Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 514/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2024-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Asesor sądowy Anna Ostrowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 30 kwietnia 2024 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania K. C. (strona, skarżący), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza L. K. z 29 stycznia 2024 r. w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 29 grudnia 2023 r. strona zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w L. K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad bratem - J. C..

Organ pierwszej instancji decyzją z 29 stycznia 2024 r. znak: [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że J. C. (uznany orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z 27 września 1999 r. za osobę ze znacznym stopniem niepełnosprawności istniejącym od urodzenia i wydanym na stałe) postanowieniem Sądu Okręgowego w Z. z 20 grudnia 2023 r. sygn. akt [...] został całkowicie ubezwłasnowolniony, a Ośrodek Pomocy Społecznej wskazał stronę jako kandydata na opiekuna J. C.. Strona nie spełniała przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonych w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż w pierwszej kolejności zobowiązanym do alimentacji jest ojciec J. C. - J. [...], który legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności, wydanym na stałe. Ponadto organ pierwszej instancji wskazał, że wnioskodawca posiada ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, co stanowi negatywną przesłankę (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Kolegium rozpoznając odwołanie strony zwróciło uwagę na zmianę przepisów regulujących przyznawanie świadczeń pielęgnacyjnych. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowią przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy, ustawy z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz.1429). W stosunku do wniosków złożonych do dnia 31 grudnia 2023 r., spełniających wszystkie przesłanki z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosuje się przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu przed nowelizacją obowiązującą od 1 stycznia 2024 r.

Organ drugiej instancji przypomniał, że strona złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem - J. C.. Ojciec J. C. niewątpliwie zobowiązany jest do alimentacji przed stroną - bratem. Jednakże zachodzą szczególne okoliczności, które uzasadniają niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego przez ojca J. C., a zatem ciążący na ojcu obowiązek alimentacyjny przechodzi na brata, który jest zobowiązany w dalszej kolejności. Ojciec J. C. ze względu na problemy zdrowotne, problemy z alkoholem oraz brak więzi rodzinnych nie jest w stanie zajmować się niepełnosprawnym synem.

Kolegium podkreśliło, że w sprawie zaistniała - przede wszystkim - negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w postaci ustalonego na rzecz strony prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Decyzją z 8 grudnia 2023 r. znak: [...] został przyznany stronie specjalny zasiłek opiekuńczy na J. C. na okres od 1.11.2023 r. do 31.10.2024 r. W dniu 29 grudnia 2023 r. strona złożyła oświadczenie z prośbą o zawieszenie wypłaty specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad bratem od stycznia 2024 r.

SKO wskazało, że dopiero uchylenie przez organ pierwszej instancji decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego najpóźniej do 31.12.2023 r. byłoby podstawą do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt istnienia w obrocie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W chwili składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, strona nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego uchylenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, zatem przed 31 grudnia 2023 r. nie powstało prawo do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie zgadzając się z decyzją Kolegium strona złożyła skargę, w której wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającym ją rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła naruszenie:

- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji pomimo naruszenia przez ten organ:

- art. 17 ust 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.) poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą błędnym uznaniem, że przepis ma również zastosowanie wobec osób które zawiesiły w ubiegłym roku prawo do wypłaty specjalnego zasiłku opiekuńczego, co skutkowało pozbawieniem skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia;

- art. 27 ust. 4, 5 u.ś.r. obowiązującego w dacie złożenia wniosku 29.12.2023 r., poprzez jego nie zastosowanie, gdyż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, strona powinna mieć możliwość dokonania wyboru jednego z tych świadczeń;

- art. 77 § 1 i art. 75 § 1 k.p.a. polegające na nie wyczerpującym i niedokładnym zebraniu i rozpatrzeniu przez organ materiału dowodowego, niekompletnym rozważeniu przez organ wszystkich okoliczności sprawy i zbadaniu zaistniałego stanu faktycznego, a przez to błędne ustalenie, iż strona nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego, a w pierwszej kolejności zobowiązanym do świadczeń alimentacyjnych na rzecz J. C. jest jego ojciec, który nigdy się nim nie opiekował;

- art. 6, 8 k.p.a. w zw. z art. 32 Konstytucji RP, wyrażających zasadę praworządności i pogłębienia zaufania obywateli do organów, poprzez zakończenie tożsamych sprawy w sposób odmienny w tożsamym stanie faktycznym i prawnym wydanie decyzji odmownej;

- art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 9, 11 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami z uwagi na zawarcie w nim jedynie przepisów prawnych, pomijając przy tym uzasadnienie prawne co do głównych zarzutów odwołującego, a nadto zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, "p.p.s.a."), Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd uważa, iż Kolegium prawidłowo oceniło, że przyczyną odmowy przyznania świadczenia dla strony jest wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., "u.ś.r."). W stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. stanowił on, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna.

Jest bezsporne, że skarżący miał przyznany w 2023 r., z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem, specjalny zasiłek opiekuńczy na mocy decyzji organu pierwszej instancji: z 22 grudnia 2022 r. (na okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2023 r.) i z 8 grudnia 2023 r. (na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 października 2024 r.). Istniała więc uzasadniona podstawa do odmowy przyznania stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem w sytuacji przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w 2023 r., w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., dochodziłoby do zbiegu obu świadczeń jako przyznanych z tego samego tytułu.

Sąd zwraca uwagę, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, w sprawach dotyczących możliwości i określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, która pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna, prezentowane są dwa odmienne stanowiska. Według pierwszego z poglądów, świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane stronie, która ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna, od miesiąca w którym złoży ona wniosek o przyznanie tego świadczenia wraz z oświadczeniem o rezygnacji z już otrzymywanego świadczenia. Zgodnie natomiast z drugim stanowiskiem prezentowanym przez sądy administracyjne, świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane stronie dopiero, gdy z obrotu prawnego zostanie wyeliminowana wcześniejsza decyzja, przyznająca tej osobie specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna (zob. wyroki: WSA w Gdańsku z 14 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 907/23 i WSA we Wrocławiu z 30 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 339/23 i dokonane w nich kwerendy rozbieżnych wyroków NSA).

Pogląd Kolegium mieści się w drugiej grupie. Sąd pogląd ten podziela.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast w myśl art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Wobec powyższego w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, a co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania.

Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w stanie prawnym obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy, jest brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. Nie jest więc możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego zasiłku. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne, zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że w 2023 r. funkcjonowały w obrocie prawnym decyzje organu pierwszej instancji przyznające stronie skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawnym bratem między innymi na łączny okres od 1 listopada 2022 r. do 31 października 2024 r. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że powyższe decyzje nie zostały do końca grudnia 2023 r. derogowane (na wniosek strony lub z urzędu). Były w tym okresie ostateczne oraz prawomocne.

Samo oświadczenie strony z 29 grudnia 2023 r. (k. 7 akt administracyjnych) z prośbą o zawieszenie wypłaty specjalnego zasiłku opiekuńczego od stycznia 2024 r. nie może spowodować stanu, w którym decyzje przyznające specjalny zasiłek opiekuńczy zostaną wyeliminowane z obrotu prawnego, co dawałoby podstawę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Wskazane okoliczności - czego zdaje się nie dostrzegać skarżący - miały w rozpoznawanej sprawie decydujące znaczenie dla określenia, czy strona spełniała przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego według stanu prawnego jaki obowiązywał do 31 grudnia 2023 r. Wskazać bowiem należy, iż na mocy art. 16 § 1 k.p.a., ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego powodu Kolegium, podobnie zresztą jak i sąd administracyjny, zobowiązany jest do ich uwzględnienia.

Zgodzić się zatem należy z Kolegium, iż - w realiach rozpoznawanej sprawy - nie było prawnej możliwości orzeczenia o przyznaniu stronie wnioskowanego świadczenia bowiem w okresie (do 31 grudnia 2023 r.) skarżącemu przysługiwało prawo do konkurencyjnego świadczenia, a co - jak wyżej wspomniano - wykluczało możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd zwraca również uwagę, że w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W sprawie poddanej kontroli Sądu bezsporne pozostaje to, że skarżący, jako brat osoby wymagającej opieki, zalicza się do kategorii osób mogących ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem tejże opieki stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Oznacza to, że do nabycia prawa do tego świadczenia spełnione być muszą także wszystkie warunki określone w przywołanym powyżej art. 17 ust. 1a u.ś.r. Tymczasem z równie bezspornych okoliczności, znajdujących potwierdzenie w zgromadzonym przez organ administracji publicznej materiale dowodowym, wynika, iż ojciec osoby wymagającej opieki J. C. żyje, jest osobą pełnoletnią i legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. W tych okolicznościach faktycznych nie może budzić wątpliwości, że warunek z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. (legitymowanie się przez ojca osoby podlegającej opiece orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) nie został spełniony, a co za tym idzie skarżący do 31 grudnia 2023 r. nie nabył prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd uznał, że postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo i doprowadziło do dokładnego ustalenia stanu faktycznego niezbędnego do podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia i oceny stanu faktycznego zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ odwoławczy dokonał prawidłowej subsumcji poczynionych ustaleń faktycznych sprawy pod zastosowane przepisy ustawy, co uprawniało go do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania stronie skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd miał również na uwadze to, że organ odwoławczy wyczerpująco wskazał - stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. - podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia. Nadto Sąd nie dopatrzył się z urzędu innych wadliwości, które uzasadniałyby wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z porządku prawnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.