Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1570/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 24 sierpnia 2023 r. nr SKO-NP-4115-223/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 24 sierpnia 2023 r. nr SKO-NP-4115-223/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia 29 kwietnia 2023 r. nr OPS.5211.000060.2023 o odmowie przyznania J. P. (zwanej dalej skarżącą) świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem J. P.1 (ur. [...] r.).

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z dnia 29 kwietnia 2023 r. organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wskazał, że wnioskodawczyni pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad mężem od 1 stycznia 2022 r. do nadal. W związku z zapewnieniem opieki mężowi skarżąca zrezygnowała z pracy w dniu 30 listopada 2021 r. na mocy porozumienia stron zgodnie z art. 30 § 1 Kodeksu pracy firmy P.P.H.U. "M." w S., nie jest rolnikiem lub małżonkiem ani domownikiem rolnika i nie pracuje na gospodarstwie rolnym. W ocenie organu I instancji, spełniona jest zatem jedna z przesłanek warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zawarta w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Z kolei z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem na bieżąco pomagając mu w codziennym funkcjonowaniu, zabezpiecza jego podstawowe potrzeby życiowe oraz pomaga w wykonywaniu czynności samoobsługowych i pielęgnacyjnych. Do stałych jej zadań należy pomoc podczas mycia, ubierania oraz załatwiania potrzeb fizjologicznych, przygotowanie i podanie posiłków, pomoc podczas przemieszczania się po mieszkaniu, a także karmienie oraz przejęcie wszystkich prac związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Skarżąca utrzymuje regularne kontakty z lekarzem, wykupuje i dozuje niezbędne leki i nie ma faktycznej możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto ustalono, iż ojciec J. P.2 nie żyje, natomiast matka J. P.1 – A. P. żyje i pobiera emeryturę i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. J. P.1 posiada dwoje pełnoletnich dzieci z poprzedniego małżeństwa, tj. syna A. P.1 oraz J. P.3, którzy są w długotrwałym konflikcie i nie chcą z ojcem utrzymywać kontaktu. Z posiadanej przez organ dokumentacji wynika, że na podstawie ugody z 2010 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy Wydział III Rodziny i Nieletnich w Zakopanem J. P.1 został zobowiązany płacić na rzecz wówczas małoletnich synów po 500,00 zł alimentów. Z obecnego związku ww. posiada dwoje małoletnich dzieci, tj. J. P.4 lat 8 oraz J. P.5 lat 4. Zgodnie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia 12 kwietnia 2010 r., wydanym przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie, niepełnosprawność J. P.1 istnieje od 40-go roku życia zatem niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia przez niego 18 roku życia oraz nie powstała w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Organ I instancji stwierdził, że nie kwestionuje wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, ale stoi na stanowisku, że na etapie postępowania administracyjnego przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został przez ustawodawcę zmieniony i nadal obowiązuje. W związku z powyższym organ I instancji uznał, że skarżąca nie spełnia przesłanki zawartej w art. 17 ust. 1, 1a, 1b, ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych i tym samym odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji, skarżąca wniosła o jej uchylenie i przyznanie jej prawa do przedmiotowego świadczenia, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji odwołująca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez:

1) zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i pominięcie okoliczności, że w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, co determinuje naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

2) niewłaściwe zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez uznanie, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad własnym mężem, co stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wymienioną na wstępie decyzją z dnia 24 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia 29 kwietnia 2023 r. Uzasadniając swoją decyzję Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1, ust. 1a, ust. 1b i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdziło, że organ I instancji nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym orzeczono, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości, o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Organ odwoławczy stwierdził zatem, że w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w w/w wyroku. Organ II instancji wyjaśnił, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W związku z powyższym Kolegium uznało, że okoliczność, iż niepełnosprawność u osoby wymagającej opieki, tj. męża skarżącej powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, iż osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Niezależnie jednak od powyższych rozważań prawnych organ II instancji stwierdził, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wystarczy sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczenia równoważnego. Posiadanie orzeczenia jest bowiem warunkiem koniecznym do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jednakże nie jest to warunek wystarczający. Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sprawie ustaleniu podlega również i to, czy spełnione zostały pozostałe przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i nie występują przesłanki negatywne, które uniemożliwiałyby jego przyznanie.

Kolegium wskazało, że nie kwestionuje faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem, jednak w realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą tej opieki, tj. jej mężem. Kolegium stwierdziło, że mąż skarżącej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od września 2007 r. natomiast skarżąca w okresie od 12 marca 2018 r. do 30 listopada 2021 r. była zatrudniona w PPHU "M." M. K. w S. i była w stanie łączyć to zatrudnienie z jednoczesną opieką nad niepełnosprawnym mężem. Organ zauważył, że co prawda skarżąca wskazała w oświadczeniu z dnia 30 marca 2023 r. na pogorszenie stanu zdrowia męża, jednak nie dołączyła na tę okoliczność żadnej dokumentacji medycznej potwierdzającej taki stan rzeczy.

W ocenie organu odwoławczego, wykazany przez skarżącą zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, biorąc pod uwagę również fakt, iż istnieje możliwość skorzystania przez nią z pomocy w opiece nad mężem w postaci z usług opiekuńczych świadczonych przez państwo. Ponadto organ II instancji zaznaczył, że mąż skarżącej jest osobą sprawną intelektualnie i komunikatywną w związku z czym nie wymaga całodobowej, permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. Z załączonego do akt sprawy orzeczenia o niepełnosprawności wynika, iż mąż skarżącej może być również zatrudniony w warunkach pracy chronionej. Zatem okoliczności te wskazują, że może on sam funkcjonować przez część dnia. Organ uznał zatem, że na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, iż skarżąca stale i nieprzerwanie sprawuje osobistą opiekę nad niepełnosprawnym mężem, a tym samym, że wyczerpuje zakres opieki wymaganej dla świadczenia pielęgnacyjnego, która ze względu na jej rozmiar powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Ponadto SKO podkreśliło, że czynności takie jak: pomoc w toalecie (czesanie, golenie), ubieranie, rozbieranie, podawanie leków, przygotowanie posiłków, dojazd do lekarzy specjalistów, pranie, sprzątanie, gotowanie, palenie w piecu, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej. Opisane wyżej czynności to bowiem typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Dodatkowo organ zauważył, że niektóre czynności takie jak: pranie, sprzątanie, gotowanie, palenie w piecu skarżąca wykonuje nie tylko specjalnie dla męża, ale również dla siebie i dzieci choćby z racji wspólnego gospodarowania.

Kolegium stwierdziło, że nie kwestionuje tego, że mąż skarżącej wymaga pomocy, a skarżąca mu tej pomocy udziela, jednakże na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można przyjąć, że zakres opieki nad niepełnosprawnym mężem, powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy uzyskaniu pomocy w opiece nad niepełnosprawnym mężem poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym. Podsumowując Kolegium stwierdziło, że fakt posiadania przez męża orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez stronę nad nim opieki niejako automatycznie nie powodują powstania po stronie skarżącej uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym ustalony stan faktyczny nie dawał, według Kolegium, podstaw do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzją organu I instancji. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:

1) prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1, art. 77 § 1, oraz art. 80 w związku z art. 75 § 1 K.p.a., poprzez wydanie decyzji na podstawie błędnych i dowolnych ustaleń faktycznych, przyjętych na podstawie wadliwie ocenionego przez organ materiału dowodowego, poprzez przyjęcie, że zakres sprawowanej przez skarżącą opieki nad mężem nie wyklucza możliwości zatrudnienia, co w konsekwencji doprowadziło organ do błędnego ustalenia, że nie zachodzi związek pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jego niepodejmowaniem przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych skarżąca podniosła, że jej mąż jest całkowicie niezdolny do samodzielnej egzystencji od września 2017 r. i wymaga stałej, całodobowej opieki i pieczy innych osób. Opiekę tą skarżąca sprawuje samodzielnie, wykonując w ten sposób obowiązek alimentacyjny. Zdaniem skarżącej, stanowisko Kolegium, że wykonywanie przez nią opieki nad mężem nie uniemożliwia jej podjęcia pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy stoi w całkowitej sprzeczności z treścią przytoczonego w uzasadnieniu decyzji przez organ II instancji wywiadu środowiskowego, w którym wskazano m.in., iż skarżąca aktualnie nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż stan zdrowia męża wymaga jej nieustannej obecności i nadzoru. Skarżąca stwierdziła, że stan zdrowia jej męża systematycznie się pogarsza i lekarze nie rokują poprawy. W związku z trudną sytuacją zdrowotną mąż skarżącej wymaga stałej i całodobowej opieki i pomocy innych osób w codziennym funkcjonowaniu. Skarżąca oświadczyła, że jest zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jednak wymiar i zakres sprawowanej nad mężem opieki (nieprzerwanie i całodobowo) uniemożliwia jej podjęcie jakiejkolwiek pracy, nawet na część etatu.

Zdaniem skarżącej, organ II instancji wyciągnął błędny wniosek, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Wbrew bowiem twierdzeniom organu II instancji, na podstawie zebranych w sprawie dowodów nie sposób przyjąć, aby stan zdrowia męża skarżącej był na tyle dobry, a wykonywane przy nim przez nią czynności na tyle zwykłe, aby mógł on przez dłuższy czas funkcjonować bez opieki drugiej osoby, w wymiarze, który pozwalałby skarżącej choć w części, na równoległe podjęcie pracy.

Skarżąca podkreśliła, że moment złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie powinien mieć znaczenia przy ocenianiu spełnienia przesłanek z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dla organu decydującym być bowiem powinno, czy w momencie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawca mógłby podjąć zatrudnienie, jednak rezygnuje z niego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, albowiem konieczność sprawowania całodobowej opieki nad mężem uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Skarżąca stwierdziła zatem, że organ II instancji dokonał wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wydając decyzję naruszającą w konsekwencji przepisy prawa materialnego. Uchybienie organu II instancji polega bowiem przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a opieką sprawowaną przez skarżącą nad jej mężem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego. Jednocześnie wskazać należy, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 24 sierpnia 2023 r., które utrzymało w mocy decyzję Wójta B. z dnia 29 kwietnia 2023 r., w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390), w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia, mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Ww. przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie ww. z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1b powołanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia; 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W okolicznościach kontrolowanej sprawy, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła z powodu braku realizacji przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy. W ocenie SKO natomiast, stanowisko organu I instancji względem skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 było błędne, jednak nie wpłynęło ono na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. Kolegium zauważyło bowiem, że co prawda organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania świadczenia z uwagi na fakt, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności, jednak w orzecznictwie ugruntowany jest już pogląd, że okoliczność ta nie wyłącza uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie budzi to wątpliwości, zwłaszcza w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., o którym mowa powyżej. W wyroku tym wskazano bowiem, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym, w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium.

Wobec powyższego, Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności, nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wobec czego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy.

Organ odwoławczy prawidłowo przyjął także, że w sprawie nie zostały spełnione pozostałe przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając na uwadze art. 17 ust. 1 ustawy, wyjaśnić należy, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Świadczenie to nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy, należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z dnia 17 października 2020 r., I OSK 1148/20, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 marca 2021 r., IV SA/Wr 51/21, wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 października 2023 r. III SA/Kr 257/23).

Ustawodawca wymaga również, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy, opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).

Tymczasem jak słusznie wskazał organ odwoławczy mąż skarżącej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności od września 2007 r. natomiast skarżąca była zatrudniona w PPHU "M." M. K. w S. w okresie od 12 marca 2018 r. do 30 listopada 2021 r. i była w stanie łączyć to zatrudnienie z jednoczesną opieką nad niepełnosprawnym mężem. Skarżąca co prawda wskazała w oświadczeniu z dnia 30 marca 2023 r., że stan zdrowia męża uległ pogorszeniu, i obecnie mąż jest niezdolny do samodzielnej egzystencji, jednak na tą okoliczność nie dołączyła żadnej dokumentacji medycznej, zatem jej twierdzenia są gołosłowne.

Zatem skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. Tymczasem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

System świadczeń rodzinnych został tak skonstruowany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny, wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi zatem sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy.

Należy również podkreślić, że z jedynego dołączonego przez skarżącą dokumentu obrazującego stan zdrowia jej męża – tj. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wynika, że maż skarżącej co prawda legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, jednak może pracować w warunkach pracy chronionej. Zatem trudno przypuszczać aby taka osoba, nie mogła zostać sam w domu na kilka godzin. Skarżąca zaś nie wykazała, że nastąpiło takie pogorszenie stanu zdrowia jej męża, że obecnie nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia.

W orzecznictwie podkreśla się, że pomoc Państwa jest możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o tę pomoc wykaże, w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki (bytu) osobie niepełnosprawnej, a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb i stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, bądź sytuacja ta uniemożliwia jego podjęcie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022 r. III SA/Kr 1048/22).

Jeszcze raz należy podkreślić, że ani Sąd, ani organy, nie kwestionują złego stanu zdrowia męża skarżącej i konieczności pomocy mężowi przez skarżącą (do czego jest ona, jako żona, zobowiązana zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), jednak samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd w pełni podziela stanowisko Kolegium, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym mężem nie powoduje braku możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy uzyskaniu pomocy w opiece nad niepełnosprawnym mężem poprzez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

W konsekwencji Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie organ odwoławczy prawidłowo uzasadniał odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad mężem. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione.

Reasumując, zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił jako nieuzasadnioną.