Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 840/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-09-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Sejmik Województwa
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 207
journal: Dz.U. 2021 poz 305
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska–Hrycyk (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Barbara Ciołek Asesor WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska Protokolant: Aleksandra Bartczak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 6 września 2023 r. sprawy ze skargi M spółki z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Zarządu Województwa Dolnośląskiego z dnia 18 sierpnia 2022 r. nr DEF-Z-IV.433.6.2022 w przedmiocie zwrotu dofinansowania na realizację projektu I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Zarządu Województwa Dolnośląskiego na rzecz strony skarżącej kwotę 4 055 (cztery tysiące pięćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. spółki z o.o. z siedzibą w W. (dalej: beneficjent, spółka, skarżąca) jest decyzja Zarządu Województwa Dolnośląskiego (dalej: instytucja zarządzająca, IZ, organ odwoławczy) z dnia 18 sierpnia 2022 r. nr DEF-Z.IV.433.6.2022 utrzymująca w mocy decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Urzędu Pracy (dalej: instytucja pośrednicząca, IP, WUP) organ pierwszej instancji z dnia 21 lutego 2022 r. nr 1/RPO/2022 określającą kwotę dofinansowania przypadającą do zwrotu w wysokości 14 593, 88 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że w dniu 24 października 2018 r. pomiędzy UWP a spółką została zawarta umowa nr [...], zmieniona aneksami o dofinansowanie projektu pn. "[...]" (dalej: "umowa o dofinansowanie"). Projekt został wybrany w naborze przeprowadzonym przez WUP w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Dolnośląskiego 2014-2020, Oś Priorytetowa 8 Rynek Pracy, Działanie: 8.4 Godzenie życia zawodowego i prywatnego, Poddziałanie: 8.4.1. Godzenie życia zawodowego i prywatnego – konkursy horyzontalne, o okresie realizacji od dnia 1 marca 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. Celem projektu był powrót do pracy po przerwie związanej z urodzeniem dziecka dwudziestu czterech kobiet i umożliwienie znalezienia pracy lub jej poszukiwania ośmiu kobietom sprawującym opiekę nad dziećmi w wieku od 1 do 3 lat. Na realizację projektu spółce przyznane zostało dofinansowanie w kwocie nieprzekraczającej 1 741 887, 66 zł, co stanowiło 85% kwoty wydatków kwalifikowalnych projektu. Przyznane zostały beneficjentowi również koszty pośrednie rozliczane stawką ryczałtową w wysokości 20% poniesionych, udokumentowanych i zatwierdzonych kosztów bezpośrednich. Po zawarciu ww. umowy o dofinansowanie spółka przystąpiła do realizacji projektu przedstawiając IP wnioski o płatność. IP przeprowadziła analizę wniosku o płatność z dnia 13 września 2019 r. w celu oceny kwalifikowalności wydatków w nim wykazanych za okres od 1 czerwca 2019 r. do 31 sierpnia 2019 r. poprzez weryfikację dokumentów źródłowych (faktury, dowody zapłaty, złożone oferty oraz protokoły wyboru wykonawcy) dotyczące postępowań o udzielenie zamówienia publicznego na odstawę wyposażenia, mebli, zabawek i innych akcesoriów do placówek w S. i S(1). Ustaliła, że w czerwcu 2019 r. spółka przeprowadziła 3 (trzy) postępowania o udzielenie zamówienia publicznego zamieszczając w bazie konkurencyjności zapytania ofertowe nr [...] i nr [...] na zakup, dostawę i montaż mebli, zabawek i innych akcesoriów niezbędnych do organizacji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3 zgodnie ze specyfikacją, oraz nr [...] na zakup i dostawę sprzętu RTV i AGD niezbędnego do organizacji opieki nad dziećmi w wieku do 3 lat zgodnie ze specyfikacją – dotyczące klubów dziecięcych w obu lokalizacjach. Termin realizacji zamówienia wskazany został w zapytaniach ofertowych odpowiednio jako: 9 lipca 2019 r., 10 lipca 2019 r. i 5 lipca 2019 r. W zamówieniach tych spółka przyjęła dwa kryteria oceny ofert: cena brutto – waga 70% (maksymalną liczbę punków otrzyma najtańsza oferta), termin realizacji – waga 30% (maksymalną liczbę punków otrzyma oferta zawierająca najkrótszy termin realizacji). Na dwa pierwsze zapytania ofertowe wpłynęło po jednej ofercie. W obu przypadkach oferty złożył PPHU J. i zostały one uznane za najkorzystniejsze. Na trzecie zapytanie wpłynęły dwie oferty: PPHU J. (cena brutto 24 500 zł i 7-dniowy termin realizacji zamówienia), M. spółka z o.o. (cena brutto 19 864, 55 zł i 14-dniowy termin realizacji zamówienia). Oferta złożona przez PPHU J. została uznana za najkorzystniejszą.

W wyniku przeprowadzonych w dniach 29 października i 22 listopada 2019 r. doraźnych wizyt monitoringowych w klubach dziecięcych w S. i S(1) w celu weryfikacji sposobu realizacji projektu w miejscu prowadzenia działań, IP ustaliła, że żaden z klubów dziecięcych nie funkcjonuje. W lokalu w S. został przeprowadzony remont, jednak lokal był zamknięty, natomiast w S(1) – lokal był zamknięty z powodu trwającego remontu.

Po uzyskaniu wyjaśnień spółki dotyczących ww. wniosku o płatność, WUP pismem z 18 listopada 2019 r. poinformował spółkę m.in. o nałożeniu korekty finansowej za przedstawione do rozliczenia wydatki związane z przeprowadzonymi postępowaniami konkurencyjnymi nr [...], nr [...] i nr [...] w wysokości 10%, co uzasadniła nieuruchomieniem przez spółkę do końca sierpnia 2019 r. placówek opieki, nierozliczeniem wydatków związanych z dostosowaniem pomieszczeń w ramach cross-financingu i prac przygotowawczych/remontowych lokali, a także niezasadnym i zawężającym konkurencję przyjęciem jako kryterium oceny ofert – czasu dostawy i montażu do nieprzygotowanych pomieszczeń. W konsekwencji IP wezwała spółkę do zwrotu kwoty 14 593, 88 zł w terminie 14 dni.

Spółka w piśmie z 4 grudnia 219 r. wyjaśniła przyczyny opóźnienia realizacji projektu.

Pismem z 10 grudnia 2019 r. – doręczonym beneficjentowi w dniu 17 grudnia 2019 r. - IP na podstawie art. 207 ust. 8 ustawy o finansach publicznych wezwała spółkę do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnej płatności o kwotę podlegającą zwrotowi lub do zwrotu kwoty 14 593, 88 zł wraz z odsetkami w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania.

Spółka pismem z 20 grudnia 2019 r. wniosła zastrzeżenia do ustaleń IP w zakresie wydatków niekwalifikowalnych, które IP oceniła jako wniesione po upływie terminu ustawowego do ich wniesienia.

Z uwagi na bezskuteczny upływ terminu wyznaczonego wezwaniem z 10 grudnia 2019 r. do zwrotu środków IP z urzędu wszczęła postępowanie administracyjne w sprawie zwrotu dofinansowania projektu, o czym zawiadomiła spółkę w dniu 3 lutego 2020 r.

Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego decyzją z dnia 21 lutego 2022 r. - wydaną na podstawie m.in. art. 184, art. 207 ust. 1 pkt 2 i ust. 9 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 305 ze zm.; dalej: "u.f.p."), art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz.U. z 2020 r., poz. 818; dalej: "ustawa wdrożeniowa"), art. 122 ust. 2, art. 143 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.Urz. UE L z 2013 r., nr 347, str. 320 ze zm.; dalej: "rozporządzenie nr 1303/2013"), a także art. 54 § 1 pkt 7 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.; dalej: "O.p.") – WUP określił spółce kwotę dofinansowania do zwrotu w wysokości 14 593, 88 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia przekazania środków, z których zostały poniesione wydatki niekwalifikowalne do dnia zwrotu środków, tj. do dnia obciążenia rachunku bankowego na podstawie polecenia przelewu. Wskazał też, że odsetki od należności głównej należy liczyć od dnia 10 kwietnia 2019 r. do dnia zwrotu z wyłączeniem okresu od dnia 28 stycznia 2020 r. do dnia doręczenia decyzji, a zwrotu należy dokonać w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w art. 207 ust. 9 u.f.p. W uzasadnieniu jako powód wydania decyzji WUP wskazał niezrealizowanie projektu zgodnie z umową o dofinansowanie poprzez przygotowanie i przeprowadzenie ww. postępowania o udzielenie zamówienia w sposób niezapewniający uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców, co stanowiło naruszenie § 21 umowy o dofinansowanie, a także postanowień Rozdziału 6 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego i Funduszu Spójności na lata 2014-2020. Korektę finansową IP nałożyła na podstawie rozporządzenia Ministra Rozwoju z dnia 29 stycznia 2016 r. w sprawie warunków wartości korekt finansowych oraz wydatków poniesionych nieprawidłowo związanych z udzielaniem zamówień (Dz.U. z 2018 r., poz. 971 ze zm.; dalej: "rozporządzenie ws. korekt finansowych") oraz decyzji Komisji C (2019) 3452 z dnia 14 maja 2019 r. ustanawiającej wytyczne dotyczące określenia korekt finansowych w odniesieniu do wydatków finansowanych przez Unię w przypadku nieprzestrzegania obowiązujących przepisów dotyczących zamówień publicznych. Decyzja została doręczona spółce w dniu 28 lutego 2022 r.

Niezadowolona z rozstrzygnięcia spółka wniosła odwołanie od tej decyzji.

W postępowaniu odwoławczym ZW przeprowadziło uzupełniające postępowanie dowodowe ustalając, że spółka zamieściła w Bazie konkurencyjności 5 zapytań ofertowych w celu wyłonienia wykonawców zamówień na prace remontowo-adaptacyjne lokali przeznaczonych na kluby dziecięce oraz zakup, montaż i dostawę mebli, zabawek i innych akcesoriów, a także sprzętu RTV do tych klubów. Kryteria oceny ofert zostały określone jednakowo dla wszystkich postępowań: cena brutto za całość zamówienia – waga 70% (maksymalną liczbę punktów otrzyma najtańsza oferta) oraz termin realizacji zamówienia w dniach – waga 30% (maksymalną liczbę punktów otrzyma oferta zawierająca najkrótszy termin realizacji w dniach). W ogłoszeniu z 16 maja 2019 r. dot. postępowania na przeprowadzenie prac remontowo-adaptacyjnych lokalu w S(1) jako maksymalny termin zakończenia prac wskazano 30 czerwca 2019 r. (czyli od 1 do 26 dni), termin składania ofert upływał 31 maja 2019 r., z powodu braku ofert postępowanie nie zostało rozstrzygnięte. W ogłoszeniu z 31 maja 2019 r. dot. postępowania na przeprowadzenie prac remontowo-adaptacyjnych lokalu w S. jako maksymalny termin realizacji zamówienia wskazano 14 lipca 2019 r. (czyli od 1 do 25 dni), termin składania ofert upływał 17 czerwca 2019 r., wybrano wykonawcę C. spółkę z o.o. W ogłoszeniu z 12 czerwca 2019 r. dot. postępowania na zakup, dostawę i montaż mebli, zabawek i innych akcesoriów dla lokalu w S(1) jako maksymalny termin dostawy i montażu wskazano 9 lipca 2019 r. (czyli od 1 do 14 dni), termin składania ofert upływał 21 czerwca 2019 r., wpłynęły dwie oferty (PPHU J. – cena brutto 24 500 zł, termin realizacji 7 dni oraz M. sp. z o.o. – cena brutto 19 864, 55 zł, termin realizacji 14 dni), za najkorzystniejszą uznano ofertę PPHU J. W ogłoszeniu z 17 czerwca 2019 r. dot. postępowania na zakup, dostawę i montaż mebli, zabawek i innych akcesoriów dla lokali w S. i w S(1) jako maksymalny termin dostawy i montażu wskazano 10 lipca 2019 r. (czyli od 1 do 13 dni), termin składania ofert upływał 25 czerwca 2019 r., wpłynęła jedna oferta PPHU J. – cena brutto 69 750 zł, termin realizacji 7 dni, którą uznano za najkorzystniejszą. W ogłoszeniu z 18 czerwca 2019 r. dot. postępowania na zakup i dostawę sprzętu RTV i AGD dla lokali w S. i w S(1) jako maksymalny termin realizacji zamówienia wskazano 5 lipca 2019 r. (czyli od 1 do 7 dni), termin składania ofert upływał 26 czerwca 2019 r., wpłynęła jedna oferta PPHU J. – cena brutto 34 520 zł, termin realizacji 7 dni, którą uznano za najkorzystniejszą.

Po przeprowadzeniu dodatkowych ustaleń i rozpatrzeniu odwołania ZW zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję WUP. W uzasadnieniu przywołał ustalenia oraz powołał przepisy unijne i krajowe mające zastosowanie w sprawie. Wskazał, że w sprawie zostały stwierdzone nieprawidłowości w rozumieniu rozporządzenia nr 1303/2013. Nieprawidłowości te skutkowały nałożeniem korekty finansowej na podstawie rozporządzenia której wysokość odpowiada wadze i charakterowi naruszenia oraz jest proporcjonalna do straty finansowej poniesionej przez Fundusz. Co do odsetek ZW powołując się na zakaz reformationis in peius uwzględnił okres wyłączony z biegu odsetek. Decyzja została doręczona spółce w dniu 26 sierpnia 2022 r.

W skardze spółka wniosła o uchylenie decyzji ZW oraz poprzedzającej ją decyzji WUP w całości oraz o umorzenie postępowania w sprawie jako bezprzedmiotowego. Wniosła też o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sadowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Zarzuciła: 1) skierowanie zaskarżonej decyzji do podmiotu niebędącego stroną, albowiem na skutek podziału (przez wydzielenie) skarżącej zorganizowana część przedsiębiorstwa tej spółki, obejmująca m.in. ogół praw i obowiązków wynikających z umowy o dofinansowanie, została przeniesiona na M(1) spółkę z o.o. z siedzibą w W., a tym samym wszelkie rozstrzygnięcia dotyczące projektu, w tym w sprawie zwrotu dofinansowania, powinny być skierowane do następcy prawnego skarżącej, tj. M(1) spółki z o.o. z siedziba w W.; 2) błędne przyjęcie, że kryteria oceny ofert w odniesieniu do zapytań ofertowych nr [...],[...] i [...] zostały ustalone w sposób zawężający konkurencję; 3) naruszenie pkt 13 załącznika do rozporządzenia ws. korekt finansowych oraz § 3 ust. 2 tego rozporządzenia poprzez nałożenie korekty finansowej w wysokości 10% w sytuacji gdy nie zostały spełnione warunki nałożenia korekty na tej podstawie, a nawet przyjmując zasadność nałożenia korekty wysokość tej korekty nie została należycie uzasadniona, podczas gdy możliwe było nałożenie korekty w wysokości 5%; 4) błędne uznanie, że środki te zostały wydane z naruszeniem procedur, co doprowadziło do naruszenia art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. i wydanie decyzji zwrotowej; 5) błędne przyjęcie, ze w trakcie realizacji projektu doszło do nieprawidłowości w rozumieniu art. 2 pkt 36) rozporządzenia nr 1303/2013.

W konsekwencji tych naruszeń spółka zarzuciła niezasadne wszczęcie i prowadzenie postepowania w trybie art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. w sprawie zwrotu dofinansowania w tym zakresie, a ostatecznie bezpodstawne zobowiązanie beneficjenta do zwrotu kwoty 14 593, 88 zł wraz z odsetkami tytułem zwrotu wydatków uznanych za niekwalifikowalne, podczas gdy wydatki te spełniają kryteria kwalifikowalności.

Zarzuciła też naruszenie art. 54 § 1 pkt 3 O.p. w zw. z art. 67 i art. 207 ust. 1 u.f.p. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji WUP w całości, podczas gdy rozstrzygniecie organu odwoławczego powinno uwzględniać przerwę w naliczaniu odsetek liczoną od 26 maja 2022 r. do 26 sierpnia 2022 r., przez co rozstrzygnięcie w tym zakresie jest wadliwe – co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu uargumentowała zarzuty, w tym w kontekście następstwa prawnego, oraz załączyła odpisy KRS dotyczące skarżącej oraz M(1) spółki z o.o.

W odpowiedzi na skargę ZW wniósł o oddalenie skargi szczegółowo odnosząc się do poszczególnych zarzutów. W zakresie następstwa prawnego, powołując się na przepisy art. 21 i art. 93c O.p. w zw. z art. 67 ust. 1 u.f.p. organ odwoławczy argumentował, że art. 93c O.p. ma zastosowanie w przypadku podziału spółki prawa handlowego przez wydzielenie stosownie do art. 529 § 1 pkt 4 k.s.h. Wskazał – w oparciu o orzecznictwo sądów administracyjnych - że następstwo prawne (sukcesję generalną częściową) w rozumieniu art. 93c O.p. jest kontynuacją – od dnia wydzielenia – rozliczeń podatkowych prowadzonych dotychczas przez spółkę dzieloną, a nie przejęciem przez spółkę przejmującą/nowo zawiązaną całości rozliczeń podatkowych wydzielanej części przedsiębiorstwa z okresu przed podziałem. W konsekwencji stwierdził, że obowiązek zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich przez spółkę powstał już w momencie wystąpienia jednej z przesłanek, o których mowa w art. 207 ust. 1 u.f.p., powstał z mocy prawa i na podstawie ww. decyzji mającej charakter deklaratoryjny, obowiązek ten przekształcił się w zobowiązanie. Zarówno nieprawidłowość jak i wynikający z tego faktu obowiązek zwrotu środków zaistniały jeszcze przed dniem wydzielenia M(1) spółki z o.o. Z tych względów, zdaniem organu odwoławczego, zarzut skierowania decyzji do spółki niebędącej stroną postępowania jest niezasadny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492; dalej: "p.u.s.a.") sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej: "p.p.s.a."), ogranicza podstawy prawne uwzględnienia skargi do stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na treść art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - z zastrzeżeniem art. 57a, który w tej sprawie nie ma zastosowania.

Przedmiotem skargi jest wykorzystanie przez spółkę środków przeznaczonych na realizację projektu finansowanego z udziałem środków unijnych z naruszeniem procedur związanych z realizacją projektów finansowanych ze środków unijnych – skutkujące obowiązkiem ich zwrotu wraz z odsetkami na podstawie decyzji określającej kwotę przypadającą do zwrotu, sposób zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki.

Przystępując do kontroli legalności zaskarżonej decyzji, to zagadnieniem, które wymaga rozstrzygnięcia przez Sąd w pierwszej kolejności jest wpływ transformacji beneficjenta - podział spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przez wydzielenie na podstawie art. 529 § 1 pkt 4 k.s.h. – na postępowanie w sprawie zwrotu dofinansowania projektu.

W tym zakresie kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta narusza prawo procesowe.

Organ odwoławczy nie wyjaśnił statusu beneficjenta i w konsekwencji - strony postępowania w sprawie zwrotu dofinansowania projektu pn. "[...]" w kontekście następstwa prawnego.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że przed wydaniem decyzji z 21 lutego 2022 r. WUP był w posiadaniu informacji o podziale spółki przez wydzielenie w 2021 r. W aktach tych znajduje się wydruk odpisu KRS aktualny na luty 2022 r., a dotyczący skarżącej. Nie jest przy tym jasne, czy informacja ta została przedstawiona przez skarżącą, czy pozyskana w ramach własnych działań organu.

Z wpisów do KRS ujawnionych w ww. wydruku wynika, że skarżąca mocą uchwały nr 1 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z 2 grudnia 2021 r. została podzielona przez przeniesienie części jej składników majątkowych w postaci czterech zorganizowanych części przedsiębiorstwa na cztery spółki nowo zawiązane: M(1) spółka z o.o., P. spółka z o.o., G. spółka z o.o. oraz P(1) spółka z o.o. – podział przez wydzielenie w trybie art. 529 § 1 pkt 4 k.s.h.). Wpis ten został dokonany w dniu 30 grudnia 2021 r.

Z podziałem spółki kapitałowej – jako jedną z form transformacji jej struktury własnościowej – wiąże się tymczasem zagadnienie następstwa prawnego.

Okoliczność ta ma znaczenie dla oceny, czy status beneficjenta został w sprawie utrzymany przez skarżącą – jako adresatkę zaskarżonej decyzji - w zgodzie z regulacjami umowy o dofinansowanie oraz zasadą trwałości projektu wyrażoną w art. 71 rozporządzenia nr 1303/2013 i wytycznych wskazanych w Regulaminie konkursu ([...]). Instytucja pośrednicząca i instytucja zarządzająca mają obowiązek zapewnienia zgodnego z prawem i prawidłowego wykorzystania środków z funduszy unijnych oraz obowiązek ochrony interesów finansowych UE, w tym poprzez przestrzeganie zasady trwałości operacji, co wynika z art. 71, art. 74 i art. 122 rozporządzenia nr 1303/2013.

W skardze spółka podała, że zgodnie z planem podziału spółki z 2 listopada 2021 r. umowa o dofinansowanie projektu została wniesiona do M(1) spółki z o.o. Podział spółki został zarejestrowany przez KRS w dniu 30 grudnia 2021 r. i z tą datą wszelkie prawa i obowiązki określone w planie podziału przeszły na M(1) spółkę z o.o., wobec czego spółka nie ma przymiotu strony w postępowaniu w sprawie zwrotu dofinansowania przedmiotowego projektu.

Organ odwoławczy zagadnienia tego nie wyjaśnił w toku postępowania i w rezultacie nie ocenił w zaskarżonej decyzji. Dopiero w odpowiedzi na skargę, na zarzut skarżącej, wypowiedział się w tym zakresie. Powołując się na 67 ust. 1 u.f.p. stwierdził, że następstwo prawne w sprawie należy ocenić według reguł art. 93c o.p. Wedle organu, z uwagi na poglądy orzecznictwa sądowego prezentowane na gruncie tego przepisu w sprawach podatkowych, w przypadku podziału osoby prawnej przez wydzielenie następstwo prawne należy rozumieć jako kontynuację – od dnia wydzielenia – rozliczeń prowadzonych przez spółkę dzieloną, a nie jako przejęcie przez spółkę przejmującą/nowo zawiązaną całości rozliczeń z okresu przed podziałem. Obowiązek zwrotu dofinansowania przez spółkę powstał w momencie wystąpienia przesłanki z art. 207 ust. 1 u.f.p. z mocy prawa, natomiast na mocy decyzji określającej kwotę środków do zwrotu – przekształcił się w zobowiązanie. Skoro to skarżąca zawarła umowę o dofinansowanie, a nieprawidłowość i wynikający z tego faktu obowiązek zwrotu środków zaistniały przed dniem wydzielenia M(1) spółki z o.o., to skierowanie decyzji do skarżącej było prawidłowe.

Podkreślenia wymaga, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty i czynności wymienione w art. 3 p.p.s.a., w tym decyzje. Pismo procesowe, jakim jest odpowiedź na skargę, nie może zastąpić, czy uzupełnić uzasadnienia decyzji. Jedynie uzasadnienie decyzji ostatecznej stanowi wyłączną podstawę oceny jej zgodności z prawem pisma procesowe, jakimi są odpowiedź na skargę i odpowiedź na skargę kasacyjną nie mogą zastąpić, czy też uzupełnić uzasadnienia decyzji. Jedynie uzasadnienie decyzji ostatecznej stanowi wyłączną podstawę oceny jej zgodności z prawem. Przytoczenie dopiero w odpowiedzi na skargę okoliczności uzasadniających, zdaniem organu, skierowanie decyzji do skarżącej jako strony postępowania ws. zwrotu dofinansowania projektu, pozbawia stronę możliwości odniesienia się do nich w toku postępowania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 6549/21, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA).

Skoro organom wiadome było przed wydaniem decyzji, że skarżąca uległa podziałowi przez wydzielenie, to winien był ocenić następstwo prawne. Okoliczność ta powinna być jednoznacznie wyjaśniona i ustalona w sprawie, a jej ocena prawna i wpływ na postępowanie winny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji jako niezbędny element decyzji, o którym mowa w art. 107 § 1 pkt 6) w zw. z § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.) mającego zastosowanie z odesłania z art. 67 ust. 1 u.f.p.

Sąd administracyjny nie jest kolejnym organem w administracyjnym toku postępowania, uprawnionym do merytorycznego badania i rozstrzygania sprawy. To na organie spoczywała powinność wykazania w przedmiotowym postępowaniu, że to na skarżącej ciąży obowiązek zwrotu dofinansowania projektu i jej służy status strony postępowania w sprawie.

Kierując się zasadą ekonomiki postępowania Sąd wskazuje przy tym, że przyjęta w odpowiedzi na skargę koncepcja następstwa prawnego w sprawach dotyczących zwrotu dofinansowania projektu w przypadku podziału spółki kapitałowej przez wydzielenie, oparta na regulacji art. 93c o.p., nie uwzględnia zasady trwałości projektu (art. 71 rozporządzenia nr 13030/2013) oraz warunków umowy o dofinansowanie w tym zakresie.

Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 1 pkt 2) i ust. 3 pkt 1) u.f.p. środkami publicznymi są środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej, do których zalicza się środki pochodzące z funduszy strukturalnych. Z art. 60 pkt 6 u.f.p. wynika, że należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności - są środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym. Do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60 u.f.p. nieuregulowanych ustawą o finansach publicznych stosuje się przepisy k.p.a. oraz odpowiednio przepisy Działu III o.p., co wynika z art. 67 ust. 1 u.f.p.

Przepisy u.f.p. nie regulują następstwa prawnego związanego z podziałem spółki kapitałowej.

Zagadnienia tego wprost nie reguluje również ustawa z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.) Z art. 28 k.p.a. wynika, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art. 30 § 1 k.p.a.). Z art. 30 § 4 k.p.a. wynika, że w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy. Oznacza to, że ustawodawca w k.p.a. wprost uregulował następstwo procesowe w sprawach dotyczących wyłącznie praw zbywalnych lub dziedzicznych, natomiast w zakresie następstwa prawnego odesłał do przepisów prawa cywilnego i przepisów szczególnych.

Zasadniczo, zagadnienie podziału spółki kapitałowej i skutki prawne tego podziału są uregulowane w ustawie z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1526 ze zm.; dalej: k.s.h.). Zgodnie z art. 528 § 1 zdanie pierwsze k.s.h. spółkę kapitałową można podzielić na dwie lub więcej spółek kapitałowych. Zgodnie natomiast z art. 529 § 1 pkt 4 k.s.h. podział może być dokonany przez przeniesienie części majątku spółki dzielonej na istniejącą spółkę lub na spółkę nowo zawiązaną (podział przez wydzielenie). Do podziału przez wydzielenie stosuje się przepisy o podziale spółek dotyczące odpowiednio spółki przejmującej lub spółki nowo zawiązanej (§ 2). W świetle art. 530 § 2 k.s.h. wydzielenie nowej spółki następuje w dniu jej wpisu do rejestru. W przypadku przeniesienia części majątku spółki dzielonej na istniejącą spółkę, wydzielenie następuje w dniu wpisu do rejestru podwyższenia kapitału zakładowego spółki przejmującej lub emisji przez spółkę przejmującą nowych akcji bez wartości nominalnej (dzień wydzielenia). Na podstawie art. 531 k.s.h. w przypadku podziału przez wydzielenie dochodzi do sukcesji uniwersalnej praw. Spółki przejmujące lub spółki nowo zawiązane powstałe w związku z podziałem wstępują z dniem podziału bądź z dniem wydzielenia w prawa i obowiązki spółki dzielonej, określone w planie podziału (§ 1). W przypadku podziału przez zawiązanie nowej spółki plan podziału sporządza w formie pisemnej spółka dzielona (art. 533 § 2 k.s.h.). Zgodnie z art. 534 § 1 pkt 6 k.s.h. plan podziału powinien zawierać dokładny opis i podział składników majątku (aktywów i pasywów) oraz zezwoleń, koncesji lub ulg przypadających spółkom przejmującym lub spółkom nowo zawiązanym. Obowiązek i zasady zgłoszenia do sądu rejestrowego planu podziału reguluje art. 535 k.s.h. Istnieje również obowiązek zarządu spółki sporządzenia pisemnego sprawozdania uzasadniającego podział spółki (art. 536 k.s.h.).

Unormowanie zawarte w Dziale III o.p. Z art. 93c § 1 o.p. wynika, że osoby prawne przejmujące lub osoby prawne powstałe w wyniku podziału wstępują, z dniem podziału lub z dniem wydzielenia, we wszelkie przewidziane w przepisach prawa podatkowego prawa i obowiązki osoby prawnej dzielonej pozostające w związku z przydzielonymi im, w planie podziału, składnikami majątku. Przepis § 1 stosuje się, jeżeli majątek przejmowany na skutek podziału, a przy podziale przez wydzielenie - także majątek osoby prawnej dzielonej, stanowi zorganizowaną część przedsiębiorstwa (§ 2).

Trzeba podkreślić, że przepisy Działu III o.p. stosuje się nie wprost, lecz odpowiednio. Natomiast "stosowanie przepisów odpowiednio" oznacza, że niektóre z nich znajdują zastosowanie wprost, bez żadnych modyfikacji i zabiegów adaptacyjnych, inne tylko pośrednio, a więc z uwzględnieniem konstrukcji, istoty i odrębności postępowania, w którym znajdują zastosowanie, a jeszcze inne w ogóle nie będą mogły być wykorzystane. Stosowanie "odpowiednie" oznacza w szczególności niezbędną adaptację (i ewentualnie zmianę niektórych elementów) normy do zasadniczych celów i form danego postępowania, jak również pełne uwzględnienie charakteru i celu danego postępowania oraz wynikających stąd różnic w stosunku do uregulowań, które mają być zastosowane (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt IV CZ 153/11 i powołane w nim orzeczenia, dostępne w Bazie Orzeczeń; sn.pl/orzecznictwo). Konkludując, stosowanie przepisów "odpowiednio" oznacza stosowanie wprost przepisów, których dotyczy odesłanie, ich stosowanie z pewnymi modyfikacjami, aż do całkowitego wyłączenia stosowania regulacji objętych odesłaniem.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy projekt był realizowany przez spółkę w okresie od 1 marca 2019 r. do 31 maja 2021 r. Postępowanie w sprawie zwrotu środków unijnych przekazanych na finansowanie projektu zostało wszczęte pismem z 28 stycznia 2020 r. doręczonym skarżącej w dniu 3 lutego 2020 r. Z zalegającego w aktach administracyjnych sprawy wydruku odpisu KRS skarżącej – aktualnego na luty 2022 r. – wynika, że sąd rejestrowy w dniu 30 grudnia 2021 r. dokonał wpisu o podziale spółki przez wydzielenie. Nie wynika z nich jednak, czy wydruk ten przedłożyła skarżąca (np. w celu dochowania warunków umowy o dofinansowanie, by zapobiec skutkom z § 26 ust. 2 pkt 7), czy organ wydruk ten pozyskał w ramach własnych działań. Akta sprawy przekonują, że bez względu na sposób powzięcia informacji o podziale spółki organ zaniechał wyjaśnienia jego szczegółów i znaczenia wpisu w KRS dla biegu sprawy. Obie decyzje w sprawie zwrotu środków na dofinansowanie projektu (z 21 lutego 2022 r. i z 18 sierpnia 2022 r. ) zostały skierowane do skarżącej bez wyjaśnienia, czy w sprawie doszło do następstwa prawnego i czy było ono skuteczne na gruncie sprawy o zwrot dofinansowania projektu, a w konsekwencji, czy skarżąca utrzymała i na jakiej podstawie prawnej status strony postępowania w sprawie.

Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. wobec naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 pkt 3 w zw. z § 3 k.p.a. (pkt I sentencji wyroku)

Zadaniem organu odwoławczego w ponownym postępowaniu będzie wyjaśnienie następstwa prawnego, na które powołuje się skarżąca i ustalenie wpływu tej okoliczności na status strony postępowania w sprawie zwrotu dofinansowania w okolicznościach faktycznych sprawy z uwzględnieniem odpowiednich przepisów unijnych i krajowych mających zastosowanie w sprawie w takim przypadku.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.