Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3270/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2016 r. sprawy ze skargi E. G., P. Z., A. P., M. O., K. W., A. O., A. D., M. M., W. B., J. B., A. B., M. B., K. K., I. Z., M. K., T. B., Z. Z., J. K., J. B., H. P., J. O., R. O., D. O., M. O., D. K. i E. K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Infrastruktury i Budownictwa na rzecz skarżących E. G., P. Z., A. P., M. O., K. W., A. O., A. D., M. M., W. B., J. B., A. B., M. B., K. K., I. Z., M. K., T. B., Z. Z., J. K., J. B., H. P., J. O., R. O., D. O., M. O., D. K. i E. K. solidarnie kwotę 682 (sześćset osiemdziesiąt dwa) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r, nr. [...]Minister Infrastruktury i Rozwoju na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013r. poz. 267,), dalej K.p.a.. po rozpatrzeniu wniosku W. O. (w miejsce którego wstąpili [...]) o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...]10.2009r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] 08.1955r. nr [...]w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości położonej w W. i S. (obecnie [...]) w granicach administracyjnych "D. ", oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 16438 m2, utrzymał je w mocy.

Stan sprawy przedstawiał się następująco.

Orzeczeniem z dnia [...] 08.1955r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w W. dokonało wywłaszczenia nieruchomości położonej w W. i S. (obecnie K.) w granicach administracyjnych "D. ", oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 16438 m2, stanowiącej własność spadkobierców O. J..

Wnioskiem z dnia [...] 09.1999r. o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia wystąpili [...]- jak wynika z decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego W. z dnia [...] 08.2008r. nr [...]), [...], reprezentowani przez r. pr. A. R.

W uzasadnieniu wniosku skarżący zarzucili orzeczeniu z dnia [...] 08.1955r. nr [...] rażące naruszenie prawa, sprzeczność z pojęciem praworządności oraz działanie na szkodę obywateli. Według wnioskodawców, rażąco zostały naruszone przepisy obowiązującego wówczas dekretu z 1948 roku, tak odnośnie procedury przeprowadzonego wywłaszczenia, jak i wyceny stanowiącej podstawę odszkodowania, a naruszenie nawet tak krzywdzącego obowiązującego wówczas prawa powoduje, że konieczne jest obecnie stwierdzenie nieważności wskazanego orzeczenia.

Decyzją z dnia [...]04.2001r. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanego. orzeczenia wywłaszczeniowego. Decyzją z dnia [...] 08.200lr. nr [...] Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy ww. decyzję.

Wyrokiem z dnia [...] 03.2004r. sygn. akt I SA 2753/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i rozwoju Miast z dnia [...] 08.2001r. nr [...]oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nr [...] z dnia [...] 04.2001 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że przedmiotowe decyzje naruszały art. 7 oraz art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, albowiem organ nadzorczy nie podjął wszystkich czynności zmierzających do zebrania stosownego materiału dowodowego, a ponadto organ dysponował jedynie kopią orzeczenia wywłaszczeniowego, co stanowiło w ocenie Sądu niewystarczający materiał do podjęcia decyzji, czy kwestionowane orzeczenie dotknięte jest wadą nieważności. Dodatkowo Sąd wskazał, że organ naczelny winien był wystąpić do następców prawnych wnioskodawcy wywłaszczenia, ponieważ ci, jako następcy strony postępowania powinni posiadać w swoich zasobach odpowiednie dokumenty archiwalne.

Decyzją z dnia [...] 10.2009r. nr [....]Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] 08.1955 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości opisanej wyżej.

W uzasadnieniu swej decyzji organ naczelny wskazał, że stosując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 02.03.2004r. sygn. akt I SA 2753/03, wystąpiono do następców prawnych Przedsiębiorstwa Państwowego [...], do wnioskodawców niniejszego postępowania, do [...] Urzędu Wojewódzkiego, do Instytutu Pamięci Narodowej, do Archiwum Urzędu W., do Archiwum Państwowego W. oraz do Archiwum Akt Nowych w W. o dostarczenie wszelkich posiadanych dokumentów archiwalnych dotyczących przedmiotowego postępowania wywłaszczeniowego. Jednak pomimo podjęcia powyższych czynności, nie udało się zgromadzić całości akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia. Zatem organ naczelny uznał, że zgromadzone w sprawie akta archiwalne stanowią cały zachowany w sprawie wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości archiwalny materiał dowodowy.

W związku z powyższym Minister Infrastruktury opierając się na zebranym w przedmiotowej sprawie materiale dowodowym stwierdził, że nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...].08.1955r. nr SA.II.20/30/54, gdyż organ wywłaszczeniowy, tj. Prezydium Rady Narodowej w W., orzekając o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości, nie dopuściło się rażącego naruszenia prawa, a więc takiego naruszenia, które pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z przepisami prawa i miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie. W trakcie postępowania nadzorczego nie stwierdzono również, aby badane orzeczenie naruszyło pozostałe przesłanki art. 156 § 1 Kpa.

Pismem z dnia [...]03.11.2009r. W. O. (w miejsce którego wstąpili [...] wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją organu naczelnego z dnia [...] 10.2009r. nr [....]. W uzasadnieniu swojego wniosku skarżący wskazali, że badane w trybie art. 156 Kpa orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...]08.1955r. narusza przepisy art. 9, art. 10 i art. 13 rozporządzenia z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym, art. 4 ust. 1, art. ustawy konstytucyjnej z dnia 19 lutego 1947r. o ustroju i zakresie działania najwyższych organów Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 8, art. 18, art. 20, art. 21, art. 24, art. 26, art. 30, art. 33 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952r" nr 4, poz. 31).

Decyzją z dnia [...].09.2013r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...]10.2009r. nr [...].

Pismem z dnia [...]10.2013r. [...] reprezentowani przez r. pr. A. R., wystąpili za pośrednictwem organu naczelnego ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...].09.2013r. nr [...].

W uzasadnieniu skargi wskazano m.in., iż skarżona decyzja z dnia [...].09.2013r. nr [...] została skierowana do A. B. zmarłej dnia [...]09.2013r.

Wyrokiem z dnia 02.10.2014r., sygn. akt I SA/Wa 2886/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z dnia [...] 09.2013r. nr [...], w uzasadnieniu wskazując, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej stanowi naruszenie art. 7, art. 8, art. 28, art. 30 § 4 i 5, art. 97 § 1 pkt 1 i art. 109 Kpa, które to naruszenie prawa daje podstawę do stwierdzenia nieważności skarżonej decyzji z dnia [...]09.2013r.

Ponownie rozpoznając sprawę organ stwierdził, że stronami niniejszego postępowania są: [...]- następcy byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości -tj. spadkobiercy J. O.. Następstwo prawne po byłych właścicielach nieruchomości ustalono na podstawie znajdujących się w aktach postanowieniach spadkowych szczegółowo wymienionych z daty i sygnatury oraz aktów poświadczenia dziedziczenia.

Organ stwierdził, że prawa strony w niniejszym postępowaniu przysługują również osobom, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości. Jak wynika z treści opinii geodezyjnej z dnia [...].07.201 lr. nr [...], zaktualizowanej w dniu [...] 04.2012r. sporządzonej przez geodetę uprawnionego E. R., wywłaszczona nieruchomość wchodzi w skład działki nr [...] z obrębu nr [...]. Jak wynika z treści wypisu z rejestru gruntów załączonego do pisma Wydziału Udostępniania Danych Ewidencji Gruntów i Budynków Biura Geodezji i Katastru Urzędu W. z dnia [...] 02.2012r. nr [...]dla działki nr [...] jest prowadzona księga wieczysta [...]. Z treści ww. księgi wieczystej wynika, że prawa rzeczowe przedmiotowej nieruchomości posiada obecnie - Skarb Państwa - reprezentowany przez Prezydenta W. oraz A. Sp. z o.o. z siedzibą w W..

Przedmiotową nieruchomość wywłaszczono w oparciu o przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952r., nr 4, poz. 31). Jak wskazano w zaskarżonej decyzji organu naczelnego z dnia [...].10.2009r. nr[..., stosując się do zaleceń zawartych w przedmiotowym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 02.03.2004r. sygn. akt I SA 2753/03, wystąpiono do następców prawnych Przedsiębiorstwa P., do wnioskodawców postępowania nadzorczego, do [...]Urzędu Wojewódzkiego, do Instytutu Pamięci Narodowej, do Archiwum Urzędu W., do Archiwum Państwowego W. oraz do Archiwum Akt Nowych w W. oraz ponadto do Centralnego Archiwum Wojskowego, Archiwum Ministerstwa Obrony Narodowej i Archiwum Wojskowego w O. o dostarczenie wszelkich posiadanych dokumentów archiwalnych dotyczących przedmiotowego postępowania wywłaszczeniowego. Uzyskane w ten sposób akta wywłaszczeniowe stanowią jedynie fragment sporządzonej w trakcie wywłaszczenia dokumentacji ale jest to cały zachowany w sprawie wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości archiwalny materiał dowodowy, możliwy do uzyskania po upływie 60 lat od wywłaszczenia.

W świetle art. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. prawo do nabywania, zbywania nieruchomości w trybie przepisów dekretu służyło wykonawcom narodowych planów gospodarczych.

Wykonawca narodowych planów gospodarczych, zgodnie z art. 5. dekretu, był zobowiązany wystąpić do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z wnioskiem udzielenie zezwolenia na nabycie nieruchomości, dołączając jednocześnie opinię właściwego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej stwierdzającą, że przedmiotowa nieruchomość jest niezbędna dla realizacji zamierzeń występującego z wnioskiem, uwzględniając zarówno potrzeby wykonawcy narodowych planów gospodarczych, jak i uzasadnione potrzeby ogólnogospodarcze. Jak wynika z akt archiwalnych przedmiotowej sprawy Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego udzielił H. w budowie - jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych - zezwolenia z dnia [...].07.1953r. nr [...]na nabycie pod budowę H. nieruchomości położonych w granicach W., M., P., W. i W., o łącznej pow. 84 ha 72 a 90 m2 oraz na niezwłoczne objęcie przedmiotowych nieruchomości (art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r.).

W ww. zezwoleniu z dnia [...] 07.1953r. nr [...] Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego udzielił zgody na wezwanie właścicieli nieruchomości do ich odstąpienia w drodze obwieszczenia.

Przedmiotowe zezwolenie zostało udzielone dnia [...] 07.1953r. nr [...]Do wniosku dołączono, zgodnie z treścią art. 7 ust. 3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r., zezwolenie Ministra Hutnictwa z dnia [...] 07.1953r. nr [...] - wydane w oparciu o wniosek H. w budowie z dnia [...] 07.1953r. nr [...] - udzielające zgody H. w budowie na wystąpienie do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o udzielenie zezwolenia na nabycie kompleksu nieruchomości prywatnych o pow. 84 ha 7990m kw. oraz wskazujące, iż budowa H. może być zlokalizowana jedynie na nieruchomościach wskazanych we wniosku z dnia [...] 07.1953r. nr [...]. Ponadto z akt sprawy wynika, że do wniosku załączono opinię Prezydium Rady Narodowej w W. Miejskiej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] 04.1952r. nr [...](wydaną w trybie art. 5 ust 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r.) stwierdzającą, że nabycie nieruchomości w M. na terenie oznaczonym na planie sytuacyjnym jest niezbędne dla zrealizowania obiektu przemysłowego przez Państwowe P., zaświadczenie lokalizacyjne nr[...]Prezydium Rady Narodowej w W. Urząd Budownictwa Wydział Planu Miasta z dnia [...]03.1952r. nr [...] – [...] /tjn wydane w porozumieniu z Państwową Komisją Planowania Gospodarczego wyrażające zgodę na lokalizację szczegółową obiektu przemysłowego na terenie M. o pow. około 135 ha. rejestr pomiarowy nieruchomości przeznaczonych do wywłaszczenia.

Tym samym, organ stwierdził, że brak jest podstaw do uznania rażącego naruszenia prawa, gdyż jak wyżej wskazano zezwolenie Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].07.1953r. nr [...] zostało wydanie zgodnie z obowiązującymi przepisami dekretu z dnia [...] kwietnia 1949r. Powyższe potwierdza również zasadność nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości objętych zezwoleniem.

Zgodnie z treścią art. 8 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, wykonawca narodowych planów gospodarczych po uzyskaniu ww. zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, zobowiązany był wezwać właściciela nieruchomości do jej odstąpienia za cenę określoną na podstawie przepisów art. 28, zatwierdzoną przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. W przypadku, gdy nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne, jedyną działkę wywłaszczonego wraz z domem jednorodzinnym, wezwanie powinno zawierać dodatkowo wyrażenie gotowości zawarcia umowy za nieruchomość zamienną.

Pomimo wskazanych powyżej wystąpień nie udało się uzyskać pełnego materiału dowodowego, w tym bezpośredniego dowodu wezwania byłych właścicieli nieruchomości w trybie określonym w art. 8 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. Treść wspomnianego powyżej zezwolenia z dnia [...].07.1953r. nr [...] wskazuje, iż wykonawca narodowych planów gospodarczych H. w budowie uzyskała zgodę na wezwanie właścicieli nieruchomości do jej dobrowolnego odstąpienia w trybie określonym w ust. 3 art. 8 dekretu wywłaszczeniowego - czyli w formie publicznego obwieszczenia. O wezwaniu właścicieli nieruchomości przeznaczonych do wywłaszczenia świadczy natomiast zapis w uzasadnieniu orzeczenia z dnia [...]08.1955r. nr SA.II.20/30/54. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, iż ubiegający się o wywłaszczenie nie dopełnił obowiązku wskazanego w art. 8 dekretu.

Zgodnie z treścią art. 17 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r. ubiegający się o wywłaszczenie składał wniosek o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, wskazując nieruchomość podlegającą wywłaszczeniu, jej powierzchnię oraz właściciela nieruchomości, cel wywłaszczenia oraz na czym ma ono polegać.

W zachowanych aktach archiwalnych brak wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, jednak jak wynika z treści pisma H. w budowie z dnia [...] 06.1955r. nr [...] oraz treści kwestionowanego orzeczenia z dnia [...]. nr [...] z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego wystąpiła ww. H. w budowie. Wniosek był opatrzony datą [...] 11.1954r. oraz nr [...] został zgłoszony organowi wywłaszczeniowemu w dniu [...] 12.1954r. Wobec braku całości dokumentów wywłaszczeniowych nie jest możliwa ocena stwierdzająca czy ww. wniosek spełniał wymagania wskazane w ww. ust. 2 art. 17 dekretu wywłaszczeniowego oraz zawierał załączniki wskazane art. 17 ust. 3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949r.

Ponadto, z wyżej wymienionych powodów, niemożliwa była, zdaniem organu, ocena dotycząca postępowania wywłaszczeniowego w aspekcie jego zgodności z treścią art. 18 i 20 dekretu wywłaszczeniowego, tj. oceny faktu wydania zawiadomienia, jego zgodności z przepisami dekretu.

Zgodnie z treścią art. 21 dekretu wywłaszczeniowego, po przeprowadzeniu rozprawy wywłaszczeniowej lub wobec nie wniesienia sprzeciwów, Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej orzekało o wywłaszczeniu albo odmawiało wywłaszczenia, gdy wystąpiły powody stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego. Orzeczenie powinno zawierać wskazanie przedmiotu i rodzaju wywłaszczenia, wskazanie na czyją rzecz wywłaszczenie nastąpiło, jeżeli wpłynęły wniosku lub sprzeciwy - uzasadnienie ich przyjęcia lub odrzucenia.

Orzeczeniem z dnia [...] 08.1955r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w W. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz H. nieruchomości położonej w W. i S. (obecnie [...]) w granicach administracyjnych "D. ", oznaczonej jako działka nr [...]o powierzchni 16438 m2, stanowiącej własność spadkobierców O. J. (pkt. 26 orzeczenia). W przedmiotowym orzeczeniu wskazano, że wywłaszczenie nieruchomości polega na odebraniu prawa własności właścicielom, z dniem zgłoszenia przez H. w budowie wniosku wywłaszczeniowego.

W orzeczeniu pouczono o możliwości wniesienia odwołania do Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Rady Narodowej w W. Wydział Społeczno - Administracyjny w terminie 14 dni, od dnia następnego od doręczenia orzeczenia.

W uzasadnieniu orzeczenia organ wywłaszczeniowy podniósł, że nabycie nieruchomości w drodze dobrowolnej umowy kupna - względnie zamiany nieruchomości nie dały rezultatu.

Z zebranych w sprawie akt archiwalnych nie wynika, aby od przedmiotowego orzeczenia wniesiono odwołanie.

Organ stwierdził, że kwestionowane orzeczenie zawiera wszystkie niezbędne elementy, a zatem brak jest podstaw do stwierdzenia zaistnienia naruszenia prawa w powyższym zakresie.

Z akt sprawy nie wynika - jak wyżej wskazano, aby badane orzeczenie z dnia [...] 08.1955r. nr [...](w części dotyczącej pkt 26) zawierało naruszenia mające charakter rażący. Z akt sprawy nie wynika również, aby wystąpiły inne przesłanki wskazane w art. 156 § 1 Kpa, które zobowiązywałyby organ do stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] 08.1955r. w wyżej wymienionej części.

Fakt dokonania określonych czynności w toku postępowania wywłaszczeniowego, wobec zagubienia się znacznej części dokumentacji wywłaszczeniowej, nie może być oceniany przez pryzmat domniemań, czy to domniemania pozytywnego - dokonania czynności, czy też domniemania negatywnego - czyli braku dopełnienia czynności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18.02.2009r.. sygn. akt I OSK 402/08, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu swojego wyroku z dnia 30.10.2003r. sygn. akt I SA 3087/2001, (opubl. LexPolonica nr 396973) wskazał, iż jeżeli postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji prowadzi się po upływie ponad 50 lat od jej wydania to nie można przyjąć założenia, iż dokument, którego nie udało się odnaleźć nie istniał. Konieczna jest wówczas kompleksowa ocena materiału dowodowego i wnioskowanie pośrednie w oparciu o te dowody w sprawie, które udało się zgromadzić .

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wywiedli skarżący wnosząc o uchylenie obu decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

Organowi rozpoznającemu sprawę zarzucono naruszenie:

1. art. 9 Europejskiego Kodeksu Dobrej Administracji, stanowiącego: "W toku podejmowania decyzji urzędnik uwzględni wszelkie istotne czynniki i przypisze każdemu z nich należne mu znaczenie; nie uwzględnia się żadnych okoliczności nie należących do spraw";

2. art. 153 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7 Kpa poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2004 r., I SA 2753/03, poprzez skierowanie do organów i instytucji zapytań, które nie umożliwiały udzielenie odpowiedzi z racji nie podania kluczowych informacji pozwalających na zidentyfikowanie działki gruntowej oraz ze względu na brak indywidualizacji poszczególnych wniosków w zależności od rodzaju zasobów, które dane instytucje mogą posiadać;

3. art. 8 Kpa poprzez zaniechanie pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej poprzez nie odniesienie się do zarzutów Skarżących;

4. art. 77 § 1 Kpa poprzez nie rozpatrzenie całości zgromadzonego materiału dowodowego;

5. art. 107 Kpa poprzez nie odniesienie się w treści decyzji do podnoszonych przez Skarżących zarzutów naruszenia przez orzeczenie o wywłaszczeniu przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego obowiązujących na dzień 31 sierpnia 1955 r.;

6. art. 84 § 2 Kpa w związku z art. 24 § 1 pkt 5 Kpa poprzez dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, który podlegał wyłączeniu z uwagi na udział w wydaniu zaskarżonej decyzji.

W szczególności, organ administracji nie odniósł się do naruszenia w trakcie postępowania wywłaszczeniowego:

a) art. 9 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym - z dnia 22 marca 1928 r., Dz. U. 1928, Nr 36, poz. 341 poprzez przeprowadzenie postępowania bez udziału stron;

b) art. 10 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym - z dnia 22 marca 1928 r., Dz. U. 1928, Nr 36, poz. 341 poprzez zaniechanie ustalenia stron postępowania zgodnie z przepisami prawa cywilnego;

c) art. 13 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym - z dnia 22 marca 1928 r., Dz. U. 1928, Nr 36, poz. 341 poprzez nie wystąpienie przez organ administracji do sądu o wyznaczenie zastępcy dla osoby nieobecnej;

d) art. 5 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. poprzez przyjęcie, że zezwolenie z dnia [...] lipca 1953r. nr: [...] udzielone przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania jest zezwoleniem, udzielonym w trybie przepisu art. 5 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. 1949, Nr 27, poz. 197 z późn. zm.);

e) art. 5 w związku z art. 6 ust. 1 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia [...] kwietnia 1949 r. poprzez przyjęcie, że zezwolenie z dnia [...] lipca 1953r. nr: [...] udzielone przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania jest zezwoleniem na niezwłoczne objęcie przedmiotowych nieruchomości;

f) art. 8 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 3 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. 1949, Nr 27, poz. 197 z późniejszymi zmianami) poprzez brak wezwania "właściciela nieruchomości, niezbędnej dla realizacji planu, aby odstąpił mu tę nieruchomość za cenę, określoną na podstawie art. 28 przez wykonawcę, a zatwierdzoną przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej." i nieprawidłowe zastosowanie trybu wezwania za pomocą obwieszczeń publicznych;

g) art. 18 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. 1949, Nr 27, poz. 197 z późniejszymi zmianami) poprzez nie zawiadomienie właścicieli nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego;

h) art. 20 i 21 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. 1949, Nr 27, poz. 197 z późniejszymi zmianami) poprzez uniemożliwienie właścicielom nieruchomości zgłoszenia wniosków i sprzeciwów, a w związku z brakiem wniosków i sprzeciwów zaniechanie wyznaczenia rozprawy;

i) art. 24 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. poprzez nie doręczenie orzeczenia o wywłaszczeniu właścicielom nieruchomości, skutkujące uniemożliwieniem wniesienia odwołania;

j) art. 26 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. 1949, Nr 27, poz. 197 z późniejszymi zmianami) poprzez nie wyjaśnienie stanu prawnego nieruchomości, która zgodnie z treścią zbioru hipotecznego, należała do zmarłego w dniu [...] kwietnia 1923 r. J.O. ;

k) art. 30 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. 1949, Nr 27, poz. 197 z późniejszymi zmianami) poprzez nie zaoferowanie właścicielom wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej gospodarstwo rolne, tytułem odszkodowania, nieruchomości zamiennej położonej w tej samej miejscowości;

l) art. 33 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. 1949, Nr 27, poz. 197 z późniejszymi zmianami) poprzez nie przeprowadzenie rozprawy w sprawie określenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość;

ł) art. 40 ust. 2 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz. U. 1949, Nr 27, poz. 197 z późniejszymi zmianami) poprzez nie ujawnienie praw wynikających z wywłaszczenia w księdze wieczystej wywłaszczanej nieruchomości;

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że organ nie wykonał wytycznych sądu w zakresie konieczności uzyskania dokumentów z postępowania wywłaszczeniowego ponieważ treść zapytań nie pozwalała na zebranie całego materiału dowodowego. Organ zwrócił się do wskazanych w decyzji podmiotów "z prośbą o nadesłanie oryginałów lub urzędowo potwierdzonych za zgodność z oryginałem kopii posiadanych dokumentów dotyczących wywłaszczenia i odszkodowania za wywłaszczenie przedmiotowej nieruchomości."

Zdaniem Skarżących, organ formułując wezwanie określił przedmiot postępowania nieważnościowego w sposób uniemożliwiający realizację wniosków przez ich adresatów: organ nie zdefiniował nieruchomości poprzez wskazanie prawidłowego numeru działki oraz księgi hipotecznej, z której nieruchomość pochodziła a wniosek nie został, wbrew zaleceniom Sądu zrealizowany, ponieważ organ nie uzyskał od następcy prawnego H. oraz od A. SA żadnych istotnych dokumentów. Nieruchomość stanowiąca przedmiot wywłaszczenia - działka nr [...]występująca wyłącznie w postępowaniu wywłaszczeniowym (w Rejestrze Pomiarowym oraz orzeczeniu o wywłaszczeniu), wchodziła w skład działki nr [..]ujawnionej w zbiorze hipotecznym "D. " nr [...] i ta nomenklatura była używana zarówno w toku postępowania wywłaszczeniowego, jak też w latach następnych.

W związku z tym, identyfikowanie postępowania wywłaszczeniowego poprzez działkę nr [...] bez wskazania zbioru hipotecznego oraz właściciela nie mogło przynieść oczekiwanego rezultatu.

Zdaniem skarżących nie można się zgodzić ze stanowiskiem organu, że brak jest podstaw "do stwierdzenia, iż ubiegający się o wywłaszczenie nie dopełnił obowiązku wskazanego w art. 8 dekretu."

Organ powołując się na fakt, że w aktach wywłaszczeniowych brak jest zarówno wniosku H. o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, jak też samego orzeczenia o wywłaszczeniu, wywiódł jednak, że "nie jest możliwa ocena stwierdzająca czy ww. wniosek spełniał wymagania wskazane w ww. ust. 2 art. 17 dekretu wywłaszczeniowego oraz zawierał załączniki wskazane art. 17 ust. 3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r."

W decyzji znalazło się również twierdzenie, że "fakt dokonania określonych czynności w toku postępowania wywłaszczeniowego, wobec zagubienia się znacznej części dokumentacji wywłaszczeniowej, nie może być oceniany przez pryzmat domniemań, czy to domniemania pozytywnego - dokonania czynności, czy też domniemania negatywnego - czyli braku dopełnienia czynności (...)".

Organ nie odniósł się w żaden sposób do zarzutów zgłaszanych w postępowaniu administracyjnym przez skarżących w zakresie naruszenia przepisów dekretu oraz rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z dnia 22 marca 1928 r. polegające na pozbawieniu spadkobierców zmarłego właściciela nieruchomości udziału w postępowaniu poprzez zastosowanie trybu ogłoszeń (art. 9, 10 i 13), zaniechanie prawidłowego ustalenia stron postępowania, nie wyznaczenie przez organ zastępcy dla osoby nieobecnej, brak wezwania właścicieli nieruchomości do dobrowolnego sprzedania nieruchomości (art. 8 dekretu) - z karty nr 84 dokumentów załączonych do księgi hipotecznej "D. " wynika, że do tego zbioru dokumentów został załączony w roku 1928 akt śmierci J. O., hipotecznego właściciela przedmiotowej nieruchomości, z dnia [...] kwietnia 1924 r., wskazujący, że zmarły J. O. pozostawił po sobie wdowę W. M.. Akt śmierci J. O. jest dokumentem publicznym w rozumieniu przepisu art. 52 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. W. z M. zmarła w dniu [...] czerwca 1957 r.

Faktu tego nie ustalił ani organ wydający decyzję z dnia [...] sierpnia 1955 r., ani organ rozpatrujący wniosek o stwierdzenie nieważności, dokonanie wywłaszczenia na podstawie przepisów dekretu wydanego sprzecznie z ustawą konstytucyjną z dnia 19 lutego 1947 r. o ustroju i zakresie działania najwyższych organów Rzeczypospolitej Polskiej; nie zawiadomienie właściciela nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego (art. 18 dekretu), uniemożliwienie właścicielom nieruchomości zgłoszenia wniosków i sprzeciwów w związku z tym brakiem ich czego konsekwencją był brak przeprowadzenia rozprawy (art. 20 i 21 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r (Dz. U. 1949, Nr 27, poz. 197 z późniejszymi zmianami) poprzez uniemożliwienie właścicielom nieruchomości zgłoszenia wniosków i sprzeciwów, a w związku z brakiem wniosków i sprzeciwów zaniechanie wyznaczenia rozprawy; nie doręczenie orzeczenia o wywłaszczeniu właścicielom nieruchomości i uniemożliwienia wniesienia odwołania (art. 24 dekretu), nie wyjaśnienie stanu prawnego nieruchomości, która zgodnie z treścią zbioru hipotecznego należała do J. O. (art. 26 dekretu), nie zaoferowanie właścicielom wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej gospodarstwo rolne, tytułem odszkodowania, nieruchomości zamiennej położonej w tej samej miejscowości (art. 30 dekretu), nie przeprowadzenie rozprawy w sprawie określenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość (art. 33 dekretu).

Skarżący wywodzą, że żona J. O. w dacie wywłaszczenia żyła a zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie śmierci J. O., spadek uważany był za otwarty z dniem śmierci spadkodawcy. W przedmiotowej sprawie otwarcie spadku po J.O. nastąpiło w dniu [...] kwietnia 1923 r. (postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku).

Wnioskodawca postępowania wywłaszczeniowego (wykonawca narodowych planów gospodarczych) był zobligowany, na podstawie przepisu art. 7 ust. 2 punkt 4 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. do ustalenia właściciela nieruchomości wywłaszczanej w fazie składania wniosku o udzielenie zezwolenia na nabycie nieruchomości do Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego.

Organ wydający orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1955 r. nr [...] był zobligowany, na podstawie przepisów art.: 18 ust. 1, art. 18 ust. 4 dekretu do samodzielnego ustalenia właściciela nieruchomości, która była przedmiotem postępowania wywłaszczeniowego.

Zarówno wnioskodawca (wykonawca narodowych planów gospodarczych) jak też organ naruszyły powyżej wskazane przepisy poprzez zaniechanie ustalenia właściciela nieruchomości.

Zdaniem skarżących przy wydawaniu orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...] sierpnia 1955r. nr [...] doszło do rażącego naruszenia art. 5 dekretu poprzez przyjęcie, że zezwolenie z dnia [...] lipca 1953 r. nr: [...], udzielone przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania jest zezwoleniem, udzielonym w trybie przepisu art. 5 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. Zgodnie z art. 5 dekretu, organem posiadającym uprawnienie do wydania zezwolenia był Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania.

Art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 lutego 1949 r. o zmianie organizacji naczelnych władz gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 7 poz. 43), wskazuje wyraźnie, że Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania, który stoi na czele Państwowej Komisji Planowania jest jednocześnie Przewodniczącym Komitetu Ekonomicznego Rady Ministrów.

Ponieważ Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów, zgodnie z rozdziałem 1 ustawy z dnia 10 lutego 1949 r., kierował gospodarką narodową, kompetencje Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania nie mogły ulec ograniczeniu.

Art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 10 lutego 1949 r. przewiduje bowiem, że Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania zastępują dwaj Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania, rozumiani jako organ kolegialny, działający łącznie.

Tym samym, zezwolenie z dnia [...] lipca 1953 r. nr: [...], udzielone przez jednego Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania, nie spełnia wymogów, przewidzianych w art. 5 dekretu.

Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w przepisie § 6 ust. 1 uchwały Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1950 r. - instrukcja nr 6.

Ponadto, Zdaniem Skarżących doszło przy podejmowaniu orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia[...] sierpnia 1955r. nr [...] do rażącego naruszenia art. 5 dekretu poprzez przyjęcie (w związku z przepisem art. 6 ust. 1, 3, 4, 5 dekretu), że zezwolenie z dnia [...] lipca 1953 r., nr [...], udzielone przez Zastępcę Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania jest zezwoleniem na niezwłoczne objęcie przedmiotowych nieruchomości.

Z dekretu wynika, że zezwolenie na niezwłoczne objęcie przedmiotowych nieruchomości mogło być udzielone wyłącznie w przypadku zaistnienia względów szczególnych, uzasadniających wykonalność zezwolenia w stosunku do nieruchomości w trybie natychmiastowym. Jednocześnie dekret wprowadzał mechanizm zapewniający ochronę właścicieli nieruchomości objętych zezwoleniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania (art. 6 ust. 3, 4, 5 dekretu).

W szczególności, ust. 3 art. 6 dekretu wskazuje, że przy zastosowaniu na rzecz wykonawcy planów narodowych uprawnienia wynikającego z art. 6 ust. 1 dekretu, ustawodawca przewidział obowiązek dostarczenia nieruchomości zamiennej właścicielowi wywłaszczanej nieruchomości (zgodnie z art. 30 dekretu).

Z kolei, ust. 4 i 5 dekretu nakładają, przy zastosowaniu na rzecz wykonawcy planów narodowych uprawnienia wynikającego z art. 6 ust. 1 dekretu, obowiązek co najmniej wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego w terminie do 6 miesięcy od daty uzyskania zezwolenia. Zezwolenie nr [...] wydane zostało w dniu [...] lipca 1953 r. Natomiast wniosek wykonawcy planu narodowego o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego został złożony w dniu [...] grudnia 1954 r. (data na dokumencie: [...] listopada 1954 r.), nr pisma: [...], to znaczy w terminie 17 miesięcy i 8 dni od daty zezwolenia z dnia [...] lipca 1953 r.

Zdaniem Skarżących, przy podejmowaniu orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...] sierpnia 1955 r. nr [...], doszło do rażącego naruszenia art. 5 dekretu poprzez przyjęcie, że wnioskodawcą ubiegającym się o wydanie zezwolenia przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego mógł być Minister Hutnictwa, podczas gdy zezwolenie zostało udzielone na rzecz wykonawcy planów narodowych, H. (w budowie).

Jak ustalił organ II instancji, zezwolenie Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] lipca 1953 r. nr [...] zostało udzielone na wniosek Ministra Hutnictwa z dnia [...] lipca 1953 r. nr[...]. Zezwolenie z dnia [...] lipca 1953 r. nr [...] zostało skierowane do wykonawcy planów narodowych, H.. Nie zaszła tym samym tożsamość wnioskodawcy i adresata zezwolenia, przewidziana w przepisie art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Zarówno wniosek Ministra Hutnictwa jak i zezwolenie Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowanie było opatrzone klauzulą tajności, co uniemożliwiało wykonawcy narodowego planu gospodarczego – H. w budowie załączenie do wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, załączników wymaganych art. 17 ust. 3 pkt 1 dekretu, co oznacza, wbrew twierdzeniom organu II stopnia, że wniosek o wywłaszczenie był niekompletny (zgodnie ze wskazanym przez organ wnioskowaniem pośrednim).

Ponadto, przy podejmowaniu orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia [...] sierpnia 1955 r. nr [...], zdaniem Skarżących, doszło do rażącego naruszenia art. 5 dekretu (w związku z przepisem art. 7 ust. 1 i 2 punkt 2) poprzez przyjęcie, że przedmiotowa nieruchomość została objęta wymienioną z powierzchni nieruchomością, która została wskazana przez wnioskodawcę we wniosku o udzielenie zezwolenia. Organ II instancji wskazał w kwestionowanym orzeczeniu, że ustalił ponad wszelką wątpliwość, że zezwolenie Ministra Hutnictwa udzielone H. na złożenie wniosku opiewało na areał o powierzchni 84 ha 7990 m2.

Jak wynika z dalszych ustaleń organu II instancji, zezwolenie z dnia [...] lipca 1953 r. nr [...]opiewało na areał o powierzchni 84 ha 72 a 90 m2.

Równocześnie organ II instancji ustalił, że zaświadczenie lokalizacyjne nr [...] Prezydium Rady Narodowej W. (wydane w porozumieniu z Państwową Komisją Planowania Gospodarczego) w dniu [...]marca 1952 r. opiewa na obszar o powierzchni ok. 135 ha.

Powyższe różnice prowadzą do wniosku, że wskutek naruszenia przepisów dekretu (art. 5 dekretu, w związku z art. 7 ust. 1 i 2 punkt 2) organ wydający orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1955 r. nr [...]rażąco naruszył wyżej wymienione przepisy.

Analizując treść decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2015 r. uprawnione jest stwierdzenie, że organ nie przeprowadził kontroli decyzji pierwszej instancji, do czego był zobowiązany przepisami prawa.

Analiza orzeczenia o wywłaszczeniu uzasadnia twierdzenie, że orzeczenie nie było skierowane do właściciela, skoro jego adresatem byli "spadkobiercy J. O.", bez wskazania imion i nazwisk następców.

Obowiązujące w dacie wydania orzeczenia o wywłaszczeniu przepisy rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym w art. 10 określały, że "Zdolność prawną i zdolność do działań prawnych osób interesowanych ocenia władza według prawa cywilnego, o ile przepisy administracyjne w poszczególnych wypadkach nie stanowią inaczej."

Na tle powyższego przepisu, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł wyrokiem z dnia 17 października 2003 r., I SA 183/02, niepubl., "Skoro w trakcie postępowania administracyjnego strona umarła, organ administracyjny obowiązany był ustalić krąg jej następców prawnych, aby postępowanie o przyznanie prawa do nieruchomości mogło się toczyć z ich udziałem. Niedopełnienie tego obowiązku spowodowało rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, gdyż rozstrzygnięcie zostało skierowane do osoby nie będącej stroną. Orzeczenie zawiera zatem wadę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 KPA."

W przedmiotowej sytuacji, śmierć strony (J.O.) nastąpiła na wiele lat przed datą wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, czego organ wywłaszczeniowy miał świadomość.

Podkreślenia wymaga, że organ wywłaszczeniowy nie podjął żadnych działań zmierzających do usunięcia wady postępowania polegającej na pozbawieniu spadkobierców J. O. możliwości udziału w sprawie, w szczególności nie ustalono danych personalnych spadkobierców.

Tym samym, nie można, zdaniem skarżących, zgodzić się z twierdzeniem, że "kwestionowane orzeczenie zawiera wszystkie niezbędne elementy, a zatem brak jest podstaw do stwierdzenia zaistnienia naruszenia prawa w powyższym zakresie."

Ponadto, przywołane przez organ wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2009 r., I OSK 402/08 oraz z dnia 30 października 2003 r., I SA 3087/2001, nie mogą uzasadniać odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu. Organ w sposób dowolny posłużył się treścią wskazanych orzeczeń. Zdaniem Skarżących, organ nieprawidłowo wywiódł, że "fakt dokonania określonych czynności w toku postępowania wywłaszczeniowego, wobec zagubienia się znacznej dokumentacji wywłaszczeniowej, nie może być oceniany przez pryzmat domniemań, czy to domniemania pozytywnego - dokonania czynności, czy tez domniemania negatywnego - czyli braku dopełnienia czynności". Dokonana przez organ parafraza fragmentu wyroku zmienia zasadniczo treść wypowiedzi NSA.

W wyroku z dnia 18 lutego 2009 r., I OSK 402/08, Sąd stwierdził bowiem jedynie, że "ustalenia nie mogą opierać się wyłącznie na domniemaniu istnienia pewnego faktu. Tym bardziej, że okoliczność ta ma niezwykle istotne znaczenie dla wyniku postępowania prowadzonego w trybie nadzwyczajnym, jako że niedokonanie wezwania właściciela nieruchomości do odstąpienia nieruchomości (pomijając już spełnienie pozostałych warunków) pozwala na traktowanie takiej wady jako kwalifikowanej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a."

Z kolei w wyroku z dnia 30 października 2003 r., I SA 3087/2001, Sąd, powołując się na art. 75 Kpa wskazał, że "Jeżeli zatem o istnieniu prawnych dokumentów, których nie udało się odnaleźć, można wnioskować na podstawie innych zachowanych dokumentów, które się na nie powołują, to organ administracji winien ocenić taki materiał dowodowy i wyjaśnić dlaczego uznał, że dokument taki nie istniał, pomimo iż wzmianki o nim znajdują się w dokumentach zachowanych. W niniejszej sprawie dotyczy to zezwolenia Przewodniczącego PKPG, którego zdaniem organu nie uzyskano, chociaż jest o nim wzmianka we wniosku o wywłaszczenie."

Powyższe potwierdza, że z treści orzeczenia o wywłaszczeniu jednoznacznie wynika, że dotyczyło spadkobierców J. O., a w postępowaniu nie podjęto żadnych działań zmierzających do ustalenia następców prawnych zmarłego właściciela, przez co uniemożliwiono im obronę swoich praw.

Orzeczenie Prezydium Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1955 r. stanowi właśnie przykład aktu w sposób wyraźny sprzecznego z literą prawa, pod rządami którego zostało wydane.

Treść orzeczenia z dnia [..] sierpnia 1955 r. należy rozpatrywać na tle rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z dnia 22 marca 1928 r. oraz dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Powyższe akty prawne stworzyły ramy prawne, określając bezwzględne wymogi prowadzonych postępowań wywłaszczeniowych.

Jakiekolwiek naruszenie odpowiednich przepisów rozporządzenia Prezydenta RP o postępowaniu administracyjnym z dnia 22 marca 1928 r. skutkuje odpowiednim naruszeniem przepisu art. 11 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., który przewidział zastosowanie przepisów rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r.

Jednym z takich warunków, było zagwarantowanie stronie udziału w toczącym się postępowaniu (art. 9, 10 i 13 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z dnia 22 marca 1928 r.).

Miało służyć temu m.in. ustalenie kręgu podmiotów postępowania.

Kluczową dla oceny ważności postępowania wywłaszczeniowego będzie analiza przepisów dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. Z treści skarżonej decyzji wynika, że analiza taka nie została przeprowadzona.

W zgromadzonym materiale dowodowym brakuje jakiejkolwiek informacji na temat zaproponowania, przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, konkretnie ustalonej i zatwierdzonej przez wojewódzką radę narodową ceny. Nie doszło nawet do wskazania ceny poprzez odesłanie do art. 28 dekretu., bo i dojść nie mogło skoro organ nie ustalił w sposób prawidłowy stron postępowania.

Skarżący nie zgadzają się z tezą organu, że z racji na brak całości dokumentów wywłaszczeniowych, "niemożliwa jest ocena dotycząca postępowania wywłaszczeniowego w aspekcie jego zgodności z treścią art. 18 i 20 dekretu wywłaszczeniowego, tj. oceny faktu wydania zawiadomienia, jego zgodności z przepisami dekretu wywłaszczeniowego oraz zgłoszenia ewentualnych wniosków lub sprzeciwów do których organ wywłaszczeniowy winien się odnieść w decyzji wywłaszczeniowej."

Akceptacja powyższego poglądu oznaczałaby, ich zdaniem zgodę na pozostawienie w obrocie prawnym orzeczenia administracyjnego sprzecznego z prawem pod pozorem niekompletności dokumentów, mimo że faktycznie ich brak nie wywiera (nie może wywrzeć) żadnego wpływu na treść orzeczenia, ponieważ z istniejących dokumentów wynika jednoznacznie, że krąg adresatów orzeczenia nie został ustalony.

Zgodnie z art. 18 ust. 5 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., organ wydający orzeczenie winien, wszczynając postępowanie wywłaszczeniowe, złożyć do księgi wieczystej nieruchomości wnioski o dokonanie wpisów o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego W przypadku zaginięcia księgi wieczystej organ był zobowiązany, na podstawie wyżej wskazanego przepisu do złożenia do zbioru dokumentów odpisów wniosków wywłaszczeniowych.

Organ zaniechał wykonania obowiązków, wskazanych w art. 18 ust. 5 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Z braku ustalenia właścicieli nieruchomości wynika także kolejny zarzut naruszenia art. 20 i 21 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez uniemożliwienie właścicielom nieruchomości zgłoszenia wniosków i sprzeciwów, a w związku z brakiem wniosków i sprzeciwów, zaniechanie wyznaczenia rozprawy. Prezydium Rady Narodowej W. miało pełną świadomość, że w sprawie nie występują wszystkie osoby zainteresowane, skoro orzeczenie wymienia jako właściciela spadkobierców J. O..

W postępowaniu naruszono również art. 26 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez nie wyjaśnienie stanu prawnego nieruchomości.

Art. 30 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych wymagał od wykonawcy narodowego planu gospodarczego zaoferowania właścicielom wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej gospodarstwo rolne, tytułem odszkodowania, nieruchomości zamiennej położonej w tej samej miejscowości. Tymczasem, z akt postępowania wynika, że wyłącznie w przypadku sześciu gospodarstw rolnych (innych niż gospodarstwo J. O.), uznano za zasadne zaproponowanie nieruchomości zamiennej położonej w tej samej miejscowości i o tym samym charakterze. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 30 ust. 4 dekretu, jeżeli wywłaszczający nie dysponował odpowiednimi nieruchomościami zastępczymi, obowiązek zapewnienia nieruchomości przechodził na Skarb Państwa.

Brak ustalenia właściciela nieruchomości skutkował także nie przeprowadzeniem w trybie art. 33 dekretu rozprawy w sprawie określenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Jest to kolejny przepis dekretu, którego naruszenie przez wywłaszczającego znajduje swoje źródło w naruszeniu art. 9 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz art. 18 dekretu, dotyczącego zawiadomienia właścicieli o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, ponieważ właściciele, nie będąc zawiadomionymi o wszczęciu postępowania, nie mogli złożyć stosownego wniosku do prezydium rady narodowej o ustalenie odszkodowania.

Zgodnie z art. 40 ust.2 dekretu, organ wydający decyzję uwłaszczeniową winien ujawnić orzeczenie z dnia [...] sierpnia 1955 r. w księdze wieczystej przedmiotowej nieruchomości, w trybie zgodnym z tym przepisem. Organ II instancji nie ustalił, ani nie przeprowadził wnioskowania dowodowego w przedmiocie wypełnienia przez organ wydający decyzję z dnia [...] sierpnia 1955 r. dyspozycji tego przepisu.

Reguła wnioskowania pośredniego, wskazana przez organ II instancji, .jako jedyna możliwa metoda wnioskowania, pozwalająca na usunięcie luk w materiale dowodowym, zgromadzonym przez organ (zgodnie z powołanym orzeczeniem NSA z dnia 30 października 2003r., sygn. akt I SA 3087/2001r.), została wykorzystana przez organ wyłącznie przy dowodzeniu istnienia faktów, które służyły do potwierdzania prawidłowości spełnienia w postępowaniu wywłaszczeniowym przesłanek objętych przepisem dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Reguła ta nie została wykorzystana przez organ II instancji przy dokonaniu oceny, czy wniosek o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego (nie zachowany w aktach postępowania) spełniał przesłanki wskazane w art. 17 ust. 2 dekretu oraz czy zawierał załączniki, wymagane dekretem z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Reguła ta została również pominięta przez organ II instancji przy ocenie zgodności postępowania wywłaszczeniowego z przepisami art. 18, 20, 21, 24, 30, 33 i 40 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. Wybiórcze stosowanie przez organ reguł wnioskowania prawniczego rażąco narusza uprawnienia Skarżących, jako stron niniejszego postępowania.

Przyjęcie twierdzeń Skarżących, że ich poprzednicy prawni nie zostali prawidłowo opisani we wszystkich dokumentach, wytworzonych w czasie trwania postępowania wywłaszczeniowego oraz, że ten brak skutkował brakiem możliwości działania oraz przyjęcie przez organ II instancji, że dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r., został prawidłowo zastosowany zarówno przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych (Hutę [...] w budowie), jak przez organ prowadzący postępowanie wywłaszczeniowe, posiada tę niewątpliwą wadę, że te przeciwstawne twierdzenia posiadają taką samą moc dowodową w skarżonym postępowaniu administracyjnym, ponieważ nie zachowały się kluczowe dokumenty z postępowania wywłaszczeniowego.

Ponieważ w aktach postępowania nie zachowały się ani dowody doręczeń pism w administracyjnym postępowaniu wywłaszczeniowym ani też odpisy jakichkolwiek obwieszczeń, wraz z dowodami na ich ogłoszenie zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami prawa, a organ II instancji oraz strony postępowania zajmują przeciwstawne, wykluczające się wzajemnie stanowiska, należy wskazać, że pierwotny brak w postaci nie ustalenia przez organ właściciela nieruchomości, będącej przedmiotem postępowania wywłaszczeniowego, spowodowało ponad wszelką wątpliwość powstanie szeregu rażących naruszeń przepisów prawa materialnego i procesowego.

Dekret o nabywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych został wydany w okresie obowiązywania ustawy konstytucyjnej z dnia 19 lutego 1947 r. o ustroju i zakresie działania najwyższych organów Rzeczypospolitej Polskiej, w oparciu o ustawę z dnia 7 kwietnia 1949 r. o upoważnieniu rządu do wydawania dekretów z mocą ustawy (Dz. U. 1949, Nr 23, poz. 152).

Skarżący podtrzymują, że dekret o nabywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, narusza art. 4 ust. 1 ustawy konstytucyjnej, zgodnie z którym, Sejm nie mógł udzielić rządowi pełnomocnictw do wydawania dekretów z mocą ustawy w sprawach dotyczących narodowego planu gospodarczego.

Ustawa posługuje się szeroką kategorią "narodowy plan gospodarczy" nie precyzując, co wchodzi w zakres tego pojęcia. Mając na względzie, że dekret został wydany, jak sama nazwa wskazuje, dla realizacji narodowych planów gospodarczych, uzasadnione jest twierdzenie, że stanowił on część narodowego planu gospodarczego i tym samym, jego uchwalenie było zarezerwowane wyłącznie dla Sejmu Ustawodawczego.

Jest to też kolejny zarzut, do którego nie odniósł się organ administracji w wydanej w dniu [...] sierpnia 2015 r., decyzji.

Powyższe potwierdza, że w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu z dnia 31 sierpnia 1955 r. doszło do rażącego naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7, 8, 77 oraz 107.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest częściowo zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, co wymaga ustalenia czy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), lub czy wypełnienia inne przesłanki nieważnościowe określone w art. 156 § 1 K.p.a. Postępowanie takie - o stwierdzenie nieważności decyzji - ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. Takie stanowisko zajął także Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 7 marca 1996 r. (III ARN 70/95 OSNP 1996/18/258), w którym stwierdził, że postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy.

Zagadnienie rażącego naruszenia prawa było wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ostatecznie utrwalił się pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa decydują 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze -skutki, które wywołuje decyzja ( m.in. orzeczenie NSA z 9 lutego 2005 r. OSK 1134/04, Lex 165717).

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, że oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą (wyrok z 30 marca 2004 r. IVSA 3763/03 Lex 156952). Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności zarówno skutki gospodarcze jak i społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji jest wyjątkiem od obowiązującej w postępowaniu administracyjnym wyrażonej w art. 16 K.p.a. zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. A zatem nie jest dopuszczalne "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, rażące, ani - tym bardziej - uznawanie za naruszające prawo w sytuacji - gdzie nie jest wyjaśnione, czy do naruszenia prawa w ogóle doszło. W konsekwencji takiego stanowiska w orzecznictwie sądowoadministracyjnymi utrwalił się pogląd, że dla ustalenia czy kontrolowana decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem prawa nie wystarczy stwierdzenie, że dokonano błędnej wykładni prawa, ale niezbędne jest wykazanie, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny (tak m.in. WSA w Warszawie wyrok z dnia 4 marca 2004 r. IVSA 3121/02 Lex 156916).

Kwestionowane orzeczenie zostało wydane na podstawie przepisów Dekretu z 26 kwietnia 1949 o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. W niniejszej sprawie podstawą orzeczenia stanowił tekst dekretu w wersji ujednoliconej i opublikowanej w Dzienniku Urzędowym nr 4, poz. 31 z 1952 r. Dekret w swym pierwotnym brzmieniu (D.U. (D.U. 1948, Nr 27, poz. 197) został bowiem zmieniony ustawą z 29 grudnia 1951 r. o zmianie ww dekretu (D.U. 1952. Nr 4, poz. 25), w której w art. 12 upoważniono Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego do ogłoszenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej w drodze obwieszczenia jednolitego tekstu dekretu z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów ogłoszonych przed dniem wydania jednolitego tekstu i z zastosowaniem ciągłej numeracji działów, rozdziałów, artykułów, ustępów i punktów. W dalszej części powoływane będą więc przepisy dekretu w wersji ujednoliconej.

Stosownie do art. 2 ww. dekretu prawo do przejmowania nieruchomości służyło wykonawcom narodowych planów gospodarczych a w szczególności władzom i urzędom państwowym, zakładom i instytucjom państwowym, centralom spółdzielni itp. Art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 28 listopada 1952 r. w sprawie trybu wypłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości (Dz.U. 1953 nr. 52 poz. 340) określał pojęcie wykonawcy co oznaczało tego na czyj wniosek wszczynano postępowanie wywłaszczeniowe.

Zgodnie z art. 5 dekretu, zezwolenia na nabycie nieruchomości udzielał Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego na wniosek wykonawcy Narodowych Planów Gospodarczych na podstawie opinii Prezydium właściwej Wojewódzkiej Rady Narodowej, jeżeli uznał, że nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz, że przewidziane będą środki na jej nabycie. Procedurę wywłaszczeń poprzedzała procedura polegająca na wezwaniu właścicieli do dobrowolnego zbycia nieruchomości (art. art. 8 ust. 1 dekretu). Mocą art. 8 ust. 3 dekretu Przewodniczący mógł zezwolić na przeprowadzenie procedury ogłoszeń w przypadku gdy przedmiotem wywłaszczenia były nieruchomości stanowiące własność większej liczby wywłaszczanych właścicieli nieruchomości lub gdy miejsce zamieszkania właściciela nie było znane.

Zezwoleniem z 25 lipca 1953 r. Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego udzielił zgody na wezwanie właścicieli nieruchomości do ich odstąpienia w drodze obwieszenia, powołując się przy tym na możliwość dokonanie zbiorowego wezwania właścicieli nieruchomości zgodnie z § 4 ust. 4 Zarządzenia Przewodniczącego PKPG z dnia 17 listopada 1949 r (M.P. 1949.A-89.1084) i z 11 kwietnia 1950 r. (M.P: 1950.A-53.609). Zarządzenie to zostało wydane na podstawie art. 7 ust. 3 dekretu w brzmieniu dekretu przed zmianą i ujednoliceniem i dotyczyło wykonawcy narodowych planów gospodarczych. Mogli oni, po uzyskaniu zezwolenia Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego dokonać zbiorowego wezwania wszystkich właścicieli przez wywieszenie tego wezwania na tablicy ogłoszeń zarządu gminnego (miejskiego) położenia nieruchomości. Tryb wzywania do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości dotyczył nieruchomości położonych w jednej gminie (mieście), co wynika wprost z brzmienia tego przepisu, albo gdy miejsce zamieszkania właściciela nie było znane (por. też powoływany przez organ wyrok NSA z 28 lutego 2009 r, sygn. akt I OSK 402/08, dostępne w CBOSA). W. i S. leżały na terenie gminy W. więc gdyby tryb ogłoszeń wynikał z tego faktu, tryb publicznych ogłoszeń o jakim mowa w art. 8 dekretu mógł być zastosowany. Po drugie, możliwość zastosowanie tego trybu była także uzasadniona w sytuacji gdy miejsce pobytu właścicieli nieruchomości nie było znane. Skoro z decyzji wynika, że wywłaszczona nieruchomość stanowiła własność spadkobierców J. O. należy domniemywać, że nie byli oni znani organowi zarówno z tożsamości a w konsekwencji z miejsca zamieszkania.

Jak wskazuje NSA w wyroku z dnia 18 lutego 2009 r, sygn. akt I OSK 402/08, w LEX nr 516046: Wezwanie właściciela, o którym mowa w art. 8 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tekst jedn. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), winno być doręczone imiennie właścicielowi nieruchomości bądź jego następcom po ich ustaleniu, zaś skorzystanie z instytucji procesowej obwieszczenia mogło nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego obejmowało większą liczbę nieruchomości, położonych na terenie jednej gminy (miasta) względnie wówczas, gdy miejsce zamieszkania właściciela nie było znane".

Ponieważ skarżący w toku całego postępowania podważali dokonanie wezwania za pomocą obwieszczenia publicznego, obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu nadzwyczajnym było wykazanie, że takie wezwanie (imienne do rąk adresata lub za pomocą ogłoszenia) zostało dokonane i wskazanie, wobec braków w dokumentacji źródłowej, prawdopodobieństwa spełnienia tej przesłanki - czego nie uczyniono. Samo wydanie zezwolenia nie było równoznaczne z dokonaniem ogłoszeń.

Organ administracji ma obowiązek ustalenia faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia poprzez dokonanie analizy i oceny zebranych w sprawie dowodów. Ustalenia te nie mogą opierać się wyłącznie na domniemaniu legalności decyzji. Jak wskazuje NSA w wyroku z 18 lutego 2009 r, sygn. akt I OSK 402/08 "fakt dokonania określonych czynności w toku postępowania wywłaszczeniowego, wobec zagubienia znacznej części dokumentacji wywłaszczeniowej, nie może być oceniany przez przyzmat domniemań czy to domniemania pozytywnego – dokonania czynności, czy domniemania negatywnego – czyli braku dopełnienia czynności".

Nie ulega więc wątpliwości, że zezwolenie zostało wydane, choć nie wiadomo czy zostało wykorzystane poprzez dokonanie ogłoszeń. Pozostaje także do oceny kwestia czy tego rodzaju zezwolenia mógł udzielić zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, dalej zwany "Zastępcą PPKPG". Z art. 5 ust. 1 dekretu wynika, że zezwolenia na nabycie nieruchomości udziela Przewodniczący PPKPG. Organ, mimo zarzutu odwołania co do nieprawidłowości w zakresie podmiotu wydającego zezwolenie, do tej kwestii w ogóle się nie odniósł. Uczynił to dopiero w odpowiedzi na skargę, co czyni zasadnym zarzut naruszenia art. 77 § 1 i 107 § 3 K.p.a. Sąd bowiem ocenia decyzję administracyjną pod kątem jej zgodności z prawem a nie odpowiedź na skargę.

Zgodnie z art. 18 ust. 2 dekretu (t.j. D.U.1952.4.31) gdy postępowanie wywłaszczeniowe, tak jak w tym przypadku, dotyczyło większej liczby właścicieli, zawiadamiania w toku postępowania wywłaszczeniowego mogły być dokonywane za pomocną obwieszczeń wywieszanych na tablicach ogłoszeń prezydiów właściwych gminnych (miejskich) rad narodowych. W tym samym trybie zawiadamiany mógł być właściciel nieruchomości, którego miejsce zamieszkania nie było znane.

Wybór trybu publicznych ogłoszeń uprawniał organ do informowania stron o podejmowanych czynnościach w taki właśnie sposób. W związku z tym zarówno co do wszczęcia postępowania jak i doręczania odpisu orzeczenia (czynności odrębne od czynności polegających na wezwaniu właściciela do dobrowolnego zbycia nieruchomości) obowiązywały te same zasady. Zastosowanie trybu ogłoszeń w trybie art. 18 ust. 2 zwalniało organ od doręczenia indywidualnego. Zastosowanie trybu ogłoszeniowego powodowało, że dokonane ogłoszenia odnosiły skutek nie tylko do nieznanego z miejsca pobytu właściciela ale i w stosunku do spadkobierców zmarłego. W związku z tym nawet gdyby przyjąć, że organ powinien mieć wiedzę o jednym ze spadkobierców (z informacji z księgi wieczystej) to okoliczność ta, wobec zastosowanego trybu i zasad trwałości decyzji administracyjnych nie może skutkować stwierdzeniem nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego. Tryb ogłoszeniowy służył uproszczeniu i jednocześnie usprawnieniu postępowań wywłaszczeniowych. W ocenie Sądu analizując przepisy dekretu nie sposób z nich wyprowadzić wniosku o możliwości dwutorowo przeprowadzonej procedury (w trybie indywidualnym i ogłoszeniowym). Taka możliwość prowadziłaby do sytuacji w której strony mogłyby zakwestionować praktycznie wszystkie postępowania w których zastosowano tryb ogłoszeń poprzez wykazanie, że niektórzy z właścicieli lub ich następcy prawni byli identyfikowalni (znani organowi). Zdaniem Sądu, taka koncepcja byłaby sprzeczna z celami dekretu.

W ocenie Sądu organ nie dokonał w sposób rzetelny oceny zebranych dowodów pozwalającej na ustalenie z dużą dozą prawdopodobieństwa, wobec braku dokumentów źródłowych, czy w sprawie miał zastosowanie tryb o jakim mowa w art. 18 ust. 2 dekretu. Okoliczność ta wymaga ponownej oceny ze wskazaniem, że zastosowany tryb ogłoszeń i wydane zezwolenie z [...] lipca 1953 r. było związane z wezwaniem właścicieli nieruchomości do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości a nie stanowiło zgody na zastosowanie procedury o jakiej mowa w art. 17 i następne dekretu, co wynikało z treści zezwolenia w którym stwierdzono, że nabycie nieruchomości ma nastąpić w trybie przepisów dekretu. Uchybienia organu w tym zakresie nie pozwalają sądowi na ocenę czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z przepisami dekretu.

Organ nie odniósł się także do zarzutu dotyczącego wadliwego, zdaniem skarżących, złożenia wniosku przez nieuprawniony podmiot – Ministra Hutnictwa, podczas gdy, zgodnie z art. 2 dekretu prawo do nabywania nieruchomości służyło wykonawcom narodowych planów gospodarczych a zgodnie z art. 17 ust. 1 dekretu wszczęcie postępowania następowało na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie. Jak jednak trafnie wskazano w uzasadnieniu z treści orzeczenia z [...] sierpnia 1955 r. wynika, że z wnioskiem wystąpiła H.. Potwierdza to także wniosek Departamentu Inwestycji znak [...] z którego wynika, że tenże wnosi o udzielenie w trybie dekretu zezwolenia H. jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych na nabycie określonych we wniosku nieruchomości i stwierdza, że dołączone do wniosku dokumenty spełniały warunki z art. 7 dekretu. Dowody te stanowią więc podstawę do nie budzącego wątpliwości przyjęcia, że H. była podmiotem na rzecz którego następowało wywłaszczenie.

Organ odniósł się do tych kwestii dopiero w odpowiedzi na skargę jednakże z powodów powołanych wcześniej argumentacja organu zawarta w tym piśmie nie jest stanowiskiem organu zawartym decyzji. Rolą organu będzie w związku z tym ustalenie i ocena czy w świetle obowiązujących wówczas przepisów prawa Minister Hutnictwa mógł złożyć w imieniu ubiegającego się o wywłaszczenie skuteczny wniosek o wywłaszczenie a gdyby takiego rozumowania nie dało się przeprowadzić czy może to stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego.

Sąd nie podziela zarzutu naruszenia przez organ art. 7 K.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku z dnia 2 marca 2004 r., I SA 2753/03 poprzez skierowanie do organów i instytucji zapytań które uniemożliwiły udzielenie odpowiedzi z racji nie podania informacji pozwalających na zidentyfikowanie działki gruntowej. Jak wynika z pism kierowanych do różnych podmiotów w piśmie mowa jest o nieruchomości która została wywłaszczona określonym orzeczeniem, określonej jako działka 45 o pow. 16438 m. kw (obecnie K. [...]). Oznaczenie to jest zgodne z oznaczeniem w orzeczeniu wywłaszczeniowym.

Sąd nie podziela także zarzutu co do wadliwości orzeczenia wywłaszczeniowego z uwagi brak precyzyjnie określonej osoby wywłaszczonej. Art. 21 ust. 2 dekretu wskazywał na niezbędne elementy orzeczenia wywłaszczeniowego: przedmiot i rozmiar wywłaszczenia, podmiot na którego rzecz wywłaszczenie nastąpiło, gdy wpłynęły wniosku lub sprzeciwy – uzasadnienie ich przyjęcia lub odrzucenia. Przedmiotowe orzeczenie te elementy zawiera.

Jak się wskazuje w orzecznictwie wątpliwości co do ustalenia, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa należy rozstrzygać na korzyść legalności zaskarżonej decyzji a więc gdy brak jest jednoznacznych dowodów w postępowaniu nadzwyczajnym zezwalających na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym art. 16 K.p.a. przyznaje cech trwałości, stanowi negatywną przesłankę do ich wzruszenia (wyrok NSA z 4 stycznia 1999 r., sygn. akt IV SA 1342/98). Brak pewnych dokumentów będący konsekwencją znacznego upływu czasu, nie stwarza jednak domniemania prawidłowości orzeczenia wywłaszczeniowego ani nie zwalnia organu od dokonania oceny istniejących dowodów pod kątem ich rzetelności i spójności. Inaczej mówiąc, organ w takiej sytuacji ma obowiązek wywiedzenia na podstawie dostępnych materiałów określonych i istotnych z punktu widzenia możliwości podważenia orzeczenia wywłaszczeniowego faktów.

Takiej przekonującej argumentacji w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia brak.

Organ przyjął bez pogłębionej analizy, że skoro dokumentów brak to świadczy to o tym, że postępowanie wywłaszczeniowe zostało przeprowadzone prawidłowo. Z taką argumentacją nie sposób się zgodzić. Prowadziłaby ona bowiem do braku jakiegokolwiek sensu w kwestionowaniu orzeczenia administracyjnego ponieważ wszystkie wątpliwości byłbyby a priori rozstrzygane na korzyść decyzji.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi stwierdzić należy, że trafny jest zarzut naruszenia przez organ art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak odniesienia się przez organ do wszystkich zarzutów odwołania w tym naruszenia przez organ art. 9, 10, 13, rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z dnia 22 marca 1928 r /D.U. 1982, Nr 36, poz. 341/.

Zwrócić tylko należy uwagę, że z art. 11 dekretu wynika zasada prowadzenia postępowania wywłaszczeniowego na podstawie przepisów tego rozporządzenia, o ile przepisy dekretu nie stanowią inaczej. W związku z tym, że dekret przewidywał odrębny tryb procedowania zastosowanie mogły mieć tylko te regulacje rozporządzenia które nie zostały odrębnie unormowane w dekrecie. Dotyczyło to np. wszczęcia postępowania, zawiadamiania stron czy samego orzeczenia wywłaszczeniowego. Organ powinien zatem dokonać wykładni przepisów dekretu i rozporządzenia aby ustalić czy możliwe było zastosowanie wskazanych w skardze przepisów rozporządzenia do postępowania wywłaszczeniowego.

Niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 84 § 2 K.p.a. w zw. z art. 24 § 1 pkt 5 K.p.a. poprzez dopuszczenie dowodu z opinii biegłego E.R., która podlegała. Jak wynika z akt nie brała ona udziału w wydaniu decyzji. Nie wiadomo zatem z jakich powodów podlegałaby ona wyłączeniu.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ mając na względzie wskazania Sądu po pierwsze oceni czy zezwolenie zostało wydane przez uprawniony podmiot, po drugie czy istnieją jakiekolwiek dowody na dokonanie ogłoszeń w trybie art. 8 dekretu, prowadzenie postępowania z zastosowaniem trybu ogłoszeń, zgodnie z art. 18 ust. 2 dekretu i w zależności od ustaleń dokona ponownej oceny spełnienia przesłanek z art.- 156 K.p.a.

Organ zadba o to aby uzasadnienie spełniało warunki o jakich mowa w art. 107 § 3 K.p.a. a więc zawierało wskazanie dowodów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, podstawę prawną i wywód logiczny uzasadniający treść rozstrzygnięcia. Organ odniesie się także do zarzutów wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy – za wyjątkiem tych co do których wypowiedział się wcześniej a których zasadności nie podzielił sąd. Obowiązek odniesienia dotyczy zarzutów pkt 1, 3, 4, 5, 6 odwołania.

Organ wydając ponownie decyzję powinien mieć na względzie racje ekonomiczne czy gospodarcze, które decyzja wywołała oraz w przypadku stwierdzenia rażącego naruszenia prawa ocenić czy rzeczywiście stwierdzone naruszenia mają znaczenie większą wagę niż stabilność ostatecznego rozstrzygnięcia administracyjnego (por. wyrok NSA z 17 września 1997 r, sygn. akt III SA 1425/96, Lex 32626). Nieważna jest bowiem tylko taka decyzja która w sposób rażący narusza prawa a jej skutki są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Będzie miał także na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r, sygn. akt P 46/13, w którym Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją R.P. art. 156 § 2 K.p.a. w zakresie w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawo, gdy od dnia jej wydania nastąpił znaczny upływ czasu a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy.

Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c P.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a.