Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 166/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 września 2023 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 10 stycznia 2023 r., nr SKO 4103/1190/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz radcy prawnego B. S. kwotę 480,00 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych), w tym 23% VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, SKO) zaskarżoną decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r., nr SKO 4103/1190/2022 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 i 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: u.ś,r,), po rozpoznaniu odwołania K. K. (dalej: strona, skarżący, wnioskodawca), utrzymało w mocy decyzję wydaną przez działającego z upoważnienia Burmistrza Stronia Śląskiego Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w Stroniu Śląskim z dnia 1 grudnia 2022 r., nr OPS.ŚP.5211/57/38/22 (dalej: organ I instancji) w przedmiocie odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Kwestionowana decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

W dniu 7 listopada 2022 r. Skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką W. K. legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Kłodzku z dnia 23 września 2022 r. zaliczającym W. K. (ur. [...]) do znacznego stopnia niepełnosprawności na okres do dnia 30 września 2025 r. ze wskazaniem, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność W. K., a jej stopień niepełnosprawności datuje się od 11 sierpnia 2022 r. W orzeczeniu wskazano, że mama skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Do wniosku skarżący załączył dokumentację dotyczącą zatrudnienia. Ponadto załączył do akt oświadczenia z dnia 7 listopada 2022r. i z 25 listopada 2022 r. złożone pod groźbą odpowiedzialności karnej, w których wskazał zakres opieki sprawowanej nad matką.

Organ I instancji decyzją z dnia 1 grudnia 2022 r. odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, wskazując, że odmowa przyznania świadczenia wynika z niespełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.

Po rozpoznaniu odwołania strony, SKO zaskarżoną decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że skoro nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją - to w niniejszej sprawie nie można odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność matki skarżącego, skoro bez wpływu na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pozostaje moment powstania niepełnosprawności.

Organ II instancji wskazał, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie, w tym z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 25 listopada 2022 r. w miejscu zamieszkania osoby wymagającej opieki, wynika, że skarżący mieszka z matką i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Mama skarżącego wdowa lat 72, choruje na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), na którą składa się przewlekły proces zapalny toczący się w oskrzelach. U pacjentów cierpiących na POChP przepływ powietrza w drogach oddechowych jest utrudniony i systematycznie pogarsza się przy braku zastosowania właściwego leczenia. Skarżący przygotowuje matce posiłki, robi zakupy, sprząta, utrzymuje czystość, pomaga przy czynnościach higienicznych, załatwia wizyty u lekarza, wyprowadza na spacery. Wykonuje wszystkie czynności związane z zaspokajaniem potrzeb życiowych ojca, który nie jest w stanie wykonywać czynności życia codziennego bez nadzoru i pomocy syna, bowiem wymaga pomocy i opieki osoby drugiej.

W dalszej kolejności SKO stwierdziło, że fakt znacznego stopnia niepełnosprawności matki skarżącego nie budzi wątpliwości, jak również to, że na skarżącym, ciąży obowiązek alimentacyjny wskazany w art. 129 k.r.o.

W ocenie SKO nie została jednak spełniona przesłanka z art. 17 u.ś.r. dotycząca nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Podkreśliło SKO, że opieka nad rodzicem w wyniku choroby bądź wieku starczego jest rzeczą naturalną i obowiązkiem dziecka w stosunku do rodzica, jednak nie wystarcza to jeszcze, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne.

Zdaniem SKO niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącego nie ma istotnego związku ze sprawowaniem opieki nad matką. Opieka uzasadniająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter osobisty, trwały i ciągły, jej przedmiotem powinno być całodobowe zaspokojenie potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej. Nie chodzi bowiem o czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zapewnieniem leków i zapewnieniem opieki lekarskiej. Obowiązki tego typu można pogodzić z pracą zawodową, co nie znaczy, że jest to zawsze proste.

W ocenie SKO zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, że istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad matką tym bardziej, że skarżący pozostawał w zatrudnieniu gdy orzeczeniem z dnia 23 września 2022 r. zaliczono jego matkę do znacznego stopnia niepełnosprawności. W ocenie SKO daje to podstawę do uznania, że skarżący zaczął opiekować się chorą matką dopiero, gdy ta uzyskała orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z akt sprawy wynika, że skarżący sprawuje nad matką opiekę polegającą na pomocy w czynnościach życia codziennego. Dba o porządek, robi zakupy, pomaga w przygotowaniu posiłków, podaje leki, realizuje recepty, pomaga w czynnościach higienicznych, umawia wizyty lekarskie w miejscu zamieszkania, realizuje opłaty. Uwzględniając powyższe, SKO wskazało, że ma na względzie, że chociaż stan zdrowia matki skarżącego powoduje, że wymaga ona stałej opieki, ale z akt sprawy wynika, że ta opieka nie jest i nie musi być świadczona przez skarżącego ciągle w sposób nieprzerwany, wyłączający możliwość podjęcia zatrudnienia w takim wymiarze i zakresie, który umożliwi skarżącemu codzienne wykonywanie niezbędnych czynności opiekuńczych wobec matki. Rozmiar sprawowanej opieki nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W tej sytuacji SKO nie znalazło podstaw do przyjęcia, że rezygnacja skarżącego z podjęcia zatrudnienia była dobrowolna i spowodowana jedynie koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Mając na względzie powyższe, SKO orzekło jak w osnowie decyzji.

Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył skarżący wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia zarzucając wydanie decyzji z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej oraz rozstrzygnięciem wszystkich wątpliwości na jego niekorzyść, co skutkowało tym, że nie otrzymał świadczenia pielęgnacyjnego pomimo, że spełniał warunki do jego przyszywania. Do skargo dołączył 2 zaświadczenia lekarskie z dnia 3 lutego 2023 r. dotyczące stanu zdrowia jego matki.

Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Pismem procesowym z dnia 15 czerwca 2023 r. (data wpływu 26 czerwca 2023 r.) pełnomocnik skarżącego z urzędu w uzupełnieniu skargi zarzuciła naruszenie:

1. prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na:

- zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zadudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo – skutkowy istnieje;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia –opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ a wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 7, art. 7 w związku z art. 80 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony - szeroko uzasadniając zarzucane naruszenie. (k: 22-24 akt sprawy sądowej)

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), albowiem zarówno strona, jak i organ, wnieśli o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Badając rozpoznawaną sprawę w tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z normami art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 80 k.p.a., a zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej interpretacji norm prawa materialnego.

Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: u.ś.r.). Świadczenie pielęgnacyjne jest obok zasiłku pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego jednym ze świadczeń opiekuńczych, zaliczanym do świadczeń rodzinnych (art. 2 pkt 2 u.ś.r.). Przesłanki materialnoprawne przyznania świadczenia zostały uregulowane w art. 17 u.ś.r. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. 1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3 nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała pkt 1 - nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub pkt 2 - w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (art. 17 ust. 1b u.ś.r.)

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że organ II instancji prawidłowo przyjął, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu nie budzi wątpliwości prawidłowość stanowiska organu II instancji w powyżej kwestii, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wbrew stanowisku organu I instancji, w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wszakże w wyroku tym Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu prawa ze swej istoty, tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia wyroku w życie, chyba że wydając wyrok Trybunał Konstytucyjny skorzysta z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości wydłużenia mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów. Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie skorzystał z tej możliwości. Powyższy wyrok ogłoszono w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie to weszło w życie, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem tego wyroku jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności począwszy od dnia jego ogłoszenia, tj. od 23 października 2014 r. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego, jak wadliwie uczynił to organ I instancji, było sprzeczne z zasadami państwa prawa, które mają obowiązek działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

Z tego względu niewątpliwie zaprezentowane przez Kolegium stanowisko w tej kwestii w zaskarżonej decyzji zasługuje na aprobatę. Zatem wyrok TK ma znaczenie dla spraw indywidualnych, a organy pomocowe mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z wyłączeniem tej części normy, która z dniem ogłoszenia wyroku została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

W następnej kolejności należy wyjaśnić, że z unormowań ustawy o świadczeniach rodzinnych, jasno wynika, że jednym z podstawowych warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, by opiekun osoby niepełnosprawnej (którym z woli ustawodawcy mogą być podmioty wymienione expressis verbis w art. 17 ust. 1 pkt 1 - 4 u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r.) odpowiednio: nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy, jeżeli niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest spowodowane właśnie koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest przyznanie wsparcia finansowego osobie, która zamiast świadczyć pracę, pozostaje w domu w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zgodnie z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter świadczenia zasiłkowego, które miało zastąpić instytucję zasiłku stałego z ustawy o pomocy społecznej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej (naukowej/przygotowania do zawodu), by opiekować się osobą niepełnosprawną. W związku z tym, zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej: CBOSA).

W niniejszej sprawie organ nie negował, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a skarżący jest osobą na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Poza sporem jest również fakt sprawowania opieki przez stronę nad matką, zatem należy wyjaśnić definicję opieki w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Wskazać trzeba, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki". Jednakże w orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1146/20 i wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, wyroki dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).

Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. Zatem organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną.

Opieka będąca przesłanką prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Należy też zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

Kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje istnienie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką a niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a więc czy istotnie skarżący nie podejmuje lub zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (vide: wyroki NSA: z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

Z orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 23 września 2022 r. wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności matki strony datuje się od 11 sierpnia 2022 r., a orzeczenie zostało wydane do 30 września 2025 r. Jako symbol przyczyny niepełnosprawności podano 07 – S, czyli niepełnosprawność związana z chorobami układu oddechowego i krążenia. W wyniku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 25 listopada 2022 r. ustalono, że skarżący mieszka z matką i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. Mama skarżącego wdowa lat 72, choruje na przewlekłą obturacyjną chorobę płuc (POChP), na którą składa się przewlekły proces zapalny toczący się w oskrzelach. U pacjentów cierpiących na POChP przepływ powietrza w drogach oddechowych jest utrudniony i systematycznie pogarsza się przy braku zastosowania właściwego leczenia. Skarżący przygotowuje mamie posiłki, robi zakupy, sprząta, utrzymuje czystość, pomaga przy czynnościach higienicznych, załatwia wizyty u lekarza, wyprowadza na spacery. Wykonuje wszystkie czynności związane z zaspokajaniem potrzeb życiowych ojca, który nie jest w stanie wykonywać czynności życia codziennego bez nadzoru i pomocy syna, bowiem wymaga pomocy i opieki osoby drugiej. W oświadczeniu z dnia 7 listopada 2022 r. skarżący opisał czynności wykonywane w ramach pomocy mamie, tożsame wskazanymi powyżej, ponadto przy wychodzeniu na spacery wskazał "nie zawsze, czasami mama woli iść sama).

Jeżeli chodzi o aktywność zawodową skarżącego, to udokumentował zatrudnienie: od 1 września 1991 r. do 30 czerwca 1994 r., od 3 października 1994 r. do 31 stycznia 1996 r., od 22 lipca 1996 r. do 31 grudnia 1996 r., od 15 lipca 1997 r. do 31 grudnia 1997 r., od 25 września 2006 r. do 5 marca 2007 r., od 16 kwietnia 2007 r. do 31 października 2007 r., od 1 sierpnia 2009 r. do 31 października 2009 r., od 3 października 2019 r. do 31 grudnia 2019 r., od 3 października 2021 r. do 15 listopada 2021 r., od 1 września 2022 r. do 31 października 2022 r.

Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz bycie w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Natomiast, jak zasadnie uznał organ, odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną babcią.

Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad mamą. Zakres opieki sprawowanej przez skarżącego oraz poszczególne czynności wykonywane w jej ramach nie są na tyle angażujące, aby strona nie mogła podjąć choćby częściowego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Co istotne, skarżący nie wykonuje przy mamie czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jej osobą, gdyż jego mam nie jest osobą stale leżącą, wymagającą leczenia odleżyn, karmienia, czy pomocy w zakresie specjalistycznej pielęgnacji (np. karmienie przez sondę, pielęgnacja przetok, podawania leków w drodze iniekcji czy kroplówki, itp.).

Wykonywania względem mamy czynności, tu czynności wskazane przez stronę jak przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, sprzątanie, utrzymywanie czystości, pomoc przy czynnościach higienicznych, umawiani wizyt u lekarza, wychodzenie z mamą na spacery, z tym, jak wskazał, nie zawsze, czasami mama woli iść sama - nie muszą być świadczona przez stronę w sposób ciągły i nieprzerwany, wymagający stałej jej obecności przy mamie. Zakres i rodzaj świadczonej przez skarżącego opieki nad mamą w żaden sposób nie wyłącza możliwości podjęcia zatrudnienia w takim wymiarze i zakresie, który realnie wykluczyłby wykonywanie przez niego niezbędnych czynności opiekuńczych. Nie ulega bowiem wątpliwości, że powyższe czynności mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, W przeważającej mierze stanowią one czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Zatem nawet przy potrzebie codziennej opieki część dnia może on przeznaczyć na wykonywania zajęcia zarobkowego.

Należy podkreślić, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki musi istnieć związek przyczynowo – skutkowy. Takiego związku przyczynowo – skutkowego Sąd nie dopatrzył się w sytuacji skarżącego. W związku z tym niespełniona została przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia odmawiającego stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Nieuzasadniony jest więc zarzut skargi naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. Skarżący w toku postępowania administracyjnego, nie przedstawił żadnych okoliczności, czy dowodów negujących ustalenia i wnioski organu, które wywiedziono z przedłożonych przez Stronę dokumentów w toku postępowania administracyjnego. Natomiast ciążąca na organach powinność zbadania wszystkich okoliczności istotnych w sprawie w żaden sposób nie może usprawiedliwiać bierności zainteresowanej strony oraz nie zwalnia jej z obowiązku współdziałania z organem w wyjaśnieniu sprawy. Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przedłożenia stosownego kontr dowodu przez stronę postępowania, zwłaszcza gdy z określonych faktów zamierza ona wyprowadzić korzystne dla siebie skutki prawne (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1711/17, CBOSA.). Organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale strona nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Przedstawione w decyzji fakty przemawiają zaś za słusznością przyjętych przez organ wniosków. Oceny tej nie mogły zmienić dokumenty załączone do skargi, sporządzone po dacie wydania zaskarżonej decyzji. Podkreślić zatem należy, że Sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej wydania. Natomiast Strona, w razie zmiany okoliczności, ma prawo złożyć kolejny wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i prawa procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.

Podstawę prawną wydania rozstrzygnięcia w pkt II sentencji stanowił natomiast art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 i 3 zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 18 ze zm.).

Sąd podziela bowiem stanowisko prezentowane w szeregu wyroków Trybunału Konstytucyjnego, kwestionujące konstytucyjność zróżnicowania wynagrodzenia otrzymywanego przez pełnomocników z urzędu ze stawkami opłat za czynności pełnomocników działających z wyboru (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt SK 66/19 – Lex nr 2952994, z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt SK 78/21 – Lex nr 3489599 oraz z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 85/22 – Lex nr 3519500).

W szczególności zwrócić należy uwagę na jedno z ostatnich orzeczeń trybunalskich wydanych w tej materii, tj. wyrok z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22 (Dz. U. z 2023 r., poz. 842), w którym stwierdzono, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 68, ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265, ze zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji RP.

Zdaniem Sądu należy się zgodzić z poglądem wyrażonym w powołanym wyżej orzeczeniu, że ustalenie wynagrodzenia pełnomocników działających z urzędu – niezależnie od formy wykonywanego przez nich zawodu – w stawkach odmiennych od tych, które są stosowane w odniesieniu do pełnomocników z wyboru, nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego. Prawo do wynagrodzenia za wykonaną usługę nie może być bowiem uzależniane ani od pozycji procesowej pełnomocników, ani od możliwości budżetowych państwa. Zarówno bowiem pełnomocnicy z urzędu, jak i z wyboru, zobowiązania są do podjęcia tożsamych czynności procesowych oraz zachowania analogicznych zasad staranności. Ich wynagrodzenie nie powinno być więc odmienne.

Kierując się zatem prokonstytucyjną wykładnią przepisów prawa oraz bazując na zasadzie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP należało przyznać pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie na poziomie równym wynagrodzeniu pełnomocnika z wyboru (480 zł wraz z podatkiem od towarów i usług), pomijając przy tym dyspozycję ww. § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia.