Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 456/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2011-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6197 Służba Celna
Hasła tematyczne: Służba celna
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 122 pkt 2, art. 167 ust. 1 pkt 1, art. 169 ust. 1, art. 187
journal: Dz.U. 2009 nr 168 poz 1323
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej.
article: art. 5 par. 2, art. 313 par. 2
journal: Dz.U. 1997 nr 89 poz 555
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Starszy inspektor Ewa Lachowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 stycznia 2011r. sprawy ze skargi G. T. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej upomnienia 1/ uchyla zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne i poprzedzające je orzeczenie dyscyplinarne Naczelnika Urzędu Celnego nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r., 2/ określa, że orzeczenie dyscyplinarne nie może być wykonane.


UZASADNIENIE

Dyrektor Izby Celnej w B. P. orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] sierpnia 2010 r., Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania G. T., utrzymał w mocy orzeczenie dyscyplinarne Naczelnika Urzędu Celnego w B. P. z dnia [...] czerwca 2010 r., Nr [...].

Orzeczenie zostało wydane w następującym stanie sprawy:

Pismem z dnia 13.11.2009 r. Naczelnik Wydziału Logistyki zwrócił się do G. T., któremu Dyrektor Izby Celnej w B. P. powierzył pełnienie obowiązków inspektora ochrony radiologicznej w Izbie Celnej w B. P., o dokonanie zgłoszenia urządzenia rentgenowskiego typu HS do Państwowej Agencji Atomistyki.

W odpowiedzi G. T. poinformował pisemnie Naczelnika Wydziału Logistyki, że nie jest w stanie wykonać ww. czynności, powołując się na treść rozstrzygnięcia postępowania dyscyplinarnego, zakończonego postanowieniem z dnia [...].05.2009 r. o jego umorzeniu. W ocenie funkcjonariusza w postępowaniu tym wykazano, że nie może on pełnić funkcji inspektora ochrony radiologicznej.

W związku z powyższym Dyrektor Izby Celnej wszczął przeciwko G. T. postępowanie dyscyplinarne, które następnie zostało przekazane do prowadzenia Naczelnikowi Urzędu Celnego w B. P.

Funkcjonariuszowi celnemu zarzucono, że:

- zaniechał czynności służbowej tj. nie podjął działań zmierzających do zgłoszenia urządzenia rentgenowskiego typu HS 100100V do Departamentu Nadzoru Zastosowań Promieniowania Jonizującego Państwowej Agencji Atomistyki, tj. o naruszenie obowiązku rzetelnego i terminowego wykonywania powierzonych zadań, określonego w art. 122 pkt 2 ustawy dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168 poz. 1323, z późn. zm.) oraz

- nie podnosił kwalifikacji zawodowych z zakresu ochrony radiologicznej, tj. o naruszenie obowiązku podnoszenia kwalifikacji zawodowych - określonego w art. 122 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej, o których to naruszeniach powzięto wiadomość w dniu 18 grudnia 2009 r.

W trakcie postępowania dyscyplinarnego prowadzonego przez organ I instancji G. T. został przesłuchany w charakterze obwinionego. Funkcjonariusz nie przyznał się do zarzucanego mu czyny, a w złożonych wyjaśnieniach podniósł, iż jako inspektor ochrony radiologicznej nie spełniał warunków określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie stanowisk mających istotne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej oraz inspektorów ochrony radiologicznej (Dz. U. Nr 21, poz. 173). Obwiniony podkreślał, że jednym z warunków uzyskania uprawnień inspektora ochrony radiologicznej jest posiadanie rocznego stażu pracy w narażeniu na promieniowanie jonizacyjne, którego stażu nie posiadał. Ponadto kilkakrotnie zwracał się o zwolnienie go z pełnionej funkcji inspektora. Jako szeregowy funkcjonariusz nie mógł zgłaszać zapotrzebowania na szkolenia z zakresu ochrony radiologicznej.

Przesłuchana w charakterze świadka została B. G. - Kierownik Oddziału Celnego Drogowego w T. zeznała, iż opóźnienie w uzyskaniu zezwolenia na wykonywanie działalności polegającej na stosowaniu aparatu rentgenowskiego HiScan 1001OOV nie wpłynęło znacząco na przeprowadzane kontrole bagażu. Związane jest to z tym, iż kontrole przeprowadzane są selektywnie w oparciu o analizę ryzyka.

Naczelnik Wydziału Kadr i Szkolenia Izby Celnej w B. P. poinformowała, iż G. T. odbył w październiku 2006 r. szkolenie zakończone egzaminem, po którym to egzaminie otrzymał uprawnienia inspektora ochrony radiologicznej na okres do dnia 20.11.2011 r. Z powyższego wynika, iż według organu przyznającego wspomniane uprawnienia G. T. posiadał wiedzę specjalistyczną i mógł wykonywać zadania insepktora.

Orzeczeniem dyscyplinarnym z [...] czerwca 2010 r. Naczelnik Urzędu Celnego w B. P. orzekł:

- o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego przeciwko G. T. w zakresie nie podnoszenia kwalifikacji zawodowych, na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania karnego z uwagi na brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu;

- o uznaniu G. T. winnym tego, że zaniechał czynności służbowej, tj. nie podjął działań zmierzających do zgłoszenia urządzenia rentgenowskiego do Departamentu Nadzoru Zastosowań Promieniowania Jonizującego Państwowej Agencji Atomistyki, tj. naruszył obowiązek rzetelnego i terminowego wykonywania powierzonych zadań, określony w art. 122 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej

- o wymierzeniu G. T. kary dyscyplinarnej upomnienia.

W odwołaniu od orzeczenia z [...] czerwca 2010 r. G. T. zarzucił, iż postępowanie dyscyplinarne było prowadzone przez organ niewłaściwy, tj. winien je prowadzić Dyrektor Izby Celnej, gdyż to jemu, jako kierownikowi jednostki organizacyjnej podlega inspektor ochrony radiologicznej. Ponadto odwołujący się podniósł, iż nie została wzięta pod uwagę jego opinia o braku uprawnień do pełnienia funkcji Inspektora Ochrony Radiologicznej, a wniosek złożony w kwestii uzyskania opinii Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki został oddalony, co zdaniem skarżącego stanowi naruszenie zasady praworządności i prawdy obiektywnej.

Orzeczeniem dyscyplinarnym z [...] sierpnia 2010 r. Dyrektor Izby Celnej utrzymał w mocy orzeczenie Naczelnika Urzędu Celnego.

W uzasadnieniu organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem naruszenia zasady praworządności i zasady prawdy obiektywnej poprzez odrzucenie wniosku o opinię organu właściwego rzeczowo w kwestii ważności uprawnień odwołującego się do pełnienia funkcji inspektora ochrony radiologicznej w związku z brakiem wymaganego stażu pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej postanowienie o oddaleniu wniosku dowodowego zostało wydane zgodnie z przepisami prawa, na co wskazuje wskazanie właściwej podstawy prawnej w postanowieniu jak też poprawnie skonstruowane uzasadnienie wyjaśniające przyczyny odmowy realizacji wniosku.

Zdaniem organu odwoławczego okoliczności sprawy zostały w pełni wyjaśnione, a oddalenie wniosku dowodowego nie stanowi o naruszeniu zasady prawdy obiektywnej. Rzeczą najistotniejszą w niniejszej sprawie jest otrzymanie przez G. T. zaświadczenia o uzyskaniu uprawnień inspektora ochrony radiologicznej typu IOR-0 i IOR-1 na okres do dnia 20 listopada 2011 r. Oddalenie wniosku dowodowego, w sytuacji gdy wystąpienie do Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki (o które wnoszono we wniosku) nie wpłynęłoby, na jego rozstrzygnięcie jest w pełni uzasadnione. Wydanie zaświadczenia o uzyskaniu uprawnień inspektora ochrony radiologicznej oznacza, że osoba, której je przyznano jest kompetentna i posiada odpowiednią wiedzę do realizacji zadań przypisanych tej funkcji.

Organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem prowadzenia postępowania dyscyplinarnego przez organ niewłaściwy rzeczowo. Zdaniem obwinionego w świetle obowiązujących przepisów ochrona radiologiczna leży w zakresie właściwości rzeczowej Dyrektora Izby Celnej a zatem obwiniony jako inspektor ochrony radiologicznej podlegał temu organowi.

Organ odwoławczy wskazał, iż postępowanie dyscyplinarne w badanej sprawie zostało wszczęte przez Zastępcę Dyrektora Izby Celnej, a następnie przekazane Naczelnikowi Urzędu Celnego w B. P. Przyczyną przekazania sprawy była realizacja art. 169 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej który stanowi o właściwości organów dyscyplinarnych do orzekania kar dyscyplinarnych w odniesieniu do podległych funkcjonariuszy. W związku z tym, iż obwiniony z dniem 1 lutego 2010 r. decyzją Dyrektora Izby Celnej w B. P. został przeniesiony do pełnienia służby w Urzędzie Celnym w B. P. Oddział Celny w K., właściwym do dalszego prowadzenia postępowania dyscyplinarnego w przedmiotowej sprawie, na ówczesnym etapie, był Naczelnik Urzędu Celnego w B. P..

G. T. jako funkcjonariusz celny podlega w pierwszej kolejności pragmatykom służbowym, tj. ustawie o Służbie Celnej wraz z aktami wykonawczymi do tej ustawy. Należy zwrócić uwagę, że w postanowieniu z dnia [...].03.2010 r. (wydanym na skutek zażalenia obwinionego) Szef Służby Celnej uznał za zasadne postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. P. w przedmiocie przekazania postępowania dyscyplinarnego do prowadzenia przez Naczelnika Urzędnika Urzędu Celnego w B. P. oddalając jednocześnie wniosek o zwrotne przekazanie postępowania do dalszego prowadzenia przez organ dyscyplinarny, który wszczął i do dnia 01.02.2010 r. prowadził przedmiotowe postępowanie dyscyplinarne, tj. Dyrektorowi Izby Celnej w B. P.

Organ odwoławczy uznał, że brak jest dostatecznych dowodów na to, iż G. T. nie podnosił swoich kwalifikacji zawodowych tym bardziej, że przepisy ustawy o Służbie Celnej nie określają sposobu podnoszenia kwalifikacji. Funkcjonariusz celny może podnosić swoje kwalifikacje także poza system szkoleń organizowanych przez Wydział Kadr i Szkolenia.

W ocenie Dyrektora Izby Celnej zgromadzony materiał dowodowy uzasadnia twierdzenie, iż uprawnienia lOR nadane przez Państwową Agencję Atomistyki (jako wyspecjalizowaną jednostkę) są wiążące tak dla osoby, której uprawnienia zostały nadane jak i dla kierownika zakładu. Organ celny nie posiada uprawnień do weryfikacji nadawanych uprawnień. Stan faktyczny posiadania uprawnień lOR przez funkcjonariusza celnego G. T. nie budzi żadnych wątpliwości.

Konsekwencją powyższego jest uznanie winnym funckjonariusza popełnienia zarzucanego mu czynu gdyż zaniechał czynności służbowej, tj. nie podjął działań zmierzających do zgłoszenia urządzenia rentgenowskiego do Departamentu Nadzoru Zastosowań Promieniowania Jonizującego Państwowej Agencji Atomistyki, pomimo posiadanych uprawnień, tj. naruszył obowiązek rzetelnego i terminowego wykonywania powierzonych zadań, określony w art. 122 pkt 2 ustawy o Służbie Celnej.

Wymierzając karę dyscyplinarną upomnienia na podstawie art. 167 ust. 1 pkt 1 ustawy o Służbie Celnej wzięto pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego i uznano, że kara ta jest adekwatna do stopnia zawinienia i spełni swoje cele. Na taką ocenę składają się zarówno ustalenia faktyczne zebrane w toku postępowania dyscyplinarnego, jak i okoliczności związane z osobą ukaranego, przede wszystkim fakt dotychczasowej niekaralności funkcjonariusza celnego.

W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Dyrektora Izby Celnej G. T. podniósł zarzuty naruszenia zasad praworządności i prawdy obiektywnej oraz przekroczenia ustawowego terminu na wydanie orzeczenia.

Jako podstawowy argument uzasadniający skargę G. T. podniósł, iż nie może pełnić funkcji inspektora ochrony radiologicznej, ponieważ nie spełnia warunków określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie stanowisk mających istotne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej oraz inspektorów ochrony radiologicznej, a mianowicie nie posiadał przed nadaniem uprawnień i nie posiada do chwili obecnej rocznego stażu pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące. W ocenie skarżącego skutkuje to automatycznie nieważnością jego uprawnień. Pomimo braku wymaganego stażu zaświadczenie o spełnieniu tej przesłanki zostało wystawione przez Dyrektora Izby Celnej na potrzeby skierowania na szkolenie w 2006 r.

Skarżący wskazał, że analogiczne zastrzeżenia podnosił już w toku poprzedniego postępowania dyscyplinarnego, jakie toczyło się przeciwko niemu w 2009 r. Postępowanie to zakończyło się umorzeniem wobec braku danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie naruszenia obowiązków służbowych.

Zdaniem skarżącego doszło do naruszenia zasady praworządności, gdyż przy zarzutach tego samego rodzaju wydano dwa różne orzeczenia dyscyplinarne, pomimo braku zmiany w sytuacji pracy skarżącego – w 2009 r. umorzono postępowanie, zaś w badanej sprawie wymierzono karę upomnienia.

Skarżący zarzucił, że Dyrektor Izby Celnej pomimo podnoszonych wątpliwości nie podjął działań mających na celu wyjaśnienie braku podstaw do powierzenia skarżącemu funkcji inspektora ochrony radiologicznej. Ponadto Dyrektor bezzasadnie oddalił wniosek skarżącego o zasięgnięcie w tej sprawie opinii Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki, jako organu który nadał uprawnienia inspektora ochrony radiologicznej, a więc władnego do oceny, czy uprawnienia te zostały nadane skarżącemu prawidłowo.

Skarżący podniósł także zarzut naruszenia właściwości przez organy prowadzące postępowanie dyscyplinarne. W ocenie skarżącego orzeczenie powinien wydać nie Naczelnik Urzędu Skarbowego lecz Dyrektor Izby Skarbowej. Z przepisów ustawy z 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe wynika, że ochrona radiologiczna jest we właściwości rzeczowej kierownika jednostki organizacyjnej prowadzącej działalność związaną z narażeniem. W badanej sprawie działalność tą prowadzi Izba Celna, a jej kierownikiem jest Dyrektor. Z kolei z cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. wynika, że inspektor ochrony radiologicznej w zakresie swojego działania podlega kierownikowi jednostki organizacyjnej. Postępowanie dyscyplinarne powinien zatem prowadzić Dyrektor Izby Celnej, któremu skarżący podlegał w zakresie wykonywania funkcji inspektora ochrony radiologicznej.

Skarżący podniósł, iż jego odwołanie zostało rozpatrzone po upływie ustawowego terminu 1 miesiąca od daty wniesienia odwołania, przy czym nie był on informowany o przedłużeniu postępowania odwoławczego i przyczynach tego stanu rzeczy.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo odnosząc się do zarzutu prowadzenia postępowania z uchybieniem terminu załatwienia sprawy wskazano, iż organ I instancji nie przekazał wraz z odwołaniem swego stanowiska w sprawie, w związku z czym należało zwrócić się o uzupełnienie tego braku. Odwołanie wraz z aktami sprawy i stanowiskiem organu I instancji wpłynęło do organu odwoławczego w dniu 5 lipca 2010 r., a zatem wydanie orzeczenia w dniu [...] sierpnia 2010 r. nie stanowiło uchybienia terminu załatwienia sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne jest dotknięte uchybieniami prawnymi, które muszą skutkować jego uchyleniem. Nie są to wady wyartykułowane w skardze, tym niemniej jednak sąd administracyjny ma obowiązek dokonać kompleksowej oceny zaskarżonego aktu, niezależnie od podniesionych zarzutów i powołanej podstawy prawnej (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.). Ponadto stwierdzone uchybienia dotyczą rozstrzygnięć zapadłych w obydwu instancjach, dlatego na podstawie art. 135 p.p.s.a. konieczne jest uchylenie nie tylko orzeczenia będącego bezpośrednim przedmiotem skargi, ale także poprzedzającego go orzeczenia Naczelnika Urzędu Celnego w B. P. z dnia [...] czerwca 2010 r.

W aktualnym stanie prawnym, obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonych orzeczeń, regulacja prawna dotycząca odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy celnych zawarta jest w rozdziale 11 (art. 166-187) ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323, z późn. zm.). Regulację ustawową uzupełnia rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 lutego 2010 r. w sprawie postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz. U. Nr 31, poz. 159; dalej jako: rozporządzenie w sprawie postępowania dyscyplinarnego). Co szczególnie istotne dla dalszych wywodów uzasadnienia, uregulowania zawarte w ustawie o służbie celnej nie są pełne, a z mocy odesłania zawartego w art. 187 ustawy w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego. Odesłanie to oznacza konieczność stosowania w postępowaniu dyscyplinarnym podstawowych reguł procedury karnej, oczywiście w razie potrzeby z odpowiednią modyfikacją, uwzględniającą specyfikę spraw dyscyplinarnych funkcjonariuszy.

W badanej sprawie skarżący został obwiniony o dwojakiego rodzaju wykroczenie służbowe: naruszenie obowiązku rzetelnego i terminowego wykonywania powierzonych zadań oraz naruszenie obowiązku podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Obowiązki te wynikają z art. 122 pkt 2 i pkt 4 ustawy o Służbie Celnej. Naruszenie pierwszego z obowiązków miało polegać w ocenie organów na zaniechaniu czynności służbowej, tj. nie podjęciu działań zmierzających do zgłoszenia urządzenia rentgenowskiego do Departamentu Nadzoru Zastosowań Promieniowania Jonizującego Państwowej Agencji Atomistyki. Z kolei drugi zarzut dotyczył braku podnoszenia kwalifikacji z zakresu ochrony radiologicznej. Zasadniczy spór pomiędzy stronami sprowadza się do kwestii zaniechania czynności służbowej, gdyż w zakresie zaniechania podnoszenia kwalifikacji zawodowych postępowanie dyscyplinarne zostało umorzone z uwagi na brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia czynu. W związku z tym badanie sprawy przez sąd obejmuje zaskarżone akty jedynie w zakresie orzeczenia kary dyscyplinarnej upomnienia za zaniechanie czynności służbowej. Orzekanie w pozostałym zakresie naruszałoby zakaz reformationis in peius, wyrażony w art. 134 § 2 p.p.s.a.

Analiza stanowisk obydwu stron niniejszego postępowania wskazuje, że argumentacja zarówno organu, jak i skarżącego w zakresie zarzutu zaniechania czynności służbowej opiera się przede wszystkim na rozważaniu, czy skarżącemu w prawidłowy sposób nadano uprawnienia inspektora ochrony radiologicznej. Należy zauważyć jednak, że podstawowy problem związany z zaskarżonymi orzeczeniami tkwi zupełnie gdzie indziej – w niewyjaśnieniu istoty sprawy dyscyplinarnej.

Zasady postępowania karnego, mające odpowiednie zastosowanie do postępowania dyscyplinarnego prowadzonego wobec funkcjonariuszy celnych nakazują precyzyjne określenie zarzucanego obwinionemu czynu i jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego świadczącego o wypełnieniu znamion czynu zabronionego, przy czym wszystkie wątpliwości na tym tle winny być rozstrzygane na korzyść obwinionego. Zgodnie z art. 313 § 2 KPK postanowienie o przedstawieniu zarzutów zawiera wskazanie podejrzanego, dokładne określenie zarzucanego mu czynu i jego kwalifikacji prawnej. Znajduje to potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wydawanym na gruncie zarówno poprzednio, jak i obecnie obowiązujących przepisów w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy celnych. W orzecznictwie tym podkreślano konieczność jednoznacznego ustalenia faktu naruszenia przez funkcjonariusza celnego ciążących na nim obowiązków. Ustalenie to musi być konkretne, tzn. wskazywać na czas, miejsce i sposób naruszenia obowiązków przez funkcjonariusza celnego (por. wyrok NSA z 24.02.2003 r., II SA 2894/01, LEX nr 142323; wyrok WSA w Warszawie z 20.11.2007 r., II SA/Wa 1051/07, LEX nr 484913).

Zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne i poprzedzające je orzeczenie wydane w I instancji naruszają powyższe zasady. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie doszło do nałożenia na skarżącego obowiązku podjęcia działań zmierzających do zgłoszenia urządzenia rentgenowskiego w taki sposób, aby można mu stawiać z tego tytułu zarzut zaniechania czynności służbowej.

W badanej sprawie obowiązki funkcjonariusza miały dotyczyć zgłoszenia do Państwowej Agencji Atomistyki urządzenia rentgenowskiego, emitującego promieniowanie jonizujące, zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. – Prawo atomowe (Dz. U. z 2007 r., Nr 42, poz. 276, z późn. zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 2 Prawa atomowego zgłoszenia urządzenia dokonuje kierownik jednostki organizacyjnej, w której takie urządzenie jest wykorzystywane. W badanej sprawie podmiotem tym jest Dyrektor Izby Celnej. Obowiązki funkcjonariusza mogłyby polegać zatem wyłącznie na przygotowaniu odpowiedniej dokumentacji.

Postawienie zarzutu zaniechania czynności służbowej, skutkującego poniesieniem odpowiedzialności dyscyplinarnej jest uwarunkowane w pierwszej kolejności stwierdzeniem, że czynność mieściła się w zakresie obowiązków obwinionego. Zakres tych obowiązków może być wyznaczony w dwojaki sposób – albo generalnie - jeżeli wynikają one z przepisów regulujących status funkcjonariusza na danym stanowisku bądź z aktu powołania na to stanowisko, albo indywidualnie – w drodze polecenia służbowego, wydanego przez upoważnionego przełożonego, w graniach określonych prawem.

Powierzenie skarżącemu pełnienia obowiązków inspektora ochrony radiologicznej w Izbie Celnej w B. P. nastąpiło decyzją Nr [...] Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] grudnia 2006 r. w sprawie zmiany Decyzji Nr [...] Dyrektora Izby Celnej w B. P. z dnia [...] października 2004 r. w sprawie zasad, obsługi i postępowania z rentgenowskimi systemami do kontroli oraz bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej na terenie właściwości miejscowej Izby Celnej w B. P. Z § 5 ust. 2 decyzji z 2006 r. wynika, że zakres uprawnień i obowiązków inspektora ochrony radiologicznej określają §§ 14 i 15 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 stycznia 2005 r. w sprawie stanowisk mających istotne znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej oraz inspektorów ochrony radiologicznej (Dz. U. Nr 21, poz. 173). Jak wynika z § 14 wskazanego rozporządzenia inspektor ochrony radiologicznej, posiadający uprawnienia typu odpowiadającego działalności prowadzonej przez jednostkę organizacyjną, sprawuje wewnętrzny nadzór nad przestrzeganiem wymagań bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej w tej jednostce. Do zakresu obowiązków inspektora ochrony radiologicznej należy w szczególności nadzór nad przestrzeganiem przez jednostkę organizacyjną warunków zezwolenia na wykonywanie działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące, w tym:

1) nadzór nad przestrzeganiem prowadzenia działalności według instrukcji pracy oraz nad prowadzeniem dokumentacji dotyczącej bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, w tym dotyczącej pracowników i innych osób, przebywających w jednostce w warunkach narażenia, z wyjątkiem ochrony radiologicznej pacjentów poddanych terapii i diagnostyce z wykorzystaniem promieniowania jonizującego;

2) nadzór nad spełnianiem warunków dopuszczających pracowników do zatrudnienia na danym stanowisku pracy, w tym dotyczących szkolenia pracowników na stanowisku pracy w zakresie bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej;

3) opracowanie programu pomiarów dozymetrycznych w środowisku pracy i pomiarów oraz ewidencji dawek indywidualnych i przedstawienie ich do zatwierdzenia kierownikowi jednostki organizacyjnej;

4) współpraca z zakładowymi służbami bezpieczeństwa i higieny pracy, osobami wdrażającymi program bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej, służbami przeciwpożarowymi i ochrony środowiska w zakresie ochrony przed promieniowaniem jonizującym;

5) wydawanie kierownikowi jednostki organizacyjnej opinii w zakresie ochrony przed promieniowaniem, stosownie do charakteru działalności i typu posiadanych uprawnień;

6) występowanie do kierownika jednostki organizacyjnej z wnioskiem o wstrzymywanie prac w warunkach narażenia, gdy są naruszone warunki zezwolenia lub inne przepisy z zakresu ochrony przed promieniowaniem jonizującym;

7) nadzór nad postępowaniem wynikającym z zakładowego planu postępowania awaryjnego, jeżeli na terenie jednostki organizacyjnej zaistnieje zdarzenie radiacyjne.

Należy wskazać również na art. 7a ustawy – Prawo atomowe, z którego wynika, że kierownik jednostki organizacyjnej zasięga opinii inspektora ochrony radiologicznej na temat badania i sprawdzania urządzeń ochronnych i przyrządów pomiarowych, obejmującej w szczególności:

1) ocenę urządzeń mających wpływ na ochronę radiologiczną - przed dopuszczeniem do ich stosowania;

2) dopuszczenie do stosowania nowych lub zmodyfikowanych źródeł promieniowania jonizującego, z punktu widzenia ochrony radiologicznej;

3) częstotliwość sprawdzania skuteczności stosowanych środków i technik ochrony przed promieniowaniem;

4) częstotliwość wzorcowania przyrządów pomiarowych, sprawdzanie ich sprawności i właściwego użytkowania.

Z cytowanych przepisów wynika, że działalność inspektora ochrony radiologicznej sprowadza się przede wszystkim do wewnętrznego nadzoru nad wykorzystywaniem urządzeń wytwarzających promieniowanie jonizujące. Z cytowanych przepisów nie wynika wprost obowiązek, którego domniemane naruszenie stało się przyczyną postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącego, czyli podjęcia czynności zmierzających do zgłoszenia urządzenia rentgenowskiego do Prezesa Agencji Atomistyki. Taki obowiązek musiałby wynikać z jednoznacznego polecenia służbowego wydanego przez przełożonego służbowego inspektora ochrony radiologicznej. Polecenie takie mieściłoby się w zakresie obowiązków służbowych funkcjonariusza pełniącego wspomnianą funkcję.

Analizując akta sprawy należy stwierdzić, że nie było w odniesieniu do skarżącego konkretnego, precyzyjnego polecenia przygotowania wniosku, celem zgłoszenia urządzenia do Państwowej Agencji Atomistyki. Z treści uzasadnień orzeczeń dyscyplinarnych, jakie zapadły w sprawie wynika, że obowiązek taki wywiedziono z wewnętrznej korespondencji w tej sprawie, prowadzonej pomiędzy kilkoma komórkami organizacyjnymi w Izbie Celnej i Urzędzie Celnym. Pismem z dnia 5 listopada 2009 r. zastępca Naczelnika Urzędu Celnego przekazał do Naczelnika Wydziału Logistyki Izby Celnej komplet dokumentów dotyczących przedmiotowego urządzenia oraz wniosek o wydanie zezwolenia na wykonywanie działalności związanej z narażeniem na promieniowanie jonizujące celem podjęcia działań w kierunku zgłoszenia urządzenia do Państwowej Agencji Atomistyki. Następnie, pismem z dnia 11 listopada 2009 r. Naczelnik Wydziału Logistyki przekazał skarżącemu, jako inspektorowi ochrony radiologicznej "ww. pismo celem realizacji".

Jak wskazano wyżej, jeżeli czynność, której ma dokonać funkcjonariusz nie wynika wprost i jednoznacznie z zakresu jego obowiązków, określonych odpowiednimi przepisami, to nałożenie obowiązku musi nastąpić w drodze jednoznacznego polecenia służbowego, określającego precyzyjnie, na czym obowiązek ma polegać. Tylko takie jasne i nie budzące wątpliwości polecenie służbowe, pochodzące od bezpośredniego przełożonego lub osoby upoważnionej przez przełożonego może stanowić potencjalną podstawę wszczęcia postępowania dyscyplinarnego w razie niedopełnienia czynności.

Wskazane wyżej pisma trudno uznać za odpowiadające tym wymogom. Pismo Naczelnika Wydziału Logistyki nie spełnia wymogów jednoznacznego polecenia służbowego, bo nie określa konkretnych obowiązków funkcjonariusza, do którego jest kierowane. Ponadto, co jeszcze istotniejsze ani z uzasadnień orzeczeń dyscyplinarnych, ani z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika upoważnienie Naczelnika Wydziału Logistyki Izby Celnej do wydawania poleceń służbowych inspektorowi ochrony radiologicznej. Takie kompetencje ma Dyrektor Izby Celnej, który mógłby ewentualnie udzielić upoważnienia w tym względzie kierownikowi wspomnianej jednostki organizacyjnej, jeżeli byłyby to tego podstawy prawne. Organy nie ustaliły czy Naczelnik Wydziału Logistyki posiadał takie uprawnienia.

W tej sytuacji organy dopuściły się naruszeń podstawowych zasad prowadzenia postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy celnych, gdyż nie ustaliły, że doszło do prawidłowego powierzenia obowiązku wykonania czynności, której zaniechanie było podstawą ukarania dyscyplinarnego skarżącego.

Również należy zwrócić uwagę na treść pisma skarżącego z dnia 23 listopada 2009 r. skierowanego do Naczelnika Wydziału Logistyki Izby Celnej w B. P. w którym G. T. wyraźnie stwierdził, iż odmawia dokonania zgłoszenia urządzenia rentgenowskiego do Prezesa Agencji Atomistyki. Nie można z teść tego pisma wnioskować – tak jak zrobiły to organy obu instancji, iż odmowa dotyczy również przygotowania dokumentów do tego zgłoszenia.

Dokonana interpretacja powyższego pisma narusza podstawową zasadę obowiązującą w prawie karnym – "zasadę in dubio pro reo" (§ 2 art. 5 kodeksu postępowania karnego). Organy obu instancji prowadząc postępowanie dyscyplinarne, nie ustaliły w jakiej formie i kiedy skarżący odmówił podjęcia działań zmierzających do zgłoszenia urządzenia rentgenowskiego(gdyby faktycznie doszło do powierzenia mu tego obowiązku).

Uchybienie to niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy, gdyż zasady orzekania dyscyplinarnego nakazują dokonania precyzyjnych ustaleń co do wypełnienia znamion zarzucanego obwinionemu czynu oraz tłumaczenie niewyjaśnionych wątpliwości na korzyść obwinionego.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją, jeżeli stwierdzi inne (niż wskazane w lit. a i b) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja zachodzi w badanej sprawie, a ponieważ stwierdzone wadliwości dotyczą w równym stopniu orzeczeń organów obydwu instancji należało uchylić zarówno orzeczenie Dyrektora Izby Celnej z [...] sierpnia 2010 r., jak i poprzedzające je orzeczenie Naczelnika Urzędu Celnego z [...] czerwca 2010 r.

Uchylenie zaskarżonych orzeczeń dyscyplinarnych z wyżej wskazanych przyczyn sprawia, że analiza zarzutów podniesionych w skardze nie ma znaczenia dla sprawy. Tym niemniej, z punktu widzenia zasad rzetelnej i sprawiedliwej procedury celowe jest odniesienie się do tych zarzutów.

Odnośnie argumentów skarżącego związanych z podważaniem jego kwalifikacji do pełnienia funkcji inspektora ochrony radiologicznej, należy stwierdzić, że skoro uprawnienia w tym zakresie nadał właściwy organ, tj. Prezes Państwowej Agencji Atomistyki (zaświadczenie na k. 9 akt adm.), to tylko ten organ władny jest oceniać prawidłowość nadania uprawnień bądź orzec o ich cofnięciu w przypadkach przewidzianych w ustawie (art. 7 ust. 9). Argumenty te pozostają zatem bez znaczenia dla kwestii odpowiedzialności dyscyplinarnej w badanej sprawie.

W odniesieniu do argumentu, iż postępowanie dyscyplinarne było prowadzone przez organ niewłaściwy, należy przyznać słuszność stanowisku organu wyrażonemu w odpowiedzi na skargę i odwołującemu się do postanowienia Szefa Służby Celnej z dnia [...] marca 2010 r. oddalającego zażalenie skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z [...] lutego 2010 o przekazaniu postępowania dyscyplinarnego do prowadzenia przez Naczelnika Urzędu Celnego. Z art. 169 ust. 1 ustawy o służbie celnej wynika, że orzekanie kar dyscyplinarnych należy do naczelnika urzędu celnego, dyrektora izby celnej lub Szefa Służby Celnej, zwanych dalej "organami dyscyplinarnymi", w odniesieniu do podległych im funkcjonariuszy. Skoro decyzją Dyrektora Izby Celnej skarżący z dniem 1 lutego 2010 r. został przeniesiony do pełnienia służby w Urzędzie Celnym w B. P., to prawidłowo organy uznały, że w świetle cytowanego art. 169 ust. 1 ustawy, właściwym do prowadzenia postępowania będzie Naczelnik Urzędu Celnego.

Argument dotyczący przewlekłego, zdaniem skarżącego, prowadzenia postępowania przez organ odwoławczy jest bezprzedmiotowy, ponieważ nawet gdyby uznać jego zasadność z pewnością nie było to uchybienie procesowe, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a tylko takie mogą mieć znaczenie z punktu widzenia ewentualnego uchylenia decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.).

Uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego je orzeczenia wydanego w pierwszej instancji skutkuje koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy dyscyplinarnej przez Naczelnika Urzędu Celnego. Orzekając w sprawie ponownie organ powinien jeszcze raz rozważyć, czy zostały w należyty sposób wykazane przesłanki odpowiedzialności dyscyplinarnej skarżącego – tzn. czy można przypisać mu zawinione zaniechanie czynności służbowej.

Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 sentencji wyroku, zgodnie z którym uchylone orzeczenia dyscyplinarne nie mogą być wykonane uzasadnia treść art. 152 p.p.s.a.

Sąd nie orzekł o kosztach postępowania, ponieważ mimo zgłoszonego w skardze wniosku o zasądzenie kosztów skarżący nie wykazał ich poniesienia. Należy wskazać, że w sprawie z mocy ustawy obowiązywało zwolnienie od kosztów sądowych, zaś skarżący nie stawił się na rozprawie, zatem nie poniósł kosztów osobistego stawiennictwa.