Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2182/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6173 Biegli sądowi i tłumacze przysięgli
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 839/22 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od strony skarżącej A. Sp. z o.o. w Z. na rzecz Ministra Sprawiedliwości 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt VI SA/Wa 839/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. sp. z o.o. w Z. (spółka, skarżąca, strona) na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2022 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy.

Dnia [...] sierpnia 2021 r. do Prezesa Sądu Okręgowego w Przemyślu wpłynął wniosek spółki o zwolnienie K.K. z funkcji biegłego sądowego przy tym Sądzie z uwagi na nienależyte wykonywanie przez nią czynności oraz działanie niezgodne z etyką biegłego sądowego. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Prezes Sądu Okręgowego w Przemyślu wydał [...] listopada 2021 r. decyzję, w której odmówił zwolnienia biegłej sądowej z funkcji biegłego sądowego, stwierdzając, że zawarte we wniosku spółki zarzuty wobec biegłej sądowej nie znalazły potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Zaskarżonym postanowieniem z [...] stycznia 2022 r. Minister Sprawiedliwości stwierdził niedopuszczalność odwołania spółki od wskazanej wyżej decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w Przemyślu. Organ odwoławczy stwierdził, że spółka, która we wniosku z 25 sierpnia 2021 r. zasygnalizowała Prezesowi Sądu Okręgowego w Przemyślu zaistniałe, w jej ocenie, nieprawidłowości w wykonywaniu obowiązków biegłego sądowego w postępowaniu karnym prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w Gliwicach, nie posiada przymiotu strony postępowania w sprawie zwolnienia biegłej sądowej z pełnionej funkcji. Skutkiem rozstrzygnięcia wydanego w tym postępowaniu może być bowiem wyłącznie pozbawienie biegłej sądowej prawa do pełnienia funkcji biegłego sądowego lub zachowanie przez biegłą sądową dotychczasowych uprawnień. Rozstrzygniecie to nie będzie zatem miało wpływu na sytuację prawną spółki. Jego konsekwencją nie będzie powstanie po jej stronie, na gruncie prawa materialnego, jakichkolwiek uprawnień lub obowiązków. W tej sytuacji można więc mówić jedynie o interesie faktycznym skarżącej w rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego sądowego. Powyższej oceny nie zmienia fakt błędnego uznania spółki za stronę w postępowaniu administracyjnym przed organem I instancji. Powinnością tego organu było bowiem odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek spółki z uwagi na brak przymiotu strony w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a.

Zaskarżonym wyrokiem z 18 maja 2022 r. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę skarżącej, uznając ją za niezasadną. Sąd Wojewódzki wskazał, że z przepisów rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych nie można wyprowadzić wniosku, że każdy, kto kwestionuje rzetelność biegłego sądowego, wnosząc stosowny wniosek do prezesa sądu okręgowego, przy którym ustanowiony jest dany biegły sądowy, posiada status strony w postępowaniu w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego. Z przytoczonej regulacji nie wynika, aby poza sytuacją z § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie biegłych sądowych, postępowanie w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłego było wszczynane na wniosek. W związku z czym, wniosek podmiotu kwestionującego rzetelność biegłego sądowego może pełnić funkcję sygnalizacyjną dla prezesa sądu okręgowego, przy którym ustanowiony jest dany biegły sądowy, ale nie wszczyna postępowania w przedmiocie zwolnienia z funkcji tego biegłego. W związku z powyższym skarżąca nie posiadała legitymacji prawnej do wszczęcia postępowania w przedmiocie zwolnienia z funkcji biegłej sądowej, a w konsekwencji legitymacji do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Sądu Okręgowego w Przemyślu z [...] listopada 2021 r.. Kwestionowanie przez stronę rzetelności biegłej sądowej oraz podnoszenie konfliktu interesów pomiędzy nią i biegłą sądową w innym postępowaniu, w sprawie o zwolnienie biegłej sądowej z pełnionej funkcji, realizuje jedynie interes faktyczny skarżącej i nie stanowi o interesie prawnym spółki w tym postępowaniu. Brak jest bowiem związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawną a sytuacją prawną skarżącej w postępowaniu o zwolnienie biegłej sądowej z pełnionej funkcji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zaskarżając go w całości, zarzucając mu naruszenie:

I. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tjart. 145 §1 pkt. 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu przez Sąd, iż skarżąca nie jest stroną postępowania o wyłączenie biegłego podczas gdy: podejmowanie przez biegłą sądową czynności bezpośrednio rzutują na sytuację spółki oraz wpływają na jej interes prawny, bowiem działania biegłej sądowej są nierzetelne i sprzeczne z przepisami prawa, a także wykraczają poza sferę dowodową;

II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw, z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo nieprzeprowadzenia rzetelnego postępowania dowodowego, niewzięcia pod uwagę dowodów zgłaszanych przez skarżącą, przez co uznać należy, że organ nie dokonał oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego i tym samym naruszył zasadę zaufania do władzy publicznej oraz zasadę prawdy obiektywnej, bowiem postępowanie prowadzone było bez zachowania zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania stron, w sytuacji gdy skarżąca składała wnioski dowodowe dotyczące działalności biegłej i podejmowanych przez nią działań sprzecznych z prawem;

2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 k.p.a. poprzez oddalenie skargi od postanowienia Ministra Sprawiedliwości stwierdzającego niedopuszczalność odwołania, w sytuacji gdy zgodnie z przyjętym orzecznictwem stwierdzenie niedopuszczalności odwołania nie jest prawidłowym rozstrzygnięciem, w sytuacji gdy zachodzi potrzeba badania interesu prawnego wnoszącego odwołanie, co miało miejsce w niniejszej sprawie.

W związku z powyższym spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnego w Warszawie do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Ponadto oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) postępowanie kasacyjne przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie związania granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie zarzutów kasacyjnych. Jedynie w drodze wyjątku – w razie stwierdzenia przyczyn nieważności postępowania sądowego, o których mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., lub podstaw, o których mowa w art. 189 p.p.s.a. – Naczelny Sąd Administracyjny jest upoważniony i zobowiązany do przekroczenia granic skargi kasacyjnej i wyjścia poza zakres zaskarżenia oraz zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej. W takiej sytuacji Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę podstawy z art. 183 § 2 lub art. 189 p.p.s.a. oraz sankcjonuje je niezależnie od granic zaskarżenia kontrolowanego orzeczenia oraz podniesionych zarzutów (art. 183 § 1, art. 186, art. 189 p.p.s.a.).

Mając na względzie wskazane wyżej zasady postępowania kasacyjnego, wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności postępowania sądowego oraz podstaw, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył rozpoznanie sprawy do weryfikacji zarzutów skargi kasacyjnej.

W pierwszej kolejności dokonano rozpoznania zarzutów naruszenia przepisów postępowania, stwierdzając ich bezskuteczność lub bezzasadność.

Formalno-procesowemu oddaleniu podlegał wadliwe skonstruowany zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 77 i art. 80 k.p.a. Autor skargi kasacyjnej nie tylko nie wskazał prawidłowej formy naruszenia prawa procesowego przez Sąd pierwszej instancji, lecz także nie dokonał właściwego powiązania podnoszonych uchybień z istotą zaskarżonego rozstrzygnięcia (postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania), jego podstawami merytorycznymi (brak legitymacji odwoławczej) oraz specyfiką postępowania wstępnego w przedmiocie dopuszczalności odwołania. Niezależnie jednak od tego rodzaju deficytów formalnych, które dyskwalifikują podniesiony zarzut jako podstawę kontroli merytorycznej, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że kontrolowany Sąd Wojewódzki prawidłowo wywiązał się z obowiązku przeprowadzenia pełnej kontroli legalności proceduralnej zaskarżonego postanowienia, nie pozostawiając poza zakresem weryfikacji żadnych istotnych okoliczności prawnych lub faktycznych, które mogły mieć znaczenie dla oceny legitymacji odwoławczej skarżącej. Okoliczności te zostały syntetycznie opisane i poddane odpowiedniej kwalifikacji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Nie wykazują natomiast w przedmiotowej sprawie relewancji merytorycznej i logicznej z zagadnieniem oceny prawidłowości ustalenia podstawy faktycznej kontrolowanego postanowienia zarzuty naruszenia ogólnych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady zaufania do władzy publicznej, zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania stron.

Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 134 k.p.a. Zarzut ten pomimo wadliwej konstrukcji mógł zostać poddany ocenie merytorycznej, gdyż z jego treści wynika, że skarżąca kasacyjnie kwestionuje ocenę legalnościową wykładni i zastosowania art. 134 k.p.a. na tle ustalonego stanu faktycznego, prezentując stanowisko, że w przedmiotowej sprawie prawidłową formą rozstrzygnięcia w przedmiocie legitymacji odwoławczej powinna być decyzja administracyjna.

Uznając powyższe stanowisko skarżącej kasacyjnie za błędne, należy zauważyć w pierwszej kolejności, że rozważany zarzut mógł zostać powiązany jedynie ze stanem faktycznym, który został oceniony jako prawidłowy przez Sąd pierwszej instancji, chyba że doszłoby do podważenia tego rodzaju oceny w postępowaniu kasacyjnym. Z ustalonego stanu faktycznego wynika natomiast, że skarżąca kasacyjnie jako uczestnik postępowania karnego złożyła do właściwego prezesa sądu okręgowego wniosek o zwolnienie z funkcji biegłego sądowego osoby, która jako biegła w tym postępowaniu sporządziła opinię kwestionowaną co do rzetelności przez spółkę. Działający jako organ odwoławczy Minister Sprawiedliwości, kierując się treścią art. 134 k.p.a., prawidłowo dokonał oceny formalnej dopuszczalności wniesionego przez spółkę odwołania, w tym przede wszystkim w świetle kryterium istnienia legitymacji odwoławczej. Ocena ta wypadła negatywnie, albowiem organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca kasacyjnie jest pozbawiona w sposób oczywisty legitymacji odwoławczej z tego względu, że nie posiadała od początku przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w postępowaniu w sprawie zwolnienia innej osoby z funkcji biegłego sądowego (art. 157 § 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca Prawo o ustroju sądów powszechnych/p.u.s.p. w zw. z § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny podziela powyższą ocenę oraz stwierdza, że ze względu na specyfikę aktu ustanowienia i zwolnienia biegłego sądowego przez prezesa sądu okręgowego brak w systemie prawnym jakiegokolwiek przepisu prawa formalnego lub materialnego, który mógłby stanowić podstawę do przyznania podmiotowi żądającemu zwolnienia biegłego z jego funkcji interesu prawnego w sprawie zwolnienia z funkcji biegłego. Sprawa ustanowienia biegłego sądowego lub zwolnienia go z funkcji należy do spraw z zakresu organizacji i wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych, a w sferę stosunków organizacyjno-ustrojowych pomiędzy właściwym prezesem sądu okręgowego a osobą ustanowioną lub zwolnioną z funkcji biegłego sądowego nie mogą być włączane podmioty trzecie. Jeżeli nawet przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że akty ustanowienia lub zwolnienia z funkcji biegłego przyjmują formę decyzji administracyjnych, to ocena ta jest konsekwencją przyjętego założenia, że bezpośredni adresat tego rodzaju aktów powinien mieć zapewnioną ochronę prawną na drodze administracyjnej lub sądowej, natomiast stanowisko to nie może być podstawą do uznania, że osoby trzecie (w tym podmioty kwestionujące kwalifikacje biegłego lub prawidłowość jego opinii) mogą stać się stroną postępowań w sprawach wydawania tego rodzaju aktów.

W świetle powyższego prawidłowa jest końcowa pozytywna weryfikacja legalności zaskarżonego postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania strony skarżącej kasacyjnie od decyzji o odmowie zwolnienia z funkcji biegłego. Jakkolwiek zasadą jest, że ocena, iż wnoszący odwołanie nie jest stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a., powinna następować w drodze decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego wydawanej na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. (por. uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z dnia 5 lipca 1999 r., OPS 16/98, ONSA 1999, nr 4, poz. 119), to jednak w sytuacji oczywistego braku legitymacji odwoławczej organ drugiej instancji jest uprawniony do apriorycznego przyjęcia, że odwołanie wniesione przez nieuprawniony podmiot jako niedopuszczalne i bezskuteczne podlega trybowi wskazanemu w art. 134 k.p.a., który stanowi przepis szczególny względem art. 61a k.p.a.

W związku z wyrażonym powyżej poglądem oddaleniu podlega także zarzut naruszenia prawa materialnego w zakresie art. 145 § 1 pkt. 1 lit a) p.p.s.a. w zw. z § 6 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych w zw. z art. 28 k.p.a. Jak już stwierdzono, specyfika stosunku prawnego pomiędzy prezesem właściwego sądu okręgowego a osobą, która pełni funkcję biegłego sądowego, przesądza o tym, że nie jest dopuszczalne wywodzenie przez podmioty trzecie z przepisów prawa formalnego lub materialnego własnego interesu prawnego w sprawach dotyczących tego stosunku jako należącego do sfery organizacji i wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych. Zasada ta dotyczy przede wszystkim tych podmiotów trzecich, które występują jako strony lub uczestnicy postępowań, w których biegli sądowi sporządzają opinie podlegające weryfikacji w orzeczeniach kończących te postępowania w danej instancji. Pozbawiony podstaw jest zatem pogląd interpretacyjny, który podejmuje próbę wywodzenia z regulacji kompetencyjnej, przewidującej fakultatywne upoważnienie właściwego prezesa do zwolnienia z funkcji biegłego z ważnych powodów, w szczególności jeżeli nienależycie wykonuje on swoje czynności (§ 6 ust. 2 ww. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r.), interesu prawnego podmiotu będącego stroną (uczestnikiem) postępowania, w którym określony biegły sądowy wydał opinię mającą znaczenie dla sytuacji prawnej tego podmiotu, w sprawie dotyczącej zwolnienia z funkcji biegłego.

Nie pozbawia to oczywiście tego rodzaju podmiotu prawa do kierowania do właściwego prezesa sądu okręgowego pism stanowiących skargi dotyczącej działalności tego sądu (art. 41a-41f p.u.s.p.) w zakresie sposobu wykonywania czynności przez określonego biegłego sądowego z tym zastrzeżeniem, że nie podlegają rozpatrzeniu skargi w zakresie dotyczącym działalności sądów w dziedzinie, w której sędziowie i asesorzy sądowi są niezawiśli (art. 41a § 2 p.u.s.p.). Przedmiotem odrębnej skargi skierowanej do właściwego prezesa sądu apelacyjnego (art. 41b § 3 p.u.s.p.) może być również działalność prezesa sądu okręgowego w zakresie nadzoru nad działalnością biegłych sądowych.

W tym stanie rzeczy, mając na względzie całość podniesionej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184, art. 204 pkt 1 oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej (punkt pierwszy wyroku) oraz o zasądzeniu od strony skarżącej kasacyjnie na rzecz skarżonego organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego (punkt drugi wyroku).