Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1517/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2024-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 12 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 19 maja 2023 r., nr SKO-NP-4115-7/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu w decyzji z 19 maja 2023 r., nr SKO-NP-4115-7/22 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z

10 grudnia 2021 r. o odmowie przyznania A. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką A. S.

W podstawie prawnej decyzji wskazano m.in. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz.390, dalej też jako u.ś.r.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz.390).

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Decyzją Wójta Gminy Ł. z 10 grudnia 2021 r., znak: ŚR-5231-35/20, orzeczono o odmowie przyznania A. B. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na matkę A. S.

W uzasadnieniu organ wskazał, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odwołaniu od tej decyzji A. B. powołała się na orzeczenie TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 w przedmiocie wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Odwołująca się wskazała, że z racji sprawowanej opieki nie podejmuje zatrudnienia, a z roku na rok jej matka czuje się coraz gorzej i wymaga stałej opieki.

Uzasadniając opisane na wstępie rozstrzygnięcie Kolegium wskazało m.in., że pomimo dokonania przez organ l instancji błędnej wykładni wskazanego powyżej przepisu (art. 17 ust. 1b ustawy) to kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu.

Organ odwoławczy na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 3.11.2021 r. podał, że A. S. (ur. 05.02.1954r.) jest wdową, wymaga opieki, zamieszkuje wspólnie z córką A. B. (zajmuje jeden poziom domu jednorodzinnego, posiada własny pokój z dostępem, do kuchni i łazienki). A. S. porusza się samodzielnie przy pomocy kul, podlega leczeniu z powodu zapalenia stawów, cierpi na zwyrodnienia stawów kolanowych i kręgosłupa, osteoporozę, niedobór witaminy D, otyłość, stłuszczenie wątroby, torbiel nerki lewej, miażdżycę aorty.

Ustalono, że odwołująca się pomaga matce w czynnościach związanych z codziennym funkcjonowaniem: pomoc przy czynnościach higienicznych (szczególnie jamy ustnej), przygotowuje i podaje posiłki, robi zakupy, podaje lekarstwa, załatwia wizyty lekarskie zapewnia także dowóz do lekarza , sprząta, gotuje, zapewnia kontakt z otoczeniem, pomaga przy toalecie.

Organ II instancji ustalił także, że oprócz odwołującej się, zobowiązane do alimentacji matki jest również jej rodzeństwo - brat i dwie siostry. Według oświadczenia odwołującej się z dnia 11 października 2021 r.: M. G. - córka wymagającej opieki A. S. mieszka i pracuje kilkaset kilometrów od domu i dlatego nie może opiekować się matką; M. D. - druga z córek mieszka i pracuje poza granicami kraju i nie może opiekować się matką; G. S. syn A. S. również mieszka i pracuje poza granicami kraju i nie może sprawować opieki nad matką.

Mając powyższe na względzie, Kolegium uznało, że z uwagi na zakres sprawowanej opieki oraz fakt, że zobowiązane do alimentacji wobec wymagającej opieki są jeszcze pozostałe jej dzieci (2 córki i syn) brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Dalej podkreślono, że w aktach sprawy nie ma także jakiejkolwiek informacji o tym, aby A. B. była aktywna na rynku pracy, a zatem trudno uznać aby zrezygnowała z pracy zawodowej w celu sprawowania opieki nad matką. Organ odwoławczy nie kwestionuje faktu, że odwołująca się sprawuje opiekę nad matką ale jest do tego zobowiązana nie tylko moralnie, ale także prawnie z racji ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego względem matki i wywiązywanie się z tego obowiązku nie musi odbywać się kosztem budżetu państwa. Skarżąca jest osobą w wieku 48 lat, zdolną do pracy i w jej przypadku nie zachodzi konieczność rezygnacji z pracy zawodowej po to, aby opiekować się matką, a zatem organ I instancji co do zasady postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia.

W ocenie organu odwoławczego przyznanie skarżącej świadczenia de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach A. S. Żadne z pozostałych dzieci osoby wymagającej opieki nie ma przeszkód o charakterze obiektywnym (niezależnym od ich woli) które uniemożliwiałyby im realizację ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego wobec matki. Tym bardziej, iż obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia na osobę uprawnioną. Stąd też, jeżeli dzieci A. S. z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką (realizować obowiązku alimentacyjnego w w/w sposób), to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich zaś koszty związane z opieką (jako ekwiwalent za rezygnację przez niego z zatrudnienia lub podjęcia zatrudnienia) pokrywane były przez pozostałe dzieci (w ramach obowiązku alimentacyjnego), zobowiązane w takim samym stopniu do alimentacji względem matki.

Nadto Kolegium podkreśliło także, że czynności wykonywane przez skarżącą w ramach opieki należą do zwykłych czynności dnia codziennego jakie zwykle wykonują osoby wspólnie razem zamieszkujące. Czynności takie jak: pomoc przy czynnościach higienicznych, gotowanie, pranie, sprzątanie robienie zakupów, załatwianie wizyt lekarskich oraz podawanie leków są czynnościami, które nie wyczerpują znamion opieki określonej w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W piśmie z dnia 10 lipca 2023 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika radcę prawnego M. M. wniosła od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu.

Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje.

b) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki kilku osób zobowiązanych w równym stopniu do alimentacji na jej rzecz uniemożliwia przyznanie świadczenie pielęgnacyjnego jednemu z nich pomimo spełnienia przez niego wszystkich ustawowych przesłanek,

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty, autor skargi wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu l instancji, zobowiązanie organów do przyjęcia

oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, zasądzenie kosztów postępowania

administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności pozostaje wyjaśnić, że prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18 lub 25 roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną należy pominąć kryterium daty powstania niepełnosprawności. Jak stanowi art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne oraz wchodzą w życie z dniem ogłoszenia (Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, który nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy). Oznacza to, że sądy są związane orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa, dlatego nie mogą się uchylić od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu takiego orzeczenia. Jak wynika przy tym z ustępu 4 wskazanego artykułu 190, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Tym samym nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP. Jeżeli więc Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W tych okolicznościach niedopuszczalne było oparcie przez organ I instancji decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium prawidłowo zatem oceniło powyższą przesłankę w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stwierdzając, że pogląd organu I instancji był w tym zakresie wadliwy.

Organ odwoławczy przyjął, że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zakres sprawowanej opieki, który, w ocenie organu, sprowadza się do zwykłych czynności dnia codziennego oraz fakt, iż skarżąca ma jeszcze troje rodzeństwa, które jest również zobowiązane do alimentacji względem niepełnosprawnej matki.

Tytułem wstępu, wyjaśnić należy w tym miejscu, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż to wynika z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania i nie może być traktowane jako zastępcze lub dodatkowe źródło dochodu. Ponieważ celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu, musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (vide: wyrok WSA w Gdańsku z 21 lipca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 35/22). Wszak chodzi o to by osoba rezygnującą (niepodejmująca) z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania.

Nadto, w licznych orzeczeniach podkreśla się, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie wymaga, by skarżąca zrezygnowała z pracy zarobkowej, lecz wystarczy, by jej nie podjęła z uwagi na opiekę nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 12 października 2021 r., I OSK 493/21, LEX nr 3336366). Także Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się, iż również status osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, czy też bez, nie ma jakiegokolwiek wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, natomiast przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ma wpływ na status danej osoby jako osoby bezrobotnej (Wyrok NSA z 23 lutego 2022 r., I OSK 1144/21, LEX nr 3333856).

W ocenie sądu organ odwoławczy nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia zasadniczej kwestii dotyczącej ustalenia czy w sprawie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z zatrudnienia) przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Organ nie ustosunkował się do stanu zdrowia matki (który wynikał m.in. z wywiadu środowiskowego) i błędnie ocenił zakres wykonywanych przez skarżącą czynności opiekuńczych, określając je jako "zwykłe czynności dnia codziennego".

W wywiadzie środowiskowym z 29 października 2021 r. podano m.in., że podopieczna "obecnie jest w trakcie przyjmowania chemii" (brak wzmianki o tym fakcie w zaskarżonej decyzji), nie jest w stanie samodzielnie przygotować posiłku ze względu na zdeformowane dłonie, "są dni, że nie może utrzymać kubka/szklanki w dłoni wszystko jej wypada – wymaga wówczas żeby cały czas była druga osoba" (...), często ma omdlenia. Organ ustalając stan faktyczny pominął, że wywiad środowiskowy był sporządzony 29 października 2021 r., tj. około dwa lata przed wydaniem zaskarżonej decyzji, co może wskazywać na duże prawdopodobieństwo, że stan zdrowia podopiecznej, który determinuje zakres opieki mógł ulec zmianie (w aktach brak zawiadomienia skarżącej przez SKO o art. 79a k.p.a.).

Organ nie wziął też pod uwagę zalegającej w aktach dokumentacji medycznej (k. 13 – 19 akt administracyjnych).

W ocenie Sądu, taka ocena stanu faktycznego w świetle zgromadzonego materiału dowodowego jest co najmniej przedwczesna. Tym bardziej, że organ II instancji, odmawiając przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie odmiennej przesłanki niż zastosowana przez organ I instancji, uniemożliwił skarżącej przedłożenie w postępowaniu administracyjnym dodatkowych dowodów potwierdzających zakres sprawowanej opieki nad matką, naruszając zasadę dwuinstancyjności postępowania, wyrażoną w art. 15 k.p.a.

W tej sprawie organ nie ustalił faktycznego zakresu sprawowanej opieki. W tym kontekście należy podkreślić, że przepisy procedury administracyjnej nakładają na organy administracji publicznej obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie dokonania oceny tego materiału (art. 80 k.p.a.). Zwłaszcza, że w myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy brakuje natomiast ustalenia, ile czasu skarżąca codziennie poświęca na opiekę nad matką. Z wywiadu środowiskowego znajdującego się w aktach administracyjnych wynika, że skarżąca opiekuje się matką codziennie, pomaga jej przy codziennych czynnościach, w tym m.in. przygotowuje i podaje leki, przygotowuje posiłki, pomaga przy ubieraniu, czynnościach higienicznych (podopieczna nie jest w stanie się sama umyć), pomaga przy wstawaniu z łóżka, realizuje recepty, robi zakupy, asekuruje przed upadkiem. W ocenie pracownika organu, opieka ta i pielęgnacja jest niezbędna ze względu na stan zdrowia niepełnosprawnej i uniemożliwia podjęcie przez skarżącą zatrudnienia. Okoliczność ta nie budziła wątpliwości organu administracyjnego, który pomimo dokonania tych ustaleń – nie wyciągnął w tym zakresie żadnych wniosków. W tych okolicznościach tym bardziej należy doprecyzować, ile czasu w ciągu doby skarżąca poświęca na rzeczywistą opiekę nad matką. Jest to bowiem jedna z podstawowych okoliczności umożliwiających ocenę związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem opieki. Z materiału dowodowego (wywiadu) wynika, że skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad matką wymagającą stałej opieki oraz pomocy innych osób z uwagi na stałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Biorąc pod uwagę zakres powyższych ustaleń, jako przedwczesną należy uznać konkluzję Kolegium, że są to zwykłe czynności dnia codziennego.

Nie można bowiem pomijać, że w przypadku osoby niezdolnej do samodzielnej egzystencji nawet najprostsze czynności dnia codziennego mogą nie tylko wymagać pomocy innej osoby, ale zajmować nieporównanie większą ilość czasu, a także wymagać większej ich częstotliwości. W związku z tym nie można utożsamiać sytuacji osoby niepełnosprawnej z sytuacją osoby zdrowej i porównywać zakresu obowiązków skarżącej z obowiązkami domowymi, wykonywanymi chociażby w każdym gospodarstwie domowym. Należy także uwzględnić, że ewentualne podjęcie zatrudnienia przez skarżącą mogłoby znacznie utrudnić lub wręcz uniemożliwić jego dyspozycyjność, co przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej mogłoby skutkować brakiem możliwości otoczenia jej taką opieką, jakiej wymaga.

Należy bowiem mieć też na względzie, że wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki w stosunku do osoby niepełnosprawnej w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Jeżeli więc okazałoby się, że skarżąca opiekuje się matką przez znaczącą część doby, to uprawnione byłoby twierdzenie, że uniemożliwia jej to podjęcie pracy, ale takich ustaleń dotychczas nie poczyniono.

W tym zakresie należy dodatkowo wskazać na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż sprawowanie opieki nie oznacza, aby była ona sprawowana przez siedem dni w tygodniu i przez 24 godziny na dobę (por. m.in. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2020 r. sygn. III SA/Gd 482/20, wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 listopada 2021r. sygn. III SA/Kr 840/21, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 25 listopada 2021 r. sygn. II SA/Gl 951/21, CBOSA). Zgodzić wprawdzie należy się, że niektóre z wymienionych w wynikach wywiadu, a także wskazanych przez samą skarżącą, czynności wykonywanych w ramach opieki, tj. robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, porządki domowe, zasadniczo nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odmiennie powinny jednak zostać ocenione, jeśli pozostają w kumulacji z innymi czynnościami wykonywanymi w ramach sprawowanej opieki. Sąd podziela stanowisko, że opieka nad osobą niepełnosprawną i wymagająca opieki z mocy orzeczenia wyspecjalizowanego organu tylko w wyjątkowych sytuacjach dotyczących stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej, jej samodzielności ruchowej, sprawności intelektualnej nie musi być wykonywana w takim zakresie, że umożliwia to podjęcie lub kontynuację zatrudnienia przez potencjalnego opiekuna bez uszczerbku dla wymaganych czynności opiekuńczych. Stała opieka winna być rozumiana również jako pozostawanie przez opiekuna w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego. Należy przez to rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania faktycznych czynności opiekuńczych, opiekun ten wykazuje realną gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy.

Ponadto jak wynika z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy, organy nie wezwały skarżącej do złożenia brakujących dokumentów, podczas gdy, zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (w rozpoznawanej sprawie wydaniem decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego).

Stosownie do art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 79a i art. 80 k.p.a., obowiązkiem organów było umożliwienie skarżącej wykazania podnoszonych przez nią okoliczności konieczności osobistej opieki nad matką i braku możliwości sprawowania tej opieki przez pozostałe dzieci podopiecznej. W związku z tym organ powinien wyznaczyć skarżącej odpowiedni termin, aby mogła przedłożyć odpowiednie dokumenty. Uchylając się od podjęcia wspomnianych czynności wyjaśniających, organy naruszyły powołane przepisy prawa procesowego, w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy tym, w realiach przedmiotowej sprawy nie może stanowić jedynej i samodzielnej przesłanki do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego fakt, że skarżąca ma jeszcze rodzeństwo.

Orzekający w niniejszej sprawie Sąd podziela bowiem pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym możliwość współdziałania rodzeństwa wnioskodawcy w opiece nad niepełnosprawnym rodzicem jest postrzegana jako element stanu faktycznego mogący mieć wpływ na ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem aktywności zawodowej wnioskującego, a potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Podsumowując, należy zwrócić uwagę, że organ II instancji formułując podstawę faktyczną rozstrzygnięcia niezasadnie nie zaprezentował rzetelnego opisu, ani tym bardziej nie dokonał analizy zakresu czynności wykonywanych przez skarżącą w ramach opieki sprawowanej nad matką, pomijając stan zdrowia niepełnosprawnej ustalony w wywiadzie środowiskowym oraz podany przez skarżącą. Analiza tego aspektu sprawy była przy tym kluczowa z punktu widzenia tego, czy istnieć może w tej sprawie związek przyczynowy między tą opieką, a rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia przez skarżącą.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji obu instancji uznać należy za wydane z istotnym, i mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, naruszeniem art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 79a i art. 80 k.p.a.

Prowadząc ponowne postępowanie organ uwzględnieni ocenę prawną wyrażoną przez Sąd.

W tym stanie sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.

Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia sformułowanego przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącej wniosku o zasądzenie kosztów "postępowania administracyjnego". O kosztach postępowania administracyjnego traktuje dział IX kodeksu postępowania administracyjnego – koszty te nie są natomiast objęte hipotezą art. 200 ani art. 205 p.p.s.a., wobec czego Sąd nie jest władny o nich orzekać. Z kolei wniosek o przyznanie kosztów postępowania sądowego nie został złożony ani też nie zachodzą okoliczności opisane w art. 210 § 2 p.p.s.a.