej kolejności Dyrektor OR wskazał, że zasady udzielania pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy zostały określone w rozporządzeniu z 21 kwietnia 2023 r. Wskazał (przytaczając treść §3 ust. 1, §4 ust. 3 ww. rozporządzenia), że jego przepisy nie przewidują potwierdzenia sprzedaży przez rolnika innymi dokumentami niż faktury VAT.

Ponadto organ odwoławczy wskazał na odmienne regulacje zawarte w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r. poz. 187, ze zm.), dalej jako: "rozporządzenie z 27 stycznia 2015 r.", (np. §13zs ust. 7 pkt 4, §13zo ust. 6, §13zl ust. 10), co w jego ocenie wskazuje na celowy zabieg prawodawcy, którego intencją mogło być wprowadzenie pewnego formalizmu w zakresie zasad prowadzenia postępowania dowodowego w sprawach dotyczących przyznawania pomocy finansowej udzielanej przez Agencję. Zdaniem Dyrektora OR prawodawca jednoznacznie zawęził rodzaj dokumentów potwierdzających zakup zbóż do faktury VAT, która według art. 2 ust. 31 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2023 r. poz. 1570, ze zm.), dalej jako: "ustawa o VAT", rozumiana jest jako dokument w formie papierowej lub w formie elektronicznej zawierający dane wymagane ustawą i przepisami wydanymi na jej podstawie. Stosownie do treści art. 116 ustawy o VAT wystawcą faktury VAT może być tylko nabywca produktów rolnych od rolnika ryczałtowego pod warunkiem, że nabywca ten jest zarejestrowany jako podatnik VAT czynny. Dalej Dyrektor OR wskazał na podział faktur na "faktury VAT" oraz "faktury bez VAT" (art. 106e, art. 106b ust. 1, 1a i 1b ustawy o VAT). Podał, ze istnieje także możliwość wystawienia "faktury bez VAT" przez podatnika, który skorzystał z przysługującego mu prawa wynikającego z art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT, który stanowi, że zwalnia się od podatku dostawę produktów rolnych dokonywaną przez rolnika ryczałtowego oraz świadczenie usług rolniczych przez rolnika ryczałtowego. Dyrektor OR przypomniał, że możliwość skorzystania przez rolnika ryczałtowego z niezgłaszania rejestracyjnego w zakresie podatku od towaru i usług wynika z art. 98 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o VAT. Wówczas mamy do czynienia z wystawioną "fakturą bez VAT" przez niezarejestrowanego podatnika zwolnionego z VAT. Zatem zgłoszenie rolnika ryczałtowego na druku VAT-R do Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego nie jest zgłoszeniem fakultatywnym. W przypadku zwolnienia podmiotowego z VAT podatnik niezarejestrowany lub podatnik zarejestrowany może rozpocząć wystawianie "faktur bez VAT“, jeżeli wartości sprzedaży nie przekroczy określonej przez ustawodawcę kwoty 200.000,00 zł. "Faktura bez VAT" zawiera takie elementy jak "faktura VAT", z wyjątkiem informacji dotyczących stawek i kwot podatku. Organ odwoławczy wskazał, że taki podatnik wystawia "fakturę bez VAT", która jako dokument nie mieści się w przedziale dokumentu szczególnego, jakim jest "faktura z VAT". "Faktura bez VAT" jest dokumentem podpisanym przez wystawcę, stwierdzającym tylko, że zawarte w nim oświadczenie pochodzi od wystawcy i tak samo, jak pozostałe środki dowodowe podlega swobodnej ocenie dowodowej z dokumentów. W ocenie Dyrektora OR takim też wystawcą jest strona, która do własnego wniosku o płatności dołączyła wystawione przez siebie faktury VAT.

Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, że przedłożone przez stronę ww. dwie faktury nie mogły stanowić podstawy do wyliczenia i przyznania wnioskowanej pomocy finansowej. Dokumentów tych nie można bowiem uznane za faktury w rozumieniu ustawy o VAT, gdyż zostały wystawione przez podmiot, który w dniu ich wystawienia nie był podmiotem do tego uprawnionym, niebędący podatnikiem podatku od towarów i usług. Organ odwoławczy wskazał, że na podstawie przeprowadzonej weryfikacji w rejestrze wykaz podmiotów zarejestrowanych jako podatnicy VAT, niezarejestrowanych oraz wykreślonych i przywróconych do rejestru VAT ustalono, że S. M. nie był w dniu 2 oraz 8 maja 2023 r. podatnikiem VAT. Podatnikiem VAT w tej dacie nie była również skarżąca.

Reasumując, Dyrektor OR wskazał, że faktury dołączone do wniosku nie są dokumentami, o których mowa w rozporządzeniu z dnia 21 kwietnia 2023 r., co skutkuje niemożliwością obliczenia pomocy w oparciu o ww. rozporządzenie oraz koniecznością stwierdzenia odmowy jej przyznania, zaś organ I instancji nie miał powodu ani obowiązku wzywać producenta do wymiany bądź dostarczenia innych faktur.

Organ odwoławczy przypomniał, że w świetle art. 10a ust. 1a ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1199), dalej jako: "ustawa o Agencji", organy ARiMR zostały zobowiązane jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, w miejsce obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia tego materiału. To natomiast strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, zaś ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Dyrektor OR dodatkowo wyjaśnił, że wnioskowanie o pomoc niesie za sobą szereg obowiązków i ograniczeń, które muszą być przestrzegane, aby pomoc otrzymać, a wszelkie odstępstwa zarówno na korzyść, jak i niekorzyść producenta rolnego stanowią rażące naruszenie prawa. Przepisy prawa krajowego i unijnego nie dopuszczają jakiejkolwiek uznaniowości w rozpatrywaniu wniosków.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca "poprosiła" o sprawiedliwy wyrok, bowiem dokonała faktycznej sprzedaży zboża w określonym czasie i na dowód tego przedłożyła do wniosku faktury RR. Strona nadmieniła, że rolnicy, którzy sprzedali bezpośrednio swoje zboże rolnikom ryczałtowym prowadzącym produkcję zwierzęcą musieli uwzględnić cenę wolnorynkową zboża oraz kwotę dofinansowania, której nie otrzymali od ARiMR. Rolnik ze względu na to, że nie jest płatnikiem VAT ponosi bezpośrednio wzrost kosztów. Skarżąca zwróciła też uwagę, że w całej Polsce zapadły decyzje o przyznaniu takiej pomocy, dokonywano zaliczenia również przedłożonych faktur RR dokumentujących sprzedaż zbóż objętych pomocą, niestety ARiMR w Olsztynie, gdzie skarżąca terytorialnie podlega nie zaliczyła przedłożonych przez nią faktur VAT. W ocenie strony zachodzi dyskryminacja rolników, którzy przedłożyli do wniosku faktury RR.

Odpowiadając na skargę Dyrektor OR podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie oraz wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Skarżąca w wyznaczonym terminie nie ustosunkowała się do wniosku Dyrektora OR o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron, oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 §1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej jako: "p.p.s.a.".

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy Dyrektor OR, a wcześniej Kierownik BP mieli prawo do odmowy przyznania skarżącej (producentowi rolnemu, działającemu w sektorze zbóż i nasion oleistych, który poniósł straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy) - pomocy finansowej przewidzianej w §3 w związku z §4 rozporządzenia z 21 kwietnia 2023 r.

Organ uznał bowiem, że §4 ust. 3 tego aktu prawnego nie przewiduje potwierdzenia dokonanej sprzedaży przez rolnika (co nie jest w sprawie kwestionowane) innymi dokumentami księgowymi niż faktury VAT, a takimi nie są dołączone przez skarżącą faktury z 2 i 8 maja 2023 r. (gdyż nie spełniają warunków wynikających z treści przedmiotowego rozporządzenia). Wskazał przy tym, że wystawcą faktury VAT może być tylko nabywca produktów rolnych od rolnika ryczałtowego pod warunkiem, że jest on zarejestrowany jako podatnik VAT czynny. Z takim stanowiskiem nie zgodziła się skarżąca wskazując, że spełniła wszystkie przesłanki określone przez prawo, uprawniające do uzyskania wspomnianej już pomocy finansowej. Wskazała przy tym, że transakcje z 2 i 8 maja 2023 r. sprzedaży zbóż (pszenżyta i jęczmienia) potwierdzone zostały stosownymi dokumentami (fakturami RR – s. 1 skargi) i miały faktycznie miejsce w okresie referencyjnym przewidzianym w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 21 kwietnia 2023 r.

Zasadniczą podstawę materialnoprawną zapadłych w sprawie rozstrzygnięć w obu instancjach stanowią przepisy wspomnianego już wcześniej rozporządzenia w sprawie realizacji przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zadań związanych z ustanowieniem środka wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych.

Zgodnie z §3 rozporządzenia z 21 kwietnia 2023 r.

1. Pomoc przyznaje się rolnikowi:

1) któremu został nadany numer identyfikacyjny, o którym mowa w art. 12 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2022 r. poz. 2001 i 2727 oraz z 2023 r. poz. 412), i który wyraził zgodę, o której mowa w art. 10c ust. 3 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa;

2) który dokonał sprzedaży:

a) żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 15 lipca 2023 r. lub

b) kukurydzy w okresie od dnia 15 kwietna 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r.

- podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub nasion oleistych, jak również podmiotom skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą;

3) który poniósł stratę gospodarczą, o której mowa w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2023/739 oraz w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2023/1343;

4) który w 2022 r. złożył wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i zadeklarował w tym wniosku powierzchnię upraw kukurydzy, żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych, rzepaku lub rzepiku;

5) (uchylony).

2. Warunki, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 4, uznaje się za spełnione również, jeżeli spełnił je małżonek rolnika, który prowadzi lub prowadził działalność rolniczą wspólnie z tym rolnikiem.

3. Pomocy nie przyznaje się rolnikowi będącemu jednocześnie podmiotem skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez ten podmiot produkcją zwierzęcą w odniesieniu do sprzedaży danego rodzaju zbóż, rzepaku lub rzepiku, które zostały zakupione przez ten podmiot.

Według §4 rozporządzenia z 21 kwietnia 2023 r.

1. Pomoc przyznaje się:

1) na wniosek rolnika złożony za pomocą systemu teleinformatycznego Agencji;

2) w wysokości ustalonej zgodnie z § 6;

3) danemu rolnikowi tylko raz.

2. Wniosek, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, zawiera:

1) imię i nazwisko albo nazwę rolnika;

2) numer identyfikacyjny, o którym mowa w art. 12 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

2a) numer identyfikacyjny, o którym mowa w art. 12 ustawy wymienionej w pkt 2, małżonka rolnika, jeżeli małżonek ten złożył wniosek, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 4, lub została mu przyznana pomoc, o której mowa w § 13zt ust. 1 lub § 13zw ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. poz. 187, z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań ARiMR", i ten numer jest odrębny od numeru identyfikacyjnego rolnika;

2b) numer identyfikacji podatkowej (NIP) - w przypadku gdy rolnik ubiegający się o przyznanie pomocy jest jednocześnie podmiotem skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez ten podmiot produkcją zwierzęcą, jeżeli posiada taki numer;

3) oświadczenie rolnika, że:

a) poniósł stratę gospodarczą, o której mowa w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2023/739 oraz w art. 1 ust. 2 rozporządzenia 2023/1343,

b) ten rolnik lub jego małżonek dokonał sprzedaży:

– żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 15 lipca 2023 r. lub

– kukurydzy w okresie od dnia 15 kwietna 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r.

– podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub nasion oleistych, jak również podmiotom skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą.

2a. Jeżeli małżonek rolnika złożył wniosek, o którym mowa w § 3 ust. 1 pkt 4, lub została mu przyznana pomoc, o której mowa w § 13zt ust. 1 lub § 13zw ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań ARiMR, rolnik w oświadczeniu, o którym mowa w ust. 2 pkt 3, oświadcza, że jego małżonek złożył taki wniosek lub otrzymał taką pomoc.

3. Do wniosku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, rolnik dołącza faktury VAT potwierdzające sprzedaż przez rolnika:

1) żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku w okresie od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia 15 lipca 2023 r. lub

2) kukurydzy w okresie od dnia 15 kwietna 2023 r. do dnia 15 lipca 2023 r.

- podmiotom prowadzącym działalność w zakresie obrotu, skupu lub przetwórstwa zbóż lub nasion oleistych, jak również podmiotom skupującym zboża lub nasiona oleiste w związku z prowadzoną przez te podmioty produkcją zwierzęcą.

4. Warunek, o którym mowa w ust. 3 uznaje się za spełniony również, jeżeli dołączone do wniosku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, faktury VAT potwierdzają sprzedaż kukurydzy, żyta, jęczmienia, owsa, pszenżyta, mieszanek zbożowych lub nasion rzepaku lub rzepiku przez małżonka rolnika, o ile małżonek tego rolnika nie ubiega się jednocześnie o tę pomoc.

5. Rolnik może dokonywać zmian we wniosku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, polegających jedynie na złożeniu dokumentów, o których mowa w ust. 3 lub 4, przy czym zmian tych rolnik może dokonać w terminie, o którym mowa w §5 ust. 1.

Na wstępie zwrócić należy uwagę na specyfikę postępowania prowadzonego przed organami ARiMR w przedmiotowej sprawie. W myśl art. 10a ust. 1 ustawy o Agencji, jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 §1, art. 77 §1, art. 79a oraz art. 81. To powoduje, że w tym postępowaniu na organach nie ciążą obowiązki wynikające z ww. zasad ogólnych postępowania administracyjnego zawartych w tych przepisach. Przepis art. 10a ust. 1a ww. ustawy stanowi z kolei, że w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: (1) stoi na straży praworządności; (2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; (3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; (4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa zatem na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 10a ust. 1b niniejszej ustawy).

Ustanowiona w art. 10a ust. 1b ustawy o Agencji reguła dowodzenia oznacza, że w niniejszym postępowaniu to na wnioskodawcy ciążył obowiązek udowodnienia faktów uzasadniających kierowane względem organów ARiMR żądanie przyznania pomocy finansowej. Wskazane regulacje nakładają na organy administracyjne wyłącznie obowiązek rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, wprowadzając tym samym odstępstwo od określonej w art. 7 i art. 77 §1 k.p.a. zasady podejmowania z urzędu czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Porównanie regulacji dotyczących postępowania w sprawie przyznania pomocy z zasadami ogólnymi wymienionymi w Kodeksie postępowania administracyjnego wskazuje, że ustawodawca w omawianej kategorii spraw uczynił pewien wyjątek od zasady inkwizycyjności wyrażonej w art. 7 k.p.a. Zgodnie z tą zasadą organy administracji publicznej w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Natomiast w przypadku analizowanej pomocy obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Dotyczy to przede wszystkim dowodów wskazanych we wniosku oraz w innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy ARiMR nie mają zatem obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Zauważyć jednak należy, że pomimo omówionej wyżej modyfikacji postępowania prowadzonego przez organy ARiMR nadal są one zobowiązane, zgodnie z treścią art. 107 §3 k.p.a. wskazać adresatowi decyzji fakty, które uznały za udowodnione i dowody na których się oparły oraz dlaczego nie dały wiary twierdzeniom strony, czy też nie przyznały mocy dowodowej wskazanym przez niego dowodom. W szczególności decyzje odmowne lub nakładające sankcje względem wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi zatem wynikać, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie takiej decyzji realizować winno wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadę przekonywania, której stosowanie nie wyłącza art. 10a ust. 1 ustawy o Agencji, a zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób, w miarę możności, doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Prawidłowe rozpoznanie przedmiotowej sprawy wymagało zatem wyczerpującego rozpatrzenia złożonego przez stronę wniosku oraz dołączonych do niego dokumentów (dwóch faktur z 2 i 8 maja 2023 r.). Przy czym, co równie istotne, wniosek wraz z dołączonymi dokumentami powinien w świetle ciążącego na skarżącej obowiązku pozwolić na jednoznaczne stwierdzenie istnienia warunku, tj. dokonania sprzedaży w dniu 2 maja 2023 r. - 14.80 tony pszenżyta oraz w dniu 8 maja 2023 r. 14.30 tony jęczmienia na rzecz podmiotu, o którym jest mowa w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 21 kwietnia 2023 r. W sytuacji stwierdzenia podstaw do odmowy wnioskowanej pomocy organy ARiMR powinny były zaś wskazać zarówno szczegółowe motywy podjętej decyzji, jak i odnieść się do argumentacji zaprezentowanej przez stronę postępowania w złożonym odwołaniu.

W pierwszej kolejności wskazać jednakże należy, że z treści zaskarżonej decyzji trudno jest jednoznacznie wywnioskować, kto według organów ARiMR był wystawcą spornych faktur (a co jest jedną z kluczowych okoliczności w sprawie, mając na uwadze wskazane podstawy odmowy przyznania wnioskowanej przez stronę pomocy). W jednej bowiem części uzasadnienia przyjętego rozstrzygnięcia pada stwierdzenie, że: "Takim też wystawcą jest strona, która do własnego wniosku o płatności dołączyła wystawione przez siebie faktury." (s. 6 decyzji), w drugiej zaś części organ ten wskazuje całkowicie odmiennie, że: "(...) przedłożone przez stronę (...) dwie faktury nie mogły być podstawą do wyliczenia i przyznania pomocy dla rolników działających w sektorze zbóż i nasion oleistych, którzy ponieśli straty gospodarcze spowodowane przywozem zbóż z Ukrainy. Dokumenty te nie mogą być bowiem uznane za faktury w rozumieniu ustawy o VAT, gdyż zostały wystawione przez podmiot - Pan S. M. (...), który w dniu wystawienia tych dokumentów nie był podmiotem uprawnionym do wystawiania faktur VAT, gdyż nie był podatnikiem podatku od towarów i usług." (k. 6 decyzji). O tyle jest to istotne, że z treści wniosku o przyznanie pomocy (k. 1/1 – 1/4 akt sprawy) wynika, że NIP wystawcy faktur z 2 i 8 maja 2023 r. należy do podmiotu, który nabył zboża od skarżącej. Trudno jest zatem stwierdzić, w oparciu o co organy ARiMR raz twierdzą, że wystawcą faktur była strona, a innym razem, że nabywca zboża. Tym samy doszło do naruszenia art. 107 §3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyrok NSA z 16 lutego 1994 r., sygn. akt III ARN 2/94, oraz wyrok NSA z 12 lutego 1997 r., sygn. akt III RN 94/96). Jak zauważył ponadto WSA w Kielcach w wyroku z 20 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Ke 487/19: "Uzasadnienie stanowiące integralną część każdej decyzji jest elementem umożliwiającym sądową kontrolę w zakresie oceny prawidłowości przeprowadzenia postępowania administracyjnego (...). Jego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Powinno się w nim znaleźć pełne odzwierciedlenie i ocena zebranego materiału dowodowego oraz wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek jakimi kierował się organ w procesie decyzyjnym. Uzasadnienie powinno przekonywać zarówno co do prawidłowości oceny stanu faktycznego i prawnego, jak i co do zasadności samej treści podjętej decyzji.". Z uwagi na braki w ustalonym stanie faktycznym, zgromadzonym materiale dowodowym, zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca nie zawierają należytego uzasadnienia. W rezultacie motywy podjętego przez organy ARiMR rozstrzygnięcia mogą być obarczone błędem. Nie jest przy tym rolą sądu ich wyręczanie w ustalaniu stanu faktycznego, gromadzeniu dowodów oraz uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To bowiem na organach spoczywa ten obowiązek.

Poza sporem jest to, że skarżąca (będąca prawdopodobnie rolnikiem ryczałtowym, bo to można jedynie wywnioskować z zaskarżonej decyzji) dokonała w okresie referencyjnym sprzedaży 14.80 ton pszenżyta oraz 14.30 ton jęczmienia. Dokonała tego na rzecz podmiotu wskazanego w dołączonych do wniosku i wystawionych przez siebie fakturach RR (jak twierdzi w skardze) z 2 i 8 maja 2023 r. (k. 1/4 i 1/5 akt sprawy), czyli na rzecz osoby fizycznej prowadzącej gospodarstwo rolne, co do której organy nie kwestionowały warunku skupowania zboża, o którym jest mowa w §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z 21 kwietnia 2023 r. W rozpoznawanej sprawie, zdaniem organów ARiMR nie został spełniony przez skarżącą warunek określony w §4 ust. 3 rozporządzenia z 21 kwietnia 2023 r. w zakresie, w jakim przepis ten wskazuje, że do w wniosku o pomoc dołącza się fakturę VAT potwierdzające ww. sprzedaż. Wskazując jednocześnie, że wystawcą takiej faktury może być tylko nabywca produktów rolnych od rolnika ryczałtowego po warunkiem, że jest zarejestrowany jako czynny podatnik VAT (s. 5 decyzji).

Stosownie do treści art. 2 pkt 19 ustawy o VAT, rolnikiem ryczałtowym jest rolnik dokonujący dostawy produktów rolnych lub świadczącego usługi rolnicze, korzystający ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem rolnika obowiązanego na podstawie odrębnych przepisów do prowadzenia ksiąg rachunkowych.

Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o VAT zwalnia się od podatku dostawę produktów rolnych dokonywaną przez rolnika ryczałtowego oraz świadczenie usług rolniczych przez rolnika ryczałtowego.

W myśl art. 117 ustawy o VAT, rolnik ryczałtowy w zakresie prowadzonej działalności rolniczej dostarczający produkty rolne jest zwolniony z obowiązku:

1. wystawiania faktur;

2. prowadzenia ewidencji dostaw i nabyć towarów i usług;

3. składania w urzędzie skarbowym deklaracji podatkowej, o której mowa w art. 99 ust. 1;

4. dokonania zgłoszenia rejestracyjnego, o którym mowa w art. 96.

Dalej przypomnieć należy, że zgodnie z art. 106b ust. 2 ustawy o VAT podatnik nie jest obowiązany do wystawienia faktury w odniesieniu do sprzedaży zwolnionej od podatku na podstawie art. 43 ust. 1, art. 113 ust. 1 i 9 lub przepisów wydanych na podstawie art. 82 ust. 3.

Zgodnie przy tym z art. 106b ust. 3 ustawy o VAT, na żądanie nabywcy towaru lub usługi podatnik jest obowiązany wystawić fakturę dokumentującą:

1) czynności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jeżeli obowiązek wystawienia faktury nie wynika z ust. 1, z wyjątkiem:

a) czynności, o których mowa w art. 19a ust. 5 pkt 4,

b) czynności, o których mowa w art. 106a pkt 3 i 4,

1a) otrzymanie całości lub części zapłaty przed wykonaniem czynności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jeżeli obowiązek wystawienia faktury nie wynika z ust. 1, z wyjątkiem:

a) przypadku, gdy zapłata dotyczy czynności, o których mowa w art. 19a ust. 1b i ust. 5 pkt 4 oraz art. 106a pkt 3 i 4,

b) wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów,

2) sprzedaż zwolnioną, o której mowa w ust. 2, z zastrzeżeniem art. 117 pkt 1 i art. 118

- jeżeli żądanie jej wystawienia zostało zgłoszone w terminie 3 miesięcy, licząc od końca miesiąca, w którym dostarczono towar lub wykonano usługę bądź otrzymano całość lub część zapłaty.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca jest rolnikiem ryczałtowym (co można wywnioskować, ale nie wynika jednoznacznie z treści zaskarżonego rozstrzygnięcia) i nie jest czynnym podatnikiem VAT (jak ustaliły organy ARiMR). Wobec tego określone w Dziale XII - Rozdział II ustawy o VAT przepisy przewidują szczególne procedury dotyczące dokumentowania transakcji nabycia produktów rolnych od rolnika ryczałtowego oraz rozliczania podatku VAT w związku z taką transakcją. Zgodnie z przywołanym art. 117 pkt 1 ustawy o VAT rolnik ryczałtowy w zakresie prowadzonej działalności rolniczej dostarczający produkty rolne jest zwolniony z obowiązku wystawiania faktur. To podmiot (zarejestrowany jako podatnik VAT czynny) nabywający produkty rolne od takiego rolnika wystawia w dwóch egzemplarzach fakturę dokumentującą ich nabycie. Jednakże w przypadku dokumentowania sprzedaży produktów rolnych lub usług rolniczych na rzecz podmiotów niebędących podatnikami VAT czynnymi (a tak w sprawie ustaliły organy ARiMR), rolnik ryczałtowy (zwolniony z obowiązku wystawiania faktur dokumentujących dokonywaną przez niego sprzedaż produktów rolnych i usług rolniczych) będzie mógł taką fakturę, dokumentującą sprzedaż zwolnioną - mimo braku ustawowego obowiązku – wystawić (por. prawomocny wyrok WSA w Opolu z 12 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Op 308/23 czy też nieprawomocny wyrok WSA w Bydgoszczy z 27 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 672/23). Nieprawidłowe jest wobec tego stanowisko organów ARiMR, że dołączone do wniosku faktury wystawiona przez podmiot niezarejestrowany jako czynny podatnik VAT, stanowiły przeszkodę do przyznania wnioskowanej pomocy, z uwagi na to, że nie spełniały wymogów określonych przepisami prawa (§4 ust. 3 rozporządzenia z 21 kwietnia 2023 r.), stanowiącymi o przyznaniu pomocy finansowej.

Należy również wskazać, czego zdaje się nie zauważać Dyrektor OR (a co ma w ocenie sądu niebagatelne znaczenie dla sprawy), że zawarty w §4 ust. 3 przedmiotowego rozporządzenia wymóg dołączenia do wniosku faktur VAT potwierdzających sprzedaż zbóż na rzecz podmiotów wskazanych w jego §3 ust. 1 pkt 2 (którego strona miała nie spełnić) nie stanowi jednej z przesłanek materialnoprawnych przyznania przedmiotowej pomocy finansowej, lecz wyłącznie środek dowodowy, umożliwiający ustalenie przesłanki materialnoprawnej wnioskowanej pomocy, zawartej ww §3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Bez wątpienia, faktury pozwalają w szybki i pewny sposób zweryfikować spełnienie przesłanek przyznania pomocy finansowej, jednak nawet zmodyfikowane reguły postępowania dowodowego przyjęte w art. 10a ust. 1-1b ustawy o Agencji nie dają podstaw do stosowania formalnej teorii dowodów. Jak wcześniej wspomniano, strony są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek. Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z niego skutki prawne. Zatem ocena, czy w niniejszej sprawie skarżąca spełniła przesłanki przyznania pomocy, tj. dokonała sprzedaży zbóż podmiotom je skupującym należy do sfery ustaleń faktycznych, a dla przyznania wnioskowanej pomocy istotne jest przede wszystkim, by wnioskodawca wykazał, że dokonał rzeczywiście takiej sprzedaży (co nie jest w tej sprawie kwestionowane).

Należy też zauważyć, że analiza przepisów rozporządzenia z 27 stycznia 2015 r., który to akt prawny (tak jak regulacja w tej sprawie, jak słusznie zauważył organ odwoławczy dotyczy podobnych mechanizmów pomocowych), który przewiduje różnego rodzaju pomoc przyznawaną producentom rolnym pokazuje, że poszczególne formy tej pomocy wymagają różnych form udokumentowania, np.: (-) w §13zb ust. 10 pkt 1 oraz w §13zl ust. 10 pkt 1 ustanowił wymóg dołączenia do wniosku kopii faktur lub faktur RR lub innych dowodów księgowych potwierdzających uzyskane dochody za okres niezbędny do obliczenia kwoty pomocy; (-) w §13zj ust. 6 pkt 1 ustanowił wymóg dołączenia do wniosku o udzielenie pomocy kopii faktur, rachunków lub innych dowodów potwierdzających sprzedaż; (-) w §13zo ust. 6 ustanowił wymóg dołączenia do wniosku kopii faktur, ich duplikatów lub imiennych dokumentów księgowych o równoznacznej wartości dowodowej; w §13zs ust. 7 pkt 4 ustanowił wymóg dołączenia do wniosku kopii faktur lub innych dokumentów potwierdzających sprzedaż; (-) w §13zx ust. 6 ustanowił wymóg dołączenia do wniosku kopii faktur, ich duplikaty lub imiennych dokumentów księgowych o równoznacznej wartości dowodowej; (-) w §13zzb ust. 7 pkt 5 ustanowił wymóg dołączenia do wniosku kopii dokumentów księgowych lub dokumentów sprzedaży, czy też w §13zw ust. 7, gdzie ustanowił wymóg dołączenia kopii faktur VAT lub ich duplikatów. Przewidziany zatem w obrębie tych dwóch aktów prawnych katalog dowodów potwierdzających spełnienie przesłanek danego rodzaju pomocy jest bardzo zróżnicowany. Nie sposób też nie zauważyć, że do kwestii obowiązku dołączenia do wniosku o przyznanie zbliżonych rodzajów pomocy finansowej określonych dokumentów ustawodawca podchodzi w dość swobodny sposób, raz normując, że mogą być to tylko faktury VAT, a innym razem, że mogą być to też rachunki bądź inne dowody potwierdzające sprzedaż. Zatem również wynik wykładni systemowej wewnętrznej prowadzi do wniosku, że ustanowiony w przepisach obu rozporządzeń obowiązek dołączenia do wniosku odpowiednich dokumentów ma jedynie charakter środka dowodowego o charakterze formalnym, za pomocą którego ma nastąpić ustalenie przesłanki materialnoprawnej (sprzedaży, jak w tej sprawie pszenżyta i jęczmienia). Stanowi on ponadto rozwiązanie proceduralne mające na celu usprawnienie procesu decyzyjnego przyznawania wsparcia producentom rolnym, ale nie stanowi on o istotnej modyfikacji procesu dowodowego unormowanego w art. 10a ust. 1, ust. 1a i ust. 1b ustawy o Agencji. Na gruncie tej ustawy nie obowiązuje bowiem formalna teoria dowodów, a strony są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek (por. wyrok WSA w Olsztynie z 24 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Ol 436/23). Ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Zatem ocena, czy w niniejszej sprawie strona spełniła przesłankę przyznania pomocy, tj. dokonała stosownej sprzedaży określonej kategorii zbóż, należy do sfery ustaleń faktycznych, a dla przyznania wnioskowanej pomocy istotne jest przede wszystkim, by wnioskodawca wykazał, że dokonał rzeczywiście (faktycznie) takiej sprzedaży (co w tej sprawie nie jest kwestionowane).

Nie bez znaczenia jest także to, że rozporządzenie z 21 kwietnia 2023 r. nie zawiera własnej definicji legalnej zawartego w nim pojęcia "faktura VAT". Konfrontując zatem to użyte w §4 ust. 3 pojęcie z przepisami ustawy o VAT, należy wskazać (czego organy ARiMR zdają się nie zauważać), że na gruncie ustawy podatkowej prawodawca posługuje się konsekwentnie pojęciem "faktury". Jedynie w przepisach przywołanego wcześniej Działu XII Rozdział 2 Szczególne procedury dotyczące rolników ryczałtowych - ustawy o VAT prawodawca posługuje się wyrażeniem "faktura VAT RR" (art. 116 ustawy o VAT). Nigdzie natomiast nie stosuje wyrażenia "faktura VAT". To ostatnie jest bowiem pojęciem języka potocznego, któremu w rozporządzeniu z 21 kwietnia 2023 r. nadano znaczenie prawne. Najbliższe mu znaczenie zawiera treść art. 2 pkt 31 ustawy o VAT, który stanowi, że fakturą jest dokument w formie papierowej lub w formie elektronicznej zawierający dane wymagane ustawą o VAT i przepisami wydanymi na jej podstawie (w tym również rozporządzenia Ministra Finansów z 29 października 2021 r. w sprawie wystawiania faktur – Dz.U. z 2021 r. poz. 1979). A zgodnie z brzmieniem §3 ust. 1 lit. h ww. rozporządzenia faktura dokumentująca dostawę towarów lub świadczenie usług zwolnionych od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 2-6, 8-36 lub przepisów wydanych na podstawie art. 82 ust. 3 ustawy powinna zawierać wskazanie przepisu ustawy, aktu wydanego na podstawie ustawy, przepisu dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, str. 1, z późn. zm.) lub innej podstawy prawnej, zgodnie z którą podatnik stosuje zwolnienie od podatku. W tym miejscu należy zauważyć, że element ten dołączone do wniosku o przyznanie pomocy faktury z 2 i 8 maja 2023 r. zawierają, gdyż wskazują w treści na: "Zwolnienie z art. 43 ustawy o VAT" (k. 1/4 i 1/5 akt sprawy).

Zdaniem sądu przyjęta przez organy ARiMR ocena w niniejszej sprawie była również błędna w zakresie, w jakim, pomijając unormowanie z art. 108 ust. 1 ustawy o VAT przyjęły one, że fakturę VAT stanowi jedynie dokument wystawiony przez podmiot zarejestrowany jako czynny podatnik VAT (co już wcześnie zaakcentowano). Kwestię rejestracji podatników VAT, jak również wystawiania faktur VAT, jak zasadnie przyjęły organy regulują przepisy ustawy o VAT. Przepis art. 2 pkt 31 ustawy o VAT definiuje fakturę jako dokument w formie papierowej lub w formie elektronicznej zawierający dane wymagane ustawą i przepisami wydanymi na jej podstawie. Zatem w samej definicji faktury ustawodawca nie odwołał się do elementu podmiotowego związanego z wystawcą faktury, a jedynie wskazał, że dokument ten ma posiadać dane wymagane przepisami prawa. Ponadto z art. 108 ust. 1 ustawy o VAT wyraźnie wynika, że w przypadku gdy osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej lub osoba fizyczna wystawi fakturę, w której wykaże kwotę podatku, jest obowiązana do jego zapłaty. Powyższy przepis nie odwołuje się, jak już wskazano wyżej do pojęcia podatnika podatku VAT i znajduje zastosowanie zarówno do podatników tego podatku, jak i do osób niebędących jego podatnikami (por. wyrok NSA z 5 listopada 1998 r., sygn. akt III SA 872/97). Z punktu widzenia stosowania tego przepisu nieistotna jest przyczyna, dla której podmiot wystawił fakturę, którą może być zarówno nieświadomy błąd czy niepewność co do zaistnienia obowiązku podatkowego, jak i świadome działanie. Z tego wynika, że w przypadku wystawienia faktury obowiązek zapłaty podatku VAT w niej wykazanego powstaje przez sam fakt jej wystawienia bez względu na to, czy podmiot, który ją wystawił jest podatnikiem VAT czy też nie. Powyższe potwierdza, że wbrew ocenie organów ARIMR, w świetle przepisów ustawy o VAT możliwość wystawienia dokumentu, jakim jest faktura VAT, nie jest uzależniona od posiadania statusu podatnika VAT czynnego. Również dokument wystawiony przez podmiot niezarejestrowany jako podatnik VAT może stanowić fakturę, z czym wiąże się obowiązek zapłaty podatku przez ten podmiot na podstawie przywołanego już art. 108 ust. 1 ustawy o VAT. Z faktem wystawienia faktury przez podmiot niebędący podatnikiem VAT mogą wiązać się również inne skutki na gruncie prawnopodatkowym, np. brak prawa do odliczenia w oparciu o taką fakturę, co jednak nie czyni uprawnionym wniosku organów ARiMR, na którym m. in. oparto rozstrzygnięcie w sprawie, że dokument wystawiony przez podmiot niebędący podatkiem VAT czynnym nie może stanowić faktury VAT.

Nieuprawnione było zatem twierdzenie organów, że dokument wystawiony przez podmiot niezarejestrowany jako podatnik czynny VAT nie stanowi faktury VAT. Ponadto z punktu widzenia rozstrzygnięcia w zakresie przyznania bądź odmowy udzielenia pomocy finansowej (jak już wskazano wcześniej) kluczowe znaczenie ma to, czy została spełniona unormowana w §3 ust. 1 pkt 2 lit. a przedmiotowego rozporządzenia przesłanka materialnoprawna odnosząca się do tego, czy wnioskodawca dokonał sprzedaży pszenżyta i jęczmienia podmiotom skupującym zboża, o których jest mowa ww. §3 ust. 1 pkt 2, której wykazaniu miał służyć sformułowany właśnie w §4 ust. 3 tego aktu prawnego wymóg dołączenia do wniosku faktur VAT. W okolicznościach sprawy organy nie przedstawiły ponadto właściwego i przede wszystkim przekonującego uzasadnienia dla odmowy uznania, że wnioskodawca nie spełnił analizowanej przesłanki udzielenia pomocy finansowej, jak również co już opisano wcześniej nie wskazały, kto był wystawcą przedmiotowych faktur.

Odwołując się raz jeszcze do wykładni celowościowej nie bez znaczenia jest także to, że właściwa wykładnia przepisów §3 i §4 rozporządzenia z 21 kwietnia 2023 r. ma doniosłe znaczenie w kontekście celów pomocy finansowej, która stanowi reakcję na negatywne skutki zakłóceń na rynku rolnym spowodowanych agresją Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy. Cel tych regulacji prawnych nastawiony jest na realne wsparcie dla producentów rolnych, którzy skutki wojny faktycznie ponoszą (np. na skutek przywozu zboża technicznego z Ukrainy). W związku z tym opracowano pakiet pomocowy, w ramach którego udzielane jest im wsparcie w celu poprawy dochodowości ich gospodarstw. Pomoc ta ma na celu ustabilizowanie polskiego rynku rolnego. Cel norm prawnych odkodowany wprost z przepisów analizowanego rozporządzenia wskazuje, że chodzi o wsparcie producentów rolnych dokonujących rzeczywistej sprzedaży zbóż oleistych. Wobec powyższego, analizowana pomoc powinna być kierowana do podmiotów, które rzeczywiście prowadzą określony rodzaj działalności. A jak już podniesiono wcześniej, w postępowaniu przed organami ARiMR zasadniczo nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nakładających obowiązek podejmowania przez organy z urzędu wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Kierunek inicjatywy dowodowej został w tym przypadku odwrócony i w tego typu postępowaniach ciężar dowodzenia spoczywa na stronie. W związku z powyższym to skarżąca była zobowiązana do wykazania spełnienia wszystkich przesłanek, od których prawodawca uzależnił przyznanie pomocy finansowej (i w ocenie sądu tak się w tej sprawie stało). Organy jednak błędnie przyjęły, że dołączenie do wniosku faktur (niebędących w ich ocenie fakturami VAT) wystawionych przez podmiot niezarejestrowany jako czynny podatnik VAT obligowało do negatywnego rozpoznania wniosku. W świetle przedstawionej powyżej wykładni literalnej, systemowej i celowościowej istotne jest bowiem ustalenie, czy skarżąca uczyniła zadość nałożonemu na nią obowiązkowi wykazania przesłanek materialnoprawnych pomocy finansowej.

Należy też zauważyć (na co zwrócił uwagę tut. sąd w wyroku z 21 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Ol 48/24 dokonując analizy dotyczącego podobnych mechanizmów pomocowych rozporządzenia z 27 stycznia 2015 r.), że dokonując wykładni spornych przepisów rozporządzenia z 21 kwietnia 2023 r. nie można też zapominać, że przepisy te zostały uchwalone w celu sprawnego wdrożenia środków wsparcia przyznanych przez Komisję Europejską w oparciu o przepisy Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) 2023/739 z dnia 4 kwietnia 2023 r. ustanawiające środek wsparcia w sytuacjach nadzwyczajnych dla sektorów zbóż i nasion oleistych z dnia w Bułgarii, Polsce i Rumunii (Dziennik Urzędowy UE z 5.4.2023, L 96/80), gdzie wyraźnie wskazano w pkt. 3 preambuły, że: "Zwiększony przywóz zbóż i nasion oleistych z Ukrainy do państw członkowskich Unii położonych blisko Ukrainy, gdzie utworzono główne korytarze solidarnościowe między UE a Ukrainą, ma wpływ na lokalnych rolników. W niektórych regionach Unii dodatkowy przywóz powoduje nadmierną podaż, obniża ceny lokalne i przeciąża łańcuchy logistyczne.". W przywołanym rozporządzeniu, w punkcie 6 wskazano też, że kraje te powinny dystrybuować pomoc najbardziej skutecznymi kanałami na podstawie obiektywnych i niedyskryminacyjnych kryteriów, które uwzględniają zakres trudności, z którymi mierzą się rolnicy uprawiający zboża i nasiona oleiste w dotkniętych regionach, przy jednoczesnym zapewnieniu, aby rolnicy ci byli ostatecznymi beneficjentami pomocy, oraz unikaniu wszelkich zakłóceń rynku i konkurencji.

Podsumowując, należy raz jeszcze podkreślić, że przyjęte przez ustawodawcę rozwiązania legislacyjne odnoszące się do 2022 r i 2023 r. (umożliwiające pomoc finansową rolnikowi z uwagi na agresję Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy) mają charakter nadzwyczajny (m.in. dla sektora zbóż oleistych) i dlatego przepisy je regulujące należy odczytywać w zgodzie z takimi szczególnymi rozwiązaniami i ich celami (a nie w sposób dokonany przez organy ARiMR, które mimo spełnienia wymogów materialnych wnioskowanej pomocy odmówiły jej stronie). Ponadto ich literalna analiza sprowadza się do stwierdzenia (jak już wcześniej zaakcentowano), że żaden przepis rozporządzenia (stanowiącego podstawę prawną przyznawania pomocy finansowej) ani nie nakazuje ani nie upoważnia rolnika wnioskującego o jej przyznanie do badania statusu podatkowego kontrahenta (jak uczyniły to organy ARiMR twierdząc, że zarówno strona, jak i jej kontrahent nie są zarejestrowanymi czynnym podatnikiem podatku VAT). Ma ona jedynie obowiązek dołączyć do wniosku o przyznanie pomocy (jeśli spełni wymogi określone w §3 ww. rozporządzenia), zgodnie z §4 ust. 3 określony dokument (w tym wypadku faktury VAT potwierdzające sprzedaż pszenżyta i jęczmienia podmiotom, o których jest mowa §3 ust. 1 pkt 2 w okresie referencyjnym, co w tej sprawie miało miejsce (czemu nie zaprzeczają organy ARiMR). Wobec powyższego organy obu instancji nie wykazały w przyjętych rozstrzygnięciach w oparciu o jaką podstawę prawną (a przecież działają one zgodnie z prawem i w jego granicach) uznały, że strona miała wspomniany wyżej obowiązek badania statusu podatkowego kontrahenta (wystawiającego prawdopodobnie faktury dołączoną do wniosku, gdyż tego organ jednoznacznie nie wykazały), któremu sprzedała zboże, a tym samym nie spełniła jednego z wymogów (zawartego w ust. 3 ww. §4) uprawniającego do przyznania wnioskowanej pomocy.

Nie uszła uwadze sądu również niekonsekwencja organu odwoławczego, który jako podstawę odmowy udzielenia pomocy wskazał w odpowiedzi na skargę jedynie na to, że prawodawca jednoznacznie zawęził rodzaj dokumentów potwierdzających zakup zbóż do faktur VAT (a takich dokumentów strona nie przedłożyła), tymczasem w treści zaskarżonego rozstrzygnięcia taką podstawę stanowiło również to, że wystawcą faktury VAT może być tylko nabywca produktów rolnych od rolnika ryczałtowego, który jest zarejestrowany jako czynny podatnik VAT.

Z tych przyczyn sąd ocenił kontrolowaną decyzję za wadliwą. Wydaną z naruszeniem przepisów prawa materialnego (błędna wykładnia §4 ust. 3 w zw. z §3 ust. 1-3 rozporządzenia mającego zastosowanie w sprawie) oraz przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy (naruszenie art. 107 §3 k.p.a. - w zakresie niedostatków uzasadnienia).

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Rozpatrując ponownie sprawę, organy ARiMR będą zobowiązane do uwzględnienia wyrażonej w niniejszym uzasadnieniu stanowiska sądu. W szczególności ustalą w sposób nie budzący wątpliwości, kto jest wystawcą dołączonych do wniosku o przyznanie pomocy faktur oraz przeanalizują istnienie w sprawie przesłanek udzielenia wnioskowanej przez stronę pomocy finansowej, z uwzględnieniem wyrażonej w niniejszym wyroku oceny prawnej, że nieprawidłowe jest twierdzenie, na którym oparto zaskarżoną decyzję, że nie stanowi faktury VAT dokument wystawiony przez podmiot niezarejestrowany jako czynny podatnik VAT. Wydając ponownie decyzje, organy sporządzą również uzasadnienie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 §3 k.p.a., m.in. w zakresie jego niedostatków, o których wspomniano wcześniej.

O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 §1 p.p.s.a. Na koszty te złożył się uiszczony wpis od skargi w wysokości 200,00 zł.

Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.