Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 963/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 25, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
article: art. 7, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński,, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), Protokolant specjalista Barbara Urban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 29 kwietnia 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/934./2024/6622/IA w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 6 marca 2024 r. znak [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 29 kwietnia 2024 r., nr SKO.PSŚ/41.5/934/2024/6622/IA Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "Kolegium" lub "Organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję wydaną przez Prezydenta Miasta S. (dalej "Prezydent" lub "Organ I instancji") z 6 marca 2024 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.

Organ I instancji uznał, że kwoty wypłacone E. C. (dalej "Skarżąca") za okres od 1 października 2021 r. do 31 grudnia 2023 r. w wysokości 5 827,68 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. Jednocześnie zobowiązał Skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej kwocie 5 827,68 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych, do dnia spłaty. Ww. świadczenia należy zwrócić w terminie 14 dni, od kiedy decyzja stanie się ostateczna. Odsetki za opóźnienie zostaną naliczone w dniu spłaty kwoty głównej.

Podstawę prawną decyzji stanowiły przepisy art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.; dalej "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej "k.p.a.").

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Prezydent decyzją z 8 marca 2016 r., nr [...] przyznał Skarżącej zasiłek pielęgnacyjny na rzecz córki na okres od 1 września 2015 r. do 31 października 2020 r. Następnie 19 listopada 2020 r. Prezydent decyzją nr [...] zmienił pierwotną decyzję przyznającą zasiłek pielęgnacyjny w zakresie wydłużenia prawa do tego świadczenia do 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. W dniu 1 września 2023 r. została wydana kolejna decyzja przedłużająca okres pobierania świadczenia rodzinnego, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustawy (Dz. U. z 2023 r. poz. 852). Prawo do zasiłku zostało przyznane na okres od 6 sierpnia 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego ostatecznego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W dniu 13 września 2021 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. wydał orzeczenie o niepełnosprawności dla córki Skarżącej. Orzeczenie to Skarżąca przedłożyła do akt sprawy 31 stycznia 2024 r. Tym samym od miesiąca października 2021 r. decyzja przyznająca zasiłek wygasła, a wypłacony zasiłek jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi.

W odwołaniu od decyzji Skarżąca wyjaśniła, że niepełnosprawność jej córki trwała przez cały sporny okres, a zatem przez cały czas córka Skarżącej była uprawiona do pobierania świadczenia rodzinnego. W sytuacji faktycznej i prawnej nie zmieniło się nic. Ponadto Skarżąca nie została w sposób jasny pouczona o okolicznościach skutkujących ustaniem prawa do pobierania zasiłku. Pobrane świadczenie rodzinne nie było zatem nienależne.

Organ odwoławczy zaskarżoną obecnie decyzją orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w decyzjach przyznających zasiłek pielęgnacyjny wyraźnie wskazano, że okres na jaki przyznano świadczenie rodzinne jest związany z wydaniem kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności córki Skarżącej. Ponadto Skarżąca została pouczona o treści art. 25 ust. 1 u.ś.r. oraz o tym, że w przypadku uzyskania nowego orzeczenia o niepełnosprawności przed datą wskazaną w rozstrzygnięciu należy niezwłocznie poinformować o tym organ wypłacający świadczenie. Mimo to orzeczenie o niepełnosprawności córki zostało przedłożone Organowi I instancji dopiero 31 stycznia 2024 r. Należy zatem uznać, że twierdzenia Skarżącej o niewystarczającym pouczeniu o braku prawa do pobierania świadczenia nie znajdują uzasadnienia w aktach sprawy. Wobec tego decyzja Prezydenta jest zgodna z prawem. Końcowo Kolegium zwróciło uwagę, że zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. istnieje możliwość umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia jej na raty.

Skarżąca w skardze na decyzję Kolegium wniosła o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy i w ostateczności błędne przyjęcie, że wypłacone Skarżącej świadczenie było świadczeniem nienależnie pobranym. Skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów prawa procesowego, a to art. 77 § 1 i art. 7 w związku z art. 12 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy poprzez przyjęcie, że dostarczenie nowego orzeczenia o niepełnosprawności skutkuje brakiem prawa do świadczenia za okres, w którym świadczenie zostało wypłacone na innej podstawie ustawowej. Ponadto wskazała na naruszenie art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez niezrealizowanie obowiązku czuwania organu, aby w toku postępowania Skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, a w szczególności poprzez zignorowanie okoliczności związanych z wydaniem decyzji, brakiem udzielania wskazówek pomimo wątpliwości interpretacyjnych w trakcie trwania zagrożenia epidemicznego COVID-19 co do obowiązujących w tym czasie przepisów oraz ograniczonej dostępności kontaktu z organami, co w konsekwencji skutkowało niewypełnieniem obowiązku dostarczenia nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca podała argumenty na poparcie wniesionych zarzutów.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a.").

Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji Organu I instancji wykazała, że akty te dotknięte są uchybieniami w stopniu uzasadniającym ich wzruszenie.

W rozpoznawanej sprawie kluczową kwestią dla oceny zgodności z prawem wydanych decyzji jest ustalenie, czy organy prawidłowo uznały, że zasiłek pielęgnacyjny wypłacony Skarżącej za okres od 1 października 2021 r. do 31 grudnia 2023 r. w kwocie 5.827,68 zł stanowi nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.

Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Katalog przesłanek uznania świadczenia za nienależne pobrane wskazany został w art. 30 ust. 2 u.ś.r. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy Organ I instancji kwalifikując wypłacony zasiłek pielęgnacyjny jako świadczenie nienależnie pobrane powołał się na przesłankę z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. W myśl tej regulacji za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Stwierdzenie, że doszło do nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. wymaga łącznego spełnienia następujących warunków: 1) zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części; 2) dokonania wypłaty świadczenia rodzinnego pomimo wystąpienia ww. okoliczności; 3) pouczenia osoby pobierającej świadczenie rodzinne o skutkach zaistnienia ww. okoliczności, tj. o sytuacjach, w których następuje brak prawa do pobierania świadczenia rodzinnego.

Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Świadczeniem nienależnie pobranym jest bowiem świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Skoro art. 30 ust. 1 u.ś.r. posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego" to obowiązek zwrotu takiego świadczenia, obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 października 2010 r., I OSK 981/10, opubl. w internetowej bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej "CBOSA"). W świetle art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. warunkiem uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane jest dodatkowo świadomość osoby pobierającej świadczenie o braku prawa do pobierania świadczenia, która to świadomość musi wynikać z uprzedniego pouczenia. Z tego względu prawidłowe pouczenie, tj. poinformowanie świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia wpływa bezpośrednio na ocenę, czy wypłacone świadczenie miało charakter nienależnego. Jak wskazuje się w orzecznictwie skuteczne pouczenie, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że – zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego – można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 17 czerwca 2021 r., I OSK 348/21; 27 lutego 2013 r., I OSK 1525/12; 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1701/12 – opubl. w CBOSA). Nie ulega zatem wątpliwości, że osoba pobierająca świadczenie rodzinne musi zostać prawidłowo, w sposób czytelny i zrozumiały pouczona o sytuacjach, w których następuje brak prawa do ich pobierania.

Odnosząc powyższe uwagi ogólne do okoliczności sprawy należy wskazać, że decyzją Prezydenta z 8 marca 2016 r. przyznano prawo do zasiłku pielęgnacyjnego dla córki Skarżącej na okres od 1 września 2015 r. do 31 października 2020 r. Decyzją z 2 października 2018 r. zmieniono pierwotną decyzję w zakresie wysokości świadczenia w okresie od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2020 r. Następnie na podstawie art. 15h ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (powołany tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.; dalej "ustawa COVID-19") decyzja z 8 marca 2016 r. została zmieniona decyzją z 9 listopada 2020 r. w zakresie okresu przysługiwania zasiłku. Na mocy decyzji zmieniającej przedłużono prawo do zasiłku pielęgnacyjnego dla córki Skarżącej na okres do 60. dnia od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Przy czym w sprawie nie jest sporne, że 13 września 2021 r. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. zaliczył córkę Skarżącej do osób niepełnosprawnych, co potwierdził orzeczeniem nr [...]. Orzeczenie zostało wydane do 30 września 2025 r. Nowe orzeczenie o niepełnosprawności Skarżąca przedłożyła Organowi I instancji 31 stycznia 2024 r.

Następnie należy wskazać, że w decyzji przyznającej świadczenie z 8 marca 2016 r. oraz w decyzjach zmieniających z 2 października 2018 r. i 9 listopada 2020 r. zawarto ogólne pouczenia o obowiązku wynikającym z art. 25 ust. 1 u.ś.r., tj. niezwłocznego powiadamiania organu właściwego wypłacającego świadczenie o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (w tym o zmianie liczby członków rodziny i uzyskaniu dochodu mającego wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych). W pouczeniu w decyzji z 9 listopada 2020 r. wskazano także, że w przypadku uzyskania nowego orzeczenie o niepełnosprawności przed datą wskazaną w rozstrzygnięciu sprawy należy o tym niezwłocznie poinformować organ wypłacający świadczenie, a także, że nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi stosownie do art. 30 u.ś.r.

Zdaniem Sądu z literalnego brzmienia ww. pouczeń wynika, że chodzi w nich o obowiązek informacyjny ujawnienia tylko takich okoliczności, które wpływają na prawo do zasiłku bądź na jego wysokość. W przypadku córki Skarżącej nowe orzeczenie o niepełnosprawności pozostawało bez wpływu na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego jak i na jego wysokość, gdyż potwierdzało, że córka Skarżącej zalicza się nadal do osób niepełnosprawnych.

Skarżąca podkreślała, że nie pobierała zasiłku niezgodnie z tym co się należało jej córce. Okoliczności faktyczne i prawne, które wpływały na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego nie uległy zmianie. Córka Skarżącej przez cały okres pobierania zasiłku był zaliczona do osób niepełnosprawnych. Orzeczenia o niepełnosprawności potwierdzają trwały i nieprzerwany charakter niepełnosprawności córki Skarżącej. W tych okolicznościach Skarżąca uznała, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności nie miało wpływu na prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ani na jego wysokość. W żadnym momencie nie wystąpiła sytuacja z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. bowiem nie zaistniała okoliczność braku posiadania przez córkę Skarżącej ważnego orzeczenia o niepełnosprawności.

Jak podkreśla się w orzecznictwie przepis art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie daje organom uprawnienia do pomijania na tej podstawie prawnej istotnych okoliczności faktycznych, tzn. o charakterze prawotwórczym, które się ujawnią w toku postępowania, a które nie zostały "niezwłocznie" podane do wiedzy organu przez osobę zobowiązaną. Przy ocenie, czy zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych decydujące są materialnoprawne przepisy u.ś.r., warunkujące to prawo, czyli z którymi ustawa łączy skutek w postaci nieprzysługiwania lub ustania prawa do świadczeń rodzinnych, zaś sam fakt niedotrzymania wymogu informacyjnego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie ma takiego charakteru.

Rację ma zatem Skarżąca, że nowe orzeczenie o niepełnosprawności pozostawało w istocie bez wpływu na przysługujące jej córce materialnie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego bowiem potwierdzało, że córka Skarżącej nadal pozostaje osobą niepełnosprawną. Brak poinformowania organu o uzyskaniu nowego orzeczenia nie spowodował, że świadczenia zostały wypłacone nienależnie, gdyż prawo do tego świadczenia w sensie materialnym nie ustało.

Podkreślić przy tym trzeba, że przepis art. 25 ust. 1 u.ś.r. nie znosi generalnej normy z art. 7 k.p.a. ustanawiającej zasadę prawdy obiektywnej, w myśl której organy "podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy" co najogólniej ujmując oznacza, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 10 października 2019 r., IV SA/Wr 245/19; wyrok WSA w Gliwicach z 15 lipca 2022 r., II SA/Gl 281/22; wyrok WSA w Łodzi z 11 stycznia 2023 r., II SA/Łd 640/22 – opubl. w CBOSA).

Analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do wniosku, że Skarżąca nie została pouczona o tym, ze brak powiadomienia organu o uzyskaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności skutkuje utratą prawa do pobierania przyznanego zasiłku pielęgnacyjnego. W pouczeniu nie wskazano także, że brak zawiadomienia organu w tym przedmiocie może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i koniecznością ich zwrotu. Powołanie w decyzjach zmieniających z 9 listopada 2020 r. i z 1 września 2023 r. przepisu art. 15h ustawy COVID-19 oraz samo brzmienie rozstrzygnięcia w zakresie daty końcowej, do której nastąpiło przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, nie jest tożsame ze spełnieniem przez organy obowiązku informacyjnego. Zwrócić w tym miejscu uwagę należy na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie z którym ocena, czy w danym przypadku został spełniony warunek pouczenia, o którym mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., wymaga uwzględnienia celu tej regulacji prawnej. Wprowadzając powyższy warunek ustawodawca zmierzał do tego, aby obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego ciążył wyłącznie na osobach, które pobierały dane świadczenie w sposób w pełni świadomy w tym znaczeniu, że zdawały sobie sprawę, iż świadczenie im nie przysługuje (por. wyrok z 6 czerwca 2023 r., I OSK 1365/22, opubl. w CBOSA).

W toku postępowania administracyjnego w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego obowiązkiem organów było poczynienie ustaleń w zakresie okoliczności determinujących prawo córki Skarżącej do tego świadczenia, a następnie wykazanie, że doszło do przyjęcia świadczenia w złej wierze, przy czym świadomość braku przysługiwania świadczenia powinna być odniesiona do udzielonego pouczenia.

Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że informacja, z której brakiem organy powiązały negatywne dla Skarżącej skutki prawne (tj. uzyskanie przez córkę Skarżącej nowego orzeczenia o niepełnosprawności), winna być im znana z urzędu. Zgodnie bowiem z art. 23b ust. 1 u.ś.r. organy ustalające prawo do świadczeń są obowiązane do samodzielnego uzyskiwania informacji, w tym m. in. informacji o legitymowaniu się odpowiednim orzeczeniem wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 23b ust. 1 pkt 5 u.ś.r.). Stosownie zaś do art. 6d ust. 4a pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 44 z późn. zm.) dane gromadzone w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności udostępnia się - jeżeli stanowią one kryterium przyznania świadczenia albo ustawowe kryterium wydania dokumentu - organowi właściwemu, o którym mowa w art. 3 pkt 11 u.ś.r. w celu weryfikacji danych dotyczących osób ubiegających się o świadczenia rodzinne, osób pobierających świadczenia rodzinne oraz członków ich rodzin. Organ ma zatem możliwość weryfikacji bazy orzeczeń o niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie organy takiej weryfikacji nie przeprowadziły.

Dla oceny świadomości Skarżącej ma również znaczenie okoliczność na którą zwraca się uwagę w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że sposób sformułowania przepisu art. 15h ust. 2 pkt 1 ustawy COVID-19 nie jest do końca jednoznaczny i może stwarzać podstawę do rozbieżnych interpretacji. W oparciu o tę normę prawną sformułowana została wszak sentencja decyzji zmieniającej okres na jaki przyznano Skarżącej zasiłek pielęgnacyjny. Jak wskazał m.in. WSA w Poznaniu w wyroku z 11 marca 2022 r. (II SA/Po 461/21, opubl. w CBOSA) oraz WSA w Łodzi w wyroku z 11 stycznia 2023 r. (II SA/Łd 640/22, opubl. w CBOSA): "jeżeli orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wygasa w okresie trwania pandemii wirusa SARS-CoV-2, ulega ono, z mocy prawa, przedłużeniu do 60. dnia licząc od dnia odwołania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii, ale nie dłużej niż do momentu wydania nowego orzeczenia. Okres, na jaki ustawodawca przedłużył ważność terminowego orzeczenia, a więc 60 dni tudzież data wydania nowego orzeczenia dotyczy sytuacji, w której odwołano stan zagrożenia epidemicznego lub stanu pandemii". Na gruncie takiej interpretacji można by dopuścić i taki pogląd, że orzeczenie o niepełnosprawności wydane córce Skarżącej w 2015 r. było nadal orzeczeniem ważnym, tj. nie wygasło, pomimo wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności. Wskazana niejednoznaczność analizowanej regulacji może być istotna w kontekście przepisu art. 7a § 1 k.p.a., który stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony.

Przeprowadzona w sprawie kontrola sądowoadministracyjna doprowadziła do wniosku, iż organy orzekające nie zbadały w sposób prawidłowy czy zaistniała okoliczność powodująca ustanie prawa córki Skarżącej do zasiłku pielęgnacyjnego, a jeśli tak to czy zachodziła sytuacja świadomego działania, stanowiąca następstwo pouczenia przez organ o skutkach zaniechania poinformowania organu o wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

Tym samym decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Obowiązkiem organów administracji publicznej jest podejmowanie z urzędu lub na wniosek stron wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.). W myśl art. 8 k.p.a. organy powinny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Przepisy te znajdują doprecyzowanie m.in. w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Artykuł 80 k.p.a. stanowi natomiast, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Organy nie sprostały obowiązkom wynikającym ze wskazanych wyżej przepisów k.p.a. Co więcej informacja o wydaniu nowego orzeczenia, która stanowiła podstawę wydania zaskarżonych decyzji, powinna być znana organom z urzędu. W związku z tym wszczęcie postępowania w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia i wydanie decyzji po upływie dwóch lat od wystąpienia zdarzenia, z którym organ wiąże utratę prawa do świadczenia, pozostaje nie do pogodzenia z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego w demokratycznym państwie prawa (art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 7, art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a.).

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że organy obu instancji adresatem decyzji błędnie uczyniły Skarżącą, podczas gdy winna nim być jej córka, która jest osobą uprawnioną w rozumieniu art. 16 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.ś.r. Sprawa ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dotyczy praw i obowiązków ściśle związanych z osobą wnioskodawcy, tj. z osobą niepełnosprawną ubiegającą się o przyznanie tego zasiłku. Zasiłek ten przyznawany jest nie "na osobę" niepełnosprawną, lecz samej tej osobie, co wynika wprost z art. 16 ust. 2 i 3 u.ś.r. Stroną postępowania w sprawie przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego jest zawsze osoba niepełnosprawna, bez względu na okoliczność, czy jest to osoba małoletnia, ubezwłasnowolniona całkowicie czy też pełnoletnia. Zatem w przypadku gdy osoba uprawniona jest małoletnia decyzje należy kierować do małoletniego reprezentowanego przez jego przedstawiciela ustawowego. Z tych też powodów okoliczność ta winna być uwzględniona w toku dalszego postępowania.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, kierując się wskazaną przez Sąd wykładnią art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., ustali czy pobrany zasiłek pielęgnacyjny w spornym okresie nosi znamiona nienależnie pobranego świadczenia w rozumieniu omawianej regulacji, względnie rozważy umorzenie postępowania w tym przedmiocie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, oraz - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. decyzję ją poprzedzającą. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżąca, zwolniona z mocy ustawy od kosztów sądowych i działająca osobiście, nie wykazała aby w związku ze sprawą poniosła wydatki niezbędne do celowego dochodzenia swych praw (art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.).