Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 58/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-04-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 64  par. 1  pkt 3, art. 64 c  par. 6
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Beata Machcińska, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 2021 r. (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 735) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r. nr [...], którym obciążono Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec W. R. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...] w kwocie [...] zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec W. R. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. nr [...] wystawionego przez Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej: wierzyciel, skarżący), obejmującego karę za międzynarodowe przemieszczenie odpadów w kwocie [...] zł.

Zawiadomieniem z dnia 1 grudnia 2000 r. nr [...], organ egzekucyjny zawiadomił wierzyciela o wysokości kosztów wskazanego postępowania egzekucyjnego.

Pismem z dnia 17 grudnia 2020 r. wierzyciel zwrócił się o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Organ egzekucyjny postanowieniem z [...] r. nr [...] obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej wysokości [...] zł.

Postanowieniem z dnia [...] r. organ nadzoru stwierdził niedopuszczalność zażalenia na powyższe postanowienie ze względu na wadliwość doręczenia postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] r.

Po prawidłowym doręczeniu postanowienia z dnia [...] r. nr [...], wierzyciel wniósł na nie zażalenie z dnia 17 lutego 2021 r.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] organ nadzoru uchylił w/w postanowienie organu egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując w szczególności, że obowiązek uiszczenia opłaty określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. następuje w przypadku skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a z postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z dnia [...] r. wynika, że saldo na rachunku zobowiązanej wynosiło [...] zł.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie [...] zł, obejmującej opłatę manipulacyjną w kwocie [...] zł oraz opłatę za zajęcie wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ egzekucyjny wyjaśnił, że w odpowiedzi na zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w X S.A nr [...] uzyskano informację, że na dzień zajęcia saldo rachunku wynosiło [...] zł. W tym stanie rzeczy wierzyciela nie obciążono kosztami za tę czynność.

Następnie wskazano, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 1553, dalej także: ustawa zmieniająca) niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł, co zastosowano w niniejszej sprawie.

Dalej organ egzekucyjny podał, że w odpowiedzi na zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę z dnia 13 stycznia 2020 r. nr [...] dłużnik zajętej wierzytelności wskazał, iż zobowiązana była zatrudniona do [...] r. w wymiarze [...] etatu. Opłata za czynności egzekucyjne zgodnie z art. 64 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 z późn. zm., dalej: u.p.e.a.) wynosi 2000 zł (5000 zł x 4 %). Sposób przeliczenia określono w przepisach art. 8 pkt. 1 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw.

W zażaleniu na to postanowienie wierzyciel wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej obciążenia opłatą za zajęcie wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł, lub w przypadku nieuznania powyższego wniosku, o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie:

- art 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez jego zastosowanie, podczas gdy z zawiadomienia o kosztach egzekucyjnych doręczonego w dniu [...] r. nie wynika obciążenie wierzyciela kwotą kosztów za zajęcie wynagrodzenia za pracę zobowiązanej,

- art 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi pomimo braku zależności pomiędzy wysokością opłaty egzekucyjnej, a wykonanymi przez organ egzekucyjny czynnościami, w sytuacji kiedy we wcześniejszym zawiadomieniu doręczonym w dniu [...] r. oraz postanowieniu w sprawie obciążenia kosztami z dnia [...] r. organ egzekucyjny nie obciążał wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego za zajęcie wynagrodzenia za pracę,

- art 64c § 6 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i nieobciążanie wierzyciela działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej kosztami za zajęcie wynagrodzenia za pracę, w sytuacji kiedy w w/w zawiadomieniu w/w oraz postanowieniu w sprawie obciążenia kosztami organ egzekucyjny nie obciążał wierzyciela powyższymi kosztami egzekucyjnymi.

Organ nadzoru nie uwzględnił zażalenia. Na wstępie swoich rozważań stwierdził, że spór w sprawie koncentruje się wokół możliwości naliczenia opłaty za czynność zajęcia wynagrodzenia za pracę, w sytuacji gdy wynagrodzenie to pobierane jest przez zobowiązaną w wysokości nie przekraczającej kwoty wolnej od zajęcia. Dalej wskazał, że z brzmienia przepisów regulujących zajęcie rachunku bankowego i wynagrodzenia za pracę wynika, że w przypadku rachunku bankowego musi dojść do zajęcia wierzytelności. Natomiast wynagrodzenie za pracę podlega zajęciu samo w sobie, a nie przysługująca z jego tytułu wierzytelność. Czynność ta w niniejszej sprawie nie przyniosła wprawdzie oczekiwanych rezultatów, jednak nie sposób przyjąć, że wdrożenie przez organ egzekucyjny takiego środka egzekucyjnego było nieskuteczne.

Na poparcie powyższego organ nadzoru przywołał fragmenty wyroku WSA w Gliwicach z dnia 3 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/GI 1004/20: "Jak ustalono, na dzień zajęcia środki pieniężne znajdowały się rachunku bankowym A S.A. w kwocie [...] zł (pismo z dnia [...]) oraz rachunku bankowym C S.A. w kwocie [...] zł (pismo z dnia [...]). Z kolei B S.A. w piśmie z dnia [...] wskazywał, że przeszkodą do realizacji zajęcia jest zbieg egzekucji administracyjnej z sądową (pismo z dnia [...]).W tym kontekście stwierdzić należy, że organ egzekucyjny prawidłowo obciążył Wierzyciela opłatą egzekucyjną oraz opłatą manipulacyjną za zajęcie rachunku A S.A. oraz C S.A., gdyż w dacie ich zajęcia znajdowały się na nich środki pieniężne. Natomiast nie można tego powiedzieć o zajęciu rachunku w B S.A. Otóż o wystąpieniu takiej sytuacji nie świadczy sama okoliczność, że w odpowiedzi na zawiadomienie o zajęciu wierzytelności bank poinformował organ o przeszkodzie w realizacji zajęcia ze względu na zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej (zob. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2020 r. sygn. akt I GSK 533/20, Lex nr 3025195). Oznacza to, że na podstawie tej informacji nie sposób ocenić, czy doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego Zobowiązanej w B S.A., gdyż nie wiadomo czy znajdowały się na nim jakiekolwiek środki pieniężne. W rezultacie nie wiadomo, czy istniała podstawa do naliczenia opłaty za czynności egzekucyjne, o których mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.".

Dalej wskazano, że w orzecznictwie ugruntował się pogląd, co do zasadności naliczania opłat za czynności zajęcia wierzytelności rachunku bankowego bez względu na wysokość tej wierzytelności, w szczególności czy przekracza ona kwotę wolną od egzekucji. W niniejszej sprawie pierwszą podjętą przez organ egzekucyjny czynnością było zajęcie rachunku bankowego w dniu [...] r. Jednak z uwagi na brak środków na rachunku bankowym faktycznie nie doszło do zajęcia wierzytelności z rachunku, a zatem naliczenie opłaty za tę czynność było bezzasadne, na co wskazano w postanowieniu organu nadzoru z dnia [...] r.

Organ egzekucyjny po ponownym rozpatrzeniu sprawy obciążył wierzyciela opłatą za zajęcie wynagrodzenia za pracę. Czynność ta została również wyszczególniona w zawiadomieniu z dnia 1 grudnia 2020 r., jednak bez wskazania kwoty, co było zgodne z zasadą, że za czynności egzekucyjne, tj. zajęcia wierzytelności opłatę nalicza się tylko raz.

Nadto organ egzekucyjny zawiadomił zobowiązaną i jej pracodawcę o zajęciu wynagrodzenia za pracę i uznając tę czynność za skuteczną naliczył opłatę w wysokości [...] zł.

Zdaniem organu nadzoru organ egzekucyjny był uprawniony do zajęcia wynagrodzenia za pracę, a zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z wynagrodzenia za pracę było skuteczne, aczkolwiek nie doprowadziło do wyegzekwowania należności. Pracodawca poinformował, że zobowiązana była u niego zatrudniona do [...] r. w wymiarze [...] etatu z wynagrodzeniem [...] zł miesięcznie brutto. Natomiast przeszkodzą w realizacji zajęcia wynagrodzenia, był fakt że wynagrodzenie to było zwolnione spod egzekucji. W ocenie organu nadzoru, skoro zatem doszło do faktycznego zajęcia wierzytelności, to zarzut naruszenia art. 64 § pkt 3 u.p.e.a. nie zasługuje na uwzględnienie. Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 64c § 6 tej ustawy, gdyż przepis ten będzie miał zastosowanie do spraw wszczętych od dnia 20 lutego 2021 r., tj. z dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej.

W skardze na powyższe postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r. w zw. z art. 8 ust. 1 i art. 10 ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. ustawy zmieniającej, podczas gdy z zawiadomienia o kosztach egzekucyjnych doręczonego wierzycielowi w dniu [...] r. nie wynika obciążenie wierzyciela kwotą kosztów postępowania egzekucyjnego za zajęcie wynagrodzenia za pracę zobowiązanej nr [...];

- art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na naliczeniu kwoty opłaty egzekucyjnej za zajęcie wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł tj. [...]% egzekwowanej należności głównej wskazanej w tytule wykonawczym nr [...], podczas gdy opłata za czynności egzekucyjne powinna być naliczona tylko w przypadku faktycznego zajęcia wynagrodzenia za pracę, a nie w sytuacji, gdy nie zostało skutecznie zajęte wynagrodzenie za pracę zobowiązanej, a organ egzekucyjny nie wyegzekwował z tego tytułu żadnej kwoty;

- art. 64c § 6 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 lutego 2021 r. poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało obciążeniem skarżącego będącego państwową jednostką budżetową kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł, pomimo że koszty w tym przypadku są pokrywane z budżetu państwa i nie powinny obciążać strony skarżącej w żadnej części.

Wobec tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu egzekucyjnego z dnia [...] r. nr [...] oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych

W uzasadnieniu skargi na wstępie opisano dotychczasowy przebieg postępowania.

Dalej wierzyciel wskazał, że w niniejszej sprawie bezsporne jest, że organ egzekucyjny w toku prowadzonej egzekucji dokonał czynności egzekucyjnych oraz że egzekucja okazała się bezskuteczna. W celu wyegzekwowania należności dokonano m.in. zajęcia wynagrodzenia za pracę. Organ na podstawie art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a. pobrał z tytułu tej czynności opłatę egzekucyjną w wysokości [...] zł. Przeliczenia ww. opłaty organ egzekucyjny dokonał w oparciu o art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej. Stosownie do treści art. 10 tej samej ustawy przepisy art. 7-9 stosuje się również do kosztów egzekucyjnych wynikających z doręczonego zawiadomienia albo ostatecznego postanowienia, o których mowa odpowiednio w art. 64c § 6a i 7 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu dotychczasowym.

Zdaniem wierzyciela organ egzekucyjny nie powinien stosować art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej, ponieważ z zawiadomienia o kosztach egzekucyjnych doręczonych wierzycielowi w dniu [...] r. nie wynika obciążenie go kosztami postępowania egzekucyjnego z tytułu zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanej nr [...].

Wprowadzając art. 10 ustawy zmieniającej ustawodawca uznał, że pomimo doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych przed wejściem w życie przepisów zmieniających, wysokość naliczonych kosztów również winna podlegać ograniczeniu zgodnie z art. 7-9 ustawy zmieniającej. W przedmiotowej sprawie zawiadomienie nie stwierdzało jednak żadnej wysokości kosztów egzekucyjnych z tytułu zajęcia wynagrodzenia za pracę, zatem zastosowanie powyżej wymienionych przepisów prawa jest nieuprawnione.

Nadto, z ostrożności procesowej, wierzyciel podtrzymał swoje stanowisko o bezpodstawnym i nieuzasadnionym naliczeniu opłaty za zajęcie wynagrodzenia. Nie zgodził się z twierdzeniem organu nadzoru, że pobranie opłaty egzekucyjnej w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a. jest dopuszczalne także wówczas, gdy dojdzie do bezskutecznej próby zajęcia wynagrodzenia wypłacanego w kwocie zwolnionej spod egzekucji. Zdaniem skarżącego treść art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.) nie pozostawia wątpliwości, że opłata egzekucyjna może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. W analizowanym przepisie ustawodawca nie zawarł przyzwolenia na pobieranie stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia wynagrodzenia za pracę, ale egzekucja okaże się niemożliwa z uwagi na to, że zobowiązany otrzymywał wynagrodzenie niższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę, które jest wolne od zajęcia. W myśl art. 72 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Jeżeli więc całość wynagrodzenia dłużnika jest zwolniona z egzekucji (a tak było w niniejszej sprawie), w myśl wspomnianego przepisu nie dochodzi do zajęcia wynagrodzenia za pracę. W konsekwencji, nie sposób mówić o powstaniu opłaty za zajęcie wynagrodzenia za pracę w rozumieniu art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a., której wysokość, jako koszt egzekucyjny byłaby "przenoszona" na wierzyciela na podstawie art. 64c § 4 tej samej ustawy.

Zbieżność mechanizmów ustalania wysokości opłat za czynności egzekucyjne w przypadku zajęcia innych wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz za zajęcie wynagrodzenia za pracę (art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a.), pozwala przyjąć, że w odniesieniu do drugiego z wymienionych zajęć adekwatne zastosowanie powinno mieć stanowisko dotyczące zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego.

W orzecznictwie pojawiła się wprawdzie rozbieżność czy organ może - na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. - obciążać wierzyciela opłatą za zajęcie rachunku bankowego, gdy na tym rachunku nie było żadnych środków (gdy nie zajęto środków pieniężnych znajdujących się na rachunku bankowym), jednakże dominujące jest stanowisko o braku podstaw do naliczania opłaty egzekucyjnej (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), w przypadku nieskutecznego zajęcia rachunku bankowego, na którym nie ma środków pieniężnych.

Podobne stanowisko sądów pojawia się również w kontekście zajęcia wynagrodzenia za pracę (art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a.). Wyłącznie faktyczne zajęcie wynagrodzenia za pracę uzasadnia bowiem naliczanie wspomnianej wcześniej opłaty (por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 579/15, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 6 lutego 2020 r., sygn. akt III S/WVr 517/19, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 marca 2020 r., sygn. akt I SA/GI 1633/19, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 24 lipca 2020 r., sygn. akt III S/VWr 518/19, wyrok WSA w Łodzi z dnia 6 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 1024/20).

Wobec powyższego skarżący podniósł, że obciążenie go opłatą za omawianą czynność egzekucyjną stanowiło naruszenie art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a.

W dalszych wywodach skargi wskazano, że postanowienia organów obu instancji

zapadły w stanie prawnym po zmianie przepisów u.p.e.a., która weszła w życie w dniu 20 lutego 2021 r. i z tym dniem zmianie uległa treść m.in. art. 64c u.p.e.a., który dotyczy kosztów egzekucyjnych. W § 6 art. 64c zawarto przepis, zgodnie z którym organ egzekucyjny działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową nie obciąża kosztami egzekucyjnymi wierzyciela działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będącego państwową jednostką budżetową. Wydatki egzekucyjne poniesione przez organ egzekucyjny, działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową, są pokrywane z budżetu państwa. Wskazany przepis nie miał odpowiednika w postaci analogicznej regulacji w poprzednio obowiązującym stanie prawnym.

Bezspornie wierzyciel - Śląski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska - działa w ramach państwowej jednostki budżetowej, o jakiej mowa w art. 64c § 6 u.p.e.a. W świetle art. 3 pkt 2 i art. 36 ustawy z dnia 20 lipca 1991r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1070) wojewódzki inspektor ochrony środowiska jako organ rządowej administracji zespolonej w województwie wykonuje zadania przy pomocy wojewódzkiego inspektoratu ochrony środowiska, a wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska są jednostkami budżetowymi.

Skoro organy obu instancji orzekały w dacie, w której art. 64c § 6 miał już moc obowiązującą, na co wskazuje treść art. 15 ustawy zmieniającej, to powinny go zastosować w niniejszej sprawie (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Go 502/21).

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11.

W sprawie pozostaje poza sporem, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. wobec braku majątku zobowiązanej umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Postanowienie to nie zostało zaskarżone i stało się ostateczne. Przepis art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej nie może zatem dotyczyć niniejszej sprawy, bowiem odnosi się on do postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających będących w toku, natomiast w badanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało zakończone wydaniem ostatecznego postanowienia o jego umorzeniu. Dla prawidłowej interpretacji mających w sprawie zastosowanie przepisów u.p.e.a. oraz art. 6 ustawy zmieniającej konieczne jest wskazanie, że postępowanie egzekucyjne, którego celem jest wyegzekwowanie drogą prawną wykonania przez zobowiązanego określonego obowiązku (art. 2 u.p.e.a.) oraz postępowanie w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych - w świetle przepisów u.p.e.a - stanowią postępowania odrębne, a ich przebieg podlega odrębnym regulacjom (aczkolwiek zakres podjętych czynności egzekucyjnych ma wpływ na wysokość kosztów egzekucyjnych). Postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych może zostać wydane dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, a jego przedmiotem jest ustalenie podmiotu zobowiązanego do zapłaty kosztów oraz ustalenie wysokości kosztów egzekucyjnych. Zgodnie z art. 64c § 7 u.p.e.a. - w wersji obowiązującej do 19 lutego 2021 r. - organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w 6a.

W związku z takim charakterem poszczególnych postępowań, jak wyżej wskazano, brak jest podstaw do przyjęcia, że regulacja zawarta w art. 6 ustawy zmieniającej rozciąga się również na będące w toku postępowania w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych, tak jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Rozpatrując sprawę należy mieć na uwadze, że w art. 15 ustawy zmieniającej określono datę wejścia w życie zmian do u.p.e.a, wskazując, że ustawa wchodzi w życie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia, co oznacza jej wejście w życie w dniu 20 lutego 2021 r., a data ta odnosi się m.in. do art. 64c.

Podstawy prawnej do odstąpienia od stosowania w sprawie art. 64c u.p.e.a. w wersji obowiązującej na datę orzekania przez organ obu instancji nie stanowiły również przepisy art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej. Zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. W myśl art. 8. ust. 1 ustawy zmieniającej niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie mniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnej w wysokości wyższej niż 40 000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 oraz i ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40 000 zł.

Przywołane przepisy dotyczą zatem niewyegzekwowanej lub niezapłaconej opłaty manipulacyjnej oraz niewyegzekwowanej lub niezapłaconej opłaty za czynności egzekucyjne, a więc należy odnosić je do opłat już naliczonych. Tymczasem przedmiotowe postępowanie dotyczy określenia wysokości opłaty manipulacyjnej oraz wysokości opłaty za czynności egzekucyjne.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi, wskazując w szczególności, że doszło do faktycznego zajęcia wynagrodzenia za pracę, a przeszkodą w realizacji zajęcia było zwolnienie go z egzekucji, natomiast art. 64 c § 6 u.p.e.a. będzie miał zastosowanie do spraw wszczętych od dnia 20 lutego 2021 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga okazała się zasadna.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) podlegało postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] r., którym obciążono skarżącego jako wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec osoby fizycznej na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] w kwocie [...] zł.

Kontrolę tę rozpocząć należy od wskazania, że zgodnie z zapisami u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 19 lutego 2021 r.) organ egzekucyjny pobiera opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych (art. 64 § 6 u.p.e.a.). Opłata wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. W podstawie obliczenia opłaty uwzględnia się również odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie przypadające w dniu wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W myśl art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty w następującej wysokości, z zastrzeżeniem art. 64d: za zajęcie wynagrodzenia za pracę - 4% egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 2 zł 50 gr.

Z art. 64c § 1 u.p.e.a. wynika, że opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne. Koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a., koszty te obciążają wierzyciela, jeżeli nie jest możliwe ich wyegzekwowanie od zobowiązanego.

W niniejszej sprawie sporna pozostaje zasadność obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi związanymi z nieskutecznym zajęciem wynagrodzenia zobowiązanej, które nie doprowadziło do wyegzekwowania jakiejkolwiek kwoty. W postanowieniu z dnia [...] r., utrzymanym w mocy zaskarżonym postanowieniem organ egzekucyjny, wykonując zalecenia organu nadzoru zawarte w postanowieniu z dnia [...] r. nie obciążył wierzyciela kosztami zajęcia rachunku bankowego, na którym saldo wynosiło [...] zł. Skarżący został natomiast obciążony, na podstawie art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a., opłatą w wysokości [...] zł za zajęcie wynagrodzenia za pracę dłużniczki, gdyż w ocenie organów doszło do faktycznego zajęcia wynagrodzenia za pracę, a przeszkodą w realizacji zajęcia było zwolnienie go z egzekucji. Nadto w kosztach egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela ujęto opłatę manipulacyjną związaną z doręczeniem tytułu wykonawczego w kwocie [...] zł (wynikającej z przeliczenia na podstawie art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej z dnia 4 lipca 2019 r.).

Rozstrzygając wskazaną kwestię sporną skład orzekający w niniejszej sprawie posłuży się m.in. argumentacją zawartą w prawomocnym wyroku WSA w Gliwicach z dnia 25 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 1633/19, (wszystkie przywoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), którą w pełni podziela.

Normatywnym punktem odniesienia dla rozstrzygnięcia zarysowanego sporu jest art. 64 u.p.e.a. Analizując ten przepis i wyprowadzając z niego normę prawną należy zaś postawić pytanie o to, co jest okolicznością uzasadniającą obciążenie wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. W przedmiotowej sprawie organ nadzoru stanął na stanowisku, że obowiązek uiszczenia kosztów egzekucyjnych powstał, gdyż doszło do faktycznego, skutecznego zajęcia wynagrodzenia za pracę, a przeszkodą w realizacji tego zajęcia było zwolnienie wynagrodzenie dłużniczki z egzekucji.

Negując to stanowisko wskazać należy, że zgodnie z art. 72 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Jeżeli więc, całość wynagrodzenia dłużnika jest zwolniona z egzekucji (a tak było w niniejszej sprawie), w myśl wspomnianego przepisu nie dochodzi do zajęcia wynagrodzenia za pracę. W konsekwencji, nie sposób mówić o powstaniu opłaty za zajęcie wynagrodzenia za pracę, w rozumieniu art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a., której wysokość, jako koszt egzekucyjny byłaby "przenoszona" na wierzyciela na podstawie art. 64c § 4 tej samej ustawy.

Stanowisko to podzielił także NSA w wyroku z dnia 3 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 579/15, wskazując, że wyłącznie faktyczne zajęcie wynagrodzenia za pracę uzasadnia naliczanie wspomnianej wcześniej opłaty, a zajęcie takie nie jest skuteczne, jeśli nie wyegzekwowano z tego tytułu żadnej kwoty, gdyż zobowiązany otrzymywał wynagrodzenie niższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę, które jest zwolnione od zajęcia na podstawie art. 9 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 87 1 § 1 pkt 1 k.p.

Wskazania także wymaga, że Śląski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska - działa w ramach państwowej jednostki budżetowej, o jakiej mowa w art. 64c § 6 u.p.e.a. W świetle art. 3 pkt 2 i art. 36 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1070) wojewódzki inspektor ochrony środowiska jako organ rządowej administracji zespolonej w województwie wykonuje zadania przy pomocy wojewódzkiego inspektoratu ochrony środowiska, a wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska są jednostkami budżetowymi.

Zgodnie z art. 64 c § 6 u.p.e.a. organ egzekucyjny działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową nie obciąża kosztami egzekucyjnymi wierzyciela działającego w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będącego państwową jednostką budżetową. Wydatki egzekucyjne poniesione przez organ egzekucyjny, działający w ramach państwowej jednostki budżetowej lub będący państwową jednostką budżetową, są pokrywane z budżetu państwa.

Organ nadzoru poprzestał na lakonicznym, nie popartym żadnym szerszym wywodem, stwierdzeniu, iż art. 64c § 6 u.p.e.a. będzie miał zastosowanie do spraw wszczętych od dnia 20 lutego 2021 r., tj. z dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela w tej materii argumentację przedstawioną w przywołanym przez stronę skarżącą wyroku z dnia 27 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Go 502/21, w którym dostrzeżono, że postępowanie egzekucyjne, którego celem jest wyegzekwowanie drogą prawną wykonania przez zobowiązanego określonego obowiązku (art. 2 u.p.e.a.) oraz postepowanie w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych stanowią postępowania odrębne, a ich przebieg podlega odrębnym regulacjom (aczkolwiek zakres podjętych czynności egzekucyjnych ma wpływ na wysokość kosztów egzekucyjnych).

Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z uwzględnieniem ust. 2-4 oraz art. 7-11.

Jak wynika z akt sprawy postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej zostało umorzone postanowieniem z dnia [...] r. ze względu na brak majątku dłużniczki. Postanowienie to jest ostateczne. Art. 6 ust. 1 ustawy zmieniającej nie dotyczy niniejszej sprawy, bowiem odnosi się do postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających będących w toku, natomiast w badanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało zakończone wydaniem ostatecznego postanowienia o jego umorzeniu. W ocenie Sądu wykładnia gramatyczna wskazanego przepisu, która jako pierwsza z wykładni (obok wykładni systemowej oraz wykładni funkcjonalnej) - znajduje zastosowanie w procesie stosowania prawa, nie daje podstaw do takiej jego interpretacji, zgodnie z którą ma on również zastosowanie w postępowaniu w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych, które jest postępowaniem odrębnym od postępowania egzekucyjnego. Gdyby zamiarem ustawodawcy było właśnie takie uregulowanie omawianego zagadnienia, dałby temu wyraz w odpowiedniej regulacji zawartej w przepisach przejściowych.

Do zastosowanej w niniejszej sprawie interpretacji art. 6 ustawy zmieniającej nie upoważnia treść art. 15 tej ustawy zgodnie z którym wprowadzone ustawą zmiany wchodzą w życie po upływie 18 miesięcy od dnia ogłoszenia, co oznacza ich wejście w życie z dniem 20 lutego 2021 r.

Podstawy prawną do odstąpienia od stosowania w sprawie art. 64c w wersji obowiązującej na datę orzekania przez organy obu instancji, nie stanowiły również przepisy art. 7 i art. 8 ustawy zmieniającej. Zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę manipulacyjną naliczoną w egzekucji należności pieniężnej objętej każdym tytułem wykonawczym w wysokości wyższej niż 100 zł na podstawie art. 64 § 6 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 100 zł. W myśl art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnej w wysokości wyższej niż 40 000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i5, i oraz i ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40 000 zł.

Jak wynika zatem z przytoczonych przepisów art. 7 i art. 8, dotyczą one niewyegzekwowanej lub niezapłaconej opłaty manipulacyjnej oraz niewyegzekwowanej lub niezapłaconej opłaty za czynności egzekucyjne, co oznacza że wymienione przepisy należy odnosić do opłat już naliczonych, a z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie, bowiem przedmiotowe postępowanie dotyczy określenia wysokości opłaty manipulacyjnej oraz wysokości opłaty za czynności egzekucyjne.

Dla prawidłowej interpretacji mających w sprawie zastosowanie przepisów u.p.e.a. oraz art. 6 ustawy zmieniającej wyodrębnić należy postępowanie egzekucyjne oraz postępowanie w sprawie kosztów egzekucyjnych, które inicjuje się dopiero po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, a jego przedmiotem jest ustalenie podmiotu zobowiązanego do zapłaty kosztów oraz ustalenie ich wysokości.

Zgodnie z art. 64c § 7 u.p.e.a. - w wersji obowiązującej do 19 lutego 2021 r. - organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela lub zobowiązanego, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, o którym mowa w 6a. W myśl art. 64c § 9 pkt 2 u.p.e.a. - według aktualnego stanu prawnego - organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych z urzędu, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym, niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wydania:

a) zawiadomienia o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli nie wydano postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji,

b) postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji,

c) postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego

Wskazać również należy, że koszty postępowania egzekucyjnego powstałe w egzekucji należności pieniężnej są dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego wstawionego na tę należność, a ich egzekucja następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 64c § 5 i § 6 - przed zmianą, art. 64ca - według aktualnego stanu prawnego).

Z kolei wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje: - według stanu prawnego obowiązującego do dnia 19 lutego 2021 r. - art. 26 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a. - z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego; natomiast w stanie prawnym obowiązującym od dnia 20 lutego 2021 r. - art. 26 § 3a - z chwilą:

1) doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym;

2) nadania tytułowi wykonawczemu klauzuli o skierowaniu tego tytułu do egzekucji administracyjnej, jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym;

3) wystawienia tytułu wykonawczego w przypadku przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne.

Wobec wykazanej powyżej odrębności omawianych postępowań brak jest podstaw do przyjęcia, że regulacja zawarta w art. 6 ustawy zmieniającej rozciąga się również na postępowania w sprawie określenia kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, które powstały w toku postępowania egzekucyjnego zainicjowanego przed datą wejścia w życie nowelizacji u.p.e.a.

W tym stanie rzeczy, skoro art. 64 c § 6 u.p.e.a. w nowym brzmieniu obowiązuje od 20 lutego 2021 r., to organy obu instancji, orzekając po tej dacie powinny go uwzględnić.

Jak więc wykazano powyżej zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów prawa materialnego polegającym na błędnej wykładni art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a. oraz art. 6 ustawy zmieniającej oraz na niezastosowaniu art. 64c § 6 u.p.e.a. (w wersji aktualnej w dacie orzekania przez organy obu instancji).

W nawiązaniu do argumentacji skargi dotyczącej dopuszczalności stosowania w niniejszej sprawie art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej, wskazać na marginesie należy, że zgodnie z obowiązującym do 20 lutego 2021 r. art. 64 c § 6 a pkt 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela. Zgodnie natomiast z art. 64 c § 7 u.p.e.a. w razie wniosku wierzyciela lub zobowiązanego złożonego w odpowiednim terminie organ egzekucyjny wydaje zaskarżalne postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Zgodnie z art. 64 § 1 pkt 3 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji opłata za zajęcie wynagrodzenia za pracę wynosi 4% egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 2 zł 50 gr. Tak wyliczona opłata w niniejszej sprawie wynosi [...] zł ([...] zł x 4 %) i tak orzekł organ egzekucyjny. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej niewyegzekwowaną lub niezapłaconą przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy opłatę za czynności egzekucyjne naliczoną w egzekucji należności pieniężnej w wysokości wyższej niż 40 000 zł, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, na podstawie art. 64 § 1 pkt 1-5, 7 i 11 oraz § 1a i 5 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym, pobiera się w wysokości 40 000 zł.

W istocie zatem, wbrew końcowej treści postanowienia organu egzekucyjnego, nie stosował on art. 8 ust. 1 ustawy zmieniającej, który nakazuje zredukować opłatę wyższą niż 40.000 zł.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art.135 tej ustawy uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego. Zalecenia co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych wywodów. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł stanowiącą uiszczony wpis od skargi.