Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 302/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2024-06-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Grzegorz Saniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego D. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2024 r., nr [...] Burmistrz P., odmówił przyznania D. K. (zwanemu dalej skarżącym) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – ojcem R. K.

Jako główny motyw swego rozstrzygnięcia w uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji powołał się na treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) - dalej u.ś.r., tj. tym, że niepełnosprawność ojca skarżącego powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący, wnosząc o jej uchylenie oraz zarzucając organowi I instancji naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Skarżący zarzucił brak uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Decyzją z dnia [...] lutego 2024 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. (dalej SKO) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia SKO podało, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. SKO wskazało, że dnia [...] grudnia 2023 r. skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył wniosek do organu I instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem R. K. Do wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżący dołączył orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w I. z dnia [...] marca 2023 r. nr [...], zaliczające jego ojca ur. [...] listopada 1953 r. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, przy czym nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] marca 2023 r. Orzeczenie wydano do dnia [...] marca 2026 r.

SKO zauważyło, że z oświadczenia skarżącego z dnia [...] stycznia 2024 r. wynika, że strona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od dnia [...] sierpnia 2023 r., co nie znajduje potwierdzenia w danych otrzymanych z Powiatowego Urzędu Pracy w I. Zgodnie z przekazanymi informacjami strona zakończyła ostatnie zatrudnienie w miesiącu lutym 2023 r.

SKO ustaliło w oparciu o wniosek skarżącego, dane pozyskane z bazy PESEL oraz wywiad środowiskowy, że strona oraz jego rodzina, zamieszkują wraz z ojcem pod tym samym adresem. Z oświadczenia strony oraz wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad ojcem wraz ze swoją małżonką (wskazano wykonywane czynności).

We wniosku strona pouczona o odpowiedzialności karnej wskazała m.in., że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym oświadczyła, że nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno - rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego i rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Dalej strona wskazała, że nie jest zatrudniona, ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Nadto strona wskazała, że nie ma ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego i zasiłku dla opiekuna.

SKO, powołując się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 uznało, że organ I instancji błędnie ustalił, że wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności może być podstawą odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Dlatego też, odmowa przyznania świadczenia w ocenie SKO, przez organ I instancji, na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. - z uwagi na to, że niezdolność do samodzielnej egzystencji chorego ojca strony istnieje od 70 roku życia jest nieprawidłowa.

Jednakże SKO uznało, że skarżący nie spełnia wszystkich warunków ustawowych uprawniających do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Zdaniem SKO podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.

SKO podkreśliło, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Opieka musi być jednak stała, permanentna i regularna, a także sprawowana w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. W ocenie SKO chodzi więc o ustalenie, że opiekun musi być stale dyspozycyjny dla osoby niepełnosprawnej, czy też zajęcia związane z opieką może realizować w przypadku podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r.

Według SKO z materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie wynika, że skarżący zrezygnował i nie podejmuje zatrudnienia od dnia [...] lutego 2023r., co potwierdzają dane otrzymane z PUP w I. Zainteresowany oświadczył z kolei, że nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od dnia [...] sierpnia 2023r.

SKO podało, że z ustaleń pracownika socjalnego dokonanych podczas ww. czynności wynika, że opiekę nad niepełnosprawnym ojcem skarżącego sprawuje strona wraz ze swoją małżonką. Jak ustalono podczas przeprowadzonego wywiadu w obecności strony, cyt. "Pan R. K. wymaga całodobowej opieki, którą sprawuje Pan D. K., a pomaga mu w wielu czynnościach jego żona M." Dalej wskazano, że zainteresowany zakupił podnośnik, który pomaga w sytuacji kiedy trzeba użyć siły (z urzędu SKO w B. wiadomym jest, że wnioskodawca wcześniej wykonywał czynności te własnoręcznie), chcąc prawidłowo wykonać czynności higieniczne. Ponadto, jak wskazał zainteresowany w oświadczeniu dotyczącym zakresu sprawowanej przez niego opieki nad chorym ojcem, konieczność pomocy ojcu w czynnościach życia codziennego występuje codziennie, jednakże tylko w jednym przypadku częstotliwość ta została opisana jako: wymagająca codziennej opieki (4x dziennie) - wymiana pielucho-majtek. SKO zauważyło, że jak wskazał skarżący, dzięki zakupowi wcześniej wspomnianego podnośnika można to zrobić bez konieczności użycia nadmiernej siły fizycznej.

W ocenie SKO świadczona przez skarżącego opieka nad niepełnosprawnym ojcem, jest opieką tylko przez część doby, zatem sporadyczną, a więc nie jest to w permanentny stan, który wymaga stałej opieki skarżącego nad niepełnosprawnym ojcem. Ponadto, z akt sprawy wynika, że skarżący nie jest jedyną osobą świadczącą opiekę nad R. K.

Stąd też, zdaniem SKO czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad chorym ojcem mogą być realizowane w odstępach czasu (rano, w południe, wieczorem). Ich zakres oraz realizacja nie świadczy o ciągłym, długotrwałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawcy wykonującego opiekę nad niepełnosprawnym, by nie można było podjąć zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 314/23).

Skarżący złożył na ww. decyzję skargę, wnosząc o jej uchylenie jak również o uchylenie decyzji organu I instancji oraz zarzucając:

1. naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad ojcem, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącego do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: ,,p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429), w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącego powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie ,,powstania prawa", a nie ,,ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy do 31 grudnia 2023 r. złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i spełnili określone w ustawie przesłanki jego przyznania z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. II SA/Go 552/13 i w Rzeszowie z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. II SA/Rz 1991/23, opubl. w CBOSA).

Mając na uwadze przepisy przejściowe należy uznać, że o możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego przesądzi spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku (stosownie do art. 24 ust. 2 z uwzględnieniem ust. 2a u.ś.r., ponieważ wniosek został złożony [...] grudnia 2023 r.). Jeżeli rozpatrujący sprawę organ dojdzie do przekonania, że skarżący spełnił przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku, będzie to oznaczało, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstało do 31 grudnia 2023 r., w konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych w oparciu o art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym. Dodać należy, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 2024 r. i dotyczą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do ww. świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (zob. druk 3130 Sejmu IX kadencji).

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji stanowił przepis art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako: "k.r.o") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W kontrolowanej sprawie bezsporne jest to, że ojciec skarżącego jest wdowcem zaś z orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w I. z dnia [...] marca 2023 r. wynika, że jego ojciec, ur. [...] listopada 1953 r., zaliczony został do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, przy czym nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] marca 2023 r. Orzeczenie wydano do dnia [...] marca 2026 r. W stanie faktycznym sprawy jest również bezsporne, że skarżący nie jest zatrudniony ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Nie ulega też wątpliwości, że skarżący - stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem ojca. Spełnia zatem przesłanki warunkujące prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, które zostały określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W ocenie Sądu SKO prawidłowo zanegowało stanowisko organu I instancji, który stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikający z art. 17 ust. 1b u.ś.r. SKO powołało się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Odnosząc się do stanowiska zaprezentowanego przez SKO, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad ojcem, a niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie istnieje wymagany art. 17 ust. 1 u.ś.r. związek, zatem brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego należy stwierdzić, że jest ono błędne.

W ocenie Sądu treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r., zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (por. stanowisko wyrażone w wyrokach NSA 7 maja 2019 r., I OSK 3946/18 i z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19). (...) owa ,,odpowiedniość" (,,adekwatność") do potrzeb osoby niepełnosprawnej odnoszona jest do wskazań wynikających z orzeczenia o niepełnosprawności. (...) z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. w przypadku osoby wymagającej opieki, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ,,nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego". Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze strony innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. (...) niedopuszczalne jest samodzielne uznanie przez organy pomocowe, że osoba legitymująca się wyżej opisanym rodzajem orzeczenia o niepełnosprawności nie wymaga opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Należy to do kompetencji innych organów, właściwych do orzekania o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy. (...) taki kontekst prawny, jaki wyłania się z przywołanych regulacji prawnych, powinny mieć na względzie organy przy ocenie zakresu oraz ,,adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności. (...) zaliczenie osoby do znacznego stopnia niepełnosprawności oznacza, że wymaga ona, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji" (tak uzasadnienie wyroku NSA z 29 maja 2020 r., I OSK 1854/19, zob. też wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19, wyrok NSA z 13 października 2016 r., I OSK 448/15). A zatem ,,organy orzekające w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie mają żadnych uprawnień zarówno do kwestionowania orzeczeń o niepełnosprawności (wydanych przez uprawnione organy lub sądy), jak i tym bardziej do podejmowania jakichkolwiek ustaleń mających na celu uzupełnienie wydanych orzeczeń (...)" (wyrok WSA w Rzeszowie z 26 lutego 2018 r., II SA/Rz 1398/17). Ustawodawca bowiem ,,(...) wykluczył możliwość wywodzenia braku związku przyczynowo-skutkowego z faktu, że osoba o orzeczonym znacznym stopniu niepełnosprawności (lub orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji), nie wymaga opieki ze względu na stopień swojej samodzielności. W przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w rozumieniu § 29 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15.7.2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. 2018, poz. 2027, t.j.), które określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też badania całkowitej niezdolności do pracy i całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS. W takich przypadkach organ powinien przyjmować te orzeczenia jako prejudykaty i ustalać stan faktyczny zgodnie z ich treścią" (tak wyrok NSA z 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok NSA z 24 lutego 2021 r., I OSK 2391/20). ,,Organ nie był uprawniony do dokonywania samodzielnych, odmiennych ustaleń w zakresie konieczności sprawowania nad nią stałej lub długotrwałej opieki. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności jest wystarczające do przyjęcia, że stała lub długotrwała opieka jest konieczna, tylko zmiana tego orzeczenia we właściwym trybie przez odpowiednie organy pozwala na odmienną ocenę" (wyrok WSA w Lublinie z 7 lipca 2020 r., II SA/Lu 175/20). Ani organ, ani sąd administracyjny nie mają wiadomości specjalistycznych, a orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydane przez wskazany prawem organ, ma walor opinii biegłego.

Z kolei ,,(...) ,,sprawowanie opieki" zgodne z wymogami danego orzeczenia o niepełnosprawności, nawet jeżeli z uwagi na stan zdrowia (sprawności organizmu) i potrzeby osoby niepełnosprawnej wymaga wykonywania opieki lub pomocy w sposób stały, nie musi polegać na wykonywaniu czynności opiekuńczych lub pomocowych ,,stale przez cały dzień" (...) – powołany już wyrok NSA z 29 maja 2020 r., I OSK 1854/19; warunku ,,stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka" (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r., I OSK 3946/18, wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., III SA/Gd 482/20). Nie można zatem sztywno określić czynności dokonywanych w ramach opieki nad osobą niepełnosprawną. Potrzeba ich wykonania może się zmieniać, a nawet może być trudne do przewidzenia jakie czynności będą niezbędne danego dnia do wykonania, ponieważ stan zdrowia i kondycja osoby chorej może się zmieniać. Podkreślić bowiem trzeba, że ,,istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą" (wyrok WSA w Rzeszowie z 3 lipca 2019 r., II SA/Rz 535/19). Judykatura podnosi, że rezygnacja (lub powstrzymanie się) z pracy zarobkowej spowodowana jest koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej (permanentnej) opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (zob. np. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13). Wymóg rezygnacji z rzeczywistej bądź potencjalnej możliwości zarobkowania w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie został zarazem powiązany z żadnym zakresem – czy to etatowym, czasowym, godzinowym, czy też zadaniowym – jak również jest niezależny nie tylko od wysokości uzyskiwanych dochodów, ale również od tego, czy takie dochody w ogóle są uzyskiwane.

Ze znajdującego się w aktach administracyjnych orzeczenia o stopniu niepełnosprawności jednoznacznie wynika, że ojciec skarżącego liczący niespełna 71 lat jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Reasumując, stwierdzić przyjdzie, że SKO nie miało kompetencji do weryfikowania określonego w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności zakresu czynności opiekuńczych, sprawowanych przez skarżącego jako opiekuna. Kwestia ta pozostaje poza zakresem kontroli niniejszego postępowania, gdyż należy do wyspecjalizowanych organów orzekających o stopniu niepełnosprawności. Również nie ma znaczenia fakt pomocy żony przy opiece nad ojcem skarżącego czy zainstalowaniu podnośnika, a wręcz przeciwnie może to świadczyć o dużym zakresie sprawowanej opieki przekraczającej możliwości jednej osoby. W uzasadnieniu decyzji SKO brak jest również dokładnej analizy, z której wynikałoby, że skarżący sprawuje opiekę nad ojcem tylko przez część doby a wręcz przeciwnie w ocenie SKO czynności opiekuńcze związane z osobistą opieką nad chorym ojcem mogą być realizowane w odstępach czasu (rano, w południe, wieczorem) – czyli przez cały dzień. Zatem z argumentów zawartych w uzasadnieniu decyzji SKO można wysnuć wniosek, że jednak opieka sprawowana przez skarżącego jest stała, w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie.

W tym stanie rzeczy Sąd uwzględnił skargę i uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Dalsze postępowanie organów w sprawie wynika wprost z poczynionych wyżej rozważań.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono stosownie do jego wyniku na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 ustawy p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).