Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 759/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2024-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Świadczenie socjalne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 128, art. 129 par. 2, art. 132 par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Asesor WSA Adam Pawlyta, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 marca 2023 r. nr SKO.PSŚ/41.5/442/2023/3987 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 marca 2023 r., nr SKO.PSŚ/41.5/442/2023/3987 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej jako: "SKO", "organ II instancji" lub "Kolegium"), na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z zm. dalej: "k.p.a.") po rozpatrzeniu odwołania B.K. (dalej jako: "skarżący" lub "strona") utrzymało w mocy decyzję z dnia 2 stycznia 2023 r., nr [...], wydaną przez Kierownika Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działającego z upoważnienia Burmistrza Gminy G. (dalej jako: "organ I instancji") w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką H. K..

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Skarżący w dniu 2 grudnia 2022 r., wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką H. K., która legitymuje się orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 29 kwietnia 2009 r., nr [...], stwierdzającym, że niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od dnia 23 marca 2009 r. na stałe. W związku z powyższym zostało wszczęte postępowanie w tej sprawie.

Po przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji, decyzją z dnia 2 stycznia 2023 r., nr [...] odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

W uzasadnieniu tej decyzji wskazano na występowanie w przypadku skarżącego kilku przesłanek negatywnych, tj. niepełnosprawność matki strony nie powstała w okresie o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm. dalej jak: "u.ś.r") o świadczeniach rodzinnych (organ I instancji nie znalazł podstaw do zastosowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt: K 38/13). Ponadto organ I instancji wskazał, że sam skarżący nie jest osobą długotrwale aktywnie zawodową, jak wynika z doręczonych w dniu 7 grudnia 2022 r. świadectw pracy, skarżący był zatrudniany kilkakrotnie jako robotnik gospodarczy w Urzędzie Gminy w sezonie wiosenno-letnim, a rezygnacja z pracy zawodowej mogła nastąpić z innych przyczyn niż wskazuje sam skarżący, to jest np. z zakończeniem pracy sezonowej a nie z uwagi na stan zdrowia matki. Ponadto organ wskazał, że matka skarżącego posiada dziewięcioro dzieci zobowiązanych względem niej do alimentacji, w związku z czym, przy takiej ilości zobowiązanych istnieje możliwość podzielenia się obowiązkami. Współpraca pomiędzy członkami rodziny w aktualnym stanie zdrowia niepełnosprawnej matki pozwoliłaby skarżącemu na podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Od powyższej decyzji skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika złożył odwołanie, nie zgadzając się ze stanowiskiem wyrażonym w niniejszej decyzji.

W odwołaniu skarżący zarzucił powyższemu rozstrzygnięciu:

1) naruszenie przepisu prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na rozpoznaniu żądania skarżącego z pominięciem okoliczności, iż na skutek wyroku TK z dnia 10 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje ona prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom sprawującym opiekę nad osobami niepełnosprawnymi ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki;

2) naruszenie przepisu prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na wadliwym ustaleniu, że niepełnoprawność matki skarżącego została ustalona od 26 marca 2009 r., co zaś stanowi negatywną przesłankę do przyznania uprawnień do wnioskowanego świadczenia.

3) naruszenie przepisu prawa materialnego art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez ustalenie, że pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia a opieką sprawowaną nad matką nie zachodzi bezpośredni związek

w sytuacji, kiedy organ rozpoznający sprawę winien ustalić wyłącznie, czy na dzień złożenia wniosku istnieje jakakolwiek inna przesłanka, uniemożliwiająca stronie podjęcie zatrudnienia (w szczególności kwestie zdrowotne) poza sprawowaną przez niego opieką na osobą niepełnosprawną.

4) naruszenie przepisu prawa materialnego art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji wadliwe ustalenie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane skarżącemu albowiem posiada on rodzeństwo, które winno w równym stopniu realizować swój obowiązek alimentacyjny względem matki w sytuacji kiedy przepis ustawy nie określa w żaden sposób tego, kto z kręgu osób obowiązanych do alimentacji i dlaczego powinien sprawować osobistą opiekę.

Skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, który orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi po ukończeniu przez nie wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Dodatkowo wskazał, że nie podejmuje zatrudnienia, z powodu opieki nad niepełnosprawną matką, której stan zdrowia nie pozwala na pozostawienie jej samej bez opieki.

Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia organu I instancji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, po zapoznaniu się z odwołaniem strony i po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego, zaskarżoną decyzją z dnia 10 marca 2023 r., nr SKO.PSŚ/41.5/442.2023.3987 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium zwróciło również uwagę, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z powyższym, powołując się na orzecznictwo sądowe podkreślił, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnej na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Tym samym SKO uznało za chybioną argumentację organu I instancji w zakresie, w którym organ ten powołuje się na brzmienie art. 17 ust. 1b ustawy wskazując jednocześnie, że niepełnosprawność H. K. nie powstała w wieku do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia tj. brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego pracy, a koniecznością zapewnienia niepełnosprawnej matce stałej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie faktycznej opieki (do sprawowania której członkowie rodziny są zobowiązani na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ale rekompensatą za utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. W ocenie organu odwoławczego zakres opieki jakiej wymaga matka strony nie jest tego rodzaju, żeby wykluczał podjęcie przez niego zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Co więcej z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący kilkakrotnie podejmował zatrudnienie, a ostatnie obejmujące okres od 01.04.2022 r. do 31.10.2022 r. zostało rozwiązane na mocy art. 30 par. 1 pkt 4 kodeksu pracy, tj. z upływem czasu na który umowa o pracę została zawarta, co wskazuje, że rozwiązanie nie nastąpiło z inicjatywy skarżącego.

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że skarżący nie musi całodobowo wykonywać względem matki takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałyby jego stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one bowiem realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej. Z treści wywiadu środowiskowego z dnia 08 grudnia 2022 r. wynika, że zakres opieki sprawowanej przez stronę oraz poszczególne czynności wykonywane przez nią, nie są na tyle angażujące, aby nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia. Ograniczają się one bowiem w głównej mierze do wspomagania matki w czynnościach życia codziennego: przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, pomoc w ubieraniu się, podawanie lekarstw, pranie, prasowanie, utrzymywanie porządku w domu, asysta przy wizytach lekarskich, palenie w piecu. Ponadto ww. wywiad środowiskowy wykazał, że matka samodzielnie spożywa przygotowane posiłki.

Z administracyjnych akt sprawy wynika również, że skarżący od czasu do czasu wspierany jest w opiece nad matką, w tym w szczególności w robieniu zakupów, przez rodzeństwo.

Według SKO wskazane powyżej czynności nie obejmują takich zabiegów opiekuńczych lub pielęgnacyjnych, które wymagają stałej obecności i zaangażowania strony, a tym samym nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia.

Kolegium zwróciło również uwagę na fakt, że matka strony posiada jeszcze ośmioro żyjących dzieci (oprócz strony) zobowiązanych również do alimentacji, a zatem rodzeństwo powinno wspólnie realizować obowiązek alimentacyjny względem matki. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 z późn. zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jedna osoba.

W konsekwencji powyższego – zdaniem SKO - nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do rodzeństwa skarżącego w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych osobiście lub przez opłacenie tej opieki.

W ustawowym terminie od powyższej decyzji skarżący, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy t.j.:

- naruszenie przepisu postępowania w postaci art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy,

a polegające na całkowicie dowolnej, wybiórczej i arbitralnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkującej błędnym uznaniem, że opieka sprawowana przez skarżącego nad chorą matką nie ma charakteru opieki stałej lub długotrwałej w sytuacji kiedy prawidłowa i zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie przemawia za ustaleniem, że czynności wykonywane przez skarżącego odpowiadają opiece określonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r., której sprawowanie stanowi jedną z pozytywnych przesłanek przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz chorej matki;

- naruszenie przepisu prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1 u.ś.r., mające wpływ na wynik postępowania poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji wadliwe ustalenie, że opieka sprawowana przez skarżącego nad matką nie odpowiada definicji opieki określonej przez ustawodawcę w cytowanym przepisie w sytuacji, kiedy prawidłowa analiza przedmiotowego przepisu prowadzi do wniosku, że opieka nad osobą chorą obejmuje oprócz czynności związanych

z prowadzeniem gospodarstwa domowego osoby chorej, czynności związane z osobą chorego takie jak: przebieranie, dbanie o leki, umawianie wizyt lekarskich, itp, co jak wynika wprost ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ma miejsce w niniejszej sprawie;

- naruszenie przepisu postępowania w postaci art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a polegające na całkowicie dowolnej, wybiórczej i arbitralnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, skutkującej błędnym uznaniem, że nie zachodzi bezpośredni związek pomiędzy rezygnacją skarżącego z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad chorą matką w sytuacji kiedy prawidłowa i zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie przemawia za ustaleniem, że przedmiotowy związek istnieje i to w sposób bezpośredni, albowiem po stronie skarżącego nigdy nie istniały żadne inne przeszkody uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy;

- naruszenie przepisu prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1 u.ś.r., mające wpływ na wynik postępowania poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji wadliwe ustalenie, że pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad matką nie zachodzi bezpośredni związek w sytuacji, kiedy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika jednoznacznie, że to właśnie konieczność sprawowania osobistej opieki nad matką jest wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącego;

- naruszenie przepisu prawa materialnego w postaci art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 128 i art. 129 § 2 k.r.o., mające wpływ na wynik postępowania poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji wadliwe ustalenie, że w sytuacji gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma własny obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko jedna osoba w sytuacji, kiedy powołane przepisy regulują jedynie kolejność osób, które jako obowiązane do alimentacji niepełnosprawnego mogą uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi, skarżący rozwinął powyższe zarzuty. Nadto podkreślił, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że matka skarżącego jest osobą niepełnosprawną i to co najmniej od dnia 23 marca 2009 roku na stałe.

Z wydanego wobec niej, przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, orzeczenia z dnia 29 kwietnia 2009 roku o numerze [...] wynika jednoznacznie, że została ona uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jest to okoliczność niezwykle istotna, albowiem sama w sobie determinuje ustalenie, że jest ona osobą wymagającą opieki osoby trzeciej. Pomimo, iż w treści uzasadnienia SKO wskazuje, że nie kwestionuje stanu zdrowia matki skarżącego, to jednak w istocie właśnie to czyni poprzez ocenę wagi czynności wykonywanych przez skarżącego przy jego niepełnosprawnej matce. Skarżący podnosi, że organ II instancji nie tylko podważa orzeczenie wydane przez uprawniony do tego organ, ale uznaje, że tylko wykonywanie całodobowych zabiegów opiekuńczych uzasadnia ustalenie prawa skarżącego do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Według skarżącego SKO nie miało prawa do podważania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, z którego wynika wprost,

że matka wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jego rolą winno być wyłącznie ustalenie kto tę opiekę sprawuje i czy ma ona charakter opieki całodobowej - wymaganej przez ustawodawcę.

Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). Zakres kontroli sądu wyznacza przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 10 marca 2023 r., utrzymującej w mocy decyzję wydaną przez Kierownika Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działającego z upoważnienia Burmistrza Gminy G., z dnia 2 stycznia 2023 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej

"we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki na sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z powołanym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zatem przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Jeśli zakres faktycznie sprawowanej opieki wynika z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to może wskazywać, że rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie nie pozostają w związku z niepełnosprawnością osoby objętej opieką.

Na podstawie ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta trafnie została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

Podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może stanowić więc art. 17 ust. 1b ustawy. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazać należy, że pogląd ten jest prawidłowy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kwestii skutków cytowanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego istnieje ugruntowana linia orzecznicza sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzega jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i wyraża stanowisko o konieczności uchylania decyzji bazujących na tej przesłance (por.m.in. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 8/19, wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16).

Sąd rozpoznający sprawę podziela stanowisko o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na czas powstania niepełnosprawności u osoby niepełnosprawnej, i uznaje tym samym za błędny pogląd organu pierwszej instancji w tym zakresie.

W niniejszej sprawie z orzeczenia lekarza rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 29 kwietnia 2009 r., nr [...] wynika, że matka skarżącego jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji. W aktach administracyjnych znajdują się karty leczenia szpitalnego z dnia 30 lipca 2019 r. oraz z 6 maja 2013 r. Z epikryzy wnika, że matka skarżącego przeszła udar mózgu oraz że miała złamanie przezkrętarzowe kości udowej lewej. W zw. z powyższym miała wykonany zabieg operacyjny. W zaleceniach wskazano, że po okresie rekonwalescencji może poruszać się o kulach – zakaz obciążania złamanej kości dolnej.

Matka skarżącego jest wdową oraz oprócz skarżącego posiada jeszcze ośmioro żyjących dzieci. Jak wynika ze złożonego oświadczenia, rodzeństwo skarżącego zamieszkuje osobno, a skarżący nie wie czy jego rodzeństwo pracuje zawodowo i dlaczego nie jest w stanie zajmować się matką.

W wywiadzie środowiskowym ustalono, że matka skarżącego po domu porusza się za pomocą chodzika lub wózka inwalidzkiego, posiłki spożywa samodzielnie. Skarżący podaje, że sprawuje nad matką całodobową opiekę, a w nocy wzywany jest przez matkę za pomocą przenośnego dzwonka. Opieka skarżącego polega na pomocy w stawaniu z łóżka, porannej toalecie, pomocy w ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków, sprzątaniu, praniu, podawaniu leków, myciu, smarowaniu maściami przeciwbólowymi, mierzeniu ciśnienia, załatwianiu spraw urzędowych, opłacaniu rachunków, paleniu w piecu, umawianiu wizyt lekarskich.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I nastąpiła z uwagi na negatywną przesłankę wynikająca z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z kolei organ II instancji utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy z powodu braku bezpośredniego związku przyczynowego między sprawowaną przez skarżącego opieką, a niepodejmowaniem zatrudnienia. Wskazał bowiem, że skarżący posiada jeszcze ośmioro rodzeństwa, na których również spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec matki. Podkreślił również, że w ramach polityki społecznej świadczone są usługi opiekuńcze, z których skarżący może skorzystać i w ten sposób podjąć zatrudnienie.

Sąd podziela opinię organu II instancji, która wskazuje, że w sytuacji gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma częściowy obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie był nim obciążony tylko skarżący.

Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Należy jednak zauważyć, że zgodnie z art. 132 § 2 k.r.o. poza powyższym wypadkiem (obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci) uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej. Trafnie z kolei w uchwale NSA z 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22, LEX nr 3431610) zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o., wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego, w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Wskazuje się przy tym, że sposób wypełniania obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 135 § 2 k.r.o., zależy od woli osoby zobowiązanej. Przepis ten ma charakter przywileju dla zobowiązanego do alimentów, który nie pracuje lub osiąga niewielkie dochody, a chce wypełnić obowiązek alimentacyjny. Nie można jednak wymusić "osobistych starań" osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, w tej formie obowiązek alimentacyjny nie może zostać orzeczony, nie podlega też egzekucji.

Jednak w sytuacji, gdy istnieje kilka osób zobligowanych do alimentacji w tym samym stopniu, przyjmuje się, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby w jednakowym stopniu zobligowane alimentacyjnie mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie uprawnionej w tej samej kolejności i stopniu.

Sąd, kierując się okolicznościami faktycznymi niniejszej sprawy, podziela argumentację wynikającą z orzecznictwa sądów administracyjnych, że w niektórych sytuacjach mogą zaistnieć takie okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiają sprawowanie opieki przez osobę spokrewnioną z osobą wymagającą opieki w tym samym stopniu co skarżący (por. wyrok WSA z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 301/21, lex nr 3218568 i tam wyroki NSA: dnia z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16 - dostępne na stronie www.nsa.gov.pl). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być np. przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, czy stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności, który nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną. Natomiast posiadanie rodziny, praca zawodowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości niewątpliwie mogą utrudniać sprawowanie opieki nad osobą wymagającą opieki, jednakże okoliczności takie tego nie uniemożliwiają, tym bardziej że wykonanie obowiązku alimentacyjnego nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki, lecz może polegać np. na finansowaniu usług opiekuńczych (Wyrok WSA w Krakowie z 31 sierpnia 2023 r., III SA/Kr 135/23, LEX nr 3607588).

W tym miejscu podkreślić należy, że Sądowi znane jest stanowisko prezentowane w niektórych orzeczeniach sądów administracyjnych, zgodnie z którym w sytuacji "gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji, gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia ubiega się oświadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego" (zob. wyrok NSA z 28 stycznia 2022 r. I OSK 925/21).

W ocenie Sądu orzekającego w nin. sprawie, przedstawione wyżej stanowisko nie uwzględnia subsydiarnego charakteru udzielanej pomocy w ramach świadczeń z ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz konieczności badania nie tylko przesłanki faktycznego sprawowania opieki, ale również konieczności rezygnacji z zatrudnienia/ jego niepodejmowania z powodu sprawowania tej opieki. W sytuacji bowiem, gdy żyje rodzeństwo osoby, która podejmuje się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i są oni wszyscy w równym stopniu zobowiązani alimentacyjnie, to może okazać się, że nie ma konieczności rezygnacji z zatrudnienia. Zauważyć należy, że w przypadku, gdy na rodzeństwie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego rodzica, to mogą oni tak podzielić zakres wykonywanych czynności, że żadne z nich nie będzie zmuszone do rezygnacji z pracy zarobkowej, a w związku z tym nie zostanie spełniona jedna z podstawowych przesłanek art. 17 ust. 1 u.ś.r. (Wyrok WSA w Krakowie z 31 sierpnia 2023 r., III SA/Kr 135/23, LEX nr 3607588).

Zdaniem Sądu organ II instancji trafnie uznał, że sama konieczność wykonywania wskazanych przez skarżącego czynności stanowiących w istocie codzienną pomoc, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na fakt posiadania przez skarżącego rodzeństwa i możliwości podzielenia się opieką. Żadne z rodzeństwa skarżącego nie wskazało na istnienie obiektywnych przyczyn, które uniemożliwiałyby im sprawowanie opieki.

Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru automatycznego w związku z uzyskaniem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Istotne jest bowiem, aby zakres opieki sprawowanej przez skarżącego w związku z orzeczoną niepełnosprawnością wykluczał możliwość podjęcia zatrudnienia, a więc innymi słowy udowodnienie, że osoba podopieczna nie może pozostać sama w domu z uwagi na jej stan zdrowia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest natomiast jedynie jedną z licznych przesłanek mających znaczenie dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.