Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 83/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2024-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.1
journal: Dz.U. 2022 poz 2492
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art.145 par.1 pkt 1 lit.a) i c), art.153
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art.17 ust.1 pkt 4
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

W dniu 8 sierpnia 2023 r. J. B. (dalej jako: "strona", "skarżący"), złożył w Urzędzie Miejskim w E. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem E. B.

Decyzją z dnia 29 sierpnia 2023 r., działająca z upoważnienia Prezydenta Miasta Główny Specjalista w Departamencie Świadczeń Rodzinnych (dalej jako "organ pierwszej instancji", "Prezydent"), orzekła nie przyznać świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym E. B.

Organ pierwszej instancji podał, że E.B. jest wdowcem, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe z dnia 15 czerwca 2011 r. (nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, ustalony stopień datuje się od 14 kwietnia 2010 r.)

Prezydent stwierdził, że na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), dalej jako "u.ś.r.", orzekł o nieprzyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ osoba wymagająca opieki nie spełnia kryterium wieku określającego moment powstania niepełnosprawności. Odwołano się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, wskazano jednak, że TK nie uchylił przepisu wskazanego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., a skierował sprawę do ustawodawcy celem dokonania stosownych zmian. Do dnia wydania decyzji ustawodawca nie uchylił przedmiotowego artykułu, zatem pozostaje on w mocy i wiąże organy realizujące świadczenia rodzinne.

Z oświadczenia strony wynika, że nie zamieszkuje ona z ojcem, pracowała do 21 lipca 2023 r., podając opiekę nad ojcem jako przyczynę rezygnacji z pracy zarobkowej. Opieka sprawowana jest od dłuższego czasu, a od miesiąca prawie całodobowo, opieka jest samodzielna. Strona pomaga ojcu od około dwóch lat. Ojciec jest osobą siedząco-leżącą, która nie wymaga pampersów. Porusza się do toalety przy pomocy balkonika lub kuli i nie opuszcza domu bez pomocy osób drugich. Z wywiadu wynika, że opieka jest sprawowana ok. 6 godzin dziennie. Pomocy udziela również drugi syn. Strona wcześniej była osobą współpracującą w firmie, a obecnie pracuje dorywczo.

Organ pierwszej instancji podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie może stanowić źródła zarobkowania w przypadku braku możliwości uzyskania dochodów z tytułu pracy. Nie jest też formą wynagradzania z tytułu sprawowania opieki nad najbliższym członkiem rodziny, wobec którego opieka jest nie tylko obowiązkiem moralnym, ale również wprost wynika z przepisów prawa. Tym bardziej, że opieka jaką sprawuje strona nad ojcem odpowiada zwyczajnemu postępowaniu przyjętemu w normalnie funkcjonującej rodzinie, w której dzieci pomagają starszym rodzicom, którzy z uwagi na wiek lub niepełnosprawność wymagają pomocy w czynnościach życia codziennego. Pomoc w załatwianiu spraw życia codziennego nie musi kolidować z aktywnością zawodową. Choć postawa i opieka sprawowana przez stronę zasługuje na uznanie, to jednak nie można przyjąć, że czynności wykonywane względem ojca wypełniają cały dzień w stopniu uniemożliwiającym podjęcie pracy, choćby w niepełnym wymiarze.

Organ pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia warunków do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, stosownie do treści art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r.

Odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji złożył skarżący. Wskazał, że ojciec po ostatnim pobycie w szpitalu jest zacewnikowany, ma problem z przemieszczaniem się, wymaga podawania leków, przygotowywania i podawania posiłków, pomocy przy toalecie, a także wszystkich innych czynnościach - ubieraniu, myciu, przemieszczaniu się do placówek medycznych, zakupach, opłatach itp.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z 17 listopada 2023 r., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium, powołując się na postanowienia art. 17 ust. 1 u.ś.r., podniosło, że zastosowanie tego przepisu wymaga ustalenia nie tylko, czy opieka jest faktycznie sprawowana, ale także, czy jej zakres obiektywnie uniemożliwia wykonywanie lub podjęcie zatrudnienia. Przepis ten należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu zdrowia osoby wymagającej opieki.

Mając na uwadze powyższe, zdaniem Kolegium trudno przyjąć, że niepodejmowanie zatrudnienia przez stronę spowodowane zostało koniecznością sprawowania stałej i osobistej opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu ojcem. Opieka trwa od 2 lat i w tym czasie skarżący potrafił połączyć pracę zarobkową z opieką nad ojcem. Aby można było mówić o opiece, to musi być ona stała i długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona przy współudziale innych osób. Nie można przyjąć – zdaniem organu odwoławczego - że czynności jakie wykonuje strona względem ojca wypełniają cały dzień w stopniu uniemożliwiającym podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Strona potrafi pogodzić sprawowanie opieki nad ojcem z wykonywaniem prac dorywczych. Ponadto opiekuje się ojcem od dwóch lat i potrafiła w tym czasie połączyć pracę zarobkową ze sprawowaniem opieki nad ojcem.

Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane za brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Niezależnie od powyższego, Kolegium nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji, jakoby przeszkodę do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego mógł stanowić przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. z uwagi na to, że TK wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 Konstytucji. Według Kolegium, skutkiem tego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Istotą tego wyroku jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czy niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Zważywszy na wyjątkowo jednolity sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. dokonywanej w orzecznictwie sądowym po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzającym częściową niezgodność z Konstytucją RP tego przepisu, Kolegium nie miało wątpliwości co do tego, że przepis ten nie może stanowić samoistnej podstawy do odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wywiódł skarżący.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania, poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia decyzji, polegające na braku wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; brak tych elementów powoduje, że decyzja wymyka się spod kontroli;

II. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez nieprzyznanie prawa do świadczenia, mimo zajścia przesłanek do jego przyznania, co było następstwem zarówno błędnej wykładni tego przepisu, skutkującej uznaniem, że wykonywana przez skarżącego opieka nie jest opieką w jego rozumieniu, jak i wadliwego ustalenia stanu faktycznego;

III. naruszenie przepisów postępowania, prowadzące do naruszenia zasady prawdy obiektywnej, poprzez dokonanie nieprawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy, co było wynikiem przekroczenia granic swobody w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, poprzez wywody nielogiczne, sprzeczne z treścią dowodów i doświadczeniem życiowym.

Biorąc powyższe pod uwagę, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta Miasta E. w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że Kolegium zasadnie zakwestionowało jedną z podstaw odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazaną przez organ pierwszej instancji. Nie może bowiem takiej podstawy stanowić art. 17 ust. 1b u.ś.r., którego niezgodność została stwierdzona zakresowym wyrokiem TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13.

W ocenie skarżącego, ustalenia organów są wadliwe. Bezpodstawne jest bowiem przypisywanie wykonywania stronie "prac dorywczych". Jedyne takie prace to doraźna pomoc żonie w jej działalności gospodarczej, polegająca na wykonaniu drobnych napraw (typu naprawa urwanej klamki, cieknącego kranu, wymiana żarówki). Tego typu naprawy wykonywane są w ciągu kilkunastu minut, po których skarżący wraca do ojca. Nie otrzymuje z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Wykorzystuje czas, gdy brat zjawi się u ojca z wizytą towarzyską, albo do pomocy w kąpieli ojca. Nazwanie tego pracami dorywczymi jest nadużyciem ze strony organu. Jeśli nawet uzbiera się tego 8 godzin w ciągu miesiąca, to nikt realnie nie zatrudniłby skarżącego na takich warunkach, a prowadzenie własnej działalności w ten sposób nie miałoby sensu. Nadużyciem jest też stwierdzenie organu, że opieka nad ojcem trwa od 2 lat i potrafił on w tym czasie połączyć pracę zarobkową ze sprawowaniem opieki. Skarżący wskazywał, że od lipca zwiększyły się jego obowiązki związane z opieką nad ojcem, dlatego od tamtego czasu nie mógł na bieżąco pomagać żonie i utracił status osoby współpracującej. Wniosek nie dotyczy okresu wcześniejszego. Stan ojca stale się pogarsza, zarówno ze względu na wiek, jaki i charakter schorzeń. Aktualnie ojciec nie porusza się samodzielnie, co automatycznie przekłada się na brak możliwości wykonywania przy sobie codziennych czynności, związanych z posiłkami, higieną osobistą i czynnościami fizjologicznymi; wymaga stałej kontroli i monitorowania stanu cewnika z uwagi na zagrożenie sepsą. Ojciec nie może korzystać z pomocy innych osób. Brat skarżącego pracuje 10-12 godzin dziennie, często wyjeżdża, odwiedza ojca towarzysko. Pomaga przy kąpieli ojca, gdyż skarżący nie jest w stanie go samodzielnie przenieść.

Skarżący uważa, że w ramach sprawowanej opieki wykonuje w związku ze stanem ojca szczególne czynności, pochłaniające tyle czasu i wysiłku, że niemożliwe jest podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ojciec nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie, skarżący zaś sprawuje opiekę w sposób prawidłowy, zabezpieczając wszelkie potrzeby egzystencjalno-bytowe. Z wywiadu nie wynika, aby opieka była niewystarczająca, czy wykonywana niewłaściwie. Skarżący pozostaje w stanie ciągłej gotowości i dyspozycyjności w stosunku do wymagającego opieki ojca. Opieka nie jest nieregularna, doraźna, czy incydentalna albo udzielana w ograniczonym zakresie; nie ogranicza się też do czynności, które mogą być w całości wykonywane poza godzinami pracy. Rodzaj oraz ilość czynności uniemożliwia skarżącemu podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd, następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w postępowaniu, mających wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.), dalej jako "p.p.s.a."

Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności – po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę wymagającą opieki, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym, art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 615; dalej jak: u.ś.r.), nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia.

Jako podstawę podjętego rozstrzygnięcia wskazano art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z tym unormowaniem - świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Przepis ten określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym, przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Prawidłowe rozumienie treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo – skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Jednak zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zaznaczyć należy, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r., na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy w celu sprawowania opieki. Przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. Dla ustalenia niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki wystarczające jest stwierdzenie, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, nie ma przeszkód faktycznych ani prawnych do podjęcia przez niego zatrudnienia i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej lub długotrwałej pomocy w zakresie obiektywnie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia.

W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak np.: Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13; z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyrokach z 24 kwietnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 231/18, z 7 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 265/19, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Nie chodzi tu o ocenę charakteru sprawowanej opieki, ale o ustalenie częstotliwości świadczonej pomocy. Nie jest właściwą oceną analizowanie, czy zakres opieki wykracza poza zwykłe warunki w jakich żyją rodziny, które nie muszą się zmagać z niepełnosprawnością członków rodziny. Dokonywanie takich porównań prowadzi w istocie do podważenia uznania, że osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wymaga stałej lub długotrwałej opieki. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1854/19 (dostępny w CBOSA) wyjaśnił, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. NSA wskazał, że nie można nawet wymagać wspólnego zamieszkiwania opiekuna z osobą wymagającą opieki, ani też sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo". Dana osoba ze względu na swój stan zdrowia może wymagać stałej ("już na zawsze") lub długotrwałej przez okres powyżej 12 miesięcy – § 29 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r. poz. 857) opieki lub pomocy.

Wobec tego "sprawowanie opieki" zgodne z wymogami orzeczenia

o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu)

i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga ona wykonywania opieki lub pomocy

w sposób stały, nie musi polegać na podejmowaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych "stale przez cały dzień". Rozważeniu przez organy musi zatem podlegać tylko, czy dana osoba tę opiekę zapewnia w wymiarze uniemożliwiającym jej podjęcie zatrudnienia.

W warunkach rozpoznawanej sprawy ustalone zostało na podstawie wywiadu środowiskowego i oświadczenia strony złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej, że ojciec skarżącego ma 87 lat, choruje przewlekle na: jest po rozległym zawale serca, ma zaćmę, nadciśnienie, używa cewnika. Jest osobą leżąco- siedzącą, nie jest pampersowany, porusza się do toalety przy pomocy balkonika lub kuli. Nie wychodzi z domu, tylko w przypadku konieczności przy pomocy osób drugich. Nie jest w stanie przygotować posiłków, ale samodzielnie je spożywa. Nie jest w stanie wykonywać czynności higienicznych

Zakres opieki obejmuje opiekę przez 7 dni w tygodniu ok. 6 godzin dziennie. Skarżący wykonuje czynności higieniczne. Przy czynnościach higienicznych korzysta czasem z pomocy brata. Przygotowuje posiłki, zamawia wizyty lekarskie, transport, wydaje leki, robi zakupy, kontroluje i monitoruje stan cewnika. Stan ojca się pogarsza, zarówno ze względu na wiek, jak i rodzaj schorzeń, dlatego zrezygnował z zatrudnienia. Ojciec nie porusza się samodzielnie i nie wykonuje przy sobie codziennych czynności związanych z posiłkami, higieną osobistą i czynnościami fizjologicznymi.

Kolegium nie zakwestionowało ustalonego znacznego stopnia niepełnosprawności ojca skarżącego i jego potrzeb w uzyskaniu pomocy w codziennym funkcjonowaniu, jednak w jego ocenie nie można uznać, że przyczyną, dla której skarżący nie podejmuje zatrudnienia jest wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad ojcem. W ocenie Kolegium, zakres wykonywanej opieki nie uniemożliwia bowiem stronie wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zważywszy, że potrafi pogodzić opiekę nad ojcem z pracą dorywczą. Zakres tych czynności oraz ich rodzaj jest taki, że w ocenie Kolegium daje się pogodzić z wykonywaniem pracy zarobkowej.

Należy podkreślić, że w myśl art. 17 ust. 1 u.ś.r. przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związane jest z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Jednocześnie, jak już nadmieniono, przepis ten nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok NSA z 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18, CBOSA).

Tym samym, nawet jeśli organ uznał, że skarżący nie sprawuje opieki nad swoim ojcem 24 godziny na dobę, to nie można automatycznie przyjąć, że opieka ta nie ma stałego charakteru i nie odnosi się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na swoją niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Trzeba przy tym zwrócić uwagę na ciąg czynności opiekuńczo-pielęgnacyjnych, które regularnie są wykonywane przez skarżącego wobec ojca oraz specyfikę jego chorób – ojciec jest cewnikowany.

Nie można również nie brać pod uwagę ewentualnych konsekwencji związanych z pozostawaniem przez skarżącego ojca bez opieki, czy regularnego nadzoru. Istotna jest właśnie specyfika sprawowanej opieki, która wiąże się bezpośrednio ze schorzeniami i chorobami podopiecznego. Skarżący zaś wskazał jednoznacznie, że jego ojciec nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Jest osobą siedząco-leżącą. Podejmowane zaś przez niego czynności o charakterze opiekuńczym i porządkowym odpowiadają na podstawowe potrzeby ojca. Trudno zatem wyobrazić sobie, jak ojciec strony miałby funkcjonować bez jego stałej i regularnej pomocy. Taka zaś nie byłaby możliwa, gdyby skarżący podjął zatrudnienie.

Nie można też podzielić stanowiska organu odwoławczego, że skarżący potrafi pogodzić opiekę nad ojcem z wykonywaniem prac dorywczych. Skarżący wskazał, że prace te to doraźna pomoc żonie w działalności gospodarczej w wymiarze maksymalnie 8 godzin w miesiącu, polegające na wykonaniu drobnych napraw – naprawa urwanej klamki, cieknącego kranu, wymiana żarówki. W ocenie Sądu, brak podstaw, by czynności te kwalifikować do wykonywania przez skarżącego prac dorywczych.

Zaznaczyć też należy, co podnosi skarżący, że stan ojca się pogarsza i z tego powodu zrezygnował on z zatrudnienia. Obecnie ojciec jest cewnikowany.

Podkreślić należy jeszcze raz, że opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznaje się także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r. II SA/Gd 359/22, dostępny w CBOSA).

Biorąc pod uwagę ustalone okoliczności tej sprawy, trzeba przyjąć, że nawet jeśli organ uznał, że skarżący nie sprawuje opieki nad ojcem 24 godziny na dobę, to w świetle poczynionych ustaleń nieuprawnione jest twierdzenie, że opieka ta nie ma stałego i długotrwałego charakteru.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ weźmie pod uwagę zaprezentowane wskazania sądu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni również, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429), w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.

Stosownie zaś do art. 63 ust. 2 u.ś.r. - osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

Wobec tak sformułowanych przepisów przejściowych należy uznać, że o możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przesądzi spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku (stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a u.ś.r., ponieważ wniosek został złożony do 31 grudnia 2023 r). Jeżeli rozpatrujący sprawę organ pierwszej instancji dojdzie do przekonania, że skarżący spełnił przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku, będzie to oznaczało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r., w konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych w oparciu o art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. Dodać należy, że z uzasadnienia do ustawy o świadczeniu wspierającym wynika, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (zob. druk 3130 Sejmu IX kadencji).

Wobec powyższego, sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy orzekające będą związane oceną prawną wyrażoną przez sąd, stosownie do art. 153 p.p.s.a.