Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1731/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2020 r. sprawy ze skarg A. G., J. K. i kuratora spadku po Z. K. na decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargi


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 roku znak: [...] , [...] , Minister Przedsiębiorczości i Technologii, po rozpatrzeniu wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesionych przez kuratora spadku po Z. K., A. G. i J. K. , od decyzji ww Ministra z dnia [...] czerwca 2018 roku, znak: [...], [...]- utrzymał ww decyzję w mocy.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny sprawy.

Pismem z dnia 31 stycznia 1995 r. A. G. oraz J. K., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpili do Ministra Przemysłu i Handlu, poprzednika prawnego Ministra Przedsiębiorczości i Technologii, o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizujących przedsiębiorstwo pn. [...] , ul. [...] tj.: orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...] , ul. [...] oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1959 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. [...] , ul. [...].

Minister Przedsiębiorczości i Technologii, aktualnie rozpatrując sprawę w pierwszej instancji - ustalił, iż w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, tj. w dniu 5 lutego 1946 r, przedmiotowe przedsiębiorstwo było własnością Z. K. i T. K., o czym stanowią dokumenty:

- zaświadczenie Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] marca 1949 r., wskazujące, że w dziale I i II księgi wieczystej "[...] " rep. [...], R. K wpisany jest jako właściciel nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] nr [...], o pow. trzy morgi i siedemnaście prętów kw., a podstawę nabycia tej nieruchomości stanowiła umowa działowa z dnia [...] czerwca 1895 r.;

- zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 1993 r., L. [...] gdzie zapisano, że w dziale II księgi wieczystej rep. [...] "[...] " R. K., syn T. wpisany był jako właściciel uregulowanej w tej księdze nieruchomości, zawierającej 3 morgi 17 prętów kwadratowych. Wskazano, iż podstawę wpisu stanowiła umowa działu z dnia [...] czerwca 1895 r., nr. [...] , sporządzona przed notariuszem K. w [...] . Skarb Państwa został wpisany jako właściciel ww. nieruchomości w dniu 21 marca 1972 r.;

- zaświadczenie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] - [...] Wydział [...] z dnia [...] lipca 2013 r., w którym wskazano, iż nieruchomość obejmowała powierzchni 3 morgi 17 prętów kwadratowych, tj. 1 ha 7111m2. W dziale II jako właściciel całej nieruchomości w 1929 r. wpisany był R. K. syn T.;

- odpis z Rejestru Handlowego dział [...] Nr [...] , Sądu Okręgowego w [...] , Wydział [...], z dnia [...] stycznia 1950 r. (kopia odpisu z dnia [...] lutego 2013 r.) wskazujący, że T. K. był kupcem jednoosobowym prowadzącym od 9 września 1886 r. przedsiębiorstwo pod firmą "[...] z siedzibą w [...] przy ul. [...], następnie prowadzone przez jego synów w formie spółki firmowej pod nazwą [...] (siedziba bez zmian), która została zlikwidowana z dniem 19 maja 1937 r.

Minister wskazał, iż w ramach postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedmiotowego przedsiębiorstwa, obowiązany jest do dokonania oceny tej decyzji pod względem zaistnienia przesłanki rażącego naruszenia przepisów ustawy nacjonalizacyjnej. Oznacza to, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, Minister dokonuje oceny, czy organ nacjonalizacyjny w sposób rażący naruszył przepisy wskazujące przesłankę nacjonalizacji. Przy tym istotne są też okoliczności, czy wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego w stosunku do ww. przedsiębiorstwa nastąpiło zgodnie z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej.

Zgodnie z ww przepisem, w brzmieniu nadanym mu przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 72, poz. 394), orzeczenie w trybie art. 3 tej ustawy może nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa. W ocenie Ministra powyższy warunek został spełniony ponieważ dniem wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego jest, zgodnie z ww regulacją prawną, data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa (w określonych przypadkach w Monitorze Polskim) wykazu przedsiębiorstw przechodzących albo przejmowanych na własność Państwa, a którą w sprawie niniejszej była data publikacji w Dzienniku Urzędowym Zarządu Miejskiego w [...] nr [...] , z dnia [...]września 1946 r. (na stronie 12 figuruje przedmiotowe przedsiębiorstwo.) Przedsiębiorstwo te zostało przejęte na własność Państwa ww orzeczeniem nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. [...] , ul. [...].

Odnosząc się w dalszej kolejności, czy przedsiębiorstwo to spełniało kryteria upaństwowienia, wskazane w przepisach ww. ustawy nacjonalizacyjnej, organ stwierdził, iż charakter prowadzonej działalności przez ww. fabrykę, tj. przemysł garbarski, nie został ujęty w katalogu przedsiębiorstw wymienionych pod lit. A wskazanego powyżej przepisu, a zatem jedynym kryterium upaństwowienia, które można było zastosować do niego, był przepis określony w art. 3 ust. 1 lit. B tej ustawy, zgodnie z którym za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. W związku z powyższym, jak podniósł Minister, organ prowadzący postępowanie obowiązany był do określenia rzeczywistej zdolności zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jedną zmianę roboczą w ww przedsiębiorstwie. Opierając się o dowody zgromadzone w sprawie tj.:

- protokół z lustracji zakładu [...] - [...] i Spadkobiercy - [...] , ul. [...], dzierżawionego przez fabrykę [...] "[...] " w [...] - dokonanej przez inspektora pracy w dniu 22 lutego 1939 r., gdzie wskazano na zatrudnienie 26 pracowników, w tej liczbie 1 chłopiec i 1 pracownik umysłowy;

- protokół zdawczo - odbiorczy z dnia 26 lutego 1949 r. z przejęcia przedsiębiorstwa pn. [...] , ul. [...] na własność Państwa, na podstawie załączonego spisu inwentarza majątkowego i remanentu towarowego wg bilansu otwarcia, sporządzonego na dzień przejęcia pod zarząd państwowy z dnia 10 września 1945r.;

- ekspertyzę wykonana na zlecenie "[...] " Spółka Akcyjna [...] , ul. [...] na dzień 5 lutego 1946 r., przez rzeczoznawcę J. B. ze [...] , na temat wielkości mocy produkcyjnych oraz wielkości zatrudnienia [...] [...] w [...] przy ul. [...], na dzień 5 lutego 1946 r., gdzie wskazano, iż "wielkość zatrudnienia wynosić mogła, przy istniejącym stanie techniki w tamtym okresie min. 75 osób. Układ organizacyjny pracy w garbarni skór roślinnych (...) wymagał minimum 90% zatrudnienia na jedną zmianę na rzecz produkcji lub działalności bezpośrednio z nią związanej tj. minimum 67 osób"; oraz ostatecznie

- opinię biegłego A. L., posiadającego uprawnienia rzeczoznawcy Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] , należącego do [...], wydane w specjalności: eksploatacja maszyn i urządzeń oraz instalacje łącznie z automatyką i sterowaniem w przemyśle; maszyny, urządzenia, aparaty oraz instalacje w zakresie wyceny i oceny ich przydatności w przemyśle, a także ocena ryzyka i szacowanie poniesionych strat, sporządzona w październiku 2017 r., wydana w oparciu o ww zgromadzony materiał dowodowy, wskazująca, że rzeczywista zdolność zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jednej zmianie roboczej w przedmiotowym przedsiębiorstwie, według stanu na dzień [...] lutego 1946 r. wynosi 76 osób -

MInister uznał, iż w przedmiotowym przedsiębiorstwie na jedną zmianę roboczą przy produkcji, w oparciu o stan maszyn istniejących w dniu [...] lutego 1946 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. (Dz.U. RP nr 3 poz. 46) o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, zatrudnianych było 76 pracowników.

Pismem z dnia 7 maja 2018 r. pełnomocnika A. G. przedstawiła zarzuty do ww. opinii biegłego A. L. wnosząc o zobowiązanie biegłego do wydania pisemnej uzupełniającej opinii i określenie rzeczywistej zdolności zatrudnienia pracowników na jedną zmianę w przedmiotowym przedsiębiorstwie przy uwzględnieniu rzeczywistej ilości drągów i ram do naciągania skór, których ilość determinuje rozmiar produkcji. Wskazała, iż biegły niezasadnie przyjął, iż podstawowymi urządzeniami, które decydują o zdolności produkcyjnej są: doły namokowe, doły wapienne, doły do garbowania, doły zatopowe itp., pomijając jednak zupełnie ilość drągów do zawieszania skór, która jej zdaniem znacząco wpływa na zdolność produkcyjną w garbarni. Podkreśliła, iż z opinii biegłego wynika, iż w procesie namaczania i wapnienia do wypełnienia 8 dołów, niezbędne było 320 drągów. Ze spisu inwentarza wynika natomiast, iż w warsztacie mokrym było 120 drągów do zawieszania skór. Podkreśliła, iż wykorzystanie będących na stanie - 120 drągów, jest niezbędne zarówno w procesie namoku i wapnienia, jak również jest niezbędne również w procesie garbowania właściwego. Zaznaczyła, iż mimo, że biegły zauważył konieczność wykorzystania drągów w procesie właściwym, to jednak nie zbadał, czy ich ilość jest wystarczająca. Pełnomocnik skarżącej wskazała, iż w procesie garbowania właściwego, ilość drągów jest potrzebna w ilości podwójnej, gdyż ilość skór ulega zwiększeniu, na skutek ich dwojenia. Ponadto konieczna jest również znacznie większa ilość ram do ich naciągania, na etapie działu wykańczalnictwa. Podkreśliła, iż ilość drągów ma fundamentalne znaczenie dla określenia wielkości produkcji omawianego przedsiębiorstwa. Jej zdaniem przy uwzględnieniu założeń biegłego, ilość drągów i ram powinna wynosić po 250 sztuk. W podsumowaniu wskazała, iż biegły powinien odnieść się do powyżej wskazanych zarzutów, a także ustosunkować się m. in. do zgromadzonych w aktach sprawy ekspertyz, dokumentów archiwalnych, stopnia zużycia maszyn i urządzeń, podstaw ustalenia wymiarów dołów namokowych i wapiennych, odstępów pomiędzy drążkami, z podaniem wymiarów bębna do odwapniania skór, wydajności bębna.

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 29 maja 2018 r. Stowarzyszenie [...] przedstawiło stanowisko rzeczoznawcy A. L.. Powołując się na fachową literaturę w zakresie technologii garbarstwa wskazano, iż w latach czterdziestych minionego wieku w procesach garbowania skóry, w warsztacie mokrym, przy namaczaniu jak i wapnieniu nie stosowano drągów do zawieszania skóry, gdyż skóry bezpośrednio zamaczano w dołach w roztworach wodnych, jak i w dołach do wapnienia w roztworach wapna. Zastosowanie drągów do podwieszania skór ułatwiało jednak pracę garbarzy oraz przyczyniało się do lepszej penetracji roztworów garbarskich na powierzchnię skóry. Ponadto dla zaoszczędzenia miejsca, w produkcji garbarskiej często stosowano mocowanie do jednego drążka po dwie skóry zamiast jednej. Garbowanie właściwe odbywało się zaś w dołach zatopowych, poprzez zanurzenie skór bezpośrednio w dołach lub przez zawieszanie skór w dołach zatopowych na drążkach i zalewanie brzeczką o odpowiednim stężeniu. W garbarni prowadzono dodatkowo proces garbowania skór również w bębnach garbarskich, niewymagających stosowania drążków do podwieszania skór.

Podsumowując wskazano, potwierdzając tym samym stanowisko wyrażone w ekspertyzie, iż ilość drążków zapisana w spisie inwentarza Garbarni z 1945 r. nie miała wpływu na wielkość produkcji na dzień 5 lutego 1946 r., ponieważ o wielkości produkcji decydowała Ilość i pojemność posiadanych dołów namokowych i do wapnienia. Niezależnie od powyższego, zdaniem rzeczoznawcy, od 1 maja 1936 r. właściciele Grabami nie prowadzili własnej działalności produkcyjnej, gdyż przedsiębiorstwo było dzierżawione przez kolejnych dzierżawców. W okresie okupacji, czyli do 10 września 1945 r. Garbarnia była natomiast nieczynna, a zatem do 1954 r. brak jest dokumentów odnośnie wielkości produkcji jak i wielkości zatrudnienia oraz spisu inwentarza maszyn i urządzeń Garbarni. Ponadto wyjaśniono, iż drążki do zawieszania skór, jak i ramy do suszenia są sprzętem o małej trwałości, ulegającym zużyciu, który powinien być na bieżąco uzupełniany. Z dostępnych przy sporządzaniu opinii akt sprawy nie wynika natomiast, aby dzierżawcy sprzęt ten uzupełniali. Ponadto Istnieje prawdopodobieństwo, iż sprzęt ten mógł np. zostać rozkradziony przez ludność na opał lub w inny sposób mógł ulec zniszczeniu. Odnosząc się z kolei do ustalenia zużycia maszyn I urządzeń, rzeczoznawca wskazał, iż w dostępnych dokumentach brak jest informacji odnośnie stanu technicznego, przejętych pod zarząd państwowy maszyn i urządzeń. Ustalając stan zużycia przedsiębiorstwa, wzięto pod uwagę jego zużycie ekonomiczne (56 lat użytkowania) - przyjmując w ten sposób za prawdopodobne zużycie w 60%. Znając natomiast budowę i konstrukcję maszyn i urządzeń z lat 40-tych i lat wcześniejszych minionego wieku, oceniając ich stan uznał, że ich zużycie mogło wynosić około 60%. Wskazał jednak, iż to zużycie, jak i przypuszczalny stan techniczny, nie miało istotnego wpływu na przebieg procesu technologicznego, jak również na wielkość produkcji w garbarni.

W kolejnym punkcie wyjaśnień, odpierając zarzut wykorzystania tylko niektórych dokumentów przy sporządzaniu opinii, rzeczoznawca wyjaśnił, iż przy sporządzaniu opinii poddał analizie wszystkie dokumenty znajdujące się w zbiorze archiwalnym, udostępnionym do analizy, a w szczególności te, które mogły zawierać informacje odnośnie produkcji i zatrudnienia w Garbarni, a zatem była analizowana również znajdująca się wśród nich opinia J. B. z dnia 30 listopada 1995 r., znajdująca się w zbiorze dokumentów.

Odnośnie natomiast wymiarów bębnów w garbarni wskazano, iż w praktyce w latach czterdziestych minionego wieku stosowano bębny duże wolnoobrotowe, o wymiarach od 2000 x 2000 mm do 3000 x 3000 mm. W związku z powyższym rzeczoznawca w swojej opinii przyjął średnie rozmiary bębnów do odwapniania 2500 x 2500 mm.

Minister także wskazał, iż w kwestionowanym wespół z ww orzeczeniem nacjonalizacyjnym orzeczeniu Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1959 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. [...], ul. [...], ujęto składniki, związane z funkcjonowaniem przedsiębiorstwa, w tym: place zabudowane i niezabudowane, położone przy ul. [...], budynki fabryczne murowane piętrowo i parterowo, budynki administracyjne i mieszkalne parterowe i piętrowe, maszyny i urządzenia techniczne, surowce, materiały techniczne, ruchu i inne oraz półfabrykaty. Wśród składników majątkowych wymieniono dom mieszkalny, przy czym jak wynika z akt sprawy, stanowił on wraz z innymi budynkami funkcjonalną całość. Z nadesłanego do organu pisma pełnomocnika wnioskodawców z dnia 30 czerwca 2014 r. oraz załączonej do niego "Domowej księgi meldunkowej" prowadzonej dla budynku mieszkalnego położonego w [...] przy ul. [...] wynika, iż w budynku znajdowało się 15 lokali mieszkalnych. W jednym z nich zamieszkiwał do 6 września 1939 r. A. K. , zaś pozostałe były wykorzystywane jako lokale pracownicze, zamieszkiwane przez pracowników garbarni i ich rodziny. Z powyższego wynika, iż znajdujące się w budynku mieszkalnym lokale były wykorzystywane w związku z działalnością związaną z prowadzonym przedsiębiorstwem. Zdaniem MInistra, orzeczenie te ma wyłącznie charakter formalny, potwierdza bowiem, które składniki przedmiotowego przedsiębiorstwa stanowią jego integralną część i przechodzą na własność Państwa nie wywołując skutków w sferze materialnoprawnej. Uznał zatem, że w przypadku braku podstaw do stwierdzenie nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego (nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa) powyższe skutkuje identycznymi konsekwencjami wobec ww. orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego.

Wobec powyższego Minister Przedsiębiorczości i Technologii, mając na uwadze całość zgromadzonego w aktach przedmiotowej sprawy materiału dowodowego stwierdził, iż przedmiotowe przedsiębiorstwo spełniało kryteria jego nacjonalizacji, co oznacza istnienie przesłanek do przejęcia tego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Tym samym powyższą decyzją (I - instancyjną) odmówił stwierdzenia nieważności ww orzeczeń. W jego ocenie bowiem obydwa ww. orzeczenia nacjonalizacyjne wydane zostały zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa.

We wnioskach o ponowne rozpatrzenie ww sprawy - kurator spadku po Z. K., A. G. oraz J. K. podnieśli, że wydanie podważanych orzeczeń dotknięte było rażącym naruszeniem prawa skutkujące koniecznością stwierdzenia nieważności ww orzeczeń. Tym samym wnieśli o uchylenie decyzji Ministra i wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z ich wnioskiem.

Kurator spadku po Z. K. , zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego i w konsekwencji błędne przyjęcie, że postępowanie zakończone ww orzeczeniem nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. w części obejmującej pozycję Ip. [...] zostało wszczęte w dniu [...] września 1946 r., podczas gdy z Monitora Polskiego nr [...] z dnia [...] kwietnia 1948 r., w którym zostało opublikowane to orzeczenie wynika, że zostało ono wydane na podstawie wykazu opublikowanego w dniu [...] września 1947 r., czyli de facto postępowanie zostało wszczęte po dniu 31 marca 1947 r. i w związku z tym wydanie orzeczenia dotyczącego przejęcia na własność Państwa ww Garbarni było niedopuszczalne.

A. G. , w swoim wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzuciła natomiast naruszenie:

- art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez jego błędną wykładnię skutkującą odmową stwierdzenia nieważności przedmiotowych orzeczeń nacjonalizacyjnych, pomimo iż ww. orzeczenia zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa - art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej;

- art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, dla których organ administracji oparł rozstrzygnięcie na błędnych i niespójnych opiniach, cytując ich wyrwane z kontekstu fragmenty, a nie dokonując oceny ich przydatności dla potrzeb rozstrzygnięcia przez pryzmat zasad logiki;

- art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., poprzez niewyczerpujące rozważenie całokształtu materiału dowodowego, skutkujące istotnym błędem w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę decyzji, polegającym na niezasadnym przyjęciu, iż w sprawie nie zachodziły przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa, a w szczególności na uznaniu, że przedsiębiorstwo, w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej było zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Z tej przyczyny organ dokonał nieprawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie określenia rzeczywistej zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie na dzień [...] lutego 1946 r., co było konsekwencją oparcia tych ustaleń o sprzeczne, niespójne i nielogiczne opinie - prywatną opinię rzeczoznawcy J. B. i opinię biegłego A. L. W tym zakresie skarżąca przedstawiła zarzuty wobec przedmiotowych opinii, wskazując, iż: a) z opinii rzeczoznawcy J. B. z [...] listopada 1995 r. wynika, że przedsiębiorstwo było zdolne zatrudniać 75 pracowników na dwie zmiany, zatrudnienie na pierwszej zmianie wymagało 90% ogólnego zatrudnienia, a zatem 67 pracowników, co w świetle art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej jest ustaleniem wprowadzającym w błąd, bowiem przesłanką ww. normy jest ustalenie zatrudnienia na jedną, a nie pierwszą zmianę. Biegły nie określił średniego zatrudnienia na jedną zmianę, bowiem w sytuacji procesu produkcji wymagającego zmianowości i przy znacznych różnicach w zatrudnieniu na poszczególnych zmianach, jedynym właściwym rozwiązaniem wydaje się określenie średniego zatrudnienia na jedną zmianę, a zatem przy zatrudnieniu 75 osób na dwóch zmianach, średnie zatrudnienie na jednej zmianie wynosiłoby 37,5 pracownika; b) z opinii A. L. wynika, że przy produkcji dziennej 4 ton skór poziom zatrudnienia na jedną zmianę wynosi 76 osób, jednak przy dogłębnej analizie tej opinii należy dojść do wniosku, że 76 osób potrzebne jest do obsady stanowisk w pełnym procesie technologicznym, który obejmuje co najmniej dwie zmiany, a zatem średnie zatrudnienie na jedną zmianę powinno być określone na 38 osób. Dzienna produkcja skór została określona w pierwotnej opinii na 4 tony i do tego zakresu produkcji zostało określone zatrudnienie na 76 osób, w opinii uzupełniającej wydajność produkcji została określona na 2 tony na zmianę, ale nie zostało określone zatrudnienie przy tym wymiarze produkcji. Ponadto biegły, w świetle zarzutów dotyczących ilości drągów do zawieszania skór, zmienił opis procesu technologicznego w warsztacie mokrym, tak aby wyeliminować użycie drągów, co świadczy o braku bezstronności biegłego, który założenia opinii dostosowuje do z góry przyjętych wniosków, nie zauważając, że ilość drągów (120 szt.) jest niewystarczająca także do prawidłowego przeprowadzenia dalszego etapu procesu technologicznego w postaci garbowania właściwego, w których trudno rozwiesić 160 sztuk skór na 120 drągach. Zarzuciła także, że biegły nie odniósł się do zarzutów dotyczących zbyt małej ilości ram i drągów w dziale wykańczalni do przyjętych przez niego założeń dotyczących wielkości produkcji, a także nie udzielił przekonywującej odpowiedzi na wątpliwości związane z nieuwzględnieniem wpływu stopnia zużycia maszyn i urządzeń określonego na 60%, na przebieg procesu produkcji, wielkość produkcji i wielkość zatrudnienia; a nadto wskazała, iż przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powinien zostać dopuszczony dowód z opinii innego biegłego lub zespołu biegłych z zakresu garbarstwa, na okoliczność ustalenia rzeczywistej zdolności zatrudnienia przedsiębiorstwa Garbarni na dzień [...] lutego 1946 r., przy kompleksowym uwzględnieniu zespołu wszystkich maszyn i urządzeń objętych spisem inwentarza, wydolności bębna garbarskiego, czasochłonności poszczególnych etapów procesu technologicznego i zmianowego systemu pracy.

- a także zarzuciła naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., gdyż po uzupełnieniu materiału dowodowego o uzupełniającą opinię biegłego, wnioskodawcy nie zostali poinformowani o tym fakcie i nie został im określony termin na zapoznanie się z zebranym materiałem dowodowym w ww. zakresie.

W uzasadnieniu swojego stanowiska podniosła szereg zarzutów dotyczących ww. opinii biegłych przyjętych przez organ, a błędnie wskazujących na spełnienie kryterium nacjonalizacji przez przedmiotowe przedsiębiorstwo. Wskazała, iż żaden z biegłych nie dokonał analizy zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa przez pryzmat czasu trwania poszczególnych etapów procesu technologicznego, co jest istotne, gdyż art. 3 ust. 1 lit. B odnosi się do możliwości zatrudnienia na jedną zmianę, a proces technologiczny w garbarni wymaga pracy w systemie ciągłym. Biegli nie uwzględnili okoliczności, iż procesy technologiczne działu mokrego, przeprowadzane były w ciągu około 72 godzin, a zatem doły namokowe i doły wapienne były zajęte przez jeden wsad (4 tony) przez czas odpowiadający kilku zmianom pracowniczym, co w oczywisty sposób wpływało na dzienną, czy zmianową wielkość produkcji. Żadna z opinii nie zawiera ustalenia wielkości produkcji w przeliczeniu na jedną zmianę - obie opinie określają wysokość produkcji dziennej, czyli co najmniej dwie zmiany w ilości ok. 4 ton. W ocenie skarżącej nie było możliwe osiągnięcie produkcji 4 ton dziennie, mając na uwadze czas potrzebny na przeprowadzenie procesów działu mokrego przy wykorzystaniu 4 dołów namokowych i 4 dołów do wapnowania.

W związku z powyższym zakwestionowała przyjętą przez biegłych wartość dziennej produkcji wskazując, że jest ona zawyżona, w świetle wydajności bębna do odwapniania, ilości drągów w warsztacie mokrym oraz ilości ram i drągów w dziale wykańczalni.

Wskazała także na zarzuty dotyczące rozbieżności w obu ekspertyzach, co do systemu pracy zmianowej w przedsiębiorstwie. Biegły J. B. przyjął dwuzmianowy system pracy, dla którego określił liczbę zatrudnionych na poziomie 75 osób. W ocenie skarżącej wskazana przez biegłego liczba pracowników odnosi się do wykonania czynności podczas dwóch zmian. Biegły przyjął, że główna część pracy wykonywana była w czasie pierwszej zmiany, która wymagała 90% zatrudnienia i w ten sposób określił zatrudnienie na pierwszej zmianie na 67 osób. Jednakże, jak podniosła, zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej istotne jest ustalenie zdolności zatrudnienia przy produkcji na jedną, a nie pierwszą zmianę. Z tej przyczyny, w jej opinii, wskazana liczba 75 osób zatrudnionych, odnosi się do dwóch zmian, co oznacza, że średnie zatrudnienie w przedsiębiorstwie na jednej zmianie wynosiłoby 37,5 pracownika.

Natomiast biegły A. L. nie odniósł się w ogóle do zmianowej organizacji procesu produkcji. Przy przyjęciu poziomu dziennej produkcji w wysokości zbieżnej z założeniami rzeczoznawcy J. B., wymagającej pracy co najmniej na dwie zmiany, określił zdolność zatrudnienia na jedną zmianę roboczą na 76 osób. W ocenie wnioskodawczyni, z tej przyczyny opinia biegłego jest wewnętrznie sprzeczna. Wniosek, z którego wynika możliwość zatrudniania na jedną zmianę nie koresponduje z założeniami całego procesu produkcji, który wymaga czasu pracy odpowiadającego co najmniej dwóm zmianom. Jednocześnie skarżąca wskazała, że zestawienie operacji technologicznych określonych przez biegłego J. B. z miejscami pracy ujętymi w tabeli nr 3 biegłego A. L., prowadzi do wniosku, że obaj biegli oznaczyli ilość pracowników w procesie produkcji wymagającym systemu co najmniej dwuzmianowego. Stąd istotny błąd w opinii biegłego A. L. polega na tym, że ustalona przez niego ilość pracowników dotyczy faktycznie zatrudnienia na dwóch zmianach, a nie na jednej. W związku z powyższym, dążąc do ustalenia średniej ilości pracowników możliwych do zatrudnienia na jedną zmianę według założeń Ww. biegłego, należy dojść do wniosku, że jest to liczba 38 pracowników. Nadto zdaniem skarżącej, z wyjaśnień Ww biegłego zawartych w piśmie z dnia 29 maja 2018 r., zawierającego stanowisko wobec zarzutów wnioskodawczyni dotyczących sporządzonej przez niego ekspertyzy wynika, iż rozmiar produkcji w pierwotnej opinii pisemnej nie został ustalony przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego znajdującego się na wyposażeniu przedsiębiorstwa. Biegły m.in. nie uwzględnił wydajności bębna do odwapniania skór, która ogranicza wielkość produkcji w przeliczeniu na zmianę do 2 ton. Również, zdaniem skarżącej, biegły błędnie przyjął, iż w procesie namoku i wapnienia skóry były rozwieszone na drągach. Wobec zarzutów w tym zakresie, biegły zmienił założenia procesu technologicznego wskazując, że namok i wapnienie może odbywać się bez użycia drągów, poprzez zamaczanie skór bezpośrednio w dołach garbarskich. Jednakże nie odniósł się do zarzutu wskazującego na potrzebę wykorzystania drągów także na dalszym etapie technologicznym, na etapie garbowania właściwego. Zdaniem skarżącej drągi są niezbędne w procesie garbowania właściwego, co potwierdza opis tego procesu zawarty w pkt 8.1 opinii biegłego A. L. Ilość drągów wskazana w spisie inwentarza w ilości 120 sztuk jest zbyt mała, aby rozwiesić na nich 160 skór, a w procesie garbowania właściwego niedopuszczalne jest wieszanie dwóch skór na jednym drągu ze względu na ograniczenie penetracji garbników w głąb skóry.

Ostatecznie zadniem skarżącej biegły A. L. wybiórczo potraktował zespół składników produkcji ujęty w spisie inwentarza - nie uwzględnił tych elementów, których obecność wpłynęłaby na ograniczenie produkcji garbarni (wydajność bębna garbarskiego, ilość drągów do zawieszania skór w warsztacie mokrym, ilość ram i drągów w dziale wykańczalni). Z tych przyczyn opinia ww. biegłego nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia - jest nierzetelna, a jej wnioski nie korespondują z przyjętymi założeniami procesu technologicznego.

J. K. pismem z dnia 24 lipca 2018 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w swej treści tożsamy z ww. wnioskiem A. G.

W toku postępowania odwoławczego, pismem z dnia 24 października 2018 r. pełnomocnik skarżącej A. G. dołączyła do akt sprawy "Opinię dotyczącą ekspertyz" sporządzoną przez dr hab. A. P. prof. Politechniki [...] , sporządzoną na zlecenie strony, a dotyczącą opinii biegłego J. B. oraz biegłego A. L. , wnosząc aby biegły ustosunkował się do zarzutów w niej przedstawionych. W powyższej opinii wskazano, że założenie dotyczące zanurzenia 40 skór w jednym dole namokowym (czyli 160 skór w 4 dołach) jest błędne, z uwagi na liczbę drągów (120 sztuk) zestawionych w tabeli nr 3, przy czym w dalszym ciągu technologicznym podczas wapnienia i garbowania dołowego roślinnego każda skóra musi być zawieszona na oddzielnym drągu. Dalej wskazano, że w ekspertyzie nie uwzględniono m.in. czynników takich jak: czas trwania procesu, stężenie odczynników, temperatura, a także równomierne wnikanie odczynników poprzez odleżenie w stosach lub na kozłach. Odnosząc się do procesu technologicznego wyprawy skór, prof. A. P. wskazała, że moczenie odbywało się w dołach, w których zawieszano skóry (czas 24 - 48 godzin), wapnienie odbywało się w dołach ze skórami zawieszonymi na drągach (3-4 dni), a następnie odbywało się odwłaszanie i wapnienie białe w 3 dołach połączonych w jeden układ, przy czym możliwy był również układ 4 do 5 dołów. Opisując proces odwapniania skór podeszwowych wskazała, że mógł on odbywać się w bębnach obracających się ciągle lub okresowo. Natomiast proces garbowania roślinnego przebiegał przy wykorzystaniu zmielonej kory dębowej jako garbnika - skóry przesypywane były korą, zalewane brzeczką i następnie leżały w dołach przez długie miesiące.

Jednocześnie w ww. opinii wskazała na możliwość stosowania w procesie garbowania metody zatopowej polegającej na tym, że w pierwszej kolejności stosuje się zespół dołów napełnionych brzeczką o stale wzrastającym stężeniu, a następnie skóry przechodziły przez zespół dołów z brzeczką - zawieszone na drągach i trafiały do zatopów (1-3 dołów). Opisano również proces wykańczania skór na spody do obuwia. W podsumowaniu ww opinii prof. A. P. wskazała, że: można przyjąć, że dzienny namok skór (w przedmiotowej garbarni) był nie większy niż 1 tona. Dlatego też liczba zatrudnionych pracowników w tej Garbarni nie przekraczała 30 osób. Na potwierdzenie ww. stanu zatrudnienia wskazała na dane z końca lat dwudziestych, pochodzące z publikacji autorstwa I. T. "[...]", dotyczące produkcji radomskich garbarni przy zatrudnieniu w sześciu zakładach 27 robotników, w 1931 r. - w 178 zakładach zatrudnionych było 361 pracowników, zaś w 1935 r. 227 zakładów (z ogólnej liczby 1116) zatrudniało ponad 4 pracowników. W związku z tym prof. A. P. , wskazała, że "przedstawione w tabeli 3 str. 20, liczby zatrudnionych pracowników, wyraźnie odbiegają od stanu faktycznego".

Pismem z dnia 14 stycznia 2019 r. do powyższej opinii ustosunkował się biegły A. L., który wskazał, że ma ona charakter ogólny, informujący o technologii stosowanej w garbarstwie przed 1945 r. przy wyprawie skór metodą garbowania roślinnego. Biegły przedstawił szerokie uzasadnienie przyjętego przez niego sposobu opracowania swojej opinii, dokonując ponownie stosownych obliczeń. Biegły podkreślił, że o zdolności produkcyjnej garbarni nie decyduje ilość drągów, a ilość posiadanych dołów namokowych i dołów do wapnienia oraz ich pojemność robocza. Biegły powtórzył, że garbarnia "[...]" posiadała 32 doły garbarskie w oddziale obróbki mokrej, które pozwalały na dzienną produkcję około 4 ton skór surowych. Ilość dołów również zabezpieczała prowadzenie prawidłowej technologii oraz czasu trwania procesu garbowania. Sprzęt, jakim były drągi do zawieszania skór, ulegał zużyciu w toku normalnej produkcji - miały małą trwałość i wartość. Z tej przyczyny taki sprzęt powinien być uzupełniany na bieżąco, w razie potrzeby. Stąd ilość drągów widniejąca w "Spisie inwentarza" z 1945 r. nie może mieć decydującego wpływu na ustalenie wielkości produkcji na datę późniejszą, tj. dzień [...] lutego 1946 r. O wielkości tej decydowały ww. doły namokowe i doły do wapnienia oraz ich pojemność.

Ponadto biegły podkreślił, że w swojej opinii z 12 października 2017 r. do ustalenia możliwej zdolności produkcyjnej Garbarni przyjął te urządzenia, które miały decydujący wpływ na jej wydajność dobową. Były to: zespół 4 dołów do zamaczania skór surowych, zespół 4 dołów do wapnienia skór surowych oraz bęben do odwapniania skór (1 szt). Przy określaniu wydajności dziennej bębna biegły przyjął 16- godzinny czas pracy, z uwagi na to, że cały proces czynności odwapniania składał się z 3 cykli (płukanie, odwapnianie właściwe oraz wytrawianie) po 5 godzin. W tak określonym czasie wydajność bębna (dzienna) wynosiła 5,52 tony. Jedna zmiana robocza określona została na 8 godzin i wyliczono, że na jedną zmianę przypadał 1,6 cykli oraz 2,94 tony skór.

Z powyższego biegły wysnuł wniosek, że tzw. wąskim gardłem produkcyjnym wymagającym wydłużenia pracy również na drugą zmianę roboczą jest opisany bęben do odwapniania skór. Odnosząc się do twierdzeń prof. A. P. dotyczących zdolności zatrudnienia w przedsiębiorstwie, biegły A. L. podkreślił, że podana przez nią liczba pracowników jest ogólnikowa i nie została wyliczona zgodnie z wytycznymi ustawy nacjonalizacyjnej, a dodatkowo przytoczone przez biegłą dane statystyczne nie pochodzą z okresu obligatoryjnego, tj. [...] lutego 1946 r. i odnoszą się do rejonu radomskiego (przedmiotowa garbarnia zlokalizowana była w [...] ). Podsumował, iż z dokumentów archiwalnych udostępnionych przez organ wynika, że od dnia 1 maja 1936 r. właściciele garbarni nie prowadzili własnej działalności produkcyjnej - przedsiębiorstwo było wydzierżawiane do grudnia 1941 r. Następnie do 10 września 1945 r. Garbarnia była nieczynna. Z okresu wcześniejszego brak jest dokumentów wskazujących na wielkość produkcji, jak również wielkość zatrudnienia, a także spisu inwentarza maszyn i urządzeń. Brak jest również informacji, czy dzierżawcy prowadząc produkcję w latach 1936-1941, uzupełniali na bieżąco zużyty lub zniszczony sprzęt taki jak drągi, noże garbarskie, czy ramy do naciągania skór. Tym samym biegły podkreślił, że "Spis inwentarza majątkowego i remanentu towarowego" wg bilansu otwarcia na 1945 r. z dnia 10 września 1945 r. potwierdza jedynie rzeczowe i ilościowe przejęcie majątku Garbarni przez zarząd państwowy.

Po zapoznaniu się z treścią ww. stanowiska pełnomocnik skarżącej wniosła o zobowiązanie biegłego A. L. do opracowania uzupełniającej opinii pisemnej na okoliczność ustalenia rzeczywistej zdolności zatrudnienia ww przedsiębiorstwa na dzień [...] lutego 1946 r., przy kompleksowym uwzględnieniu zespołu wszystkich maszyn, urządzeń i wyposażenia objętych spisem inwentarza majątkowego i remanentu towarowego wg stanu na dzień 10 września 1945 r., w tym ilości drągów w warsztacie mokrym oraz ilości ram i drągów w dziale wykańczalni, a także przy uwzględnieniu wydolności bębna garbarskiego, czasochłonności poszczególnych etapów procesu technologicznego i zmianowego systemu pracy. Kwestionując zarówno opinię z października 2017 r., jak również późniejsze stanowiska biegłego odnoszące się do zarzutów wysuwanych wobec przedmiotowej ekspertyzy ponownie stwierdziła, że nielogicznym i nieuzasadnionym jest wybiórcze wykorzystanie danych wynikających ze spisu inwentarza, dla ustalenia zdolności produkcyjnej zakładu.

Po analizie zebranego materiału dowodowego, odnosząc się do zarzutów podniesionych we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz mając na uwadze całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, Minister Przedsiębiorczości i Technologii, jako organ rozpoznający w II instancji, podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację z nim związaną i utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2018 r. Mając na uwadze powołane w zaskarżonej decyzji orzecznictwo sądowoadministracyjne, związane z wykładnią rażącego naruszenia prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., Minister Przedsiębiorczości i Technologii wyjaśnił, że w ramach niniejszego postępowania obowiązany jest do oceny tej decyzji tylko pod względem zaistnienia przesłanki rażącego naruszenia przepisów ustawy nacjonalizacyjnej. Oznacza to, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w związku z powołanymi w decyzji wytycznymi sądów, Minister ocenia, czy organ nacjonalizacyjny w sposób rażący naruszył przepisy wskazujące przesłankę nacjonalizacji. Odnosząc się zatem do zarzutów Ww odwołujących się podniósł, iż w ramach postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r., konieczne było ustalenie zaistnienia kryteriów upaństwowienia, wskazanych w przepisach ustawy nacjonalizacyjnej. Mając na uwadze zatem materialnoprawną podstawę nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa, organ obowiązany był do wskazania rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej przez przedsiębiorstwo. Z uwagi, iż przemysł garbarski nie został ujęty w katalogu przedsiębiorstw wymienionych pod lit. A art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, jedynym kryterium upaństwowienia, które można było zastosować do niego, był przepis określony w art. 3 ust. 1 lit. B tej ustawy. Zgodnie z jego brzemieniem Państwo przejmuje za odszkodowaniem na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Zgodnie z poczynionymi ustaleniami, zdaniem Ministra, stan zatrudnienia w przedmiotowej Garbarni umożliwił w powyższym trybie przejęcie jej na rzecz Skarbu Państwa. Nie doszło zatem do rażącego naruszenia przepisów powołanej ustawy.

Odnosząc się natomiast do zarzutów kuratora spadku po Z. K. Minister wskazał, iż w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających prowadzenie Garbarni w czasie II wojny światowej, niemniej wskazał, że ul. [...] , przy której położony był zakład, znajdowała się w obszarze getta utworzonego przez okupanta w 1940 r. Następnie po zakończeniu wojny, a przed objęciem przedsiębiorstwa procesem nacjonalizacji, z dniem 10 września 1945 r. Garbarnia została przejęta w tymczasowy zarząd państwowy. Wskazał, iż wbrew twierdzeniom Ww kuratora, orzeczenie nacjonalizacyjne zostało wydane zgodnie z obowiązująca ówcześnie regulacją prawną. Zarządzeniem Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw na [...], opublikowanym w Dzienniku Urzędowym Zarządu Miejskiego w [...] nr [...] z dnia [...] września 1946 r., na zasadzie § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. R. P. Nr 17m poz. 114), ogłoszono pierwszy wykaz przedsiębiorstw przechodzących, na zasadzie art. 2 i 3 ustawy nacjonalizacyjnej, na własność Państwa. Na str. 12 ww. Dziennika Urzędowego, pod poz. 81 wśród przedsiębiorstw branży przemysł skórzany przechodzących z art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, wskazano Garbarnię "[...] " (dawniej [...] ), [...] , ul. [...] (właściciele: T. i Z. K., W. M. ) - kopia nadesłana przez Archiwum Państwowe w [...] w aktach sprawy. Przejęcie na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa nastąpiło orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedmiotowego przedsiębiorstwa. Postępowanie, zgodnie z art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 pkt a i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, zostało wszczęte przed dniem [...] marca 1947 r. Faktycznie, jak podniósł, z Monitora Polskiego nr [...] z dnia [...] kwietnia 1948 r., w którym zostało opublikowane orzeczenie nacjonalizacyjne nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. wynika, że zostało ono wydane na podstawie wykazu opublikowanego w dniu [...] września 1947 r., to jednak w załączniku do ww. orzeczenia powołano się na wykaz pierwszy przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Zarządu Miejskiego w [...] Nr [...] poz. [...] , który, jak ustalił organ, został opublikowany dnia [...] września 1946 r., gdzie pod Ip. [...] wykazu figuruje [...] , ul. [...]. Biorąc pod uwagę zbieżność danych Minister uznał określenie daty "[...] września 1947 r.", jako omyłkę pisarską - organ pozyskał do akt sprawy kopię ww. Dziennika Urzędowego Zarządu Miejskiego w [...] Nr [...]. Z tej też przyczyny stwierdził, iż wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego w przedmiotowej sprawie nastąpiło zgodnie z wymogiem prawnym określonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, stąd też zarzut podniesiony w ww. zakresie należało uznać za niezasadny.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem ze skargami skierowanymi do tut. Sądu wystąpili A. G., F. B. - kurator spadku po Z. K. i J. K..

Skargą z dnia 7 czerwca 2019 r. A. G. zaskarżyła w całości decyzję Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] kwietnia 2019 r., znak: [...], [...] , wnosząc o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach oraz stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizujących przedmiotowe przedsiębiorstwo, ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z zaleceniem dopuszczenia dowodu z opinii zespołu biegłych: biegłego z zakresu garbarstwa, biegłego z zakresu zarządzania i inżynierii produkcji oraz biegłego informatyka z zaleceniem im sporządzenia modelu funkcjonowania rzeczonego przedsiębiorstwa na dzień [...] lutego 1946 r. przy użyciu dostępnych narzędzi informatycznych i przy kompleksowym uwzględnieniu zespołu wszystkich maszyn i urządzeń objętych spisem inwentarza, w tym ilości drągów i ram, a także wydolności bębna garbarskiego, czasochłonności poszczególnych etapów procesu technologicznego i zmianowego systemu pracy w celu ustalenia rzeczywistej zdolności zatrudnienia tego przedsiębiorstwa na ww. datę. Skarżąca podtrzymała swoje stanowisko wyrażone w odwołaniu.

Skarżąca wniosła również o rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, w tym o kosztach zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych. Kwestionowanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: art. 7 k.p.a. i 8 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k p a. i art. 84 § 1 k p a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na podstawie opinii biegłego A. L. w sytuacji, gdy jej zdaniem, biegły nie ma kwalifikacji i wiedzy specjalistycznej z zakresu garbarstwa, a z jego wykształcenia i uprawnień wynika, że jest specjalistą wyłącznie w przemyśle spożywczym, co czyni wydaną przez niego opinię zupełnie nieprzydatną dla potrzeb rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej i zasady pogłębionego zaufania; - art. 80 k.p.a. polegającej na tym, że ocena zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego nie jest swobodna, lecz dowolna. Oparcie bowiem rozstrzygnięcia wymagającego wiedzy specjalistycznej bez uzyskania właściwego specjalisty czyni ocenę materiału dowodowego wadliwą, a wydane rozstrzygnięcie skutkuje istotnym błędem polegającym na nieuprawnionym przyjęciu, iż w sprawie nie zachodziły przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa, co wynika z dowolnego uznania, że przedmiotowe przedsiębiorstwo, w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, było zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.

J. K. wniósł skargę z dnia 10 czerwca 2019 r. o tożsamych zarzutach i wnioskach co skarżąca – A. G.

Skargą z dnia 12 czerwca 2019 r. adw. F. B., działając jako kurator spadku po Z. K. , podobnie zaskarżył przedmiotową decyzję w całości, wnosząc o jej uchylenie i o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Decyzji tej, w sposób tożsamy jak w odwołaniu, zarzucił naruszenie art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a w szczególności: zaniechanie ustalenia, czy istnieje Dziennik Urzędowy Zarządu Miejskiego w [...] nr [...] z dnia [...] września 1947 r. oraz jeśli tak, to czy w dzienniku tym został opublikowany wykaz pierwszy przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa, gdzie pod pozycją Ip. [...] wykazu figuruje [...] ul. [...] i arbitralne oraz niepoparte dowodami przyjęcie, że wskazane w Monitorze Polskim nr [...] z dnia [...] kwietnia 1948 r. na str. 23 daty publikacji wykazu przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa obejmującego Garbarnię "[...] " jako [...] września 1947 r. stanowi omyłkę pisarską.

W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący przypomnieli przebieg postępowania, przytoczyli także wszelkie okoliczności podnoszone na etapie postępowania administracyjnego, w tym odwoławczego i pełną, dotychczas przedstawianą, argumentację na poparcie reprezentowanej przez nich tezy.

W odpowiedzi na skargi Minister Przedsiębiorczości i Technologii podtrzymał dotychczasową argumentację wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Minister Przedsiębiorczości i Technologii z dnia [...] kwietnia 2019 r. Sąd stwierdził, iż nie narusza ona prawa.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż prowadzone postępowanie toczy się w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego - postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Przedmiotem tego postępowania jest ustalenie, czy ww orzeczenia nie zostały wydane z rażącym, kwalifikowanym naruszeniem prawa, enumeratywnie wyliczonym w art. 156 § 1 kpa. W tym trybie postępowania, w którym ocenia się, czy doszło do zaistnienia przesłanek nieważnościowych nie prowadzi się na nowo postępowania dowodowego, a jedynie dokonuje oceny, czy zastosowano normy prawa materialnego do stanu faktycznego odpowiadającego hipotetycznemu stanowi faktycznemu, zapisanemu w tej normie. Postępowanie prowadzone w trybie art. 156 § 1 k.p.a. nie jest zatem ponownym, merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy, lecz weryfikacją decyzji, czy nie jest ona dotknięta jedną z kwalifikowanych wad wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a., a w tej konkretnej sprawie wady, określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W myśl tego przepisu organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu, a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu, przez proste ich zestawienie. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo w sposób jasny i niedwuznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości. Zatem przez pryzmat powyższej regulacji prawnej Sąd dokonał oceny legalności zaskarżonej do Sądu decyzji.

A zatem, stwierdzenie nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa musi opierać się na jednoznacznym stwierdzeniu wyraźnej i oczywistej sprzeczności ocenianej decyzji z treścią przepisu prawa, charakteru tego przepisu - jego wagi, tj. w niniejszej sprawie określającego przesłankę nacjonalizacji, oraz na stwierdzeniu wystąpienia skutków społeczno-gospodarczych niemożliwych do zaakceptowania przez praworządne Państwo, które w danej sprawie są istotniejsze niż zasada stabilizacji porządku prawnego i pewności obrotu prawnego.

W ocenie Sądu, argumenty podnoszone przez A. G. i J. K. wskazują, że oczekiwaniem skarżących było, aby Minister dokonał kompleksowej oceny spełnienia przesłanek istotnych dla wydania orzeczeń nacjonalizacyjnych, w zwykłym trybie, i rozstrzygnął w sposób jednoznaczny o trafności tych rozstrzygnięć, to jest w praktyce - aby organ ponownie rozpoznał sprawy administracyjne rozstrzygnięte w podważanych orzeczeniach. Sugerują oni bowiem, że organ powinien był w toku postępowania określić rzeczywistą zdolność zatrudnienia przedsiębiorstwa Garbarni. Tymczasem, wbrew oczekiwaniu skarżących, postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, nie służy ponownemu rozpoznaniu sprawy administracyjnej. Organ rozpoznający wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest zobowiązany dokonywać wyczerpującej oceny poszczególnych ustawowych przesłanek wydania decyzji, której stwierdzenia nieważności żąda wnioskodawca. Celem organu jest dokonanie wyłącznie oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności enumeratywnie określone w art. 156 § 1 k.p.a., w tym czy przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia prawa o rażącym charakterze. Tym samym organ nie był zobligowany w ramach niniejszego postępowania do precyzyjnego określenia zdolności zatrudnienia, a jedynie do ustalenia, czy zdolność ta nie była oczywiście niższa od wielkości przewidzianej jako pozytywna przesłanka nacjonalizacji. Powyższa okoliczność została przez Ministra przesądzona jednoznacznie negatywnie, co w pełni Sąd aprobuje, a co wykluczało możliwość stwierdzenia na tej podstawie nieważności kwestionowanych orzeczeń nacjonalizacyjnych.

Podstawą orzekania była ustawa nacjonalizacyjna z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17), która weszła w życie w dniu [...] lutego 1946 r. (art. 11 ustawy). Konsekwencją powyższego było zatem uwzględnienie okoliczności prawnych i faktycznych z tej daty, przy ocenianiu, czy w odniesieniu do danego przedsiębiorstwa zaszły ustawowe przesłanki do jego przejęcia na własność Państwa, (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 8 czerwca 2005 r., sygn. akt IV SA/Wa 977/04 oraz z dnia 23 kwietnia 2004 r., sygn. akt IV SA 487-488/03).

Przepis art. 3 ust 1 lit. A wskazuje na katalog przedsiębiorstw górniczych i przemysłowych w poszczególnych gałęziach gospodarki narodowej, które przechodziły za odszkodowaniem na rzecz Skarbu Państwa. Z uwagi, iż przedmiotowe przedsiębiorstwo (garbarnia) w powyższym katalogu się nie zawierało, zastosowanie miał przepis art. 3 ust.1 lit. B ww ustawy, zgodnie z którym przechodziły na rzecz Skarbu Państwa "przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej, niż 50 pracowników (...). Zatem, w ramach niniejszego postępowania koniecznym było, a wręcz kluczowym ustalenie rzeczywistej zdolności Garbarni do zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jedną zmianę roboczą wg stanu na dzień [...] lutego 1946 r. Przez "zdolność zatrudnienia", o której stanowi art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, należy rozumieć "rzeczywistą zdolność zatrudnienia" w danym przedsiębiorstwie w dniu [...] lutego 1946 r., przy uwzględnieniu pełnego parku maszynowego, znajdującego się na wyposażeniu tego przedsiębiorstwa w tej dacie, niezależnie od tytułu własności do niego (por. wyroki NSA z dnia 18 maja 2011, sygn. akt I OSK 1090/10 oraz z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt 1145/10). Zgodnie z jednolitym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, do pracowników "bezpośrednio produkcyjnych" w rozumieniu ustawy nacjonalizacyjnej należy zaliczyć również: majstrów, kierowników technicznych, transport międzyoperacyjny, magazynierów i pracowników obsługujących składy, ekipę remontowo-konserwatorską, tj. osoby wprost związane z bezpośrednią produkcją i bez których prawidłowe funkcjonowanie linii produkcyjnej byłoby niemożliwe (por. wyroki WSA w Warszawie: z dnia 8 października 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 1381/10 oraz z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2180/13, wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2175/15).

Należy w tym miejscu wskazać, iż istotą przedmiotowego postępowania było ustalenie pełnej zdolności zatrudnieniowej przejętego przedsiębiorstwa, mając na uwadze jego charakter. Jeżeli zatem, tak jak zostało to przedstawione w kwestionowanej opinii, w przedsiębiorstwie podstawowy tok produkcji odbywał się na pierwszej zmianie, można przyjąć, że tego rodzaju pełne zdolności zatrudnieniowe, wbrew twierdzeniom skarżących, były miarodajne z punktu widzenia jego nacjonalizacji. Trudno bowiem uznać, że ustawodawcy chodziło o ustalenie średniej, czy minimalnej zdolności zatrudnieniowej w przedsiębiorstwie. Chodziło raczej o ustalenie pełnej mocy zatrudnieniowej przedsiębiorstwa na bazie posiadanych środków produkcji. Tylko takie założenie ma sens, jeżeli weźmie się pod uwagę działanie przedsiębiorstwa wedle ówczesnej zasady rozrachunku gospodarczego, polegającej na pokrywaniu kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa z wypracowanych zysków (...). Przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej nie odwołuje się do uśrednionego (matematycznego) zatrudnienia na jedną zmianę. Ustawodawca zainteresowany był ustaleniem rzeczywistych zdolności zatrudnieniowych przedsiębiorstw na jednej zmianie. W zależności od typu przedsiębiorstwa w grę wchodziła zdolność zatrudnienia na 1-szą zmianę lub na innych zmianach, w zależności od tego jaka zmiana była reprezentatywna dla typowej produkcji danego przedsiębiorstwa (min. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1042/15.

W aktach sprawy, jak ustaliły organy, brak jest dokumentów pochodzących z okresu nacjonalizacji przedsiębiorstwa, odnoszących się bezpośrednio do zdolności zatrudnienia. W toku postępowania pozyskano jednak protokół z dnia [...] lutego 1939 r. sporządzony przez Inspektora Pracy inż. G. H. , w ramach kontroli warunków pracy osób zatrudnionych w zakładzie garbarskim firmy "[...] " w [...] przy ul. [...], protokół zdawczo - odbiorczy z dnia [...] lutego 1949 r. z przejęcia ww przedsiębiorstwa, ekspertyzę wykonaną na zlecenie "[...] " Spółka Akcyjna w [...] przez J. B. z 30 listopada 1995 r. oraz aktualnie opinię biegłego A. L. . A także, które ma duże znaczenie dla przedmiotowych szacunków, ww Spis inwentarza majątkowego i remanentu towarowego wg bilansu otwarcia, sporządzony na dzień przejęcia pod zarząd państwowy z dnia 10 września 1945 r., gdzie wymieniono wszystkie maszyny i urządzenia będące na stanie przedsiębiorstwa w dniu jego nacjonalizacji, na podstawie których można było dokonać obliczenia zdolności zatrudnienia, o który także oparte zostały opinie biegłych J. B. specjalisty w zakresie jakości skór miękkich, twardych i rękawiczniczych z dnia [...] listopada 1995 r. i A. L. . Powyższe jednak umożliwiły Ministrowi, bez żadnych wątpliwości, do poczynienia ustaleń umożliwiających rozpocznie sprawy.

Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących kwestionowanej opinii biegłego A. L. , wysokiej klasy specjalisty, stanowiącej główny dowód w sprawie, w ocenie Sądu opinia ta, zgodnie ze stanowiskiem organów, sporządzona została w sposób logiczny i rzetelny, z wyliczeniami nie budzącymi wątpliwości. Oparta została na ww dokumentach archiwalnych, w tym także na opinii biegłego J. B. , istotnej z punku widzenia ustalanej materii, która w tabeli nr 4 wymienia poszczególne operacje technologiczne, którym przypisał liczbę osób koniecznych do zatrudnienia wraz z uzasadnieniem. Biegły wskazał, iż na dzień [...] lutego 1946 r. "wielkość zatrudnienia wynosić mogła, przy istniejącym stanie techniki w tamtym okresie min. 75 osób. Układ organizacyjny pracy w garbarni skór roślinnych (...) wymagał minimum 90% zatrudnienia na I-szą zmianę na rzecz produkcji lub działalności bezpośrednio z nią związaną, tj. minimum 67 osób".

Biegły A. L. o w swoim opracowaniu korzystał ze źródeł informacji fachowej: "Technologii garbarstwa" W. Krzywickiego, PWT. Warszawa 1953 r., "Poradniku garbarza" PWT, Warszawa 1953 r., "Podstawach technologii garbarstwa" O. Rodziewicza "Skrypty uczelniane Politechniki [...] ", nr [...] , [...] 1978 r. oraz "Podstawach technologii garbarstwa" WSI, Radom 1984. Ponadto wykorzystał dokumenty źródłowe zgromadzone w aktach niniejszej sprawy, wskazując, że najistotniejszym dokumentem, przy sporządzaniu opinii, do ustalenia rzeczywistej zdolności zatrudnienia był protokół zdawczo - odbiorczy z dnia [...] lutego 1949 r., na okoliczność przejęcia ww. przedsiębiorstwa na własność Państwa, na podstawie załączonego do tego protokołu Spisu inwentarza majątkowego i remanentu towarowego wg bilansu otwarcia sporządzonego na dzień przejęcia pod zarząd państwowy z dnia [...] września 1945 r. Ustalenie nieruchomości znajdujących się na terenie przedsiębiorstwa oparł na informacjach zawartych w ww. Spisie inwentarza z dnia [...] września 1945 r. Pomimo, iż w dokumencie tym brak określenia stopnia zużycia środków trwałych, to jednak biorąc pod uwagę wiek przedsiębiorstwa (56 lat), jak również treść protokołu z lustracji przedsiębiorstwa przez Inspektora Pracy z dnia 22 lutego 1939 r., biegły przyjął, że omawiane przedsiębiorstwo było zużyte w ok. 60 %. Jednocześnie biegły podkreślił, że zużycie budynków, maszyn i urządzeń nie miało wpływu na przebieg procesu technologicznego, jak też na wielkość produkcji w zakładzie. W tabeli nr 2 biegły przedstawił budynki o podstawowym znaczeniu przemysłowym dla przedsiębiorstwa (farbiarnia murowana - 2 piętra, garbarnia murowana - 1- piętrowa oraz 3-piętrowa, szopa drewniana oraz kotłownia murowana). Następnie w tabeli nr 3 wymienił wyposażenie produkcyjne garbarni, na podstawie ww. Spisu inwentarza z 1945 r. Z kolei, ww. tabeli nr 3 biegły uwzględnił wszystkie urządzenia wymienione w ww. Spisie poza: starymi częściami maszyn (poz. 43), koszami żelaznymi do koksu (poz. 51), drabinami (poz. 68, 80), biurkiem i krzesłami (poz. 69 i 70), kołami pasowymi (poz. 72, 83, 99, 137), pasami (poz. 73, 84, 100, 138), rurami żebrowymi (81, 90, 124), linami (poz. 118), podmuchowym wentylatorem i ławką znajdującymi się w kotłowni (poz. 126 i 127), piecem koksowym, imadłem szafką na narzędzia i ławką (poz. 131, 133, 134, 135), wyposażeniem garażu, szatni oraz urządzeniami biurowymi (poz. od 139 do 154), które co oczywiste, jak wskazał, nie miały związku ani wpływu na proces technologiczny związany z obróbką skór.

Zgodnie ze stanowiskiem ww biegłego, co zostało w sposób klarowny, logiczny i jasno uzasadnione, wbrew twierdzeniom obu ww skarg, mając na uwadze charakter działalności przedsiębiorstwa (produkcja skór twardych), podstawowymi urządzeniami, które decydują o zdolności produkcyjnej w garbarni (biorąc pod uwagę zasady i metody produkcji garbarskiej z lat 40 minionego wieku) są: doły namokowe, doły wapnujące, doły do garbowania, doły zatopowe oraz bęben do odwapniania skór. Pozostałe czynności procesu garbowania mogły być regulowane w pewnej mierze wielkością zatrudnienia, zmianowością i wydajnością pracowników. Po dokonaniu niezbędnych wyliczeń, z uwzględnieniem ilości ww. maszyn będących na wyposażeniu omawianego przedsiębiorstwa ustalił, iż pozwalają one na produkcję ok. 4 ton skór dziennie. Również wbrew twierdzeniom ww skarżących, w niniejszej sprawie, biorąc pod uwagę podstawę prawną przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa, ocena zdolności produkcyjnej stanowi jedną z metod wyliczenia zdolności zatrudnienia, o której mowa w przepisach nacjonalizacyjnych. W przedmiotowej ekspertyzie przedstawiono również schematycznie proces technologiczny, obowiązujący w Garbarni "[...]". Na tej podstawie dokonano ustalenia ilości pracowników zatrudnionych w poszczególnych oddziałach. Następnie w tabeli numer 3 dokonano zestawienia poszczególnych oddziałów garbarni, z przypisaniem do nich konkretnej liczby pracowników oraz ostatecznego zliczenia ogółu pracowników zatrudnionych na jedną zmianę - w liczbie 76.

W piśmie z dnia 29 maja 2018 r. biegły A. L. , odnosząc się do zarzutu skarżących dotyczącego zmiany przez biegłego opisu procesu technologicznego w warsztacie mokrym biegły także wyjaśnił, przy uwzględnieniu okoliczności, że drągi były narzędziami ulegającymi szybkiemu zużyciu, iż w latach czterdziestych XX wieku w procesach garbowania skóry, w warsztacie mokrym, przy namaczaniu jak i wapnieniu często nie stosowano drągów, gdyż skóry bezpośrednio zamaczano w dołach w roztworach wodnych, jak i w dołach do wapnienia w roztworach wapna. Zastosowanie drągów do podwieszania skór ułatwiało jednak pracę garbarzy oraz przyczyniało się do lepszej penetracji roztworów garbarskich na powierzchnię skóry. Ustalając możliwą zdolność produkcji garbarni biegły przyjął do wyliczeń urządzenia mające decydujący wpływ na wydajność dobową.

Zdaniem Sądu, mając na uwadze szczegółowość i rzetelność opinii, w tym dokonanych przez biegłego wyliczeń, brak jest podstaw do kwestionowania prawidłowości jego stanowiska wyrażonego także w piśmie z dnia 29 maja 2018 r. i z z dnia 14 stycznia 2019 r, w ramach udzielonej odpowiedzi na zarzuty skarżących podnoszonych wobec sporządzonej opinii w toku postępowania. Powyższe konkluzje biegłego uznać należy jako wiarygodne, czytelne, logicznie wyprowadzone i wyczerpująco uzasadnione. Tym bardziej, iż opinia Ww biegłego, jak wskazano, nie była jedynym dowodem zgromadzonym w toku rozpoznania niniejszej sprawy, choć kluczowym, dotyczącym zdolności zatrudnia pracowników w Garbarni. Organ dysponował bowiem również ww prywatną opinią rzeczoznawcy J. B. z dnia [...] listopada 1995 r., z której również wynikała zdolność zatrudnienia przez Garbarnię więcej niż 50 pracowników na jednej zmianie (rzeczoznawca określił tę liczbę na 67 osób). Zbieżność wniosków wyżej wskazanych opracowań dodatkowo przemawia za wiarygodnością opinii biegłego A. L., na której finalnie Minister oparł swoje rozstrzygnięcie.

W obliczu powyższego Sąd stwierdza, iż powyższa opinia biegłego A. L. posiadającego specjalistyczną wiedzę w zakresie wyceny maszyn i urządzeń, stanowi wiarygodny dowód w sprawie.

Z uwagi, iż biegły bardzo szczegółowo ustosunkował się do wszystkich zarzutów zgłoszonych wobec sporządzonej przez niego ekspertyzy, zasadnie Minister Przedsiębiorczości i Technologii wniosek o sporządzenie opinii uzupełniającej z dnia 18 marca 2019 r. pełnomocnika A. G. uznał za niezasadny i nic nie wnoszący do sprawy.

Nadto, w ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi wybór biegłego, o jakim mowa w art. 84 k.p.a. należy do organu. Kodeks postępowania administracyjnego nie ustanawia jakichkolwiek formalnych kryteriów kwalifikacji biegłego. W doktrynie jak i orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że biegłym w rozumieniu przepisu art. 84 k.p.a. może być zarówno osoba wpisana na przewidzianą przepisami prawa listę biegłych (rzeczoznawców), jak i osoba spoza tej listy, która ma wiedzę fachową w danej dziedzinie. Biegłym może być osoba posiadająca specjalne wykształcenie, jak i niemający takiego wykształcenia praktyk, który faktycznie ma potrzebne organowi wiadomości. Zatem każdy, kto ma specjalistyczną wiedzę, może zostać powołany na biegłego w sprawie, chyba że przepis szczególny wskazuje na konkretną kategorię osób. Jednakże, mając na uwadze kwalifikacje biegłego A. L., jego wybór do sporządzenia przedmiotowej opinii był w pełni uzasadniony. Jak podniósł MInister, zgodnie z jego ustaleniami, biegły posiada potrzebną wiedzę, kwalifikację i bogate doświadczenie, które pozwalają na sporządzenie wiarygodnej opinii w przedmiocie ustalenia zdolności zatrudnienia w przedmiotowej Garbami. Jak wyżej wskazano, posiada uprawnienia rzeczoznawcy Stowarzyszenia [...] od 1973 r., w ww zakresie istotnym z punktu widzenia przedmiotu sprawy. Biegły był również autorem bądź współautorem wielu ekspertyz w zakresie ustalania ilości pracowników, którzy byli bezpośrednio zatrudnieni w normalnym toku produkcji jak i w określeniu wartości majątku ruchomego (maszyny, urządzenia, wyposażenie) operatów szacunkowych szkody rzeczywistej w rozumieniu art. 160 k.p.a. oraz ekspertyz reprywatyzacyjnych w rozumieniu ar. 156 i 158 k.p.a. w dawnych przedsiębiorstwach z różnych branż. W tym kontekście rację ma Minister twierdząc, w odpowiedzi na skargę, iż postępowanie administracyjne nie polega na tym aby organy miały obowiązek tak długo powoływać kolejnych biegłych aż stanie się zadość żądaniu strony. Czyli tak długo aż w końcu wyda opinię zgodną z oczekiwaniem strony. Stałoby to w sprzeczności z zasadą obiektywizmu oraz naruszało zasady zdrowego rozsądku, nie wspominając już o efektywności postępowania (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 sierpnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2939/15).

Natomiast, takiej oceny Sąd nie wyraża wobec opinii prywatnej "dotyczącej ekspertyz", dołączonej na etapie postępowania administracyjnego, sporządzonej przez dr hab. A. P. prof. Politechniki [...]. W zdecydowanej większości opinia ta opiera się o przedstawioną w niej literaturę, odnoszącą się generalnie do przedsiębiorstw - garbarni, w okresie końca XIX wieku i przedwojennym. Nie odnosi się natomiast do indywidualnego stanu faktycznego, dotyczącego badanej Garbarni. Nie zawiera żadnych analitycznych wyliczeń, które mogłyby stanowić chociażby materiał porównawczy celem poczynienia stosownych analiz i w konkluzji wniosków, co do prawidłowości kwestionowanej opinii. Powyższe uniemożliwia uwzględnienie tej opinii jako materiału dowodowego w niniejszej sprawie. Co najwyżej może ona stanowić tło poglądowe, rys historyczny, dla szeroko rozumianej przedsiębiorczości garbarskiej we wskazanym w niej okresie i obszarze. W aktach sprawy znajduje się ww protokół z dnia [...] lutego 1939 r. sporządzony przez Inspektora Pracy inż. G. H., w ramach kontroli warunków pracy osób zatrudnionych w zakładzie garbarskim firmy "[...] " w [...] przy ul. [...] (prowadzącej działalność garbarską w budynkach i na urządzeniach dzierżawionych od właścicieli przedsiębiorstwa Garbarnia "[...] " gdzie stwierdzono zatrudnienie "26 robotników, w tej liczbie 25 mężczyzn, 1 chłopiec i 1 pracownik umysłowy". Dokument ten był powołany przez biegłą w opinii. Trzeba mieć jednak na uwadze, iż dotyczył on sytuacji zatrudnienia w przedsiębiorstwie: [...] "[...], [...], ul. [...] - dzierżawcy budynków i urządzeń fabrycznych Garbarni "[...] ". W związku z powyższym dokument ten stanowi jedynie materiał poglądowy, również ze względu na okoliczność, iż został sporządzony w dniu [...] lutego 1939 r., a więc na 7 lat przed wejściem w życie ustawy nacjonalizacyjnej. NIezależnie, z powołanej umowy dzierżawy z dnia 20 września 1938 r. wynika, że na terenie należącym do właścicieli Garbarni "[...] " działalność gospodarczą prowadzili także inni dzierżawcy (M. K. - handel skór surowych, L. G. i B. D. - handel szmat), a także, iż właściciele nie oddali w dzierżawę (omawianą umową z dnia 20 września 1938 r.) 3 sal fabrycznych w mniejszym budynku na I piętrze nad wałkami, "które to sale mogą być przez właścicieli użyte lub wynajęte na wszelkie cele przemysłowe lub handlowe, z wyłączeniem przemysłu i handlu skórnego". Wobec powyższego nie był miarodajny, tym samym nie mógł stanowić dowodu na ilość osób zatrudnionych w przedmiotowym przedsiębiorstwie.

Niezależnie trzeba mieć na uwadze, iż zgodnie z treścią ww przepisu art. 3 ust 1 li. B ww ustawy nacjonalizacyjnej, przedsiębiorstwo można było przejąć na własność Skarbu Państwa za odszkodowaniem jeżeli zdolne one było zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Zatem, nie miała znaczenia ilość zatrudnionych pracowników, jeśli ich liczba była nawet mniejsza od wymaganych 50 osób, a potencjalna możliwość zatrudnienia w przedsiębiorstwie co najmniej 50 pracowników. Z literalnego brzmienia przepisu art. 3 ust. 1 lit. B wynika, iż należy brać pod uwagę potencjalny (zdolność), nie zaś faktyczny rozmiar zatrudnienia w przedsiębiorstwie. Jakiekolwiek wątpliwości w zakresie interpretacji powyższego przepisu, co ma miejsce w badanej sprawie (różnice stanowisk organu i skarżących) same w sobie nie powodują, iż można mówić o rażącym naruszeniu prawa. Oczywista sprzeczność z prawem nie może bowiem wynikać z przyjęcia przez organ określonej wykładni niejednoznacznego przepisu prawa (tu: art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej), czy dokonania określonej oceny dowodów, mimo że potencjalnie możliwe byłoby przyjęcie również innej oceny.

Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi kuratora spadku podobnie wskazać należy, iż są one niezasadne. Kurator spadku po Z. K. - zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, polegające na zaniechaniu przez organ wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a w szczególności na zaniechaniu ustalenia, czy istnieje Dziennik Urzędowy Zarządu Miejskiego w [...] nr [...] z dnia [...] września 1947 r. oraz ustalenia, czy w dzienniku tym został opublikowany wykaz przedsiębiorstw przejmowanych na własność państwa, gdzie pod pozycją Ip. [...] figuruje [...]. zarzucił także, że decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które polegało na braku jednoznacznego ustalenia przez organ, w jakiej dacie zostało wszczęte postępowanie o przejęciu [...] na własność Państwa. Tym samym skarżący kwestionuje poczynione przez organy ustalenie, że postępowanie nacjonalizacyjne dotyczące [...] zostało wszczęte dnia [...] września 1946 r., tj. przed dniem 31 marca 1947 r. (co stanowiło graniczną datę na wszczęcie postępowania z punktu widzenia późniejszej dopuszczalności przejęcia przedsiębiorstwa na własność państwa).

W tym miejscu przypomnieć należy, iż aktem wykonawczym do ustawy z 1946 było m. in. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (dalej jako: "Rozporządzenie z 1947"). Zgodnie z § 24 Rozporządzenia z 1947 r. przewodniczący wojewódzkiej komisji ogłaszał w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym wykaz przedsiębiorstw przechodzących bądź podlegających przejęciu na własność Państwa. Zgodnie zaś z orzecznictwem, które powołał organ w decyzji z [...] czerwca 2018 r., "Datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstwa na podstawie przepisów art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm.) jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowanych na własność Państwa (§ 17 i § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.)". W Monitorze Polskim nr [...] z dnia [...] kwietnia 1948 r., w którym opublikowane zostało orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu I Handlu z dnia [...] lutego 1948 r., jako podstawa przejęcia Garbarni na własność Państwa wskazany został wykaz, który miał rzekomo być opublikowany w dniu [...] września 1947 r. W toku postępowania Minister ustalił jednak, że wskazanie w orzeczeniach nacjonalizacyjnych daty publikacji wykazu (stanowiącej zarazem datę wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego) jako [...] września 1947 r. stanowiło oczywistą omyłkę pisarską, zaś faktyczną datą publikacji wykazu i wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego był dzień [...] września 1946 r. Okoliczność ta, w ocenie Sądu, została ustalona przez organ I instancji w sposób prawidłowy i nie budzący wątpliwości. Organ pozyskał bowiem do akt postępowania właściwy wykaz przedsiębiorstw obejmujący przedsiębiorstwo Garbarni, który był datowany na dzień [...] września 1946 r. W aktach postępowania znajduje się Dziennik Urzędowy Zarządu Miejskiego w [...] Nr [...] z dnia [...] września 1946 r., a na s. 12 tego Dziennika wyszczególniona została Garbarnia "[...] " (dawniej [...] ul. [...], jako objęta Zarządzeniem Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw na m. [...]. Jak tam wskazano, zarządzenie wydano na podstawie § 24 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu przejmowania przedsiębiorstw na własność Państwa na zasadzie art. 2 i 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. na własność Państwa. Jednocześnie w toku uzyskiwania powyższego dokumentu wykluczono istnienie Dziennika Urzędowego Zarządu Miejskiego w [...] nr [...] z [...] września 1947 r. W toku postępowania organ rozpoznając postępowanie w I instancji zwrócił się do Archiwum Narodowego z wnioskiem o przesłanie szeregu dokumentów. Wśród dokumentów wnioskowanych przez Organ wyszczególniony został Dziennik Urzędowy Zarządu Miejskiego w [...] nr [...] z [...] września 1947 r., na który powoływał się Monitor Polski z dnia [...] kwietnia 1948 r. W odpowiedzi z dnia 10 lutego 2017 r. Archiwum Narodowe wskazało, że nie istnieje Dziennik Urzędowy Zarządu Miejskiego w [...] nr [...] z [...] września 1947 r., bowiem nr [...] został wydany 20 maja 1947 r. Z powyższego zatem jednoznacznie wynika, że nie istniał Dziennik Urzędowy Zarządu Miejskiego w [...] nr [...] wydany [...] września 1947 r.,; pomimo że taka data publikacji wykazu została wskazana w ww orzeczeniach nacjonalizacyjnych. Omyłka pisarska jest tym bardziej oczywista, że organ w toku postępowania zgromadził w aktach sprawy wykaz przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa obejmujący Garbarnię, który to wykaz został opublikowany dnia [...] września 1946 r. (tj. tego samego dnia, na który wskazywały ww orzeczenia, ale dokładnie rok wcześniej, co w sposób jednoznaczny wskazuje na zaistnienie omyłki pisarskiej). Nie powinno zatem budzić wątpliwości, że najpóźniej dnia [...] września 1946 r. doszło do wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego względem Garbarni.

Skarżący kurator, w zarzutach skargi wskazał na zaniechanie przez organ ustalenia, czy istnieje Dziennik Urzędowy Zarządu Miejskiego w [...] nr [...] z dnia [...] września 1947 r. Tymczasem kwestia ta została, jak wyżej podano, ustalona w sposób w ten sposób, że uzyskano stosowną informację od Archiwum Narodowego. Wobec jednoznacznej treści pisma Archiwum brak jest zatem podstaw do prowadzenia dalszego postępowania wyjaśniającego w tej sprawie. Tym bardziej, że trudno sobie wyobrazić, jakie inne czynności organ miałby podejmować w celu dodatkowego potwierdzenia, że dokument taki nie istnieje.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, organ trafnie ustalił, że w Monitorze Polskim z dnia [...] kwietnia 1948 r. doszło do wskazania błędnej daty publikacji dziennika urzędowego, w którym opublikowany został wykaz przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa obejmujący Garbarnię, a wszczęcie postępowania nastąpiło w oparciu o wykaz opublikowany dnia [...] września 1946 r. (zgromadzony w aktach sprawy), tj. przed dniem 31 marca 1947 r.

Konkludując podkreślić należy, że stwierdzenie nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa, musi opierać się na jednoznacznym stwierdzeniu wyraźnej i oczywistej sprzeczności ocenianej decyzji z treścią przepisu prawa, charakteru tego przepisu - jego wagi, tj. w niniejszej sprawie określającego przesłankę nacjonalizacji, oraz na stwierdzeniu wystąpienia skutków społeczno-gospodarczych niemożliwych do zaakceptowania przez praworządne Państwo, które w danej sprawie są istotniejsze niż zasada stabilizacji porządku prawnego i pewności obrotu prawnego. Przedstawione dokumenty, zarówno archiwalne, jak i dowód w postaci opinii biegłego sporządzony na potrzeby niniejszego postępowania, pozwalają na jednoznaczne ustalenie, że została spełniona przesłanka nacjonalizacji określona w ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procesowych, w tym art. 7, art. 8 i 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Biorąc pod uwagę wymogi procesowe stwierdzić należy, że organ dołożył wystarczających starań w celu zebrania wyczerpującego materiału dowodowego oraz przeanalizował wnikliwie sprawę we wszelkich jej aspektach, odnosząc się do elementów zawartych we wniosku skarżącego. Tym samym uczynił zadość wymogom wynikającym z przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 K.p.a., opierając swoją ocenę na przekonujących podstawach i w czytelny sposób przedstawiając argumentację w swoich rozstrzygnięciach.

Zatem, mając powyższe na uwadze skargę, jako bezzasadną, należało oddalić w oparciu o art. 151 P.p.s.a.