Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 793/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-01-30 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 775
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Sędziowie : WSA Małgorzata Łoboz WSA Sebastian Pietrzyk (spr.) Protokolant : starszy referent sądowy Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w Sosnowcu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 22 maja 2023 r., znak: SKO-GN-4160-134/22 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 22 maja 2023 roku, znak: SKO-GN-4160-134/22 odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 kwietnia 2007 roku, znak: SKO.I-01/834/GNp/06 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.Rl.IV/6/23/1/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w gromadzie K. , stanowiącej - w dacie przejęcia - własność G. D..

Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach.

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach orzeczeniem z dnia 15 lipca 1954 r. nr L.R1.IV/6/23/1/54 na podstawie art. 1 i 3 dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. z 1947 roku, Nr 59, poz. 318) zmienionego dekretem z dnia 28 września 1949 (Dz.U. z 1949 roku, Nr 53, poz.404), rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 roku wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. z 1948 roku, Nr 37, poz. 271), dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. z 1949 roku, Nr 46, poz. 339) oraz wyników postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego w trakcie postępowania regulacyjnego gromady K. – L. orzekło:

"I. uznać, że w gromadzie K. – L.

a. pozostały po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R.

b. nie znajdują się we faktycznym władaniu właścicieli przesiedlonych w ramach akcji "W" na Ziemie Zachodnie lub niewiadomych z miejsca zamieszkania – grunty o ogólnym obszarze 72600 Ha wg. ogólnego i powierzchniowego oznaczenia tych gruntów, zaś wg. szczegółowego i powierzchniowego oznaczenia reszty gruntów tej gromady w rejestrze przedregulacyjnym starego stanu posiadania oraz uznać jako opuszczone i niezajęte w związku z akcją przesiedleńczą do Z.S.R.R. zagrody:

[wskazano imiona i nazwiska, w tym m.in. "D. G."]

I. uznać, ze w gromadzie K. – L. przeszły z dniem 1 lipca 1945 r. na własność Państwa grunty i zagrody uznane wyżej w pkt. I .a/ jako należące na prawie własności do osób przesiedlonych do Z.S.R.R.,

II. przejąć na podstawie art. art. 1, 2 i 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. /Dz.U.poz.339/49/ na własność Państwa grunty i zagrody uznane wyżej w pkt. I/ o ile one należą na prawie własności do osób wymienionych pod pkt. I b/ orzeczenia niniejszego.

Na podstawie art. 87 rozp. Prez. Rzp. z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym /Dz.U. poz.341/28/5 nadaje się niniejszemu rygor natychmiastowej wykonalności.

Od niniejszego orzeczenia przysługuje odwołanie do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie, które należy wnieść w ciągu 14 dni licząc od dnia 30 po dniu ogłoszenia w dzienniku urzędowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie."

W uzasadnieniu do tego orzeczenia wskazano, że Gromada K.-L. została objęta akcją przesiedleńczą do ZSRR i akcją przesiedleńczą na Ziemie Zachodnie. W gromadzie pozostała jedynie nieznaczna ilość rodzin, co przy trudnościach zmazanych z ustaleniem rzeczywistego stanu stosunków prawnych, dotyczących gruntów osób nieobecnych, nadto biorąc pod uwagę przewagę tych stosunków, należało ustalić przy udziale osób obecnych konkretnie wg. parcel i powierzchni stosunki dotyczące osób obecnych, oraz przyjąć, ze reszta gruntów bez konkretnego oznaczenia stosunków dotyczących każdej parceli z osobna, a ogólnie wg. powierzchni należy do osób przesiedlonych do ZSRR, do osób przesiedlonych na Z.Z. nie zamieszkanych w gromadzie i niewiadomych z miejsca pobytu.

Następnie wnioskiem z dnia 30 lipca 2002 roku M. S. D. zwrócił się do Wojewody Małopolskiego o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r.

Decyzją z dnia 14 stycznia 2004 roku, znak: RR.IV.A0.7716-1/123/02 Wojewoda Małopolski odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r.

W uzasadnieniu wskazano, że kwestionowane we wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r. w zakresie dotyczącym przejęcia nieruchomości A. D. wydane zostało na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U.R.P. nr 46 poz. 339).

Materialnoprawną podstawę do oceny zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem stanowią przepisy art. 1 cytowanego dekretu. Stosownie do regulacji art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. mogły być przejmowane w całości lub części, nieruchomości położone w województwach: białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz.U.R.P. z 1037 r. Nr 11 poz. 83) oraz w powiatach biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli.

Przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. gwarantowały byłym właścicielom prawo do otrzymania własności gospodarstwa z innych gruntów w myśl przepisów dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U.R.P. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) oraz dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska ,(Dz.U. R.P. Nr 49 poz. 279), bądź też nabycia mienia nierolniczego w myśl przepisów dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U.R.P. Nr 71 poz. 389) (vide art. 5 ust. 2 dekretu).

Wojewoda wskazał, że w niniejszej sprawie brak określenia przedmiotu przejęcia nie spowodował skutków, o których mowa w cytowanych wyrokach. Na podstawie bowiem zebranego materiału dowodowego ustalono, że G. D. po powrocie z miejsca przesiedlenia do K. w 1957 r. nadano budynek mieszkalno - gospodarczy oraz grunty z Państwowego Funduszu Ziemi.

Fakt ten znajduje potwierdzenie w decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 2 września 1969 r. PZR-19-Vg/1250/56 o uchyleniu orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 8 grudnia 1951 r. Stanowiło ono o uchyleniu orzeczenia w części dotyczącej gruntów i zabudowań wskazanych w rejestrze po ewidencji gruntów II etapu z 1968 r.sa stanowiących własność wymienionych w niej rolników. W poz. 10 tej decyzji wymienione zostało nazwisko G. D. s. A. i E. jako właściciela gospodarstwa rolnego składającego się z działek nr nr: [...], [...] o łącznym obszarze 5,22 ha i budynku mieszkalno -gospodarczego.

W uzasadnieniu opisanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach stwierdza się, że w latach 1956/57 wymienieni właściciele gospodarstw powrócili do wsi K. i na podstawie decyzji tymczasowych objęli w użytkowanie część gruntów oraz zabudowania będące ich własnością przed przejęciem na Skarb Państwa i w związku z tym uchyla orzeczenie o przejęciu na własność Państwa w części dotyczącej gruntów i zabudowań objętych w użytkowanie do dnia 5 kwietnia 1958 r. a wykazanych w rejestrze ewidencji gruntów z 1968 r.

Wyjaśnienia wymaga kwestia orzeczenia z dnia 8 grudnia 1951 r. uchylonego wyżej opisaną decyzją z dnia 2 września 1969 r.

W sprawie przejęcia nieruchomości w K. po osobach przesiedlonych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach wydało dwa analogiczne w treści orzeczenia z różnych dat tj. z dnia 8 grudnia 1951 r. i z dnia 15 lipca 1954 r.

Ze względu na brak dowodów potwierdzających ostateczność tego orzeczenia z dnia 8 grudnia 1951 r., uznano, że orzeczenie Prezydium powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r. ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Woj. Rady Narodowej w Rzeszowie z dnia 30 października 1954 r. Nr 10 poz. 36 oraz stanowiące podstawę wpisu własności Skarbu Państwa w KW nr: [...] jest ostateczne.

Wojewoda dalej wskazał, że analizując zarzuty zawarte we wniosku o stwierdzenie nieważności i zestawiając je z wynikami przedstawionego materiału dowodowego, a także biorąc po uwagę orzecznictwo w podobnych sprawach, dotyczących kwestii zgodności z prawem decyzji (orzeczeń) stwierdził, że w tym konkretnym przypadku okoliczności sprawy nie uzasadniają stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r.

W wyniku rozpatrzenia odwołania od powyższej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia 7 kwietnia 2006 roku uchylił zaskarżoną decyzję w całości oraz umorzył postępowanie w pierwszej instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że w ocenie Ministra Wojewoda Małopolski nie był organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r. W takiej sytuacji organ odwoławczy, zgodnie z przepisami art. 138 § 1 pkt 2, K.p.a. uchyla decyzję organu I instancji wydaną z naruszeniem przepisów o właściwości i umarza postępowanie przed organem I instancji. Identyczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 maja 1995 r. (sygn. akt SA/Łd 2330-2331/94): "Gdy organ I instancji wydał decyzję w sprawie, w której nie jest właściwy, organ odwoławczy, uchylając tę decyzję, powinien umorzyć postępowanie w pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2, a następnie żądanie strony przekazać organowi właściwemu na podstawie art. 65 § 1 kpa."

Dalej postanowieniem z dnia 25 września 2006 roku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekazał według właściwości do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wniosek Pana M. S. D. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: URLIY/6/23/1/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w gromadzie K. , stanowiącej w dacie przejęcia własność A. D. i P. D..

Następnie decyzją z dnia 12 kwietnia 2007 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu postanowiło stwierdzić nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.R1.IV/6/23/1/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej, położonej w gromadzie K.-L., stanowiącej w dacie przejęcia - własność G. D..

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskich, stanowiącego osnowę decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym ( Dz. U. Nr 36 poz. 341 z późn. zm. ), należy ocenić jako rażące naruszenie art. 1, art. 2, art. 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Stwierdzić należy, że art. 3 ust.2 cyt. dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie ukierunkowywał przepisów wykonawczych i pozostawiał swobodę ewentualnych rozwiązań prawnych w zakresie określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości, których granice zostały zatarte oraz tryb postępowania w przypadku gdy właściciel nieruchomości jest nieznany. Wydane w wyniku tej delegacji przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany w § 1 wskazywały, że musi nastąpić określenie przejmowanych gruntów, czy to przez opis granic zespołów gruntów składających się na przejmowaną nieruchomość czy to przez wymienienie sąsiadujących nieruchomości o ustalonych granicach, które otaczają ten zespół gruntów.

W przypadku decyzji wydawanych na mocy wymienionego dekretu oraz w/w rozporządzenia - osnowa decyzji spełniająca wymagania cytowanego przepisu - winna określając nieruchomość ziemską do której tytuł prawny miał dany podmiot, który nie sprawował nad nią władztwa - wskazywać dane tej nieruchomości obejmujące obszar, numery ewidencyjne działek, granice, a gdy granice te były zatarte - opis granic zespołu gruntów, składających się na tę nieruchomość, lub wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów.

Brak określenia w osnowie decyzji przedmiotu przejęcia, zdaniem NSA, ocenić należy jako rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym, bowiem prowadziło ono do niewykonalności takiej decyzji i nie mogło być tytułem wykonawczym skierowanym na odebranie nieruchomości. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach ograniczyło się w sentencji badanego orzeczenia jedynie do przytoczenia nazwisk właścicieli, których nieruchomości zostały przejęte przez Państwo, brak natomiast w tym orzeczeniu jakichkolwiek danych dotyczących poszczególnych przejmowanych nieruchomości.

Reasumując Samorządowe Kolegium Odwoławcze, mając na uwadze w/w ustalenia Stwierdziło, że brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej jest brakiem osnowy decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym, co stanowi rażące naruszenie art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany - skutkujące stwierdzeniem nieważności w/w orzeczenia. Równocześnie Kolegium stwierdziło, że orzeczenie to nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, które wskazywałyby na konieczność wydania decyzji w trybie art. 158 § 2 w związku z art 156 § 2 K.p.a. Nawet gdyby nieruchomość przejęta przez Państwo została następnie sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, to fakt ten nie może przesądzać o tym, że orzeczenie o przejęciu wywołało nieodwracalne skutki prawne.

Następnie w dniu 8 kwietnia 2008 roku Skarb Państwa Lasy Państwowe Nadleśnictwa Łosie w Łosiu złożył podanie o wznowienie postępowania decyzją z dnia 12 kwietnia 2007 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu.

Decyzją z dnia 5 czerwca 2009 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu postanowiło odmówić uchylenia Decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 kwietnia 2007 r., znak: SKO I-01/834/GNp/06 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954r. znak: L.Rl.IV/6/23/l/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej, położonej w gromadzie K.-L., stanowiącej - w dacie przejęcia - własność G. D..

W uzasadnieniu wskazano, że w niniejszym postępowaniu wszczętym w wyniku wznowienia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w całości podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w swojej decyzji z dnia 12 kwietnia 2007r., znak: SKO I-01/834/GNp/06 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954r.znak: L.Rl.IV/6/23/l/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w gromadzie K.-L., stanowiącej - w dacie przejęcia - własność G. D..

Opisane w uzasadnieniu decyzji, wydanej przez tut. Kolegium, rażące wady omawianego orzeczenia, a to: brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia, gdyż przedmiotowe orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach ograniczyło się w sentencji do przytoczenia nazwisk właścicieli, których nieruchomości zostały przejęte przez Państwo oraz podania ogólnej powierzchni przejętych gruntów brak natomiast w tym orzeczeniu jakichkolwiek danych dotyczących poszczególnych przejmowanych nieruchomości, mają przesądzające znaczenie dla uznania, że orzeczenie to dotknięte jest wadą nieważności wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. jako wydane z rażącym naruszeniem art. 75 Rozporządzenia z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, art. 1, art.2, art.3, art. 4 Dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego.

W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji organ nie może ustalać jaka powinna być prawidłowa treść badanej decyzji i w tym zakresie dokonywać stosownych ustaleń, lecz ma obowiązek dokonać jej oceny pod kątem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w dacie jej wydania. Organ administracyjny, właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej wadliwą decyzją lecz orzeka jako organ kasacyjny. Orzeka więc wyłącznie co do nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem. Nie jest władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy. Działanie w trybie nadzoru wymaga na podstawie art. 156 kpa innego podejścia do sprawy niż w I instancji lub przed organem odwoławczym. Organ administracyjny ocenia kwestie czysto prawne, które winny być rozstrzygane według zasad stosowanych przy kasacji. Z tego też względu organ nie może podejmować czynności zmierzających do załatwienia sprawy co do jej istoty.

Organ - w postępowaniu nadzwyczajnym prowadzonym w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej - ma obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego przedmiotem jest ustalenie, czy stan faktyczny przyjęty przy wydaniu decyzji będącej przedmiotem postępowania "nieważnościowego" odpowiada prawdzie w świetle istniejącego w sprawie materiału dowodowego.

Obowiązkiem organu, jest zajęcie się kwestiami ściśle prawnymi. W ich efekcie może co najwyżej dojść do wydania decyzji kasatoryjnej. Oznacza to, że w postępowaniu zmierzającym do ewentualnego wydania tego rodzaju decyzji nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Tym samym nie wchodzi w grę również poczynienie dodatkowych (uzupełniających) ustaleń faktycznych. W omawianym postępowaniu organ orzekający ogranicza się jedynie do poszukiwania uchybień i wadliwości, tak proceduralnych, jak i dotyczących prawa materialnego.

Kolegium podtrzymało swoje stanowisko, iż przedmiotowe orzeczenie nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, które wskazywałyby na konieczność wydania decyzji w trybie art. 158 § 2 kpa w związku z art. 156 § 2 kpa. Nawet gdyby nieruchomość przejęta przez Państwo została następnie sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, to fakt ten nie może przesądzać o tym , że orzeczenie o przejęciu wywołało nieodwracalne skutki prawne.

Istotą rozstrzygnięcia podjętego w tym zakresie jest ocena jakie skutki prawne wywołuje orzeczenie o przejęciu nieruchomości wydane w trybie dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. R.P. Nr 46 poz. 339). Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu doszło do przekonania, że jedynym skutkiem prawnym jaki wywołało orzeczenie jest tutaj nabycie własności przez Państwo z równoczesnym pozbawieniem własności dotychczasowego właściciela nieruchomości objętej orzeczeniem. Skutek ten w ocenie tut. Kolegium nie należy do nieodwracalnych skutków prawnych, a zatem nie ma przeszkód - biorąc pod uwagę wcześniejsze ustalenia - do stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia.

W wyniku rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia 20 października 2009 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchyliło zaskarżoną decyzję tut. Kolegium oraz umorzyć postępowanie przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Nowym Sączu.

W uzasadnieniu wskazano, że organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej uległ zmianie i aktualnie jest nim Wojewoda. Natomiast organem właściwym do wznowienia postępowania jest organ, któremu aktualnie obowiązujące przepisy o właściwości rzeczowej dają tytuł do sprawowania jurysdykcji administracyjnej w oznaczonej kategorii spraw. W związku z powyższym organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania, zakończonego wymienioną na wstępie decyzją jest Wojewoda Małopolski.

Następnie Wojewoda Małopolski w dniu 4 marca 2010 r. wniósł o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy wnioskodawcą, a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Nowym Sączu, poprzez wskazanie organu właściwego do rozpoznania wniosku Lasów Państwowych Nadleśnictwo Łosie w Łosiu o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu nr SKO.I-01/834/GNp/06 z dnia 12 kwietnia 2007 r., orzekającą o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r. nr L.R1.IV/6/23/1/54 w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie K.-L., stanowiącej w dacie przejęcia własność G. D..

Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2010 roku, sygn. I OW 44/10 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Wojewodę Małopolskiego jako organ właściwy do rozpoznania sprawy.

W uzasadnieniu wskazano, że Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie opowiada się za poglądem, według którego treści normy zawartej w art. 150 § 1 K.p.a. nie można odczytywać jedynie w oparciu o wykładnię językową. Konieczne jest uwzględnienie zawartej w art. 19 K.p.a. reguły przestrzegania właściwości rzeczowej przez organy administracji publicznej oraz skutków naruszenia właściwości rzeczowej, określonych w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., a także przyjęcie rozwiązania uniwersalnego, zgodnie z którym kompetencje do prowadzenia postępowania wznowionego przechodzą na nowy organ. Zmiana przepisów o właściwości rzeczowej po wydaniu ostatecznej decyzji skutkuje przeniesieniem kompetencji w zakresie wydania rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 150 § 1 w związku z art. 149 K.p.a. na nowy organ, który zyskał swe uprawnienie wskutek zmiany przepisów (zob. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2007 r., sygn. akt II OSK 1474/06, niepublikowany, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 347889).

Wbrew twierdzeniom Wojewody Małopolskiego, po wydaniu decyzji ostatecznej miała miejsce zmiana przepisów. W dniu 1 kwietnia 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206). Z tym dniem utraciła moc ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2001 r. Nr 80, poz. 872 ze zm.). Ustawa o wojewodzie i administracji rządowej w województwie stanowi element reformy administracji publicznej, w ramach którego przewiduje się wzmocnienie pozycji wojewody. Nawiązanie do tej ustawy jest zaś o tyle uzasadnione, że sprawy zakończone wydaniem decyzji o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, należały do kategorii spraw z zakresu administracji rządowej (dekret ten został uchylony przepisem art. 18 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych). Wspomniane wyżej wzmocnienie pozycji wojewody następuje w ustawie o wojewodzie i administracji rządowej w województwie także w odniesieniu do przepisów o właściwości rzeczowej w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, do właściwości wojewody, jako organu administracji rządowej w województwie, należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie, niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji. Według zaś art. 3 ust. 1 pkt 7 niniejszej ustawy, wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego. Jeżeli zatem z odrębnych ustaw nie wynika, który z organów administracji rządowej jest właściwy w określonej sprawie z zakresu administracji rządowej, to organem właściwym w takiej sprawie, także jako organ wyższego stopnia, jest wojewoda (zob. postanowienie NSA dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OW 28/09, niepublikowane, treść [w:] System Informacji Prawnej LEX nr 574290).

Takie wyraźne określenie wojewody, jako organu administracji rządowej w województwie i organu wyższego stopnia w rozumieniu K.p.a. nie wynikało z ustawy o administracji rządowej w województwie, pod rządami której Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wydało decyzję stanowiącą przedmiot wniosku o wznowienie postępowania.

Następnie postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2011 roku Wojewoda Małopolski wznowił postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 kwietnia r., znak SKO.I-01/834/GNp/06 stwierdzającą nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak LRl.IV/6/23/l/54 w części dotyczącej przejęcia przez Skarb państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie K. - L., stanowiących w dacie przejęcia własność G. D.

Decyzją z dnia 11 lipca 2011 roku Wojewoda Małopolski odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 kwietnia 2007 r. znak: SKO.I-01/834/GNp/06 o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r. znak L.Rl.IV/6/23/l/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej, położonej w gromadzie K. - L., stanowiącej w dacie przejęcia - własność G. D.

Wojewoda Małopolski podzielił stanowisko wyrażone w wyżej wymienionej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu o rażącym naruszeniu prawa poprzez nieokreślenie nieruchomości G. D. przejmowanych na własność Państwa orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.R.IV/6/23/l/54.

Istotnym było aby orzeczenie z mocy którego dochodzić miało do zmiany w zakresie prawa własności konkretyzowało nacjonalizowaną nieruchomość w sposób odpowiadający przepisom prawa. Wprawdzie przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie wskazywały elementów składowych orzeczenia, to jednak konieczność dokładnego wskazania przedmiotu orzeczenia wynikała z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. z 1928 r., Nr 36, poz. 341 ze zm.) stanowiącym, iż decyzja - obok innych elementów - powinna zawierać osnowę decyzji. Podkreślić należy, że w sytuacji gdy z mocy decyzji nastąpić miała zmiana w zakresie prawa własności konkretnej nieruchomości ziemskiej, to nieruchomość ta wymagała zidentyfikowania. Przepis art. 3 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. z 1946 r., Nr 57, poz. 319) stanowił: Nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej, stanowiące odrębny przedmiot własności. W aktualnym, ale też poprzednim stanie prawnym identyfikacja nieruchomości gruntowej dokonywana była w dwóch płaszczyznach: po pierwsze w warstwie dokumentacyjnej (rejestry w postaci ksiąg wieczystych, katastru, ewidencji gruntów i budynków), po drugie w wytyczeniu granic na gruncie.

Orzeczenie dotyczące gromady K. - L. nie zawiera danych dotyczących przejmowanych na własność Skarbu Państwa nieruchomości, wskazując jedynie, że przejmowane są zagrody w gromadzie K. - L. po enumeratywnie wymienionych osobach przesiedlonych do ZSRR i zagrody po osobach nieobecnych i niewładających swoimi gruntami i budynkami oraz grunty o ogólnej powierzchni 726,00 ha. W uzasadnieniu wyżej wymienionego orzeczenia wskazano, że w gromadzie K. - L. pojawiły się trudności związane z ustaleniem rzeczywistego stanu stosunków prawnych dotyczących osób nieobecnych.

Zauważyć należy, że w sprawie przejęcia nieruchomości ziemskiej obowiązek organu orzekającego posłużenia się danymi wynikającymi z dokumentacji poszczególnych rejestrów wynikał pośrednio również z art. 4 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. Wymieniony przepis przewidywał, że orzeczenie o przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność Państwa stanowi podstawę do ujawnienia w księgach wieczystych i zbiorach dokumentów przejścia własności na rzecz Skarbu Państwa.

W konsekwencji trzeba uznać, że wskazanie w decyzji tylko ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów w danej miejscowości, bez opisu konkretnych działek gruntów, oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc brak istoty rozstrzygnięcia, co w konsekwencji rażąco naruszyło przepisy art. 1 ust. 1 dekretu z 27 lipca 1949 r. oraz MTL 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym. Odnosząc się natomiast do treści cytowanego wyżej uzasadnienia orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.R.IV/6/23/l/54 należy zauważyć, że ustawodawca zakładając, że przy przejmowaniu nieruchomości na własność Państwa mogą ujawnić się trudności w określeniu granic nieruchomości, jak i przypisaniu jej własności określonemu podmiotowi - w art. 3 ust. 2 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. - przewidział wydanie przepisów wykonawczych normujących sposób określania przejmowanych nieruchomości ziemskich, w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz tryb postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości był nieznany (rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r., Dz. U. z 1950, Nr 45, poz. 416). Powyższe rozporządzenie w § 1 stanowi: Przejmowane na własność Państwa nieruchomości ziemskie (ich części) w razie, gdy granice ich zostały zatarte, określa się w orzeczeniu przez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości, łub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespól gruntów. Zatem regulacja dotycząca przypadków gdy granice nieruchomości ziemskich zostały zatarte dowodzi tego, że każdorazowo konieczne było konkretne oznaczenie przejmowanej nieruchomości, z tym że w zależności od posiadanych danych rejestrowych, określenie to mogło być różnie dokonane (vide wyrok NSA z dnia 24 marca 2010 r., sygn. I OSK 775/09).

Prawidłowa wykładnia omawianych przepisów, nie tylko literalna, ale też systemowa, nakazuje przyjąć, że organ orzekający miał obowiązek w wydawanej decyzji wyszczególnić grunty składające się na nieruchomość ziemską należącą do danego właściciela. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach wydając z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.R.IV/6/23/l/54 nie wyszczególniło przejmowanych gruntów ani na podstawie danych rejestrowych (np. księgi wieczyste, kataster, ewidencja gruntów i budynków) ani w sposób określony w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. Skoro nie było możliwe określenie nieruchomości według dostępnych rejestrów, gdyż pojawiły się trudności w ustaleniu rzeczywistego stanu stosunków prawnych w gromadzie K. - L., organ orzekający o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa miał obowiązek opisać przejmowaną nieruchomość w sposób określony w rozporządzeniu z dnia 16 września 1950 r.

Zatem ocena orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.R.IV/6/23/l/54 dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w decyzji z dnia 12 kwietnia 2007 r. znak: SKO.I-01/834/GNp/06 jest prawidłowa.

Z uwagi na fakt, iż orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.R.IV/6/23/l/54 o przejęciu nieruchomości na własność Skarbu Państwa nie określało przedmiotu przejęcia organ prowadzący postępowanie nadzorcze (Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu) nie był uprawniony do ustalania jakie nieruchomości zostały przejęte na podstawie tego orzeczenia.

Ponadto organ administracji prowadząc postępowanie w trybie nadzorczym nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty tak jak w postępowaniu w I instancji lub w trybie odwoławczym. Podobne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu wyroku z dnia 23 lutego 2003 r., sygn. akt II SA/Kr 963/08 (dostępny na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd ten wskazał, iż w sytuacji gdzie przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji było orzeczenie o przejęciu nieruchomości nie zawierające oznaczenia nieruchomości, to kwestia wykazania nieruchomości przejętych przez Państwo w postępowaniu nadzorczym w ogóle nie wchodzi w rachubę. Jednym z głównych zarzutów skierowanych przeciw orzeczeniu o przejęciu nieruchomości jest brak wskazania jakie nieruchomości zostały przejęte przez Państwo a ustalenie tej okoliczności stanowiłoby w istocie merytoryczne rozpoznanie sprawy. Ponieważ orzeczenie o przejęciu nie określa tych nieruchomości, nie może ich określać również organ nadzorczy.

W związku z powyższym Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu prowadząc postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.R.IV/6/23/l/54 w części dotyczącej G. D. nie mogło ustalić aktualnego stanu prawnego nieruchomości, które zostały przejęte od G. D. wyżej wymienionym orzeczeniem i zawiadomić ich właścicieli o toczącym się postępowaniu, gdyż pośrednio prowadziłoby to do ustalenia przedmiotu postępowania pierwotnego, co w świetle powołanego wyżej orzecznictwa sądów administracyjnych w postępowaniu nadzorczym jest niedozwolone.

Skarb Państwa Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie powołując się na przesłankę wznowienia postępowania określoną w art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego, podniósł, że jako aktualnemu właścicielowi nieruchomości przejętych od G. D. orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.R.IV/6/23/l/54 służy mu przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia. Jako dowód na powyższą okoliczność pełnomocnik nadesłał odpis księgi wieczystej KW nr [...] prowadzonej dla nieruchomości położonych w miejscowości K., gmina U. gdzie jako właściciela ujawniono Skarb Państwa Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie oraz uwierzytelnioną kopię wykazu zmian gruntowych dla dawnych parcel katastralnych objętych lwh 103 gminy katastralnej K.

Odnosząc się do powyższego, Wojewoda Małopolski stwierdza, że skoro w kwestionowanym orzeczeniu nie określono nieruchomości które przejęto na własność Skarbu Państwa, nie jest dopuszczalne ustalanie treści tego orzeczenia na podstawie wpisu w aktualnej księdze wieczystej oraz nie jest dopuszczalne domniemywanie, że nieruchomości ujawnione w tej księdze wieczystej stały się własnością Skarbu Państwa na podstawie kwestionowanego orzeczenia. W związku z powyższym, nie jest uprawnione przypisywanie aktualnemu właścicielowi nieruchomości objętych wyżej wymienioną księgą wieczystą przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.R.IV/6/23/l/54.

Decyzją z dnia 18 lutego 2013 roku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 11 lipca 2011 r. znak: SN.III.IB.7716-3-1-10 w całości i orzekł, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 kwietnia 2007 r. znak: SKO.I-01/834/GNp/06 wydana została z naruszeniem prawa w zakresie w jakim Skarb Państwa Lasy Państwowe Nadleśnictwo Łosie nie brał bez własnej winy udziału w postępowaniu

W uzasadnieniu do wydanej decyzji wskazano, że organ odwoławczy nie podziela zarzutu sformułowanego w odwołaniu odnośnie nieoznaczenia nieruchomości, której właścicielem miał być poprzednik prawny wnioskodawcy. Wojewoda Małopolski rozpatrywał sprawę w trybie nadzwyczajnym z art. 145 § 1 K.p.a. i w związku z tym nie był zobowiązany do ustalania powierzchni kwestionowanej nieruchomości. Podstawą wydania decyzji PPRN w części dotyczącej G. D. był dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego więc powoływane rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w odniesieniu do formy dokumentów załączonych do wniosku o orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 2 grudnia 1954 r. znak: LRI.IV/12/44/54 nie ma w niniejszej sprawie istotnego znaczenia. Strona skarżąca kwestionuje dokumenty załączone do wniosku o uchylenie orzeczenia PPRN w Gorlicach jako nie zawierające właściwych potwierdzeń starostwa powiatowego w świetle przepisów wykonawczych Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z dnia 2 maja 2001 r. Nr 38, poz. 454). Nawet jeśli byłoby to prawdą, to nie wystarcza to do wypełnienia przesłanki z art. 145 § 1 K.p.a. ponieważ strona skarżąca nie sprecyzowała swego zarzutu nie wskazując które przepisy ww. rozporządzenia zostały naruszone i o jakie konkretnie dokumenty spośród nadesłanych przez stronę chodzi. Podobnie bez znaczenia, w świetle obecnego rozstrzygnięcia sprawy przez Ministra są inne zarzuty podniesione w odwołaniu, w tym zarzuty opierające się o stwierdzenie, iż naruszone zostały przepisy art. 2 i art. 7 ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (Dz. U. z dnia 11 września 2001 r. Nr 97, poz. 1051) w tym lasów państwowych.

Dlatego też – jak wskazano w uzasadnieniu – z powodów wskazanych w niniejszej decyzji należy uchylić decyzję Wojewody Małopolskiego, który odmówił przymiotu strony Skarbowi Państwa Lasom Państwowym Nadleśnictwo Łosie w Łosiu. Ponieważ orzekające decyzją z dnia 12 kwietnia 2007 r. znak: SKO.I-01/834/GNp/06 Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu stwierdziło w uzasadnieniu, iż brak jest podstaw prawnych do ustalania obecnego stanu prawnego w tym obecnych właścicieli i nie skierowało decyzji do Nadleśnictwa Łosie w Łosiu (co znajduje potwierdzenie w rozdzielniku ww. decyzji), należy uznać, podobnie jak w przypadku decyzji Wojewody, że orzeczenie SKO w Nowym Sączu jest wadliwe w zakresie w jakim podmiot ten nie brał bez z własnej winy udziału w postępowaniu.

Ponadto jak wskazał Minister, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 K.p.a. organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150 K.p.a., po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 K.p.a. wydaje decyzję, w której uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 K.p.a., art. 145a K.p.a. lub art. 145b K.p.a. i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy. Zgodnie z art. 146 § 1 K.p.a. uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a. nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat, zaś z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3-8 K.p.a. oraz w art. 145a K.p.a. i art. 145b K.p.a., jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. W niniejszej sprawie zaistniały okoliczności określone w art. 146 § 1 K.p.a. ponieważ minął pięcioletni termin określony w tym przepisie od wydania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 kwietnia 2007 r. znak: SKO.I-01/834/GNp/06. Zgodnie z art. 151 §2 K.p.a. w przypadku gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek okoliczności, o których mowa w art. 146, organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji.

Następnie pismem z dnia 19 września 2022 roku Prokurator Okręgowy w Sosnowcu wniósł sprzeciw od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 kwietnia 2007 roku, znak: SKO.I-01/834/GNp/06

W związku ze sprzeciwem Prokuratora, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu postanowieniem z dnia 15 grudnia 2022 roku wszczęło z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 kwietnia 2007 roku, znak: SKO.I-01/834/GNp/06

W wyniku rozpoznania sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 22 maja 2023 roku, znak: SKO-GN-4160-134/22 odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 12 kwietnia 2007 roku, znak: SKO.I-01/834/GNp/06.

W uzasadnieniu do wydanej decyzji Kolegium wskazało, że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w kwestionowanej decyzji. Badanie zgodności z prawem weryfikowanego orzeczenia odbywa się w odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego w dacie jego wydania.

Organ wskazał, że materialną podstawę do oceny zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem stanowią przepisy art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, na podstawie którego mogły być przejmowane w całości lub części nieruchomości położone w województwach białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego przewidzianego w Rozporządzeniu Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 23 grudnia 1927r. o granicach państwa ( Dz. U. R.P. z 1927r Nr 11 poz. 83) oraz w powiatach biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli.

W dacie wydania kwestionowanego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r. G. D. wraz z rodziną zamieszkiwał poza powiatem gorlickim, co wynika z treści dokumentów zgromadzonych w przedmiotowej sprawie, tj. z treści aktu nadania Nr 4232 oraz zaświadczenia Urzędu Gminy z dnia 12.11.2002 r. W tym zatem zakresie kwestionowane orzeczenie nie naruszyło obowiązującego - w dacie jego wydania - prawa. Rażące naruszenie prawa dotyczy art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 z późn. zm.), art. 1, art. 2 i art. 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, póz. 339), zwany dalej w skrócie "dekretem" oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. z 1050 r. Nr 45, poz. 416).

Zgodnie z art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnym organ wydający decyzję winien zamieścić w niej osnowę rozstrzygnięcia. Osnowa decyzji (orzeczenia) wydana na podstawie dekretu powinna:

1. określać nieruchomość ziemską do której tytuł prawny miał dany podmiot, który nie sprawował nad nią władztwa,

2. wskazywać dane tej nieruchomości, obejmujące obszar, numery ewidencyjne działek, granice, a gdy dane te były zatarte opis granic zespołu gruntów składających się na tę nieruchomość lub wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczały ten zespół gruntów.

W badanej sprawie nie ulegało żadnej wątpliwości, że w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach nie wskazano w ogóle na jakiekolwiek nieruchomości G. D., a taki obowiązek wynikał z powołanych przepisów i to nawet wówczas, gdyby nie dało się dokładnie ustalić granic przejmowanych nieruchomości.

Żadnych z tych oznaczeń nie zawiera orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954r., znak: L.Rl.IV/6/23/l/54, co stanowi rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. W § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany nakazywał, aby w przypadku, gdy granice przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskie były zatarte, określenia przedmiotu nabycia na rzecz państwa własności dokonywano poprzez opis granic zespołu gruntów, składających się na te nieruchomości, lub przez wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczają ten zespół gruntów.

Przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949r. gwarantowały byłym właścicielom prawo do otrzymania własności gospodarstwa z innych gruntów w myśl przepisów dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( DZ.U. R.P. Nr 49 poz. 3 poz. 13) oraz dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem odzyskanych Wolnego Miasta Gdańska ( Dz. U. R.P. Nr 49 poz. 279), bądź też nabycia mienia nierolniczego w myśl przepisów dekretu z dnia 6 grudnia 1946r. o przekazywaniu przez państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (DZ.U. R.P. Nr 71 poz. 389) - vide art. 5 ust. 2 dekretu.

Kolegium podkreśla, iż przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie przewidywały przejmowania z mocy prawa tych gruntów, które nie były we władaniu właścicieli, lecz dopuszczały możliwość takiego przejęcia i nie mogły być traktowane jako podstawa nacjonalizacji gruntów przez wydanie orzeczeń administracyjnych, które orzekały o przejmowaniu areału wskazanego tylko co do wielkości powierzchni bez wyszczególnienia gruntów składających się na nieruchomość ziemską, należącą do danego właściciela. Zgodnie z art. 3 dekretu właścicielom nieruchomości przejętych na własność Państwa przysługiwała możliwość nabycia gruntów rolnych, a na poczet ceny nabycia zaliczana była wartość nieruchomości przejętej (art. 7 dekretu), stąd dla zapewnienia właścicielom możliwości ubiegania się o grunty rolne na zasadach wymienionych w art. 5 dekretu niezbędnym było wskazanie w decyzji o przejęciu gruntów danych dotyczących przejmowanej nieruchomości przez podanie danych co do ich powierzchni.

Wskazano dalej, że brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej stanowiącego, stanowiącej w dacie przejęcia własność D. T. jest brakiem osnowy decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym, co stanowi rażące naruszenie art. 1, 2 i 3 dekretu z 27 lipca 1949 r,, o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U.R.P.nr 46, poz. 339) oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz.U. Nr 45, poz. 4160) - skutkujące stwierdzeniem nieważności w/w orzeczenia.

W tym miejscu tut. Kolegium wyjaśnia, że w postępowaniu nadzwyczajnym ocenie podlega decyzja oraz skutki prawne jakie ona wywołuje, a nie postępowanie zmierzające do jej wydania.

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach ograniczyło się w sentencji badanego orzeczenia do przytoczenia nazwisk właścicieli, których nieruchomości zostały przejęte przez państwo, brak natomiast w tym orzeczeniu jakichkolwiek danych dotyczących poszczególnych przejmowanych nieruchomości oraz wskazania, czy zostają przejęte w całości czy w części, gdyż taka możliwość dopuszczał przepis art. 1 ust. 1 cyt. Dekretu z dnia 27 lipca 1949r.

W badanej sprawie nie ulegało wątpliwości, że w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach nie wskazano w ogóle na jakiekolwiek nieruchomości G. D., a taki obowiązek wynikał z powołanych przepisów i to nawet wówczas, gdyby nie dało się dokładnie ustalić granic przejmowanych nieruchomości. Nie można również zgodzić się z zarzutem, że gdyby przejmowana nieruchomość została rzeczywiście oznaczona w sposób uniemożliwiający jej identyfikację, to organ nie mógłby wszak wszcząć i prowadzić postępowania w tej sprawie, gdyż wnioskodawca nie mógłby wykazać, że ma interes prawny jako następca prawny osoby, od której przejęto nieruchomość orzeczeniem. Kwestionowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu wyraźnie określa swój przedmiot, jakim było stwierdzenie nieważności opisanej tą decyzją części orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.Rl.IV/6/23/l/54. W tym postępowaniu, dotyczącym stwierdzenia nieważności, organ administracyjny nie mógł ustalać szczegółowo nieruchomości objętych orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 5 lipca 1954 r., gdyż stanowiłoby to merytoryczne rozpoznanie sprawy.

Mając powyższe na uwadze w ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 kwietnia 2007r., znak: SKO.I-01/834/GNp/06 orzekająca o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954r., znak: L.Rl.IV/6/23/l/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w gromadzie K. , stanowiącej - w dacie przejęcia - własność G. D. - nie jest dotknięta wadami, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Na powyższą decyzję skargę wniósł Prokurator Okręgowy w Sosnowcu, podnosząc zarzuty naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928r. o postępowaniu administracyjnym w zw. z art. 1, 2 i 3 Dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego i § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany - poprzez uznanie, że brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej, stanowiącej w dacie przejęcia własność G. D., jest brakiem osnowy decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia stanowiącym rażące naruszenie art. 1, 2 i 3 w/w Dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. oraz § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950r., gdy tymczasem szczegółowej identyfikacji przejmowanych przez państwo nieruchomości nie wymagał ani art. 75 ust. 1 w/w rozporządzenia, ani żaden przepis dekretu z 1949 r., zaś spełnione zostały wszystkie konieczne przesłanki do przejęcia nieruchomości w myśl art. 1 Dekretu z dnia 27 lipca 1949r., jak i brak było podstaw do zastosowania § 1 rozporządzenia z dnia 16 września 1950r., a nadto orzeczenie PPRN w Gorlicach z dnia 15.07.1954r. z chwilą dokonania na jego podstawie wpisu nowego właściciela w księgach wieczystych zostało skutecznie wykonane.

Powołując się na powyższe Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje.

Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.2022.2492 t.j.) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jego wydania. Zgodnie z przepisem art.3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023.259 t.j., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy).

Z art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Wskazać również należy, że zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji lub postanowienia bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 9.07.2008 r., sygn. II OSK 795/07).

Sąd na gruncie niniejszej sprawy podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu do wyroków WSA w Krakowie z dnia 23 listopada 2023 roku, sygn. II SA/Kr 956/23 oraz z dnia 25 stycznia 2024 roku, sygn. II SA/Kr 1476/23, które zapadły na kanwie podobnej sprawy.

Skarga podlegała uwzględnieniu, jednakże nie na podstawie zarzutów w niej przedstawionych.

Przedmiotem badania w postępowaniu nieważnościowym wszczętym z urzędu na skutek sprzeciwu Prokuratora Okręgowego w Sosnowcu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 22 maja 2023 roku, znak: SKO-GN-4160-134/22 odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 kwietnia 2007 r., znak: SKO.I-01/834/GNp/06 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954r., znak: L.R1.IV/6/23/1/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich położonych w gromadzie K. , stanowiących w dacie przejęcia własność G. D..

Zgodnie z art. 156 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 roku, poz. 775 ze zm.) – dalej jako "K.p.a.":

Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:

1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;

2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;

3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;

4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;

5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;

6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;

7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Należy wskazać, że organ administracyjny w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji wszczyna postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej wadliwą decyzją, a orzekając jak organ kasacyjny, koncentruje się wyłącznie na ustaleniu jednej z przesłanek stwierdzenia nieważności (albo jej niezgodności z prawem) i nie jest władny rozstrzygać o kwestiach dotyczących istoty sporu (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 7 marca 1996 r., sygn. III ARN 70/95). Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jako postępowanie nadzwyczajne służy zatem wyłącznie dokonaniu oceny, czy przy wydaniu decyzji nie doszło do nadzwyczajnych, tzw. kwalifikowanych naruszeń prawa, które uzasadniają podważenie mocy decyzji ostatecznej. Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest więc ocena, czy kwestionowana decyzja została wydana w sytuacjach wyliczonych enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a.

Postępowanie o stwierdzenie nieważności może dotyczyć decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym, jak również decyzji wydanej w postępowaniu nadzwyczajnym o stwierdzenie nieważności decyzji. W tym ostatnim przypadku przedmiotem oceny - przez pryzmat przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. - jest wyłącznie decyzja nieważnościowa.

Zauważyć w związku z tym należy, że jeśli przedmiotem żądania stwierdzenia nieważności jest decyzja wydana w uprzednim postępowaniu nieważnościowym, to w sposób rażący mogły zostać naruszone tylko te przepisy, które były stosowane (bezpośrednio) przez organ administracyjny w uprzednim postępowaniu nieważnościowym.

Stosownie do art. 184 § 2 K.p.a. Prokurator wnosi sprzeciw do organu właściwego do wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności decyzji albo jej uchylenia lub zmiany. W przypadku wniesienia sprzeciwu przez prokuratora właściwy organ administracji publicznej wszczyna w sprawie postępowanie z urzędu (art.186 K.p.a.).

Zgodnie z art. 157 § 1 K.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ.

Oceniając zatem decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 22 maja 2023 roku, znak: SKO-GN-4160-134/22 odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 kwietnia 2007 roku, znak: SKO.I-01/834/GNp/06 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.Rl.IV/6/23/1/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w gromadzie K. , stanowiącej - w dacie przejęcia - własność G. D., organ w pierwszej kolejności winien był skontrolować, czy kwestionowana przez prokuratora decyzja wydana została przez właściwy organ.

Tej przesłanki nieważnościowej SKO w Nowym Sączu w ogóle nie rozważyło.

Lektura akt administracyjnych wskazuje, że przede wszystkim ta przesłanka winna być przedmiotem uwagi organu. Zalega w nich bowiem odpis postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2010 roku, sygn. I OW 44/10, którym po rozpoznaniu wniosku Wojewody Małopolskiego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wojewodą Małopolskim a Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Nowym Sączu w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku Lasów Państwowych Nadleśnictwo Łosie w Łosiu, w sprawie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r. znak: L.R1.IV/6/23/1/54 w części dotyczącej przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości stanowiących własność G. D., położonych w gromadzie K.-L. Naczelny Sąd postanowił wskazać jako organ właściwy do rozpoznania wniosku Wojewodę Małopolskiego.

W uzasadnieniu do tego postanowienia wskazano, że Naczelny Sąd Administracyjny opowiada się za poglądem, według którego treści normy zawartej w art. 150 § 1 k.p.a. nie można odczytywać jedynie w oparciu o wykładnię językową. Konieczne jest uwzględnienie zawartej w art. 19 k.p.a. reguły przestrzegania właściwości rzeczowej przez organy administracji publicznej oraz skutków naruszenia właściwości rzeczowej, określonych w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., a także przyjęcie rozwiązania uniwersalnego, zgodnie z którym kompetencje do prowadzenia postępowania wznowionego przechodzą na nowy organ. Zmiana przepisów o właściwości rzeczowej po wydaniu ostatecznej decyzji skutkuje przeniesieniem kompetencji w zakresie wydania rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 150 § 1 w związku z art. 149 k.p.a. na nowy organ, który zyskał swe uprawnienie wskutek zmiany przepisów (zob. wyrok NSA z dnia 8 listopada 2007 r., sygn. akt II OSK 1474/06).

Wbrew twierdzeniom Wojewody Małopolskiego, po wydaniu decyzji ostatecznej miała miejsce zmiana przepisów. W dniu 1 kwietnia 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz. U. Nr 31, poz. 206). Z tym dniem utraciła moc ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o administracji rządowej w województwie (Dz. U. z 2001 r. Nr 80, poz. 872 ze zm.). Ustawa o wojewodzie i administracji rządowej w województwie stanowi element reformy administracji publicznej, w ramach którego przewiduje się wzmocnienie pozycji wojewody. Nawiązanie do tej ustawy jest zaś o tyle uzasadnione, że sprawy zakończone wydaniem decyzji o przejęciu na rzecz Państwa nieruchomości na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, należały do kategorii spraw z zakresu administracji rządowej (dekret ten został uchylony przepisem art. 18 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych). Wspomniane wyżej wzmocnienie pozycji wojewody następuje w ustawie o wojewodzie i administracji rządowej w województwie także w odniesieniu do przepisów o właściwości rzeczowej w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, do właściwości wojewody, jako organu administracji rządowej w województwie, należą wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej w województwie, niezastrzeżone w odrębnych ustawach na rzecz innych organów tej administracji. Według zaś art. 3 ust. 1 pkt 7 niniejszej ustawy, wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego. Jeżeli zatem z odrębnych ustaw nie wynika, który z organów administracji rządowej jest właściwy w określonej sprawie z zakresu administracji rządowej, to organem właściwym w takiej sprawie, także jako organ wyższego stopnia, jest wojewoda (zob. postanowienie NSA dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OW 28/09).

Takie wyraźne określenie wojewody, jako organu administracji rządowej w województwie i organu wyższego stopnia w rozumieniu k.p.a. nie wynikało z ustawy o administracji rządowej w województwie, pod rządami której Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wydało decyzję stanowiącą przedmiot wniosku o wznowienie postępowania.

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni z tym orzeczeniem się zgadza.

Zwrócić należy uwagę, że kryteria ustalania organu wyższego stopnia zamieszczone w art. 17 K.p.a. pozwalają na określenie kompetencji organu jedynie w obowiązującym stanie prawnym. Wątpliwości co do kompetencji organu właściwego do prowadzenia postępowania nadzorczego powstają przede wszystkim wówczas, gdy dotyczy ono decyzji wydanych w przeszłości przez organy, które w wyniku przeprowadzonych zmian strukturalnych zostały zniesione lub zreformowane. Trudności te wzmagają się w przypadku, gdy jednocześnie w prawie materialnym przestał istnieć rodzaj spraw, których dotyczyły te decyzje.

W doktrynie i orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji należy oceniać według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu weryfikowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość w danych sprawach, a dopiero potem określa się organ wyższego stopnia (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1996, s. 732 oraz uzasadnienie do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 września 1998 r. sygn. akt III RN.83/98). Innymi słowy, wskazanie organu obecnie uprawnionego do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 15 lipca 1954 r. - to wskazanie organu wyższego stopnia w stosunku do tego, w którego kompetencjach miałoby się mieścić rozpoznanie sprawy administracyjnej. Kompetencje zaś organu odnosić należy do "sprawy administracyjnej" w znaczeniu materialnym, a taką nie jest sama w sobie weryfikacja w trybie nadzwyczajnym wydanej już decyzji.

W zakresie ustalenia właściwości organów w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczeń wydanych w trybie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego orzecznictwo sądów nie było jednolite. Przyjmowano w tych sprawach albo właściwość samorządowego kolegium odwoławczego albo organu administracji rządowej.

Przykładem pierwszej grupy orzeczeń wskazać można postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego wydane w sprawie do sygn. akt l OW 17/05, w której Naczelny Sąd Administracyjny ustalił właściwość Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako organu właściwego do stwierdzenia nieważności orzeczenia prezydium powiatowej rady narodowej o przejęciu nieruchomości na podstawie przepisów dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz.U. nr 59 poz. 318) i dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województw: białostockiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. nr 46 poz. 339). W późniejszym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od tego poglądu, reprezentując stanowisko, że ogólne domniemanie właściwości organów gminy z art.1 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 34 opoz.198 z późn.zm.) nie mogło dotyczyć kompetencji wynikających z dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. z dwóch powodów. Po pierwsze przestała istnieć w ogóle podstawa prawna do wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach, a po drugie przejmowanie nieruchomości na własność państwa nie było i nie jest zadaniem własnym gminy. Właściwość organów gminy mogła bowiem obejmować takie sprawy tylko jako zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Stosownie do postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 października 2008 r., sygn. akt I OW 70/08 i z dnia 22 grudnia 2008 r., sygn. akt I OW 152/08 w sprawach dotyczących stwierdzania nieważności orzeczeń Prezydiów Powiatowych Rad Narodowych wydawanych na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. organem właściwym rzeczowo jest wojewoda.

W uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 17 kwietnia 2012 r., II OPS 1/12 stwierdzono, że organ wyższego stopnia w rozumieniu art. 157 § 1 k.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji zatwierdzającej projekt scalenia gruntów wydanej przez organ wymieniony w art. 17 k.p.a., ustala się na podstawie art. 157 § 1 i art. 17 k.p.a. w związku z art. 20 k.p.a. Treść tej uchwały – dotycząca problematyki organu właściwego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej - ma istotne znaczenie dla oceny prawnej wskazanego wyżej istotnego zagadnienia w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że samorządowe kolegia odwoławcze są organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego, jeżeli ustawy szczególne nie stanowią inaczej, co oznacza, że samorządowe kolegium odwoławcze jest organem odwoławczym, gdy decyzję w pierwszej instancji wydał organ jednostki samorządu terytorialnego oraz organem nadzoru, gdy decyzję kwestionowaną w postępowaniu nadzwyczajnym wydał organ jednostki samorządu terytorialnego. Taki zakres działalności samorządowych kolegiów odwoławczych wyznacza właściwość rzeczową kolegiów w rozumieniu art. 20 k.p.a. Nie ma więc podstaw do przyjęcia, że samorządowe kolegium odwoławcze może być, z uwagi na właściwość rzeczową, organem wyższego stopnia, a więc organem odwoławczym lub organem nadzoru w stosunku do organów administracji publicznej, innych niż organy jednostek samorządu terytorialnego. Wywiedziona z art. 20 k.p.a. reguła, że właściwość rzeczową organu administracji publicznej ustala się według przepisów o zakresie jego działania, w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma zastosowanie wówczas, gdy art. 157 § 1 w związku z art. 17 k.p.a. są niewystarczające dla ustalenia organu właściwego z uwagi na zmianę we właściwości organów. Przy czym nie chodzi o każdą zmianę właściwości organów, lecz o zmianę związaną z przemianami strukturalnymi, za którymi idzie likwidacja jednych organów i tworzenie innych. Należy zatem przyjąć jako zasadę, że tak długo, jak istnieje organ, który był właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w dacie jej wydania, jest on właściwy do orzekania na podstawie art. 156 k.p.a. w sprawie tej decyzji". Co więcej w uzasadnieniu uchwały wskazano, że zasada ustalania właściwości na podstawie art. 157 § 1 k.p.a. odnosi się również do decyzji wydanej przez organ z naruszeniem przepisów o właściwości. Do stwierdzenia nieważności właściwy będzie ten organ, który jest organem wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 k.p.a. w stosunku do organu, który wydał decyzję, a nie ten organ, który byłby właściwy, gdyby decyzja została wydana przez organ właściwy. Ustalenie właściwości organu wyższego stopnia następuje zatem zawsze w odniesieniu do organu, który wydał decyzję.

Rozwinięcie powyższej koncepcji odnaleźć można w uzasadnieniu wyroku z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 984/11. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na to, że jeśli zniesiony został organ, który wydał zakwestionowaną decyzję, ale istnieje organ, który byłby właściwy do orzekania w sprawie stwierdzenia jej nieważności, to zachowuje on swe kompetencje merytoryczne do rozstrzygania w trybie nadzorczym. Wynikająca z art. 157 § 1 k.p.a. zasada, że określenie organu wyższego stopnia następuje w odniesieniu do organu, który wydał kwestionowaną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzję, powinna generalnie mieć zastosowanie także w przypadku zniesienia organu. Nie ma bowiem żadnych podstaw aby w takiej sytuacji od niej odstąpić. Możliwość przyjęcia innego rozwiązania, tj. ustalenia organu, do którego właściwości w aktualnym stanie prawnym należą określone sprawy i na tej podstawie określenie organu wyższego stopnia, byłoby uzasadnione jedynie w przypadku zniesienia organu wyższego stopnia określonego zgodnie z zasadą wyrażoną wyżej, bądź w przypadku takiej zmiany jego kompetencji, która wyklucza rozstrzyganie w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji. Dopóki zaś funkcjonuje organ, który był właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w dacie jej wydania, to jest on nadal właściwy do stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Jest oczywiste, że w dacie wydawania decyzji z dnia 22 maja 2022 roku nie istniał organ, który wydał orzeczenie z dnia z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.Rl.IV/6/23/1/54, czyli Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach, jak i organ wyższego stopnia nad tym organem, czyli Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie. Skoro obydwa te organy w związku z przemianami strukturalnymi nie istnieją, to organem właściwym - stosownie do art. 157 § 1 k.p.a. - do rozstrzygnięcia sprawy z wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia 15 lipca 1954 r., jak i w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 12 kwietnia 2007 r. jest organ wyższego stopnia nad organem, który w 2007 roku miałby kompetencję do rozstrzygania spraw, w których wydane zostało orzeczenie 15 lipca 1954 r.

Orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r. wydane zostało na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. z 1949 roku, Nr 46, poz. 339). Zgodnie z art. 3 ust. 1 tego dekretu o przejęciu nieruchomości ziemskich na własność Państwa orzeka powiatowa władza administracji ogólnej. Wskazany dekret utracił moc na podstawie art. 18 ust. 1 pkt. 4) ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1971 roku, Nr 27 poz. 250).

Niezależnie należy wskazać, że stosownie do art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71) o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa orzekał organ administracji rolnej prezydium powiatowej rady narodowej.

W wyniku zmian dokonanych nowelą z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 10, poz. 56), ustawa zmieniła tytuł na: ustawa o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, a jej jednolity tekst ogłoszony został w Dzienniku Ustaw z 1989 r. Nr 58, poz. 348. Właściwość organu w jednolitym tekście ustawy określał przepis art. 16 ust. 3, zgodnie z którym organem właściwym do orzekania o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa jest organ administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw gospodarki gruntami stopnia podstawowego.

Z kolei na mocy art. 5 pkt 7 lit. b ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej (Dz. U. Nr 34, poz. 198) kompetencja do orzekania w sprawie przejęcia nieruchomości rolnych na własność państwa w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. przekazana została do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej. Przepis art. 5 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. uchylony został z dniem 1 stycznia 1999 r. przepisem art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. Nr 162, poz. 126 ze zm.). Wcześniej natomiast, bo z dniem 1 stycznia 1992 r., weszła w życie ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 107, poz. 464), która skreśliła m.in. rozdział II ustawy z dnia 12 marca 1958 r. zatytułowany "Przejęcie niektórych nieruchomości rolnych i leśnych na własność Państwa".

Po dniu 1 stycznia 1992 r. przestał więc istnieć w obowiązującym prawie rodzaj spraw, którego dotyczyła decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia z dnia 29 września 1954 r.

Według art. 2 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206), zadania administracji rządowej w województwie wykonują: 1) wojewoda, 2) organy rządowej administracji zespolonej w województwie, w tym kierownicy zespolonych służb, inspekcji i straży, 3) organy niezespolonej administracji rządowej, 4) jednostki samorządu terytorialnego i ich związki, jeżeli wykonywanie przez nie zadań administracji rządowej wynika z odrębnych ustaw lub z zawartego porozumienia, 5) starosta, jeżeli wykonywanie przez niego zadań administracji rządowej wynika z odrębnych ustaw, 6) inne podmioty, jeżeli wykonywanie przez nie zadań administracji rządowej wynika z odrębnych ustaw. Tak więc sprawy z zakresu zadań administracji rządowej należą do kompetencji jednostek samorządu terytorialnego oraz starostów tylko wtedy, gdy wynika z odrębnych ustaw lub z zawartego porozumienia. Z kolei zgodnie z art.3 ust. 1 pkt 7 tej ustawy wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu K.p.a. Jeżeli zatem z odrębnych ustaw nie wynika, który z organów administracji rządowej jest właściwy w określonej sprawie z zakresu administracji rządowej, to organem właściwym w takiej sprawie także jako organ wyższego stopnia, jest wojewoda.

Zauważyć także należy, że reguła wynikająca z uprzedniego brzmienia art. 17 pkt 1) K.p.a., że w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego organami wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej, dotyczy spraw, które pozostają we właściwości organów jednostek samorządu terytorialnego.

Sprawa objęta decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach nie jest objęta kompetencją organów samorządu terytorialnego. Dlatego też organem wyższego stopnia do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r. był Wojewoda Małopolski, a nie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowy Sączu.

Identyczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 czerwca 2017 r. sygn. I OSK 2136/15 w sprawie ze skargi na decyzję SKO w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji, którą to decyzją stwierdzono w części nieważność decyzji w sprawie sprzedanych lokali w budynku objętym orzeczeniem o przejęciu własności na rzecz Skarbu Państwa. Cytowanym wyrokiem NSA uchyliło zaskarżony wyrok WSA w Warszawie oraz uchyliło zaskarżoną decyzję SKO w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu.

Z tego względu zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 22 maja 2023 roku, znak: SKO-GN-4160-134/22 odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 kwietnia 2007 roku, znak: SKO.I-01/834/GNp/06 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.Rl.IV/6/23/1/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w gromadzie K. , stanowiącej - w dacie przejęcia - własność G. D. podlega uchyleniu.

Niezależnie podkreślenia wymaga, że przedmiotem oceny organu - przez pryzmat przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. - winna być wyłącznie decyzja SKO w Nowym Sączu z dnia 12 kwietnia 2007 roku, znak: SKO.I-01/834/GNp/06 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.Rl.IV/6/23/1/54.

Tymczasem, w ślad za zarzutami przedstawionymi w sprzeciwie prokuratora, z uzasadnienia zaskarżonej decyzji SKO w Nowym Sączu wprost wynika, że organ ponownie kontrolował orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., a materialną podstawę do oceny zgodności tego orzeczenia z prawem stanowiły przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r.

Przykładowo w uzasadnieniu do zaskarżonej decyzji Kolegium wskazuje, cyt.: "że podtrzymuje swoje stanowisko zawarte w kwestionowanej decyzji. Badanie zgodności z prawem weryfikowanego orzeczenia odbywa się w odniesieniu do stanu prawnego obowiązującego w dacie jego wydania."

Ponadto Kolegium wskazuje, że cyt.: "materialną podstawę do oceny zgodności zaskarżonego orzeczenia z prawem stanowią przepisy art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, na podstawie którego mogły być przejmowane w całości lub części nieruchomości położone w województwach białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego przewidzianego w Rozporządzeniu Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 23 grudnia 1927r. o granicach państwa ( Dz. U. R.P. z 1927r Nr 11 poz. 83) oraz w powiatach biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli."

Należy wyraźnie zaakcentować, że w kontrolowanym obecnie przez Sąd postępowaniu nieważnościowym organ uprawniony był wyłącznie do oceny, czy decyzja SKO w Nowym Sączu z dnia 12 kwietnia 2007 roku, znak: SKO.I-01/834/GNp/06 orzekającej o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.Rl.IV/6/23/1/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w gromadzie K. , stanowiącej - w dacie przejęcia - własność G. D., nie była obarczona kwalifikowanymi wadami rażącego naruszenia prawa, nie zaś do powtórnej oceny orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z dnia 15 lipca 1954 r., znak: L.Rl.IV/6/23/1/54 w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości ziemskiej położonej w gromadzie K. stanowiącej - w dacie przejęcia - własność G. D.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie zatem rozważenie powyższych okoliczności.

Zaznaczyć też należy, że z uwagi na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych z art. 16 § 1 K.p.a., może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1. Z tego też powodu wykładnia analizowanych przesłanek powinna mieć charakter ścieśniający (por. uzasadnienie wyroku NSA w Warszawie z 7.07.1983 r., sygn. II SA 581/83).

Wady decyzji administracyjnej, stanowiące zgodnie z art. 156 § 1 K.p.a., przyczyny stwierdzenia jej nieważności mają charakter materialny i tkwią w niej samej (por. J. Borkowski [w:] Kodeks..., red. J. Borkowski, s. 235). Przyjmuje się, że o rażącym naruszeniu prawa przesądzają – występujące zasadniczo kumulatywnie – trzy przesłanki: "oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja" (W. Chróścielewski [w:] W. Chróścielewski, J.P. Tarno, Postępowanie..., s. 190; podobnie NSA w wyroku z 14.03.2012 r., II OSK 2525/10). W doktrynie prawa oraz orzecznictwie sądów administracyjnych powszechny jest pogląd, że uchybienia prawa mają charakter rażący w przypadku istnienia wad o szczególnym ciężarze gatunkowym. Następuje to wówczas, gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść rozstrzygnięcia stanowią zaprzeczenie obowiązującego stanu prawnego w całości lub w części (p. B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Warszawa 2004, str. 729-730). W judykaturze sądów administracyjnych przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa ma miejsce wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Rażące naruszenie prawa jest bowiem z reguły wyrazem ewidentnego i jasno uchwytnego błędu w wykładni prawa, którego treść jest jasna i nie wywołuje rozbieżności interpretacyjnych. O takim naruszeniu prawa można mówić jedynie wtedy, gdy stwierdzone naruszenie ma znacznie większą wagę aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej. Z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa.

Podkreślenia także wymaga, że zgodnie z art.156 § 2 K.p.a., w brzmieniu obowiązującym od dnia 16 czerwca 2021 r. (Dz.U. z 2021 roku, poz. 1491), a wprowadzonym ustawą z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego - nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Ustawa nowelizująca dodała również do art. 156 K.p.a. § 3 o treści: "Jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.". W myśl art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 roku postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Podsumowując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja nie odnosi się do istoty sprawy, sprowadzającej się do dokonania oceny, czy decyzja nieważnościowa z dnia 4 kwietnia 2008 r. podjęta została z rażącym naruszeniem przepisów prawa.

Dlatego też, ponieważ zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art.156 § 1 pkt. 1) K.p.a., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.