Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1300/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, asesor WSA Mateusz Rogala, asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg Gminy [...] oraz M. R., P. R. i E. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. ze skargi M. R., P. R. i E. M. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej działki nr [...]; 2. oddala skargę M. R., P. R. i E. M. w pozostałej części; 3. oddala skargę Gminy [...]; 4. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi solidarnie na rzecz M. R., P. R. i E. M. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania M. R. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) w pkt 1) uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z [...] października 2015 r. nr [...], w pkt 2) stwierdził, że działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] ha, położona w obrębie [...], pow. [...], woj. [...] - nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) i w pkt 3) stwierdził, że działki ewidencyjne nr [...] i nr [...], o łącznej pow. [...] ha, położone w obrębie [...], pow. [...], woj. [...] - podlegały działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z [...] czerwca 2009 r. M. R. wystąpił o wydanie decyzji administracyjnej stwierdzającej, że działki nr [...], nr [...] i nr [...], na których zlokalizowany był zespół dworsko-pałacowo-parkowy, wchodzący w skład majątku ziemskiego w [...], stanowiący dawną własność M. R. - nie podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda [...] ww. decyzją z [...] października 2015 r. stwierdził, że nieruchomość stanowiąca zespół dworsko-pałacowo-parkowy w [...], składająca się z działek ewidencyjnych nr [...], nr [...] i nr [...], o łącznej pow. [...] ha, położonych w obrębie [...], w gm. [...], powiat [...], województwo [...], będąca przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własnością M. R. - podpadała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ w uzasadnieniu wyjaśnił, że sporna nieruchomość nie miała tylko i wyłącznie charakteru nieruchomości mieszkalno-rekreacyjnej. Niewątpliwie same budynki dworu i pałacu, otoczone parkiem służyły zaspokojeniu potrzeb mieszkalnych i wypoczynkowych właściciela majątku i jego rodziny, ale nie tylko. W budynku pałacu było biuro zarządcy i tam wypłacane były pieniądze pracownikom majątku. Na terenie objętym postępowaniem znajdował się również sad, szklarnia, pasieka i ogród warzywny. Wraz z częścią folwarczną, wszystko miało tworzyć zorganizowaną całość gospodarczą majątku [...].

W odwołaniu od powyższej decyzji M. R. stwierdził, że sporna nieruchomość nie spełniała przesłanek przejęcia na cele reformy rolnej, tj. nie była nieruchomością rolniczą i nie mogła spełniać, ze względu na swoje cechy i istotę, celów związanych z reformą rolną. Nie była również funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2021 r. w pkt 1) uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z [...] października 2015 r., w pkt 2) stwierdził, że ww. działka nr [...] nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i w pkt 3) stwierdził, że ww. działki nr [...] i nr [...] podlegały działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że majątek [...] spełniał kryteria obszarowe wymienione w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zarówno w zakresie powierzchni ogólnej, która musiała przekraczać 100 ha, jak i powierzchni użytków rolnych, która musiała przekraczać 50 ha. Co do żądania stwierdzenia, że pod działanie dekretu nie podpadała nieruchomość zabudowana budynkami nierolniczymi (dworem / pałacem), organ zbadał związek funkcjonalny między tą częścią nieruchomości, a pozostałą częścią nieruchomości przejętej na własność Państwa. Zdaniem organu, zebrana w trakcie postępowania dokumentacja archiwalna, konserwatorska oraz przesłuchani świadkowie nie potwierdzają, żeby w chwili przejęcia na cele reformy rolnej budynek starego dworu (na działce nr [...]) stanowił centrum administracyjne majątku. Nie ma natomiast żadnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że był on funkcjonalnie powiązany z częścią gospodarczą majątku. Natomiast biuro administratora majątku, w którym wypłacano należność za pracę, znajdowało się w nowo wybudowanym pałacu (na działce nr 1053), a dom administratora pełnił jedynie funkcje mieszkalne. Na działce nr 1046 znajdował się natomiast ogród warzywny, który w myśl § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51) był uznawany za użytek rolny.

Odnosząc się do argumentów podniesionych w odwołaniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że użytki takie jak sady czy ogrody warzywne, mogły zostać przejęte na cele reformy rolnej, gdyż z samej definicji były użytkami rolnymi, co wynika z ww. rozporządzenia wykonawczego do dekretu. W tym zakresie organ drugiej instancji podzielił ustalenia Wojewody [...] i utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Osobnej ocenie poddano również budynki starego dworu i nowego pałacu. Zebrane w trakcie postępowania dowody świadczą, że w pałacu znajdowało się biuro, w którym wypłacano pieniądze robotnikom. Z kolei nie ma żadnych dowodów na stwierdzenie, że stary dwór był lub mógł być wykorzystywany w podobny sposób.

Na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi wnieśli Gmina [...] oraz M. R., P. R. i E. M.

Gmina [...] zaskarżyła powyższą decyzję w części dotyczącej stwierdzenia, że działka nr [...] nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN i wniosła o jej uchylenie w zaskarżonej części i zasądzenie kosztów postępowania. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 1300/21.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN polegające na błędnym przyjęciu, że działka nr [...] nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, mimo że działka ta stanowiła całość funkcjonalno-użytkową z nieruchomościami o nr [...] i nr [...] i nie można było różnicować funkcji tych nieruchomości, gdyż stanowiły one w przeszłości jedną nieruchomość, co spowodowało wywiedzenie przez organ błędnego wniosku, że stary dwór wraz z parkiem nie podlegał działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu w momencie kiedy z nowo wybudowanym pałacem poprzez istniejący łącznik stanowił jeden kompleks budynków. Nie można więc przyjąć, że zarówno park jak i stary dwór był wydzieloną częścią spełniającą inne funkcje niż pozostałe budynki, co przemawia za tym, że również park i stary dwór (obecnie działka [...]) podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci obrazy: art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie.

Skarżący M. R., P. R. i E. M. zaskarżyli powyższą decyzję w części dotyczącej stwierdzenia, że działki nr [...] i nr [...] podlegały działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN i wnieśli o jej uchylenie w zaskarżonej części i zasądzenie kosztów postępowania. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 1301/21.

Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 2 i art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez niezastosowanie oraz dokonanie błędnej wykładni przepisów dekretu i w efekcie stwierdzenie, że nieruchomości wymienione w punkcie 3 decyzji podpadały pod działanie tego dekretu pomimo, że ogród warzywny i sad służyły własnym potrzebom mieszkańców, a nowy pałac pełnił wyłącznie funkcję mieszkalną, podczas gdy zarząd majątkiem odbywał się poza pałacem. Zarzucili także naruszenie przepisów Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie podstawowych zasad ustrojowych Rzeczypospolitej Polskiej, dotyczących m.in. sprawiedliwości społecznej, zapewnienia praw człowieka, ochrony własności, zasady równości wobec prawa, naruszenie przepisów dekretu i Konstytucji przez zastosowanie pojęcia związku funkcjonalnego, a także przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów i w rezultacie dokonanie błędnych i sprzecznych z dowodami ustaleń.

W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawili argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargi Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z [...] lipca 2021 r. M. R., P. R. i E. M. przedstawili replikę na odpowiedź na skargę.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt I SA/Wa 1300/21 i I SA/Wa 1301/21 oraz prowadzenia ich pod sygn. akt I SA/Wa 1300/21.

W piśmie z [...] marca 2022 r. uczestnicy postępowania – Zarząd Powiatu [...] oraz Starosta [...] wnieśli o oddalenie skargi M. R., P. R. i E. M., uwzględnienie skargi Gminy [...] i zasądzenie kosztów postepowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...).

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] przeprowadzona przez Sąd w oparciu o powołane kryterium wykazała, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem w zakresie rozstrzygnięcia o podleganiu działki nr [...] działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i w tej części w punkcie 1) wyroku uwzględnił skargę M. R., P. R. i E. M. Co do podlegania działki nr [...] działaniu dekretu Sąd podzielił ocenę organu i w tej części w punkcie 2) wyroku oddalił skargę M. R., P. R. i E. M. Sąd podzielił też ocenę organu co do tego, że działka nr [...] nie podlegała działaniu dekretu i dlatego w punkcie 3) wyroku oddalił skargę Gminy [...], dotyczącą tej części decyzji.

Materialnoprawną podstawą podjętego przez organ rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.). Zgodnie z jego treścią na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 (opubl. w: ONSAiWSA 2006/5/123) wyraził pogląd, zgodnie z którym przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Z uwagi na charakter nieruchomości będącej przedmiotem oceny organów w tym postępowaniu należy przypomnieć, że w uzasadnieniu powołanej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, których charakter, czy też przydatność odpowiadają celom wskazanym w art. 1 ust. 2 tego dekretu. Nie są to zatem wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale pewna ich grupa, przydatna do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a), b), c), d) i e) dekretu. NSA stwierdził, że litery a-c odnoszą się do gruntów rolnych przeznaczonych na upełnorolnienie lub utworzenie nowych gospodarstw rolnych, a w literach d) oraz e) mowa o zarezerwowaniu "odpowiednich terenów", nie zaś "odpowiednich obiektów" na realizację określonych celów.

Przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ani ww. rozporządzenia w sprawie wykonania tego dekretu nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskiej" dlatego przyjęto rozumienie tego pojęcia wynikające z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89 (opubl. w: OTK 1990/1/26). W uzasadnieniu tej uchwały Trybunał Konstytucyjny przyjął, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (nieruchomościami ziemskimi są obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy). Reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej.

W aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, po podjęciu powołanej uchwały składu 7 sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06, jednolicie podkreśla się znaczenie pojęcia "związku funkcjonalnego" (które nie jest normatywnie zdefiniowane) z gospodarstwem rolnym, jako niezbędnej przesłanki dla uznania, że rezydencja właściciela nieruchomości ziemskiej przeszła w myśl dekretu na rzecz Państwa. W orzecznictwie dominuje pogląd, że "związek funkcjonalny" zachodzi, gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie.

Sąd podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1438/16, zgodnie z którym rezydencje ziemiańskie z reguły nie pozostawały w "związku funkcjonalnym" z częścią gospodarczą, co było specyfiką rozplanowania zabudowy na ziemiach polskich - dwory pałace stanowiły integralną część parku, nie były związane z produkcja rolną (por. wyrok o sygn. akt I OSK 532/07, I OSK 1116/07, I OSK 686/08). Dwory i pałace były dla produkcji rolnej zbędne, nieużyteczne (por. wyrok NSA o sygn. akt I OSK 1014/08). NSA podkreślił również w cytowanym wyroku, że rezydencje właściciela nie miały charakteru nieruchomości rolnych, a wyłącznie takie przechodziły, w myśl dekretu na rzecz Państwa (por. wyroki NSA o sygn. akt I OSK 532/07 i I OSK 823/07).

W cytowanym wyroku wskazano również, że istotne znaczenie dla istnienia "związku funkcjonalnego" może mieć miejsce zamieszkiwania rządcy - na terenie części rezydencjalnej lub poza (por. wyroki NSA o sygn. akt I OSK 287/08, I OSK 1014/08 i I OSK 27/09) i miejsce gdzie rządca przyjmował interesantów. Istotne może być też ustalenie, że w części mieszkalnej pałacu czy dworu znajdował się także np. kantor czy biuro, z którego wykonywany był stały zarząd doraźnymi pracami wykonywanymi w części gospodarczej (znajdowały się tam księgi rachunkowe, dokonywano bieżących płatności pracownikom i dostawcom itp.).

Badając prawidłowość poczynionych przez organ ustaleń faktycznych i dokonanej oceny materiału dowodowego Sąd miał zatem na względzie przedstawiony powyżej sposób rozumienia pojęcia "związku funkcjonalnego".

Mając to na uwadze za zasadną uznał skargę M. R., P. R. i E. M. w części dotyczącej stwierdzenia, że działka nr [...] podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w tym zakresie było ustalenie istnienia związku funkcjonalnego pomiędzy pałacem a rolniczą częścią majątku. U podstaw tego ustalenia legła ocena zeznań świadka, M. B., które jak twierdził organ okazały się decydujące w sprawie. Wynika z nich, że po 1938 r. (data wybudowania nowego pałacu), biuro administratora majątku, w którym wypłacano należność za pracę, znajdowało się w nowo wybudowanym pałacu. Dom administratora pełnił zaś jedynie funkcje mieszkalne, co znajduje potwierdzenie także w opisie karty ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa ośrodka dokumentacji zabytków dotyczącej zespołu dworskiego w Nagłowicach. Z tej przyczyny organ uznał, że istniał związek funkcjonalny pomiędzy nowym pałacem, a gospodarczą częścią majątku, co oznacza, że pałac, jak i zlokalizowany w południowej części tej działki sad - podlegały działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Sąd ustalenia tego nie podzielił z tego powodu, że w aktach sprawy znajdują się również odmienne zeznania świadków w tym przedmiocie. Świadek T. W. zeznał bowiem, że w majątku był kasjer, który "miał biuro tam gdzie stary ośrodek zdrowia" (z karty ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa ośrodka dokumentacji zabytków dotyczącej zespołu dworskiego w Nagłowicach wynika, że mowa o domu administratora, gdzie od ok. 1960 do ok. 1980 znajdował się ośrodek zdrowia). Jego zdaniem w majątku był też zatrudniony administrator, "który mieszkał w budynku obok kasjera i tam też miał biuro".

Z zeznań tych wynika, że w majątku był zatrudniony administrator, który mieszkał i pracował poza pałacem – w domu administratora. Poza tym z protokołu przejęcia majątku Nagłowice na cele reformy rolnej wynika następujący opis budynków (pkt 5): Dwór z oficyną, Dom administracyjny, Rządówka z garażem, Dom ogrodnika, Dom służby folwarcznej, Dom mieszkalny kasjera.

Zdaniem Sądu, powyższe wskazuje na to, że administrowanie majątkiem mogło odbywać się w osobnym budynku – domu administracyjnym. O tym, że w pałacu nie było pomieszczeń przeznaczonych na biuro świadczą także zaznania K. R. i E. M. Również świadek A. K. wskazał, że zespół pałacowo-dworsko-parkowy służył jego właścicielom i ich rodzinie wyłącznie do celów mieszkalnych.

Mając na uwadze powyższe rozbieżności w zeznaniach świadków, stanowisko organu oparte wyłącznie na ocenie zeznań M. B. Sąd uznał za nieprzekonujące i niemogące przesądzać o istnieniu związku funkcjonalnego pomiędzy pałacem, a pozostałą częścią majątku. Ponadto, z zeznań ww. świadków i zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że południowa część działki nr [...] oznaczonej w dokumentacji konserwatorskiej jako "sad" była oddzielona murem od folwarcznej części majątku i służyła potrzebom mieszkańców pałacu, a pracownicy rolni nie mieli do niej wstępu. Również ta część tej działki nie podlegała więc działaniu dekretu o reformie rolnej.

Rozstrzygnięcie w tej części decyzji dotyczące działki nr 1053 Sąd uznał więc za niezgodnie z treścią przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala bowiem na ustalenie, że pomiędzy pałacem a rolniczą częścią majątku istniał związek funkcjonalny rozumiany w ten sposób, że bez części pałacowej nie byłoby możliwe funkcjonowanie części ziemskiej majątku. Uwzględniając stan faktyczny sprawy, to jest sytuację w której poza częścią pałacową znajdował się dom administracyjny, z którego prowadzony był codzienny zarząd majątkiem, możliwe było funkcjonowanie majątku ziemskiego bez części pałacowej. Powyżej przywołane zeznania świadków potwierdzają też, że pałac posiadał charakter i przeznaczenie niezwiązane z produkcją rolną, służył celom mieszkalnym, rekreacyjnym i wypoczynkowym właściciela majątku i jego rodziny. Dlatego skarga M. R., P. R. i E. M. została uwzględniona w zakresie wskazanym w punkcie 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Prowadząc ponownie postępowanie w tym zakresie organ uwzględni stanowisko Sądu, co do braku związku funkcjonalnego pomiędzy pałacem a ziemską częścią majątku.

Sąd oddalił natomiast skargę M. R., P. R. i E. M. w pozostałej części (punkt 2 wyroku) na podstawie art. 151 p.p.s.a. podzielając stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie stwierdzenia, że działka nr [...] podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Zebrana w trakcie postępowania dokumentacja archiwalna wskazuje, że uprawiano na niej około [...] ha ziemniaków oraz około [...] ha łubinu i mieszanki (wyka, peluszka, owies), około [...] ha marchwi, [...] ha buraków, [...] ha peluszki. Z opracowania konserwatorskiego "Katalog zabytkowych parków i kompozycji krajobrazowych województwa kieleckiego - [...]" oraz przesłuchanych w sprawie świadków: M. B., T. W. oraz W. B. wynika, że w tej części (północno-zachodniej) parku znajdował się warzywniak, przy którym była szklarnia oraz ule. Istnienie uli potwierdza też protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] z [...] lutego 1945 r.

Powołane dokumenty i zeznania świadków dowodzą, że na działce nr [...] znajdował się ogród warzywny, który w myśl § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej był uznawany za użytek rolny. Oznacza to, że grunt ten nadawał się do prowadzenia działalności rolniczej, bez względu na to, czy wykorzystywany był wyłącznie na potrzeby mieszkańców dworu (co twierdzili K. R. oraz E. M.), czy też w celach handlowych. W związku z powyższym Sąd podzielił ocenę Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi co do tego, że obecna działka nr [...] podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Sąd oddalił również skargę Gminy [...] (punkt 3 wyroku) na podstawie art. 151 p.p.s.a. podzielając stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie stwierdzenia, że działka nr [...] nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jak podkreślił organ, znajdujący się na terenie tej działki park został wpisany do rejestru zabytków Województwa [...] w dniu [...] listopada 1948 r. pod nr [...], z uwagi na "wielką ilość paresetletnich drzew, sadzonych według tradycji ręką M. R. (dęby, modrzewie, lipy, jawory)". Odnośnie położonego na działce nr [...] starego dworu, jak wynika z dokumentacji konserwatorskiej (karta zabytków i architektury), dwór w obecnym miejscu istniał już w 1846 r. Obecnie jest to budynek pełniący głównie funkcje publiczne (Muzeum M. R.). Pełnienie przez budynek dworu funkcji wyłącznie mieszkalnych potwierdzają zeznania świadków: K. R., E. M. i M. B. Radziwiłłowie przenieśli się do wybudowanego opodal dworu nowego pałacu w 1938 r.

Sąd podzielił więc ocenę Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zgodnie z którą zebrana w trakcie postępowania dokumentacja archiwalna, konserwatorska oraz przesłuchani świadkowie nie potwierdzają, aby w chwili przejęcia na cele reformy rolnej budynek starego dworu stanowił centrum administracyjne majątku. Był on jedynie miejscem zamieszkania właściciela majątku i jego rodziny. Nie ma przy tym dowodów pozwalających na stwierdzenie, że był on funkcjonalnie powiązany z częścią ziemską majątku. Oznacza to, że dwór, jak i otaczający go park krajobrazowy wraz z posadowionym na nim budynkiem dawnej ochronki (miejsca wykorzystywanego w charakterze opiekuńczym i wychowawczym dzieci), znajdujące się na obecnej działce nr [...], nie podlegały działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Powyższe uzasadnia rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w punktach 1-3 wyroku.

O kosztach postępowania w pkt 4 wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 202 § 2 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800) zasądzając na rzecz Skarżących od organu solidarnie 200 złotych tytułem uiszczonego przez nich wpisu od skargi oraz 480 złotych tytułem wynagrodzenia pełnomocnika.

Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2095).