Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 401/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2023-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Skarżony organ: Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 30 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. B. na postanowienie[...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowalnego z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] z dnia 7 marca 2023 r. nr [...]; II. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterystu osiemdziesięciu złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga M. B. (zwanej dalej "zobowiązaną" lub "skarżącą") na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (zwanego dalej "WINB" lub "organem II instancji") z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr [...]. W postanowieniu tym uchylono postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. (zwanego dalej "PINB", "organem I instancji" lub "wierzycielem") z dnia 7 marca 2023 r., nr [...] w części dotyczącej:

1) podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia, tj. art. 122 § 1 i 2, art. 64a § 1 pkt 1 w związku z art. 119 oraz art. 20 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479 z późn. zm., zwanej dalej "u.p.e.a.") i tym miejscu orzeczono o powołaniu podstawy prawnej – art. 119 § 1 i art. 121 § 4 i 2 u.p.e.a. w związku z art. 123 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., zwanej dalej "k.p.a.");

2) terminu uiszczenia grzywny w celu przymuszenia w terminie 30 dni od otrzymania postanowienia i w tym miejscu orzeczono o wezwaniu zobowiązanej do uiszczenia grzywny w celu przymuszenia w wysokości [...] zł w terminie do dnia 30 sierpnia 2023 r.;

3) terminu realizacji obowiązku określonego w tytule wykonawczym i w tym miejscu orzeczono o wykonaniu obowiązku do dnia 31 lipca 2023 r.;

4) pouczenia zobowiązanej w brzmieniu: "Nałożoną grzywnę wraz z opłatą w kwocie [...]zł należy uiścić w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienie" i w tym miejscu orzeczono, że nałożoną grzywnę w wysokości [...] zł należy uiścić w terminie do dnia 30 sierpnia 2023 r. Natomiast opłatę za wydanie postanowienia w wysokości [...] zł należy uiścić w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia. Obie kwoty należy uiścić na kontro PINB.

W pozostałym zakresie WINB utrzymał w mocy postanowienie PINB. Zaskarżone postanowienie zapadło w oparciu o poniżej przedstawiony stan faktyczny i prawny.

Decyzją z dnia 2 lutego 2018 r., nr [...] (zwanej dalej "decyzją z 2018 r.") PINB nakazał zobowiązanej wykonanie robót budowlanych w stosunku do budynku gospodarczego w celu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości: rozebranie pokrycia dachowego wraz z konstrukcją dachu, rozebranie ścian poddasza do wysokości stropu, wyburzenie stopu ceramicznego oraz wykonanie lekkiego przekrycia dachowego o konstrukcji drewnianej z przekryciem blachą trapezową nad pozostawioną częścią obiektu zlokalizowanego na działce nr ew. [...] w W. , gm. G.. Zobowiązana miała czas do dnia 15 września 2018 r. Decyzja ta jest prawomocna.

Dnia 2 listopada 2018 r. stwierdzono, że zobowiązana jest w trakcie wykonywania obowiązku nałożonego w drodze decyzji. Zobowiązana poprosiła o przedłużenie terminu do końca listopada 2018 r.

W toku przeprowadzonej kontroli w dniu 25 lipca 2019 r. PINB ustalił, że zobowiązana nie wykonała obowiązku wynikającego z decyzji z 2018 r., ale zadeklarowało, że wykona go jak najszybciej.

Pismem z dnia 12 listopada 2019 r. PINB wystosował upomnienie do zobowiązanej. PINB wezwał zobowiązaną do wykonania w terminie 30 dni od dnia doręczenia upomnienia obowiązku wynikającego z decyzji z 2018 r.

Dnia 13 marca 2020 r. wierzyciel wystawiły tytuł wykonawczy nr [...], w którym wskazano, że zobowiązana podlega przymusowemu wykonaniu obowiązku niepieniężnego w postaci nakazu wyburzenia ceramicznego stropu oraz wykonania lekkiego przekrycia dachowego o konstrukcji drewnianej z przekryciem blachą trapezową nad pozostawioną częścią obiektu. Tego samego dnia wierzyciel wysłał zobowiązanej zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego, doręczając jednocześnie odpis tytułu wykonawczego.

Pismem z dnia 6 lipca 2020 r. zobowiązana skierowała zastrzeżenia do działania PINB. Zobowiązana zarzuciła wierzycielowi niekonsekwencję w postępowaniu do innego obiektu na jej działce, której współwłaścicielem jest M. M.. Zobowiązana uważa, że jest traktowana niesprawiedliwie. PINB potraktował to pismo jako zarzuty w związku z doręczonym tytułem egzekucyjnym oraz doręczonym zawiadomieniem o wszczęciu postępowania egzekucyjnego.

Postanowieniem z dnia 7 marca 2023 r. nr [...] PINB nałożył na zobowiązaną grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji z 2018 r. w wysokości [...] zł, wezwał ją do uiszczenia grzywny w terminie 30 dni, ustalił opłatę od wydania tego postanowienia w wysokości [...] zł oraz wezwał zobowiązaną do wykonania ciążącego na niej obowiązku w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia. W uzasadnieniu postanowienia PINB wyjaśnił, że nakładając grzywnę w celu przymuszenia, zastosował najłagodniejszy środek egzekucyjny. Wierzyciel stwierdził, że nałożona grzywna jest adekwatna do stopnia zawinienia przez zobowiązaną, a więc do zaniechania wykonania robót budowlanych.

Postanowieniem z dnia 10 marca 2023 r., nr [...] PINB sprostował swoje postanowienie z urzędu w ten sposób, że zamiast kwoty [...]zł powinno być [...] zł.

Zobowiązana wniosła zażalenie na postanowienie organu I instancji. Zobowiązana nie odniosła się w zasadzie do własnej sprawy, tylko kwestionuje zaniechania wierzyciela w stosunku do M. M., która posiada kotłownie w bardzo złym stanie technicznym. Co do grzywny, zobowiązana wniosła o jej umorzenie "na trzy lata".

Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr [...] WINB rozstrzygnął w sposób, w jaki przedstawiono to w pierwszym akapicie niniejszego uzasadnienia wyroku. WINB zaznaczył w uzasadnieniu postanowienia, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności wymagalności obowiązku publicznoprawnego, co wynika z art. 29 § 1 u.p.e.a. Postępowanie egzekucyjne służy przymusowemu wykonaniu obowiązku, a nie ponownej weryfikacji trafności nałożonego obowiązku. Nie można także badać prawidłowości działania organu egzekucyjnego w innych postępowaniach, bowiem nie to jest przedmiotem sprawy o wykonanie decyzji z 2018 r.

Organ II instancji podniósł, że ziściły się wszystkie przesłanki do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wydano prawomocną decyzję z 2018 r., w której nałożono na zobowiązaną obowiązek wykonania robót budowlanych. Doręczono zobowiązanej upomnienie, a w związku z niewykonaniem obowiązku, wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy.

Obowiązek wynikający z decyzji z 2018 r. pozostaje nadal w części niewykonany. W związku z tym zasadne było nałożenie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci grzywny celem przymuszenia. Mając na uwadze to, że obowiązek publicznoprawny nałożony na zobowiązaną wynika z przepisów prawa budowlanego, wysokość grzywny oblicza się na podstawie przepisu art. 121 § 2 u.p.e.a. WINB zgodził się z wierzycielem, że nałożona grzywna jest adekwatna do stanu wykonania obowiązku – zobowiązana wykonała obowiązek w części.

WINB stwierdził, że postanowienie organu I instancji wymagało skorygowania. Terminy do wykonania obowiązku oraz zapłaty grzywny już dawno minęły, stąd należało wskazać inne. Odnosząc się do zażalenia, WINB stwierdził, ze nie było podstaw do odroczenia terminu płatności grzywny, ponieważ czas na wykonanie decyzji z 2018 r. minął w dniu 15 września 2018 r. Wierzyciel wszczął postępowanie egzekucyjne dopiero w 2020 r., a do czasu wydania zaskarżonego zażaleniem postanowienia upłynęły jeszcze trzy lata.

Skarżąca, działając samodzielnie, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując postanowienie organu II instancji. Skarżąca wniosła o umorzenie grzywny, a także o wydłużenie terminu do wykonania pozostałych obowiązków wynikających z decyzji z 2018 r. Skarżąca nadal kwestionuje działanie organów nadzoru budowlanego w sprawie M. M..

W odpowiedzi na skargę WINB wniósł o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko, jakie zajął w zaskarżonym postanowieniu.

W związku z uzyskaniem prawa pomocy przez skarżącą, pismem z dnia 22 listopada 2023 r. skarżąca, działając przez pełnomocnika z urzędu – r. pr. K. Z. – uzupełniła swoją skargę. Podniesiono zarzut naruszenia:

1) art. 7 i art. 77 § 1 i 2 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, a w konsekwencji oparcie postanowienia na niepełnych ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia;

2) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i przeprowadzenie postępowania administracyjnego z naruszeniem zasady pogłębiania zaufania;

3) art. 15 k.p.a. poprzez brak rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy w pełnym zakresie;

4) art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego i pominięcie, że nałożony na skarżącą obowiązek został wykonany w całości;

5) art. 107 § 3 w związku z art. 126 k.p.a. poprzez uzasadnienie postanowienia w sposób, który nie spełnia wymogów formalnych bowiem nie zawiera uzasadnienia faktycznego i prawnego;

6) art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie postanowienia, bowiem nie było podstaw do wydania takiego postanowienia;

7) art. 119 § 1 i art. 121 § 2 i 4 u.p.e.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nałożona na skarżącą grzywna w wysokości [...] zł odpowiada prawu.

W oparciu o ww. zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, umorzenie postępowania administracyjnego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Skarżąca wniosła także o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci zdjęcia załączonego do pisma na okoliczność, iż obowiązek wynikający z decyzji z 2018 r. został wykonany w całości.

W uzasadnieniu pisma uzupełniającego skargę podniesiono, że organ egzekucyjny powinien zbadać w pierwszej kolejności, czy bardzie opłacalne na gruncie niniejszej sprawy będzie zastosowanie grzywny celem przymuszenia, czy wykonania zastępczego. Takiej refleksji nie podjęto, a więc ciężko uznać, że nałożona na skarżącą grzywna jest adekwatna. Żaden z organów nie przedstawił wyliczeń grzywny.

Skarżąca podniosła także, że na każdym etapie postępowania sygnalizowała PINB oraz WINB, że nie ma pieniędzy na wykonanie decyzji z 2018 r. Skoro żadna kontrola nie wykazała istnienia stanu zagrożenia bezpieczeństwa zdrowia i życia, nałożenie kwoty [...]zł było nieuzasadnione. Skarżąca zaznaczyła ponadto, że obowiązek wynikający z decyzji z 2018 r. został wykonany w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, chociaż Sąd nie zgodził się ze wszystkimi twierdzeniami podniesionymi przez skarżącą.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została rozpoznana w trybie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, zwanej dalej "p.p.s.a."). Powołany przepis stanowi: "Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie". W niniejszej sprawie wydano postanowienie na skutek rozpoznania zażalenia w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym. Z tych względów, zarządzeniem z dnia 24 października 2023 r. Przewodnicząca Wydziału II tut. Sądu wyznaczyła termin posiedzenia niejawnego na dzień 30 listopada 2023 r., zaznaczając, że sprawa ma być skierowana do rozpoznana w trybie uproszczonym. Na podstawie art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej, przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. postanowienia, które zostały wydane na skutek rozpoznania zażalenia w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami skargi, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.

Przedmiotem skargi jest postanowienie WINB, utrzymujące w mocy co do istoty rzeczy postanowienie PINB w przedmiocie nałożenia grzywny celem przymuszenia skarżącej do wykonania obowiązku o charakterze prawnobudowlanym. W wyniku rozpoznania skargi Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji nie odpowiadają prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji.

Skarżąca, na podstawie decyzji z 2018 r. ma obowiązek wykonać roboty budowlane w stosunku do jej budynku. Jest to obowiązek, który musi zostać wykonany, gdyż wykonanie obowiązków publicznoprawnych jest obligatoryjne (zob. art. 6 § 1 zd. 1 u.p.e.a.). Obowiązek, jaki spoczywa na skarżącej ma charakter niepieniężny, a to oznacza, że organ egzekucyjny może wyłącznie zastosować środki egzekucyjne wskazane w dziale III u.p.e.a. Skarżąca podniosła wiele argumentów przemawiających na rzecz uchylenia zaskarżonego postanowienia. Sąd zgadza się z kilkoma z nich, co uzasadnia podjęcie rozstrzygnięcia, takiego jak wskazano to w sentencji wyroku.

Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej co do zaniechania przez WINB analizy zastosowania środków egzekucyjnych. Skarżąca zasugerowała, że organ egzekucyjny powinien zastanowić się nad skorzystania z dwóch środków – grzywny w celu przymuszenia oraz wykonania zastępczego. O ile Sąd zgadza się, że sytuacja skarżącej nie została w pełni wyjaśniona, to skarżąca musi mieć jednak świadomość tego, że grzywna w celu przymuszenia jest najłagodniejszym środkiem egzekucyjnym. Wynika to chociażby z tego, że po uiszczeniu grzywny oraz spełnieniu obowiązku publicznoprawnego, grzywna ta jest zwracana, a czasami nawet w całości (art. 126 zd. 1 u.p.e.a.). Wykonanie zastępcze jest środkiem egzekucyjnym, który nie daje takiej możliwości. Organ egzekucyjny przejmuje na siebie ciężar wykonania obowiązku publicznoprawnego, natomiast to na zobowiązanego spadają wszelkie koszty związane z wykonaniem zastępczym.

Skarżąca trafnie podkreśliła problematykę obliczenia grzywny, jaką zastosowano wobec niej. Dla przypomnienia, metodykę obliczania wysokości grzywny w celu przymuszenia reguluje przepis art. 121 u.p.e.a. Trzeba jednak odnotować to, że obowiązek publicznoprawny, jaki został nałożony na skarżącą, ma swój rodowód w szeroko rozumianym prawie budowlanym. To zmusza organ egzekucyjny do refleksji nad treścią art. 121 § 4 i 5 u.p.e.a. Te dwa przepisy stanowią odpowiednio: "Jeżeli egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego, grzywna w celu przymuszenia jest jednorazowa, chyba że dotyczy obowiązku utrzymania obiektu budowlanego w stanie nieoszpecającym otoczenia [§ 4 – uw. Sądu]. Wysokość grzywny, o której mowa w § 4, stanowi, w przypadku obowiązku przymusowej rozbiórki budynku lub jego części, iloczyn powierzchni zabudowy budynku lub jego części, objętego nakazem przymusowej rozbiórki, i 1/5 ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego, ogłoszonej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów do obliczania premii gwarancyjnej dla posiadaczy oszczędnościowych książeczek mieszkaniowych [§ 5 – uw. Sądu]". Grzywna w celu przymuszenia w przypadku skarżącej mogła być nałożona na nią tylko raz, gdyż obowiązek skarżącej nie polega na utrzymaniu obiektu budowlanego w stanie nieoszpecającym otoczenia. Co istotne, organ egzekucyjny nie ma możliwości postąpić inaczej, jak w przypadku art. 121 § 5 u.p.e.a., a więc wyznaczyć w sposób niebudzący wątpliwości wysokość grzywny. Ustawodawca nie pozostawia natomiast żadnej możliwości zmodyfikowania tej kwoty (por. np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 września 2018 r., sygn. akt II SA/Kr 914/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych [zwanej dalej "CBOSA"] na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 121 § 5 u.p.e.a. jasno stanowi, że kwota grzywny w celu przymuszenia jest iloczynem, a więc wynikiem mnożenia – jasnego algorytmu matematycznego, który zawsze daje precyzyjny wynik. Dwoma czynnikami są odpowiednio powierzchnia zabudowy budynku lub jego części i 1/5 ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego. Aby prawidłowo wyznaczyć wysokość grzywny w celu przymuszenia, rolą organów było wykonanie wyliczeń związanych chociażby z powierzchnią budynku skarżącej, ustalenie ile obecnie wynosi cena 1 m2, a następnie ustalić kwotę. Tych wszystkich czynności nie wykonał żaden z organów orzekających w niniejszej sprawie. Co więcej, WINB w uzasadnieniu swojego postanowienia skonstatował, że skoro skarżąca wykonała już część obowiązku publicznoprawnego wynikającego z decyzji z 2018 r., to kwota, jaką orzekł jest adekwatna. Organ II instancji zapomniał, że ustawodawca nie pozostawił dowolności w wyznaczaniu kwoty grzywny. Miał on zatem obowiązek wyliczyć należność, jaka spoczywa na skarżącej. Brak wyliczeń powoduje stan niepewności, ponieważ skarżąca nie ma możliwości weryfikacji co do ustalenia wysokości grzywny. Również sąd administracyjny nie ma takiej możliwości. Nie dość, że metodyka obliczenia grzywny pozostaje dla skarżącej i dla Sądu tajemnicą, to taka postawa organu stanowi poważne naruszenie zasady informowania, o której mowa w art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775, zwanej dalej "k.p.a.") w związku z art. 18 u.p.e.a. Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, że naruszenie jednej z fundamentalnych zasad ogólnych postępowania administracyjnego, mających zastosowanie także i w postępowaniu egzekucyjnym, jest wystarczającą podstawą uznania, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Po 114/23, dostępny w CBOSA).

Sąd wychodzi z założenia, że jeżeli organ administracji publicznej nie wyjaśnia skąd wzięły się kwoty należności pieniężnych, jakie strona ma ponieść, stanowi to poważne naruszenie zasady informowania strony. Nie jest rzetelną procedurą administracyjną pozostawianie przesłanek ustalenia grzywny w tajemnicy przed zobowiązanym (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 5 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 833/19, dostępny w CBOSA). Należy pamiętać, że uzasadnienie postanowienia musi zawierać wyjaśnienie podstaw prawnych, które znajdują zastosowanie w świetle ustalonego stanu faktycznego i ma ono stanowić odzwierciedlenie toku myślowego, jaki poczynił organ w drodze do rozstrzygnięcia. "Uzasadnienie decyzji, poza wskazaniem i wyjaśnieniem podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ma być dla strony źródłem informacji o sposobie rozumowania organu podejmującego decyzję i przyjętych przez niego założeniach, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Za takie uzasadnienie nie można natomiast uznać ogólnikowego stwierdzenia, że dochód netto przypadający na członka rodziny studenta przekroczył próg stypendialny i ograniczenia się do podania ogólnej kwoty dochodu rodziny, bez wskazania sposobu jej matematycznego wyliczenia." (wyrok WSA w Warszawie z dnia 29 września 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 406/16, dostępny w CBOSA). Naruszenie art. 11 i art. 107 § 3 w związku z art. 126 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. stanowi wystarczającą podstawę do uchylenia rozstrzygnięcia egzekucyjnego. Takie okoliczności, zdaniem Sądu w składzie orzekającym, zaszły w niniejszej sprawie.

Trzeba zwrócić uwagę, że gdyby PINB albo WINB dokonali wyliczeń i zrobiliby to prawidłowo, być może grzywna w celu przymuszenia byłaby niższa od tej, którą nałożył pierwotnie PINB. Jest to kwestia nadal niezbadana. Szczególnie jest to istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, że skarżąca od lat deklaruje problemy finansowe, co także podkreślała, kiedy prosiła o przedłużenie terminu do wykonania obowiązku.

Sąd przeanalizował decyzję z 2018 r., a także zaskarżone postanowienia. Nigdzie nie udało się odnaleźć wiadomości dotyczących metrażu budynku należącego do skarżącej. Ta kwestia musi zostać wyjaśniona, dlatego zasadnym jest, aby PINB przeprowadził kontrolę w spornym budynku należącym do skarżącej. Warto także zasygnalizować nieostrożność ze strony organów nadzoru budowlanego. Godzi się zauważyć, że PINB, jeszcze zanim wszczął postępowanie egzekucyjne, przeprowadził kontrolę na działce skarżącej w dniu 25 lipca 2019 r. Od tamtej pory żaden z organów nie ustalił stanu faktycznego sprawy, aby dostosować to do etapu postępowania egzekucyjnego. Tytuł egzekucyjny został wystawiony w dniu 13 marca 2020 r., a więc po ośmiu miesiącach od momentu przeprowadzenia kontroli. Do momentu orzekania przez WINB, minęły 3 lata 8 miesięcy i 25 dni. W tym czasie żaden z organów nie interesował się stanem wykonania robót budowlanych pomimo wiedzy o tym, że skarżąca je prowadzi, ale powoli. Co prawda, rolą organu egzekucyjnego nie jest prowadzenie postępowania dowodowego w klasycznym ujęciu, tak jak to ma miejsce w postępowaniu rozpoznawczym, to jednak, dla trafności swoich orzeczeń, powinien on wykonać kontrolę. Szczególnie dotyczy to WINB, który nigdy nie zainteresował się stanem budynku. Skarżąca, w piśmie uzupełniającym do skargi, zasygnalizowała wykonanie obowiązku w pełni. Warto by było, aby PINB to zbadał, zanim podejmie kolejne orzeczenie.

Niezasadne jest twierdzenie skarżącej, że brak zagrożenia dla ludzi i mienia, powinien mieć wpływ na wysokość grzywny w celu przymuszenia. Ustawodawca nie uregulował i tego, a więc nie ma żadnego związku pomiędzy tymi sferami.

Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi, mimo braku zgody co do niektórych zarzutów. Organy dopuściły się naruszenia art. 121 § 5 u.p.e.a. w sposób, w jaki miało to wpływ na wynik sprawy. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji (pkt I sentencji wyroku).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935). Sąd zasądził zwrot kosztów w wysokości 480 zł, na co złożyła się opłata za czynności radcy prawnego reprezentującego skarżącą w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II sentencji wyroku).

Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim PINB przeprowadzi kontrolę budynku objętego obowiązkiem wykonania prac budowlanych. Od efektów tej kontroli uzależni swoje dalsze postępowanie. Jeżeli okaże się, że skarżąca nie wykonała w pełni obowiązku, jaki ciąży na niej, PINB ustali jaki jest metraż obiektu skarżącej i następnie, w oparciu o art. 121 § 5 u.p.e.a., wyliczy wysokość grzywny w celu przymuszenia.

Co do kwestii nieopłaconej pomocy prawnej, sprawa zostanie rozstrzygnięta w osobnym orzeczeniu wydanym przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.