Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1468/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2023-03-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 sierpnia 2022 r. nr SKO.PS/41.5/702/2022/10722 w przedmiocie częściowego zwolnienia z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Działając na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, decyzją z dnia 2 czerwca 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta D. postanowił:

1) częściowo zwolnić A. I. z ponoszenia opłaty za pobyt małoletniej córki w Domu Pomocy Społecznej od dnia 1 sierpnia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. i ustalić opłatę w wysokości 300.00 zł miesięcznie,

2) częściowo zwolnić stronę z ponoszenia opłaty określonej w decyzji nr [...] z dnia 17 marca 2022 r. za pobyt małoletniej córki od dnia 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 marca 2022 r. i ustalić opłatę do wysokości 300.00 zł miesięcznie,

3) odmówić stronie częściowego zwolnienia z opłaty określonej w pkt 2 decyzji Nr [...] z dnia 17 marca 2022 r. od 1 kwietnia 2022 r. do 31 lipca 2022 r. do wysokości 300.00 zł miesięcznie,

4) częściowo zwolnić stronę z ponoszenia opłaty określonej w pkt. 2 wcześniej wymienionej decyzji w taki sposób, że w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 31 lipca 2022 r. ustalić opłatę w wysokości 500,00 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu organ dokonał szczegółowej analizy dochodów strony (ponad 4 tysiące zł w analizowanym okresie) oraz jej wydatków. Biorąc pod uwagę koszty pobytu małoletniej w Domu Pomocy Społecznej (od 1 lutego 2022 r. była to kwota 4 591,19 zł) uznał, że możliwe jest częściowe zwolnienie strony z opłaty.

Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka. Podniosła, że organ I instancji dokonał błędnej oceny jej wydatków, które są niezbędne. Podkreśliła, że wydatki te nie mają charakteru luksusowych. Dotyczyło to między innymi posiadania karty multisport i prywatnego ubezpieczenia. Podobna sytuacja występuje w przypadku leczenia psa. Odnosząc się zaś do faktu, że od października 2021 r. nie odwiedziła dziecka podkreśliła, iż był to czas pandemii oraz wzrostu cen paliwa. Oświadczyła wreszcie, że jest w stanie płacić za pobyt dziecka w DPS kwotę 300 zł miesięcznie.

Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało decyzję organu w zakresie punktu 4 jej osnowy. Organ odwoławczy uznał, że oświadczenie strony, iż zgadza się ponosić koszty pobytu córki w DPS w kwocie 300 zł świadczy, że odwołanie zostało złożone tylko od tej części rozstrzygnięcia.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie art. 64 ustawy o pomocy społecznej całkowite lub częściowe zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opiera się na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że od oceny organu administracyjnego zależy, czy ulga ta zostanie stronie przyznana. W świetle tego przepisu organ nie ma obowiązku zwolnić z uiszczania opłaty, jest to wyłącznie jego uprawnienie które może zastosować jeżeli są spełnione przesłanki określone w tym przepisie. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w przepisie wymienione jedynie przykładowo. Każdorazową decyzję rozstrzygającą o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji. Z akt analizowanej sprawy nie wynika, aby strona spełniała którąkolwiek z przesłanek wymienionych przez ustawodawcę w cytowanym wyżej art. 64 pkt 1-7 ustawy lub art. 64 a ustawy. Za podstawę wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji przyjął zatem konstrukcję otwartego katalogu przesłanek (konstrukcja: w szczególności), stanowiących podstawę do zastosowania ulgi w postaci częściowego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej i wywiódł fakultatywną podstawę do zwolnienia z analizy wydatków strony.

Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja, jako wydana w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa i mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego, zasługuje na jej utrzymanie w mocy. Organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie i właściwie ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy. Również okoliczności, jakie strona podała w odwołaniu, nie mają wpływu na wydane rozstrzygnięcie, gdyż w sytuacji strony nie zachodzi podstawa do częściowego zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt córki strony w Domu Pomocy Społecznej, we wskazanym okresie, do wysokości 300,00 zł miesięcznie.

Strona złożyła wniosek o częściowe zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt córki w domu pomocy społecznej. Podczas wywiadu środowiskowego wyraziła gotowość partycypowania w ww. kosztach do kwoty 200,00 zł miesięcznie, argumentując to wysokimi kosztami swojego utrzymania. Natomiast w piśmie, które wpłynęło do MOPS w dniu 22 kwietnia 2022 r. strona zadeklarowała możliwość dopłaty do pobytu córki w domu pomocy społecznej w wysokości 300,00 zł miesięcznie. Z akt sprawy wynika, że odwołująca się prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a dochód strony wyniósł odpowiednio w miesiącu lipcu 2021 r. 4 355,67 zł (z wynagrodzenia dokonano dobrowolnych potrąceń na kwotę 349,96 zł), a w miesiącu sierpniu 2021 r. 4 260,34 zł (z wynagrodzenia dokonano dobrowolnych potrąceń na kwotę 264,14 zł). Organ I instancji ustalił zatem, że dochód strony jest wyższy od kwoty 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. kwoty 2 103,00 zł. Natomiast od dnia 1 stycznia 2022 r. organ prawidłowo przyjął, że kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 776,00 zł, zatem 300% tego kryterium stanowi kwota 2 328,00 zł. W treści uzasadnienia organ I instancji dokonał bardzo szczegółowej i wnikliwej analizy budżetu domowego strony. Wskazał, iż pomimo podniesienia przez stronę wysokich miesięcznych wydatków, to jednak przeprowadzona analiza budżetu domowego nie uzasadnia częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt córki – strony w Domu Pomocy Społecznej w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 31 lipca 2022 r. do wysokości 300,00 zł miesięcznie, a następnie w zaskarżonym pkt 4 decyzji orzekł o częściowym zwolnieniu odwołującej się z ponoszenia opłaty określonej w pkt. 2 ww. decyzji w taki sposób, że we wskazanym okresie ustalił opłatę w wysokości 500,00 zł miesięcznie.

Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzuciła SKO w Katowicach naruszenie:

1) art. 80 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. i art. 12 § 1 k.p.a., a także art. 77 § 1 i § 4 k.p.a. oraz art. 78 § 1 k.p.a., polegające na dokonaniu przez organ II instancji błędnej, sprzecznej z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie (w postaci dokumentów złożonych przez skarżącą do akt, a pokazujących rodzaj oraz wysokość ponoszonych przez nią wydatków oraz uzyskiwanych dochodów), przejawiającej się w:

a) odmowie uznania wydatków przeznaczonych na edukację, psa (weterynarz), remont mieszkania, sport i fryzjera za niezbędne;

b) odmowie uznania wydatków przeznaczonych na zakup leków za niezbędne i zarazem niewyjaśnieniu przyczyn tego stanu rzeczy;

c) uznaniu potrąceń dokonywanych z wynagrodzenia Skarżącej na rzecz M. za potrzeby drugorzędne;

d) stwierdzeniu, iż dołączone do wywiadu potwierdzenia transakcji bankowe nie mogą stanowić dowodu w sprawie, gdyż nie wykazują jednoznacznie, że dotyczą wydatków skarżącej;

f) błędnym ustaleniu wysokości dochodów uzyskiwanych przez Skarżącą;

- co skutkowało błędnym przyjęciem, iż dochód uzyskiwany przez skarżącą pozwala - przy uwzględnieniu jej miesięcznych wydatków - na ponoszenie przez nią częściowej opłaty w wysokości 500 zł miesięcznie za pobyt córki w DPS, a podnoszona przez skarżącą w treści odwołania od decyzji organu I instancji ocena niezbędności w/w wydatków ma charakter subiektywny i nie podlega ocenie ze strony organu - podczas gdy prawidłowa ocena dowodów zgromadzonych w aktach wskazuje, iż Skarżąca nie jest w stanie przeznaczać na ten cel kwoty większej niż 300 zł miesięcznie;

2) art. 7 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. i art. 6 k.p.a., polegające na przyjęciu, że zwolnienie skarżącej z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt córki w DPS w zakresie wnioskowanym przez stronę naruszałoby w sposób rażący interes społeczny, w szczególności interes fiskalny państwa oraz wartości wspólne dla całego społeczeństwa, takie jak sprawiedliwość społeczna zaufanie obywateli do organów władzy - podczas gdy brak podstaw do takiego stwierdzenia w niniejszej sprawie.

Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Na początku Sąd zwraca uwagę, że skarżąca jest matką niepełnosprawnej w stopniu znacznym córki. Jest to zdarzenie losowe, niezależne od strony, jak i jej córki. Naturalnym odruchem, w takiej sytuacji, jest współczucie oraz chęć pomocy osobom, które znalazły się w takiej sytuacji. Nie zmienia to faktu, że na rodzicach (tu matce) ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnego dziecka. Obowiązek ten winien być realizowany poprzez opiekę osobistą nad niepełnosprawną. Ma on charakter nie tylko prawny, ale również moralny.

Tego typu sytuacja, jak niepełnosprawność dziecka, powoduje najczęściej znaczące obniżenie poziomu życia rodziny. Nie jest to okoliczność nadzwyczajna i z pewnością nie rodzi po stronie rodziców "roszczenia" o możliwość funkcjonowania na odpowiednio wysokim poziomie ekonomicznym.

Skarżąca nie opiekuje się jednak niepełnosprawną córką, która przebywa w Domu Pomocy Społecznej. Dzięki temu zwolniona jest z obowiązku codziennej opieki nad dzieckiem. Może również podjąć zatrudnienie oraz korzystać z udogodnień właściwych osobom, które nie zostały dotknięte taką tragedią rodzinną.

Koszt umieszczenia dziecka w Domu Pomocy Społecznej jest jednak znaczący i wynosił w analizowanym okresie ponad 4 tysiące złotych (w przypadku DPS, w którym przebywa córka skarżącej), z czego skarżąca winna ponosić opłatę wysokości blisko 2000 zł. Jednakże do dnia 31 marca 2022 r. ponosiła tę opłatę w wysokości 300 zł. Zaskarżoną decyzją (w zakresie pkt 4 rozstrzygnięcia organu I instancji) ustalono, że opłata ta ma wynosić 500 zł, czyli 25 % kwoty opłaty, którą powinna uiszczać.

Skarżąca uważa, że "zwolnienie" jej z obowiązku opieki nad małoletnią niepełnosprawną córką i ustalenie opłaty w wysokości około 10 % jej dochodów stanowi rażące naruszenie interesu społecznego oraz wartości wspólnych dla całego społeczeństwa. Sąd takiego stanowiska nie podziela. Co więcej uznaje, że użycie takiej argumentacji w realiach rozpatrywanej sprawy, jest niestosowne.

Rozstrzygając przedmiotową sprawę organy administracji nie naruszyły art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268). Zgodnie z tym przepisem osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;

5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;

6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;

7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Rozstrzygnięcie, o którym mowa zarówno w art. 64 ustawy zapada w ramach uznania administracyjnego, gdzie konieczne jest uwzględnienie zasad współżycia społecznego. Pozwala to przyjąć, że przekroczenie granic uznania administracyjnego ma miejsce m.in. wówczas, gdy wybór alternatywy decyzyjnej dokonany został z rażącym naruszeniem zasady sprawiedliwości wskutek uwzględnienia kryteriów oczywiście nieistotnych lub nieracjonalnych, względnie na podstawie przesłanek, które są nieprawdziwe.

Szczególną uwagę należy tu zwrócić na pkt 2 analizowanego artykułu. Wskazuje on na możliwość wydania decyzji zwalniającej z opłat jeżeli występują "uzasadnione okoliczności". Faktycznie pojęcie tych uzasadnionych okoliczności nie zostało sprecyzowane. Jednak wymienione w nim przykłady zdarzeń uzasadniające zwolnienie z opłat wskazują, że zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania okoliczności związanych ze stanem zdrowia zobowiązanej lub członków jej rodziny jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanej. Zwolnienie z opłaty powinno zawsze znaleźć uzasadnienie w wyjątkowych okolicznościach, w przeciwnym razie może dojść do nieuzasadnionego przerzucania na jednostki samorządu terytorialnego obowiązku partycypowania w kosztach całego społeczeństwa. Przy czym nie można doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa.

Przedstawione przez skarżącą wydatki, nieuwzględnione przez organy administracji jako uzasadniające zwolnienie z ponoszenia opłaty do żądanej wysokości (300 zł) bez wątpienia wpływają na poziom życia strony. Ale takie obniżenie poziomu życia nie można absolutnie uznać za "uzasadnioną okoliczność". Skarżąca musi liczyć się z tym, że realizując swój obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej córki, jej sytuacja materialna ulegnie pewnemu pogorszeniu. Nie może również domagać się, aby koszty realizacji powyższego obowiązku ponosiła, w tak znaczącym zakresie, wspólnota lokalna, zwłaszcza, że dotyczy to między innymi wydatków ponoszonych na edukację, fryzjera i sport.

Zarzuty podniesione w skardze, wbrew temu co twierdzi ich autor, nie mają charakter procesowego. Dotyczą one "błędnego", zdaniem skarżącej, zakwalifikowania niektórych jej wydatków jako "zbędne". Organy administracji wyjaśniły, dlaczego za takie je uznano. Niezależnie od tego, nawet w sytuacji, gdyby skarżąca musiała zrezygnować z pewnych aspektów swego życia (ze względu na sytuację finansową) nie można by tej okoliczności uznać za uzasadnione przyczyny zmniejszenia opłaty za pobyt córki w DPS

Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.

-----------------------

3/©