Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 387/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2024-08-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: aart. 64c § 6a i 7, art.65
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 8, art. 79a
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Stanisław Śliwa, Asesor WSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./, Sędzia WSA Paweł Zaborniak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie z dnia 31 lipca 2018 r. nr 1801-IEW.4268.4.2018 w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia 20 lutego 2018 r. nr 1820-SEW.4268.10.2017, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie na rzecz skarżącego Z. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi Z. (dalej: wierzyciel/Skarżący) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie (dalej: DIAS) z 31 lipca 2018 r. nr 1801-IEW.4268.4.2018 w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące okoliczności faktyczne i prawne: Z. pismem z 28 października 2013 r., zwrócił się do organu egzekucyjnego - Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. o wszczęcie egzekucji z nieruchomości należącej do dłużnika Przedsiębiorstwa [...] sp. z o.o. w likwidacji. Czynności egzekucyjne nie doprowadziły do wyegzekwowania należności objętych tytułami egzekucyjnymi a organ egzekucyjny, postanowieniem z 3 listopada 2017 r. umorzył postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie 102 tytułów wykonawczych.

Zawiadomieniem z 4 grudnia 2017 r. nr 1820-SEE.711.1711.2017 o wysokości kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. W zawiadomieniu poinformowano wierzyciela o dokonanych czynnościach egzekucyjnych, od których naliczono koszty egzekucyjne, wskazując podstawę prawną, datę wykonania czynności, kwotę kosztów egzekucyjnych oraz poinformowano o możliwości wystąpienia, w terminie 14 dni od daty otrzymania zawiadomienia, z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Wniosku takiego nie zgłoszono.

Wnioskiem z 19 grudnia 2017 r. Z. zwrócił się o umorzenie nałożonych na niego kosztów postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 64e § 1, 2, 3 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm.; dalej: u.p.e.a.).

Postanowieniem z 20 lutego 2018 r. organ egzekucyjny odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Z. wniósł zażalenie na to postanowienie.

DIAS, opisanym na wstępie, postanowieniem z 31 lipca 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ odwoławczy, odnosząc się do zażalenia, wskazał, że koszty postępowania egzekucyjnego, co do zasady obciążają zobowiązanego (art. 64c § 1 zd. drugie u.p.e.a.). Zasada ta jest w pewnych wypadkach ograniczona, a ograniczenia te wynikają wprost z przepisów ustawy. Stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Wskazał, że dyspozycja art. 64e u.p.e.a. przewiduje możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, stanowiąc w § 2, że koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli: stwierdzono nieściągalność po stronie zobowiązanego lub gdy wykaże on, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 64e § 3 u.p.e.a. koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone w przypadkach określonych w § 2 pkt 1, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione.

Organ odwoławczy podkreślił, że Z. nie kwestionował wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, natomiast we wniosku zaakcentował, że za umorzeniem kosztów egzekucyjnych przemawia ważny interes publiczny związany z funkcją publiczną i społeczną jaką pełni wierzyciel.

W ocenie DIAS organ egzekucyjny rozważył i prawidłowo ocenił, czy w sprawie zachodzą przesłanki, których wystąpienie może prowadzić do umorzenia kosztów egzekucyjnych, którymi obciążono wierzyciela. Prawidłowo stwierdził, że przesłanka nieściągalności dochodzonego obowiązku od zobowiązanego (art. 64e § 2 pkt 1 zdanie pierwsze u.p.e.a.) nie ma zastosowania wobec wystąpienia z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych wierzyciela. Z tej samej przyczyny podstawy do uwzględnienia wniosku nie może stanowić przesłanka z art. 64e § 2 pkt 1 zd. drugie u.p.e.a. DIAS podzielił również stanowisko organu egzekucyjnego, że ważny interes publiczny, z perspektywy art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. mógłby stanowić podstawę umorzenia, ale tylko wówczas kiedy występowałyby okoliczności o szczególnym charakterze. Dodał, że w analizowanym stanie faktycznym nie wystąpiła również przesłanka, o której mowa w art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a. tj. przesłanka niewspółmierności poniesionych wydatków egzekucyjnych w stosunku do ściągnięcia tylko kosztów egzekucyjnych.

Odnosząc się z kolei do art. 64e § 3 u.p.e.a., który stanowi, że koszty egzekucyjne powstałe w egzekucji należności pieniężnych mogą być umorzone, jeżeli obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione, DIAS stwierdził, w okolicznościach faktycznych sprawy brak jest podstaw do przyjęcia takiej tezy. Podkreślił, że w zakresie kosztów egzekucyjnych pozycja Z. nie różni się od pozycji innych wierzycieli i w związku z tym powinien liczyć się z możliwością, że zostanie obciążony kosztami prowadzonej na jego rzecz egzekucji, bez względu na jej wynik.

Organ odwoławczy w nawiązaniu do stanowiska wierzyciela o niewspółmierności kosztów egzekucyjnych wobec niewyegzekwowania zaległości zobowiązanego oraz w odniesieniu do rodzajów podejmowanych przez organ egzekucyjny czynności, wspieranego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14, podkreślił, że postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych nie jest postępowaniem, w którym dokonuje się weryfikacji wysokości powstałych kosztów egzekucyjnych. Zaznaczył, że Z. mógł kwestionować wysokość tych kosztów w trybie art. 64c § 6a i 7 u.p.e.a. Niezależnie od tego organ zauważył, że wysokość opłaty za czynności egzekucyjne w postaci zajęcia nieruchomości ustalona została prawidłowo.

Końcowo wskazał, że brak przesłanek z art. 64e § 2 i 3 u.p.e.a. uniemożliwia udzielenia wnioskowanej ulgi w formie umorzenia kosztów egzekucyjnych.

W skardze na opisane wyżej postanowienie Z., zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mającym istotny wpływ na bieg sprawy, jak również naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1. art. 64c § 6a i 7 u.p.e.a. w związku z art. 68 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o administracji podatkowej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1269 ze zm.; dalej: ustawa o administracji podatkowej) poprzez ich zastosowanie w sprawie, w sytuacji gdy przepisy te, ze względu na złożenie wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w administracji miały miejsce w 2013 r., nie miały w sprawie zastosowania,

2. art. 64c § 7 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r., w związku z art. 68 ustawy o administracji podatkowej poprzez jego niezastosowanie w sprawie i niewydanie z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, choć obowiązek taki wynikał z tych przepisów prawa, gdyż postępowanie wszczęto wnioskiem z 2013 r. i nie zakończone zostało do dnia 31 grudnia 2015 r.,

3. art. 9, art. 61a i art. 156 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: K.p.a.) poprzez błędne potraktowanie wniosku wierzyciela z dnia 19 grudnia 2017 r. jako wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych, w sytuacji gdy wniosek ten został złożony w terminie do żądania wydania postanowienia o kosztach i tak należało go potraktować i poprzez niezałatwienie tego wniosku do dnia dzisiejszego. W tych okolicznościach postanowienie o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych zawiera wadę, powodującą jej nieważność,

4. art. 124, 126 w związku z art. 107 § 3 K.p.a., ze względu na brak w sentencji postanowienia, podstawy prawnej w zakresie przepisów merytorycznych decydujących o treści rozstrzygnięcia,

5. art. 6, 7, 8, 9, 124 i 126 w związku z art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak uzasadnienia przyczyny odstąpienia od długoletniej praktyki organu w zakresie umarzania kosztów egzekucyjnych nałożonych na wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym i niepoinformowaniu wierzyciela o zmianie tej praktyki,

6. art. 79a K.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie,

7. art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. i art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego nieuwzględnienie i niezastosowanie maksymalnej wysokości kosztów egzekucyjnych w egzekucji z nieruchomości w kwocie 34 200 zł, które to naruszenie organ w postępowaniu o umorzenie kosztów powinien wziąć pod uwagę z urzędu, gdyż błędne naliczenie kosztów stanowi rażące naruszenie prawa skutkujące nieważnością w tej części rozstrzygnięcia organu,

8. art. 64e § 2 pkt 2 i § 3 u.p.e.a. poprzez uznanie że nie zostały spełnione przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych bez prowadzenia w tym zakresie żadnego postępowania dowodowego, wyjaśniającego, w sytuacji gdy Z. wykazał spełnienie warunków umorzenia kosztów, odmowa organu egzekucyjnego jest całkowicie dowolna,

9. art. 64 § 2 u.p.e.a. poprzez brak podstaw do dokonania jakichkolwiek opłat ze względu na niedochowanie warunku przewidzianego tym przepisem prawa.

Wywodząc powyższe, Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności w całości bądź uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji z dnia 20 lutego 2017 r. i umorzenie postępowania w sprawie umorzenia naliczonych kosztów egzekucyjnych (jako przedwczesnego) ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji w z dnia 20 lutego 2018 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu, oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wyrokiem z 15 stycznia 2019 r., I SA/Rz 932/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej DIAS, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 28 kwietnia 2023 r., I GSK 625/19, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Rzeszowie.

W uzasadnieniu NSA wskazał, że Sąd I instancji wydając zaskarżony wyrok, nie uwzględnił kwestii związanej ze zmianą treści przepisów art. 64c u.p.e.a. w tym zmianą brzmienia § 7 i dodania § 6a. Według NSA, organ I instancji oparł swoje rozważania o art. 64c § 7 u.p.e.a., w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej z dniem 1 stycznia 2016 r. pomijając nowe regulacje. Powyższe doprowadziło do błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że w sprawie naruszone zostały przepisy procesowe, bowiem nie zostało z urzędu wydane przez organ egzekucyjny postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych. To doprowadziło Sąd do błędnego twierdzenia, że w sprawie doszło do przedwczesnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku wierzyciela o umorzenie kosztów egzekucyjnych.

W związku z powyższym NSA uznał, że zasadny jest zarzut naruszenia art. 64c § 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu iż ww. przepis w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r. ma zastosowanie w sprawie, a w rezultacie Sąd I instancji dokonał błędnej oceny działań organu, zarzucając nieuzasadnione naruszenie przepisów proceduralnych.

W wyniku ponownej kontroli zaskarżonego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 28 listopada 2023r. oddalił skargę. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wierzyciela, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 5 czerwca 2024r. I GSK 465/24 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Rzeszowie.

Zdaniem NSA zarzuty naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. należało uznać za zasadne, gdyż Sąd I instancji pominął w swoich rozważaniach szereg istotnych zarzutów i argumentów zawartych w treści skargi tj. zarzutów naruszenia przepisów K.p.a. w kontekście zasadności i podstawy prawnej wydania postanowienia odmawiającego umorzenia kosztów egzekucyjnych (zarzut z pkt 3 skargi), naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności braku uzasadnienia odstąpienia od długoletniej, utrwalonej praktyki organu w zakresie umarzania Z. kosztów egzekucyjnych (zarzut z pkt 5 skargi) oraz naruszenia art. 79a k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie (zarzut nr 6 skargi). NSA wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu skargi należy ocenić prawidłowość zaskarżonego postanowienia pod względem zarówno podstawy prawnej jak i ewentualnego naruszenia wskazanych przepisów K.p.a. wraz z oceną, czy takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

NSA uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 64 § 1 pkt 6 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, zgadzając się z DIAS oraz Sądem I instancji, co do tego, że kwestia istnienia oraz wysokości kosztów egzekucyjnych, które obciążają wierzyciela nie może być przedmiotem kontroli, dokonywanej w sprawie dotyczącej ich umorzenia, gdyż poza ramami postępowania dotyczącego umorzenia kosztów egzekucyjnych, znajduje się kwestia prawidłowości, zasadności i wysokości ich ustalenia. Powyższe jest domeną odrębnego postępowania.

NSA zwrócił jednak uwagę na to, że w rozpoznawanym przypadku mamy do czynienia z niekonstytucyjnością przepisów odnoszącą się do określania wysokości opłat egzekucyjnych i manipulacyjnych. Trybunał Konstytucyjny w wyroku 28 czerwca 2016 r. SK 31/14 orzekł bowiem, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a ponadto, że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

NSA odwołał się do argumentacji TK, co do tego, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości), następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W świetle powyższego NSA nakazał przyjąć, że w pojęciu "ważnego interesu publicznego" jako przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych powinno mieścić się zachowanie stanu zgodnego z Konstytucją RP i powołanym wyżej wyrokiem TK w sprawie SK 31/14, gdyż w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że w postępowaniu w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych organ, w ramach tej przesłanki powinien zbadać, czy koszty egzekucyjne nie przekształciły się w dokuczliwą sankcję, w sposób nieuzasadniony obciążającą stronę zobowiązaną do ich poniesienia. Skoro bowiem w/w wyrok TK może stanowić podstawę do wznowienia postępowania i ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wskazań zawartych w wyroku, które powinny być uwzględnione przy ocenie prawnych podstaw wydanej decyzji, to tym bardziej powinien być rozważony w ramach przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych.

NSA podkreślił, że w interesie publicznym jest to, aby normy konstytucyjne były przestrzegane, a także to aby organy państwa usuwały skutki niezgodności przepisów z Konstytucją w każdy przewidziany prawem sposób.

W konsekwencji, zgodnie z wytycznymi NSA przy rozważaniu zakresu i treści pojęcia "ważnego interesu publicznego" należy uwzględnić wyżej naprowadzoną argumentację TK, zgodnie z którą zobowiązanego (odpowiednio wierzyciela) w postępowaniu egzekucyjnym powinny obciążać tylko takie koszty, które pozostają w związku z kosztami działania organu egzekucyjnego, co może wyrażać się w konieczności ich miarkowania.

Tym samym NSA uznał zarzut naruszenia art. 64e § 2 pkt 2 i 3 u.p.e.a. za częściowo zasadny, pozostawiając do oceny Sądu I instancji zarzut naruszenia art. 65a u.p.e.a. w zw. z art. 24 ust. 2 i 4 u.s.u.s. regulujących kwestię przedawnienia, który pojawił się w sprawie dopiero na etapie skargi kasacyjnej.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje:

Rozpoznając sprawę po uchyleniu wydanego w sprawie uprzednio wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania - sąd I instancji, na podstawie art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) związany jest dokonaną przez NSA oceną prawną oraz wskazaniami, co do dalszego postępowania. Wykładnia prawa i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu NSA wiążą w sprawie nie tylko sąd I instancji, lecz także organ którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem.

NSA, uchylając wydane uprzednio w sprawie wyroki Sądu I instancji, wskazał:

1. że od 1 stycznia 2016 r., zmianą wprowadzoną przez art. 39 pkt 14 lit. b) ustawy z 10 lipca 2015 r. o administracji podatkowej ustawodawca zmienił tryb orzekania w sprawie kosztów egzekucyjnych. Według art. 64c § 6a u.p.e.a. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r.) organ egzekucyjny zawiadamia wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w terminie miesiąca od dnia doręczenia wierzycielowi ostatecznego postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela i w takim przypadku, (jeżeli koszty obciążają wierzyciela) zgodnie z obowiązującym od 1 stycznia 2016 r. art. 64c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek wierzyciela złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Organ egzekucyjny w zakresie wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych jest zatem związany żądaniem strony. Wynika to bezpośrednio z zapisów ww. przepisu.

2. że w pojęciu "ważnego interesu publicznego" jako przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, o której mowa w art. 64e §2 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonego postanowienia, mieści się zachowanie stanu zgodnego z Konstytucją RP i powołanym wyżej wyrokiem TK wydanym w sprawie SK 31/14, a w ramach tej przesłanki organ powinien zbadać, czy koszty egzekucyjne nie przekształciły się w dokuczliwą sankcję, w sposób nieuzasadniony obciążającą stronę zobowiązaną do ich poniesienia. Argumenty zawarte w powołanym wyroku TK powinny być bowiem rozważane w ramach przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Realizując powyższe wytyczne NSA należy podkreślić, że postępowanie egzekucyjne w niniejszej sprawie zostało zakończone nieefektywnie- postanowieniem organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie 102 tytułów wykonawczych.

Organ egzekucyjny, zawiadomił wierzyciela o wysokości obciążających go kosztów egzekucyjnych. W zawiadomieniu z 4 grudnia 2017 r. poinformowano wierzyciela o dokonanych czynnościach egzekucyjnych, od których naliczono koszty egzekucyjne, wskazując podstawę prawną, datę wykonania czynności, kwotę kosztów egzekucyjnych oraz poinformowano o możliwości wystąpienia, w terminie 14 dni od daty otrzymania zawiadomienia z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Z. nie wniósł takiego wniosku.

W terminie do złożenia takiego wniosku – pismem z 19 grudnia 2017 r. – zwrócił się natomiast do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 64e § 1, 2, 3 u.p.e.a.

Biorąc pod uwagę powyższy stan sprawy wraz z chronologicznie podejmowanymi czynnościami przez strony postępowania, w ślad za wiążącym wskazaniem NSA w niniejszej sprawie, stwierdzić należy, że organ egzekucyjny prawidłowo zrealizował normę z art. 64c § 6a i 7 u.p.e.a. obowiązującą od 1 stycznia 2016 r.

W związku z brakiem stosownego wniosku wierzyciela, złożonego w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o wysokości kosztów egzekucyjnych, nie miał podstaw do wydania z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

NSA przesądził, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. 64c, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r. Wskazał, że możliwość zastosowania w tej sprawie przepisów obowiązujących do końca 2015 r. nie przewidują przepisy przejściowe zawarte w ustawie o administracji podatkowej. Zgodnie zaś z właściwą dla przepisów proceduralnych regułą bezpośredniego stosowania przepisów ustawy nowej, do postępowania w sprawie kosztów egzekucyjnych prowadzonego na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. stosuje się przepisy obowiązujące po zakończeniu postępowania egzekucyjnego na skutek umorzenia tego postępowania.

NSA podzielił pogląd przedstawiony przykładowo w wyroku NSA z 20 lutego 2018 r., II FSK 1890/17 oraz z 25 maja 2021 r., I GSK 1782/18, że art. 68 ustawy z 2015 r. o administracji podatkowej, dotyczący zainicjowanych procesów "wpadkowych" w toku postępowania egzekucyjnego rozpoczętych przed dniem wejścia w życie nowelizującej ustawy. Ma on zastosowanie wyłącznie do spraw, w których toczy się w dalszym ciągu postępowanie "główne", które do dnia wejścia w życie nowelizacji nie zostało ukończone. Z tego powodu nie jest możliwe zastosowanie przepisu art. 64c § 7 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do końca 2015 r., gdy po umorzeniu postępowania egzekucyjnego brak było toczącego się postępowania wszczętego skargą lub innym wnioskiem strony skarżącej.

Powyższe oznacza zatem, że w przypadku konieczności orzekania o kosztach egzekucyjnych po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, niezależnie od tego kiedy to postępowanie egzekucyjne było wszczęte, zastosowanie znajdują przepisy art. 64c § 6a pkt 2 i art. 64c § 7 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r.

W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że kwestia istnienia oraz wysokości kosztów egzekucyjnych, które obciążają wierzyciela nie może być przedmiotem kontroli dokonywanej w tej sprawie przez sąd administracyjny.

Przechodząc do meritum sprawy, należy podkreślić, że skarga wniesiona w przedmiotowej sprawie zasługuje na uwzględnienie, gdyż organ egzekucyjny, rozpoznając wniosek wierzyciela o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego na podstawie przesłanki "ważnego interesu publicznego" zgodnie z art. 64e §2 ust 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia – potraktował tę przesłanką zbyt wąsko i nie uwzględnił, w ramach tej przesłanki, wszystkich okoliczności mających wpływ na wynik sprawy.

Organ egzekucyjny, wydając zaskarżone postanowienie, sprowadził bowiem przesłankę ważnego interesu publicznego, o której mowa w art. 64e §2 ust 2 u.p.e.a. do przesłanki o charakterze szczególnym, porównywalnej z wartościami wspólnymi dla całego społeczeństwa takimi jak sprawiedliwość, bezpieczeństw, zaufanie do organów państwa - w razie zaistnienia której, umorzenie kosztów egzekucyjnych przynieść może pozytywne rezultaty nie tylko samego wierzyciela ale dla ogółu społeczeństwa. Oceniając natomiast możliwość zastosowania w sprawie argumentów TK zawartych w wyroku z 28 czerwca 2016r. SK 31/14, Podkreślił że podkreślił że postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych nie jest postępowaniem w którym dokonuje się weryfikacji w wysokości powstałych kosztów egzekucyjnych a Z. mógł kwestionować wysokość tych kosztów w trybie przewidzianym w art. 64 c § 6 a i § 7 u.p.e.a.

Tymczasem zgodnie z wytycznymi NSA zawartymi w wiążącym w przedmiotowej sprawie wyroku NSA z 5 czerwca 2024r. w zakresie przesłanki "ważnego interesu publicznego", o której mowa w art. 64e §2 ust 2 u.p.e.a. mieszczą się również argumenty powołane w wyroku TK w sprawie SK 31/14, które to argumenty nie zostały wzięte pod uwagę przy rozpoznaniu przedmiotowej sprawy.

W ocenie NSA w pojęciu "ważnego interesu publicznego", jako przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych powinno mieścić się zachowanie stanu zgodnego z Konstytucją RP i powołanym wyżej wyrokiem TK. W postępowaniu w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych organ, w ramach tej przesłanki powinien zbadać, czy koszty egzekucyjne nie przekształciły się w dokuczliwą sankcję, w sposób nieuzasadniony obciążającą stronę zobowiązaną do ich poniesienia. W interesie publicznym jest bowiem to, aby normy konstytucyjne były przestrzegane, a także to aby organy państwa usuwały skutki niezgodności przepisów z Konstytucją, w każdy przewidziany prawem sposób.

Z tego względu, zaskarżone postanowienie a także poprzedzające je postanowienie organu I instancji wymagają usunięcia z obrotu prawnego, w celu zrealizowania wytycznych NSA.

W konsekwencji, zgodnie z wytycznymi NSA przy rozważaniu zakresu i treści pojęcia "ważnego interesu publicznego" należy uwzględnić wyżej naprowadzoną argumentację TK, zgodnie z którą zobowiązanego (odpowiednio wierzyciela) w postępowaniu egzekucyjnym powinny obciążać tylko takie koszty, które pozostają w związku z kosztami działania organu egzekucyjnego, co może wyrażać się w konieczności ich miarkowania.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi, należy podkreślić że, zarzut niewłaściwego odczytania pisma Z. z 19 grudnia 2017 r. i nie potraktowania go jako wniosku o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych – jest bezzasadny. Pismo to zawiera tak jasno sformułowaną intencję, że nie mogło zostać potraktowane przez organ egzekucyjny inaczej, aniżeli zgodnie z jego wyraźnie sformułowanym żądaniem czyli jako wniosek o umorzenie kosztów postępowania egzekucyjnego, nie zaś jako wniosek o wydanie postanowienia w przedmiocie wysokości tych kosztów. Z dokumentów przedłożonych do skargi wynika też, że wniosek ten był tożsamy w swej treści z innymi wnioskami, regularnie kierowanymi przez Z. do organu egzekucyjnego, traktowanymi przez ten organ zawsze jako wnioski o umorzenie kosztów postepowania.

Na marginesie wskazać należy, że organy administracji publicznej, mają obowiązek czuwać nad prawidłowością prowadzonego postępowania, a niekiedy nawet udzielać stronom niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, tak aby nieporadne strony postępowania nie poniosły szkody na skutek nieznajomości prawa. Nawet wtedy organy administracji publicznej nie mają jednak możliwości zastępowania czy modyfikowania jasnych i klarownych oświadczeń stron, bądź też działania wbrew jasno wyrażonej woli strony. Zarzut nieprawidłowego potraktowania wniosku wierzyciela uznać należy za oczywiście bezzasadny.

Inaczej, w ocenie Sądu, potraktować należy zarzut naruszenia art. 79a. K.p.a. w zw. z art. 6, art. 7, art.8, art.9, art.124, art.126 i art.107 § 3 K.p.a. Odstąpienie przez organ od dotychczasowej praktyki umarzania kosztów egzekucyjnych – praktyka ta wynika z załączonych do skargi licznych postanowień organu egzekucyjnego w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych na wniosek Z. – oraz brak powiadomienia strony o takim zamiarze mogło, w sposób istotny, wpłynąć na wynik sprawy. Działając bowiem rutynowo, w zaufaniu do dotychczasowej praktyki organu egzekucyjnego, wierzyciel w sposób ewidentny nie wykorzystał wszelkich, przysługujących mu z mocy ustawy, możliwości obrony własnych praw.

Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych (wyrok NSA z 18 czerwca 2024r. I GSK 1349/20) z uregulowanej w art. 8 K.p.a. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, wynika pewna niezmienność działań organów. Należy podkreślić, że sposób załatwienia wniosku strony, z którym to rozstrzygnięciem strona się nie zgadza, nie stanowi sam w sobie naruszenia wskazanego przepisu K.p.a. Przyjmuje się, że naruszeniem zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jest odmienne traktowanie stron znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej przez różne organy administracji, a także wydanie rozstrzygnięcia odmiennego od dotychczasowej utrwalonej praktyki, odstąpienie od znanego publicznie postępowania organów administracji publicznej, przy rozstrzyganiu spraw tego samego rodzaju, w takich samych stanach faktycznych i prawnych.

Ponieważ działanie organu egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie różniło się od dotychczas przyjętej praktyki, to organ ten powinien był przynajmniej, w ramach zastosowania art. 79a K.p.a. poinformować stronę o takim zamiarze. Zarzucone w skardze naruszenie przepisów proceduralnych należy zatem uznać za zasadne, gdyż mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy.

Realizując wytyczne NSA, co do konieczności oceny zarzutu naruszenia art. 65a u.p.e.a. w zw. z art. 24 ust. 2 i 4 u.s.u.s. regulujących kwestię przedawnienia, Sąd stwierdza, że zarzut ten – biorąc pod uwagę, że sądowoadministarcyjna kontrola zaskarżonego postanowienia dotyczy prawidłowości jego wydania w stanie faktycznym i prawnym istniejącym w dacie jego wydania tj. na dzień 31 lipca 2018r. – nie jest zasadny. Nie oznacza to jednak, że w toku ponownie prowadzonego postępowania powyższy wniosek Sądu jest wiążący dla organu egzekucyjnego prowadzącego postępowanie. Wobec znacznego upływu czasu oraz wobec zmiany stanu prawnego w zakresie przedawniania się należności egzekucyjnych, kwestia przedawnienia będzie musiała zostać zbadana ponownie przez organy orzekające w sprawie.

Reasumując, zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji podlegają uchyleniu, gdyż wydane zostały po niedostatecznie precyzyjnym rozważeniu przesłanki "ważnego interesu publicznego". W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji rozpozna wniosek strony stosownie do wytycznych zawartych w niniejszym uzasadnieniu, odnosząc się uprzednio do zarzutu przedawnienia jako najdalej idącego w sprawie.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie oraz postanowienie wydane przez organ pierwszej instancji, gdyż wskazane naruszenia przepisów prawa materialnego ora procesowego nastąpiło już na etapie wydania postanowienia przez organ pierwszej instancji. Wyeliminowanie z obrotu prawnego również postanowienia wydanego przez organ I instancji przyczyni się do końcowego załatwienia sprawy.

Sąd zasądził od organu na rzecz Z. kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, a które w realiach sprawy ograniczają się do wynagrodzenia pełnomocnika Skarżącego – radcy prawnego (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych – Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

Wobec wskazania w skardze, że sprawa należy do kategorii, o której mowa w art. 231 P.p.s.a. (przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne) Sąd wskazuje, że skoro przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym to wpis w sprawie jest stały (§ 2 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. 222 poz. 2193 ze zm.).

Dodać należy, że Z. jest zwolniony w sprawie od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. e), co potwierdza również uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2016 r. – II GPS 2/15.