Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1342/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-11-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 16, art. 106 § 3, art. 141 § 4, art. 183, art. 184
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 2
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie sędzia NSA Teresa Zyglewska sędzia del. NSA Grzegorz Jankowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1114/17 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia w części oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 26 października

2017 r. oddalił skargę J. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z [...] grudnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] maja 1949 r. w części.

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] października 2011 r. J. M. zwróciła się

o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] maja 1949 r., podnosząc,

że postępowanie, w wyniku którego zostało ono wydane prowadzone było w stosunku do S. i W. G., co wobec wydania rozstrzygnięcia po śmierci wymienionych świadczy o wydaniu decyzji w stosunku do osób nieżyjących, a zatem zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr: [...] Minister Rolnictwa

i Rozwoju Wsi w punkcie [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] maja 1949 r., Nr: [...] w zakresie punktu [...], zaś w punkcie [...] stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] maja 1949 r., nr [...] w zakresie punktu [...].

W uzasadnieniu wskazał, że Wojewódzki Urząd Ziemski w K. orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1945 r. uznał, że nieruchomość wydzielona z majątku S., obejmująca parcele gruntowe o łącznym obszarze [...] ha, stanowiące własność B. M. G. nie podlega art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej. Następnie Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia [...] maja 1949 r. nr [...] w pkt [...] uchylił orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1945 r., zaś w pkt [...] uznał, że działka ziemi wydzielona z majątku S. na rzecz B. M. G. o łącznym obszarze [...] ha jako stanowiąca część majątku S., będącego własnością S. i W. G., obejmującego [...] ha łącznego obszaru w tym 50 ha użytków rolnych, przeszła wraz z tym majątkiem w dniu [...] września 1944 r. na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Od powyższej decyzji Ministra wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy w zakresie objętym punktem [...] wymienionego rozstrzygnięcia złożyła J. M..

Rozpoznając ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z dnia [...] grudnia 2015 r. Nr [...] uznał, że argumenty zawarte we wniosku nie zasługują na uwzględnienie, w związku z tym nie znalazł podstaw do zmiany decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2015 r. w zakresie punktu 1. Organ podkreślił, że ocena zgodności z prawem decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych

z [...] maja 1949 r. odbywała się w trybie stwierdzenia nieważności, a nie w postępowaniu instancyjnym. Minister kontrolował zatem wyłącznie to, czy orzeczenie z 1949 roku było dotknięte jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. i w tym zakresie rozstrzygnięcie odpowiada prawu.

Zdaniem organu nadzoru, Minister Rolnictwa i Reform Rolnych w swoim orzeczeniu z dnia [...] maja 1949 r., nr [...] dokonał błędnej oceny stanu faktycznego przez oparcie jej na niewłaściwych przepisach prawa. Jednak z uwagi na to, że ocena niezgodności z prawem tego rozstrzygnięcia odbywa się w postępowaniu nadzwyczajnym nie można uznać, że jest to okoliczność wystarczająca do stwierdzenia nieważności decyzji w całości. Należało bowiem zbadać, czy orzeczenie w istocie naruszyło przepis dekretu. Z tego punktu widzenia kluczowa okazała się kwestia dotycząca wydzielenia na rzecz B. M. G. części majątku S..

Odwołując się do argumentu wnioskodawczyni dotyczącego przejścia prawa własności popartego orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia [...] października 1992 r., organ uznał, że rozważania te nie pozwalają na podzielenie odmiennego, liberalnego kierunku orzecznictwa okresu międzywojennego, wyrażającego się w honorowaniu umów ustnych. Jak stanowi bowiem treść zacytowanego wyżej orzeczenia Sądu Najwyższego przeniesienie prawa własności wymagało zachowania określonej formy

i zdaniem organu nie można w tej materii honorować umów ustnych. Wnioskodawczyni poza przywołaniem omawianego orzeczenia nie dołączyła żadnego dokumentu, który mógłby zostać uznany za stanowiący podstawę do przeniesienia prawa własności. Z tego względu zdaniem organu podniesiony argument nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie organu, powyższym ustaleniom nie zaprzecza treść protokołu

z [...] lutego 1943 r., gdyż został on sporządzony po [...] września 1939 r., a jego treść nie koresponduje z innymi dokumentami zgromadzonymi w sprawie w tym z wyciągiem z Iwh [...] (obejmującym wpisy sprzed roku 1939 r.). W związku z tym, przywołany protokół nie może stanowić podstawy w zakresie ustaleń dotyczących prawa własności do nieruchomości w dacie przed [...] września 1939 r., w tym potwierdzać rozporządzenia częścią gruntów kilkanaście lat wcześniej, szczególnie jeżeli chodzi o darowizny na rzecz osoby bliskiej. Zapis omawianego protokołu, z którego wynika, iż na podstawie poza hipotecznych kontraktów kupna sprzedaży, zamiany i darowizny dokonanych w różnych czasach, a w każdym razie przed kilkunastu laty (a więc najpóźniej w 1932 roku), właściciele faktyczni i hipoteczni dóbr tabularnych S. wydzielili z dóbr tych pgr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i utworzyli z nich nowe ciało hipoteczne [...] Nr [...], a własność tegoż odstąpili B. M. G., nie może stanowić zdaniem organu dowodu na potwierdzenie wydzielenia parcel na rzecz B. M. G. przed [...] września 1939 r. Organ stwierdził, iż o kontrakcie darowizny części majątku S. na rzecz wymienionej mowa jest w piśmie Urzędu Wojewódzkiego

w K. z dnia [...] lutego 1949 r., nr [...].

Jednak zarówno protokół jak i pismo Urzędu Wojewódzkiego w K. nie odwołują się do konkretnego dokumentu związanego z przeniesieniem własności, który skutecznie przeniósł prawo własności bez konieczności dokonania odpowiednich wpisów w księdze wieczystej. Ponadto w piśmie UW w K. wymienione zostały nie wszystkie parcele zawarte w przytoczonym protokole.

Wobec różnic występujących w powyższych dokumentach, oraz ze względu na brak wskazania przez wnioskodawczynię konkretnego dokumentu, który mógłby potwierdzić przeniesienie własności części majątku S. na rzecz B. M. G. przed dniem [...] września 1939 r. (zgodnie z art. 431 i 432 Kodeksu cywilnego austriackiego) w celu usunięcia wątpliwości w zakresie przejścia prawa własności części przedmiotowego majątku organ oparł się na zapisach wyciągu z księgi tabularnej dla większych posiadłości [...] [...] dobra "S.", L. ks. zam: [...], sporządzonym przez Sąd Okręgowy w K.. Wymieniony dokument sporządzono na dzień

[...] grudnia 1948 r., lecz pierwszy wpis w nim zawarty widnieje pod datą [...] grudnia

1924 r. Dokument ten obejmuje wpisy z okresu od [...] grudnia 1924 r. do [...] sierpnia

1948 r. Pierwsza adnotacja dotycząca S. i W. G. datowana jest na dzień [...] listopada 1929 r. W tej dacie wpisano prawo własności na rzecz dr S. K. i W. J. z A. K., zaś [...] marca 1936 r. zanotowano zmianę nazwiska właścicieli z K. na G.. Dokument ten zawiera wszelkie wpisy dotyczące postępowań scaleniowych oraz wniosków o wydzielenie oraz wpis dotyczący zawarcia umowy sprzedaży z daty [...] stycznia 1942 r. brak jest natomiast w treści Iwh [...] potwierdzenia, iż z majątku S. wydzielono, na rzecz B. M. G., wymienione w protokole z dnia [...] lutego 1943 r. działki gruntu. Co istotne działki wymienione w protokole jako wydzielone na rzecz B. M. G., objęte zostały postępowaniem scaleniowym (działki nr [...],[...],[...],[...]). Objęcie przywołanych działek postępowaniem scaleniowym odnotowanym w Iwh [...], a nie

w odrębnym wykazie, jednoznacznie świadczy zdaniem organu o tym, iż nie były one

z Iwh [...] wydzielone, a zatem (wobec braku dokumentu potwierdzającego sporządzenia umowy darowizny w przepisanej formie) nie mogły stanowić wyłącznej własności B. M. G.. Powołując się na pismo Sądu Okręgowego w K. Urząd Ksiąg Wieczystych z dnia [...] sierpnia 1948 r., nr: Ns. Tab. [...] organ podkreślił,

że niemożliwe było sporządzenie wyciągu z kart [...] i [...] wyk. Hip. [...] ks. gr. Gm. Kat. S. (rzekomo wydzielonego na rzecz B. M. G.), gdyż wykaz ten nie istniał. Na brak wydzielenia i przeniesienia części majątku S. do odrębnego wykazu hipotecznego [...] wskazuje również pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej

w K. z dnia [...] marca 1953 r., nr [...], zgodnie z którym wykaz hipoteczny [...] nie istniał. Ponadto organ zaznaczył, że S. i W. G., ówcześni właściciele majątku S., dokonywali do księgi tabularnej wpisów dotyczących zmian w tym majątku. W związku z tym trudno dać wiarę twierdzeniu wnioskodawczyni, zgodnie z którym właściciele przez okres od [...] listopada 1929 r. (pierwsza adnotacja dotycząca małżeństwa G.) do [...] września 1939 r. (wybuch

II wojny światowej), a więc prawie przez 10 lat, nie odnotowali w księdze umowy darowizny (zdaniem wnioskodawczyni sporządzonej w nieokreślonej formie i w nieznanej dacie) na rzecz swojej córki B. M. G. i nie dokonali na jej podstawie wydzielenia części majątku S..

W tej sytuacji zdaniem organu, przy ustalaniu kwestii wydzielenia części majątku S. na rzecz B. M. G., nie zasługuje na uwzględnienie protokół

z [...] lutego 1943 r. Zawiera on bowiem jedynie oświadczenia osób zainteresowanych, które zostały wymienione w jego treści, na dzień jego sporządzenia, zaś informacje dotyczące wcześniejszych zmian zachodzących w majątku S. nie znalazły potwierdzenia w innych dokumentach źródłowych. Również załączony do wniosku

o ponowne rozpoznanie sprawy arkusz posiadłości gruntowej oraz pismo Powiatowego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia [...] sierpnia 1945 r., nr [...] nie mogą zdaniem organu stanowić dowodu potwierdzającego wydzielenie i przeniesienie części majątku S. do odrębnego wykazu hipotecznego [...]. Dokumenty te w żaden sposób nie potwierdzają prawa własności do nieruchomości. Nie można też uznać zdaniem organu, że zarówno arkusz posiadłości gruntowej datowany na 1943 r., jak

i pismo z dnia [...] sierpnia 1945 r., są w zakresie ustalenia istnienia prawa własności nieruchomości dokumentami bardziej wartościowymi niż wykaz hipoteczny sporządzony przez Urząd Ksiąg Wieczystych przy Sądzie Okręgowym w K..

Podsumowując organ stwierdził, że protokół z dnia [...] lutego 1943 r. został sporządzony na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 marca 1932 r. o postępowaniu uproszczonym przy regulowaniu stanu hipotecznego grantów w związku ze scaleniem

w okręgach sądów apelacyjnych w Krakowie i we Lwowie (Dz. U. Nr 38, poz. 392),

a zatem dla swojej skuteczności nie wymaga zachowania formy aktu notarialnego. Jednak przyjmując, że omawiany protokół wydzielił na rzecz B. M. G. wymienione w nim parcele gruntu, przejście prawa własności na rzecz B. M. G. mogło nastąpić dopiero po sporządzeniu tegoż protokołu, a więc już po dacie [...] września 1939 r. W tym stanie rzeczy również arkusz posiadłości gruntowej przedstawiający stan na rok 1943 określający B. M. G. jako "posiadacza" nie może stanowić dowodu na okoliczność skutecznego wydzielenia własności części majątku S. na rzecz B. M. G. przed dniem [...] września 1939 r., Stanowi to także argument za uznaniem zapisów w Iwh jako miarodajnych i zgodnych ze stanem rzeczywistym, tym bardziej, że ze zgromadzonych dokumentów nie wynika jakoby jeszcze przed datą sporządzenia wymienionego protokołu nastąpiły jakiekolwiek zmiany prowadzące do wyodrębnienia ciała hipotecznego nr [...]. Zgromadzone dokumenty jednoznacznie świadczą o tym, że takie ciało hipoteczne nie zostało utworzone.

Zebrana dokumentacja jednoznacznie wskazuje, iż majątek S. obejmował nieruchomości o charakterze rolniczym, których powierzchnia przekraczała [...] ha.

Mając na uwadze poczynione ustalenia organ uznał, że przeprowadzone postępowanie administracyjne nie wykazało, iż nie zostały spełnione przesłanki przejęcia nieruchomości ziemskiej S. na cele reformy rolnej w trybie art. 2 ust. 1 lit. e). W konsekwencji, mając na względzie przedstawiony sposób rozumienia pojęcia rażącego naruszenia prawa, w szczególności, że warunkiem jego wystąpienia jest oczywistość naruszenia przepisu prawa, organ stwierdził, że nie ma podstaw do zmiany decyzji Ministra z dnia [...] sierpnia 2015 r.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. M., wnosząc o jej uchylenie oraz jednocześnie zarzucając:

- naruszenie art. 156 § 2 punkt 2 k.p.a. poprzez uznanie, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] maja 1949 r., nr [...] w zakresie punktu [...] nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa uzasadniającym stwierdzenie jego nieważności,

- naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedopełnienie obowiązku zebrania całego materiału dowodowego, a to na skutek zaniechania przez organ zwrócenia się do instytucji oraz archiwów państwowych o udzielenie informacji dotyczących: założenia LWH 2772 gmina katastralna S., wydanych z niego odpisów, zawartych o nim wzmiankach w posiadanych dokumentach.

Zdaniem skarżącej, S. i W. G. nie musieli dla skuteczności aktów prawnych, na mocy których dokonali przeniesienia części majątku S. na rzecz B. M. G., dokonać ich ujawnienia w [...]. Co oznacza, że brak wykreślenia z [...] parcel gruntowych, których własność przeszła na rzecz B. M. G. nie stanowi wyłącznego i wystarczającego dowodu na to, iż do takiego rozrządzenia nie doszło. Dowodem zaś potwierdzającym, że do przeniesienia prawa własności jednak doszło i to przed dniem [...] września 1939 r., jest protokół z dnia [...] lutego 1943 r.

Ponadto skarżąca zakwestionowała stanowisko organów obu instancji,

iż orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reformy Rolnej z dnia [...] maja 1949 r.

nr [...] nie zostało wydane w stosunku do osób nieżyjących, tj. S. G. i W. G.. W ocenie organów przedmiotowe orzeczenie wydane było wyłącznie w stosunku do B. M. G., która żyła w dacie jej wydania. Stanowisko swoje organy oparły na dowodzie doręczenia przedmiotowego orzeczenia, na którym widnieją wyłącznie dane B. M. G.. Jednak zdaniem skarżącej, nie jest prawidłowym ustalenie kręgu stron postępowania w oparciu o treść dowodu doręczenia. Zdaniem skarżącej, orzeczenie z [...] maja 1949 r. skierowane było również do nich, w dacie, kiedy już nie żyli, a zatem wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa skutkującym jego nieważnością. W tej sytuacji organ powinien stwierdzić nieważność tego orzeczenia również w zakresie pkt 1.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone

w uzasadnieniu zaskarżanej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 maja 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 315/16, oddalił skargę J. M..

W wyniku wniesienia od tego wyroku skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 2648/16 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że niepodpisanie sentencji chociażby przez jednego sędziego, który uczestniczył przy wydaniu wyroku, stanowi podstawę nieważności wyroku

określoną w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie sentencja zaskarżonego wyroku została podpisana przez dwóch sędziów. Brak pod sentencją wymaganych podpisów wszystkich członków składu orzekającego uniemożliwia ocenę, że istotnie wszyscy sędziowie brali udział w wydaniu tego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznając sprawę opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę J. M..

W uzasadnieniu Sąd I instancji zwrócił uwagę, że zaskarżona decyzja zapadła

w postępowaniu toczącym się z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji.

W postępowaniu tym nie rozstrzyga się więc ponownie istoty sprawy (tu kwestii podlegania nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września

1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej Dz. U. nr 3 poz. 13 z 1945 r. dalej dekret PKWN), ale jedynie ocenia legalność wydanego w niej rozstrzygnięcia, na gruncie obowiązujących w dacie jego wydawania przepisów, w kontekście ustalonego wówczas przez organy stanu faktycznego.

W rozpatrywanej sprawie skarżąca wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] maja 1949 r. (określonej wówczas przez Ministra mianem "orzeczenia"), jako dotkniętej wadą określoną w art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a. Decyzją tą Minister, na podstawie art. 101 ust. 1 pkt b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36, poz. 341 ze zm.) oraz art. 2 ust. 1 pkt e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przyjmując, że nie nastąpiło skuteczne przeniesienie własności odnośnie do części majątku ziemskiego "S.",

- w pkt [...] uchylił orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z dnia

z [...] sierpnia 1945 r.,

- w pkt 2 uznał, że działka ziemi wydzielona z majątku S. na rzecz B. M. G. obejmująca określone parcele gruntowe o łącznym obszarze [...] ha jako stanowiąca część majątku S. będącego własnością S. i W. G. obejmującego [...] ha łącznego obszaru w tym ponad [...] ha użytków rolnych przeszła wraz z tym majątkiem w dniu [...] września 1944 r. na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej zgodnie z art. 2 ust 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia [...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Po rozpoznaniu tego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia

[...] grudnia 2015 r., (będącej przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2015 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] maja 1949 r.

nr [...] w zakresie pkt [...], uchylającego z urzędu orzeczenie WUZ

w K. z dnia [...] sierpnia 1945 r.

Zdaniem Sądu, w szczególności należało wyjaśnić, czy faktycznie zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w K. z 1945 roku. W orzeczeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] maja 1945 r., odmiennie niż to uczyniono w orzeczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego

w K. z dnia [...] sierpnia 1945 r., stwierdzono, że organ nie dysponował żadnym prawnie skutecznym dokumentem, który dowodziłby prawnego podziału nieruchomości w S. i wydzielenia z obszaru o pow. [...] ha działki ziemi o pow. [...] ha stanowiącej własność B. M. G.. Stąd też uznano jego wadliwość podnosząc również, że jest ono sprzeczne z art. 2 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W dalszej części uzasadnienia Sąd I instancji wskazał, że próbę zdefiniowania pojęcia "nieruchomości ziemskiej" na potrzeby dekretu podjął Trybunał Konstytucyjny

w uchwale z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). Według stanowiska przyjętego w tej uchwale przez to pojęcie należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym.

Zdaniem Sądu, słusznie organ uznał, iż brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] maja 1945 r.

w punkcie [...], bowiem brak jest dowodu potwierdzającego, iż przed dniem [...] września

1949 r. nastąpił podział przedmiotowej nieruchomości w formie prawem przewidzianej przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej. Skarżąca zarzuca, że przedmiotowa nieruchomość w dniu wejścia w życie dekretu stanowiła w części własność B. M. G.. Zarzutowi temu przeczy jednak treść dokumentów urzędowych znajdujących się w aktach sprawy. Przy czym kluczowe znaczenie dla sprawy ma treść wyciągu

z księgi tabularnej dla większych posiadłości [...] dobra "S.", L. ks. zam: [...], sporządzonego przez Sąd Okręgowy w K.. Wymieniony dokument sporządzono na dzień [...] grudnia 1948 r., lecz pierwszy wpis w nim zawarty widnieje pod datą [...] grudnia 1924 r. Dokument ten obejmuje wpisy z okresu od [...] grudnia 1924 r. do [...] sierpnia 1948 r. Brak jest ponadto w treści [...] potwierdzenia, iż z majątku S. wydzielono, na rzecz B. M. G., wymienione w protokole z dnia [...] lutego 1943 r. działki gruntu.

Odnosząc się do stanowiska skarżącej Sąd uznał brak dowodów potwierdzających, że do wydzielenia tych działek doszło po ich scaleniu. Ponadto

w księdze, pod datą [...] sierpnia 1940 r., dokonano wpisu dotyczącego odmowy uwzględnienia wniosku o podział parceli [...], który świadczy to o tym, że parcela ta (wymieniona w protokole jako część składowa wydzielonej części z majątku S.) nie stanowiła odrębnej od przedmiotowego majątku własności.

Natomiast zgodnie z pismem Sądu Okręgowego w K. Urząd Ksiąg Wieczystych z dnia [...] sierpnia 1948 r. Ns. Tab. [...] niemożliwe było sporządzenie wyciągu z kart [...] i [...] wyk. Hip. [...] ks. gr. gm. kat. S., gdyż wykaz ten nie istniał. Na brak wydzielenia i przeniesienia części majątku S. do odrębnego wykazu hipotecznego [...] wskazuje również pismo Prezydium Miejskiej Rady Narodowej

w K. z dnia [...] marca 1953 r.

W ocenie WSA w Warszawie, powyższym ustaleniom nie zaprzecza treść protokołu z [...] lutego 1943 r., gdyż został on sporządzony w dacie po [...] września 1939 r., a jego treść nie koresponduje z innymi dokumentami zgromadzonymi w sprawie - w tym z wyciągiem z [...] (obejmującym wpisy sprzed 1939 r.). Jednocześnie Sąd dodał, że o kontrakcie darowizny części majątku S. na rzecz wymienionej mowa jest również w piśmie Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia [...] lutego 1949 r.

[...]. Jednak zarówno protokół, jak i pismo Urzędu Wojewódzkiego

w K., nie odwołują się do konkretnego dokumentu związanego z przeniesieniem własności.

Ponadto powołując się na materiał dowodowy, w tym wyciąg z księgi wieczystej [...] Sąd stwierdził, że majątek S. o powierzchni [...] ha składał się

w przeważającej części z parcel rolnych ([...] ha gruntów ornych, [...] ha łąk oraz [...] ha pastwisk, tj. w sumie [...] ha użytków rolnych). Spełnione zostały zatem normy obszarowe określone w art.2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej.

Za niezasadny Sąd uznał zarzut skargi polegający na prowadzeniu postępowania przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w 1949 r. w stosunku do osób zmarłych, bowiem orzeczenie z dnia [...] maja 1949 r. nr [...] wydane zostało na rzecz B. M. G., a nie jej rodziców S. i W. G.. Osoby te pojawiły się wprawdzie w sentencji orzeczenia jednak wyłącznie w celu identyfikacji majątku, bowiem jak wynika z dowodu doręczenia, adresatką decyzji była B. M. G..

Ponadto za prawidłowe Sąd I instancji uznał stanowisko organu, że na wynik niniejszego postępowania nie ma wpływu rozstrzygnięcie postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] maja 1949 r. nr [...].

Podsumowując Sąd I instancji stwierdził, że przy przejęciu majątku S. na cele reformy rolnej nie doszło do rażącego naruszenia prawa, a z zachowanych dokumentów nie wynika, aby kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja

(w zaskarżonej części) obarczona była inną kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 K.p.a.

Od powyższego wyroku, pełnomocnik skarżącej J. M. wywiódł skargę kasacyjną, w której podniósł zarzut naruszenia:

1. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 16, art. 143 oraz 183 par. 1 , 2 ust. 4 -ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 183 par 1 i 2 pkt 4 p.p.s.a., a w konsekwencji art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego normującego zasadę praworządności poprzez wydanie orzeczenia-gdzie sentencja wyroku oraz uzasadnienie wyroku noszą inne sygnatury akt a ponadto uzasadnienia wyroku zawiera tak liczne i rażące błędy iż powstają uzasadnione wątpliwości co do tego czy przed podpisaniem uzasadnienia, którykolwiek z sędziów orzekających w tej sprawie przeczytał je i zapoznał się z nim - co winno skutkować stwierdzeniem nieważności postępowania;

b. art. 145 § 1 punkt a oraz c i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oddalenie skargi i brak stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, mimo zaistnienia przyczyn, określonych w art. 156 § 1 punkt 2 k.p.a., tj. wydanie orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] maja 1949r., znak: [...] w zakresie punktu [...] z rażącym naruszeniem prawa, w tym wydania go w stosunku do osób zmarłych oraz pominięcie tego, że majątek S. leżał w granicach miasta K.

i w związku z tym nie miał do niego zastosowania dekret PKWN z dnia [...] września 1944 o przeprowadzeniu reformy rolnej;

c. art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób sprzeczny z tym przepisem a w szczególności lakoniczny i ogólnikowy, wewnętrznie sprzeczny, bez odniesienia się do wszystkich zarzutów poniesionych przez skarżącą oraz bez przedstawienia procesu myślowego, który doprowadził Sąd I instancji do takich a nie innych wniosków skutkujących oddaleniem skargi - co uniemożliwia przeprowadzenie prawidłowej kontroli instancyjnej przez Sąd Odwoławczy;

d. art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez pozostawienie wniosku dowodowego skarżącej, złożonego w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z prywatnego odpisu z treści [...] - bez rozpoznania.

Ze względu na powyższe pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Naczelny Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

W świetle do art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę

w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa.

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Autor skargi kasacyjnej zarzucił wyrokowi WSA w Warszawie naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Na wstępie skargi kasacyjnej podniesiono naruszenie art. 16, 143 i 183 § 1, 2

ust. 4 p.p.s.a. oraz art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego przez to, że wydano orzeczenie gdzie sentencja wyroku oraz uzasadnienie wyroku noszą inne sygnatury akt, a uzasadnienie wyroku zawiera liczne błędy, co prowadzi do uzasadnionych wątpliwości co do tego, czy przed podpisaniem uzasadnianie, którykolwiek z sędziów orzekających

w tej sprawie przeczytał je i zapoznał się z nim.

Według skarżącego kasacyjnie winno to skutkować nieważnością postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego zarzutu skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a skargę można oprzeć na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

zaś Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu (184 p.p.s.a.).

Wspomniany w zarzucie skargi kasacyjnej art. 16 p.p.s.a. określa skład sądu orzekającego w sprawie i do tego uregulowania nawiązuje art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., który określa przesłankę nieważności postępowania związaną ze sprzecznym z przepisami składem sądu lub też orzekaniem sędziego, który podlega wyłączeniu.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowej sprawie nie został naruszony żaden ze wspomnianych wcześniej przepisów procedury sądowoadministracyjnej.

Nawet gdyby w sprawie zaistniała omyłka co do sygnatury akt to nie sposób wykazać, że było to naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że uszło uwadze skarżącego kasacyjnie, iż postanowieniem z 27 lutego 2018 r. WSA w Warszawie sprostował z urzędu oczywistą omyłkę pisarską i zamiast sygn. akt I SA/Wa 1114/16 wpisał sygn. akt I SA/Wa 1114/17.

Naczelny Sąd Administracyjny uważa, że w uzasadnieniu wyroku nie powinny się zdarzać błędy pisarskie ale nie można ich występowania powiązać z nieważnością postępowania.

Wyrok został podpisany przez sędziów biorących udział w orzekaniu i ewentualne omyłki pisarskie nie są podstawą do nieważności wyroku.

Sąd I instancji nie mógł jednocześnie naruszyć art. 145 § 1 pkt a oraz c i 151 p.p.s.a skoro oddalił skargę to zastosował art. 151 p.p.s.a. i tylko ten przepis mógł ewentualnie naruszyć.

Wobec powiązania naruszenia art. 151 p.p.s.a. z art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego, przez wydanie decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] maja 1949 r. w stosunku do osób zmarłych, czego nie zauważył WSA w Warszawie, należy stwierdzić, że Sąd I instancji odniósł się do tego zagadnienia.

W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił, że decyzja nie została skierowana wobec osób zmarłych, a ich nazwiska pojawiają się jedynie w sentencji przedmiotowej decyzji, wyłącznie celem identyfikacji majątku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela też zarzutu rażącego naruszenia prawa sprowadzającego się do tego, że majątek S. leżał w granicach miasta K. i w związku z tym nie miał do niego zastosowania dekret PKWN z dnia

[...] września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie odniósł się do tego problemu, gdyż nie został on podniesiony na wcześniejszym etapie postępowania przez skarżącego.

Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że analiza przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, a szczególnie art. 2 dekretu, wskazuje jakie nieruchomości były przeznaczone na cele reformy rolnej i nie sposób znaleźć tam wyłączenia ze względu na położenie nieruchomości ziemskiej na terenie miasta.

Decydujące było podmiotowe kryterium własności oraz wielkość powierzchni nieruchomości ziemskiej.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela też zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a przez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób sprzeczny z tym przepisem, tj. lakoniczny i wewnętrznie sprzeczny.

Sąd I instancji odniósł się do wszystkich zarzutów skargi i przeprowadził postępowanie z uwzględnieniem specyfiki art. 156 k.p.a., tj. badając czy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odniósł się do wszystkich aspektów nieważności decyzji wskazanych przez skarżącą.

WSA w Warszawie szczegółowo ustosunkował się do zebranego przez organy administracji materiału dowodowego i jednoznacznie przedstawił swoje stanowisko co do stanu faktycznego i prawnego przedmiotowej sprawy.

Zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a przez pozostawienie wniosku dowodowego skarżącej, złożonego w skardze o dopuszczenie dowodu z prywatnego odpisu treści

[...] – bez rozpoznania jest niezrozumiały.

W skardze nie został zawarty żaden wniosek dowodowy a znajduje się tam jedynie załącznik ksero pisma zawierającego treść odpisu [...].

Podczas rozprawy (protokół z [...] października 2017 r.) nie został złożony wniosek dowodowy, zaś jak wynika z treści skargi (str. [...]) z dnia [...] stycznia 2016 r. odpis z treści ciała hipotecznego [...] znajdował się już w aktach sprawy jako załącznik do pisma sporządzonego przez matkę skarżącej w dniu [...] lipca 1957 r. i wysłanego do Ministerstwa Rolnictwa.

WSA w Warszawie podejmował swoje rozstrzygnięcie w oparciu o zgromadzony

w sprawie materiał dowodowy i brak jest dowodu aby uznać, że pominął wskazany odpis z treści ciała hipotecznego [...].

Mając powyższe na uwadze, jako, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a oddalił skargę kasacyjną.