Postanowienie NSA, sygn. akt I FZ 195/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Koszty postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 199, art. 200
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Zirk-Sadowski, po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. Spółki cywilnej A. C., A. N. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 530/20 w przedmiocie kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi A. Spółki cywilnej A. C., A. N. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 19 sierpnia 2020 r., nr 1001-IOV-2.4103.6.2020.14.U17.JKA w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty i marzec 2014 r. postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 530/20, w sprawie ze skargi A. Spółki cywilnej A. C., A. N. z siedzibą w P. (dalej: spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: Dyrektor) z dnia 19 sierpnia 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty i marzec 2014 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zasądził od Dyrektora na rzecz skarżącej kwotę 997 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 1 sentencji) i oddalił wnioski o zasądzenie kosztów postępowań zażaleniowych (pkt 2 sentencji).

W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka zarzuciła naruszenie:

1) art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.; dalej: Ppsa) poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie w sytuacji, gdy Sąd w wyroku z dnia 3 lutego 2022 r. do zasad rozliczania kosztów zastosował przepis art. 200 Ppsa, który jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 199 Ppsa i który to przepis (art. 200 Ppsa) winien stanowić podstawę zasądzenie wszelkich kosztów postępowania, w tym postępowań zażaleniowych, które są postępowaniami wpadkowymi w głównym postępowaniu sądowoadministracyjnym I SA/Łd 530/20;

2) art. 200 Ppsa, art. 205 § 2 Ppsa, § 14 ust. 1 pkt 2 lit. d) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.; dalej: rozporządzenie) na skutek ich błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania w sprawie poprzez niezasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowań zażaleniowych, w tym wpisów sądowych (2x100 zł) i kosztów zastępstwa procesowego według stawki minimalnej określonej w § 14 ust. 1 pkt 2 lit. d) rozporządzenia (4x240 zł) w czterech postępowaniach zażaleniowych o sygn. I FZ 118/21, I FZ 91/22, I FZ 215/22 i I FZ 23/23,

3) art. 141 § 4 Ppsa na skutek braku starannego wyjaśnienia przyczyn, z powodu których WSA w Łodzi nie zasądził na rzecz skarżącej kosztów postępowań zażaleniowych I FZ 91/22, I FZ 215/22 i I FZ 23/23.

Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zasądzenie od Dyrektora na rzecz spółki kosztów postępowania w wysokości 2.157 zł (minimalne wynagrodzenie pełnomocnika w sprawie I SA/Łd 530/20 – 480 zł, wpis sądowy 500 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa 17 zł, minimalne wynagrodzenie pełnomocnika w postępowaniu zażaleniowym I FZ 118/21 - 240 zł, minimalne wynagrodzenie pełnomocnika w postępowaniu zażaleniowym I FZ 91/22 - 240 zł, wpis od zażalenia w kwocie 2 x 100 zł, minimalne wynagrodzenie pełnomocnika w postępowaniu zażaleniowym I FZ 215/22 - 240 zł, minimalne wynagrodzenie pełnomocnika w postępowaniu zażaleniowym I FZ 23/23 - 240 zł) i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów niniejszego postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonym zakresie i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów niniejszego postępowania zażaleniowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że kontrolowane postanowienie jest czwartym z kolei rozstrzygnięciem dotyczącym zwrotu kosztów postępowania sądowego na rzecz skarżącej. Uprzednio wydane w tym przedmiocie postanowienia, w tym pierwsze zawarte w wyroku Sądu pierwszej instancji z dnia 3 lutego 2022 r., były kolejno uchylane postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA): z dnia 21 czerwca 2022 r., sygn. akt I FZ 91/22; z dnia 5 października 2022 r., sygn. akt I FZ 215/22 i z dnia 9 marca 2023 r., sygn. akt I FZ 23/23, w których wskazywano na konieczność rozwinięcia argumentacji (uzasadnienia) Sądu pierwszej instancji w zakresie kosztów postępowania sądowego.

Na obecnym etapie postępowania poza sporem pozostaje ustalenie, że zasądzona na rzecz spółki kwota 997 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego została określona prawidłowo jako suma odpowiadająca wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącej - 480 zł, wpisowi od skargi - 500 zł oraz opłacie skarbowej od pełnomocnictwa - 17 zł (prawidłowość dokonanych w tym zakresie obliczeń potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny już w postanowieniu z dnia 5 października 2022 r., sygn. akt I FZ 215/22). Strona kwestionuje aktualnie odmowę zasądzenia na jej rzecz kosztów postępowań zażaleniowych, domagając się zwrotu wpisów sądowych oraz kosztów zastępstwa procesowego, w sprawach wpadkowych dotyczących zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego (sygn. akt I FZ 118/21) oraz w sprawach dotyczących kosztów postępowania sądowego (sygn. akt I FZ 91/22, I FZ 215/22, I FZ 23/23). Jej zdaniem, Sąd pierwszej instancji nie wykonał należycie wytycznych zawartych w postanowieniu NSA z dnia 9 marca 2023 r., sygn. akt I FZ 23/23 i bezzasadnie odmówił uwzględnienia wniosków o zwrot kosztów postępowań zażaleniowych.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie obecnie orzekającym nie podziela zapatrywania autora zażalenia, uznając zaskarżone postanowienie za prawidłowe.

Wyjaśnienia wymaga, że w postanowieniu NSA z dnia 9 marca 2023 r., sygn. akt I FZ 23/23, zawierającym wytyczne, które powinny zostać zrealizowane w kontrolowanym orzeczeniu, nakazano, by Sąd pierwszej instancji ponownie rozstrzygając o kosztach postępowania rozważył, czy skarżącej w ramach zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje zwrot kosztów postępowań zażaleniowych (I FZ 91/22, I FZ 215/22, a także I FZ 23/23). Wbrew sugestiom skarżącej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w zaskarżonym postanowieniu z dnia 18 kwietnia 2023 r. zrealizował ww. zalecenia. W uzasadnieniu powołanego orzeczenia wyjaśniono, że Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia kosztów trzech wskazanych postępowań zażaleniowych z uwagi przyjęcie, że koszty postępowania zażaleniowego dotyczącego zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego okazały się nienależne, a rozstrzygnięcie o kosztach postępowania sądowego zawarte w wyroku z dnia 3 lutego 2022 r. było prawidłowe. Sam zaś fakt, że skarżąca nie zgadza się z prezentowaną oceną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, nie uzasadnia zarzutu naruszenia w kwestionowanym orzeczeniu art. 141 § 4 Ppsa (pkt 3 petitum zażalenia). Motywy, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji są bowiem klarowne.

Nie zasługują również na uwzględnienie pozostałe zarzuty sformułowane przez skarżącą (pkt 1 i 2 petitum zażalenia). Argumentacja strony zasadza się bowiem na założeniu o obowiązku zasądzenia wszystkich kosztów postępowania na rzecz skarżącej wobec uwzględnienia wniesionej przez nią skargi. Jak wynika z treści zażalenia, powołany przez Sąd pierwszej instancji w wyroku z dnia 3 lutego 2022 r. art. 200 Ppsa "winien stanowić podstawę zasądzenia wszelkich kosztów postępowania, w tym postępowań zażaleniowych, które są postępowaniami wpadkowymi w głównym postępowaniu sądowoadministracyjnym" (s. 4 zażalenia).

Prezentowane stanowisko należy uznać za zbyt daleko idące. Trafnie w tym względzie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, że powołany art. 200 Ppsa powinien być wykładany w świetle regulacji art. 199 tej ustawy przewidującej ogólną zasadę samodzielnego ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie. Oznacza to konieczność ścisłej interpretacji art. 200 Ppsa jako odstępstwa od ww. zasady na rzecz odpowiedzialności za wynik postępowania w razie uwzględniania skargi przez sąd. O potrzebie takiego kierunku interpretacji świadczy sama treść analizowanego przepisu, która przewiduje możliwość zwrotu kosztów postępowania jedynie wówczas, gdy były one niezbędne do celowego dochodzenia praw, przy czym w przypadku strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego do kosztów takich zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (zob. art. 205 § 2 Ppsa). Choć zatem uwzględnienie zwrotu kosztów postępowania incydentalnego nie jest wykluczone, to wymaga to każdorazowej oceny, czy koszty te były celowe z punktu widzenia dochodzenia przez skarżącego swoich praw. Również fakt uregulowania na poziomie rozporządzenia stawki wynagrodzenia należnego radcy prawnemu za reprezentację w postępowaniu zażaleniowym (§ 14 ust. 1 pkt 2 lit. d) rozporządzenia) nie może być przesądzający dla przyjęcia obowiązku każdorazowego zasądzenia tego rodzaju kosztów w razie uwzględnienia skargi przez wojewódzki sąd administracyjny, bez dokonywania analizy tych kosztów w kontekście brzmienia ww. przepisów ustawy (tj. art. 200 w związku z art. 205 i art. 199 Ppsa).

W świetle przedstawionych uwag Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zapatrywanie Sądu pierwszej instancji, że zwrot kosztów postępowania zażaleniowego w przedmiocie zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, tj. jedynego postępowania wpadkowego, o jakim mógł orzekać Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w dacie wyrokowania (tj. w dniu 3 lutego 2022 r.), był nienależny. We wspomnianym postępowaniu incydentalnym strona kwestionowała zasadność zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na oczekiwanie na rozstrzygnięcie przez NSA zagadnienia prawnego mającego wpływ na wynik sprawy. Wniesione w tym zakresie zażalenie spółki zostało oddalone przez Sąd drugiej instancji postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2021 r., sygn. akt I FZ 118/21, w którym zwrócono m. in. uwagę na fakt podjęcia przez NSA w dniu 24 maja 2021 r., uchwały o sygn. akt I FPS 1/21, stanowiącej przyczynę zawieszenia postępowania. Mając na względzie wskazane okoliczności, zasadnie przyjęto w zaskarżonym postanowieniu, że koszty ww. postępowania zażaleniowego nie podlegały zwrotowi jako niestanowiące kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw ze względu na koincydencję czasową podjęcia uchwały i ww. postanowienia NSA (rozstrzygającego o bezpodstawności zażalenia strony), a także fakt, że wnioski wynikające z przedmiotowej uchwały stały się jedyną przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji.

Prezentowane wnioski nie pozostawały bez wpływu na ocenę postępowań zażaleniowych w przedmiocie kosztów postępowania sądowego. Biorąc bowiem pod uwagę, że kwota 997 zł zasądzona pierwotnie w pkt 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 lutego 2022 r. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego okazała się prawidłowa, brak było podstaw do uznania, by koszty związane z prowadzeniem postępowań zażaleniowych zmierzających do zmiany (podwyższenia) owej kwoty mieściły się w pojęciu kosztów niezbędnych (koniecznych) do celowego dochodzenia swoich praw i mogły finalnie obciążać stronę przeciwną postępowania sądowoadministracyjnego.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa.