Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 3586/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 95 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1668
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce

SENTENCJA

Dnia 23 stycznia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) sędzia del. WSA Sławomir Pauter Protokolant: starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 461/20 w sprawie ze skargi A.L. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] z dnia 14 lutego 2020 r. nr 42.4073.116.2019 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania; 2) odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 13 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 461/20, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A.L. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] z dnia 14 lutego 2020 r. nr 42.4073.116.2019 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji (pkt I); zasądził od Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...] na rzecz A.L. kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt II).

U podstaw rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.

Pismem z dnia 11 października 2019 r. A.L. złożył wniosek o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2019/2020. Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu [...] decyzją z dnia 6 grudnia 2019 r. nr 166.4073. 163.2019, na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 4, ust. 2 i 3, art. 91 ust. 1-3, art. 92 ust. 1-3, art. 93 ust. 2 pkt 1 oraz art. 93 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r., poz. 1668 ze zm., dalej w skrócie "u.p.s.w.n.") oraz § 4 – § 12 i § 24 zarządzenia nr 78 Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 1 października 2019 r. w sprawie Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu [...] (dalej w skrócie "regulamin") w zw. z art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej w skrócie "k.p.a."), nie przyznała A.L. stypendium rektora na rok akademicki 2019/2020. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że z zebranego materiału dowodowego, w tym w szczególności z informacji o podejmowanych lub ukończonych przez wyżej wymienionego studiach, ustalono, że odbywa on studia dłużej niż 6 lat – uprawnienia do w/w świadczenia upłynęły w dniu 30 września 2019 r. W odwołaniu od powyższej decyzji A.L. zarzucił naruszenie art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu [...] decyzją z dnia 14 lutego 2020 r. nr 42.4073.116.2019, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 86 ust. 1 pkt 4 i art. 91-93 u.p.s.w.n. oraz § 4 – § 14 oraz § 24 – § 27 regulaminu, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że okolicznością bezsporną w sprawie jest przekroczenie przez skarżącego 6-letniego okresu studiowania, co potwierdzone zostało przez niego w odwołaniu, wynika z systemu POL-on oraz z informacji zgromadzonych w USOS.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A.L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której podniósł, że organ błędnie przyjął, iż art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. wyklucza go z grona beneficjentów uprawnionych do otrzymania świadczeń, o których mowa w art. 86 u.p.s.w.n., w tym stypendium rektora, ponieważ kontynuuje on naukę przez okres dłuższy niż 6 lat.

Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu [...] w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki przemawiające za stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia 6 grudnia 2019 r. o odmowie przyznania skarżącemu stypendium rektora na rok akademicki 2019/2020.

W uzasadnieniu powołanego na wstępie wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że w świetle art. 95 ust. 1 pkt 4 u.p.s.w.n., regulamin świadczeń dla studentów określa m.in. tryb powoływania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej. Zgodnie z § 26 ust. 1 i 3 regulaminu, Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu [...] składa się z: 1) studentów każdego z wydziałów [...] (bez [...]) oraz Ośrodka Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych i Społecznych delegowanych przez właściwy organ Samorządu Studentów [...], przy czym każdą ww. jednostkę reprezentuje nie więcej niż jeden student, z zastrzeżeniem pkt 2; 2) przewodniczącego komisji Samorządu Studentów [...] właściwej ds. socjalno-bytowych; 3) co najmniej trzech pracowników delegowanych przez Rektora [...]. Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu [...] składa się co najmniej z siedmiu osób, w tym co najmniej trzech pracowników delegowanych przez Rektora [...] oraz studentów [...] delegowanych przez właściwy organ Samorządu Studentów [...]. Zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a., decyzja powinna zawierać oznaczenie organu administracji publicznej. Jak wynika jednak ze składu Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...], nie składa się ona z wymaganej ilości minimum siedmiu osób. Zaskarżona decyzja została bowiem podjęta przez Komisję w składzie sześciu osób, a więc z jawnym i rażącym naruszeniem w/w przepisów. W aktach administracyjnych brak jest dokumentów potwierdzających powołanie członków Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...], jak również brak jest protokołu posiedzenia z dnia 10 stycznia 2020 r., na którym rozpoznano odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. Brak jest również dokumentów potwierdzających powołanie członków Komisji Stypendialnej dla Studentów Uniwersytetu [...], która podjęła decyzję w pierwszej instancji oraz protokołu z jej posiedzenia, co uniemożliwia kontrolę, czy skład tej Komisji spełnia wymagania § 26 ust. 1 regulaminu. Kontroli takiej nie przeprowadził również organ odwoławczy. Z powyższego wynika, że zaskarżona decyzja wydana została przez skład Komisji niezgodny z przepisami art. 86 ust. 3 w zw. z § 26 ust. 3 regulaminu, co zdaniem WSA w Krakowie powoduje, iż jest ona dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co uzasadniało stwierdzenie nieważności decyzji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu [...]. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a.") zarzuciła:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 86 ust. 1 w zw. z ust. 3 w zw. z art. 95 ust. 1 pkt. 4 u.p.s.w.n. w zw. z § 26 ust. 1, ust. 3 oraz ust. 12 regulaminu, poprzez niezasadne stwierdzenie nieważności decyzji w związku z uznaniem, że Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu [...] nie składała się z siedmiu osób, a z sześciu, w sytuacji, gdy § 26 ust. 12 regulaminu wskazuje, że Komisje podejmują swe decyzje w obecności co najmniej połowy ich członków;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a w zw. z art. 16 k.p.a., poprzez niezasadne stwierdzenie nieważności decyzji, w sytuacji, gdy Sąd pierwszej instancji nie dokonał należycie kontroli działania organu administracji publicznej i w konsekwencji uznał, że zaskarżone decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy Sąd nie ustalił, aby decyzje zawierały wady prawne, które nakazywały wyeliminowanie ich z obrotu prawnego.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Dodatkowo wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z załączonych do skargi kasacyjnej dokumentów, na okoliczność wykazania prawidłowego powołania członków Komisji Stypendialnej oraz Odwoławczej Komisji Stypendialnej, w tym prawidłowego zwołania posiedzeń obu Komisji i podjętych w ich trakcie czynności prawnych i rozstrzygnięć.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiła argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.

A.L. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Ponadto wniósł o niedopuszczenie przedstawionych przez organ dowodów z dokumentów.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.

Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.

Według art. 70 ust. 5 Konstytucji RP, szkoły wyższe mają zagwarantowaną autonomię na zasadach określonych w ustawie. Wyrazem tej zasady jest także regulacja art. 4 ust. 1 u.p.s.w.n., która stanowi, że uczelnia jest autonomiczna we wszystkich obszarach swojego działania na zasadach określonych w ustawie. Autonomia ta polega m.in. na samodzielności w sferze stanowienia prawa zakładowego, jednakże owa samodzielność jest wyrażona i zarazem ograniczona postanowieniami u.p.s.w.n. Przepis art. 95 ust. 1 u.p.s.w.n. określa zakres regulaminu świadczeń dla studentów i zgodnie z pkt 4 powołanego ustępu regulamin ten określa m.in. tryb powoływania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej. Skoro to ustawa określa zakres autonomii szkoły wyższej, to niewątpliwie regulamin świadczeń dla studentów, jako akt podustawowy, nie może ingerować w treść postanowień ustawy w tym sensie, że będzie je modyfikował bądź zmieniał.

W wykonaniu postanowień art. 95 ust. 1 i 2 u.p.s.w.n., Rektor Uniwersytetu [...] zarządzeniem nr 78 z dnia 1 października 2019 r. wydał Regulamin świadczeń dla studentów i doktorantów Uniwersytetu. Według § 26 ust. 1 regulaminu, Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu [...] składa się z: 1) studentów każdego z wydziałów [...] (bez [...]) oraz Ośrodka Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych i Społecznych delegowanych przez właściwy organ Samorządu Studentów [...], przy czym każdą w/w jednostkę reprezentuje nie więcej niż jeden student, z zastrzeżeniem pkt 2; 2) przewodniczącego komisji Samorządu Studentów [...] właściwej ds. socjalno-bytowych; 3) co najmniej trzech pracowników delegowanych przez Rektora [...]. Z kolei § 26 ust. 3 regulaminu stanowi, że Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów Uniwersytetu [...] składa się co najmniej z siedmiu osób, w tym co najmniej trzech pracowników delegowanych przez Rektora [...] oraz studentów [...] delegowanych przez właściwy organ Samorządu Studentów [...]. Natomiast przepis § 26 ust. 12 regulaminu stanowi, że Komisje podejmują decyzje w obecności co najmniej połowy ich członków. Z dokumentów dołączonych na etapie postępowania kasacyjnego przez organ wynika, że Rektor Uniwersytetu [...] w dniu 18 października 2019 r. oraz w dniu 15 listopada 2019 r. powołał odpowiednio: Komisję Stypendialną dla Studentów [...] w składzie osiemnastoosobowym oraz Odwoławczą Komisję Stypendialną dla Studentów [...] w składzie siedmioosobowym.

Podkreślenia wymaga, iż postanowienia regulaminu w zakresie trybu powołania Komisji, ich składu, jak i quorum uprawnionego do procedowania nie budzą wątpliwości interpretacyjnych. Nie można także uznać, że wykraczają one poza zakres upoważnienia wynikającego z przepisu art. 95 ust. 1 u.p.w.s.n. Z tych też względów uznać należało, że Sąd pierwszej instancji nietrafnie stwierdził nieważność zaskarżonych decyzji jako wydanych przez organy niewłaściwie obsadzone. Uszedł bowiem uwadze WSA w Krakowie przepis § 26 ust. 12 regulaminu, według którego komisje podejmują decyzje w obecności co najmniej połowy ich członków. Oznacza to, że Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Studentów [...] w składzie sześcioosobowym mogła procedować, rozpoznając odwołania od decyzji pierwszoinstancyjnych.

Z powodu przedstawionego uchybienia, wobec braku rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji sprawy co do istoty problemu, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O odstąpieniu od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., uznając że w sprawie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, o którym mowa w tym przepisie. Oczywisty błąd Sądu pierwszej instancji nie może skutkować obciążeniem kosztami strony przeciwnej.