Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 922/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia WSA (del.) Mirella Łent (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Po 566/22 w sprawie ze skargi A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2022 r. nr 3001-IEE.711.165.2022 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 r., I SA/Po 566/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2022 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W uzasadnieniu wyroku, sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotem sprawy było rozstrzygnięcie czy organ egzekucyjny, któremu postanowieniem z dnia 17 listopada 2011 r., [...], Sąd Rejonowy Poznań Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu wobec zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej przekazał prowadzenie łącznie obu egzekucji przeciwko M. P. miał podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], w sytuacji ogłoszenia upadłości ww. dłużniczki. Dodał, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, że postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto w Poznaniu XI Wydział Gospodarczy z 29 czerwca 2020 r., sygn. akt [...] (obecnie XI [...]), została ogłoszona upadłość dłużnika – M. P. - osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Od dnia 29 czerwca 2020 r. postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec majątku dłużniczki, na podstawie nakazu zapłaty sygn. akt [...], wystawionego na rzecz wierzyciela tj. skarżącej uległo zawieszeniu z mocy prawa (postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań - Wilda postanowieniem z 13 lipca 2020 r.). Prawomocne zakończenie postępowania upadłościowego wobec dłużniczki nastąpiło w dniu 29 grudnia 2021 r. Po potwierdzeniu tej informacji w Sądzie, Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań-Wilda postanowieniem z 31 marca 2022 r. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec dłużniczki, na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. WSA w Poznaniu stanął na stanowisku, że należało przyznać rację organom egzekucyjnym orzekającym w sprawie, że w przypadku uprawomocnienia się postanowienia o ogłoszeniu upadłości postępowanie egzekucyjne umarza się z mocy prawa. Oznacza to zakaz prowadzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań-Wilda był więc zobligowany do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużniczki na podstawie wskazanego wyżej tytułu wykonawczego. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał także, że nie budziło wątpliwości, że Naczelnikowi Urzędu Skarbowego zostało przekazane łączne prowadzenie egzekucji w trybie egzekucji administracyjnej wyłącznie wobec M. P., tak więc organ egzekucyjny nie był uprawniony do prowadzenia egzekucji wobec J. S. Z tego też względu organ egzekucyjny nie posiadał uprawnień do zajęcia stanowiska w kwestii ewentualnego umorzenia postępowania egzekucyjnego względem J. S.

Reasumując, sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że organ egzekucyjny nie miał innej możliwości jak wydać postanowienie o umorzeniu postępowania na podstawie art. 59 § 4 w związku z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Skutek taki następuje bowiem z mocy prawa. Wyrok ten w całości dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej w skrócie CBOSA).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył pełnomocnik skarżącej, który na podstawie przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy tj. art. 151 p.p.s.a przez błędne zastosowanie i uznanie, że skarga podlega oddaleniu, mimo, iż zasługiwała ona na uwzględnienie i zachodziły podstawy do uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, ponieważ organ odwoławczy orzekający w II instancji naruszył:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, wyrażające się przez:

a. błędne przyjęcie, że organ nie miał obowiązku wydać żadnego rozstrzygnięcia w stosunku do dłużnika J. S., podczas gdy Komornik Sądowy P. M. przekazał organowi egzekucyjnemu postanowieniem z dnia 31-10-2012 r. egzekucję wobec obu dłużników – M. P. i J. S., wobec czego koniecznym było wydanie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia również dłużnika J. S., choćby przez odmowę prowadzenia egzekucji w stosunku do niego, bądź zwrot komornikowi egzekucji w części dotyczącej tego dłużnika;

b. nieprawidłowe przyjęcie, że organ nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania egzekucyjnego względem dłużnika J. S., podczas gdy organ administracji przyjął od komornika bez zastrzeżeń przekazaną egzekucję wobec dwojga dłużników i stał się wyłącznym dysponentem tytułu wykonawczego także wobec tego dłużnika – wskutek czego po wszczęciu przez komornika postępowania egzekucyjnego wobec dłużników i przekazaniu go organowi administracji, powstał stan, w którym organ kilka lat nie prowadzi postępowania egzekucyjnego wobec J. S., ani nie chce go umorzyć, względnie zwrócić w tym zakresie do komornika, co po stronie wierzyciela rodzi stan przedawnienia roszczeń objętych tytułem wykonawczym i powstanie szkody,

c. błędne przyjęcie, że organ I instancji nie naruszył art. 8, art. 9 k.p.a., podczas gdy organ ten działał z jawnym naruszeniem zasady pogłębiania zaufania i zasady udzielania informacji, stojąc na stanowisku, iż nie miał obowiązku informowania wierzyciela o stanie sprawy, a w szczególności o nieprowadzeniu czynności egzekucyjnych wobec dłużnika J. S.,

2. art. 8 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia, w szczególności brak odniesienia się do konkretnych zarzutów merytorycznych, lakoniczne wskazanie przyczyn, dla których organ zaniechał podjęcia jakikolwiek rozstrzygnięcia w stosunku do przekazanej przez Komornika Sądowego P. M. sprawy egzekucyjnej J. S.

Mając na uwadze powyższe pełnomocnik skarżącej na podstawie przepisu art. 185 p.p.s.a. wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie wyroku WSA w Poznaniu w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. Na postawie art. 176 § 2 p.p.s.a. oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ wniósł o jej oddalenie w całości.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, t.j.) – dalej jako: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z 8 grudnia 2009r., II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego została oddalona.

Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia.

Ocena zarzutów skargi kasacyjnej nastąpiła przede wszystkim przez pryzmat tego, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do rozpoznania sprawy poza granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), co w sprawie będzie miało znaczenie o tyle, że nie podważone stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego staje się stanowiskiem miarodajnym. Istotnym było również to, że zarzuty opierają się jedynie o Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.). Skarżąca nie wskazuje na przepisy, które stanowiły podstawę prawną samego umorzenia postępowania egzekucyjnego, w sprawie którego wydane postanowienie określiło granice sprawy (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Chodzi o działanie organu, które miało swe źródło w przepisach ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479, t.j. ze zm.) – dalej: "u.p.e.a.". Zatem miarodajną pozostaje ocena, że w granicach sprawy znalazło się postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanej (M.P.). Za miarodajne należy przyjąć, że w oparciu o art. 146 ust. 1 zd. 1 i 2 Prawa upadłościowego, postępowanie egzekucyjne skierowane do majątku M.P. umorzyło się z mocy prawa. Nie ma również wątpliwości, co do tego, że w przypadku spełnienia się przesłanki z art. 146 ust. 1 zd. 1 i 2 Prawa upadłościowego, organ wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania na podstawie art. 59 § 4 w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.

Zdaniem skarżącej WSA nie wziął pod uwagę tego, że w sprawie występował drugi zobowiązany (J.S.). Zarzut sformułowany w tej kwestii opiera o art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Jednak uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Tymczasem skarżąca nie wykazuje, by okoliczności, jakie w jej ocenie nie zostały wzięte pod uwagę, czy zostały błędnie ocenione mogły być okolicznościami faktycznymi istotnymi dla zastosowania art. 59 § 4 w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Nie tylko w uzasadnieniu nie odnosi się do tych przepisów, ale oprócz opisania swego stanowiska, nie odnosi się do żadnego wymienionego w skardze kasacyjnej z jednostki redakcyjnej, przepisu prawa.

W orzecznictwie jednolitym jest pogląd, że zarzuty kasacyjne oraz ich uzasadnienie nieodpowiadające wymaganym warunkom uniemożliwiają Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę ich zasadności, natomiast zarzuty przedstawione w sposób enigmatyczny mogą prowadzić do nieprawidłowo zrozumianych ocen. Nie można zapomnieć, że oceny te pozostają wiążące i często mają dalsze konsekwencje (art. 170 p.p.s.a.). Zatem Sąd ograniczył swą wypowiedź jedynie do kwestii pewnych. To wymagało zakreślenia, że przepisy przywołane w zarzutach skargi kasacyjnej są przepisami k.p.a., na którego zastosowanie dla postępowania egzekucyjnego wskazuje art. 18 u.p.e.a. Wielokrotnie tut. Sąd wyraził pogląd, że organy podatkowe mają obowiązek gromadzenia i uzupełniania materiału dowodowego, ale jedynie do momentu uzyskania pewności w zakresie stanu faktycznego sprawy, tj. stwierdzenia, że stan ten podpada pod hipotezę określonej normy prawnej o charakterze materialnoprawnym.

Braki skargi kasacyjnej prowadzą do wniosku, że w sprawie Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjmuje, że organ dokonuje oceny stanu faktycznego w oparciu o wszystkie zebrane dowody i trafnie uznaje, że jest to ocena prawidłowa. Sąd Rejonowy Poznań Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, II Wydział Cywilny, postanowieniem z 17 listopada 2011 r., [...], rozstrzygnął zbieg skierowanej do rachunku bankowego dłużnika M.P. w I. S.A. w Katowicach egzekucji sądowej prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym Poznań - Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu w sprawie o sygn. akt [...] oraz egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Poznań - Wilda w Poznaniu, w ten sposób, że dalsze prowadzenie ww. egzekucji przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego celem łącznego ich prowadzenia w trybie egzekucji administracyjnej, pozostawiając w mocy dotychczas wykonane czynności egzekucyjne. Z kolei postanowieniem z 10 sierpnia 2012 r., [...] Sąd Rejonowy w Śremie Wydział I Cywilny, rozpoznając sprawę z urzędu na skutek zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Śremie o rozstrzygnięcie, który organ ma prowadzić egzekucję przeciwko dłużnikowi M.P., umorzył postępowanie. Sąd Rejonowy w Śremie powołał się na ww. postanowienie Sądu Rejonowego Poznań Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z 17 listopada 2011 r., [...], że rozstrzygnięto już zbieg egzekucji przeciwko temu samemu dłużnikowi do tego samego prawa majątkowego, powierzając dalszą egzekucję Naczelnikowi Urzędu Skarbowego Poznań – Wilda w Poznaniu.

Skarżąca tych dowodów nie podważa i logicznym jest wniosek, że Sąd rozstrzygnął o zbiegu egzekucji tak, że prowadzić ją będzie Naczelnik Urzędu w stosunku do dłużnika M.P. Sąd dokonuje tej oceny nie pomijając dowodu w postaci przekazania Naczelnikowi dokumentacji egzekucji przez Komornika. Jednak skarżąca w żaden sposób nie wskazuje podstawy prawnej, z której wynikałoby, że egzekucja ta objęła również prowadzoną wobec dłużnika J.S. Nie przytacza, co mogłoby stanowić podstawę prawną nakładającą na organ egzekucyjny obowiązek prowadzenia egzekucji w szerszym niż przesądzony przez Sąd Rejonowy, zakresie podmiotowym. Nie uzasadnia dlaczego przekazanie sprawy przez Komornika mogłoby ten zakres rozszerzyć. Zatem skarżąca nie wykazuje okoliczności prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego również w stosunku do dłużnika J.S., a takie czynności bezspornie nie były prowadzone.

Należy przypomnieć, że Sąd za prawidłową uznał ocenę, że w zgodzie z orzeczeniami Sądu Rejonowego prowadzenie egzekucji przekazano Naczelnikowi Urzędu Skarbowego celem łącznego prowadzenia w trybie egzekucji administracyjnej, przeciwko dłużnikowi M.P. WSA uznał, że organ egzekucyjny nie był uprawniony do prowadzenia egzekucji wobec J.S. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do poszukiwania uzasadnienia racji przedstawianych przez skarżącą. Co więcej zdaje się ona nie dostrzegać wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2023 r., I GSK 266/22, gdzie wyraźnie oceniono, że organ egzekucyjny prowadził postępowanie wobec M.P., a rozstrzygnięty postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 17 listopada 2011 r., [...] zbieg dotyczy jednego z dłużników solidarnych, tj. M.P., a zatem organ egzekucyjny nie był uprawniony do prowadzenia egzekucji wobec pozostałych dłużników solidarnych. W tym wyroku oceniono, że Naczelnik Urzędu Skarbowego Poznań - Wilda nie był wyznaczony do prowadzenia egzekucji wobec J.S. Innymi słowy, w tych okolicznościach sprawy, nie było uprawnione prowadzenie przez organ postępowania egzekucyjnego wobec tego dłużnika, zgodnie bowiem z treścią postanowienia Sądu Rejonowego Poznań Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z dnia 17 listopada 2011 r. organ egzekucyjny zobowiązany był do działania tylko wobec określonej w postanowieniu dłużniczki M.P. W związku z tym administracyjny organ egzekucyjny przejął dalsze prowadzenie egzekucji z wniosku wierzyciela, działając w granicach tego orzeczenia. Takie rozumienie zaistniałej sytuacji prawnej wynika z charakteru zbiegu egzekucji, który odnosi się do konkretnego podmiotu oraz przedmiotu, do których skierowana jest równocześnie egzekucja sądowa i administracyjna. Słuszne jest stanowisko organu, zgodnie z którym decydujące znaczenia dla ustalenia zakresu podmiotowego prowadzonej egzekucji miało rozstrzygnięcie sądu powszechnego dotyczące jej zbiegu i odnoszące się wyłącznie do jednego z dłużników, bez możliwości rozszerzenia działań na pozostałych dłużników solidarnych.

Skarżąca zna ten wyrok, bo była jego adresatem, a w obecnie kontrolowanym orzeczeniu przywołano wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 2 września 2021 r., III SA/Po 194/21, który został skontrolowany i oceniony w powołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2023 r., I GSK 266/22. Obecnie NSA nie znajduje podstaw by od przedstawionej w nim oceny odstąpić. W skardze kasacyjnej brakuje argumentacji, by obecnie Sąd mógł tę kwestię poddać dalszej kontroli.

W konsekwencji za niezasadne uznano zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Nie jest zasadny również zarzut naruszenia art. 8 i art. 9 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. Pomijając, że są to zarzuty właściwie skierowane do działania organu a nie WSA, a jedynie przywołany art. 151 p.p.s.a. jest tzw. przepisem wynikowym, można przypomnieć, że tego typu zarzuty wymagają również wykazania wpływu naruszenia prawa na wynik sprawy. Nie wiadomo, bo skarżąca tego nie wyjaśnia, jaki wpływ na zastosowanie art. 59 § 4 w zw. z art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w stosunku do zobowiązanej M.P., miałoby poinformowanie, że nie jest prowadzona egzekucja w stosunku do dłużnika J.S. Jednocześnie oczekuje informacji o nieprowadzeniu takiego postępowania i powołuje się (ale tego w żaden sposób nie wykazuje, a organ temu zaprzecza), że takie postępowanie jest prowadzone.

Zasady ogólne postępowania administracyjnego, na jakie wskazuje skarżąca, stanowiąc nieodzowny element każdego prawidłowo skonstruowanego systemu prawa, owszem wywierają znaczący wpływ na stosowanie każdej procedury w państwie demokratycznym. Oczywiście są także nieodzownym elementem systemu egzekucji administracyjnej. Ich znaczenie uwidacznia się szczególnie na gruncie postepowań typu przymusowego, gdzie zapewniają poszanowanie reguł sprawiedliwej procedury - w szczególności w zakresie gwarantowania odpowiedniej ochrony zobowiązanemu (por. A. Skoczylas, Gwarancyjna rola sądów administracyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (rozważania na przykładzie stosowania zasady celowości), ZNSA 5-6 (32-33) z 2010 r., s. 390). Niemniej skarżąca występuje w postępowaniu z pozycji wierzyciela, co oznacza, że oczekuje na ich podstawie ochrony swego prawa: prawa do żądania wykonania obowiązku. Nie wskazuje jednak w tym zakresie żadnych przepisów u.p.e.a., których interpretacja dokonana przez Sąd w zaskarżonym wyroku przekroczyłaby ramy wyznaczone przez tego typu zasady.

Zatem za nietrafny uznano zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a., gdyż jak wskazano wcześniej, jest to przepis wynikowy, a oddalenie skargi Sąd pierwszej instancji oparł o prawidłowo dokonaną kontrolę sądowoadministracyjną.

Mając na względzie powyższe oraz art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a., art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).

Mirella Łent Jan Rudowski Anna Dalkowska