Postanowienie NSA, sygn. akt I OSK 1674/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Zawieszenie/podjęcie postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Zawieszono postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 125 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2024 poz 935
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)

SENTENCJA

Dnia 13 sierpnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku [...] S.A. z siedzibą w [...] (dawniej: [...] S.A. z siedzibą w [...]) o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie ze skargi kasacyjnej [...] S.A. z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 2557/22 w sprawie ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 12 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania organu I instancji postanawia zawiesić postępowanie kasacyjne.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 2 marca 2023 r., (sygn. akt IV SA/Wa 2557/22) oddalił skargę [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 12 października 2022 r. nr [...], którą to decyzją organ odwoławczy: uchylił decyzję Starosty [...] z dnia

29 czerwca 2020 r. nr [...] ustalającą na rzecz skarżącej Spółki odszkodowanie za wygaśnięcie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działki ew. nr [...] z obrębu [...], wydzielonej w wyniku podziału nieruchomości, zatwierdzonego prawomocną decyzją Prezydenta [...] z dnia 25 września 2009 r. nr [...] - w zakresie pkt 2, 3 oraz 4 i umorzył postępowanie organu I instancji w pozostałym zakresie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca Spółka.

Następnie w piśmie z dnia 21 czerwca 2024 r. [...] S.A.

z siedzibą w [...] (dawniej: [...] S.A. z siedzibą w [...]) wniosła

o zawieszenie - na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej "p.p.s.a.") – niniejszego postępowania do czasu wydania prawomocnego wyroku w sprawie z powództwa [...] S.A. z siedzibą w [...] przeciwko Miastu Stołecznemu Warszawa rozpoznawanej, która zawisła przed Sądem Okręgowym w Warszawie pod sygnaturą akt [...].

W uzasadnieniu złożonego wniosku wnioskodawczyni wskazała, że ww. pozwem z dnia 18 marca 2024 r. wniosła między innymi o:

1. "ustalenie, że zobowiązanie wynikające z § 7 ust. 3 przedwstępnej umowy darowizny z 30 września 2008 r. (...), o treści "Przedstawiciele Darczyńcy oświadczają, że reprezentowana przez nich Spółka nie wnosi i nie będzie wnosić żadnych roszczeń, w tym odszkodowawczych z tytułu przeprowadzonego podziału gruntów i wydzielania działek pod budowę przyszłych dróg publicznych wymienionych w § 7.1 niniejszej Umowy" nie obejmowało swoim zakresem roszczeń odszkodowawczych dochodzonych na podstawie art. 98 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami",

oraz alternatywnie - ustalenie, że:

2. "zobowiązanie wynikające z § 7 ust. 3 Umowy przedwstępnej o treści: "Przedstawiciele Darczyńcy oświadczają, że reprezentowana przez nich Spółka nie wnosi i nie będzie wnosić żadnych roszczeń, w tym odszkodowawczych z tytułu przeprowadzonego podziału gruntów i wydzielania działek pod budowę przyszłych dróg publicznych wymienionych w § 7.1 niniejszej Umowy" stanowiło samodzielne zobowiązanie do niedochodzenia od Miasta Stołecznego Warszawy (...) roszczeń odszkodowawczych wynikających z podziału i wydzielenia wskazanych w Umowie przedwstępnej działek gruntu (tzw. pactum de non petendo o skutku słabszym),

3. zobowiązanie wynikającej z § 7 ust. 3 Umowy przedwstępnej (pactum de non petendo) zostało skutecznie wypowiedziane przez [...] S.A.

z siedzibą w [...] w dniu 15 marca 2024 r., w skutek czego wygasło najpóźniej z tym dniem."

W ocenie wnioskującej Spółki, sprawa zawisła przed Sądem Okręgowy w Warszawie ma w stosunku do sprawy objętej przedmiotową skargą kasacyjną, charakter prejudycjalny, w znaczeniu art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tzn. jest sprawą, od której zależy rozstrzygnięcie sprawy niniejszej. Prawomocny wyrok Sądu Cywilnego da bowiem ostateczną odpowiedź na pytanie, czy skarżąca zrzekła się w rzeczywistości roszczeń o przyznanie odszkodowania, należnego na podstawie art. art. 98 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, czy też jedynie zobowiązała się ona do niewystępowania z pewną kategorią roszczeń wobec m.st. Warszawy.

Podkreślano przy tym, że powyższa okoliczność stanowi w niniejszej sprawie centralne zagadnienie, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powołał je jako podstawę zaskarżonego wyroku. Ponadto powoływali się na nie w swojej argumentacji również uczestnicy postępowania, wskazując, że skarżąca zrzekła się swoich roszczeń. Z kolei, skarżąca okoliczności tej zaprzeczała, twierdząc, że § 7 ust. 3 przedwstępnej umowy darowizny z dnia 30 września 2008 r. miał charakter zobowiązania do niedochodzenia roszczeń (tzw. pactum de non petendo o skutku słabszym), a nie zaś zrzeczenia roszczeń.

W piśmie z dnia 23 lipca 2024 r. uczestnik postępowania Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy w Warszawie wniósł o oddalenie wniosku o zawieszenie postępowania.

W piśmie procesowym z dnia 7 sierpnia 2024 r. uczestnik postępowania - Miasto Stołeczne Warszawa wnosiło o:

1) dokonanie zwrotu wniosku o zawieszenie na zasadzie art. 66 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a.;

względnie:

2) oddalenie wniosku o zawieszenie w całości (odmowę zawieszenia postępowania w sprawie).

Uzasadniając żądanie dokonania zwrotu przedmiotowego wniosku - na zasadzie art. 66 § 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a. – Miasto Stołeczne Warszawa podnosiło, że uszło uwadze skarżącej, iż organ (Wojewoda Mazowiecki) był w niniejszej sprawie - jeszcze od czasu postępowania w I instancji - reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego – A.K.. Wniosek o zawieszenie postępowania podlegał zatem bezpośredniemu doręczeniu do rąk tego właśnie pełnomocnika, a czemu towarzyszyć powinno oświadczenie w tej kwestii, które skarżąca była zobowiązana zawrzeć w treści wniosku, a którego to oświadczenia brak. We wniosku nie oznaczono bowiem ani pełnomocnika w/w organu, ani nie doręczono mu odpisu wniosku (odpis taki załączono do wniosku - vide załącznik nr 2). W takiej sytuacji, wniosek o zwieszenie postępowania winien podlegać zwrotowi bez wzywania wnioskodawcy do usunięcia powyższego braku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Odnosząc się w pierwszej kolejności do zawartego w piśmie z dnia 7 sierpnia 2024 r. żądania uczestnika postępowania - Miasta Stołecznego Warszawa

o zarządzenie zwrotu wniosku o zawieszenie postępowania, wskazać należy, że istotnie, przedmiotowy wniosek nie zawierał, wymaganego przepisem art. 66 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.), oświadczenia o doręczeniu jego odpisu bezpośrednio występującemu w sprawie pełnomocnikowi Wojewody Mazowieckiego -r.pr. A. K. (zawierał jedynie adnotację o doręczeniu odpisu pisma przesyłką poleconą r.pr. L. Ż.). Niemniej jednak zauważyć trzeba, iż zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 24 czerwca 2024 r. (k. 674 akt sądowych), odpis tego wniosku został przesłany pozostałym stron postępowania, w tym również r.p. A. K. jako pełnomocnikowi Wojewody Mazowieckiego, za pośrednictwem ePUAP (k. 702). Z urzędowego poświadczenia odbioru wynika, że przesyłka została doręczona odbiorcy. W tej sytuacji zatem, dokonanie zwrotu wniosku o zawieszenie postępowania - na zasadzie art. 66 § 1 p.p.s.a. - na obecnym etapie postępowania, stanowiłoby przejaw nadmiernego formalizmu procesowego, prowadzącego jedynie do przedłużenia postępowania a co byłoby w sposób oczywisty sprzeczne z ratio legis tego przepisu, którym jest usprawnienie przebiegu postępowania.

W tej sytuacji należało zatem uznać, że omawiany wniosek o zawieszenie postępowania powinien podlegać merytorycznemu rozpoznaniu.

Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Treść powołanego przepisu wskazuje na konieczność wystąpienia pomiędzy toczącym się postępowaniem sądowoadministracyjnym, a innym postępowaniem ścisłego związku (kwestia prejudycjalna), polegającego na tym, że rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia sprawy głównej. Należy przy tym zauważyć, że z ww. przepisu wynika również, iż jego zastosowanie ma charakter fakultatywny. Ocena co do potrzeby jego zastosowania pozostawiona została zatem uznaniu sądu, który - podejmując postanowienie w tym zakresie - winien zbadać, czy w określonym przypadku celowe jest wstrzymanie biegu postępowania.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie taka okoliczność zachodzi Zgodzić się bowiem trzeba ze skarżącą kasacyjnie Spółką, iż zawisła przed Sądem Okręgowym w Warszawie pod sygn. [...] sprawa z powództwa Spółki o ustalenie ma w stosunku do niniejszej sprawy charakter prejudycjalny - w rozumieniu art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a więc jest sprawą, od której zależy rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Zwrócić bowiem należy uwagę, iż jeden z podstawowych zarzutów skargi kasacyjnej opiera się na twierdzeniu, że w sprawie nie doszło do zrzeczenia się roszczeń odszkodowawczych, przyznawanych na podstawie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skarżąca kasacyjnie nie zgadza się bowiem z przyjętym przez organ odwoławczy a następnie zaakceptowanym przez Sąd I instancji poglądem, że brak było w niniejszym przypadku podstaw do ustalenia na rzecz skarżącej, w drodze decyzji administracyjnej, o której mowa w art. 98 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, żądanego odszkodowania albowiem skarżąca skutecznie zrzekła się wszelkich roszczeń odszkodowawczych z tytułu podziału nieruchomości, dokonanego decyzją podziałową z dnia 25 września 2009 r., a co w konsekwencji prowadzi do bezprzedmiotowości wszczętego postępowania odszkodowawczego.

W związku z zawiśnięciem sprawy o sygnaturze akt [...], aktualnie oświadczenia strony w tym zakresie, zawarte w umowie przedwstępnej darowizny z dnia 30 września 2008 r., są przedmiotem oceny Sądu Cywilnego, a który- co istotne - jest właściwy w sprawach o ustalenie istnienia lub nieistnienia treści stosunku prawnego lub prawa. Co prawda w toku postępowania administracyjnego organ był uprawniony do dokonywania wykładni stosownych treści, zawartych w oświadczeniu strony w tym zakresie, ale w przedmiotowej sprawie pogląd o zrzeczeniu się roszczeń odszkodowawczych opierany był na wyniku analizy treści kilku dokumentów. Brak było natomiast konkretnego oświadczenia odpowiadającego expresis verbis treści takiego stanowiska.

W rezultacie zatem w sytuacji, w której toczył się aktualnie przed sądem cywilnym proces o ustalenie istnienia prawa, a dokładnie – jak wynika z treści pozwu - o ustalenie czy zobowiązanie wynikające z § 7 ust. 3 umowy przedwstępnej darowizny z dnia 30 września 2008 r.: obejmowało swym zakresem roszczenia odszkodowawcze dochodzone na podstawie art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz czy stanowi zobowiązanie do niedochodzenia roszczeń (nie zaś zrzeczenie się roszczeń, względnie zwolnienie z długu), które zostało skutecznie wypowiedziane, uwzględnienie powyższej okoliczności w niniejszym postępowaniu zasługiwało na uwzględnienie.

W przeciwnym bowiem razie nie można wykluczyć, iż mogłoby dojść do rozbieżności poglądów w tej kwestii, to jest rozbieżności między poglądem, który wyrazi Sąd Powszechny a poglądem, który przyjmie Naczelny Sąd Administracyjny orzekając co do skargi kasacyjnej.

Z tych względów – w ocenie składu orzekającego – celowym było zawieszenie niniejszego postępowania do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy

z powództwa [...] S.A. z siedzibą w Warszawie przeciwko Miastu Stołecznemu Warszawa rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy w Warszawie pod sygnaturą akt [...].

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.