Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1179/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 21
journal: Dz.U. 2020 poz 1325
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 26 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Łd 207/22 w sprawie ze skargi J.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 września 2021 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

|III FSK 1179/22 | |

| | |

| | |

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 17 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Łd 207/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J. M. (dalej jako: skarżący) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi (dalej jako: organ) z dnia 21 września 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że podstawą stanowiska procesowego strony skarżącej było twierdzenie dotyczące nieistnienia obowiązku egzekwowanego w niniejszej sprawie w związku z tym, że prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego ustalono, iż nie doszło do wydania skarżącemu przedmiotu opodatkowania (lokalu użytkowego będącego przedmiotem najmu), w związku z czym nie stał się on podatnikiem podatku od nieruchomości. Teza ta zdaniem tego sądu była z gruntu nietrafna. WSA w Łodzi podkreślił, że zobowiązanie osoby fizycznej w podatku od nieruchomości powstaje na skutek doręczenia decyzji ustalającej wysokość tego zobowiązania, co wynika z art. 21 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (dalej: O.p.). Wskazał, że w rozpoznawanej sprawie były to decyzja z dnia 9 czerwca 2016 r. ustalająca wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2016 oraz decyzja z dnia 14 stycznia 2017 r. zmieniona decyzją z dnia 23 marca 2018 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za rok 2018. Z akt sprawy wynika, że decyzje te są ostateczne i pozostają w obrocie prawnym. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji podkreślił, że jeśli w toku postępowania egzekucyjnego w obrocie prawnym pozostaje decyzja, z której wynika egzekwowana należność, postępowanie egzekucyjne wszczęte w oparciu o konkretny wynikający z niej tytuł wykonawczy jest legalne i może być dalej prowadzone, a co za tym idzie nie podlega umorzeniu na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu do 20 lipca 2020 r. Dopiero wyeliminowanie decyzji wymiarowej z obrotu prawnego oznacza, iż odpadła podstawa wystawienia tytułu wykonawczego, a w konsekwencji brak jest podstawy prawnej do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dopóki jednak podstawa ta istnieje żądanie umorzenia postępowania egzekucyjnego oparte o wymienioną wyżej podstawę nie jest uzasadnione. Wskazał, że skarżący chcąc doprowadzić do uwolnienia się od obowiązków wynikających z prowadzonego postępowania egzekucyjnego winien doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wymiarowych, o których mowa wyżej. Próba, której wyrazem jest skarga do sądu w niniejszej sprawie nie mogła przynieść spodziewanego przez skarżącego rezultatu, gdyż w postępowaniu egzekucyjnym, którego rozstrzygnięcie zostało zaskarżone do sądu, nie bada się legalności i zasadności decyzji wymiarowych. Sąd pierwszej instancji dodał, że organ odwoławczy trafnie wywiódł, że spowodowałoby to przekształcenie postępowania egzekucyjnego w III instancję podatkową, której nie przewidziano w obowiązującym stanie prawnym. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA).

Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem, skargę kasacyjną złożył pełnomocnik skarżącego, który na podstawie art. 173 § 1, art. 174 pkt 1) i 2) oraz art. 177 § 1 i 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), zaskarżył go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1) i 2) p.p.s.a zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, a to art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, a polegające na pominięciu, iż na dzień wydania zaskarżonego wyroku egzekwowane zobowiązanie podatkowe J. M. nie istniało, a tytuły wykonawcze nr [...]

z dnia 10 stycznia 2017 r. oraz [...] z dnia 18 grudnia 2017 r. nie mogły funkcjonować w obrocie prawnym, gdyż decyzje, na podstawie których je wydano zostały wyeliminowane z obrotu prawnego (odpowiednio zmienione i uchylone);

2) naruszenie przepisów prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, a to art. 128 w zw. art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, a polegające na niezasadnym przyjęciu, iż w sprawie nie doszło do wznowienia postępowania, skutkującego nieistnieniem egzekwowanego zobowiązania J. M. oraz uchyleniem/zmianą decyzji podatkowych, na podstawie których wydano tytuły wykonawcze nr [...] z dnia 10 stycznia 2017 r. oraz [...] z dnia 18 grudnia 2017 r.

3) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez błędne ustalenie, iż decyzja Prezydenta Miasta Ł. nr [...] z dnia 9 czerwca 2016 r. oraz decyzja Prezydenta Miasta Ł. decyzji nr [...]

z dnia 23 marca 2018 r. zmieniająca decyzję Prezydenta Miasta Ł. nr [...] z dnia 14 stycznia 2017 r. oraz tytuły wykonawcze nr [...] z dnia 10 stycznia 2017 r. i [...] nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego i w sprawie egzekucyjnej J. M. nie może dojść do jego umorzenia.

Na podstawie przepisu art. 193 p.p.s.a w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. pełnomocnik wniósł

o dopuszczenie i przeprowadzenie dodatkowych dowodów z dokumentów załączonych do skargi kasacyjnej, na okoliczność wznowienia postępowań zakończonych ostatecznym decyzjami Prezydenta Miasta Ł. i uchylenia przez wierzyciela - Prezydenta Miasta Ł. decyzji nr [...] z dnia 9 czerwca 2016 r. oraz zmiany przez wierzyciela - Prezydenta Miasta Ł. decyzji nr [...] z dnia 23 marca 2018 r. (zmieniającej decyzję nr [...] z dnia 14 stycznia 2017 r.) przez ustalenie nowej kwoty podatku od nieruchomości na rok 2017 r. w wysokości 0,00 zł, a tym samym nieistnienia tytułów wykonawczych nr [...] z dnia 10 stycznia 2017 r. oraz [...] z dnia 18 grudnia 2017 r., na podstawie których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego J. M., tj.

a) wniosku J. M. o wznowienie postępowań zakończonych ostatecznymi decyzjami Prezydenta Miasta Ł. dnia 28 października 2021 r,

b) wezwania Prezydenta Miasta Ł. z dnia 17 listopada 2021 r.

c) pisma J. M. z dnia 15 grudnia 2021 r,

d) decyzji Prezydenta Miasta Ł. nr [...] z dnia 28 grudnia 2021 r.

e) decyzji Prezydenta Miasta Ł. nr [...] z dnia 29 grudnia 2021 r.

f) pisma J. M. z dnia 18 stycznia 2022 r.

Pełnomocnik skarżącego wskazał, że przeprowadzenie wyżej wskazanych dowodów nie przedłuży postępowania, a w jego opinii niewątpliwie przyczyni się do gruntownego wyjaśnienia okoliczności sprawy, gdyż załączone do skargi kasacyjnej dokumenty mają decydujące znaczenie w sprawie. Skarżący pozostawał w przekonaniu, iż organ wydający decyzje oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze posiadają wiedzę odnośnie wznowienia postępowania i zmiany/uchylenia decyzji stanowiących podstawę tytułów wykonawczych, na podstawie których prowadzone jest przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Dopiero po zapoznaniu się przez jego pełnomocnika adw. K. M. z aktami postępowania o sygn. akt I SA/Łd 207/22 powzięta została informacja, iż powyższych dokumentów nie ma w aktach sprawy.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 p.p.s.a., w zw. z art. 188 p.p.s.a wniósł o:

1) uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, ewentualnie;

2) uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 września 2021 r. nr SKO.418.33.2021 w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz uchylenie poprzedzającego go postanowienia Prezydenta Miasta Ł. z dnia 22 lipca 2021 r. i umorzenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec zobowiązanego J. M. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...];

3) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania,

4) zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu,

z uwzględnieniem obowiązującej stawki podatku VAT. Jednocześnie oświadczam, iż koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w części.

Z kolei na zasadzie art. 179a p.p.s.a. wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przez uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi przez uchylenie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 września 2021 r. nr SKO.418.33.2021

w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz uchylenie poprzedzającego go postanowienia Prezydenta Miasta Ł. z dnia 22 lipca 2021 r.

i umorzenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec zobowiązanego J. M. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...] oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu,

z uwzględnieniem obowiązującej stawki podatku VAT. Na podstawie art. 61 § 2 p.p.s.a w zw. art, 193 p.p.s.a. wniósł również o zawieszenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych wobec zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...], [...].

W jego opinii, dalsze prowadzenie wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego pociągnie za sobą nieodwracalne skutki, gdyż J. M. znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. W dalszej kolejności, na zasadzie art. 182 § 2 p.p.s.a. wniósł

o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym, zrzekając się przeprowadzenia rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Analiza akt sprawy wskazuje, że nie występują określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, jak również nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Naczelny Sąd Administracyjny orzeka zatem w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przytoczonymi przez stronę skarżącą podstawami kasacyjnymi i ich uzasadnieniem, zgodnie z art. 183 § 1 i art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z uwagi na treść rozstrzygnięcia uzasadnienie wyroku zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, stosownie do art. 193 zdanie drugie P.p.s.a.

Wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty są bezzasadne. Skarga ta została skonstruowana wokół twierdzenia, że na dzień wydania zaskarżonego wyroku egzekwowane zobowiązanie podatkowe J. M. nie istniało, a tytuły wykonawcze nr [...] z dnia 10 stycznia 2017 r. oraz [...] z dnia 18 grudnia 2017 r. nie mogły funkcjonować w obrocie prawnym, gdyż decyzje, na podstawie których je wydano zostały wyeliminowane z obrotu prawnego (odpowiednio, decyzja została zmieniona i uchylona).

Zarzuty skargi kasacyjnej są chybione, nie uwzględniają bowiem tego, że zobowiązanie podatkowe osoby fizycznej w podatku od nieruchomości powstaje na skutek doręczenia decyzji ustalającej wysokość tego zobowiązania, co wynika z art. 21 § 1 pkt 2 O.p. W rozpoznawanej sprawie były to: decyzja z dnia 9 czerwca 2016 r. ustalająca wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2016 oraz decyzja z dnia 14 stycznia 2017 r. zmieniona decyzją z dnia 23 marca 2018 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za rok 2018. Z akt sprawy wynika, że na dzień wydania zaskarżonego postanowienia decyzje te były ostateczne i pozostawały w obrocie prawnym. Niezasadnie zatem zarzucono naruszenie art. 21 § 1 pkt 2 O.p. , gdyż prawidłowa była ocena, że w momencie wydania zaskarżonego postanowienia zobowiązania podatkowe powstałe na skutek doręczenia tych decyzji istniały.

W skardze kasacyjnej powołano się na to, że obie decyzje zostały wyeliminowane z obrotu prawnego (a konkretnie, "zmienione i uchylone"). Nie może jednak ujść uwadze to, że stało się to dopiero 28 i 29 grudnia 2021 r., a zatem po wydaniu zaskarżonego do sądu postanowienia (21 września 2021 r.). Myli się zatem autor skargi kasacyjnej, że tytuły wykonawcze z dnia 10 stycznia 2017 r. oraz z dnia 18 grudnia 2017 r. nie mogły funkcjonować w obrocie prawnym; zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego mogły, ponieważ w dniu wydania zaskarżonego postanowienia (21 września 2021 r.) nie zachodziły żadne okoliczności, które wpływały na zasadność ich wystawienia. Powtórzyć trzeba, że istotne w tym kontekście było wówczas pozostawanie w obrocie prawnym ostatecznych decyzji ustalających wysokość zobowiązania podatkowego za rok 2016 i 2018. Rację ma sąd pierwszej instancji, że dopiero wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego oznacza, że odpadła podstawa prawna jego wystawienia.

Z argumentacji skargi kasacyjnej oraz załączonych do niej dokumentów wynika, że decyzje wymiarowe dotyczące roku 2016 i 2018 zostały wzruszone dopiero na skutek wydania decyzji Prezydenta Miasta Ł. z 28 grudnia 2021 r. i 29 grudnia 2021 (powołane w skardze kasacyjnej na s. 3 pod lit. d i e). W skardze kasacyjnej (s. 6) zawarto informację, że skarżący złożył wniosek o wznowienie postępowań zakończonych tymi decyzjami dopiero 2 listopada 2021 r., podczas gdy zaskarżone postanowienie zostało wydane 21 września 2021 r. Sam autor skargi kasacyjnej dostrzega zatem, jaka była sekwencja zdarzeń dotyczących podatku od nieruchomości Skarżącego za rok 2016 i 2018. Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 128 w zw. art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, polegającego na niezasadnym przyjęciu, iż w sprawie nie doszło do wznowienia postępowania, skutkującego nieistnieniem egzekwowanego zobowiązania J. M. oraz uchyleniem/zmianą decyzji podatkowych, na podstawie których wydano tytuły wykonawcze z dnia 10 stycznia 2017 r. oraz z dnia 18 grudnia 2017 r. Sąd pierwszej instancji nie zaprzeczał wznowieniu postepowania, nie mając o nim wiedzy, nie można jednak tracić z oczu tego, że wznowienie postępowań nastąpiło na skutek wniosku podatnika złożonego 2 listopada 2021 r., a zatem po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Sąd pierwszej instancji oceniając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia nie mógł brać pod uwagę wznowienia postepowania, które nastąpiło po jego wydaniu - nawet gdyby miał o nim wiedzę. Wznowienie postępowań na skutek wniosku z 2 listopada 2021 r. w żaden sposób nie wpływało i nie mogło wpłynąć na ocenę co do zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia.

Na moment wydania zaskarżonego postanowienia decyzje wymiarowe stanowiące podstawę wystawienia tytułów wykonawczych pozostawały więc w obrocie prawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył zatem prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego wyroku. Sąd ten orzekał na podstawie akt sprawy i oceniał to, czy zaskarżony akt (postanowienie SKO) nie naruszał prawa w momencie jego wydania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena dokonana przez sąd pierwszej instancji była poprawna. Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. jest bezzasadny.

Wobec bezzasadności wszystkich podniesionych zarzutów, skarga kasacyjna została oddalona na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Agnieszka Olesińska (spr.) Anna Dalkowska Paweł Borszowski