Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 927/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-11-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie: WSA Jakub Makuch Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 20 marca 2024 r. nr SKO-NP-4115-501/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 marca 2024 r. nr SKO-NP-4115-501/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Gorlice z dnia 20 listopada 2023 r. znak: BWR.8252.51.2023 nr dec/2851/2023 o odmowie przyznania B. W. (zwanemu dalej także wnioskodawcą lub skarżącym) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę T. W.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 20 listopada 2023 r. znak: BWR.8252.51.2023 nr dec/2851/2023 organ I instancji odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W ocenie organu I instancji brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka skarżącego legitymuje się bowiem orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 5 września 2023 r., a ustalony znaczny stopień datuje się od 2 sierpnia 2023 r. Jednocześnie jak wynika z akt sprawy, co najmniej od roku 2022 skarżący nie podejmował zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej, nie był zarejestrowany w Urzędzie Pracy, więc był bierny zawodowo. Zdaniem organu I instancji, w takim przypadku nie jest zatem możliwe spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na niepełnosprawność matki.

Ponadto organ I instancji wskazał, że wnioskodawca nie jest jedyną osoba zobowiązaną do alimentacji na rzecz matki, gdyż ma ona jeszcze 5-cioro pełnoletnich dzieci, zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji względem niej. Organ stwierdził, że okoliczności takie jak praca zawodowa, jak i to, że osoba zobowiązana do alimentacji nie zamieszkuje z osobą niepełnosprawną oraz fakt posiadania własnej rodziny nie powoduje, że ustaje obowiązek alimentacyjny. Obowiązek taki nie musi bowiem polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. W sytuacji, gdy obowiązek ten obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te mogą się stosownie podzielić wykonaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich i wymagało to rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej. W związku z powyższym organ I instancji uznał, że nie zostały spełnione przesłanki warunkujące otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego, a wynikające z ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od powyższej decyzji Burmistrza Miasta Gorlice skarżący wniósł o jej uchylenie i przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzji organu I instancji skarżący zarzucił:

1) błędne zastosowanie art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącym o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki posiada zstępnych, którzy nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz syna.

2) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez skarżącego, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 20 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoją decyzję Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazało, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe wraz z matką, jej konkubentem oraz młodszym bratem J. i siostrą N. Skarżący oświadczył, że nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Ponadto wnioskodawca poinformował, że stan zdrowia jego matki uległ pogorszeniu i pozostaje ona w stałym leczeniu [...]. Matka skarżącego ma [...]. Wymaga ona stałej opieki, regularnej pomocy i wsparcia osoby drugiej. Wymaga nadzoru i obecności innej osoby w codziennym funkcjonowaniu, wykonywaniu czynności dnia codziennego i codziennej egzystencji. Skarżący oświadczył, że sprawuje nad matką stałą opiekę w ciągu dnia. Czynności, które wykonuje zajmują mu do 12 godzin dziennie. W/w robi zakupy, rozwiesza pranie, szykuje opał i ogrzewa mieszkanie, pali w kominku, wykupuje leki, przygotowuje posiłki, chodzi z matką do lekarza, wynajmuje samochód, którym wozi matkę do specjalistów. Opłaca rachunki, umawia wizyty lekarskie, pomaga przygotować małoletnie rodzeństwo do szkoły, smaruje matkę maściami, dokonuje zabiegów w celu leczenia [...], gromadzi i składa opał przed okresem grzewczym, zajmuje się oporządzaniem ogródka. W/w oświadczył, że czynności opiekuńczo-pielęgnacyjne, które wykonuje, utrudniają podjęcie mu zatrudnienia. Małoletnie rodzeństwo skarżącego nie jest w stanie opiekować się matką. Najstarsza siostra S. zamieszkuje w G., pracuje zawodowo i nie jest w stanie opiekować się matką - tylko doraźnie zawozi ją do lekarza. Brat M. również pracuje zawodowo, ma na utrzymaniu małoletnie dziecko, pracuje na zmiany przez 12 godzin dziennie i nie jest w stanie opiekować się matką. Siostra K. zamieszkuje w R., również pracuje i nie jest w stanie opiekować się matką. Brat D. pracuje na wyjazdach, a brat Ł. pracuje za granicą - nie są w stanie zapewnić matce opieki. Żadne z rodzeństwa nie jest w stanie opiekować się ani zapewnić usług w celu zapewnienia opieki matce.

W ocenie organu odwoławczego, wykazany przez odwołującego zakres opieki, który wynika z treści wywiadu środowiskowego jak i ten wynikający ze szczegółowo rozpisanego harmonogramu czynności wykonywanych w ciągu dnia nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał go do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Organ II instancji podkreślił, że czynności takie jak: pomoc w ubieraniu, przygotowanie posiłków, podanie leków dwa razy dziennie, mierzenie ciśnienia dwa razy dziennie, sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, realizacja recept, palenie w piecu, pomoc przy kąpieli, opłacanie rachunków, organizowanie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującego. Opisane wyżej czynności to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Większość tych czynności odwołujący wykonuje nie tylko specjalnie dla matki, ale także dla siebie, co wynika choćby z racji prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.

Zdaniem Kolegium, z powyższego wynika, iż wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawną matką, która nie jest osobą obłożnie chorą (leżącą i pampersowaną) i niekontaktową, a więc jest w stanie przez cześć dnia samodzielnie bytować pozwala na takie zorganizowanie opieki w postaci np. usług opiekuńczych i przy współudziale pozostałego pełnoletniego rodzeństwa aby skarżący nie musiał rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Ponadto organ II instancji wskazał, że w niniejszej sprawie istotne jest również to, że skarżący nie jest jedyną osobą zobowiązaną do zapewnienia niepełnosprawnej matce opieki i pomocy, bowiem jest jeszcze pięć pełnoletnich osób zobowiązanych do współudziału w opiece nad ich niepełnosprawną matką (rodzeństwo skarżącego). Kolegium stwierdziło, że okoliczności polegającej na tym, iż osoby zobowiązane do opieki mieszkają poza miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki, pracują i wykonywane przez nich obowiązki zawodowe w ich ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą, w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy bowiem do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Zdaniem SKO, okoliczność taka jak miejsce zamieszkania rodzeństwa nie jest obiektywną okolicznością i przyczyną uniemożliwiającą zorganizowanie przy ich współuczestnictwie opieki nad niepełnosprawną matką, tak aby skarżący jak i żadne z nich nie musiało rezygnować z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Organ odwoławczy dodał, że do akt sprawy nie zostały przedłożone żadne dokumenty świadczące o tym, że istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna) powodujące, iż rodzeństwo skarżącego nie jest w stanie wspomóc go w opiece i zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki w sposób pośredni. Kolegium wskazało, iż również obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Organ II instancji zauważył przy tym, że w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

Kolegium uznało zatem, że skoro obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną, stąd też, jeżeli pozostałe dzieci z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w w/w sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. skarżący zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez niego z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez jego rodzeństwo (w ramach ciążącego obowiązku alimentacyjnego), które w takim samym stopniu, co on są zobowiązane do alimentacji względem matki.

Nadto - w ocenie organu odwoławczego - brak jest związku przyczynowo skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej, a koniecznością objęcia przez wnioskodawcę matki pomocą. Jak wskazał organ l instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skarżący nie podejmuje zatrudnienia co najmniej od 2022 r., a więc w okresie kiedy jego matka nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i w związku z tym nie istniała konieczność objęcia ją stałą lub długotrwałą opieką w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji.

Podsumowując powyższe wywody oraz odnosząc się do argumentacji zawartej w odwołaniu Kolegium wskazało, iż nie kwestionuje faktu, że skarżący sprawuje opiekę nad matką, ale jest do tego zobowiązany nie tylko moralnie, ale także prawnie z racji ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego względem matki. Niemniej jednak fakt posiadania przez matkę orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez skarżącego tej opieki niejako automatycznie nie powodują powstania po jego stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu skarżący wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzająca ją decyzją organu I instancji, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

1) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie przez niego pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki łub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

2) rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że zalicza się on do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącego może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Za bezsporny w sprawie skarżący uznał fakt, iż jako dziecko niepełnosprawnej mieści się w katalogu podmiotów, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Odnośnie natomiast twierdzenia organu, że winien otrzymać wsparcie od rodzeństwa skarżący wskazał, że z utrwalonej linii orzeczniczej Wojewódzkich Sądów Administracyjnych wynika, iż nie może stanowić podstawy odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego argument, iż rodzeństwo wnioskodawcy winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w przypadku gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu nie przewiduje bowiem pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich zobowiązanych. Tym samym jeżeli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Skarżący ma prawo wyboru czy podejmie zatrudnienie i będzie dzielił się obowiązkiem alimentacyjnym względem matki z pozostałym rodzeństwem czy też będzie czynił osobiste starania poprzez osobistą opiekę. Organy administracyjne nie mogą decydować za stronę w jaki sposób będzie wywiązywała się ona z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego. W ocenie skarżącego, na uwagę zasługuje również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2006 r., w którym to Trybunał zważył, iż w przypadku kiedy członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to od opiekuna rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać wsparcie państwa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, skargę złożoną w niniejszej sprawie rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, zwanej dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W niniejszej sprawie skarżąca w treści skargi wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Wskazać również należy, że z uwagi na treść art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), obowiązującej od 1 stycznia 2024 r., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe, a także wobec faktu, że skarżący wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożył w dniu 27 września 2023 r., na gruncie niniejszej sprawy mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, obowiązujące do 31 grudnia 2023 r.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 20 marca 2024 r., którą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza Miasta Gorlice z dnia 20 listopada 2023 r. o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę.

W ocenie Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., zwanej dalej u.ś.r.). Zgodnie treścią art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z kolei z treścią art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Natomiast świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; 4) (uchylony); 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej (art. 17 ust. 5 u.ś.r.).

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że skarżący opiekuje się matką niepełnosprawną w stopniu znacznym. Jak wynika z treści znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 5 września 2023 r. ustalony u matki skarżącego znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 2 sierpnia 2023 r., przy czym sama niepełnosprawność istnieje od 10-go roku życia. W treści orzeczenia stwierdzono także, że matka skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Orzeczenie zostało wydane na okres do dnia 30 września 2026 r. z uwagi na możliwość poprawy stanu zdrowia osoby badanej.

Nie jest również sporny zakres opieki skarżącego nad matką, a także stan zdrowia jego matki, którego organy nie kwestionują. Jak wynika z treści przeprowadzonego w dniu 12 października 2023 r. wywiadu środowiskowego matka skarżącego pozostaje w stałym leczeniu [...]. Matka skarżącego ma [...]. Skarżący robi zakupy, rozwiesza pranie, szykuje opał i ogrzewa mieszkanie, pali w kominku, wykupuje leki, przygotowuje posiłki, chodzi z matką do lekarza, wynajmuje samochód, którym wozi matkę do specjalistów. Opłaca także rachunki, umawia wizyty lekarskie, pomaga przygotować małoletnie rodzeństwo do szkoły, smaruje matkę maściami, dokonuje zabiegów w celu leczenia [...], gromadzi i składa opał przed okresem grzewczym, zajmuje się oporządzaniem ogródka. Skarżący oświadczył, że sprawuje nad matką stałą opiekę w ciągu dnia, a czynności, które wykonuje zajmują mu do 12 godzin dziennie.

Sporne jest natomiast, czy zakres opieki sprawowanej nad matką, uniemożliwia skarżącemu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.

Wskazać należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2820/13).

W przedmiotowej sprawie organy odmówiły skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez niego opieką nad matką, a rezygnacją z zatrudnienia.

Jak wynika z akt sprawy, skarżący od 2022 r. nie podejmował zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Tym samym niepełnosprawność matki skarżącego nie stanowiła podstawy do rezygnacji przez niego z pracy. Jeżeli natomiast chodzi o niepodejmowanie przez skarżącego pracy to, zdaniem Sądu, niepełnosprawność jego matki również nie ma na to wpływu. Jak to już bowiem zostało powyżej wskazane opieka skarżącego nad matką polega na robieniu zakupów, rozwieszaniu pranie, ogrzewaniu mieszkania, wykupywaniu leków, przygotowywaniu posiłków, umawianiu wizyt i chodzeniu z matką do lekarza, opłacaniu rachunków, pomaganiu w przygotowaniu małoletniego rodzeństwa do szkoły, czy też smarowaniu matki maściami, dokonywaniu zabiegów w celu leczenia [...], gromadzeniu i składowaniu opału oraz zajmowaniu się ogródkiem.

Sąd w pełni podziela stanowisko organu, że większość wskazanych powyżej czynności jest wykonywana również przez osoby pracujące w każdej rodzinie, której członkiem jest niepełnosprawna osoba lub małoletni, a ich zakres sprowadza się do prowadzenia gospodarstwa domowego. Część z tych czynności (np.: kontakt z lekarzem, gromadzenie opału, zajmowanie się ogródkiem, opłacanie rachunków) nie jest wykonywanych codziennie. Z akt sprawy nie wynika by matka skarżącego była osobą leżącą, czy też by wymagała pomocy przy utrzymaniu higieny osobistej, spożywaniu posiłków oraz ubieraniu/rozbieraniu. Czynności wykonywane przez skarżącego nie są zatem czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby na część etatu, bowiem nie są czasochłonne i przy odpowiedniej organizacji mogą być wykonywane przed lub po pracy. Poza tym należy zauważyć, że razem ze skarżącym, jego matką i małoletnim rodzeństwem mieszka jeszcze partner matki. Z akt sprawy nie wynika by partner matki pracował – z wywiadu środowiskowego wynika, że rodzina skarżącego utrzymuje się z renty matki skarżącego, zasiłków pielęgnacyjnych, rodzinnych, świadczeń 500+ i świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego przez partnera matki na małoletniego syna J. Nic zatem nie stoi na przeszkodzie by partner matki pomagał jej w ciągu dnia, gdy skarżący będzie w pracy tym bardziej, że nie jest ona osobą leżącą.

Prawidłowo zatem organ stwierdził, że zakres i rodzaj sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a w konsekwencji nie ma podstaw do przyznania mu wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak związku przyczynowo - skutkowego między sprawowaną opieką a rezygnacją z zatrudnienia (niepodejmowaniem zatrudnienia) przez skarżącego.

Ponadto na marginesie Sąd zwraca uwagę, że matka skarżącego ma jeszcze pięcioro innych pełnoletnich dzieci, które są zobowiązane do alimentacji i opieki nad niepełnosprawną matką. Wskazać należy, że świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać, np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, stwierdził, że: "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania". Z kolei w doktrynie wskazuje się, że "W art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa skarżącego w wywiązywaniu się przez nie z obowiązków alimentacyjnych wobec matki.

Reasumując, zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu została oparta na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione przez organy ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Decyzja ta zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako bezzasadną.