Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 790/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2008-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 lit. a-c, art. 135, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 6
journal: Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
article: art. 137, art. 216,
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2008 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. M. na decyzję Wojewody P z dnia 22 października 2007 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej z dnia 13 sierpnia 2007 r., nr [...], 2. zasądza od Wojewody na rzecz J. M. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

J. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody z dnia 22 października 2007 r. Nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta (wykonującego zadania starosty z zakresu administracji rządowej) z dnia 13 sierpnia 2007 r. Nr [...], którą odmówiono zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], stanowiącej własność Gminy Miasta, oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] o pow. 479 m2, karta mapy nr [...] obręb G., wpisanej do księgi wieczystej Sądu Rejonowego KW [...], domagając się ich uchylenia.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Na podstawie aktu notarialnego z dnia 4 sierpnia 1969 r. Repertorium [...], zawartego w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.), Skarb Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej przejął na własność od L. K. działkę oznaczoną na karcie mapy [...], numerem [...], położoną w G. przy ul. [...] i ul. [...], o pow. [...] m2. Za część nabytej nieruchomości, przeznaczonej pod budowę parkingu samochodowego, o pow. 479 m2, przyznano odszkodowanie w kwocie 28.724,00 zł. Pozostała część wywłaszczonej nieruchomości o pow. 213 m2 zajęta została przez Skarb Państwa pod drogę publiczną.

W dniu 17 kwietnia 1996 r. J. M. złożyła do Urzędu Rejonowego wniosek o zwrot wywłaszczonej, na podstawie wspomnianego powyżej aktu notarialnego, nieruchomości oznaczonej nr [...]. Do wniosku dołączono postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 23 czerwca 1972 r., sygn. akt [...], stwierdzające nabycie przez J. M. całości spadku po L. K.

Decyzją z dnia 18 marca 1997 r. Nr [...] Kierownik Urzędu Rejonowego, po rozpatrzeniu powyższego wniosku, odmówił zwrotu działki nr [...], jako zajętej pod cel użyteczności publicznej, oraz zwrócił działkę nr [...], na której to cel wywłaszczenia nie został zrealizowany (zgodnie ze sporządzonym projektem podziału działka nr [...] została podzielona na działkę nr [...] o pow. 488 m2 oraz działkę nr [...] o pow. 204 m2).

Na skutek odwołania strony Wojewoda decyzją nr [...] z dnia 17 lipca 1997 r. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

W dniu 14 grudnia 1999 r. J. M. ograniczyła swój wniosek, żądając zwrotu części działki nr [...] o pow. 479 m2. Prezydent Miasta w dniu 11 stycznia 2000 r. wydał decyzję nr [...] zatwierdzającą projekt podziału działki nr [...] na działkę nr [...] o pow. 213 m2 oraz działkę nr [...] o pow. 479 m2.

Następnie decyzją z dnia 03 kwietnia 2000 r. Nr [...] Prezydent Miasta, po rozpatrzeniu wniosku J. M., odmówił zwrotu działki nr [...]. Rozpatrujący sprawę w wyniku odwołania wniesionego przez J. M., Wojewoda decyzją z dnia 11 października 2001 r. Nr [...] utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję Prezydenta Miasta.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, po rozpatrzeniu skargi J. M. na decyzję Wojewody z dnia 11 października 2001 r., wyrokiem z dnia 13 kwietnia 2005 r. sygn. akt II SA/Gd 3833/01 uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody, jak również decyzję Prezydenta Miasta z dnia 11 stycznia 2000 r. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2005 r. nr [...] Wojewoda wyłączył Prezydenta Miasta, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, od załatwienia wniosku J. M. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 479 m2, położonej w G. przy ul. [...] oraz wyznaczył Prezydenta Miasta, wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej, do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy.

W dniu 28 marca 2006 r. odbyły się z udziałem stron oględziny nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, a w dniu 9 stycznia 2007 r. rozprawa administracyjna.

Decyzją z dnia 13 sierpnia 2007 r. Nr [...] Prezydent Miasta odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w G. przy ul. [...], stanowiącej własność Gminy Miasta, oznaczonej ewidencyjnie jako działka nr [...] o pow. 479 m2, karta mapy nr [...] obręb G., wpisanej do księgi wieczystej Sądu Rejonowego KW [...]. Odwołanie od tej decyzji do Wojewody złożyła J. M., wnosząc o jej zmianę i orzeczenie zwrotu działki nr [...] o pow. 479 m2.

Wojewoda stwierdził, iż decyzja Prezydenta Miasta, wydana została zgodnie z zasadami i trybem przewidzianym w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn.zm.). Zwrot wywłaszczonych nieruchomości uregulowany jest wart. 136 - 142 tej ustawy. Przepis art. 136 ust. 3 ustawy stanowi o uprawnieniu poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Przepis powyższy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70). Organ odwoławczy ustalił na podstawie aktu notarialnego z dnia 4 sierpnia 1969 r. Repertorium [...], iż nabycie działki nr [...] na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, z przeznaczeniem pod budowę parkingu samochodowego. Na podstawie przeprowadzonych w dniu 28 marca 2006 r. oględzin nieruchomości położonej w G. - działek nr [...] i nr [...] oraz danych wynikających z wypisu z ewidencji gruntów i budynków, organ stwierdził, iż jedna część spornej działki o pow. 134 m2 została zagospodarowana jako parking samochodowy, zaś druga część, o pow. 345 m2 stanowi pas drogowy ul. [...]. Ulica [...] stanowi publiczną drogą gminną, oznaczoną numerem ewidencyjnym [...]. Organ II instancji wskazał, tez, iż z ustaleń przeprowadzonych przez Prezydenta Miasta wynika, że przedmiotowa nieruchomość już w dacie złożenia wniosku o jej zwrot stanowiła w jednej części urządzony parking, zaś w drugiej ciąg pieszo-jezdny na skrzyżowaniu ulic [...]. Według definicji stanu zbędności nieruchomości wywłaszczonej zawartej w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Organ powołał się na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2003 r. sygn. akt I SA 2622/01, w którym wypowiedziano się o zbędności nieruchomości. Przyjęto, iż ustawowa definicja pojęcia zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nakłada na organy administracji publicznej obowiązek ścisłej wykładni, bez możliwości dokonywania jakichkolwiek odstępstw od treści zawartej w art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ odwoławczy wskazał, iż w przedmiotowej sprawie określony precyzyjnie cel wywłaszczenia - budowa parkingu samochodowego, został zrealizowany jedynie na części spornej nieruchomości, o pow. 134 m2. Wobec powyższego, przy zastosowaniu ścisłej wykładni przesłanek zwrotu nieruchomości, a więc m.in. ich zbędności na cel wywłaszczenia, organ administracji publicznej nie ma możliwości orzeczenia zwrotu części spornej działki o pow. 134 m2, na której to zrealizowano cel wywłaszczenia - budowę parkingu samochodowego. W odniesieniu zaś do pozostałej części działki nr [...], zajętej pod pas drogowy publicznej drogi gminnej o pow. 345 m2, organ stwierdził, iż niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli w dacie orzekania stanowi ona część drogi publicznej. Zgodnie bowiem z art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.) drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Powołał się przy tym organ odwoławczy na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2003 r., sygn. II SA/Gd 1206/01. Wojewoda uznał w związku z powyższym, że zarzuty skarżącej zawarte w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie. J. M. podnosiła w odwołaniu, iż sporna działka, zgodnie z aktem notarialnym z 1969 r. została wywłaszczona pod parking a nie pod drogę. Wskazywała, iż budowa drogi publicznej na działce Nr [...] stanowi samowolę budowlaną oraz że w dacie złożenia przez nią wniosku o zwrot, na przedmiotowej działce nie znajdowała się droga publiczna. Jak wskazał Wojewoda, powołując się na dowód z oględzin przeprowadzony w dniu 17 października 1996 r., około 30% działki nr [...] zajmuje ogrodzony i utwardzony parking, zaś pozostałą część działki zajmuje ulica i chodnik.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. M. zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego - art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego poprzez nierozważnie przez organ wszechstronnie i wnikliwie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Skarżąca podniosła, iż organ pominął fakt, iż zgodnie z decyzją o wywłaszczeniu, na poszerzenie drogi miało być przeznaczone tylko 213 m2 i z tych też względów skarżąca już w 1999 r. wskazała, iż nie domaga się zwrotu tej części. W jej ocenie zajęcie większej części działki stanowi naruszenie prawa i jest zawłaszczeniem terenu przeznaczonego na inny cel.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jako zasadna podlegała uwzględnieniu, lecz z przyczyn innych niż w niej podniesione.

Oceniając zaskarżoną decyzję pod kątem jej legalności, stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), Sąd uznał, że narusza ona prawo. Przy rozpoznaniu skargi Sąd miał również na względzie treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), według którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z prawidłowo zebranego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego wynika, że umową sprzedaży z dnia 4 sierpnia 1969 r., zawartą aktem notarialnym Repertorium A [...], w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.), Skarb Państwa - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej nabył od L. K. działkę oznaczoną na karcie mapy [...] numerem [...], położoną w G. przy ul. [...] i ul. [...], o obszarze 692 m2. Wymieniona nieruchomość, według treści tej umowy, niezbędna była Skarbowi Państwa pod budowę parkingu samochodowego. Za część nabytej nieruchomości, przeznaczonej pod budowę parkingu samochodowego, o powierzchni 479 m2, przyznano odszkodowanie w kwocie 28.724,00 zł. Pozostała część wywłaszczonej nieruchomości o powierzchni 213 m2 zajęta została przez Skarb Państwa pod drogę publiczną. Pozostaje w sprawie bezsporne, że J. M., jedyna spadkobierczyni po zmarłej L. K., złożyła w dniu 17 sierpnia 1996 r. wniosek o zwrot całej działki nr [...], ograniczając go następnie do żądania zwrotu części działki o powierzchni 479 m2, wchodzącej w skład terenu parkingu i rezygnując z części o powierzchni 213 m2 przeznaczonej pod drogę publiczną (vide: protokół rozprawy administracyjnej z dnia 14.12.1999 r., k. 85 akt administracyjnych I instancji). W toku postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości dokonany został następnie podział geodezyjny nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] w G., k.m. [...], działki nr [...], zapisanej w księdze wieczystej Kw [...], stanowiącej własność Gminy Miasta, na działkę nr [...] o powierzchni 213 m2 oraz działkę nr [...] o powierzchni 479 m2 (vide: decyzja Prezydenta Miasta z dnia 11.01.2000 r. Nr [...] zatwierdzająca projekt podziału, k. 92 akt administracyjnych I instancji). Przedmiotem roszczenia w rozpoznawanej sprawie jest żądanie zwrotu działki nr [...], z uwagi na jej zbędność na cel określony w umowie o przejęciu. Jak wynika z ustaleń organu, część przedmiotowej działki o wielkości około 134 m2 pozostaje zagospodarowana jako parking, pozostała część – 345 m2 stanowi urządzony fragment ulicy [...], będącej drogą gminną o numerze ewidencyjnym nr [...], wraz z wjazdem na parking (vide: pismo Urzędu Miasta z dnia 8.01.2007 r. k. 174 akt administracyjnych I instancji).

W świetle aktualnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603), przepisy rozdziału 6 działu III tej ustawy, dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 i z 1982 r. Nr 11, poz. 79), czyli zarówno na podstawie umowy cywilnoprawnej jak i decyzji administracyjnej (art. 216 ust. 2 pkt 3 u.g.n.).

Stosownie do treści przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, gdy według przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Według art. 137 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu względnie w umowie, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna bądź umowa została wykonana upłynęło 7 lat i nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo upłynęło 10 lat i cel ten nie został zrealizowany (por. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 2000 r., sygn. akt I SA 1650/99, Baza orzeczeń LEX nr 54429). Podstawową przesłanką podlegającą badaniu przez organ administracji rozpatrujący wniosek o zwrot nieruchomości w trybie art. 136 u. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest zatem zbędność nieruchomości na cel wskazany w decyzji wywłaszczeniowej lub – jak w przypadku nabycia nieruchomości na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości – w umowie sprzedaży.

W postępowaniu administracyjnym w przedmiocie zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 § 3 w związku z art. 216 u.g.n. było zatem rzeczą organów administracji zrekonstruowanie celu nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości i ustalenie, czy nieruchomość stała się zbędna z punktu widzenia realizacji tego celu. Pierwsza z tych okoliczności pozostaje w sprawie bezsporna, bowiem cel przejęcia nieruchomości jednoznacznie określony został w opisanym wyżej akcie notarialnym z dnia 4 sierpnia 1969 r. Dalej rozstrzygające sprawę organy uznały, że cel określony w umowie przejęcia (parking) został zrealizowany, ustalając stan nieruchomości na datę złożenia wniosku oraz stan z daty orzekania. Obowiązek ustalenia stanu przedmiotowej nieruchomości na dzień złożenia wniosku o zwrot nie podlega dyskusji, orzecznictwo sądowoadministracyjne wypowiedziało się w tej kwestii jednoznacznie, jeszcze na tle obowiązywania art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127, ze zm.) (por. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 1994 r., sygn. akt IV SA 1943/92, ONSA z 1995 r., nr 1, poz. 31, z dnia 14 marca 1994 r., sygn. akt IV SA 1949/92, ONSA z 1995 r., nr 1, poz. 43). Z okoliczności sprawy, przyznanych między innymi przez skarżącą w oświadczeniu z dnia 14 grudnia 1999 r., poprzedzonego rozprawą administracyjną z dnia 5 listopada 1996 r. (vide: protokół rozprawy i oświadczenie k. 38 i 87 akt administracyjnych I instancji) wynika, że na części przedmiotowej działki urządzony jest parking, przy czym ten sposób zagospodarowania działki wnioskodawczyni określa jako "tymczasowy" i nie realizujący jej zdaniem celu wywłaszczenia.

Wskazać jednakże należy, że w świetle postanowienia art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. rozstrzygnięcie o odmowie zwrotu wywłaszczonej (przejętej) nieruchomości wymaga ustalenia, że na nieruchomości w ciągu 7 lat od dnia jej wywłaszczenia (przejęcia) rozpoczęto prace związane z realizacją celu jej wywłaszczenia (przejęcia). Dopiero takie stwierdzenie uprawnia organ do podjęcia decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Ustalenia dotyczące tylko aktualnego stanu nieruchomości i zaniechanie ustaleń odnośnie faktów podjęcia w ciągu 7 lat od wywłaszczenia nieruchomości prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia nie upoważniają do odmowy zwrotu nieruchomości (por. Tadeusz Woś w: Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczanych nieruchomości, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str. 217).

Zwrócić należy uwagę, że organ I instancji w decyzji z dnia 13 sierpnia 2007 r. nie dokonał ustaleń odnośnie działki nr [...] co do tego, czy zostały spełnione przesłanki z art. 137 ust. 1 u.g.n. twierdząc, iż w "zasobach archiwalnych Urzędu Miasta nie znaleziono żadnych dokumentów na podstawie których zrealizowano obecne zagospodarowanie działki (...)". Również organ II instancji, aprobując stanowisko zajęte przez Prezydenta Miasta, nie odniósł się do kwestii realizacji celu wywłaszczenia (przejęcia) w postaci parkingu (na obszarze 134 m2) w kontekście przepisu art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n., ograniczając się jedynie do przytoczenia ustaleń organu I instancji. Zatem w tym zakresie trafne są zarzuty skargi naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 i art. 80 kpa, poprzez nierozważenie wszechstronnie i wnikliwie wszystkich istotnych w sprawie okoliczności. W ocenie Sądu naruszenie wymienionych przepisów postępowania i niedokonanie wyczerpujących i wszechstronnych ustaleń w zakresie objętym dyspozycją art. 137 ust. 1 pkt 1 u.g.n. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i jednocześnie skutkowało naruszeniem normy wymienionego wyżej przepisu prawa materialnego.

Nietrafne są natomiast zarzuty skargi w tym zakresie, w jakim odnoszą się do naruszenia przez organ przepisów prawa co do oceny braku możliwości zwrotu części działki nr 1075/388, stanowiącej część drogi publicznej. Sąd podziela w tej mierze stanowisko zajęte przez Wojewodę, powołujące się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2003 r., sygn. akt II SA/Gd 1206/2001, opubl. ONSA z 2004, nr 2, poz. 72). W wyroku tym NSA uznał, że niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej lub nabytej na podstawie przepisów wymienionych w art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.), jeśli nieruchomość objęta żądaniem wprawdzie okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (umowie sprzedaży nieruchomości), lecz w czasie orzekania o zwrocie stanowi część drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm.). Uzasadniając swoje stanowisko, NSA odwołał się do art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, dodanego przez art. 52 pkt 2 ustawy z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej w związku z reformą ustrojową państwa (Dz. U. Nr 106, poz. 668, ze zm.), który przewiduje, że drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Według NSA, celem ustawodawcy było spowodowanie, by od 1 stycznia 1999 r. własność dróg publicznych należała wyłącznie do Skarbu państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, a z przytoczonego wyżej przepisu wynika zakaz przenoszenia własności dróg publicznych na rzecz innych podmiotów. Drogi publiczne zostały zatem zaliczone do kategorii rzeczy o ograniczonym obrocie, a jedyna dopuszczalna forma obrotu nieruchomościami polegać może na przeniesieniu własności między podmiotami wymienionymi w art. 2a ustawy o drogach publicznych, wyłącznie w razie zmiany przynależności drogi publicznej do określonej kategorii. NSA, odwołując się do wykładni systemowej uwzględniającej ograniczenie obrotu nieruchomościami zajętymi pod drogi publiczne wynikające z przytoczonego wyżej art. 2a, stwierdził, że brak jest przeszkód, by uznać, że ograniczenie tego obrotu jest nie mniej istotna przeszkodą dla zwrotu nieruchomości zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, niż ustanowienie na niej prawa użytkowania wieczystego i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej (art. 229 u.g.n.).

Podzielając w pełni wyrażony wyżej pogląd, Sąd orzekający w niniejszej sprawie stoi na stanowisko, że nie byłby dopuszczalny zwrot w części przedmiotowej nieruchomości, mimo, iż cel wywłaszczenia (przejęcia) nie został zrealizowany na jej części stanowiącej część gminnej drogi publicznej – ulicy [...]. W tym kontekście pozostają bez znaczenia prawnego podnoszone przez stronę w toku postępowania administracyjnego liczne uwagi dotyczące urządzenia części tej drogi publicznej (pasa drogowego ul. [...]) w sposób samowolny, po złożeniu wniosku o zwrot nieruchomości i niezgodnie z celem wywłaszczenia.

Przedmiotem rozważań organu I instancji była również możliwość zwrotu części działki zajętej pod parking, w świetle przepisu art. 137 ust. 2 u.g.n. Przepis ten stanowił, w brzmieniu obowiązującym z daty zaskarżonej decyzji, że jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część, jeżeli istnieje możliwość jej zagospodarowania zgodnie z planem miejscowym obowiązującym w dniu złożenia wniosku o zwrot, a w przypadku braku planu miejscowego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu albo jeżeli przylega do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot.

Ustalając na podstawie aktualnie obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego - uchwały Rady Miasta nr XXXII/754/05 z dnia 22 czerwca 2005 r. (Dz. Urz. Woj. Pom. z dnia 18 sierpnia 2005 r., Nr 79, poz. 1587), że działka nr [...] leży poza terenem, który można zabudować, organ uznał, że zwracanie wnioskodawczyni małej działki, której nie można wykorzystać gospodarczo jest bezzasadne.

Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt K 6/05 (opubl. w Dz. U. Nr 59, poz. 369) orzekł między innymi, że 137 ust. 2 u.g.n. w zakresie, w jakim uzależnia zwrot części wywłaszczonej nieruchomości niezagospodarowanej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu od istnienia możliwości zagospodarowania jej zgodnie z postanowieniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w dniu złożenia wniosku o zwrot części nieruchomości, a w przypadku braku planu zagospodarowania przestrzennego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu albo jeżeli przylega do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 21 ust. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Przepis art. 145a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi zaś, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Ponieważ stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, to należy przyjąć jako zasadę, że sąd administracyjny uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi występowanie w sprawie przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego wynikającej z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawie niekonstytucyjności podstawy prawnej decyzji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 2 września 1999 r., sygn. akt IV SA 1360/97 oraz z dnia 25 października 1999 r., sygn. akt II SA 1294/99). Przyjmuje się przy tym, że podstawa wznowienia określona w art. 145a kpa jest podstawą uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny także wtedy, gdy wyrok Trybunału zapadł po podjęciu zaskarżonej decyzji (por. J. Zimmermann w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1999 r. sygn. akt III SA 4728/97, publ. OSP z 2000 r., z. 1, poz. 16). Teza powyższa, zdaniem Sądu, zachowuje aktualność w obowiązującym stanie prawnym. Ponieważ decyzja organu I instancji zawierająca rozstrzygnięcie posiłkowo na mocy przepisu uznanego za niekonstytucyjny utrzymana została w mocy przez organ odwoławczy, dla kontroli legalności zaskarżonej decyzji znajduje zastosowanie przytoczony wyżej art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Nietrafne są również zarzuty skargi odnoszące się do naruszenia przepisów prawa materialnego – ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 91, poz. 30, z późn. zm.). Wymieniona ustawa uchylona została przepisem art. 241 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Ponadto stosownie do treści art. 233 u.g.n., mającego zastosowanie w niniejszej sprawie, sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów.

Rozstrzygnięcie sprawy wymaga obecnie jednoznacznego ustalenia przy pomocy wszelkich dostępnych środków dowodowych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, że na spornej nieruchomości, określając dokładnie jej część niezajętą pod drogę publiczną, w ciągu 7 lat od dnia jej wywłaszczenia (przejęcia) rozpoczęto prace związane z realizacją celu jej wywłaszczenia (przejęcia). Rozpatrujący sprawę organ I instancji pominie przy tym przepis art. 137 ust. 2 u.g.n., bowiem skutkiem opisanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego przepis ten, dodany art. 1 pkt 89 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004, Nr 141, poz. 1492, zm. Dz. U z 2006 r. Nr 12, poz. 31), utracił moc z dniem 9 kwietnia 2008 r.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 lit. a, b i c w związku z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. Na mocy art. 200 p.p.s.a, uwzględniając wniosek strony skarżącej, Sąd zasądził na jej rzecz od Wojewody koszty postępowania w wysokości uiszczonego w sprawie wpisu sądowego.