Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 517/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1, ust. 1b
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 1634
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Asesor WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2023 roku sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 stycznia 2023 r., nr SKO-NP-4115-473/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z 12 stycznia 2023r., nr SKO-NP-4115-473/22 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta Mszana Dolna z dnia 14 września 2022r., nr ŚR.ŚP-5231-17/22 orzekającą o odmowie przyznania R. G. (dalej: "wnioskodawczyni", skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A. C. (ur. 5 maja 1946r.).

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu 16 sierpnia 2022r. skarżąca złożyła do organu I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoją matką (lat 76).

W trakcie wywiadu w dniu 30 sierpnia 2022 r. pracownik socjalny ustalił, że skarżąca była zatrudniona do 30 maja 2020r., jednak doznała urazu kręgosłupa, który zakończył się operacją. Po operacji przebywała na zasiłku rehabilitacyjnym. Ze względu na pogarszający się stan zdrowia matki nie mogła wrócić do pracy. W chwili nie pracuje i jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego męża. Wywiad środowiskowy potwierdził, że matka skarżącej ma liczne schorzenia, min.: astma, cukrzyca, nadciśnienie, zwapnienie żył, zaawansowana osteoporoza, silne zawroty głowy wywołane chorobą błędnika. Ponadto ma zerwane mięśnie ramion oraz ma częste zaniki pamięci, spowodowane początkami demencji, nie jest osobą leżącą, jednak nie porusza się samodzielnie. Potrzebuje asekuracji przy przemieszczaniu się, ponieważ niekontrolowany bezwład nóg, powoduje u niej przewracanie się. W ramach sprawowanej stałej opieki nad matką skarżąca wykonuje w ciągu dnia cały szereg czynności opiekuńczych, wymagających stałej dyspozycyjności, min.: pomoc w ubieraniu się, codziennej toalecie i czynnościach higienicznych, przygotowywanie posiłków, zakupy, pranie, sprzątanie, organizowanie wizyt lekarskich i recept, podawanie leków. Matka skarżącej jest wdową, ma jeszcze jedną córkę D. H., która mieszka w Szwecji i z uwagi na miejsce zamieszkania nie może pomagać osobiście w opiece nad matką. Taką opiekę sprawuje skarżąca. Matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 28 lipca 2022r., o znacznym stopniu niepełnosprawności ustalonym do 31 lipca 2024r. Znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 14 czerwca 2022r., a początku niepełnosprawności nie da się ustalić.

Decyzją z dnia 14 września 2022r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, powołując się m.in. na treść art. 17 ust. 1, ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022r., poz. 615 ze zm. ,dalej: "u.ś.r"). Organ wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014r., sygn. K 38/13 za niezgodny z Konstytucją RP uznał art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. W ocenie organu, mimo zaistniałych okoliczności i faktu sprawowania przez skarżącą opieki nad matką, co bezpośrednio wynika ze zgromadzonych dokumentów (oświadczeń) wobec jednoznacznego sformułowania art. 17 ust. 1 b u.ś.r., w niniejszej sprawie fakt ten nie wyczerpuje przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia i na tej podstawie odmówiono skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Nadto organ wskazał, że pomimo nie podejmowania przez skarżącą zatrudnienia, brakuje związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a powstaniem znacznego stopnia niepełnosprawności matki.

W odwołaniu skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez nieuwzględnienie treści wyroku TK z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Wskazując na powyższy zarzut, skarżąca wniosła o uwzględnienie odwołania i uchylenie w całości decyzji organu I instancji i przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Decyzją z dnia 12 stycznia 2023r., SKO w Nowym Sączu wskazało, że okoliczność, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w stopniu znacznym w 2022r., (tj. gdy matka skarżącej miała 76 lat) i nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium podkreśliło, że matka skarżącej ma 76 lat, jest wdową, mieszka razem ze skarżącą, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze względu na niepełnosprawności oznaczone symbolem: 05-R – (upośledzenie narządu ruchu, 70-S -choroby układu oddechowego i krążenia.) Inne choroby współistniejące to: choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych, cukrzyca, dychawica oskrzelowa, nadciśnienia, zaburzenia przemiany lipidów, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, epizod depresyjny. Nie jest osobą leżącą, ale ma problemy z poruszaniem (korzysta z chodzika), ze względu na zerwane mięśnie ramion nie jest w stanie podnieść się, ma początki demencji. Ze względu na stan zdrowia, wymaga wsparcia i pomocy drugiej osoby w codziennym funkcjonowaniu. Pomocy tej i opieki udziela jej skarżąca, która pomaga jej w ubieraniu się, codziennej toalecie i utrzymaniu higieny osobistej, przygotowuje posiłki, pomaga w karmieniu, robi zakupy, pierze, sprząta. Ponadto organizuje wizyty lekarskie i towarzyszy jej podczas tych wizyt, realizuje recepty, podaje leki, robi zakupy. Nadto, załatwia wszystkie sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie, realizuje recepty. SKO zwróciło uwagę, że wnioskodawczyni, w załączonym do wniosku oświadczeniu podała, że jej opieka nad matką polega na pomocy przy wstaniu z łóżka, w ubieraniu się, toalecie, czesaniu podawaniu śniadania, leków. W godzinach przedpołudniowych ww. wykonuje z matką ćwiczenia, wyjeżdżają do lekarza, wspólnie przygotowują drugie śniadanie, spacerują z chodzikiem około 15 minut. W godz. od 11 do 13 matka skarżącej sama czyta i rozwiązuje krzyżówki, ogląda telewizję. W tym czasie skarżąca robi zakupy, sprząta, przygotowuje obiad. Następnie podaje obiad, pomaga w jego rozdrobnieniu, podaje leki, w godzinach 15-17 matka śpi lub czyta, ogląda TV, następnie skarżąca przygotowuje i podaje kolację, leki, pomaga w toalecie wieczornej i przygotowuje na następny dzień ubrania.

Organ odwoławczy podkreślił, ze skarżąca pozostawała w zatrudnieniu w okresie od 3 września 2018r. do 1 grudnia 2020r., a w okresie od 21 czerwca 2021r. do 18 grudnia 2021r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych. Później pozostawała bez zatrudnienia. Tymczasem konieczność zabezpieczenia matce pomocy ze względu na orzeczoną niepełnosprawność w stopniu znacznym powstała powstało dopiero dwa lata później, w czerwcu 2022 r., zatem trudno było uznać, że występuje związek przyczynowo-skutkowy, między nie podejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

W ocenie organu odwoławczego, wykazany przez skarżącą zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, żeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, biorąc pod uwagę również to, że są jeszcze inne osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną matką oraz istnieje możliwość uzyskania wsparcia w opiece w ramach usług opiekuńczych.

SKO podkreśliło też, że czynności, jakie wykonuje wnioskodawczyni dla swojej matki, to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. W konsekwencji organ II instancji uznał, że wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, która jest w stanie część dnia pozostać sama bez opieki jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, przy współuczestnictwie (siostry), osoby również zobowiązanej do alimentacji, jak i wsparciu ze strony usług opiekuńczych.

Kolegium nie kwestionuje tego, że matka wnioskodawczyni wymaga pomocy, a skarżaca tej pomocy jej udziela, jednak na podstawie przedstawionego materiału dowodowego nie można było przyjąć, iż zakres tej opieki nad niepełnosprawną matką, powoduje brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy współudziale siostry skarżącej, czy też przy uzyskaniu pomocy w opiece nad niepełnosprawną matką, poprzez usługi opiekuńcze, realizowane w ramach polityki społecznej, prowadzonej przez państwo, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

SKO wskazało też, że siostra skarżącej w równym stopniu zobowiązana jest do alimentacji matki co skarżąca, a fakt, że mieszka ona w Szwecji nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym - zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Natomiast z akt sprawy nie wynika, że istnieją obiektywne okoliczności (np. sytuacja rodzinna, finansowa, zdrowotna) powodujące, iż siostra skarżącej nie jest w stanie wspomóc siostry w opiece i uczynić zadość obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki w sposób pośredni, tym bardziej, że w sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich (art. 129 § 2, art. 135 § 1 k.r.o.).

Końcowo Kolegium podało, że fakt posiadania przez matkę wnioskodawczyni orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i fakt sprawowania przez nią tej opieki, niejako automatycznie nie powodują powstania po jej stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji utrzymano w mocy decyzję organu I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca ww. decyzji organu II instancji zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r., poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;

- rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., poprzez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów, powinna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W oparciu o powyższe zarzuty i argumentację skargi wniesiono o uchylenie decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji, podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie. W zakresie zarzutów skargi, uznał je za bezpodstawne i powołał się na treść zaskarżonej decyzji. W konsekwencji wniesiono o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozstrzygając sprawę, organ odwoławczy nie naruszył także przepisów prawa materialnego.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 12 stycznia 2023r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta Mszana Dolna z dnia 14 września 2022r., orzekająca o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

Instytucję świadczenia pielęgnacyjnego reguluje art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615, dalej: "u.ś.r"), w którym szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego choć w niewielkim stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Ww. przepis jednocześnie bezpośrednio wskazuje przesłanki negatywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Podkreślić należy, że jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to jednak z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Ustawodawca wymaga zatem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy, pozostawały w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020r. I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015r., I OSK 2820/13).

W okolicznościach przedmiotowej sprawy, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła z powodu braku realizacji przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b ustawy. Natomiast w ocenie SKO w Nowym Sączu, stanowisko organu I instancji nie uwzględniające skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 było błędne, jednak nie wpłynęło ono na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia.

W wyroku TK, o którym mowa powyżej wskazano, że art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Tym samym, w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego trzeba dokonywać zatem z pominięciem tego kryterium.

Kolegium prawidłowo uznało, że moment powstania niepełnosprawności, nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i dlatego brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie z tego powodu, że nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy.

W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, iż matka skarżącej ma 76 lat, mieszka razem z nią, jest wdową, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze względu na niepełnosprawności oznaczone symbolem: 05-R - upośledzenie narządu ruchu, 70-S (choroby układu oddechowego i krążenia na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 28 lipca 2022r. o znacznym stopniu niepełnosprawności od 14 czerwca 2022r. do 31 lipca 2024r. Ponadto matka skarżącej cierpi na chorobę zwyrodnieniową stawów biodrowych, cukrzycę, dychawicę oskrzelową, nadciśnienie, zaburzenia przemiany lipidów, zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, epizod depresyjny. Nie jest osobą leżącą, ale ma problemy z poruszaniem (korzysta z chodzika), ze względu na zerwane mięśnie ramion nie jest w stanie podnieść się, ma początki demencji.

W przedmiotowej sprawie sporne jest natomiast to, czy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a opieką nad matką istnieje związek przyczynowo-skutkowy oraz czy zakres opieki skarżącej nad matką, uniemożliwia podjęcie skarżącej jakiegokolwiek zatrudnienia oraz czy okoliczność, że poza nią, niepełnosprawna matka, ma jeszcze córkę, w stosunku do której nie zachodzą obiektywne przeszkody w realizacji obowiązku alimentacyjnego, ma znaczenie przy ocenie spełnienia przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ prawidłowo ustalił, że skarżąca aktualnie nie podejmuje zatrudnienia. Pozostawała ona w zatrudnieniu w okresie od 3 września 2018r. do 1 grudnia 2020r. W okresie od 21 czerwca do 18 grudnia 2021r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych, później nie podjęła już zatrudnienia. W kontekście powyższego, organ słusznie zauważył, że skarżąca nie pracuje od grudnia 2020r., a konieczność opieki nad matką, jak wskazuje przedłożone orzeczenie o niepełnosprawności powstało dopiero dwa lata później, tj. w lipcu 2022r. Zatem w badanej sprawie nie występuje związek przyczynowo-skutkowy, między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Podkreślić należy, że ani organy, ani Sąd nie kwestionują, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Nie ulega wątpliwości, że matka skarżącej jest osobą chorą i wymaga opieki, jednak takie czynności, jak pomoc przy ubieraniu się, pomoc przy codziennej toalecie i utrzymaniu higieny osobistej, przygotowywanie posiłków, pomoc w karmieniu, robieniu zakupów, pranie, sprzątanie, organizacja wizyt lekarskich, towarzyszenie podczas tych wizyt, realizowanie recept, podawanie leków, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych - trudno uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności opiekuna. Czynności, jakie wykonuje skarżąca dla swojej matki, to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

Zauważyć przy tym należy, że matka skarżącej jest w stanie część dnia pozostać sama bez opieki. Wynika to z akt sprawy oraz z oświadczenia skarżącej dotyczącego rozkładu dnia jej matki. Zatem zgodzić należy się z organem, który uznał, że opieka nad matką skarżącej jest do pogodzenia przy współuczestnictwie osoby zobowiązanej do alimentacji (siostry skarżącej), przy wsparciu usług opiekuńczych, z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia przez skarżącą, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Prawidłowo uznał organ, że wykazany przez skarżącą zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, żeby zmuszał ją do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, biorąc pod uwagę również to, że są jeszcze inne osoby zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną matką oraz istnieje możliwość uzyskania wsparcia w opiece w ramach usług opiekuńczych.

W konsekwencji nie sposób przyjąć, aby konieczność opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, powodował brak możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy (wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 grudnia 2022r., sygn. akt III SA/Kr 918/22).

W świetle powyższego, zdaniem Sądu prawidłowe są ustalenia przyjęte w zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie zostało wykazane, aby pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a opieką nad matką istniał związek przyczynowo-skutkowy. Co więcej w ocenie Sądu zakres opieki, jakiej wymaga matka skarżącej nie jest tego rodzaju, aby wymuszał całkowitą rezygnację z zatrudnienia przez skarżącą.

SKO w Nowym Sączu prawidłowo również przyjęło, że skoro do alimentacji wobec matki zobowiązana jest jeszcze jej druga córka, to okoliczność ta ma istotne znaczenie dla oceny spełnienia przesłanek przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca ma jeszcze siostrę, która mieszka w Szwecji.

W kontekście powyższego, wskazać należy, że skarżąca nie jest jedynym dzieckiem zobowiązanym do alimentacji i opieki nad niepełnosprawną matką. Siostra skarżącej nie jest zwolniona z ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego wobec matki tylko dlatego, że meszka w Szwecji.

Sąd w składzie orzekającym, podziela dominujący w orzecznictwie pogląd, iż wykonywanie zatrudnienia przez dzieci osoby wymagającej opieki, czy nawet zamieszkiwanie w innej miejscowości, nie stanowią obiektywnej okoliczności przesądzającej o tym, że nie są one w stanie sprawować opieki nad rodzicem (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 22 czerwca 2021r., sygn. akt II SA/Op 79/21, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 maja 2021r., sygn. akt IV SA/Po 66/21, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 marca 2021r., sygn. akt III SA/Gd 1201/20). Przesłanki obiektywne bowiem to takie, które są niezależne od woli, a na ich wystąpienie nie ma się żadnego wpływu. Takimi okolicznościami może być, np. przebywanie w zakładzie karnym, przebywanie w zamkniętym zakładzie leczniczym, innym zakładzie administracyjnym, w którym władztwo zakładowe ogranicza sposobność określonego postępowania, a także wiek połączony ze stopniem zniedołężnienia, który obiektywnie nie pozwala na podjęcie się opieki nad osobą niepełnosprawną.

Nadto świadczenie alimentacyjne nie musi polegać na fizycznym sprawowaniu opieki nad osobą jej wymagającą, lecz może polegać, np. na finansowaniu usług opiekuńczych. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 24 maja 1990r., sygn. akt III CZP 21/90, stwierdził, że: "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania". Z kolei w doktrynie wskazuje się: "W art. 128 k.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019).

Zatem niemożność sprawowania osobistej opieki przez córkę osoby wymagającej opieki przez wzgląd na pracę, czy zamieszkiwanie poza granicami Polski, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką (zob. także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 3 marca 2021r., sygn. akt II SA/Gl 1440/20).

W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały obiektywne przeszkody w odniesieniu do drugiej córki skarżącej w wywiązywaniu się przez nią ze swoich obowiązków alimentacyjnych.

Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ww. ustawy wynika w pierwszej kolejności z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a zatem ich przyznanie, powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama.

W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, gdyż to zasadniczo na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad potrzebującą osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o tę pomoc wykaże, w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki (bytu) osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. możliwości oparte na współdziałaniu wszystkich dzieci osoby potrzebującej, ewentualnie wynikające z możliwości zatrudnienia opiekuna, czy skorzystania z usług opiekuńczych), a mimo tego - ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb i stanu zdrowia osoby niepełnosprawnej - istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia, bądź sytuacja ta uniemożliwia jego podjęcie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2022r., III SA/Kr 1048/22, CBOSA).

Równocześnie, interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu, pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022r. (I OPS 2/22) wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny, jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób. To ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone, m.in. w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się od zatrudnienia przez skarżącą przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłby do naruszenia przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki. (wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 stycznia 2023r., sygn. akt III SA/Kr 1389/22 CBOSA). W konsekwencji Kolegium, prawidłowo uzasadniło odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Sąd, podobnie jak organy, nie kwestionuje złego stanu zdrowia matki skarżącej i konieczności pomocy matce przez skarżącą (do czego jest ona, jako córka, zobowiązana zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym), jednak samo sprawowanie opieki, jak wyżej podkreślono, nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ww. ustawy, samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Sprzeczna z prawem, w tym normami konstytucyjnymi (art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) nakazującymi pomoc Państwa rodzinom w trudnej sytuacji oraz ww. ustawami, a także nie do pogodzenia z interesem społecznym (art. 7 k.p.a.), byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa, obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców. W takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji, gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny zobowiązanych do alimentacji. Doprowadziłoby to też do - z jednej strony - uprzywilejowania tych, którzy nie wywiązują się ze swych obowiązków wobec rodziców (gdyż to Państwo będzie płacić jednemu z dzieci za opiekę nad rodzicem, zwalniając (w tym przypadku siostrę skarżącej) faktycznie i finansowo z zapewnienia opieki matce) a - z drugiej strony - dodatkowego obciążenia tych, którzy wywiązują się ze swych obowiązków względem swoich rodziców, a mimo to ich podatki przeznaczane byłyby na pomoc osobom, których dzieci z tych obowiązków się nie wywiązują. W konsekwencji, godziłoby to w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa, wyrażoną w art. 32 ust. 1, czy też zasadę sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Pominięcie przy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. regulacji k.r.o. w zakresie konieczności wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodzica, naruszałoby też zasadę praworządności (art. 7 Konstytucji RP), czy obowiązek przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP); (wyrok WSA z dnia 19 października 2022 r., III SA/Kr 589/22, CBOSA)

Zdaniem Sądu, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o zobiektywizowane kryterium – konieczność wypełnienia przez wszystkie dzieci obowiązku alimentacyjnego względem rodzica nie może zostać uznane za naruszenie kryteriów przyznania tego świadczenia, wyrażonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Ustawa ta jest jedną z wielu ustaw obowiązujących w polskim systemie prawnym i w żaden sposób nie uchyla, czy nie ogranicza obowiązków dzieci wobec rodziców.

W konsekwencji powyższego, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały jakiekolwiek obiektywne przeszkody w odniesieniu do drugiej córki skarżącej w wywiązywaniu się przez nią ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez zapłatę stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwią wynajęcie opiekuna, bądź będą wynagrodzeniem dla skarżącej z tytułu faktycznego wykonywania przez nią czynności opiekuńczych wobec matki.

Prawidłowe jest zatem stanowisko organu odwoławczego, że okoliczności stanu faktycznego sprawy, uzasadniały odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad matką. Zarzuty skargi w tym względzie są nieuzasadnione.

Reasumując, zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Poczynione ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne, podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w ocenie Sądu w całości odpowiada prawu.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił, jako bezzasadną.