Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 783/24
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2024-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy K. z dnia 29 kwietnia 2024 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. N. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 1 sierpnia 2024 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: Kolegium; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia odwołania M. N. (dalej również: wnioskodawczyni; skarżąca; strona) – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: k.p.a. oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323) - dalej: u.ś.r. – utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy K. (dalej również: Burmistrz; organ I instancji) z dnia 29 kwietnia 2024 r. nr [...] (dalej również: Burmistrz; organ I instancji), wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy.

W dniu 14 grudnia 2023 r. (data nadania pocztowego; daty wpływu wniosku do organu: 18 grudnia 2024 r.) M. N., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem Z. N..

Burmistrz Miasta i Gminy K. decyzją z dnia 29 kwietnia 2024 r. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem.

W uzasadnieniu Burmistrz wskazał na to, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1b u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.

Organ I instancji wyjaśnił m.in., że do wniosku z dnia 18 grudnia 2023 r. skarżąca nie dołączyła orzeczenia o niepełnosprawności ojca, ponieważ nie była w posiadaniu powyższego dokumentu. Podniósł, że Z. N. złożył wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. (dalej: PZdSON w P.) w dniu 11 grudnia 2023 r., a zatem podanie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku nie było kompletne.

Burmistrz wskazał również na to, że w dniu 28 grudnia 2023 r. strona złożyła wniosek o zawieszenie postępowania, w związku z czym w dniu 14 lutego 2024 r. zawieszono postępowanie administracyjne w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na czas oczekiwania na wydanie przez PZdSON w P. orzeczenia o niepełnosprawności. Natomiast w dniu 7 marca 2024 r. na żądanie strony podjęto postępowanie administracyjne.

Ponadto organ odwołał się do ustaleń poczynionych na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 11 kwietnia 2024 r., wskazując, że wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z ojcem, który z uwagi na swoją niepełnosprawność wymaga opieki innych osób w codziennym funkcjonowaniu; wnioskodawczyni zapewnia podopiecznemu zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, jak: robienie zakupów, dokonywanie opłat, przygotowanie posiłków i pomoc w czynnościach pielęgnacyjno-higienicznych.

Poza tym wyjaśnił, że na podstawie orzeczenia wydanego przez PZdSON w P. z dnia 14 lutego 2024 r. (data wpływu do organu: 6 marca 2024 r.) ustalił, że Z. N. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym; orzeczenie zostało wydane na stałe; nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 grudnia 2023 r., tj. gdy osoba niepełnosprawna była w wieku [...] lat.

Organ I instancji podniósł, że wnioskodawczyni podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego przekazała informację, że zrezygnowała z zatrudnienia oraz innej pracy zarobkowej po śmierci matki, zaś organ jest w posiadaniu informacji, że skarżąca jest osobą bierną zawodowo od 31 października 2022 r. – zgodnie z aktem zgonu B. N., tj. matka wnioskodawczyni, zmarła w dniu [...]., a co za tym idzie rezygnacja oraz niepodejmowanie zatrudnienia nie było bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.

W ocenie Burmistrza wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w myśl przepisów obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., jak również do świadczenia pielęgnacyjnego obowiązującego od 1 stycznia 2024 r.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca podniosła, że sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem, która wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, motywując swoje rozstrzygnięcie, w uzasadnieniu decyzji z dnia 1 sierpnia 2024 r. zauważyło, że w dniu 18 grudnia 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, lecz do wniosku nie załączyła orzeczenia o niepełnosprawności ojca, albowiem nie była w posiadaniu tego dokumentu, zatem podanie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na dzień złożenia wniosku nie było kompletne. W dniu 28 grudnia 2023 r. pełnomocnik strony złożył wniosek o zawieszenie postępowania, a postanowieniem z dnia 14 lutego 2024 r. organ I instancji zawiesił postępowanie administracyjne, wszczęte w dniu 18 grudnia 2023 r. w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie w piśmie z dnia 4 marca 2024 r. pełnomocnik skarżącej wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania i w dniu 7 marca 2024 r. na żądanie strony podjęto zawieszone postępowanie. Poza tym organ II instancji stwierdził, że zgodnie z orzeczeniem z dnia 14 lutego 2024 r. Z. N. został zaliczony do osób posiadających znaczny stopień niepełnosprawności na stałe, jednakże nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 11 grudnia 2023 r.

Wskazując na brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r., organ odwoławczy zauważył, że wniosek złożony 18 grudnia 2023 r. był niekompletny, bowiem skarżąca nie dołączyła orzeczenia o niepełnosprawności ojca, gdyż nie była wówczas w posiadaniu takiego orzeczenia. Organ podniósł, że wniosek zatem został złożony przedwcześnie, bowiem orzeczenie wydane zostało dopiero w dniu 14 lutego 2024 r.

Kolegium wyjaśniło, że od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r., poz. 1429), która w art. 43 pkt 4 lit. a zmieniła treść art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Organ II instancji dodał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uchylony przez art. 43 pkt 4 lit b u.ś.w.

Organ przedstawił treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. w nowym brzmieniu i wyjaśnił, że świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach mogą otrzymać osoby, które sprawują opiekę nad osobami z niepełnosprawnościami w wieku do ukończenia 18. roku życia.

Odwołując się natomiast do treści art. 63 ust. 1 u.ś.w., Kolegium stwierdziło, że wykładnia literalna tego przepisu pozwala na wyrażenie stanowiska, że przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji należy stosować jedynie do spraw, w których do dnia 31 grudnia 2023 r. powstało prawo do świadczenia. Organ dodał, że "stara ustawa" ma zastosowanie tam, gdzie w drodze decyzji organ przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed końcem 2023 r. Według organu negatywne rozstrzygnięcia, tj. odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podlegają uregulowaniom obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.

Końcowo organ II instancji stwierdził, że negatywną przesłanką niepozwalającą na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania świadczenia wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r., gdyż nie sprawuje opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia.

W skardze na decyzję odwoławczą M. N., reprezentowana przez pełnomocnika procesowego adwokata) zarzuciła tej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że przepisy te umożliwiają dalsze prowadzenie postępowania w sprawach dot. świadczenia pielęgnacyjnego jedynie na "nowych zasadach" po dniu wejścia w życie tej ustawy, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów nakazuje przyjąć, że wszystkie wszczęte przed końcem 2023 r. sprawy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, w których istnieje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie przed końcem 2023 r., mogą zostać skutecznie zakończone na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2023 r.

Przy tak sformułowanym zarzucie, rozwiniętym w uzasadnieniu skargi, strona wniosła o 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania. Ponadto pełnomocnik wniósł o "skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym".

Kolegium w odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o oddalenie skargi. Organ jako strona przeciwna nie zażądał w tej sprawie przeprowadzenia rozprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 oraz art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad jej ojcem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy, jak i przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, co uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego obydwu decyzji wydanych w tej sprawie.

Sąd z miejsca zastrzega jednakże, że nie było żadnych podstaw do uwzględnienia wniosku o "orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. N. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego". W sprawie nie zachodziły podstawy do zastosowania przepisu art. 145a § 1 p.p.s.a. i zobowiązania organu do wydania decyzji o określonej treści, tj. przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Przede wszystkim z tej przyczyny, że podstawą uwzględnienia skargi nie jest wyłącznie ta, o której mowa w tym przepisie (naruszenie przepisów prawa materialnego - przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2 p.p.s.a.). Uchylenie zaskarżonej decyzji było bowiem również skutkiem stwierdzenia przez Sąd istotnego uchybienia przepisów postępowania. W związku z tym Sąd wskazał na zakres ustaleń faktycznych wymagających poczynienia w toku ponownego rozpatrywania sprawy przez organy administracji, jak i na okoliczności wymagające rozważenia i rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym.

Materialnoprawną podstawę decyzji odmownej organu I instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w poprzednim brzmieniu (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przy tym według art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z kolei od 1 stycznia 2024 r. (patrz: art. 43 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. - Dz.U. z 2023 r., poz. 1429, zmieniającej nin. ustawę z dniem 1 stycznia 2024 r.), tj. w czasie rozstrzygania sprawy przez organy obydwu instancji, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. (Dz.U. z 2024 r., poz. 323 ze zm.) stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 oraz z 2022 r., poz. 2140) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, 4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego – jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, od 1 stycznia 2024 r. obowiązują znowelizowane przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym dniu weszły w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (z wyjątkiem przepisów wyraźnie wskazanych w art. 71 tej ustawy). Organ II instancji trafnie wskazał na brzmienie przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w., niemniej jednak błędnie uznał, że wykładnia literalna art. 63 ust. 1 u.ś.w. pozwala na wyrażenie stanowiska, że przepisy w brzmieniu sprzed nowelizacji należy stosować jedynie do spraw, w których do dnia 31 grudnia 2023 r. powstało prawo do świadczenia.

Kolegium argumentowało w tym względzie, że "stara ustawa" ma zastosowanie tam, gdzie w drodze decyzji organ przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed końcem 2023 roku. W konsekwencji, negatywne rozstrzygnięcia, tj. odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podlegają uregulowaniom obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Według Kolegium, negatywną przesłanką niepozwalającą na ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków do przyznania świadczenia wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. przepisów obowiązujących od dnia 1 stycznia 2024 r., gdyż skarżąca nie sprawuje opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia.

Według Sądu stanowisko to jest błędne.

W niniejszej sprawie niewątpliwie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia jeszcze w 2023 r. W postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji, już po jego podjęciu w 2024 r., wnioskodawczyni przedłożyła orzeczenie o stopniu niepełnosprawności osoby, w związku z opieką nad którą wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W aktach administracyjnych znajdują się także pozostałe dokumenty, które mogły okazać się przydatne organom przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, jak kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 11 stycznia 2024 r., opis czynności pomocowo-opiekuńczych oraz oświadczenia strony.

Organ, ustalając, jakie przepisy – i jak rozumiane – należy zastosować do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy, pominął okoliczności dotyczące kontekstu czasowego i prawnego, w jakim został złożony przez skarżącą wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, następnie uzupełniony o wydane w 2024 r. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności osoby, nad którą sprawuje opiekę.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmieniającej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 roku, stosuje się przepisy dotychczasowe.

Trzeba podkreślić, że na możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego także "od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r.", a zatem – przyjmując, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego według dotychczasowego brzmienia art. 17 u.ś.r., powstało czy też mogło powstać przed 1 stycznia 2024 r. – na konieczność rozstrzygania sprawy na podstawie dotychczasowych przepisów, wprost wskazuje treść przepisu art. 63 ust. 2 u.ś.w., stanowiąc, że osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4.

Zdaniem Sądu, wobec tak sformułowanych przez ustawodawcę przepisów przejściowych, uznać należało, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza w danej sprawie spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku, przy czym zasadniczo chodzi tu o spełnienie przesłanek warunkujących powstanie prawa do 31 grudnia 2023 r. W konsekwencji przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie w takiej sytuacji możliwe na podstawie przepisów dotychczasowych, stosowanych na podstawie art. 63 ust. 1 u.ś.w.

Poza tym wniosek taki płynie również z uzasadnienia projektu ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym, w którym wskazano na to, że nowe warunki w przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2024 r. i dotyczyć będą wszystkich osób składających wnioski po raz pierwszy po tej dacie. Natomiast osoby, które nabyły lub nabędą prawo do świadczeń opiekuńczych za okres przed wejściem w życie ustawy będą mogły zachować do nich prawo na zasadzie ochrony praw nabytych na podstawie przepisów przejściowych, o ile osoba z niepełnosprawnościami, nad którą jest sprawowana opieka, nie wybierze własnego świadczenia wspierającego (patrz: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 105/24, dostępny w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W orzecznictwie, odwołującym się do tych przepisów i uzasadnienia projektu ustawy, przyjmuje się, że ze względu konsekwencje zmiany prawa, z uwagi na użyte w art. 63 ust. 1 u.ś.w. sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa", dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Ol 912/23, dostępny jw.).

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, powyższy wniosek należy rozciągnąć również i na takie sytuacje, których stan faktyczny kształtuje się tak, jak w niniejszej sprawie. Chodzi tu zatem o sprawy, w których wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jak i wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zostały złożone do dnia 31 grudnia 2023 r., a następnie wydane już po tej dacie orzeczenie o niepełnosprawności potwierdzało powstanie przed 1 stycznia 2024 r. znacznego stopnia niepełnosprawności, względnie niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stanowisko takie jest uzasadnione z następujących powodów.

Zasadą jest, że ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują na wniosek (art. 23 ust. 1 u.ś.r.). Według art. 24 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. Z kolei art. 24 u.ś.r. w ust. 2 stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie jednak z art. 24 ust. 2a u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Zarazem w art. 24 ust. 4 u.s.r. przewidziano, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.

Wskazać tu należy na prawnie ukształtowany dwuetapowy mechanizm przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak to wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1863/16 (dostępnym jw.), analiza przepisów ustawy prowadzi do wniosku, że mechanizm przyznawania świadczeń rodzinnych, w tym zasiłku pielęgnacyjnego, obejmuje dwa etapy: urzędowe potwierdzenie istnienia stanu faktycznego uzasadniającego uprawnienie do zasiłku (stadium pierwsze) i przyznanie zasiłku (stadium drugie). Zasiłek (decyzja wydana w stadium drugim) jest związany z istnieniem określonego stopnia niepełnosprawności i jest przeznaczony na zniwelowanie skutków tego upośledzenia. W stadium pierwszym następuje wskazanie daty wystąpienia niepełnosprawności, która jest bez znaczenia dla daty początkowej uzyskania zasiłku.

Z kolei w wyroku z dnia 11 maja 2023 r. sygn. akt I OSK 1080/22 (dostępnym jw.), stwierdzono, że przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. stanowi normę prawa materialnego. W ujęciu czasowym wyznacza on bowiem zakres materialnego prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności. Jest to jednak także norma procesowa regulująca zależności pomiędzy postępowaniem w sprawie ustalenia niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności a postępowaniem w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego. W procesowym kontekście należy odczytywać zawarte w tym przepisie sformułowanie odnoszące się do wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, od którego złożenia ustala się prawo do świadczeń rodzinnych. Przepis ten odwołuje się bowiem także do przesłanki "dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności", a zatem do daty ostatecznego (prawomocnego) rozstrzygnięcia kwestii niepełnosprawności. Ten element normy prawnej nie może być pomijany w procesie wykładni art. 24 ust. 2a u.ś.r. Nie chodzi zatem w powyższym przepisie wyłącznie o datę najwcześniej złożonego wniosku o wydanie orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności, ale także o taki wynik postępowania wywołanego takim wnioskiem, który umożliwia przyznanie świadczenia rodzinnego zależnego od niepełnosprawności.

Reguły ustalone w art. 63 u.ś.w. są wyrazem konstytucyjnej ochrony praw nabytych. Przy ocenie, czy wsteczne działanie przepisu nie czyni go sprzecznym z Konstytucją, należy brać pod uwagę, w zależności od rodzaju sprawy, takie zasady jak zaufanie obywateli do państwa, bezpieczeństwo i pewność obrotu, stabilność stosunków przez prawo regulowanych, ochronę praw nabytych itd. Odstępstwo od zasady nieretroakcji może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy przemawiają za tym ważne powody i gdy wynika ono wyraźnie z brzmienia ustawy. Natomiast cel ustawy w żadnym razie nie uzasadnia przyjęcia wstecznego jej działania. Skoro z woli ustawodawcy zachowana zostaje możliwość przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach dotychczasowych, to przeciągające się postępowanie administracyjne nie może pozbawiać wnioskodawcy możliwości uzyskania tego świadczenia na zasadach dotychczasowych (tak WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Po 168/24, dostępnym jw.). Przy czym, z uwagi na art. 17 ust. 1 i art. 24 ust. 2a u.ś.r., chodzi tu również o postępowanie w sprawie wydania orzeczenia o niepełnosprawności jako prejudykatu w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Dlatego też na gruncie art. 63 ust. 1 u.ś.w. przyjmować należy, że o możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przesądza, stosownie do art. 24 ust. 2, 2a i 4 u.ś.r., nie tylko spełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, gdy wniosek został złożony do dnia 31 grudnia 2023 r. (tak np. WSA w Poznaniu w wyrokach z dnia 6 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Po 209/24 i 26 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SA/Po 366/24, WSA w Łodzi w wyroku z dnia 18 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 94/24 - orzeczenia dostępne jw.), ale również, jeżeli wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności został złożony przed 1 stycznia 2024 r., a ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający do 31 grudnia 2023 r., mimo że orzeczenie o niepełnosprawności wydano już po 31 grudnia 2023 r.

W konsekwencji, aby ocenić, jakie przepisy miały zastosowanie w sprawie, należało ustalić, kiedy w sytuacji wnioskodawczyni powstało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i czy możliwe było zastosowanie przepisów w brzmieniu sprzed nowelizacji. Co do zasady bowiem, jeżeli wniosek o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną zostanie złożony z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., to wnioskodawca nabywa prawo do tego świadczenia od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Istotne jest jednak, że może to nastąpić dopiero po spełnieniu wszystkich warunków do przyznania świadczenia, w tym warunku wynikającego z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (patrz: wyrok WSA w Białymstoku z dnia 8 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Bk 376/24, dostępny jw.).

Skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła 14 grudnia 2023 r. (data nadania pocztowego; data wpływu do organu: 18 grudnia 2023 r.), natomiast orzeczenie o stopniu niepełnosprawności przedłożyła organowi już w 2024 r., jednakże z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r., gdyż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane w dniu 14 lutego 2024 r. (nadane przez stronę do organu I instancji w dniu 4 marca 2024 r.), przy czym wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności złożono jeszcze 11 grudnia 2023 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datowany jest również od 11 grudnia 2023 r.

W ocenie Sądu, wszystko to w kontekście łącznego, systemowego odczytania przepisów art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. oraz art. 23 ust. 1, art. 24 ust. 2, 2a i 4 u.ś.r. z uwzględnieniem zasad wyrażonych w art. 2, art. 7 i art. 32 Konstytucji, oznacza, że kontrolowana sprawa administracyjna powinna być rozpoznana przez organy na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Na płaszczyźnie art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. możliwość przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r., będzie wyjściowo uzależniona od ustalenia, czy spełnione byłyby przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1 u.ś.r. najpóźniej na dzień 31 grudnia 2023 r., przy czym legitymowanie się przez osobę niepełnosprawną orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności należy z uwagi na brzmienie art. 24 ust. 2a u.ś.r. uznać za wstecznie spełnione na dzień złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności (11 grudnia 2023 r.).

W takim stanie rzeczy, mając na uwadze dwuetapowy mechanizm przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego – do którego skarżąca zastosowała się w niniejszej sprawie, działając w zaufaniu do obowiązującego prawa i organów administracji publicznej – należało uznać, że w sprawie mogły mieć zastosowanie przepisy względniejsze dla wnioskodawczyni, czyli art. 17 ust. 1 [pkt 4] u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Przepis ten nie wprowadzał bowiem wymogu, aby o świadczenie pielęgnacyjne można było ubiegać się jedynie z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, która nie ukończyła 18. roku życia. Poza tym uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności już po złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie stanowiło przeszkody formalnej do rozpatrzenia sprawy. Organ I instancji zasadnie też, poprzez zastosowanie instytucji zawieszania postępowania, umożliwił uzyskanie przez osobę niepełnosprawną stosownego orzeczenia, jak i zapewnił stronie możliwość zachowania terminu, o którym mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r. Skoro bowiem zgodnie z tym przepisem wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego może być złożony następczo (ze skutkiem wstecznym co do ustalenia początkowej daty prawa do świadczenia), już po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności, to i samo orzeczenie o niepełnosprawności może zostać uzyskane już po złożeniu wniosku o świadczenie pielęgnacyjne i – o ile potwierdza zaistnienie określonego stanu na dzień złożenia wniosku – stanowić o spełnieniu przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Z kolei to, czy skarżąca spełnia warunki do uzyskania świadczenia należy już do istoty sprawy, która wobec wadliwego zastosowania przepisów w tej sprawie nie została rozstrzygnięta. Nie zostały też ustalone i przede wszystkim rozważone przesłanki nabycia żądanego przez skarżącą prawa na podstawie przepisów obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. W kontekście zasad przedstawionych na wstępie rozważań niniejszego uzasadnienia rola sądu administracyjnego w takiej sytuacji nie może polegać na zastępowaniu organów w wykonywaniu ich zadań, w szczególności zaś merytorycznym rozstrzyganiu sprawy i prowadzeniu w tym celu własnych ustaleń (por. np. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 18 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Go 552/13, dostępny jw.).

Wobec tego należy podkreślić, że co do zasady każdej decyzji organu administracji należy stawiać wszystkie wymagania wynikające z podstawowych zasad postępowania administracyjnego i szczegółowych reguł prowadzenia postępowania wyjaśniającego (dowodowego). W stosunku do decyzji administracyjnej wskazuje się ustawowo na konieczność respektowania zasady prawdy obiektywnej (art. 7), zasady prowadzenia postępowania w sposób wzbudzający zaufanie do władzy publicznej (art. 8), zasad należytego informowania stron i przekonywania, tj. wyjaśniania przesłanek podjętych rozstrzygnięć (art. 9 i art. 11), z którymi wiążą się wymogi w zakresie prowadzenia postępowania dowodowego, rozstrzygnięcia i motywowania stanowiska organu (m.in. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a.). Obowiązkiem każdego organu administracji publicznej jest wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, obejmujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia.

Poza tym, ze względu na wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, rozstrzygnięcie organu drugiej instancji jest co do zasady takim samym aktem stosowania prawa, jak rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, a działanie organu drugiej instancji nie ma charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym, równoważnym działaniu organu pierwszej instancji (patrz np. wyrok NSA z dnia 30 października 2019 r. sygn. akt II OSK 3040/17, dostępny jw. - i powołane tam orzecznictwo).

Odniesienie się przez organ administracji do wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy jest istotne z punktu widzenia wyżej przywołanych, podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Uzasadnienie decyzji winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach administracji spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia, ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska, jak i powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne, co winno znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia (patrz np. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2022 r. sygn. akt III OSK 4906/21, dostępny jw.).

W tym względzie, w szczególności nietrafne było argumentowanie organu I instancji, że wnioskodawczyni podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego przekazała informację, że zrezygnowała z zatrudnienia oraz innej pracy zarobkowej po śmierci matki. Taki wniosek stanowi nadinterpretację treści utrwalonych w wywiadzie. Poza tym stwierdzenie, że organ jest w posiadaniu informacji, iż skarżąca jest osobą bierną zawodowo od 31 października 2022 r., a matka wnioskodawczyni (która wcześniej zajmowała się ojcem skarżącej) zmarła w dniu [...] nie może w żaden sposób uzasadniać tezy, że rezygnacja oraz niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą nie było bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem.

Z uwagi na błędną wykładnię i zastosowanie prawa materialnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r w nowym brzmieniu w zw. z art. 63 ust. 1 u.ś.w.) w sprawie, Kolegium w ogóle nie odniosło się do tych kwestii, co świadczyło o naruszeniu wyżej wskazanych przepisów postępowania.

Wobec tego Sąd wyjaśnia, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest wystarczające stwierdzenie znacznego stopnia niepełnosprawności u podopiecznego osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby niepełnosprawnej, jak i sam fakt wykonywania opieki zgodnej z potrzebami osoby niepełnosprawnej znacznie ograniczonej w zdolności do samodzielnej egzystencji. Przede wszystkim rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź niepodejmowanie takich zajęć powinna nastąpić z uwagi na konieczność podjęcia opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć taki związek, w którym to konieczność sprawowania opieki jest przyczyną, a zarazem przeszkodą w podejmowaniu pracy zarobkowej (patrz: wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2023 r. sygn. akt I OSK 1575/22, dostępny jw.).

Należy również podkreślić, że ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Dlatego też, aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować (patrz: wyrok NSA z dnia 14 marca 2023 r. sygn. akt I OSK 1239/22, dostępny jw.).

Rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie (to samo odnosi się do innej działalności zarobkowej) jako fakt powinien być oceniany na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia. Dlatego też bez znaczenia pozostaje, czy wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia wcześniej z innych przyczyn, jeżeli przyczyny te ustały, a w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniały nowe okoliczności - takie, jak konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, które uniemożliwiają wnioskodawcy ponowne podjęcie zatrudnienia. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla bowiem żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki, warunkiem jest jednak, by stan ten w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwał (patrz np. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2799/20, dostępny jw.). Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie wystąpi on o to świadczenie. Dlatego nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Dlatego istotne jest, czy w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego [ewentualnie, ze względu na brzmienie art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. oraz art. art. 24 ust. 2 i 2a u.ś.r. najpóźniej w dacie rozstrzygania sprawy - uw. wł. Sądu] strona spełnia ustawowe przesłanki do jego przyznania (zob. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1939/21, dostępny jw.).

Odnosząc się do stanowiska Burmistrza, który wystąpienia takiego koniecznego związku nie stwierdził w ocenianym stanie faktycznym sprawy, należy zauważyć, że organ oparł swoje stanowisko na nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., jak i nieadekwatnych ustaleniach i ocenach w zakresie stanu faktycznego. To z kolei doprowadziło organ do wniosków, które ostatecznie Sąd uznał za pozbawione odpowiedniego osadzenia w okolicznościach sprawy, które nie zostały w pełni rozpatrzone.

Nadto, organ I instancji nieprawidłowo zastosował w sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. i uczynił kryterium wieku osoby niepełnosprawnej kolejną okolicznością rozstrzygającą o zasadności odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W rozpoznawanej sprawie stanowisko Burmistrza dotyczące zachodzenia podstawy do odmowy przyznania świadczenia ze względu na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. było nieprawidłowe. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104; Dz.U. z 2014 r., poz. 1443 i 1459) orzekł o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a zatem organ przy podejmowaniu rozstrzygnięcia powinien był zastosować wykładnię dokonaną przez Trybunał w wyroku o sygn. akt K 38/13 (zob. np. stanowisko NSA w wyroku z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16, dostępnym jw.).

W takiej sytuacji, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i przepisy prawa materialnego. Błędna wykładnia art. 63 u.ś.w. ukierunkowała charakter ostatecznego rozstrzygnięcia, jakie zapadło w sprawie, gdyż spowodowała wadliwe zastosowanie w sprawie przez Kolegium przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. i odmowę przyznania świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w nowym brzmieniu. Z kolei organ I instancji w istocie błędnie zinterpretował art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obwiązującym do 31 grudnia 2023 r., jak i poczynił nieprawidłowe – bo nieuprawnione w świetle zgromadzonego materiału dowodowego – ustalenia faktyczne. Ujmowane łącznie uchybienia organów obydwu instancji przełożyły się na brak poczynienia wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz dokonania prawidłowej oceny okoliczności sprawy na podstawie art. 17 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. Z tych też przyczyn Sąd uznał za zasadne uchylenie obydwu decyzji, jakie zostały wydane w tej sprawie.

Ponownie rozpatrując sprawę, organy administracji przede wszystkim uwzględnią wyżej wskazaną wykładnię art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. W konsekwencji sprawa powinna być rozpatrzona przy zastosowaniu przepisów dotychczasowych, tj. sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2024 r., o ile nie zajdą inne przesłanki wyłączające z art. 63 u.ś.w. Zarazem, organ nie będzie mógł oprzeć ewentualnej odmowy przyznania świadczenia w tej sprawie na przesłance z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Niezbędne natomiast będzie odniesienie się do okoliczności faktycznych dotyczących zachodzenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością wykonywania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Wszystko to jest konieczne dla rozstrzygnięcia, czy w niniejszej sprawie zachodzą podstawy do przyznania przedmiotowego świadczenia, jak i dla prawidłowego zastosowania przepisów art. 17 ust. 1 (w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2024 r.) oraz art. 24 ust. 2, 2a i 4 u.ś.r.

Podsumowując, w sprawie miało miejsce naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 63 ust. 1 i 2 u.ś.w. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a także przepisów postępowania, przede wszystkim art. 7 i art. 8, jak i szczegółowych przepisów dotyczących ustalania i rozpatrywania materiału dowodowego oraz wymogów stawianych uzasadnieniu decyzji, tj. art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając wniosek strony i wynik sprawy oraz wynagrodzenie należne zawodowemu pełnomocnikowi (480 zł), ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 w sprawie w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).