Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 923/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2023-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy: article: art 234 ust 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1121
law: Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
article: art 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sebastian Pietrzyk Sędziowie: WSA Joanna Człowiekowska (spr.) WSA Magda Froncisz Protokolant: starszy referent sądowy Kamila Maśloch po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi U. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 16 maja 2023 r., znak: SKO-PW-4171-18/23 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, decyzją z dnia 16 maja 2023 r., po rozpatrzeniu odwołania U. C. od decyzji Wójta Gminy R. z dnia 28 lutego 2023 r., znak: OSO.6331.1.2018-2023 umarzającej postępowanie w sprawie zmiany stosunków wodnych na gruncie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 775; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2625 ze zm.), uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że odmówiło nakazania K. S. przywrócenia stanu poprzedniego stosunków wodnych lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom na działce ew. nr [...] w miejscowości Ł..

W uzasadnieniu wskazanej wyżej decyzji Wójta Gminy R. stwierdzono, że na podstawie wniosku U. C. z dnia 28 lipca 2018 r. wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie zmiany stosunków wodnych na działce nr [...] w miejscowości Ł..

W wyniku prowadzonego postępowania Wójt Gminy R., decyzją z dnia 18 października 2019 r. odmówił nakazania właścicielom nieruchomości przywrócenia trasy rowu do pierwotnego przebiegu w obrębie działki nr [...] (obecnie działki nr [...]) w miejscowości Ł.. Wnioskodawczyni odwołała się od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, które utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 2 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Kr 673/20, uchylił zarówno decyzję SKO w Nowym Sączu z dnia 17 lutego 2020 r. jak i decyzję organu I instancji. Jako podstawę wskazał naruszenie zasad postępowania administracyjnego w szczególności dotyczących postępowania dowodowego.

W związku z powyższym, Wójt Gminy R. ponownie przeprowadził postępowanie administracyjne w sprawie zmiany przebiegu trasy cieku wodnego na działce nr [...] w miejscowości Ł.. Celem wyjaśnienia sprawy, postanowieniem z dnia 10 grudnia 2021 r. postanowił dopuścić dowód z opinii biegłego geologa W. F. na okoliczność zmiany stosunków wodnych na działce nr [...] w miejscowości Ł. ze szkodą dla gruntów sąsiednich, tj. dz. ewid. nr [...].

Na podstawie analizy zgromadzonego materiału dowodowego, w tym opinii biegłego, Wójt ustalił, że na działce nr [...] nastąpiła zmiana ukształtowania terenu, która miała wpływ na zmianę stanu wody na gruncie - przesunięcia koryta cieku wodnego i likwidację dotychczasowego koryta. Zdaniem organu, ta zmiana nie spowodowała jednak zmiany wielkości i natężenia przepływu wód w analizowanym cieku wodnym. Wójt powołał się w tym zakresie na opinię biegłego geologa W. F., który stwierdził, że "(...) przesunięcie koryta oraz zabudowa naturalnego koryta cieku wodnego nie może być zaliczona do zmiany kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł, jak również odprowadzania wód lub ścieków o których mowa w art. 234 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne (...)". W dalszej części biegły stwierdził, że w sprawie mamy do czynienia z kształtowaniem przebiegu nowych koryt cieków wodnych, wykonaniem urządzenia wodnego i zabudową koryta naturalnego cieku wodnego, które wymagają uprzedniego uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Według biegłego, zgodnie z art. 190 ust. 1 Prawa wodnego, właściciel urządzenia wodnego może wystąpić do właściwego organu Wód Polskich o jego legalizację, do którego dołącza dokumenty, o których mowa w art. 407 i 422 ustawy. Jeżeli właściciel urządzenia nie wystąpi o legalizację urządzenia wodnego, lub nie uzyska decyzji o jego legalizacji, organ Wód Polskich, na podstawie art. 190 ust. 13, nakłada obowiązek likwidacji urządzenia wodnego.

W tej sytuacji Wójt Gminy R. uznał, że postępowanie, jako bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., podlegało umorzeniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie stwierdziło, że niezbędne do prawidłowego rozstrzygnięcia okoliczności zostały w postępowaniu wyjaśniającym ustalone. Analizie poddano materiał dowodowy zgromadzony w aktach, w tym ustalenia poczynione przez organ I instancji podczas oględzin przeprowadzonych 17 listopada 2021 r. wraz z dokumentacją zdjęciową, jak i sporządzoną w marcu 2022r. opinię biegłego W. F., opinię uzupełniającą tego biegłego z maja 2022r. oraz stanowisko biegłego do opinii uzupełniającej z sierpnia 2022 r.

Kolegium miało na uwadze, że WSA w Krakowie wydał 2 grudnia 2020 r. wyrok o sygn. akt II SA/Kr 673/20, którego oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania – na podstawie art. 153 p.p.s.a. – organy były związane. W wyroku tym Sąd stwierdził, że w trakcie dotychczasowego postępowania organy administracji nie dokonały wystarczających ustaleń faktycznych, dostatecznie nie wyjaśniły stanu sprawy, a zastosowana w zaskarżonej decyzji argumentacja oparta została o wadliwą opinię biegłego rzeczoznawcy, która nie mogła prowadzić do stanowczego wniosku, że brak jest w rozpatrywanej sprawie przesłanek do zastosowania art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. Sąd stwierdził, że postępowanie w tym zakresie wymaga powtórzenia, a biegły rzeczoznawca dysponujący wiedzą z zakresu hydrologii w ponownej opinii odpowie na prawidłowo postawione przez organ - Wójta Gminy R. tezy dowodowe. Zdaniem WSA, organy obu instancji nie wypowiedziały się też dotychczas przekonująco, kto jest właścicielem gruntów zajętych przez ciek wodny biorący swój początek na górze Ż., na terenie należącym do Skarbu Państwa - Nadleśnictwa Ł.

Kolegium miało na względzie, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, realizując wskazówki WSA zawarte w wyroku, organ I instancji przeprowadził dowód z opinii biegłego. Z treści tej opinii wynika - według Kolegium jednoznacznie - że na skutek wykonanych prac ziemnych związanych z niwelacją działki i wykonaniem nasypu powodującego przesunięcie pierwotnego koryta cieku bez nazwy praktycznie na całej długości działki ewidencyjnej nr [...] (której obecnie właścicielem jest K. S.), nastąpiła zmiana spływu wody w obrębie tej działki. Zmiana ta wynika bezpośrednio z przełożenia - przesunięcia koryta cieku wodnego i likwidacji dotychczasowego koryta cieku wodnego, co doprowadziło do zmiany miejsca przepływu śródlądowych wód powierzchniowych na skutek przełożenia naturalnego spływu wody z obszaru działki [...] i terenów wyżej położonych. SKO podało, że pierwotne położenie koryta wody płynącej na działce nr [...] jest jednoznacznie udokumentowane na mapie zasadniczej analizowanego terenu w skali 1:1000 (Rys nr [...]) udostępnionej przez Wydział Geodezji Starostwa Powiatowego w G.. Z dokonanej przez biegłego analizy tej mapy jednoznacznie, w ocenie Kolegium, wynika, że koryto cieku wodnego zostało przesunięte od około 1,5 metra w części południowej do 3,5 metra w części północnej. Tym samym woda z cieku wodnego została wprowadzona do rowu przydrożnego drogi gminnej, który również odprowadza wodę do przepustu drogowego wymienionego w 2002 r. Biegły w swojej opinii podkreślił, że zmiana przebiegu koryta cieku wodnego w obrębie działki nr [...] nie spowodowała zmiany wielkości i natężenia przepływu wód w analizowanym cieku wodnym. Nastąpiło wyłącznie przesunięcie przepływu wody w odniesieniu do osi przepustu drogowego i tym samym zmiana miejsca przepływu wody, gdyż przepływ wody został skierowany bezpośrednio od rowu przydrożnego pod kątem około 75°. Uwzględniając jednak przekrój rowu przydrożnego, który wynosi 1,35 m2 oraz przekrój aktualnego koryta cieku wodnego (przesuniętego) wynoszący 0,84 m2 należy, według organu, jednoznacznie stwierdzić, że zmiana i wprowadzenie wód do rowu przydrożnego nie powoduje bezpośredniego zagrożenia zalewaniem i zmianie stanu wód na gruncie, gdyż koryto cieku stanowi 0,62 przekroju rowu przydrożnego.

Kolegium podkreśliło, że powołany przepis art. 234 ust. 3 Prawa wodnego należy rozumieć w ten sposób, że sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do jego zastosowania. Konieczne jest nadto ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem a szkodą.

Dalej, z pisma Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 6 października 2020 r., organ wywiódł, że prawa właścicielskie do cieku objętego postępowaniem w imieniu Skarbu Państwa wykonuje właśnie PGW Wody Polskie. Jednocześnie prawidłowo zdaniem SKO organ I instancji ustalił, że w analizowanym przypadku mamy do czynienia z kształtowaniem nowego koryta cieku wodnego i zabudowę koryta, która może być uznana jako regulacja wód. Zgodnie zaś z art. 389 Prawa wodnego, wykonanie urządzeń wodnych, regulacja, zabudowa potoków górskich oraz kształtowanie nowych koryt cieków naturalnych, czy zmiana ukształtowania terenu na gruntach przylegających do wód, mającą wpływ na warunki przepływu wód wymagają uzyskania pozwolenia wodnoprawnego.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że w sytuacji nienależytego utrzymywania tego urządzenia zastosowanie znajdzie art. 191 Prawa wodnego, w myśl którego organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych, z urzędu lub na wniosek, może w drodze decyzji nakazać właścicielowi urządzenia wodnego przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód, w przypadku nienależytego utrzymywania tego urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana jego funkcji lub szkodliwe oddziaływanie na wody lub grunty. Ponieważ zabudowa cieku wodnego wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego wszelkie aspekty związane z wykonaną zabudową, w tym warunki przepływu i ewentualny wpływ na samą działkę nr [...] w obrębie której został wykonany, winien być przedmiotem analizy na etapie legalizacji wykonanego urządzenia wodnego przed właściwym organem Wód Polskich, na co wskazywał biegły w swojej w opinii zasadniczej.

Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, że w stanie faktycznym sprawy nie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 234 ust. 3 Prawa wodnego.

Kolegium nadmieniło, że zgodnie z orzecznictwem, w przypadku stwierdzenia przez organ, że na gruncie nie są dokonywane jakiekolwiek zmiany stanu wody szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie i tym samym nie doszło do naruszenia art. 234 Prawa wodnego, organ powinien odmówić zobowiązania właściciela gruntu do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie, czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, a nie umarzać postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Kolegium równocześnie wyjaśniło, że nieprawidłowe sformułowanie sentencji decyzji przez Wójta Gminy R. nie miało wpływu na ustalenia dokonane w trakcie prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. W sprawie biegły szczegółowo odpowiedział bowiem na zarzuty odwołującej się zarówno w opinii uzupełniającej jak i piśmie pt. Stanowisko do opinii uzupełniającej. Kolegium nie znalazło podstaw do zakwestionowania opinii biegłego W. F., uznając ją za wyczerpującą, szczegółowo i rzetelnie sporządzoną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu doszło do przekonania, że w przypadku zgłoszonej zmiany stanu wody mamy do czynienia z kształtowaniem nowego koryta cieku wodnego i jego zabudowę, która może być uznana za regulacje wód, zatem organ I instancji winien przekazać wniosek do organu właściwego w sprawach pozwoleń wodnoprawnych.

Skargę na powyższą decyzję wniosła U. C..

W skardze podniosła m.in., że koryto cieku wodnego przesunięto nielegalnie, bez pozwolenia wodnoprawnego, co potwierdza pismo z PGW Wody Polskie. Potwierdzeniem zaś tego, że przesunięte nielegalnie koryto cieku wodnego negatywnie oddziałuje na drogę gminną oraz dom i działkę skarżącej, jest zalanie jej domu bezpośrednio po zmianie koryta cieku przy pierwszych większych opadach deszczu.

Ponadto skarżąca zauważyła, że pracownik Urzędu Gminy w R. wydał oświadczenie, z którego wynika, że po przesunięciu cieku wodnego istnieje zagrożenie dla drogi gminnej. Ciek wodny przy drodze gminnej przesunięto o 4,5 m, a nie jak wynika z decyzji o 3,5 m. Wzdłuż cieku wodnego na działce [...] podwyższono teren i nadal wykonywane są nowe nasypy, a najbardziej podniesiono teren przy samym przepuście pod drogą gminną, tj. o około 1 m. Przed zmianą koryta cieku wodnego, woda wpadała prosto do przepustu pod drogą gminną, a teren wokół przepustu był obniżony i w przypadku wezbrań woda z cieku miała się gdzie rozlać, by potem spokojnie spłynąć. Dlatego też, zdaniem skarżącej, równie istotne jest zabezpieczenie przepustu pod drogą gminną tak, by nie został on podmyty co doprowadziłoby do zablokowania spływu wody, a także zalania drogi gminnej i jej domu. Tymczasem Wójt Gminy R. swoją decyzją zaniechał ochrony przed destrukcją również majątku Gminy.

Zdaniem skarżącej nie jest prawdą stwierdzenie w decyzji, że biegły w swej opinii podkreślił, że zmiana przebiegu koryta cieku wodnego w obrębie działki nr [...] nie spowodowała zmiany wielkości i natężenia przepływu wód w analizowanym cieku wodnym. Biegły w swej opinii nie wykazał bowiem z jakim natężeniem, płynie woda w cieku wodnym, a z jakim w rowie gminnym zarówno przy małych wezbraniach jak i przy wypełnionym cieku wodnym, tylko określił przekroje cieku i rowu. Skarżąca oświadczyła, że zmiana koryta cieku wodnego, jak również podwyższenie terenu na działce ma wpływ na zmianę wielkości i natężenia przepływu wody w cieku wodnym, gdyż wcześniej ten ciek był szerszy, a niższy teren umożliwiał rozlanie się wody w przypadku większych opadów. Obecnie woda płynie węższym ciekiem wodnym co wpływa na natężenie spływu wody oraz przyczynia się do niszczenia nasypów drogi gminnej i zalewania jej domu. Jeśli ciek będzie wypełniony wodą to będzie od wpadał do rowu gminnego, nie jak pisze biegły, pod kątem 75 stopni, ale pod kątem 90 stopni. Biegły nie wyjaśnił, czy taki spływ nie zablokuje przepływu wody w rowie gminnym i w konsekwencji nie doprowadzi do zalania drogi gminnej i sąsiednich działek. Skarżąca zwróciła uwagę, że ciek wodny płynie z góry Ż.r (610m n.p.m.), po stromym stoku, a rów gminny płynie wzdłuż drogi gminnej z minimalnym spadkiem. Dopiero zbadanie wszystkich okoliczności sprawy pomoże podjąć prawidłowa decyzję.

Na koniec skarżąca podniosła, że decyzja Kolegium istotnie narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania tj. art. 15 k.p.a., gdyż z uzasadnienia wynika, że organ II instancji nie prowadził postępowania, nie odniósł się do uwag skarżącej, a ograniczył się w uzasadnieniu decyzji do wskazania, że wykonana została w sprawie opinia biegłego, która została prawidłowo skontrolowania i uwzględniona przez organ I Instancji. Tymczasem w opinii nie zbadano siły natężenia spływu wody w cieku wodnym i rowie gminnym oraz stwierdzono błędny pomiar przesunięcia cieku bezpośrednio przed rowem gminnym (przesunięto go o 4,5 m), skąd ciek ten wpada pod kątem 90 stopni do rowu gminnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanymi granicami skargi (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym, zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Przeprowadzona pod względem zgodności z prawem kontrola sądowoadministracyjna, w ramach wskazanych kryteriów, doprowadziła do oceny, że zarówno zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem prawa.

W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę na trzy istotne kwestie. Przede wszystkim, kontroli podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia 28 lutego 2023 r., w przedmiocie zmiany stosunków wodnych, a dokładnie nakazania przywrócenia stanu poprzedniego stosunków wodnych lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, której materialnoprawną podstawę stanowił m.in. art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2625 ze zm.). Przepis art. 234 Prawa wodnego reguluje kwestie podstawowych obowiązków właścicieli nieruchomości, związanych z utrzymywaniem pożądanego stanu wody na gruncie oraz przewiduje instrumenty prawne, mające na celu wyegzekwowanie tych obowiązków. Przewiduje, w ust. 1, że właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

Ponadto, stosownie do ust. 2, na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Jeżeli zaś spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3).

Kolejną istotną okolicznością w sprawie jest to, że na mocy art. 153 p.p.s.a. w sprawie wiążąca jest ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w wydanym w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Kr 673/20, którym Sąd ten, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił wydaną w sprawie decyzję SKO wraz z poprzedzającą ją decyzją organu l instancji.

Odnośnie do wykładni cytowanego wyżej art. 234 ust. 1 Prawa wodnego, WSA w Krakowie we wskazanym wyżej wyroku wyraził ocenę, że przepis ten przewiduje bezwzględny zakaz dokonywania zmiany kierunku i natężenia odpływu wód ze szkodą dla gruntów sąsiednich oraz odprowadzania wód i ścieków na grunty sąsiednie. Natomiast wydanie decyzji w trybie ust. 3 powołanego przepisu zależne jest od ustalenia następujących okoliczności faktycznych: czy właściciel gruntu dokonał zmiany kierunku i natężenia odpływu wód na swoim gruncie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, czy pomiędzy zmianą stanu wody i szkodą istnieje związek przyczynowo skutkowy.

W wyroku tym Sąd negatywnie ocenił przeprowadzone postępowanie dowodowe w zakresie ustalania wyżej opisanych okoliczności faktycznych, wskazując, że organy nie wyjaśniły dostatecznie stanu sprawy, a zastosowana w zaskarżonej decyzji argumentacja została oparta o wadliwą opinię biegłego rzeczoznawcy, która nie mogła prowadzić do stanowczego wniosku, że brak jest w rozpatrywanej sprawie przesłanek do zastosowania art. 234 ust 3 Prawa wodnego. Sąd wyraził też ocenę, że samo zalewanie terenu sąsiedniego (które nie występowało wcześniej), jeśli nie stanowi normalnego i naturalnego zjawiska przyrodniczego, tylko spowodowane jest działalnością zewnętrzną, jest szkodliwą zmianą w rozumieniu przepisów prawa wodnego. WSA w Krakowie przy dokonywaniu wskazań co do istotnych faktów wskazał m.in., że biegły nie dokonał żadnych pomiarów spiętrzeń, czy przepustowości wylotu rowu gminnego, nie wypowiedział się odnośnie przyczyny przelewania się wody przez drogę gminną w aspekcie wykonanych prac ziemnych, w wyniku których woda płynąca rowem musi pokonać dwa zakręty, aby wpłynąć do przepustu zlokalizowanego pod drogą gminną. Biegły nie rozważył też, czy należy przywrócić na działce [...] w m. Ł. stan pierwotny, bądź jakie urządzenia i gdzie należy zastosować, by zapobiec szkodom na działce [...] należącej do skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po dokonaniu kontroli zgodności z prawem ponownie wydanych w sprawie decyzji doszedł do przekonania, że również te rozstrzygnięcia naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. I tak, nie ulega wątpliwości, że w sprawach dotyczących naruszenia stosunków wodnych na gruncie, wymagane są wiadomości specjalne, których ani organy ani sąd nie posiadają. Z tych względów opinia biegłego, posiadającego właśnie wymagane wiadomości specjalne, jest podstawowym i koniecznym dowodem. I to właśnie ocena tego dowodu jest kolejną istotną okolicznością w sprawie.

Zgodnie z treścią opinii biegłego, z ustalonego zakresu zmian związanych z wykonanymi pracami ziemnymi w obrębie analizowanego obszaru jednoznacznie wynika, że w obrębie dz. ew. nr [...] nastąpiła zmiana ukształtowania i przekształcenie terenu mające bezpośredni wpływ na zmiany stanu wody na gruncie i tym samym stosunków wodnych, a zmiana ta wynika z prac ziemnych związanych z niwelacją działki i wykonaniem nasypu, a bezpośrednio z przełożenia - przesunięcia koryta cieku wodnego i likwidacji dotychczasowego koryta cieku wodnego, co doprowadziło do zmiany miejsca przepływu śródlądowych wód powierzchniowych na skutek przełożenia naturalnego spływu wody z obszaru działki [...] i terenów wyżej położonych.

Z powyższego wynika zatem jednoznaczne stanowisko biegłego, zgodnie z którym na działce nr [...] dokonano przekształcenia terenu (polegającego na przesunięciu i likwidacji dotychczasowego koryta cieku wodnego), które miało bezpośredni wpływ na zmiany stanu wody na gruncie (k. 7 opinii biegłego).

Jednocześnie, po dokonaniu analizy mapy, biegły podkreślił, że "zmiana przebiegu koryta cieku wodnego w obrębie działki nr [...] (przesunięcie od około 1,5 m w części południowej do 3,5 m w części północnej, w wyniku którego woda z cieku wodnego została wprowadzona do rowu przydrożnego drogi gminnej, zamiast wprost do przepustu drogowego - przyp. sądu) nie spowodowała zmiany wielkości i natężenia przepływu wód w analizowanym cieku wodnym". Według biegłego, "nastąpiło wyłącznie przesunięcie przepływu wody w odniesieniu do osi przepustu drogowego i tym samym zmiana miejsca przepływu wody, gdyż przepływ wody został skierowany bezpośrednio do rowu przydrożnego pod kątem około 75°", nie stanowiło to jednak zmiany kierunku odpływu wód opadowych, roztopowych, wód ze źródeł czy wód lub ścieków o których mowa w art. 234 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 Prawa wodnego (str. 11 opinii biegłego).

Biegły nie tłumaczy jednak, dlaczego przyjmuje, że przesunięcie koryta cieku od 1,5 do 3,5 m, powodujące zmianę przepływu wody i skierowanie jej pod innym kątem do rowu przydrożnego (zamiast do przepustu drogowego) nie stanowi zmiany kierunku odpływu wód z działki nr [...]. Nie jest też do końca jasne, na jakiej podstawie biegły kategorycznie stwierdza, że "tak wymuszony spływ wody może powodować jedynie zaburzenia przepływu w samym rowie i na wlocie do przepustu, który jest ustawiony prostopadle do rowu przydrożnego drogi gminnej" (str. 7 opinii), a zmiana i wprowadzenie wód do rowu przydrożnego nie powoduje bezpośrednio zagrożenia zalewaniem i zmianie stanu wód na gruncie (k. 10 pkt 7 Podsumowań i wniosków opinii). W opinii brak również odniesienia do niejednokrotnie wskazywanej w sprawie przez skarżącą kwestii podniesienia terenu (dokonywania nasypu) na działce nr [...], węższego obecnie (w stosunku do pierwotnego) koryta cieku i czy okoliczności te mogą mieć wpływ na sposób spływu wody. Jak trafnie podała skarżąca, w sporządzonej opinii brak obliczeń co do natężenia przepływu wody i analizy tej wartości w tym konkretnym przypadku.

Jednocześnie biegły podkreśla, że zabudowa koryta cieku wodnego w obrębie dz. ewidencyjnej nr [...] (działka skarżącej) na długości 20 m kręgami betonowymi o średnicy 80 cm posiadających przekrój 0,50 m2, bez studzienki rewizyjnej może w sposób drastyczny ograniczać możliwość odprowadzenia i spływu wody z rowu przydrożnego i koryta cieku wodnego. Nie negując, że stanowisko to może być trafne, zdaniem Sądu, z uwagi na brak poparcia konkretnymi danymi, czy wyliczeniami odnośnie przepustowości, należy traktować je jako wewnętrzne przekonanie biegłego, które - jako takie - nie powinno znaleźć się w opinii.

Sąd miał na uwadze, że w opinii zawarto wyliczenia dotyczące wielkość przepływu analizowanego cieku. Dokonano go jednak bez odniesienia do innych konkretnych danych i bez komentarza objaśniającego co wyliczona wartość oznacza dla tej konkretnej sprawy. Brak kontekstu tej wielkości czyni wyliczenie niewiele wnoszącym do sprawy. Istotne kwestie pozostają dalej nieczytelne.

W końcu, biegły nie wskazał również, jakie w jego ocenie urządzenia i gdzie należy zastosować, by zapobiec szkodom na działce [...] należącej do skarżącej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uznało opinię biegłego za wyczerpującą, szczegółowo i rzetelnie sporządzoną. Z uwagi na wyżej podniesione braki tej opinii Sąd nie mógł podzielić tej oceny. Opinia biegłego nie wyjaśnia okoliczności w sposób jednoznaczny, i tym samym nie mogła stanowić podstawy dokonanych ustaleń faktycznych.

Organ odwoławczy opierając swoją decyzję wyłącznie na treści wydanej opinii biegłego geologa, jednocześnie zaniechał zupełnie odniesienia się do zarzutów odwołania, w którym obecnie skarżąca zarzuciła m.in., że do pierwszego zalania jej domu doszło bezpośrednio po przesunięciu koryta cieku w 2018 r., że w istocie ciek wodny przesunięto o 4,5 m, a wzdłuż niego na działce [...] podwyższono teren i nadal wykonywane są nasypy, przy czym najbardziej podniesiono teren przy samym przepuście pod drogą gminną o około 1m. Skarżąca w odwołaniu podniosła, że pierwotne koryto cieku było szerszy, a niższy teren umożliwiał rozlanie się wody w przypadku większych opadów. Woda z cieku wpływała prosto do przepustu pod drogą gminną, a teren wokół przepustu był obniżony i w przypadku wezbrań woda z cieku miała się gdzie rozlać, by potem spłynąć. Obecnie przy podwyższonym terenie, węższym korycie i większych opadach niezabezpieczona woda wpada z większym natężeniem pod kątem 90° do rowu gminnego blokując spływ wody w rowie i dopiero po pokonaniu dwóch zakrętów pod kątem 90° stopni wpływa do przepustu. Do tych twierdzeń skarżącej, organ nie odniósł się ignorując tym samym również wskazania WSA z wyroku z dnia 2 grudnia 2020 r.

W końcu, SKO uznając trafność twierdzeń i wniosków opinii biegłego, zignorowało brak jasności co do tego, kiedy powstała zabudowa cieku na działce skarżącej (poza tym, że powstała po 2002 r.) i jak powstanie zabudowy koryta cieku wodnego w obrębie dz. ewidencyjnej nr [...] ma się do zalewania działki skarżącej, które - jak twierdzi - rozpoczęły się w 2018 r., tj. czy istnieje czasowa korelacja tych dwóch zdarzeń.

W rezultacie, wobec wskazanych braków w opinii biegłego i rozważań SKO, nie można uznać, że organ odwoławczy wywiązał się z obowiązku oceny materiału dowodowego w sposób pełny, rzetelny i wszechstronny a w efekcie, że swoje rozstrzygnięcie oparł na należycie ustalonym stanie faktycznym. Powyższe świadczy o wydaniu zaskarżonej decyzji z istotnym naruszeniem wskazanego przepisu prawa materialnego, co uzasadnia jej uchylenie. Brak wyjaśnienia w sposób dokładny i wszechstronny stanu faktycznego sprawy uzasadnia również stwierdzenie, że organ naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem prowadziło do wydania rozstrzygnięcia w oparciu o wadliwie ustalony stan faktyczny. Materiał dowodowy w takim kształcie jak przyjęty w sprawie, nie dawał podstaw do jednoznacznego ustalenia, że spełnione zostały wszystkie przesłanki do braku zastosowania art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. Nie wykonano również wskazań co do dalszego postępowania, jakie wynikają z wyroku WSA w Krakowie z dnia 2 grudnia 2020 r., czym naruszono art. 153 p.p.s.a.

Na marginesie, związku z rozważaniami organów, należy zauważyć, że kwestia legalizacji urządzenia wodnego, choć może pozostawać w związku z przedmiotem kontrolowanej sprawy, nie uniemożliwia rozstrzygnięcia sprawy zmiany stosunków wodnych na podstawie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego. W tym kontekście dostrzec wypada, że organy nie wykazały, że podjęte zostały jakiekolwiek działania zmierzające do wydania decyzji przez organ Polskich Wód. Co istotniejsze jednak, przeszkody w tym względzie nie dostrzegł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, orzekając wyrokiem z 2 grudnia 2020 r.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ przeprowadzi skrupulatne i wnikliwe postępowanie dowodowe celem dokonania ustaleń i oceny okoliczności dotyczących zmiany stosunków wodnych na działce nr [...] ze szkodą dla działki skarżącej. Niezbędne będzie w tym celu wystąpienie do biegłego z zakresu hydrologii o przedłożenie opinii, która będzie mogła stanowić przedmiot oceny pozwalając na podjęcie merytorycznej decyzji w sprawie.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.