Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 39/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2023-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 64
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 28 października 2022 r. nr SKO/PS-86/2022 w przedmiocie częściowego zwolnienia i ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze utrzymało w mocy orzeczenie Prezydenta Miasta Jeleniej Góry z dnia 26 sierpnia 2022 r. o częściowym zwolnieniu i ustaleniu stronie odpłatności za pobyt W. T. w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w J. od dnia 1 maja 2021 r. do dnia 30 listopada 2021 r. w wysokości 2000 zł miesięcznie i w okresie do dnia 1 grudnia 2021 r. do dnia 26 grudnia 2021 r. w wysokości 1.677,42 zł.

Jak wynikało z akt sprawy decyzją z dnia 1 sierpnia 2011 r. W. T. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej "[...]" w J. (dalej: DPS), gdzie przebywał od dnia 27 września 2011 r. do dnia 26 grudnia 2011 r. Mając na uwadze fakt, że ponoszona przez mieszkańca odpłatność za pobyt w DPS (w kwocie 1.217,78 zł) nie pokryła miesięcznego kosztu jego utrzymania w placówce w 2021 r. (w kwocie 3.761,69 zł) organ pojął czynności zmierzające do zawarcia ze stroną umowy ustalającej wysokość opłaty za pobyt ojca w DPS. Po uwzględnieniu ówczesnej sytuacji dochodowej i rodzinnej strony kwota opłaty wyniosła 395,28 zł. Mając na uwadze okoliczności sprawy, w tym ograniczenie władzy rodzicielskiej ojcu skarżącej, organ zwolnił stronę od obowiązku ponoszenia ustalonej opłaty.

W 2021 r., w związku ze zmianą sytuacji dochodowej skarżącej, organ podjął czynności zmierzające do ustalenia wysokości opłaty obciążającej stronę za pobyt ojca w DPS. Powołaną na wstępie decyzją, po uchyleniu trzech poprzednich orzeczeń organu I instancji, ustalono skarżącej wysokość ww. opłaty na kwotę 2.000zł miesięcznie od dnia 1 maja 2021 r. do dnia 30 listopada 2021 r., zaś w okresie do dnia 1 grudnia 2021 r. do dnia 26 grudnia 2021 r. w wysokości 1.677,42zł., zobowiązując stronę do uiszczenia należnej opłaty w łącznej kwocie 15.677,42 zł w terminie do 31 października 2022 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że skierowany do DPS mieszkaniec zmarł 26 grudnia 2021 r. Był rozwiedziony, zaś skarżąca była jego jedyną córką. Brak możliwości pokrycia całości należnej opłaty za jego pobyt w DPS zobligował organ do ustalenia opłaty, do której ponoszenia zobowiązana jest skarżącą. W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem. Łączny dochód małżonków, wynikający z przedłożonych dowodów wyniósł 11.284,45 zł, tj. 5.642,23zł na osobę, przy kryterium ustawowym (300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie) – 1.584 zł, co uzasadniało obciążenie skarżącej różnicą pomiędzy opłatą wnoszoną przez mieszkańca a opłatą należną, tj. kwotą 2.543,91 zł. Organ w przedstawionej propozycji zawarcia umowy w sprawie ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS zaproponował kwotę 2.000 zł, co nie zostało przez skarżącą zaakceptowane. Strona zadeklarowała gotowość ponoszenia opłaty w wysokości 500zł. W złożonym w dniu 25 maja 2021 r. oświadczeniu poinformowała, że od momentu urodzenia była wychowywana przez babcię, zaś ojciec zgodnie z wyrokiem Sądu Powiatowego w Jeleniej Górze Wydział IV Cywilny z dnia 25 lutego 1970 r. sygn. akt IV 114/70 miał ograniczoną władzę rodzicielską oraz zasądzone alimenty w stosunku do skarżącej.

W kolejnym oświadczeniu złożonym w dniu 28 października 2021 r., strona potwierdziła, że od dnia narodzin do 24 roku życia mieszkała z babcią, która ją wychowywała. Skarżąca nie pamięta czy rodzice płacili alimenty na jej utrzymanie. Kontakt z ojcem był ograniczony i sprowadzał się wyłącznie do odwiedzin. Ojciec nie był agresywny, nie dochodziło do przemocy. Skarżąca po zamieszkaniu ojca w DPS miała upoważnienie do jego konta, z którego wnosiła opłatę za jego pobyt w placówce. Zaznaczała, że jest po operacji ginekologicznej, podobnie jak mąż jest pod stałą opieką lekarza, nie posiada jednak faktur za leczenie i leki. Przedłożyła jedynie zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy do dnia 22 listopada 2021 r. Wówczas to była zatrudniona u męża, a jej wynagrodzenie za pracę wyniosło 1.000zł miesięcznie, pobierała także emeryturę. Podtrzymała deklarację gotowości ponoszenia opłaty w kwocie 500 zł miesięcznie.

Na wniosek skarżącej w dniu 22 listopada 2021 r. przesłuchano w charakterze świadka A. T. – ciotkę strony, która potwierdziła, że skarżąca od trzeciego roku życia była wychowywana przez babcię. Po rozwodzie rodziców ojciec się wyprowadził, skarżąca mieszkała z mamą i babcią, a potem tylko z babcią. Z ojcem zamieszkiwała jedynie dwa miesiące, ze względu na nieodpowiednie warunki mieszkaniowe babcia zabrała ją do siebie.

Organ wskazał również, że w dniu 9 września 2021 r. podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym w DPS oraz w dniach 12 października 2021r. i 25 listopada 2021 r. w trakcie rozmowy w DPS w pokoju mieszkańca ustalono, że relacje rodzinne między ojcem a skarżącą są pozytywne. Często kontaktowali się telefonicznie, skarżąca odwiedzała ojca raz na dwa miesiące, czasami częściej. Skarżąca miała upoważnienie do konta bankowego ojca. Regulowała jego odpłatność za pobyt w DPS ze środków skarżącego. Gdy potrzebował środków na zakup leków, czy inny cel mieszkaniec dzwonił do córki. Stwierdził on także, że nie płacił alimentów, gdyż córka była na jego utrzymaniu, mieszkała z nim i u babci w zależności od sytuacji, gdyż oboje pracowali. Na zmianę odbierali skarżącą z przedszkola mieszczącego się obok miejsca pracy babci skarżącej. Była żona nie interesowała się córką. Mieszkaniec nie występował o alimenty. Pracował w zakładach budowalnych, wynagrodzenie wystarczało na podstawowe potrzeby. W wychowaniu córki pomagała siostra mieszkańca, która razem z mężem wyjechała do Francji, oboje odwiedzili krewną ale nie chcieli tam zostać.

W październiku 2021 r. do organu wpłynęły dokumenty wskazujące na zmianę sytuacji finansowej skarżącej, która nabyła prawo do świadczenia emerytalne w wysokości 2.135,31 zł, nadto uzyskuje dochód z pracy w firmie męża w kwocie 1000 zł. Łączny miesięczny dochód rodziny wyniósł 12.358,09 zł miesięcznie, co na jednego członka rodziny wynosi kwotę 6.179,04 zł i przekracza kryterium dochodowe określone w ustawie. Na tej podstawie organ ustalił opłatę strony za pobyt ojca w DPS na kwotę 2.543,91 zł.

Oceniając sytuację dochodową i zdrowotną skarżącej organ wskazał, że nie przedstawiła ona żadnych dowodów potwierdzających wydatki ponoszone w związku z chorobą swoją i męża. Przedłożyła jedynie wypis ze szpitala. Organ wziął pod uwagę oświadczenia strony, jej ojca i ciotki dotyczące wychowania skarżącej oraz wyrok ograniczający władzę rodzicielską ojca skarżącej. Na tej podstawie organ wskazał, że wspólnie z babcią opiekował się skarżącą, pomagał w jej utrzymaniu. Skarżąca była też w dobrych relacjach z ojcem, często go odwiedzała, zarządzała jego kontem osobistym. Mając na uwadze relacje skarżącej z ojcem oraz odbywane przez stronę leczenie organ uznał za zasadne zwolnienie jej z 1/5 ustalonej odpłatności, a zatem opłata za pobyt ojca w DPS wynosi 2.000 zł, proporcjonalnie jest zmniejszona w grudniu 2021 r.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało brzmienie art. 60 ust. 1, ust. 2, ust. 4, art. 61 ust. 2, ust. 3, ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej u.p.s.). Dalej wskazało, że ojciec skarżącej został skierowany do DPS, w którym przebywał od dnia 27 września 2011 r. do dnia 26 grudnia 2021 r. Średni koszt pobytu mieszkańca w placówce (3.761,60 zł od kwietnia 2021 r.) przekraczał opłaty ponoszone przez mieszkańca DPS (1.217,78 zł). Na mocy art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. do wniesienia pozostałej części opłaty zobowiązana jest skarżąca, jeżeli dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium ustawowe. Po przeprowadzeniu postępowania i zebrania niezbędnych w sprawie dokumentów organ ustalił wysokość dochodu przypadającego na członka rodziny skarżącej, który wyniósł 6.179,04 zł. Przy jego ustalaniu organ kierował się przepisami art. 8 ust. 4 i ust. 5 u.p.s. W dalszych wywodach organ przywołał art. 64 u.p.s. wskazując, że sporna w sprawie pozostaje wysokość ustalonej odpłatności ponoszonej przez skarżącą wobec zgłaszanej przez nią gotowości ponoszenia opłaty w kwocie 500 zł miesięcznie, co uzasadniała brakiem czynnego udziału ojca w jej wychowaniu. Zaznaczała, że nie domaga się całkowitego zwolnienia od opłaty, gdyż jako córka poczuwa się do tego obowiązku.

W opinii organu odwoławczego ustalając opłatę, do której ponoszenia zobowiązana jest strona, z uwzględnieniem zwolnienia w części 1/5 należnej kwoty, wzięto pod uwagę sytuację dochodową, rodzinną oraz zdrowotną skarżącej. Za uzasadnione organ uznał wyjaśnienia poczynione przez organ I instancji, w których wzięto pod uwagę także orzeczenie ograniczające władzę rodzicielską ojca skarżącej oraz wyjaśnienia udzielone przez pracownika DPS wskazujące na dobre relacje skarżącej z ojcem, częste odwiedziny ze strony skarżącej oraz prowadzenie jego spraw finansowych.

Odnosząc się do zarzutów odwołania podnoszących niepowiadomienie stron postępowania o miejscu i czasie przesłuchania mieszkańca DPS organ wyjaśnił, że nie stanowi to podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, a skarżącej zapewniono możliwość czynnego udziału w postępowaniu oraz zapoznania się z aktami sprawy, z czego skorzystała. Mając na uwadze fakt, że ojciec skarżącej nie żyje nie jest możliwe powtórzenie tej czynności z udziałem strony, jednakże w oświadczeniu z dnia 28 października 2021 r. skarżąca stwierdziła, że oboje rodzice nie płacili alimentów, że odwiedzała rodziców oraz, że ma uprawnienia do konta bankowego ojca, z którego pobiera ona środki i przekazuje je ojcu. W tym samym oświadczeniu wskazała, że jest po operacji, pod stałą kontrolą lekarską, nie posiada jednak żadnych faktur. Zatem wbrew opinii strony wzięto pod uwagę cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Zaznaczył, że przepis art. 64 u.p.s. ma charakter uznaniowy, co wyklucza obowiązek zwolnienia strony od ponoszenia opłaty. Zaznaczał, że analizując okoliczności sprawy jest obowiązany wziąć pod uwagę nie tylko słuszny interes wnioskodawcy ale i także interes społeczny.

W skardze strona zarzucała naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.), poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji podczas, gdy naruszała ona art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 75, art. 79, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób, który nie budzi zaufania do organu, a także zaniechania podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes obywatela polegający na: a) zaniechaniu zawiadomienia strony i pełnomocnika o miejscu i terminie przesłuchania ojca skarżącej, a które przeprowadzono w ramach rozmowy telefonicznej w dniu 9 września 2021 r. oraz w dniu 12 października 2021 r. i 25 listopada 2021 r. w pokoju mieszkańca DPS, poprzez uniemożliwienie stronie wzięcia udziału w tych czynnościach, co stanowi rażące naruszenie prawa i skutkuje nieważnością zaskarżonej decyzji; b) dopuszczeniu w sprawie jako dowodów ustaleń dokonanych przez pracownika socjalnego w rozmowie telefonicznej w dniu 9 września 2021 r. w przedmiocie udziału ojca w jej wychowaniu oraz łożenia na to wychowanie, co miało istotne znaczenie dla sprawy; c) dokonaniu dowolnej oceny zgormadzonego materiału dowodowego, w tym dokumentów przedłożonych przez skarżącą, jej oświadczeń, zeznań świadka A. T. i ojca skarżącej, polegające na przyjęciu, że ojciec mimo wyroku ograniczającego władzę rodzicielską sprawował nad nią opiekę wspólnie z babcią oraz łożył na jej utrzymanie, podczas, gdy nie znajduje to uzasadnienia w zebranych dowodach dostarczonych przez stronę, a która jest oparta tylko na oświadczeniach ojca skarżącej składanych w toku czynności, w których nie uczestniczyła strona, a co ma istotne znaczenie w przedmiocie zaistnienia przesłanek częściowego zwolnienia od opłaty za pobyt mieszkańca w DPS, d) zaniechaniu przez organ wskazania faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, w tym zeznań strony i jej ciotki, co ma istotne znaczenie dla możliwości dokonania kontroli prawidłowości wydanej decyzji oraz ustalenia, czy w sprawie występują okoliczności uzasadniające częściowe zwolnienie strony z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca strony w DPS. Strona zarzucała również naruszenie art. 64 pkt 2 u.p.s. poprzez uznanie, że nie może ona zostać zwolniona w części ponad kwotę 500 zł wynikające z błędnego ustalenia, że w sprawie nie występują uzasadnione okoliczności, o których mowa w tym przepisie, a które pozwalałby na częściowe zwolnienie z odpłatności na zasadzie uznania administracyjnego.

Skarżąca wnioskowała o uchylenie orzeczeń organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu strona podkreślała, że możliwość zapoznania się z aktami sprawy nie sanuje naruszenia obowiązku zawiadomienia strony o przeprowadzeniu dowodów istotnych dla sprawy. Podkreślała, że zarówno przesłuchanie jej ojca jak i pracownika DPS nastąpiło bez jej udziału. Wskazane uchybienia stanowią rażące naruszenie prawa tym bardziej, że są to dowody istotne dla sprawy. Do tych okoliczności organ odwoławczy się nie odniósł wskazując na brak możliwości powtórzenia dowodu. Podkreślała, że sprzeczność zeznań ciotki i ojca winna skłonić organy do żądania akt postępowania w sprawie o rozwód jej rodziców i pozbawienie ojca władzy rodzicielskiej, celem ustalenia przyczyn tego ostatniego orzeczenia. Organy zaś wsparły się wyłącznie na wyjaśnieniach ojca skarżącej dokonując niewłaściwej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, przyjmując, że brał on udział w wychowaniu skarżącej. Wskazywała na związanie organów orzeczeniami sądów, co wyklucza możliwość dokonywania odmiennych ustaleń. Zwracała także uwagę na konieczność uwzględnienia zasady słuszności i sprawiedliwości społecznej. Nie wyjaśniono także przyczyn zasadności ustalenia kwoty częściowego zwolnienia od opłat.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Istota sporu sprowadza się do zasadności obciążenia skarżącej opłatą za pobyt ojca w DPS, przy czym skarżąca nie neguje swojego zobowiązania, co do zasady ale co do wysokości, w kontekście nieuwzględnienia jej wniosku o zwolnienie od opłaty ponad kwotę 500 zł.

Odnosząc się do tak nakreślonej istoty sporu trzeba wskazać, że stosownie do art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej u.p.s.) pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3 (które w tej sprawie nie ma istotnego znaczenia).

Stosownie do art. 61 ust. 1 ww. ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

W kolejnej jednostce redakcyjnej wskazano, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Jedocześnie zgodnie z zapisem art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Z przywołanych zapisów wynika, że pobyt mieszkańca w DPS nie jest darmowy, jego koszty obciążają samego mieszkańca, a w sytuacji, gdy nie jest on w stanie pokryć całości opłat obowiązek ten przechodzi na małżonka, wstępnych i zstępnych. Ustawa przewiduje także tryb dokonywania ustalenia wysokości ponoszenia wskazanych opłat. W odniesieniu do mieszkańca jest to wyłącznie kryterium kwotowe – 70% dochodów. W przypadku małżonka i wskazanych krewnych ich obowiązek zasadniczo (gdyż są w tym zakresie wyjątki) wyznacza kryterium dochodowe wskazane w powołanym art. 61 ust. 2 u.p.s. Do jego wyliczenia niezbędne jest posiłkowanie się zasadami wskazanymi w art. 8 u.p.s. określającymi m.in. tzw. kryterium dochodowe oraz pojęcie i składniki wliczane do dochodu.

Dla potrzeb właściwego ustalenia wysokości opłat, do których ponoszenia są zobowiązani mieszkaniec i osoby z nim powiązane rodzinnie istotna jest jeszcze jedna kwota – średniego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej. Jest ona ustalana przez uprawniony organ w przewidzianej prawem formie, podstawę prawną dla tych twierdzeń stanowi art. 60 ust. 2 u.p.s.

W realiach rozpoznawanej sprawy nie jest sporne, że ojciec skarżącej został skierowany do Domu Pomocy Społecznej "[...]" w J. na mocy decyzji z dnia 1 sierpnia 2011 r. W tej placówce przebywał od dnia 1 sierpnia 2011 r. Ponosił koszt utrzymania na poziomie 70% dochodu, przy czym do dnia wydania zaskarżonej decyzji, strona – z uwagi na sytuację dochodową i rodzinną, w szczególności orzeczenie w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej ojcu strony – nie ponosił opłaty, która następczo obciążała gminę. Kwota, która wówczas, tj. w 2019 r., miałaby obciążać skarżącą wynosiła 395,28 zł.

Powołując się na uzyskanie informacji wskazujących na zmianę sytuacji finansowej skarżącej organ ponownie podjął działania związane z ustaleniem opłaty za pobyt ojca w DPS. Wynikało to również z faktu, że ustalony na kwiecień 2021 r. koszt średniego miesięcznego utrzymania mieszkańca w DPS wynoszący 3.761,69 zł znaczenie przekroczył wysokość opłaty ponoszonej przez ojca strony, tj. kwotę 1.271, 78 zł. Nadto w toku postępowania ujawniono, że skarżąca nabyła prawo do świadczenia emerytalnego.

Postępowanie organów administracji w tym zakresie ocenić trzeba jako prawidłowe, podobnie jak dalsze kroki zmierzające do wyliczenia opłaty. Jak wynika z akt sprawy, po odmowie wnoszenia przez stronę opłaty ustalanej w drodze umowy, o której mowa w art. 103 ust. 1 u.p.s. organ był zobligowany do ustalenia tej należności w drodze decyzji. Przy czym właściwie, powołując się na art. 61 ust. 2d u.p.s., organy po pierwsze ustaliły, czy dochody na osobę w rodzinie przekraczają kryterium ustawowe oraz, czy pozostała, po odliczeniu ponoszonej opłaty, wartość dochodu mieści się w graniach wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. Stosownie bowiem do powołanego art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Przy obliczaniu opisanych na wstępie wartości organ wziął pod uwagę Zarządzenie Prezydenta Miasta Jelenia Góra z dnia 8 marca 2021 r. (Dz.Urz. Województwa Dolnośląskiego z dnia 12 marca 2021 r., poz. 1269) ustalające średni miesięczny koszt pobytu mieszkańca w DPS), kwotę kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, wyliczając wartości, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. oraz dochody skarżącej ustalone zgodnie z wymogami wskazanymi art. 8 u.p.s.

Z przeprowadzonych obliczeń, których skarżąca nie podważa wynika, że dochód na osobę w rodzinie przekracza 300% kryterium dochodowego (wartość tą prawidłowo ustalono na kwotę 1.584 zł), dochód ten kształtował się na poziomie 6.179,04 zł. Odliczona od niego różnica między średnim kosztem utrzymania mieszkańca w DPS, opłatą ponoszoną przez mieszkańca - tj. pozostała kwota należnej opłaty tj. 2.543,91 zł daje sumę 3.653,13 zł. Wartość ta, wartość pozostałego dochodu na członka rodziny, przekracza 300% kryterium dochodowego. Przy czym organ wartość opłaty obciążającej skarżącą ustalił w wysokości 2000 zł, zaś grudniu 2021 r., z uwagi śmierć ojca strony w dniu 26 grudnia 2021 r., opłata ta wyniosła 1.677,42 zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że obie te wartości wskazują na spełnienie przesłanki wynikającej z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s.

Jak wskazano w tym zakresie skarżąca nie wnosi zastrzeżeń do ustaleń poczynionych przez organy, zasadnicze pretensje zgłasza do drugiej części ustaleń wspartych na zapisie art. 64 u.p.s. podnosząc zarzuty błędnych wniosków i oceny dowodów, a to z uwagi na uchybienia przy procesie gromadzenia dowodów i wzięcia pod uwagę okoliczności stwierdzonych w wyniku naruszenia uprawnień strony do udziału w postępowaniu. Te wady, w opinii skarżącej, powodują, że decyzja rażąco narusza prawo.

Odnosząc się do tych zarzutów organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji nie podzielił takiej kwalifikacji popełnionych na etapie I instancji uchybień, ale też im nie zaprzeczył. Wyjaśniał, że wobec śmierci ojca skarżącej nie jest możliwe ponowne przeprowadzenie dowodu z jego przesłuchania, jednak część istotnych dla sprawy okoliczności, na które wskazał on w swoich zeznaniach ma potwierdzenie w oświadczeniach i zachowaniu strony.

Odnosząc się do tak nakreślonych różnic w stanowiskach i ocenie okoliczności faktycznych w sprawie oraz postępowania organów należy wskazać, że istotnie naruszyły one przepisy prawa w zakresie czynnego udziału strony w postępowaniu. Rację ma skarżąca, że błąd tej rangi mógłby stanowić podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją aktu ale nie w okolicznościach tej sprawy. Jak słusznie dowodzi organ odwoławczy istotne jest to, że zeznania ojca skarżącej są spójne z jej oświadczeniami, co do relacji jakie ich łączyły, a także tego, że nie płacił on alimentów na rzecz strony, podobnie jak matka skarżącej, kontakty z rodzicami odbywały się na zasadzie odwiedzin. Wątpliwości dotyczą wyłącznie tego, czy ojciec skarżącej brał udział w jej wychowaniu i ponosił koszty jej utrzymania.

Zgodnie z treścią zaskarżonej decyzji - choć istotnie nie jest ona sformułowana w sposób wzorcowy, zwłaszcza w tym zakresie - organ odwoławczy nie uznaje, że ta okoliczność ma istotne znaczenie. W swych wypowiedziach skupia się na tym, że skarżąca miała dobre relacje z ojcem, o czym świadczy wskazana przez nią okoliczność upoważnienia do zarządzania jego kontem bankowym, odwiedziny oraz relacje z rodzicami w okresie dzieciństwa.

Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Skarżąca w toku postępowania, domagając się zwolnienia jej od opłat z tytułu kosztów pobytu ojca w DPS nie negowała, że uznaje za słuszne partycypowanie w tej opłacie jednakże w części. Nie wskazała konkretnej podstawy prawnej, ale w treści pism składanych w trakcie prowadzonego postępowania odwoływała się sytuacji zdrowotnej oraz rodzinnej. W kontekście zgłaszanych przez skarżącą okoliczności zasadnie organ swoje rozważania skupia na przesłankach, o których mowa w art. 64 pkt 2 i pkt 7 u.p.s. Zasadnie też wywodzi, że skarżąca nie wykazała aby chorowała w sposób długotrwały, nie przedstawiła w tym zakresie żadnych dowodów, ogólnie powołując się na dotykające ją schorzenia oraz przebytą operację ginekologiczną. Nie okazała żadnych dowodów ponoszenia wydatków na zdrowie, czy zaświadczeń lekarskich potwierdzających okoliczności, o których mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s. Przedłożona przez skarżącą karta leczenia szpitalnego w okresie od dnia 20 do dnia 26 września 2021 r. wskazuje, że po przeprowadzonym zabiegu operacyjnym skarżąca została wypisana do domu w stanie ogólnym dobrym. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających jej podejrzenia o konieczności leczenia onkologicznego.

Niespornie w prawie nie wystąpiły i nie były przez stronę wskazywane okoliczności uzasadniające analizę przesłanek, o których mowa w art. 64 pkt 1, pkt 3 pkt 4,pkt 5, pkt 6 u.p.s.

Podane przez skarżąca fakty uzasadniały natomiast rozważenie, czy w sprawie nie wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 64 pkt 7 u.p.s. Jak wskazano mowa w nim o rażącym naruszeniu przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Uwzględnienie podnoszonych przez skarżącą okoliczności dotyczących orzeczenia o ograniczeniu władzy rodzicielskiej ojca skarżącej i relacji z nim w okresie dzieciństwa, faktu wychowywania przez babcię dowodzi, że organ przyznał, że w sprawie ww. przesłanki wystąpiły. W świetle wskazanych kryteriów okoliczność ta stanowi niewątpliwe działanie w interesie skarżącej. Przepis ten stanowi bowiem o rażącym naruszeniu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych. Z akt sprawy, w tym oświadczeń skarżącej, wynika, że ojciec nie stosował wobec niej przemocy, kontakty z rodzicami odbywały się na zasadzie odwiedzin. Skarżąca nie wykazała aby jej faktyczny opiekun – babcia występowała o alimenty od ojca, a ten uchylał się od ich ponoszenia. Brak także dowodów stwierdzających, że nie ponosił on kosztów (choćby w części) utrzymania skarżącej. Jej późniejsze relacje z ojcem były poprawne, z akt wynika, że skarżąca ma pozytywny stosunek do ojca (oświadczenie z dnia 11 lipca 2011 r.). Z dokumentów składanych w związku z przyjęciem do DPS (wywiadu środowiskowego) wynikało, że mieszkaniec utrzymuje stały kontakt z córką, z którą zgłosił się do DPS, mieszkaniec nie skorzystał z oferty usług opiekuńczych, gdyż nie był w stanie sam zatroszczyć się o siebie, a córka pracowała i nie była w stanie świadczyć takiej pomocy. Wskazano także, że sporadycznie skarżąca, która pracowała zapewniała mu pomoc. W dokumentach tych zaznaczono także, że utrzymuje kontakt z córką określany jako bardzo częsty.

Z postępowania w sprawie ustalenia skarżącej wysokości opłaty za pobyt ojca w DPS prowadzonego w 2020 r. wynikało, że skarżąca ma dobre relacje z ojcem, potwierdzając, że wychowywała ją babcia. Matka się nią nie interesowała, oddała ją babci. Z tych wyjaśnień wynikało także, że wyrokiem Sądu Powiatowego w Jeleniej Górze Wydział IV Cywilny z dnia 25 lutego 1970 r. orzeczono rozwód rodziców strony bez orzekania o winie. Jedocześnie władzę nad dziećmi skarżącą i jej przyrodnim bratem (nie będącym dzieckiem ojca skarżącej) powierzono matce, a uprawnienia i obowiązki skarżącego ograniczono do ogólnego wglądu w wychowanie i wykształcenie dzieci, w szczególności do współdecydowania w wyborze szkoły, kierunku studiów i zawodu oraz sposobu leczenia w razie poważniejszych zachorowań dzieci. Udział ojca strony w ponoszeniu ciężarów wychowania i utrzymania (wyłącznie skarżącej) ustalono jako obowiązek płacenia do rąk matki alimentów.

W kolejnym oświadczeniu skarżąca wskazał, że nie wyraża zgody na dofinasowanie pobytu ojca w DPS ponad kwotę 500 zł z uwagi na sytuację finansową (oświadczenie z dnia 25 maja 2021 r.).

Z zeznań świadka A. T. wynikało, że skarżąca była wychowywana przez swoją babcię, jednakże świadek wskazywała również na fakt zamieszkiwania strony z ojcem (przez krótki czas), co ustało z uwagi na złe warunki lokalowe, skarżąca chciała mieszkać z babcią z uwagi na złe relacje z partnerką ojca.

Wskazane okoliczności potwierdzają ocenę organu, że jakkolwiek ojciec skarżącej nie realizował w sposób należyty ciążących na nim obowiązków rodzicielskich, to w opinii Sądu brak podstaw do wyprowadzania twierdzeń, że w sposób rażący im uchybiał. Niemniej jednak nie polemizując z przyjętym przez organ – korzystnym dla strony poglądem organów, że w sprawie znajdzie zastosowanie przepis art. 64 pkt 7 u.p.s. trzeba uznać, że przyjęta przez organ kwota zwolnienia ma uzasadnienie w okolicznościach sprawy.

Przede wszystkim słusznie wskazano na sytuację dochodową strony osiągającą dochody na poziomie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w 2022r. Po drugie istotny jest charakter ponoszonej opłaty i wydźwięk społeczny tego typu należności, do czego trzeba się odnieść mając na uwadze zarzuty skargi odwołujące się do sprawiedliwości społecznej.

Obowiązek partycypowania w opłacie za pobyt w domu pomocy społecznej członka rodziny wynika z dominującej w pomocy społecznej zasady pomocniczości, w myśl której powinności rodziny wyprzedzają obowiązki władz publicznych. W sytuacji braku pokrycia całości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej koszty te przejmuje gmina, a zatem cała społeczność. Stąd odstępstwo od zasad ponoszenia tych opłat winno być rozważane ze szczególną starannością.

W sprawie organ analizując zasadność ponoszenia przez skarżącą opłaty ustalił, że okoliczności sprawy, w tym realizacji przez ojca obowiązków rodzicielskich, uzasadniała odstąpienie od wysokości całej kwoty stanowiącej różnice pomiędzy średnim kosztem utrzymania mieszkańca a wysokością ponoszonej przez niego opłaty. Wskazując na sytuację finansową skarżącej, a także sytuację zdrowotną i rodzinną zasadnie uznał, że zwolnienie nie powinno być wyższe niż kwota przekraczająca 543,91 zł. Jak wynika z rozważań organów obu instancji oraz akt sprawy skarżąca ma stałe źródło dochodu (emerytura), do której dorabia pracując w firmie męża, który nadal jest aktywny zawodowo. Małżonkowie nie mają nikogo na utrzymaniu. Nie stwierdzono aby sytuacja zdrowotna małżonków wymagała długotrwałego kosztownego leczenia, nie przedstawiono w tym zakresie żadnej dokumentacji, a wskazywane schorzenia nie wyłączają żadnego z małżonków, w szczególności skarżącej z życia codziennego i aktywności zawodowej. Zasadnie również wskazano na dobre relacje skarżącej z ojcem, utrzymywane kontakty i pomoc strony choćby w zarządzaniu kontem bankowym przez ojca i to od momentu umieszczenia w DPS.

Skarżąca nie wykazała aby w sprawie wstąpiły okoliczności rażących zaniedbań, definitywnego zerwania więzi rodzinnych uzasadniające całkowitą rezygnację przez organ z należnych mu opłat. Jak wskazano bowiem zaspokojenie potrzeb ojca strony, wobec braku partycypowania przez skarżącą w tych opłatach, ponosiłaby w całości gmina.

Słuszne są zarzuty strony o wadliwości zebranych przez organ dowodów (zeznań ojca skarżącej oraz pracownika socjalnego DPS), jednakże ich pominięcie, co należało w sprawie uczynić i co nastąpiło w treści rozważań i analizy Sądu, nie wpływa na wynik sprawy. Taki wniosek wypływa z faktu, że pozostałe, opisane przez Sąd dowody – wyjaśnienia strony, jej oświadczenia i zeznania świadka – nie dają podstaw do przyjęcia odmiennych założeń. Postępowanie w sprawie przyznania zwolnienia, w całości lub w części jest postępowaniem wnioskowym i to na stronie wnoszącej o udzielnie ulgi spoczywa zasadniczy ciężar wykazania przesłanek umożliwiających odstąpienie od pobrania należności, która – co należy przypomnieć – ma charakter publicznoprawny.

Jakkolwiek zatem organy naruszyły przepisy prawa procesowego, to nie w sposób, który mógłby wpływać na wynik sprawy. Pominięcie bowiem w całości zeznań ojca skarżącej i pracownika DPS nie prowadzi do innych wniosków niż przyjęte w sprawie. Większość wskazanych w tych dowodach faktów ma odzwierciedlenie w innych dowodach, a organ uznał, że w sprawie przepis art. 64 pkt 7 u.p.s. znajdzie zastosowanie.

W tych okolicznościach zasadne stało się oddalenie skargi, co ma umocowanie w art. 151 p.p.s.a.