Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 943/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4 i 4, art. 24 ust. 5b, art. 24 ust. 5f
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.),, Sędzia WSA Alicja Polańska, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej M.P. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2021 r. M. P. (dalej: "Skarżąca") wniosła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o umorzenie należności z tytułu składek w całości.

Decyzją z [...] października 2021 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s.",

odmówił umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 06/1999, 07/1999, 09/1999 - 12/1999, 02/2000 - 11/2000, 09/2013 - 12/2013, 03/2014 - 10/2015 - [...] zł,

- odsetek liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień wpływu wniosku [...] czerwca 2021 r. przypadających od ww. składek - [...] zł,

- odsetek w kwocie [...]zł liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień wpływu wniosku [...] czerwca 2021 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 06/1999, 07/1999, 09/1999,10/1999, 03/2000-11/2000

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 07/1999, 09/1999 - 11/2000, 09/2013 - 12/2013, 04/2014 - 10/2019 - [...] zł,

- odsetek liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień wpływu wniosku [...] czerwca 2021 r. przypadających od ww. składek - [...] zł,

- odsetek w kwocie [...]zł liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień wpływu wniosku [...] czerwca 2021 r. przypadających od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 07/1999, 09/1999, 10/1999, 03/2000-11/2000

c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 07/1999, 09/1999 - 11/2000, 04/2015 -10/2015 - [...] zł,

- odsetek liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień wpływu wniosku [...] czerwca 2021 r. przypadających od ww. składek -3 637,00 zł.

2. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 "u.s.u.s." oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem",

odmawia umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym:

a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 06/1999, 07/1999, 09/1999 - 12/1999, 02/2000 - 11/2000, 09/2013 - 12/2013, 03/2014 - 10/2015 - [...] zł,

- odsetek liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień wpływu wniosku [...] czerwca 2021 r. przypadających od ww. składek -16 238,00 zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 07/1999, 09/1999 - 11/2000, 09/2013 - 12/2013, 04/2014 - 10/2019 - [...] zł,

- odsetek liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień wpływu wniosku [...] czerwca 2021 r. przypadających od ww. składek-10 825,00 zł,

c) Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek za okres 07/1999, 09/1999 - 11/2000, 04/2015 - 10/2015 - [...] zł,

- odsetek liczonych na dzień przedawnienia oraz na dzień wpływu wniosku [...] czerwca 2021 r. przypadających od ww. składek -1 285,00 zł.

Rozpoznając wniosek Zakład wskazał, że należności z tytułu składek figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Na zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności wpłynęło:

- za okres 09/2013 - 03/2018 - wszczęcie postępowania w celu wydania decyzji o wysokości zadłużenia doręczenie [...] lutego 2018r. W dniu [...] maja 2018 r. doręczono decyzję, która uprawomocniła się [...] czerwca 2018 r. Ponadto należności zostały objęte egzekucją [...] lipca 2018 r.,

- za okres 4/2018 - 01/2019 - wszczęcie postępowania w celu wydania decyzji o wysokości zadłużenia doręczenie [...] stycznia 2019 r. W dniu [...] marca 2019 r. doręczono decyzję, która uprawomocniła się [...] kwietnia 2019 r. Ponadto należności zostały objęte egzekucją [...] czerwca 2019 r.,

- za okres 02/2019 - 10/2019 wszczęcie postępowania w celu wydania decyzji o wysokości zadłużenia doręczenie [...] lipca 2021 r. W dniu [...] września 2021 r. doręczono decyzję.

Wprawdzie co do należności za okres 06/1999 - 11/2000 figurujących na koncie upłynął termin przedawnienia, ale z uwagi na fakt, że Zakład zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości - data wpisu hipoteki [...] listopada 2008 r.), nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu zabezpieczenia.

Zakład dalej wskazał, że rozpatrzył wniosek w oparciu o wszystkie przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie, tj.: art. 28 ust.3 i 3a u.s.u.s.

Analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała, okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie powyższych przesłanek.

W stosunku do Skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust.3 pkt 2, 4 i 4b, nie zachodzą w stosunku do zadłużenia. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie znacznie przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust.3 pkt 4a również nie ma zastosowania.

Dalej Organ wskazał, że Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie pobiera rentę rodzinną i jest współwłaścicielem nieruchomości. Wobec należności zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziały ZUS w S., które jest prowadzone do nadal. Na przestrzeni ostatnich miesięcy wyegzekwowano kwotę [...]zł. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub [...] Sądowy nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Nie można także jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Na tej podstawie wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w ww. pkt. 3, 5 i 6.

Dopóki postępowanie toczy się nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji.

Z tych powodów, zdaniem Organu, nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Analizując przesłanki z Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365), Organ podkreślił, że umorzenie jest zarezerwowane dla sytuacji nadzwyczajnych (wyjątkowych, krytycznych), gdy ze względu na stan zdrowia wiek, i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązywanie się z zobowiązań, a także nie ma perspektywy poprawy i zmiany sytuacji.

Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o zapisy ww rozporządzenia. W ocenie zakładu okoliczności w nim wymienione (pkt 1-3) nie zachodzą.

Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w stosunku do Skarżącej nie zachodzi, ponieważ nie prowadzi działalności gospodarczej.

Okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w stosunku do Skarżącej również nie zachodzą, ponieważ nie udowodniła Skarżąca, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.

ZUS rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia). Organ wskazał, że ciężar wykazania istotnych okoliczności pozwalających na ocenę zaistnienia którejś z przesłanek z § 3 ww. rozporządzenia spoczywa na osobie, która ubiega się o umorzenie należności z tytułu składek. Skarżąca nie udowodniła, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych. Do postępowania o umorzenie należności nie przedłożyła Skarżąca oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej.

Rozpatrując odmownie wniosek o umorzenie, Organ wskazał także, że bierze pod uwagę nie tylko interes dłużnika, ale również Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na szczególny zakres świadczonych usług i odpowiedzialności za środki wpływające do budżetu państwa Zakład zobowiązany jest do rozpatrywania tego typu spraw ze szczególną ostrożnością, bowiem przedmiotem podlegającym decyzji są należności publicznoprawne. A zatem, mając na uwadze interes wnioskodawcy kieruje się również zabezpieczeniem interesu społecznego. Środki uzyskane przez ZUS z tytułu opłaconych składek przeznaczane są w znacznej części na wypłaty świadczeń społecznych osobom ubezpieczonym, w tym wypłaty rent inwalidzkich i emerytur.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie pełnomocnik Skarżącej zaskarżając decyzję Organu zarzucił, że decyzja ta narusza interes Skarżącej, gdyż Skarżąca wnosiła o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne wraz odsetkami oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz odsetkami, a wydanie decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą powoduje pogorszenie sytuacji majątkowej Skarżącej.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie artykułu 28 ust. 2 i ustęp 3 u.s.u.s. poprzez ich zastosowanie, sytuacji gdy wniosek Skarżącej nie był uzasadniony całkowitą niż ściągalnością należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne;

2. naruszenie artykułu 28 ustęp 3a u.s.u.s. poprzez nie branie pod uwagę tego przepisu przy rozstrzygnięciu sprawy, mimo że Skarżąca uzasadniała wniosek przesłankami wymienionymi w tym przepisie, a w szczególności swoją trudną sytuacją życiową, w tym majątkową oraz zdrowotną;

3. naruszanie artykułu 28 ustęp 3 b u.s.u.s. oraz paragrafu 3 ustęp jeden rozporządzenia MGPiPS poprzez ich niewłaściwe zastosowanie a w szczególności przyjęcie że przesłanki umorzenia należności z tytułu składek określa wyłącznie powyższy przepis rozporządzenia i przesłanki określone w tym przepisie mają charakter enumeratywny, a nie otwarty.

Zaskarżając w całości decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] października 2021 roku i wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa przez adwokata, zgodnie z właściwymi przepisami.

W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu sądowoadministracyjnym (Dz.U. z 2021 r., poz. 329, dalej: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842, ze zm.). Zarówno organ jak i Skarżący wnieśli o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie Przewodniczący I Wydziału WSA w Szczecinie, zarządzeniem z dnia 20 stycznia 2022 r. wyznaczył posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów na dzień 24 luty 2022 r.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób wymagający usunięcia jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą odmówiono Skarżącej umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od 06/1999 do 10/2015.

Wskazać zatem należy, że w dniu 25 listopada1998 r. weszła w życie aktualnie obowiązująca ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W jej art. 24 uregulowane zostały zasady dotyczące przedawnienia należności z tytułu składek. Przy czym okres przedawnienia i okoliczności przerywające bieg terminu przedawnienia w powołanym art. 24 ust. 4 i 5 - w brzmieniu obowiązującym w okresie od 25 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2002 r.

Stosownie bowiem do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Jednak do 31 grudnia 2011 r. przepis ten stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Należy bowiem wskazać, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono 1 stycznia 2012 r. ustawą z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r., poz. 1378, dalej: ustawa nowelizująca). Jednakże w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. (jak w tej sprawie), stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym obowiązkiem organu rentowego rozpatrującego wniosek o umorzenie należności z tytułu składek w sytuacji, gdy minął podstawowy termin ustalony dla przedawnienia, jest ustalenie kwoty istniejących należności składkowych, wciąż obciążających skarżącego. Nie może bowiem toczyć się postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności, które już wygasły. Takie postępowanie z chwilą przedawnienia należności z tytułu składek staje się bezprzedmiotowe (por. wyroki NSA z: 14 stycznia 2021 r. sygn. akt I GSK 1569/20, 7 września 2021 r. sygn. akt I GSK 171/21, publ.: orzeczenia. nsa.gov.pl).

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie tym postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Dlatego, jeżeli zobowiązany w swoim wniosku o umorzenie należności wskazałby składki, które uległy przedawnieniu, to w tym zakresie organ pierwszej instancji powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej: "K.p.a."). Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wtedy, gdy należności których umorzenia domaga się zobowiązany nie uległy przedawnieniu. Dlatego, w przypadku złożenia przez zobowiązanego wniosku o umorzenie zaległych składek, niezbędne jest ustalenie przez organ ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Nie może toczyć się bowiem postępowanie o przyznanie ulgi w stosunku do należności z tytułu składek, które już wygasły. ZUS, rozpoznając wniosek o umorzenie należności, bada czy nie zachodzą przesłanki pozwalające na umorzenie tych należności zawarte w art. 28 u.s.u.s. i wydanymi na jego podstawie rozporządzeniami. Organ, wydając decyzję o umorzeniu zaległości, bada zatem czy wnioskodawca jest w stanie spłacić istniejące zaległości. Aby prawidłowo ocenić tę kwestię, sprecyzowana musi być kwota istniejących zaległości i tę kwotę należy odnieść do potencjalnych możliwości wnioskodawcy. Wobec tego w decyzji dotyczącej umorzenia nie mogą zostać włączone składki, które uległy przedawnieniu. Z tych względów badanie kwestii czy zobowiązanie z tytułu niezapłaconych składek nie uległo przedawnieniu, mieści się w granicach sprawy w przedmiocie umorzenia należności składkowych (por. wyroki NSA z: 8 grudnia 2016 r. sygn. akt II GSK 3945/16, 3 kwietnia 2014 r. sygn. akt II GSK 236/13, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd w pełni podziela poglądy NSA zawarte w przywołanych wyrokach, że kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności, zatem organ zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 § 3 K.p.a. ustalenia poczynione na podstawie zebranego materiału dowodowego zawrzeć w uzasadnieniu decyzji. Niezależnie od tego twierdzenia organu muszą wynikać ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (dokumentów).

W badanej sprawie Organ nie sprostał tym wymogom.

Zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. W wyroku z dnia 20 maja 2020 r. Trybunału Konstytucyjnego stwierdził, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s., przewidujący wyłączenie możliwości przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką jest zgodny z art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W orzecznictwie wskazuje się, że czynnością zmierzającą do ściągnięcia należności jest wystawienie tytułu wykonawczego przez właściwy organ oraz inne czynności, np. skierowanie do strony upomnienia, z których treści czy uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają do ściągnięcia należności (zob. wyroki WSA z: 27 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Lu 721/11; 19 lipca 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 637/16, publ.: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 24 ust. 5f u.s.u.s. w przypadku wydania przez ZUS decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

Organ w sprawie poddanej kontroli Sądu, powołuje się w uzasadnienia zaskarżonej decyzji:

- za okres 06/1999 – 11/2000 na ustanowienie hipoteki na nieruchomości, data wpisu 18 listopada 2008 r.;

-za okres 09/2013-03/2018 na wszczęcie postępowania w celu wydania decyzji o wysokości zadłużenia doręczenie 13 lutego 2018 r. W dniu 4 maja 2018 r. doręczono decyzję, która uprawomocniła się 4 czerwca 2018 r. Ponadto należności zostały objęte egzekucją 2 lipca 2018 r.;

- za okres 04/2018 – 01/2019 – wszczęcie postępowania w celu wydania decyzji o wysokości zadłużenia doręczenie 17 stycznia 2019 r. W dniu 4 marca 2019 r. doręczono decyzję, która uprawomocniła się 3 kwietnia 2019 r. Ponadto należności zostały objęte egzekucją 24 czerwca 2019 r.;

- za okres 02/2019 – 10/2019 wszczęcie postępowania w celu wydania decyzji o wysokości zadłużenia doręczenie 14 lipca 2021 r. W dniu 14 września 2021 r. doręczono decyzję.

Jednakże do akt sprawy Organ nie dołączył stosownych dokumentów (postanowień, decyzji, zawiadomień, dowodów doręczeń) potwierdzających wskazane czynności administracyjne (postanowienie o wszczęciu postępowania, wydanie decyzji i jej doręczenie) i czynności egzekucyjne (postanowienie o wszczęciu postępowania, doręczenie zawiadomienia o zajęciu, wpis hipoteki) na podstawie których sąd może dokonać kontroli okresów zawieszenia czy przerwania biegu terminu przedawnienia. W aktach sprawy figuruje jedynie oświadczenie pracownika organu J. W. sporządzającej informacje o stanie należności z tytułu składek od 1 .01. 1999 r. w którym powołane są takie okoliczności jak zajęcie hipoteczne, data wszczęcia postepowania i zakończenia doręczeniem decyzji, data wdrożenia egzekucji.

Wobec braku w aktach sprawy dokumentów dotyczących prowadzonych wobec Skarżącej postępowań administracyjnych czy egzekucyjnych, nie sposób ustalić okoliczności powiadomienia strony o dokonanych czynnościach z którymi ustawodawca przewiduje zawieszenie/przerwanie biegu terminu przedawnienia należności składkowych i odsetek. Brak jest także dowodu poświadczającego ustanowienie hipoteki na nieruchomości będącej własnością Skarżącej w 4/8 części.

W tej sytuacji uznać należało, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala dokonać jednoznacznego ustalenia czy i ewentualnie, w jakiej wysokości zaległości Skarżącej w ogóle istnieją, skoro brak jest dokumentów potwierdzających okoliczności przerwania biegu terminu przedawnienia czy jego zawieszenia i na jaki okres. Nadto kwestie te nie zostały prawidłowo przeanalizowane przez Organ w kontrolowanym rozstrzygnięciu. Brak tych ustaleń oznacza, że w sprawie nie został w sposób prawidłowy ustalony stan faktyczny, a niewyjaśnienie w decyzji w sposób prawidłowy wysokości istniejących zobowiązań Skarżącej stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Brak tych ustaleń oznacza, że Organ nie dysponował materiałem dowodowym pozwalającym na rozstrzygnięcie w zakresie istnienia oraz wysokości umarzanych zaległości. Organ, nie dołączając do akt sprawy dokumentów obrazujących przebieg postępowania wymiarowego i egzekucyjnego, pozwalających na ocenę zaistnienia przesłanki przerwania biegu terminu przedawnienia należności składkowych czy jego zawieszenia, dopuścił się tym samym naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nienależyte uzasadnienie decyzji, w tym brak wyczerpującego wyjaśnienia jej podstawy prawnej polegający na pominięciu analizy zmieniających się regulacji dotyczących przedawnienia należności składkowych na przestrzeni blisko 23 lat od daty ich powstania, jest dowodem na nieprawidłowy proces stosowania prawa, poprzedzający samo wydanie decyzji i stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

W konsekwencji braku prawidłowego ustalenia wysokości obciążających stronę Skarżącą zaległości z tytułu składek za przedwczesną uznać należy kontrolę prawidłowości zastosowania przez Organ uznania administracyjnego w ramach orzekania o odmowie umorzenia zaległych składek. Warunkiem bowiem prawidłowego rozstrzygnięcia, także tego wydawanego w ramach uznania administracyjnego, jest prawidłowe ustalenie kwoty zaległości obciążających wnioskującego o ulgę w ich spłacie skarżącego.

W prowadzonym ponownie postępowaniu ZUS w pierwszym rzędzie ustali, czy składki o których umorzenie wnosiła Skarżąca uległy przedawnieniu czy też nie. W tym zakresie przeprowadzi analizę mających zastosowanie regulacji prawnych,

z uwzględnieniem zmian w tych przepisach i jeśli będzie zamierzał powołać się na instytucję przerwania czy zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności składkowych dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne i prawne. Dopiero po ustaleniu, że zaległości Skarżącej nie uległy przedawnieniu i w jakiej wysokości istnieją Organ rozważy wystąpienie przesłanek do ich umorzenia.

Wobec nienależytego ustalenia wysokości zaległości, przedwczesnym jest odnoszenie się do ewentualnego naruszenia art. 28 ust. 2, ust. 3, art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS. Aby prawidłowo ocenić ten zarzut, sprecyzowana musi być kwota istniejących zaległości i kwotę tę należy odnieść do potencjalnych możliwości wnioskodawcy.

Reasumując wskazać należy, że zaskarżona decyzja narusza art. 7, art. 77

§ 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.

w sprawie opłat za czynności adwokatów (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1800, ze zm.)

w kwocie [...]zł

Przytoczone orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na stronie internetowe: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.