Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1321/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-07-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: par 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2006 nr 155 poz 1109
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych  w celu złagodzenia skutków suszy
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Kacprzak Sędziowie NSA : Janina Antosiewicz (spr.) Irena Kamińska Protokolant Aleksandra Żurawicka po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 227/07 w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na złagodzenie skutków suszy oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 maja 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 227/07, po rozpoznaniu skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na złagodzenie skutków suszy, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...], nr [...].

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. K. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...], nr [...], odmawiającą przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego w ramach pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy powstałych w 2006 r.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że Z. K. nie spełnia niezbędnego wymogu określonego w § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz.U. Nr 155, poz. 1109), a mianowicie nie jest zdaniem organu rolnikiem w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst. jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), ponieważ nie podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustawy. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca nie jest osobą uprawnioną do otrzymania żądanego zasiłku, gdyż "mimo, że jest rolnikiem, to nie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, ponieważ nie opłaca składki ubezpieczenia KRUS obowiązującej rolnika z mocy ustawy". Zdaniem organu pomoc w postaci zasiłku celowego na podstawie powyższego rozporządzenia przysługuje rolnikom odprowadzającym składki do KRUS. Z. K. nie opłaca tej składki, co wyklucza ją z kręgu osób umocowanych do otrzymania tego świadczenia.

Powyższa skarga stała się przedmiotem skargi Z. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniosła, że jest rolnikiem, znajduje się od 1984 r. w bardzo trudnej sytuacji materialnej, ponieważ w tym czasie zmarł jej mąż i została sama z 6 dzieci, a składek na KRUS nie opłacała, bo nie miała z czego. Dzieci otrzymywały rentę rodzinną po ojcu. Straty z powodu suszy w jej gospodarstwie są duże, ponieważ posiada ziemię głównie klasy VI i VIz, co spowodowało konieczność zakupu paszy dla bydła i trzody chlewnej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wskazało, że skarżąca otrzymuje rentę rodzinną, co powoduje, że nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu z mocy ustawy, a tym samym jest wykluczona z kręgu osób uprawnionych do zasiłku celowego na złagodzenie skutków suszy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku stwierdził, że postępowanie w sprawie przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego na złagodzenie skutków suszy, która miała miejsce w 2006 r. reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz.U. z 2006 r. Nr 155, poz. 1109). Organ pomocy społecznej oraz organ odwoławczy obowiązane są prowadzić postępowanie z uwzględnieniem przepisów art. 24, art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz § 2, § 3, § 5 ust. 1 i ust. 2 powyższego rozporządzenia, ale także art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu pierwszej instancji, SKO w O. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy R., pomimo, że nie wyjaśnił on wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Z akt sprawy wynika, że Z. K. otrzymuje rentę rodzinną po mężu. Organ nie ustalił czy rentę tę skarżąca otrzymuje z ZUS, czy KRUS. W aktach brak jest również zaświadczenia, które stwierdzałoby powyższe. Zdaniem Sądu, adnotacja z nieczytelnym podpisem na wniosku o zasiłek celowy w związku z suszą, z dnia 27 września 2006 r. nie stanowi żadnego dowodu w tej sprawie, który uprawniałby do przyjęcia, że Z. K. nie spełnia przesłanek do jego otrzymania.

Ponadto, organ w żaden sposób nie udowodnił na jakiej podstawie przyjął, że skarżąca nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Wyjaśnienia wymaga sprawa, czy skarżąca podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) i tylko nie płaciła składek, czy też była z tego obowiązku zwolniona na podstawie ust. 3 powyższej ustawy, co ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów z KRUS mogących wyjaśnić tę kwestię. Dopiero ustalenie i ocena tych okoliczności pozwoli na podjęcie decyzji w kwestii przyznania lub nieprzyznania skarżącej świadczenia w postaci zasiłku celowego na złagodzenie skutków suszy w 2006 r.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wobec naruszenia przez organ odwoławczy art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. i zaskarżając wyrok w całości zarzuciło:

1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ P.p.s.a., przez błędne przyjęcie w zaskarżonym wyroku, że decyzję wydano z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., mimo, że w postępowaniu administracyjnym przed organem odwoławczym naruszenie takie nie miało miejsca, a skarga jako niezasadna w oparciu o art. 151 P.p.s.a. winna być oddalona;

2) naruszenie prawa materialnego:

– przez błędną wykładnię przepisów art. 16 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst. jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) w odniesieniu do stanu faktycznego wynikającego z akt sprawy, a polegającą na przyjęciu, że w przypadku otrzymywania przez skarżącą renty rodzinnej po mężu, dodatkowego wyjaśnienia wymaga kwestia, czy podlega ona ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy.

– przez niezastosowanie przepisów art. 6 pkt 10b i art. 7 ust. 1 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, które to przepisy w odniesieniu do ustaleń faktycznych sprawy, jako materialna podstawa rozstrzygnięcia winny być również zastosowane.

Wskazując na powyższe podstawy Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W motywach skargi kasacyjnej Kolegium powołując treść art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 i 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników podniosło, że skarżąca nie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów tej ustawy, który podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustawy, gdyż otrzymuje rentę rodzinną po mężu. W ocenie Kolegium skarżąca mogła podlegać ubezpieczeniu społecznemu na wniosek, jednakże jak sama stwierdza nie stać jej było na opłacanie dobrowolnych składek w KRUS. Jednakże biorąc pod uwagę treść § 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy, podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników na wniosek, nie jest wystarczającą przesłanką do udzielenia wnioskowanej pomocy.

W ocenie Kolegium, bezsporna okoliczność ustalonego wcześniej prawa skarżącej do renty rodzinnej była wystarczająca do podjęcia decyzji w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na złagodzenie skutków suszy. Tym samym wyjaśnienie przez organy administracji dodatkowych okoliczności podniesionych w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji, nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy.

Reasumując autor skargi kasacyjnej stwierdził, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 16 ust. 1 i 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, a ponadto, pominął w swoim rozstrzygnięciu treść przepisów art. 6 pkt 10b i art. 7 ust. 1 powołanej ustawy, które również przemawiają za oddaleniem skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Skarga kasacyjna Samorządowego Kolegium Odwoławczego oparta została o obie podstawy z art. 174 ustawy P.p.s.a.

Przy tak skonstruowanym środku zaskarżenia Naczelny Sąd Administracyjny najpierw rozpatruje zarzut naruszenia przepisów postępowania, gdyż dopiero stwierdzenie, że stan faktyczny został prawidłowo ustalony, lub też nie został przez skarżącego skutecznie podważony można ocenić prawidłowość stosowania prawa materialnego.

W przedmiotowej sprawie, co jest kwestią bardzo istotną, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy P.p.s.a., czyli z powodu naruszenia przez organy przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na brak w aktach jakichkolwiek dokumentów potwierdzających status prawny skarżącej (czy jest ona rencistką, emerytką oraz jakie świadczenia i na jakiej podstawie pobiera) Wojewódzki Sąd Administracyjny przytaczając stosowne regulacje prawne uznał, iż organ nie przeprowadził postępowania dowodowego dla oceny, czy skarżąca spełnia przesłanki z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy (Dz.U. Nr 155, poz. 1109).

W myśl § 2 pkt 1 rozporządzenia przedmiotowa pomoc rodzinie rolniczej przysługuje, jeżeli co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustaw.

Dla ustalenia, czy Z. K., lub też osoby wchodzące w skład jej rodziny, są rolnikami w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, podlegającymi temu ubezpieczeniu z mocy ustawy nie jest wystarczająca odręczna adnotacja (nie wiadomo przez kogo sporządzona) stwierdzająca fakt niepłacenia składek na KRUS. Uchylenie zatem obu zaskarżonych decyzji z powołaniem się na naruszenie przez organy przepisów art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. nie naruszało prawa, zwłaszcza, iż także w uzasadnieniu decyzji organy nie wyjaśniły poza stwierdzeniem, że strona nie płaci składek, podstaw wydania decyzji odmownej. Prawidłowo również Sąd uznał, że znajdująca się w aktach adnotacja nie stanowi dowodu w sprawie.

Podkreślenia wymaga to, iż zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

W tej sprawie nie sięgnięto po żaden tego rodzaju środek dowodowy, rezygnując nawet z przesłuchania strony (art. 86 k.p.a.), która w toku czynności mogłaby przy pomocy posiadanych dokumentów przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. Twierdzenie strony o pobieraniu renty rodzinnej przez dzieci po zmarłym mężu Z. K. również nie wyjaśniło istotnych dla sprawy okoliczności, a mianowicie czy podlegała ona ubezpieczeniu społecznemu z mocy ustawy.

Dopiero przeprowadzenie postępowania dowodowego i ustalenie w oparciu o dokumenty pozwoli na ocenę, czy skarżąca spełnia przesłanki z § 2 rozporządzenia do uzyskania zasiłku celowego.

Zarzut naruszenia przez WSA przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy P.p.s.a. w związku z powołanymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego ocenić należy w tej sytuacji jako chybiony.

Jeśli w toku postępowania administracyjnego nie został ustalony w sposób prawidłowy stan faktyczny, pozwalający na subsumpcję stanu faktycznego pod określoną normę prawną zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego w skardze kasacyjnej został postawiony przedwcześnie.

Sąd pierwszej instancji nie przesądził bowiem, iż skarżąca spełnia przesłanki do uzyskania zasiłku celowego, lecz oceniając legalność decyzji odmawiających stronie świadczenia przyjął, iż zapadły one bez wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 ustawy P.p.s.a.