Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 431/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2024-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 16 par. 1,  art. 156 par. 1 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1951 nr 46 poz 340
law: Dekret z dnia 6 września 1951 r. o  ochronie  i  uregulowaniu  własności  osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek Sędziowie: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis (spr.) Asesor WSA Malwina Jaworska-Wołyniak po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 4 marca 2024 r. Nr SKO/GN-415/29/2023 w przedmiocie wykonania aktu nadania oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją (SKO/GN-415/29/2023) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy dnia 4 marca 2024 r., po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania J. B. od decyzji z dnia 7 sierpnia 2023 r. nr GN.682L1.13.2023 działającego z upoważnienia Starosty G., Kierownika Biura Gospodarki Nieruchomościami w przedmiocie odmowy wydania J. B. orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w G. z dnia 18 grudnia 1947 r. P. B. gospodarstwa położonego we wsi J., gmina G., powiat [...] — na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 in fine w związku z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu I instancji w całości. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzją z dnia 7 sierpnia 2023 r. nr GN.682ł.1.13.2023, na podstawie art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. z 1951 r.. Nr 46, poz. 340 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku J. B., działający z upoważnienia Starosty G., Kierownik Biura Gospodarki Nieruchomościami odmówił wydania J. B. orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w G. z dnia 18 grudnia 1947 r. P. B. gospodarstwa położonego we wsi J., gmina G., powiat [...]. Uzasadniając motywy swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w dniu 16 marca 2023 r. do Wojewody Dolnośląskiego wpłynęło pismo J. B. z dnia 15 marca 2023 r. zatytułowane jako "roszczenie", budzące wątpliwości co do przedmiotu zawartego w nim żądania. W związku z tym Wojewoda Dolnośląski pismem z dnia 27 marca 2023 r. wezwał J. B. do jednoznacznego sprecyzowania podania poprzez wskazanie treści i podstawy prawnej zawartego w nim żądania. W dniu 6 kwietnia 2023 r. do Wojewody Dolnośląskiego wpłynęło pismo J. B. z dnia 4 kwietnia 2023 r., z treści którego wynika, że wnosi on o wydanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w G. z dnia 18 grudnia 1947 r. P. B. gospodarstwa rolnego położonego we wsi J., gmina G., powiat [...]. Tymczasem zgodnie z art. 6 ust. 1 in fine dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, orzeczenie o wykonaniu aktu nadania wydaje starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. W tych okolicznościach, stosownie do reguły art. 65 § 1 k.p.a. "zażalenie" Wojewoda Dolnośląski przekazał zgodnie z właściwością Staroście G., celem jego rozpatrzenia. Jak dalej podniósł organ I instancji, zawiadomieniem nr [...] z dnia 9 czerwca 2023 r. wszczął postępowanie w sprawie wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania wspomnianego powyżej ustalając w trakcie postępowania następujące fakty. Organ wyjaśnił więc, że w związku ze sprawą wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania dla gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości J., gmina G., powiat [...], nadanego P. B. toczyły się już m.in. następujące postępowania: - wszczęte wnioskiem A. S. z dnia 2 kwietnia 2012 r. o wydanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania dla gospodarstwa rolnego w miejscowości J. nr [...], gmina G., na nazwisko P. B. W związku z tym wnioskiem Starosta G. wydał decyzję z dnia 10 października 2012 r. nr GKN.682.29-9/2012 o umorzeniu postępowania w przedmiocie wydania żądanego orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy po rozpatrzeniu odwołania J. B. od tej decyzji, wydało decyzję z dnia 3 grudnia 2012 r., nr SKO/GN-415/88/2012 w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., która została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przez J. B. WSA we Wrocławiu wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2013 r. sygn. akt II SA/Wr 72/13 oddalił skargę J. B.; - wszczęte wnioskiem A. S. z dnia 11 kwietnia 2013 r. o wydanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania dla gospodarstwa rolnego położonego we wsi J. nr [...], gmina G., na nazwisko P. B., w związku z którym Starosta G. wydał postanowienie z dnia 17 kwietnia 2013 r. nr GK.682.29-12/2013 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Wskutek zażalenia A. S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy postanowieniem z dnia 6 czerwca 2013 r. nr SKO/GN-415/41/2013, wymienione postanowienie Starosty G., utrzymało w mocy. Wskutek skargi A. S. na postanowienie Kolegium, WSA we Wrocławiu wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Wr 538/13 oddalił skargę; - wszczęte z urzędu przez Starostę G. postępowanie w sprawie wydania orzeczenia o wykonaniu ww. aktu nadania. W związku z tym postępowaniem Starosta G. wydał decyzję z dnia 15 grudnia 2014 r. nr GK.682-29/2012/2014 odmawiającą wydania orzeczenia o wykonaniu nadania ustalającego granice aktu gospodarstwa oraz jego szacunek, które otrzymał aktem nadania P. B. nr [...] z dnia 18 grudnia 1947 r. Decyzja ta, w wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego, została przez Kolegium uchylona w całości (decyzja SKO z dnia 9 lutego 2015 r. nr SKO/GN-415/2/2015), a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez Starostę G.; - decyzją z dnia 28 sierpnia 2015 r. nr GK.682.29.2.20.2015, którą Starosta G. ponownie odmówił wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Decyzja ta, w wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego, została przez Kolegium uchylona w całości, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez Starostę G. (decyzja SKO z dnia 21 października 2015 r.(SKO/GN-415/44/2015). Z kolei WSA we Wrocławiu wyrokiem z dnia 21 czerwca2016 r. sygn. akt II SA/Wr 6/16 oddalił skargę J. B. wniesioną na powyższą decyzję Kolegium; decyzją z dnia 1 marca 2016 r. nr GK.682.29.2.20-1.2016, którą Starosta G. ponownie odmówił wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Decyzja ta, w wyniku przeprowadzonego postępowania została uchylona w całości przez Kolegium, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez Starostę G. (decyzja SKO z dnia 16 czerwca 2016 r. SKO/GN- 415/21/2016). WSA we Wrocławiu wyrokiem z dnia 4 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 587/16, oddalił skargę J. B.; - rozstrzygnięte decyzją z dnia 17 października 2017 r. nr GK.682.29.2.20-2.2016, którą Starosta G. także odmówił wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Decyzja ta, w wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego, została przez Kolegium uchylona w całości, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez Starostę G. (decyzja SKO z dnia 31 stycznia 2017 r., SKO/GN-415/66/2016). WSA we Wrocławiu wyrokiem z dnia 17 września 2017 r. sygn. akt II SA/Wr 201/17, oddalił skargę J. B. W dalszej argumentacji organ I instancji podniósł, iż mając na uwadze brzmienie przepisów materialnoprawnych stanowiących podstawę wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania należało wskazać, że zgodnie z art. 25 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279 z późn. zm.), wyznaczenie nabywcy gospodarstwa rolnego następuje w drodze orzeczenia właściwej władzy (zwanego aktem nadania). Osoba, która otrzyma akt nadania ma prawo objęcia gospodarstwa w posiadanie celem korzystania i pobierania z niej pożytków (art. 26 dekretu z 1946 r.). Zgodnie z art. 27 dekretu z 1946 r. prawa wynikające z aktu nadania mają charakter osobisty, są niezbywalne i niedziedziczne. W razie śmierci osoby, która uzyskała akt nadania, jeśli śmierć ta nastąpiła przed orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania (art. 31), członkowie rodziny, którzy ze zmarłym pozostawali we wspólnocie gospodarczej, mają pierwszeństwo przed wszystkimi innymi osobami do otrzymania tego samego gospodarstwa w trybie omawianego dekretu. Wspomniany wyżej art. 31 ust. 1 dekretu z 1946 r. stanowi, że przeniesienie prawa własności nadanego gospodarstwa na nabywcę (osadnika) następuje w drodze orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Natomiast, jak wyjaśniono dalej, na mocy art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340 z póżn. zm.) wprowadzono zasadę, że osoby, które posiadają gospodarstwo rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólnocie gospodarczej, a do dnia wejścia w życie dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Zgodnie z art. 3 dekretu z 1951 r. własność gospodarstw rolnych jest przedmiotem dziedziczenia. Natomiast art. 5 ust. 2 dekretu z 1951 r. stanowi, że akty nadania wydane na podstawie dotychczasowych przepisów są poświadczeniem własności gospodarstwa. W myśl art. 6 ust. 1 dekretu z 1951 r. granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustala orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. Orzeczenie to wydaje z urzędu starosta wykonujący zadania zakresu administracji rządowej. W ocenie organu I instancji, mając na uwadze zgromadzone dowody we wszystkich sprawach, uznano, że w dniu 7 września 1951 r. gospodarstwo rolne nadane aktem nadania nr [...] z dnia 18 grudnia 1947 r. stało się z mocy prawa własnością P. B. i M. B. Jednak wobec przedmiotu niniejszej sprawy, tj. wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 18 grudnia 1947 r., nie można tej sprawy rozpatrzyć z pominięciem ustalenia, czy przedmiotowe gospodarstwo w dniu 28 kwietnia 1955 r. (wejście w życie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r, o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym) z mocy prawa (ex lege) nie przeszło na własność Skarbu Państwa jako opuszczone. Organ I instancji zauważył bowiem, że przepis art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 18 poz. 107) wskazywał okoliczności, w których następowała utrata prawa własności gospodarstwa rolnego. W myśl art. 15 dekretu o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną (działka pracownicza, rzemieślnicza itp.) nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, lecz opuszczone przez właściciela przed wejściem w życie niniejszego dekretu, przechodziło z mocy prawa na własność Państwa - bez odszkodowania i wolne od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych. Na ocenę skutków prawnych nie może mieć wpływu fakt, że przepis art. 15 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. został uchylony z dniem 4 listopada 1971 r. Derogacja tego przepisu prawnego stanowiła bowiem w tym przypadku jedynie to, że odpadły podstawy prawne do wydania decyzji o charakterze deklaratoryjnym, nie uchylała natomiast tych skutków prawnych. Jak podniesiono, z wielokrotnych ustaleń organu I instancji wynika, że zarówno P. B. jak i M. B. opuścili gospodarstwo rolne przed dniem 28 kwietnia 1955 r. Taki stan faktyczny potwierdzili - co przedstawiono również w uzasadnieniu w decyzji Starosty G. z dnia 5 marca 2018 r. nr GK.682.29.4.2018, odmawiającej wydania orzeczenia - J. B. na rozprawie przeprowadzonej w dniu 20 listopada 2014 r., L. K. w oświadczeniu do protokołu sporządzonym w dniu 19 września 2012 r. oraz w piśmie z dnia 18 września 2012 r., świadek R. Ć. w oświadczeniu z dnia 21 października 2014 r., oraz w oświadczeniu z dnia 17 kwietnia 2015 r., świadek G. K. w oświadczeniu złożonym w dniu 21 października 2014 r. i w dniu 20 listopada 2014 r. oraz dokumenty odnoszące się do miejsc zamieszkania P. i M. B. Organ I instancji wskazał następnie, że decyzją z dnia 6 czerwca 2018 r. nr SKO/GN415/19/2018 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego utrzymało w mocy decyzję Starosty G. z dnia 5 marca 2018 r. odmawiającą wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania uznając, iż materiał dowodowy w sprawie uprawnia do odmowy wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Jest to skutkiem okoliczności opuszczenia gospodarstwa rolnego przez P. i M. B. Kolegium wyjaśniło, że w sytuacji, gdy postępowanie może być wszczęte wyłącznie z urzędu, niedopuszczalne jest wszczęcie postępowania na wniosek i zasadna jest wówczas odmowa wszczęcia takiego postępowania administracyjnego z wniosku. W przypadku zaś wadliwego jego wszczęcia na wniosek, należy zastosować art. 105 § 1 k.p.a. W niniejszej sprawie w związku z wnioskiem J. B. z dnia 15 marca 2023 r., sprecyzowanym następnie pismem z dnia 4 kwietnia 2023 r. organ I instancji był zobligowany wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a., w przedmiocie wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na podstawie dekretu z dnia 6 września 1951 r. Przyznanie w art. 6 ust. 1 dekretu z 1951 r. w aktualnym stanie prawnym staroście wykonującemu zadanie z zakresu administracji rządowej kompetencji do wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, nie daje możliwości wszczęcia takiego postępowania na wniosek jakiegokolwiek podmiotu - vide: wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 2 kwietnia 2014 r., II SA/Wr 538/13, Lex nr 1465550. Skoro zatem postępowanie na podstawie przepisów dekretu z 1951 r. przed starostą ma - z woli prawodawcy - toczyć się z urzędu, organ ten wszczynając postępowanie w sprawie wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w związku z wnioskiem J. B. naruszył przepisy prawa materialnego i procesowego, czego skutkiem jest konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z porządku prawnego. Przypomnieć również należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w przywołanym wyżej wyroku z dnia 2 kwietnia 2014 r. II SA/Wr 538/13 podzielił opinię organów, tj. Starosty G. oraz Kolegium wskazującą na niedopuszczalność wszczęcia postępowania w sprawie wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na wniosek w oparciu o przepisy dekretu. Wyrok ten został wydany w związku z postępowaniem toczącym się z wniosku A. S. z dnia 11 kwietnia 2013 r. o wydanie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na rzecz P. B. dla gospodarstwa rolnego nr [...] z dnia 18 grudnia 1947 r. J. B. był stroną tego postępowania. Niezależnie od powyższego Kolegium zauważa, że postępowanie w tej sprawie nie może również toczyć się z urzędu, z uwagi na fakt istniejącego już w obrocie prawnym ostatecznego rozstrzygnięcia Starosty G. w przedmiocie odmowy wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 18 grudnia 1947 r. P. B. Stronie bowiem jest doskonale wiadome, że decyzją z dnia 5 marca 2018 r. nr GK.682.29.4.2018 Starosta G. w postępowaniu wszczętym z urzędu i toczącym się od 2014 r. odmówił wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania ustalającego granice gospodarstwa oraz jego szacunek, które otrzymał P. B. aktem nadania nr [...] z dnia 18 grudnia 1947 r. Podzielając stanowisko organu I instancji, decyzją z dnia 6 czerwca 2018 r. nr SKO/GN-415/19/2018 tut. Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Strony tego postępowania, tj. J. B., L. K. oraz A. S. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rozstrzygnięcie Kolegium. Wyrokiem z dnia 21 listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Wr 558/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił w całości skargi A. S. oraz J. B. (skarga L. K. została odrzucona wobec nieusunięcia braków formalnych skargi). Kolegium zwróciło w tym miejscu uwagę, że okoliczności, które aktualnie podnosi w odwołaniu oraz piśmie z dnia 21 listopada 2023 r. J. B., kwestionujące opuszczenie gospodarstwa we wsi J. przez M. B. z uwagi na niemożność wskazania konkretnej daty tego opuszczenia, odwołujący podnosił już w powyższej skardze do WSA we Wrocławiu na decyzję Kolegium z dnia 6 czerwca 2018 r. nr SKO/GN-415/19/2018. Oddalając skargę J. B. oraz A. S. na ww. decyzję Kolegium, Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że wprawdzie P. B. nabył własność gospodarstwa na mocy art. 2 ust. 1 dekretu z 1951 r., bowiem na dzień 7 września 1951 r. był jeszcze jego posiadaczem, to w 1953 r. zarówno on jak i jego rodzina opuścili gospodarstwo. Sąd zaznaczył przy tym, że w sprawie nie była istotna konkretna data opuszczenia gospodarstwa. Wystarczyło ustalić przedział czasowy, w jakim opuszczenie gospodarstwa nastąpiło. Na opuszczenie gospodarstwa przed 29 kwietnia 1955 r. wskazywał sam skarżący (J. B. - przyp. Kolegium) w trakcie rozprawy dnia 20 listopada 2014 r. Potwierdzają to również inne dowody - vide: uzasadnienie wyroku 21 listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Wr 558/18. Sąd zauważył również, że okoliczność porzucenia gospodarstwa. Kolegium oceniło w świetle regulacji z art. 15 ust. 1 dekretu z 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78 z późn. zm.). Ów przepis, wg. według stanu prawnego na rok 1955 r., stanowił, że "Gospodarstwo rolne (działka pracownicza, rzemieślnicza itp.) nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, lecz opuszczone przez właściciela przed wejściem w życie niniejszego dekretu, przechodzi z mocy prawa na własność Państwa - bez odszkodowania i wolne od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych". Zdaniem Sądu, trafna była konkluzja zawarta w zaskarżonej decyzji i w decyzji organu I instancji, wskazująca, że w okolicznościach sprawy nastąpiła utrata własności gospodarstwa nadanego na rzecz P. B. Skoro bowiem przed wejściem w życie dekretu z 1955 r., tj. przed dniem 29 kwietnia 1955 r., przedmiotowe gospodarstwo zostało opuszczone, to przeszło z mocy prawa do zasobu własności publicznej, zgodnie z dyspozycją art. 15 ust. 1 dekretu z 1955 r. Nie zachowało się zatem prawo własności gospodarstwa poświadczone aktem nadania na rzecz P. B. W świetle powyższego Kolegium podkreśla, iż skoro gospodarstwo rolne nadane aktem nr [...] na rzecz P. B. zostało w latach 50. porzucone i wróciło do zasobu własności publicznej, nie mogło być objęte sukcesją (dziedziczeniem) po P. B. Kwestia ta została prawomocnie przesądzona. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2022 r. I OSK 56/21, oddalając skargę kasacyjną J. B. oraz A. S. od wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 21 listopada 2018 r. Opuszczenie przez P. B. i M. B. wraz z nieletnimi dziećmi przesądza o wyniku sprawy. Co prawda w świetle dokumentów trudno jest wskazać konkretną datę opuszczenia gospodarstwa, niemniej jednak nie budzi wątpliwości, że nie pozostawało we władaniu P. B. i M. B. w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, tj. w dniu 28 kwietnia 1955 r. W ustawowym terminie J. B. złożył odwołanie od powyższejdecyzji. Odwołujący podniósł, iż w jego ocenie zaskarżona decyzja jest nierzetelna, odmawiając wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 18 grudnia 1947 r. P. B. gospodarstwa zabudowanego w J. nr [...], gmina G. celem wyceny i oszacowania do zadośćuczynienia, rekompensaty za zabraną własność, a przecież, jak podkreślił odwołujący, urodziły się tam dzieci, całe życie na wsi mieszkała żona (P. B. - dopisek Kolegium) M. B. Odwołujący powołał się na konstytucyjne prawo dziedziczenia i dodał, że brakuje dowodu o prawidłowym powiadomieniu o przejęciu. W następnym piśmie z dnia 21 listopada 2023 r. skierowanym do Kolegium odwołujący wskazał na wydarzenia ze swojego życia od momentu urodzenia, wskazał, że zamieszkiwał w domu przy [...], ojciec opuścił rodzinę ok. 1953 r., natomiast - jak podkreślił - matka mimo czasowej hospitalizacji nigdy nie opuściła tego domu. Odwołujący podkreślił, że w prowadzeniu gospodarstwa matce pomagali rodzice – F. i A. K., w domu znajdowały się rzeczy osobiste rodziny, była obora wraz z krową, pole było obsiane. Jak zauważył więc odwołujący, dzień wejścia w życie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, nieruchomość przy ul. [...] była więc zajmowana, a nie jak błędnie organ wskazał - opuszczona. J. B. podkreślił, że obecnie bezprawnie próbuje się pozbawić go jego własności tej nieruchomości. Dodał, że organ nie wyjaśnił, na jakiej podstawie ustalił, że nieruchomość ta została opuszczona oraz w którym dokładnie czasie. Ta okoliczność, zdaniem odwołującego, nie może być niepewna czy nierozpoznana i winna zostać udowodniona. Do pisma odwołujący przedłożył dokumenty do sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy, po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie akt i wniesionego odwołania stwierdziło, że zgodnie z art. 138 § ł pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a.") organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Umorzenie postępowania przez organ odwoławczy w wypadku uchylenia decyzji organu I instancji - art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. jest dopuszczalne tylko w związku z art. 105 k.p.a. W myśl art. 105 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości lub w części, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości lub w części. Dalej kolegium wyjaśnia, że stosownie do art. 61 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Przyjęte w tym przepisie rozwiązanie nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej we wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie strony. Przepis ten należy intepretować w związku z przepisami prawa materialnego, które nie tylko wyznaczają rodzaj spraw załatwianych w formie decyzji czy postanowienia, ale też regulować mogą inicjatywę co do powstania danej treści stosunku materialnoprawnego podlegającego załatwieniu w ten sposób. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 16 marca 2023 r. do Wojewody Dolnośląskiego wpłynęło pismo J. B. z dnia 15 marca 2023 r., zatytułowane: "Roszczenie", które wzbudziło wątpliwości co do żądania w nim zawartego, toteż Wojewoda Dolnośląski wezwał do jego jednoznacznego sprecyzowania. Pismem z dnia 4 kwietnia 2023 r. J. B. precyzując żądanie wskazał, iż domaga się od Wojewody Dolnośląskiego wszczęcia z urzędu postępowania w celu wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 18 grudnia 1947 r. Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w G. P. B. gospodarstwa położonego we wsi J., gmina G., powiat [...]. Pismem z dnia 20 kwietnia 2023 r. nr [...]Wojewoda Dolnośląski przekazał na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. powyższy wniosek J. B. Staroście G., jako organowi właściwemu w sprawie, wskazując, że zgodnie z art. 6 ust. 1 in fine dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340 ze zm., dalej: "dekret"), orzeczenie o wykonaniu aktu nadania wydaje starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. Pismem z dnia 9 czerwca 2023 r. nr [...] Starosta G. zawiadomił J. B. o wszczęciu postępowania w sprawie wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] Powiatowej Komisji Osadnictwa

Rolnego w G. z dnia 18 grudnia 1947 r. P. B. gospodarstwa położonego we wsi J., gm. G., powiat [...]. W uzasadnieniu zawiadomienia organ I instancji przywołał pismo strony z dnia 4 kwietnia 2023 r., precyzujące wniosek z dnia 15 marca 2023 r. Po rozpatrzeniu wniosku J. B., decyzją z dnia 7 sierpnia 2023 r., na podstawie art. 6 ust. ł dekretu z 1951 r. Starosta G. odmówił wnioskującemu wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] z dnia 18 grudnia 1947 r. Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w G. P. B. gospodarstwa położonego we wsi J., gmina G. Następnie Kolegium zauważa że w myśl art. 6 ust. 1 dekretu z 1951 r. granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustala orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. Orzeczenie to wydaje z urzędu starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej. W świetle powyższego Kolegium podnosi, że organ administracji publicznej obowiązany jest przestrzegać przepisów regulujących inicjatywę wszczęcia postępowania i w analizowanej sprawie organ I instancji nie miał prawa uruchomić tego postępowania z wniosku J. B. W tej sprawie mamy zatem do czynienia z wadliwie uruchomionym postępowaniem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny oceniając stanowisko WSA we Wrocławiu, zaprezentowane w sprawie II SA/Wr 558/18 w całości, zgodził się z zaaprobowanymi przez sąd wojewódzki przywołanymi wyżej ustaleniami organów obu instancji. Powyższe powoduje, że ewentualne wszczęcie postępowania z urzędu i wydanie ponownego rozstrzygnięcia dotyczącego tożsamej sprawy oznaczałoby wydanie decyzji dotkniętej wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Wydanie w tej samej sprawie nowej decyzji administracyjnej załatwiającej sprawę co do istoty naruszyłoby ustanowiony dotychczasową decyzją stan powagi rzeczy osądzonej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 listopada 2022 r., I SA/Wa 1706/22, LEX nr 3478282, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając powyższe na uwadze, tut. Kolegium stwierdza, iż konieczne jest uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji w całości, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2) in fine k.p.a. oraz umorzenie postępowania przed organem I instancji w całości.

Skargę na ostateczną decyzję w sprawie złożył, działając przez pełnomocnika, J. B. W związku z art. 52 § 1, art. 53 § 1, art. 54 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Tekst jedn. 2012 r. Dz. U. Nr poz. 270 ze zm.), dalej "Ppsa", zaskarżył w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 4 marca 2024 r. (sygn. akt SKO/GN-415/29/2023). Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie: 1. art 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r., poprzez ich nie zastosowanie w sprawie polegające na nie dostrzeżeniu, iż zostały spełnione przesłanki nadania na własność J. B. gospodarstwa, o które się ubiegał jako spadkobiercy P. B. iż, że członkowie jego rodziny byli w posiadaniu gospodarstwa rolnego w dniu 7 września 1951 r.; w zw. z art 156 § 1 pkt 2 k.p.a; 2. art 2 ust 1, art 5 ust. 1 i art 13 ust 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych przez wprowadzenie dodatkowych kryteriów niezbędnych do oceny posiadania przedmiotu sporu takich jak zameldowanie czy zamieszkiwanie, a wszystko to w sytuacji, gdy ustawa wymaga spełnienia tylko jednej przesłanki, mianowicie posiadania, co nie oznacza, że fakt zamieszkania i zameldowania nie miał miejsca; II. Naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie: 1. art. 107 § 3 w zw. z art. 7 oraz 77 KPA przez wydanie i doręczenie skarżącej decyzji zawierającej istotne błędy w ustalonym stanie faktycznym sprawy, m.in. co do możliwości prowadzenia takiego postępowania oraz faktu posiadania przez członków rodziny P. B. gospodarstwa rolnego objętego aktem nadania; 2. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8 i 11 k.p.a. — poprzez brak rozważenia przez organ kwestii istotnych dla sprawy w uzasadnieniu decyzji, w tym zarzutów podnoszonych przez skarżącego, co odzwierciedlałoby wnikliwe rozpatrzenie wszystkich aspektów sprawy; 3. art. 107 k.p.a. poprzez wydanie decyzji niezawierającej elementów składowych decyzji administracyjnej; 4. art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8 i 11 k.p.a. - poprzez brak rozważenia przez organ kwestii istotnych dla sprawy w uzasadnieniu decyzji, co odzwierciedlałoby wnikliwe rozpatrzenie wszystkich aspektów sprawy oraz wydanie decyzji zawierającej lakoniczne uzasadnienie bez podania podstaw faktycznych oraz prawnych rozstrzygnięcia; 5. art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a. poprzez niedostateczne informowanie strony o jej uprawnieniach oraz podejmowanie działań niezgodnych z zasadą pogłębiania zaufania obywateli co organów administracji publicznej; 6. naruszenie przepisów postępowania przez nierozpoznanie istoty sprawy przez zaniechanie rozpoznania zasadniczej przesłanki prawa materialnego – posiadania przedmiotowego gospodarstwa rolnego (art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r.). Zważywszy na powyższe zarzuty niniejszym skarżący wnosi o: 1. o uchylenie w całości decyzji z dnia 4 marca 2024 r. wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sprawie o sygn. akt SKO/GN-415/29/2023 oraz na podstawie art. 135 Ppsa uchylenie poprzedzającej ją decyzji z dnia 7 sierpnia 2023 r. z upoważnienia Starosty G., Kierownika Biura Gospodarki Nieruchomościami w przedmiocie odmowy wydania J. B. orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w G. z dnia 18 grudnia 1947 r. oraz o przyznanie na własność skarżącemu gospodarstwa położonego we wsi J., gmina G.; 2. ewentualnie w wypadku nieuwzględnienia żądania z pkt 1 wnoszę o uchylenie zaskarżonej decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia; 3. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych; 4. rozpoznanie sprawy także pod nieobecność skarżącego; 5. na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a. wnoszę o wstrzymanie przez organ wykonania zaskarżonej decyzji w całości, na wypadek nieuwzględnienia przez organ powyższego wniosku, na podstawie art 61 § 3 p.p.s.a. wnoszę o wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji przez Sąd. W uzasadnieniu skargi wskazano, że decyzją z dnia 4 marca 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania J. B. od decyzji z dnia 7 sierpnia 2023 r. wydanej z upoważnienia Starosty G. przez Kierownika Biura Gospodarki Nieruchomościami. Strona skarżąca nie zgadza się z wydaną decyzją, jak i poprzedzającą ją decyzją organu I instancji wobec czego zaskarża je w całości. Dekret z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 49, poz. 279 ze zm.) w odniesieniu do obowiązującego prawa w okresie wydanych decyzji był aktem prawnym normującym kompleksowo kwestie związane z osadnictwem rolnym na terenach zachodnich państwa polskiego. Przewidywał on w trzech fazach: -wprowadzenie osadnika w posiadanie i wydanie aktu nadania (art. 25- 27), -oszacowanie i ustalenie ceny nabycia gospodarstwa, -przeniesienie prawa własności w oparciu o orzeczenie o wykonaniu aktu nadania (art. 31). Powyższe zasady nabycia obowiązywały do momentu wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340 ze zm.). Dekret ten nie pozbawiał mocy prawnej poprzedniego dekretu, nabycie nieruchomości rolnej na własność osadnika dokonał natomiast uwłaszczenia dotychczasowych posiadaczy gospodarstw rolnych, którzy do dnia 7 września 1951 r., tj do dnia jego wejścia w życie, nie nabyli prawa własności. Jak wskazuje skarżąca podkreślenia wymaga, iż przedmiotem regulacji dekretu z dnia 6 września 1951 r. są gospodarstwa rolne, nadane już w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. Celem dekretu nie jest zatem tworzenie podstaw do wtórnego rozdysponowania tych gospodarstw a jedynie usankcjonowanie pod względem prawnym stanów faktycznych zaistniałych w tej sferze przed jego wejściem w życie. Art. 2 dekretu stanowi, iż osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Wraz z gospodarstwem rolnym przechodzą na własność posiadaczy gospodarstw inwentarz żywy oraz zabudowania i inwentarz martwy, stanowiące przynależność gospodarstwa i potrzebne do jego prowadzenia. W myśl art. 4 dekretu prawo własności nie rozciąga się m.in. na te zabudowania, urządzenia gospodarcze i inne przedmioty inwentarza martwego, które nie są potrzebne do prowadzenia gospodarstwa rolnego w nadanych rozmiarach. Pod względem proceduralnym omawiany dekret zawiera upoważnienie do wydawania dwóch rodzajów aktów administracyjnych -aktów nadania (art. 5, ust. 1) i orzeczeń o wykonaniu aktów nadania (art. 6 ust. 1), różniących się od siebie charakterem prawnym. Z punktu widzenia celu dekretu znaczenie priorytetowe posiadają akty nadania, wydanie których poświadcza własność gospodarstw rolnych i ich przynależność, określając powierzchnię ich gruntów i innych składników. W tym kontekście orzeczenie o wykonaniu aktu nadania nabiera cech dokumentu prawnego o charakterze technicznym, stanowiącego instrumentarium umożliwiające odwzorowanie w księdze wieczystej indywidualnych treści zawartych w wykonywanym akcie, taka konstrukcja uprawnia do określenia wykonaniu aktu nadania mianem wykonywanym przez nie aktem nadania. Orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, wydawane w trybie art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340 ze zm.) nie przenosi prawa własności nieruchomości, a jedynie potwierdza fakt jej nabycia z mocy prawa (art. 2 ust. 1 dekretu). W ewentualnie wszczętym postępowaniu z urzędu organy winny ustalać przedmiot sprawy i krąg stron postępowania zmierzającego do ustalenia granic gospodarstwa i jego oszacowania (art. 6 ust. 1 dekretu). Postępowanie takie nie ma na celu uwłaszczenia danej osoby, lecz ma potwierdzać uprawnienie przyznane z mocy prawa co do określonych granic gospodarstwa. I do tego winno się sprowadzać meritum postępowania wszczętego na gruncie sprawy. Z dyspozycji art. 2 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340 ze zm.) wynika, iż w razie spełnienia się przesłanek wymienionych w tym przepisie nabycie własności gospodarstwa rolnego, w tym również m.in. zabudowań, następowało z mocy samego prawa z dniem 7 września 1951 r. W tej sytuacji sama decyzja w postaci aktu nadania miała jedynie charakter deklaratoryjny. Orzeczenie stwierdzające to nabycie ma charakter deklaratoryjny. Nabycie własności gospodarstwa na podstawie dekretu z 1951 r. było uwarunkowane spełnieniem trzech następujących przesłanek: 1 - wydaniem odnośnie do gospodarstwa rolnego aktu nadania na podstawie art. 25 ust. 1 dekretu z 1946 r., 2 - niewydaniem w trybie art. 31 ust. 1 dekretu z 1946 r. aktu o wykonaniu aktu nadania przenoszącego własność gospodarstwa, 3 - posiadaniem gospodarstwa rolnego i prowadzeniem go osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z osobą posiadającą gospodarstwo we wspólności gospodarczej. Jak już bowiem wskazano dla stwierdzenia faktu nabycia własności gospodarstwa rolnego w trybie dekretu z 1951 r., znaczenie miało nie tylko wydanie aktu nadania i brak decyzji o jego wykonaniu, ale także istnienie przesłanki posiadania gospodarstwa rolnego i prowadzenia go osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z osobą posiadającą gospodarstwo we wspólności gospodarczej. Stan prawny w rozpoznawanej sprawie me był sporny. Kwestia zasadniczych rozbieżności stanowiska skarżącego i organów orzekających w sprawie zasadzała się na wątpliwościach, dotyczących stanu faktycznego, a mianowicie faktyczne posiadanie i prowadzenie gospodarstwa rolnego w dniu wejścia w życie dekretu, tj. 7 września 1951 r. Zważywszy na odległość czasową ustalenie tych okoliczności faktycznych nastręczało organom administracji publicznej wiele trudności, o czym świadczy wydawanie przez organy I instancji wielu decyzji, uchylanych nie tylko przez organ odwoławczy, ale także przez sąd administracyjny. Z uwagi na treść art. 153 PostAdmU. Wojewódzki Sąd Administracyjny, przeprowadzając kontrolę sądowoadministracyjną w niniejszej sprawie, musi dokonać oceny, czy organ administracji, wydając zaskarżone rozstrzygnięcie działał w granicach prawa i czy wydane rozstrzygnięcie jest adekwatne do stanu faktycznego. Skarżący podkreśla, iż spadkobierca dziedziczący gospodarstwo rolne ma prawo do podejmowania wszelkich czynności zmierzających do odzyskania i zachowania w całości nabytego spadku, w tym również do wszczynania służących temu postępowań sądowych i administracyjnych. Zaliczyć do nich należy także składanie wniosków o stwierdzenie nieważności decyzji potwierdzającej nabycie z mocy prawa gospodarstwa rolnego przez poprzednika prawnego. Skarżący J. B. w związku toczącym się postępowaniem wykazał iż urodził się dnia [...].10.1951 r. w szpitalu w G. obok miejscowości J. Po urodzeniu skarżący zamieszkał w domu rodziców położonym w J. czyli w nieruchomości której dotyczy sprawa. W tym domu mieszkał z mamą, ojcem i siostrą. Ojciec skarżącego opuścił rodzinę ok. 1953 r. Niemniej w tym domu po jego odejściu skarżący dalej mieszkał wraz z siostrą i matką. Nieruchomość położona pod ówczesnym adresem [...] była utrzymywana przez matkę skarżącego, ona zajmowała się i domem i obejściem. Z uwagi na stan zdrowia po odejściu męża do konkubiny, matka skarżącego była hospitalizowana w szpitalu na [...]. Jednak nigdy nie opuściła tego miejsca zamieszkania. W prowadzeniu gospodarstwa pomagał jej ojciec K. F. i jej matka K. A. - zamieszkali w J. ówcześnie pod nr [...]. W domu znajdowały się rzeczy osobiste rodziny, była obora z krową, pole było obsiane żytem – te okoliczności potwierdził sołtys W. K. w piśmie z archiwum [...] – w katach sprawy. Na dzień 18 kwietnia 1955 r. tj. dzień w wejścia życie dekretu o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym nieruchomość ta była zajmowana, a nie jak błędnie wskazuje organ opuszczona. Matka skarżącego żyła w J. do swojej śmierci co jasno wynika z załączonego aktu zgonu. Tym samym w ocenie skarżącego obecnie bezprawnie próbuje się pozbawić go własności tejże nieruchomości bowiem nie zostały spełnione przesłanki z art. 15 dekretu (obecnie artykuł uchylony). Organ nie wyjaśnił na jakiej podstawie ustalił, że nieruchomość została z czasem opuszczona oraz w którym dokładnie dniu, miesiącu i roku. Nie ma tutaj domniemania, że nieruchomość była opuszczona. Wręcz przeciwnie to organ musi taką okoliczność udowodnić nie może ona być nierozpoznana albo niepewna. Następnie należy zauważyć, iż każde pismo, również złożone, jako doniesienie o potrzebie podjęcia działań kontrolnych z urzędu, wszczyna postępowanie administracyjne, gdy zawarte we wniosku żądanie dotyczy indywidualnej sprawy załatwianej w drodze decyzji, gdy wniosek złożony został przez osobę będącą stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., gdy wniosek odpowiadał warunkom formalnym i gdy organ, do którego wniosek wpłynął był właściwy w sprawie — wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z października 2015 r. (II SAB/Bk 42/15). Trudno w niniejszej sprawie zgodzić się ze stanowiskiem SKO, które uznało iż sprawa nie toczyła się z urzędu zatem winna być umorzona. Każde pismo obywatela może przecież zmobilizować organ do podjęcia postępowania również z urzędu. W niniejszej sprawie mając na względzie zasadę zaufania do państwa przerzucać na obywatela odpowiedzialności za działanie organów administracyjnych. Następnie strona skarżąca zarzuca organowi naruszenie art. 7, art. 8 oraz art. 9 k.p.a. Wyrażona w art. 7 KPA zasada prawdy obiektywnej odnosi się w równym stopniu do zakresu i wnikliwości postępowania wyjaśniającego i dowodowego, jak i do stosowania norm prawa materialnego, to jest do całokształtu przepisów prawnych służących załatwieniu sprawy. Organy administracji publicznej mają obowiązek działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do załatwienia sprawy, a także obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy okoliczność została udowodniona. Zważywszy na całokształt wyżej podniesionych okoliczności uznać należy, iż doszło do naruszenia przez organ tej zasady. Natomiast z zasady zaufania obywateli do organów państwa wynika między innymi, że jeśli charakter i zakres żądania zawartego we wniosku strony budzi wątpliwości, to organ administracji ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony. Zasada zaufania obywateli do organów państwa jest mocno powiązana z zasadą praworządności, zasadą prawdy obiektywnej, zasadą uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu strony. Wynikająca z art. 8 KPA zasada zaufania obywateli do organów państwa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, który wyraża się w dokładnym zbadaniu okoliczności sprawy, ustosunkowaniu się do żądań stron oraz uwzględnieniu w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli. Strony postępowania mają również prawo oczekiwać, że pogląd prawny wyrażony w prawomocnych orzeczeniach sądu administracyjnego, będzie respektowany w kolejnych postępowaniach, rozstrzyganych na podstawie tych samych unormowań. Tego wymaga też norma art. 8 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), mocą której organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Utrwalona praktyka oznacza wiążące poglądy wyrażone w wyrokach wydanych w tej samej szeroko rozumianej sprawie administracyjnej. Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy w sytuacji kiedy skarżącemu jako spadkobiercy P. B. służyło uprawnienie do otrzymania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania to kierując się dyspozycją właśnie art. 8 k.p.a. organ powinien wydać merytoryczną decyzję. Kolejno należy mieć na uwadze, że organ odwoławczy nie może ograniczyć swojego uzasadnienia tylko do powtórzenia treści uzasadnienia sporządzonego przez organ I instancji. Motywy oraz tok rozumowania organu, przedstawiające ocenę i proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie, powinny zostać przedstawione w uzasadnieniu decyzji w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący. W przedmiotowej sprawie organ nie wyjaśnił skarżącemu w sposób właściwy dlaczego doszło do wydania takiej, a nie innej decyzji.

W doręczonej sądowi odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wniosek o wstrzymanie wykonalności decyzji, zawarty w skardze został rozpoznany postanowieniem sądu z dnia 17 października 2024.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 z późn. zm.) sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Po myśli zaś art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchylenie decyzji administracyjnej przez sąd następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ust. 1 lit. a) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), naruszenia prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Badając pod tym kątem podjęte w niniejszej sprawie decyzje, Sąd doszedł do przekonania, że nie zostały naruszone przepisy prawa w sposób o jakim mowa w art. 145 § 1 ustawy.

W ocenie kolegium materiał dowodowy wskazuje, że P. B. nabył własność gospodarstwa rolnego przekazanego mu aktem nadania nr [...] Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w G. z dnia 18 grudnia 1947 r., bowiem był jego posiadaczem w dniu 7 IX 1951 r. Data ta jest istotna z tego względu, że w tej dacie wszedł zaś w życie dekret z 6 IX 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340, ze zm.). Art. 2 dekretu przewidywał nabycie z mocy prawa własności posiadanego gospodarstwa. Jednakże zgromadzone w toku szeregu postępowań dowody wskazują, że gospodarstwo nadane spadkodawcy J. B. zostało opuszczone przed dniem 29 IV 1955 r. tak przez P. B. jak i jego ówczesną żonę, M. B. Zgromadzone dowody, które szczegółowo omówiono w toku postępowania dowodowego, potwierdzają, że po opuszczeniu gospodarstwo było uprawiane przez osoby trzecie, co poskutkowało a budynek mieszkalny poprzedników prawnych został wyburzony. Zmiana posiadaczy gospodarstwa skutkowała w konsekwencji wydaniem na te osoby trzecie orzeczeń o wykonaniu aktu nadania. Skoro podmioty niezwiązane z rodziną P. B. uzyskały orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na poszczególne działki, uprzednio stanowiące oddane w posiadanie P. B., to wskazuje jednoznacznie, że utracił on własność gospodarstwa na rzecz Państwa z dniem 29 IV 1955 r., a więc z dniem wejścia w życie dekretu z 18 IV 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78, ze zm.). Utrata własności gospodarstwa na rzecz Państwa stanowi jednoznaczną przesłankę negatywną do wydania obecnie orzeczenia o wykonaniu aktu nadania na rzecz P. B.

Jak już wcześniej wskazano, kwestie możliwości wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, zgodnie z wnioskiem, była już przedmiotem orzeczeń kompetentnych organów administracji, a także sądów administracyjnych. Wskazana okoliczność obliguje sąd to rozważenia, czy gdyby w obrocie prawnym pozostała decyzja merytoryczna (wydana przez organ pierwszej instancji) nie mielibyśmy do czynienia z ponownym orzekaniem w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, a co za tym idzie decyzją nieważną, obarczoną istotną wadą prawną. Przesłanka nieważności decyzji zawarta w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. dotyczy sytuacji, gdy zachodzi tożsamość sprawy administracyjnej w aspekcie podmiotowym i przedmiotowym, a więc we wszystkich jej trzech elementach: te same okoliczności faktyczne, ta sama podstawa prawna oraz te same strony postępowania administracyjnego. Przepis art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. pełni także rolę gwarancyjną w stosunku do zasady trwałości decyzji administracyjnej ustanowionej w art. 16 § 1 k.p.a. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 września 2023 r. I OSK 1715/22 (a stanowisko to skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela i przyjmuje za własne) w ugruntowanym piśmiennictwie i orzecznictwie dotyczącym instytucji res iudicata zgodnie przyjęto, że decyzja ostateczna ma powagę rzeczy osądzonej co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, tj. podstawy prawnej, podstawy faktycznej i treści żądania strony. Res iudicata następuje w przypadku stwierdzenia, że istnieje tożsamość sprawy rozstrzygniętej kolejno po sobie dwiema decyzjami, z których pierwsza jest ostateczna. Tożsamość ta będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Do zaistnienia przypadku res iudicata w ramach podstaw nieważnościowych konieczne jest ustalenie stosunku tożsamości pomiędzy sprawą rozstrzygniętą decyzją, która ma zostać unieważniona, a sprawą, której dotyczy uprzednio wydana decyzja ostateczna (Borkowski/Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck 2021, s. 1018-1020, nb 65-72; M. Jaśkowska w: A. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2020, s. 896-900, uw. 1-10; także M. Jaśkowska w: A. Wróbel, M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023, cz. III Uprzednie rozstrzygnięcie sprawy jako przyczyna nieważności; T. Kiełkowski w: red. H. Knysiak-Sudyka, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2019, s. 1080-1084, uw. 12; K. Glibowski w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H. Beck 2021, s. 1308-1312, nb 63-78; B. Kuś w: red. M. Karpiuk, P. Krzykowski, A. Skóra, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 127-269. Tom III, Olsztyn 2021; wyroki NSA z: 27 stycznia 2016 r. I OSK 787/14, Lex 2032840; 28 listopada 2000 r. I SA/Ka 1458/99, Lex 47122).

Przenosząc dotychczasowe rozważania na treść rozpoznawanej sprawy trzeba dodać, że z ustaleń faktycznych poczynionych przez kolegium i przyjętych przez Sąd za własne wynika, że kwestia wydania J. B. orzeczenia o wykonaniu aktu nadania nr [...] Powiatowej Komisji Osadnictwa Rolnego w G. z dnia 18 grudnia 1947 r. gospodarstwa położonego we wsi J., gmina G., powiat [...] —była przedmiotem rozpoznania przez organy. Prawomocną i ostateczną decyzją z dnia 6 czerwca 2018 r., (nr SKO/GN-415/19/2018), poddaną kontroli tak WSA we Wrocławiu (sprawa ll SA/Wr 558/18), jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (sprawa l OSK 56/21) uznano, że ustalony stan faktyczny sprawy i obwiązujące w sprawie przepisy nie pozwalają na wydanie na rzecz P. B. orzeczenia o wykonaniu aktu nadania. Dlatego gdyby obecnie orzekać w tym samym stanie faktycznym i prawnym doszłoby do wydania decyzji nieważnej.

Marginalnie może jeszcze wskazać, że trafnie SKO powołało się na prawomocny wyrok WSA we Wrocławiu, zapadły w sprawie II SA/Wr 538/13, w uzasadnieniu którego sąd wskazał, że "przyznanie w art. 6 ust. 1 dekretu z 1951 r. staroście wykonującemu zadanie z zakresu administracji rządowej kompetencji do wszczęcia z urzędu postępowania w przedmiocie wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, nie daje możliwości wszczęcia takiego postępowania na wniosek jakiegokolwiek podmiotu", co uszło uwadze organu pierwszej instancji.

W świetle zarzutów skargi trzeba także pamiętać, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania mogą doprowadzić do uchylenia zaskarżonych decyzji tylko wtedy, gdy owo naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a analiza akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy nie daje (zdaniem sądu) podstaw do uznania takiego naruszenia. Zarówno ustalony stan faktyczny, jak i uzasadnienie orzeczenia organu odwoławczego nie wskazują na wystąpienie zarzucanych w skardze błędów. Trzeba bowiem pamiętać, że sprawa wykonania aktu nadania była badana już wielokrotnie przez organy, a ich orzeczenia podlegały sądowej kontroli. Organy nie kwestionowały ani objęcia spornego gospodarstwa przez spadkodawcę w posiadanie, ani przejścia tegoż na jego własność na podstawie na mocy art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340 z póżn. zm.) wprowadzono zasadę, że osoby, które posiadają gospodarstwo rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólnocie gospodarczej, a do dnia wejścia w życie dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. Istotna dla wyniku postępowania była okoliczność, że nastąpiła utrata własności gospodarstwa nadanego P. B. Postępowanie dowodowe wykazało bowiem, że w przed wejściem w życie dekretu z 1955 r., tj. przed dniem 29 kwietnia 1955 r., przedmiotowe gospodarstwo zostało opuszczone i przeszło z mocy prawa do zasobu własności publicznej, zgodnie z dyspozycją art. 15 ust. 1 dekretu z 1955 r.

Reasumując, na podstawie art. 151 ppsa, należało orzec jak na wstępie.