Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 373/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-12-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art.10a ust.1
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
article: § 4 ust. 1 pkt 4. 5 lub 8
journal: Dz.U. 2015 poz 415
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
article: § 2
journal: Dz.U. 2015 poz 351
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności  bezpośrednich i płatności niezwiązanej do tytoniu
article: § 3, § 9a
journal: Dz.U. 2015 poz 354
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie obszarów uznawanych za obszary proekologiczne oraz  warunków wspólnej realizacji praktyki utrzymania tych obszarów
journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 181 poz 48 art.4 ust.2
law: Rozporzadzenie Delegowane Komisji UE Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013  w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych  mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Sędzia WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Tomasz Smoleń, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2023 r. spraw ze skarg E.T. na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 17 maja 2023 r. – nr 9009-2023-000365 w przedmiocie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2021 rok, – nr 9009-2023-000366 w przedmiocie przyznania płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2021 rok uchyla zaskarżone decyzje.


UZASADNIENIE

I SA/Rz 373/23

Uzasadnienie

Zaskarżonymi decyzjami nr 9009-2023-000365 i nr 9009-2023-000366 z 17 maja 2023 r. Dyrektor Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie (dalej: Dyrektor ARiMR/organ odwoławczy), utrzymał w mocy decyzje Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie (dalej: Kierownik ARiMR/organ I instancji) z 15 stycznia 2023r., nr 0183-2022-005776 i z 16 stycznia 2023r. nr 0183-2022-005777 w sprawie przyznania E. T. (dalej: Beneficjentka/Skarżąca) płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) na 2021 rok.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 10 czerwca 2021r. Beneficjentka złożyła wniosek o przyznanie jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności redystrybucyjnej (dodatkowej), płatności do krów oraz płatności do bydła oraz płatności ONW na 2021r. Do płatności bezpośredniej i płatności ONW Beneficjentka zadeklarowała grunty o łącznej powierzchni 28,77ha.

W dniu 18 września 2021r. w gospodarstwie Beneficjentki została przeprowadzona wizytacja terenowa w ramach kontroli FOTO, podczas której stwierdzono nieprawidłowości polegające na braku deklarowanej uprawy oraz braku wykonania zabiegów agrotechnicznych przeciwdziałających rozprzestrzenianiu się chwastów.

Do raportu z kontroli Beneficjentka złożyła zastrzeżenia, w wyniku której raport poddano ponownej weryfikacji, a następnie zlecono przeprowadzenie kolejnej kontroli w gospodarstwie. Kontrolę taką przeprowadzono w dniu 7 kwietnia 2022r. metodą inspekcji terenowej. Podczas tej kontroli stwierdzono nieprawidłowości polegające na wypalaniu suchej biomasy pozostałej po okresie wegetacyjnym 2021r. na części działki rolnej A o pow. 7,12 ha.

W oparciu o wyniki przeprowadzonych kontroli Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Rzeszowie stwierdził, że powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza niż powierzchnia zadeklarowana we wniosku na 2021 rok i dlatego decyzjami z 27 czerwca 2022 r. odmówił przyznania:

• płatności ONW i nałożył sankcję w wysokości [...] zł

• jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości [...] zł.

• płatności redystrybucyjnej i nałożył sankcję w wysokości [...] zł.

a także przyznał Stronie:

• płatność za zazielenienie w wysokości [...] zł.

• płatność do bydła w wysokości [...] zł

• płatność do krów w wysokości [...] zł.

Po rozpatrzeniu odwołań Beneficjentki, Dyrektor ARiMR decyzjami z 5 października 2022r. uchylił ww. decyzje Kierownika Biura Powiatowego ARiMR i przekazał sprawy do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy zlecił podjęcie działań w celu precyzyjnego ustalenia powierzchni uprawnionej do płatności i wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy raportami z dwóch kontroli terenowych.

Po ponownie przeprowadzonej kontroli administracyjnej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Rzeszowie uznał za decydujące wyniki kontroli z 18 września 2021r. i stwierdził, że powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza niż powierzchnia zadeklarowana we wniosku na 2021 rok. Ustalił, że dla działki rolnej A na deklarowanej powierzchni 21,41 ha stwierdzona została w raporcie z kontroli na miejscu powierzchnia 1,63 ha, dlatego wykluczył z działki rolnej A powierzchnię 19,78 ha. Ustalił ponadto, iż dla działki rolnej B na deklarowanej powierzchni 7,36 ha stwierdzona została w raporcie z kontroli na miejscu powierzchnia 5,71 ha, dlatego wykluczył z działki rolnej B powierzchnię 1,65 ha. Jednocześnie dla działki rolnej A1 A, A3, @A 1, @B 1 zastosowano kod nieprawidłowości DR14, tj. na całej działce stwierdzono brak przeprowadzenia w bieżącym sezonie wegetacyjnym zabiegów agrotechnicznych przeciwdziałających występowaniu i rozprzestrzenianiu się chwastów. Zdaniem organu I instancji, podstawą rozstrzygnięcia stał się raport z czynności kontrolnych w dniu 18 września 2021r., który w sposób obiektywny pozwala określić zakres i sposób użytkowania działek rolnych zadeklarowanych przez producenta rolnego do płatności w 2021 r., a dołączone do raportu fotografie obrazują w sposób jednoznaczny stan na działce w czasie ich kontroli. Odmówił natomiast wiarygodności raportowi z kontroli z 7 kwietnia 2022r.

Mając powyższe na względzie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Rzeszowie decyzjami z 15 stycznia 2023r. i 16 stycznia 2023r. odmówił przyznania:

• płatności ONW i nałożył sankcję w wysokości [...] zł

• jednolitej płatności obszarowej i nałożył sankcję w wysokości [...] zł.

• płatności redystrybucyjnej i nałożył sankcję w wysokości [...] zł.

a także przyznał Stronie:

• płatność za zazielenienie w wysokości [...] zł.

• płatność do bydła w wysokości [...] zł

• płatność do krów w wysokości [...] zł.

Decyzjami z 17 maja 2023r. Dyrektor ARiMR utrzymał w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał na wynikające z obowiązujących przepisów przesłanki przyznania poszczególnych płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego oraz płatności ONW. Podał, że organ prowadzący postępowanie przy weryfikowaniu wniosku ma obowiązek zbadać, czy zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności grunty spełniają wymogi określone w przepisach na dany rok kampanii. Aby skutecznie sprawdzić zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc oraz przestrzeganie istotnych wymogów i norm, przeprowadza się kontrole administracyjne, uzupełniane o kontrole na miejscu, w oparciu o art. 59 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U.UE.L.2013.347.549, ze zm. – dalej: rozporządzenie nr 1306/2013). Państwa członkowskie obowiązane są prowadzić taki system, którego częścią składową w myśl art. 68 rozporządzenia nr 1306/2013, oprócz skomputeryzowanej bazy danych, jest system identyfikacji działek rolnych, system identyfikacji i rejestracji uprawnień do płatności, wnioski o przyznanie pomocy oraz wnioski o płatność, zintegrowany system kontroli oraz jednolity system rejestrowania tożsamości każdego beneficjenta wsparcia. W myśl art. 70 ust. 1 powołanego rozporządzenia, system identyfikacji działek rolnych ustanawia się w oparciu o mapy, dokumenty ewidencji gruntów lub też inne dane kartograficzne. Korzysta się z technik opartych na skomputeryzowanym systemie informacji geograficznej, w tym ortoobrazów lotniczych lub satelitarnych, przy zastosowaniu jednolitego standardu gwarantującego dokładność co najmniej równą dokładności kartografii w skali 1:10 000, a od 2016 r. w skali 1:5 000, przy uwzględnieniu obwodu i stanu działki.

Organ odwoławczy uznał wydane przez Kierownika ARiMR decyzje za prawidłowe, bowiem przeprowadzona kontrola w terenie wykazała nieprawidłowości odnośnie działki rolnej A i B oraz działek podrzędnych do tychże działek położonych na jednej działce ewidencyjnej nr [...], deklarowanej do płatności w ramach jednolitej płatności obszarowej i płatności ONW, polegające na przedeklarowaniu powierzchni uprawnionej do płatności i braku wykonania odpowiednich zabiegów agrotechnicznych. Ustalony stan na deklarowanych działkach został odzwierciedlony na szkicu dołączonym do raportu oraz zdjęciach kontrolowanego terenu. Istotnym w sprawie są właśnie wykonane zdjęcia, które obrazują stan na działkach w dniu 18 września 2021 r. i wskazują, że jest to bezsprzecznie teren nie użytkowany rolniczo. Na kontrolowanym terenie znajdują się chwasty, pojedyncze brzózki, wysoka zeschnięta trawa - miejscami położona, pojawiają się wysokie zeschnięte czarne trawy, miejscami uwidoczniona została nawłoć. Ponadto Beneficjentka na działce rolnej A3 zadeklarowała uprawę owsa na powierzchni 7,60 ha, natomiast kontrolerzy zaznaczyli, że na tej działce nie został przeprowadzony w danym roku żaden zabieg agrotechniczny mający na celu zatrzymanie rozprzestrzeniania się chwastów, ani inny zabieg uprawowy. Wykonane zdjęcia pokazują, że w dniu 18 września 2021 r. teren wykluczony z płatności na działce rolnej A3 nie był terenem po zbiorze owsa, a terenem zachwaszczonym. Zdaniem organu, raport z przeprowadzonych czynności kontrolnych w dniu 18 września 2021r. pokazuje stan na deklarowanych działkach w roku 2021. Natomiast raport z kontroli na miejscu wykonanej w dniu 7 kwietnia 2022r., nie mógł zostać w zapadłym rozstrzygnięciu uwzględniony - jednak jako materiał dowodowy w sprawie został wzięty pod uwagę. Zdjęcia wykonane podczas kontroli w dniu 7 kwietnia 2022r. zostały porównane ze zdjęciami z przeprowadzonej kontroli w dniu 18 września 2021 r. i porównanie to wykazało, że stan na działkach uległ zmianie, wskazujący na to, że Beneficjentka dokonała na nich zabiegu koszenia, co ma swoje odzwierciedlenie odnośnie płatności za rok 2022 r., jednakże nie może wpływać na rozstrzygnięcie odnośnie roku 2021. Organ odwoławczy wskazał, że jest pE.n ustaleń jakich dokonano na podstawie przeprowadzonej kontroli z dnia 18 września 2021 r., ponieważ dysponuje dodatkowym materiałem dowodowym, potwierdzającym, że działka ew. nr [...] na wykluczonym terenie była uporządkowana po wszelkich terminach jakie przewidziane są w deklarowanych przez Stronę płatnościach. Organ wskazał przy tym, że zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego (Dz.U z 2015 poz. 351) w związku z art. 3 ustawy z dnia 13 stycznia 2022 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U z 2022 r. poz. 219), grunty uznaje się za pozostające w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy, jeżeli został na nich przeprowadzony przynajmniej jeden zabieg agrotechniczny mający na celu usunięcie lub zniszczenie niepożądanej roślinności, w terminie do dnia 31 lipca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich, a w przypadku gruntów ugorowanych, o których mowa w § 3 oraz w § 9a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie obszarów uznawanych za obszary proekologiczne oraz warunków wspólnej realizacji praktyki utrzymania tych obszarów (Dz. U. poz. 354, z 2017 r. poz. 1943, z 2018 r. poz. 1635 i 1880 oraz z 2019 r. poz. 100 i 1866), które zostały zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich jako obszary proekologiczne - w terminie do dnia 31 października roku, w którym został złożony ten wniosek, na których znajdują się cenne siedliska przyrodnicze, siedliska lęgowe ptaków lub trwałe użytki zielone, zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pomocy finansowej w ramach pakietów określonych w 8 4 ust. 1 pkt 4. 5 lub 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 415, z późn. zm.) - w terminie i zakresie określonych w tym rozporządzeniu.

W związku z powyższym organ II instancji zobrazował satelitarnie deklarowaną działkę ew. nr [...], prześledził historię działki i zabiegi na niej wykonane i orzekł, że kontrola z dnia 18 września 2021 r. prawidłowo wskazała nieprawidłowości. Niezmieniony stan na działce wskazało zobrazowane satelitarnie zdjęcie działki w dniu 25 września 2021r., a następnie zdjęcie wykonane w dniu 6 listopada 2021 r. Wg organu taki sam stan na działce istniał w dalszym ciągu w dniu 9 marca 2022 r., natomiast zdjęcie zobrazowane satelitarnie z dnia 14 marca 2022 r. obrazuje teren częściowo zachowany jak na powyższych zdjęciach z taką różnicą, że cały teren północny działki został wypalony. Powyższe zdjęcia wykazały, że na działce rolnej BI/BI A nie był wykonany zabieg koszenia w dniu 5 września 2021 r., a dopiero został wykonany w przedziale 5- 10 września 2021 r. na części działki, ponieważ zdjęcie satelitarne z dnia 10 września 2021 r. obrazuje, iż działka została wykoszona w części północnej działki, jednakże cześć północno-zachodnia nie została wykoszona, co odpowiada ustaleniom kontroli z dnia 18 września 2021 r.

Powyższe ustalenia organu wskazują, że w roku 2021 Beneficjentka nie dokonała na wykluczonym terenie (zgodnie z kontrolą z dnia 18 września 2021 r.) żadnych zabiegów mających na celu zapobieganie rozprzestrzenianiu się chwastów, nie dokonała zasiewu owsa na działce rolnej A3, a tym samym nie wywiązała się ze złożonej we wniosku deklaracji oraz z obowiązujących przepisów prawa dla deklarowanych we wniosku płatności.

W odniesieniu do zarzutów odwołania organ stwierdził, że Beneficjentka nie zgłosiła organom Agencji przypadku wystąpienia siły wyżej, czy nadzwyczajnych okoliczności, dlatego złe warunki atmosferyczne nie mogły usprawiedliwiać braku wykonania zabiegów agrotechnicznych we właściwym terminie.

Reasumując, po wykluczeniu powierzchni 21,43 ha (19,78 ha + 1,65 ha) łączna powierzchnia działek w gospodarstwie Strony kwalifikująca się do przyznania płatności wyniosła 7,34 ha (28,77 ha - 21,43 ha).

Beneficjentka złożyła do tut. Sądu skargi na powyższe decyzje, wnosząc o ich uchylenie i kwestionując dokonane ustalenia.

W uzasadnieniu zarzuciła, że organy Agencji odmówiły wiarygodności raportowi z kontroli z 7 kwietnia 2022r., a oparły się jedynie na wynikach kontroli z 18 września 2021r., która odbyła się przed terminem zakończenia zabiegów agrotechnicznych. Wskazała, że na działce dokonywała wypasu, a w wydanej decyzji fakt ten został pominięty. Ponadto kontrola nie mogła być rzetelna, ponieważ teren działek ogrodzony jest wysoką siatką, a teren jest zamknięty. Fakt podpalenia na działce A3 został zgłoszony na policję oraz do Agencji, ponadto na działce, w środkowej części znajdował się owies i działka ta była częściowo wykoszona lecz tych zdjęć nie ujęto w protokole. Dodała, że w 2021 r. była bardzo zła pogoda, w związku z oberwaniem chmury i ciągłymi opadami deszczu doszło do zniszczenia części upraw, zniszczenia dróg dojazdowych, dlatego prace były opóźnione i dostosowane do pogody, co spowodowało przesunięcie terminu wykonania zabiegów. Zabiegi były wykonywane po dniu 18 września 2021 r., co wynika z dokumentacji załączonej do raportu z kontroli z dnia 7 kwietnia 2022 r. Zdaniem Skarżącej zdjęcia satelitarne nie mogą być dowodem w sprawie, ponieważ mają jedynie funkcję podglądową i na podstawie zdjęć nie można wydać decyzji, a z całą pewnością interpretacja obrazu nigdy nie jest jednoznaczna.

W odpowiedziach na skargi organ odwoławczy wzniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zasadą jest, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 – dalej: P.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a P.p.s.a.

Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonych decyzji wykazało, że skargi zasługują na uwzględnienie.

Materialnoprawne przesłanki przyznania płatności bezpośrednich na rok 2021 wynikają m.in. z przepisów ustawy z dnia 5 lutego 2015r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 1775), a także z przepisów wykonawczych. Natomiast zasady przyznawania płatności ONW wynikają z ustawy z dnia 20 lutego 2015r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 i rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015r. w sprawie szczegółowych warunków pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami' objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz. U. 2015 r., poz. 364 ze zm.) - dalej "rozporządzenie ONW".

W ocenie orzekających organów, Beneficjentka nie przeprowadziła na uprawianych gruntach niezbędnych zabiegów agrotechnicznych w terminach wynikających z obowiązujących przepisów i to stało się powodem wykluczenia części gruntów z płatności. Organ odwoławczy wskazał, że przepis § 2 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego (Dz.U z 2015 poz. 351 – dalej: rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności) w związku z art. 3 ustawy z dnia 13 stycznia 2022 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U z 2022 r. poz. 219), stanowi, że grunty uznaje się za pozostające w stanie nadającym się do wypasu lub uprawy, jeżeli został na nich przeprowadzony przynajmniej jeden zabieg agrotechniczny mający na celu usunięcie lub zniszczenie niepożądanej roślinności, w terminie do dnia 31 lipca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich, a w przypadku gruntów ugorowanych, o których mowa w § 3 oraz w § 9a rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie obszarów uznawanych za obszary proekologiczne oraz warunków wspólnej realizacji praktyki utrzymania tych obszarów (Dz. U. poz. 354, z 2017 r. poz. 1943, z 2018 r. poz. 1635 i 1880 oraz z 2019 r. poz. 100 i 1866), które zostały zadeklarowane we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich jako obszary proekologiczne - w terminie do dnia 31 października roku, w którym został złożony ten wniosek, na których znajdują się cenne siedliska przyrodnicze, siedliska lęgowe ptaków lub trwałe użytki zielone, zadeklarowanych we wniosku o przyznanie pomocy finansowej w ramach pakietów określonych w § 4 ust. 1 pkt 4. 5 lub 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. poz. 415, z późn. zm.) - w terminie i zakresie określonych w tym rozporządzeniu. Przy tym powołany przepis ma zastosowanie również do płatności ONW.

W wydanych decyzjach organy wykluczyły z płatności powierzchnię 21,43ha uznając, że powierzchnia deklarowana (28,77ha) przekracza powierzchnię stwierdzoną (7,34ha) podczas kontroli terenowej przeprowadzonej w dniu 18 września 2021r. Ustalenia kontrolne zostały ujęte w raporcie i udokumentowane szkicami oraz dokumentacją fotograficzną.

W ocenie Sądu analiza materiału fotograficznego niezbicie dowodzi, że stan wykluczonych działek w dniu kontroli tj. 18 września 2022r. nie wskazywał, aby zostało na nich przeprowadzone koszenie.

Jednakże z akt sprawy nie wynika, czy powyższy obowiązek Beneficjentka powinna wykonać przed dniem kontroli. Podnosiła ona bowiem, że prowadzi gospodarstwo ekologiczne i z tego powodu wymóg przeprowadzenia zabiegów agrotechnicznych należy odnosić nie do 31 lipca 2021r. lecz do dnia 31 października 2021r., a tego terminu dotrzymała.

Organy nie wskazały natomiast jednoznacznie, który z ww. terminów jest adekwatny dla oceny spełnienia przez Beneficjentkę obowiązków w zakresie należytego utrzymania gruntów. Ustalenie to ma istotne znaczenie w sprawie, bowiem kontrola terenowa, która byłą podstawą pozbawienia części płatności, odbyła się w dniu 18 września 2021r., gdyby więc obowiązek koszenia Beneficjentka miała spełnić do 31 października 2021r., to ustalenia tej kontroli nie mogłyby być podstawą pozbawienia jej płatności.

Niesporne jest, że podczas przeprowadzonej na miejscu kontroli w dniu 7 kwietnia 2022r. grunty zgłoszone do płatności były wykoszone i nie stwierdzono w tym zakresie nieprawidłowości. Jednakże ustalenia te nie mogą być miarodajne dla potrzeb ustalenia uprawnień do płatności za 2021r., a co najwyżej mogą być potraktowane pomocniczo, jako materiał porównawczy.

Organ odwoławczy starał się wykazać – na podstawie zdjęć satelitarnych – że na przedmiotowych gruntach nie były wykonywane żadne zabiegi w 2021r., a dopiero w marcu 2022r. przeprowadzono koszenie.

Sąd nie podziela jednak stwierdzeń organu odwoławczego, że przedstawione "zobrazowania satelitarne" pozwalają na prześledzenie stanu działek w okresie pomiędzy obiema kontrolami. Dołączone do akt zdjęcia satelitarne są nieczytelne, nie zawierają opisu, ani legendy, nie podają skali, w jakiej je wykonano, nie wiadomo nawet, jakich działek dotyczą. Dowody takie nie mogą więc być samodzielną podstawą ustaleń, na podstawie których kwestionowane jest wykonanie zabiegów agrotechnicznych.

Również postępowanie organu I instancji pozostawia wiele do życzenia. Zalegające w aktach sprawy decyzje, pisma i raporty z kontroli mają postać nieuwierzytelnionych kserokopii, brak w aktach dowodu kiedy raport z kontroli z 18 września 2021r. został doręczony Beneficjentce i brak odpowiedzi na złożone przez nią zastrzeżenia do raportu - ze strony wykonawcy kontroli, mimo że przekazano mu zastrzeżenia w celu stosunkowania się do zarzutów rolnika, a także brak odpowiedzi na zastrzeżenia ze strony organu. Istotne wątpliwości budzi też czas, w jakim poinformowano Beneficjentkę o nieprawidłowościach stwierdzonych podczas kontroli w terenie. Jak wyżej wskazano, brak w aktach potwierdzenia odbioru przez Beneficjentkę raportu z kontroli z dnia 18 września 2021r., ale nastąpiło to nie wcześniej niż z końcem stycznia 2022r. (Beneficjentka złożyła zastrzeżenia w dniu 7 lutego 2022r.) Taki sposób procedowania poddaje w wątpliwość sens składania zastrzeżeń i godzi w prawo do kwestionowania ustaleń kontroli, o której Skarżąca nie była zawiadamiana i w której nie brała udziału. Organ nie wyjaśnił, z jakich powodów, po powtórnej weryfikacji raportu, zadecydowano o przeprowadzeniu ponownej kontroli – prawdopodobnie zachodziła konieczność poczynienia dodatkowych ustaleń, jednakże wyniki tej ponownej kontroli pominięto ostatecznie przy rozstrzyganiu sprawy.

To wszystko sprawia, że decyzja jest niejasna i nie poddaje się kontroli sądowej, co uzasadnia usunięcie jej z obrotu prawnego z uwagi na naruszenie przepisów postępowania administracyjnego. Zasadne są więc podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów tego postępowania, polegające na braku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego i nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego, w tym niewyjaśnienie spornych okoliczności podnoszonych przez stronę.

Zgodnie z art.10a ust.1 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2019r., poz.1505), do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 81, ale tylko wówczas, jeśli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do treści art.3 ust.2 ustawy o płatnościach bezpośrednich, jak też art.27 ust.1 ustawy wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Zgodzić się więc należy z organem odwoławczym, że czynny udział w postępowaniu zapewnia się stronom na ich żądanie, jednakże nie oznacza to, że organy prowadzące postępowanie nie są zobowiązane do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i wydania decyzji w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, który należy rozpatrzyć w sposób wyczerpujący. W szczególności organy nie są zwolnione z wykazania, na jakiej podstawie kwestionują zadeklarowane przez rolnika do płatności powierzchnie.

Za niezasadne Sąd uznał zarzuty Skarżącej co do faktu zgłaszania braku możliwości wykonania zabiegów agrotechnicznych z powodu siły wyższej – podtopień. Należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że stosownie do art.4 ust.2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014r. wszelkie przypadki wystąpienia tzw. siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności rolnik ma obowiązek zgłosić w terminie 15 dni roboczych od chwili, gdy zgłoszenie to jest możliwe. Zgłoszenia takiego należy dokonać na piśmie i przedstawić dowody potwierdzające te okoliczności. W niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, aby powiadomiła organy Agencji o takich sytuacjach, dlatego nawet faktyczne wystąpienie siły wyżej nie zwalniało jej z przestrzegania wymagań warunkujących uzyskanie płatności.

W ponownym postępowaniu obowiązkiem organu będzie jednoznaczne określenie, kiedy upływał termin na wykonanie przez Beneficjentkę zabiegów agrotechnicznych. Następnie organ ponownie zweryfikuje ustalenia kontrolne, odnosząc się do podnoszonych zastrzeżeń. Zakwestionowanie prawidłowego utrzymania gruntów rolnych musi być poparte jednoznacznymi i przekonującymi oraz czytelnymi dowodami, np. w postaci zdjęć czy zrzutów, opisanych w sposób umożliwiający identyfikację działki, daty sporządzenia zdjęcia, dowodów na zapoznanie z nimi Skarżącej.

W tym stanie sprawy, uznając, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania administracyjnego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.

W wyroku nie zostało zawarte rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego z uwagi na brak stosownego wniosku w tym przedmiocie, mimo pouczenia Skarżącej o treści art. 210 § 1 P.p.s.a.