Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 681/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-05-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit c, art. 153 i 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 24, 28, 83
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Asesor WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2008 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne; uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] maja 2004 r. M. K. (zwany dalej: "Skarżącym") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwanego dalej "Zakładem") o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od grudnia 1992 r. do grudnia 1993 r. wraz z odsetkami za zwłokę. W uzasadnieniu podniósł, iż z powodu trudnej sytuacji materialnej i braku środków finansowych nie jest w stanie uregulować zadłużenia. Ma na utrzymaniu żonę i dwójkę jej dzieci, którym cofnięto świadczenia alimentacyjne oraz własnego syna, na utrzymanie którego płaci alimenty w wysokości 400 zł miesięcznie. Zdaniem Skarżącego opłacenie zaległych składek spowoduje całkowite zubożenie jego rodziny, która już znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji.

Zakład decyzją z [...] września 2004 r. nr [...] odmówił umorzenia wnioskowanych należności i odsetek za zwłokę. Powołując się na art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; zwanej dalej: "u.s.u.s."), stwierdził, iż zadłużenie wnioskodawcy objęte jest egzekucją administracyjną prowadzoną przez urząd skarbowy, a należności zostały zabezpieczone poprzez dokonanie wpisu do rejestru zastawów skarbowych. Nie zachodzą zatem przesłanki wymienione w art. 28 u.s.u.s., kwalifikujące należności jako całkowicie nieściągalne.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: "Prezesem Zakładu") decyzją z [...] grudnia 2004 r. nr [...] podtrzymał stanowisko organu I instancji.

Wyrokiem z 30 września 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 439/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność ww. decyzji Prezesa Zakładu, z uwagi na to, że zaskarżona decyzja została wydana przez organ nieuprawniony - Prezesa Zakładu zamiast Ministra Polityki Społecznej.

Minister Pracy i Patyki Społecznej postanowieniem z [...] marca 2006 r. przekazał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżącego do rozpozna Prezesowi Zakładu.

Decyzją z [...] maja 2006 r. nr [...] po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] września 2004 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Powtórzył argumenty zawarte w decyzji pierwszo-instancyjnej. Stwierdził, że Skarżący jest współwłaścicielem samochodu, na którym został ustanowiony zastaw celem zabezpieczenia należności, poza tym prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Zdaniem organu bezsporne jest zatem, że nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 u.s.u.s., kwalifikujące należności jako całkowicie nieściągalne. Poza tym Prezes Zakładu uznał, że udokumentowane przez Skarżącego problemy finansowe nie stanowią wystarczającej przesłanki umorzenia należności. Stwierdził, że umorzenie należności może nastąpić w sytuacjach szczególnych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne jest realnie niemożliwe wywiązanie się z zobowiązań, ale takie okoliczności w przypadku zobowiązanego nie zachodzą.

W wyniku rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2128/06 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu z [...] września 2004 r.

Sąd uznał, że obie zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ pominął milczeniem uzasadniając decyzje niektóre twierdzenia strony oraz nie odniósł się do istotnych faktów. Ponadto Zakład w decyzji z [...] września 2004 r. skupił się wyłącznie na przesłankach umorzenia należności zawartych w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. i pominął przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), które w przedmiotowej sprawie miały zastosowanie.

Sąd podkreślił, że organ administracji ma obowiązek szczegółowo wyjaśnić swoje stanowisko w sprawie, poddać rozważaniom argumenty podnoszone przez stronę, odnieść je do norm wynikających z przepisów prawa i wskazać powody takiego, a nie innego zastosowania tych przepisów. Natomiast ogólnikowe stwierdzenia typu - argumenty zobowiązanego poparte złożoną dokumentacją nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia należności - nie wypełnia wymagań budowy uzasadnienia decyzji administracyjnej. Niezbędna jest bowiem analiza stanu majątkowego, w ramach której należy wziąć pod uwagę wysokość zobowiązań, wysokość miesięcznych wydatków, zdolność do osiągania dochodu, itp. - w zestawieniu z rzeczywistymi dochodami osiąganymi przez stronę. Konieczne jest dokonanie oceny, w jaki sposób przywołane przez Skarżącego okoliczności mogą wpłynąć na jego zdolności płatnicze i możliwość wywiązania się z zobowiązań. Żadna z wydanych w niniejszej sprawie decyzji takich elementów nie zawierała, podobnie jak brak w nich odniesienia do przedłożonych przez Skarżącego dowodów.

Poza tym, Sad zwrócił uwagę, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy wyjaśnienia wymagał czy należności, których umorzenia odmówiono, nie uległy przedawnieniu.

Zakład decyzją z [...] października 2007 r. nr [...] - wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 1 i art. 32 u.s.u.s. - odmówił umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 12.1992 r. do 12.1993 r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami [...], opłatą dodatkową [...] oraz kosztami upomnienia [...].

Skarżący [...] października 2007 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślił, że nie prowadzi już działalności gospodarczej oraz pozostaje bez pracy, zarówno on jak i żona. Podniósł, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje troje dzieci. Równocześnie zarzucił Zakładowi błędną interpretację przepisów prawnych, poprzez przyjęcie, że należności z tytułu składek, których dotyczy wniosek o umorzenie, tj. za okres 12.1992 r. - 12.1993 r. uległy przedawnieniu i wobec tego nie powinny być wymagalne.

Prezes Zakładu decyzją z [...] grudnia 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 136 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W jej uzasadnieniu odnosząc się do zarzutu przedawnienia należności składkowych stwierdził, że Zakład począwszy od 1993 r., podejmował liczne czynności w postaci: kierowania wniosków do Kolegium Rejonowego ds. Wykroczeń w L., na podstawie których Skarżący został dwukrotnie ukarany karą grzywny, tj. [...] czerwca 1993 r. i [...] marca 1994 r., dwukrotnego wymierzenia opłaty dodatkowej - w 1993 r. i 1994 r., przeprowadzenia kontroli stanu majątkowego ([...] września 1993 r., udzielenia [...] lipca 1996 r. układu ratalnego na spłatę zadłużenia za okres: 11.1992 r. - 12.1993 r. dochodzenia należności za ww. okres w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym przez [...] Urząd Skarbowy w L., na podstawie tytułów wykonawczych skierowanych przez Zakład w latach: 1993 r. - 1994 r. spowodowały, że w stosunku do należności nastąpiło przerwanie 5 letniego okresu przedawnienia i powstała możliwość dochodzenia tych należności przez okres 10 lat. Wobec powyższego nie doszło do przedawnienia należności w okresie obowiązywania ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 35 ust. 3 i 4 oraz art. 36 tejże ustawy należności z tytułu składek przedawniają się po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna, a bieg terminu przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik i wówczas obowiązuje 10 letni okres dochodzenia należności. Następnie, w świetle 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Na podstawie art. 24 ust. 5 bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu opłacania należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Zatem należności figurujące na koncie nie uległy również przedawnieniu do 31 grudnia 2002 r. Natomiast zgodnie przepisami art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r. mającym zastosowanie do należności, które nie wygasły do 31 grudnia 2002 r. - należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5b, zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem, a od 1 stycznia 2004 r. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zadłużenie ponownie objęto postępowaniem egzekucyjnym w grudniu 2002 r., kierując tytuły wykonawcze do [...] Urzędu Skarbowego w L., które pozostają w realizacji organu egzekucyjnego do chwili obecnej. Jednocześnie w 2001 r. dokonano zabezpieczenia należności na ruchomości, tj. samochodzie osobowym marki [...], a zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. - należności zabezpieczone zastawem nie ulegają przedawnieniu Biorąc pod uwagę powyższe należy organ stwierdził, że należności za okres: 11.1992 r. - 12.1993 r. nie uległy przedawnieniu i są nadal wymagalne.

Prezes Zakładu odnosząc się merytorycznie do zaistnienia przesłanek z art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, po dokonaniu analizy całokształtu materiału dowodowego, nie zakwalifikował zadłużenia do umorzenia na podstawie ww. przepisów prawnych.

Wskazał, że zgromadzone w sprawie dowody potwierdzają, że w przypadku Skarżącego nie są spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności, ponieważ w wyniku przeprowadzonych przez Zakład ustaleń uzyskano informację iż Skarżący jest współwłaścicielem majątku nieruchomego w postaci lasu, użytków rolnych oraz gruntów leśnych, położonych na terenie gminy S. Jednocześnie materiał dowodowy sprawy potwierdza posiadanie przez Skarżącego samochodu osobowego marki [...] nr rej. [...], na którym należności z tytułu składek zostały zabezpieczone w 2001 r., poprzez ustanowienie zastawu. Ponadto o nie spełnieniu przesłanek całkowitej nieściągalności świadczy pozostające w toku postępowanie egzekucyjne, prowadzone przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w L., na podstawie tytułów wykonawczych skierowanych przez Zakład.

Organ stwierdził, że analiza akt sprawy wykazała, że obecna sytuacja finansowa Skarżącego oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym jest trudna, ponieważ zarówno Skarżący, jak i współmałżonka nie osiągają obecnie dochodów, a na utrzymaniu pozostaje troje dzieci. Dodatkowo Skarżący jest zobowiązany do płacenia alimentów na dziecko nie pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym. Jednakże zważając na wiek Skarżącego oraz to, że przedstawione dowody nie wskazują na występowanie problemów zdrowotnych ograniczających możliwości zarobkowe brak jest podstaw do uznania, że Skarżący jest pozbawiony szans na podjęcie pracy i uzyskiwanie dochodu. Powyższe wnioski nasuwają się także wobec jego żony. Zgromadzona w sprawie dokumentacja nie wskazuje również na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiałoby Skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu. W aktach sprawy znajduje się co prawda orzeczenie o niepełnosprawności dotyczące dziecka - M. G., jednakże dokument ten nie świadczy o konieczności sprawowania opieki w sposób podany wyżej, a ponadto orzeczenie wydano na okres do [...] lipca 2005 r. Ponadto organ zwrócił uwagę, iż na przestrzeni okresu przypadającego od maja 2004 r., tj. od złożenia wniosku o umorzenie, Skarżący prowadził działalność gospodarczą, jak również był zatrudniony i uzyskiwał z tych tytułów dochody, a jednak nie podjął spłaty zadłużenia, nawet częściowej. Organ podkreślił, że w sytuacji, gdy możliwości finansowe nie pozwalają na jednorazową spłatę zadłużenia Zakład może rozłożyć spłatę należności na raty, w wysokości uwzględniającej możliwości płatnicze dłużnika. Ponadto z materiału dowodowego wynika, że obecnie Skarżący nie posiada innych zobowiązań, poza należnościami z tytułu składek, co prowadzi do wniosku, że nastąpiła realizacja innych długów z pominięciem należności z tytułu składek (np. kredytu, którego zaciągnięcie potwierdzają akta sprawy), a takie działanie ze strony dłużnika nie może obligować Zakładu do umorzenia należności.

Na końcu organ podkreślił, iż decyzje w sprawach umorzenia, wydane na podstawie wyżej wymienionych przepisów prawnych są oparte na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że nawet zaistnienie przesłanki "całkowitej nieściągalności", jak również "ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek", do których odwołują się przepisy zawarte w tejże ustawie, nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 25 stycznia 2008 r. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu z [...] grudnia 2007 r. oraz decyzji ją poprzedzającej z [...] października 2007 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa:

1. art. 35 ust. 3 w zw. z art. 36 z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 ze zm.) oraz art. 24 u.s.u.s. przez dochodzenie należności z tytułu składek, które uległy przedawnieniu;

2. art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 6 i ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, przez przyjęcie wykładni prowadzącej do stwierdzenia, iż sytuacja Skarżącego nie wyczerpuje dyspozycji tych przepisów;

3. naruszenie prawa procesowego: art. 80 k.p.a. przez nie dokonanie oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, w wyniku czego rozstrzygnięcie niesie w sobie cechę dowolności działania oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez nie przedstawienie stanu faktycznego, w oparciu o który pozwany dokonał subsumcji.

W motywach skargi - rozwijając zarzut z pkt 1 skargi - Skarżący wskazał, iż skierowanie sprawy na kolegium, przeprowadzenie kontroli stanu majątkowego oraz wymierzenie opłaty dodatkowej nie przerywają biegu przedawnienia, gdyż nie są czynnościami egzekucyjnymi. Podkreślił również, że nie można uznać zabezpieczenia na ruchomości tj. na samochodzie [...], gdyż Skarżący nie był jego właścicielem. Właścicielem był bank [...], w którym Skarżący zaciągnął kredyt. Tak więc - zdaniem Skarżącego - dochodzone należności uległy przedawnieniu na podstawie art. 35 ust. 3 w zw. z art. 36 z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, w dniu 31 grudnia 1998 r. Skarżący podkreślił, iż nawet przyjmując, że w przedmiocie przedawnienia mają zastosowanie postanowienia ustawy z dnia 13 października 1998 r. (u.s.u.s.), to i tak należność uległaby przedawnieniu najpóźniej 31 grudnia 2003 r., a przy zastosowaniu przepisu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. nie mają znaczenia czynności egzekucyjne, na które organ powołuje się w zaskarżonej decyzji. Skarżący wskazał także, że organ 16 lipca 2007 r. odpisał należność z tytułu składek za listopad 1992 r. z powodu przedawnienia, a zatem skoro w 2004 r. (po 12 latach) umorzoną tą należność, to niewątpliwie na tej samej podstawie należało umorzyć z powodu przedawnienia pozostałe należności.

Rozwijając pkt 2 i 3 skargi Skarżący wskazał, iż na utrzymaniu ma dwóch synów jego żony ([...] i [...] lat) oraz syna Skarżącego w wieku [...] lat, na którego płaci alimenty w kwocie 400 zł miesięcznie. Pasierb Skarżącego M. G. jest dzieckiem [...]. Odnosząc się do wskazanego w zaskarżonej decyzji faktu posiadania gospodarstwa rolnego, wyjaśnił, że gospodarstwo to zostało im darowane 20 kwietnia 2005 r. przez babkę żony H. W. i jest obciążone dożywociem na rzecz darczyńcy. Jest to gospodarstwo o pow. [...] ha w tym użytki rolne [...] ha. Roczna przychodowość tego gospodarstwa wynosi [...] zł, co miesięcznie na każdą osobę wypada [...] zł. Podkreślił, iż jego rodzina jest w tak ciężkim położeniu, iż nie jest w stanie opłacić należności z za gaz, energię elektryczną, opał itp. Skarżący nie jest w stanie dać pełnego utrzymania dzieciom, na które częściowo łożą rodzice żony, a szczególnie na zakup odzieży i pomocy szkolnych. Również ustalenia co do posiadanego samochodu osobowego [...] są błędne. Samochód ten został zakupiony w [...] r. za kredyt bankowy, który miał być spłacony do sierpnia 2008 r., w [...] r. samochód uległ wypadkowi i nie nadawał się do naprawy. Odszkodowanie z tytułu wypadku zabrał bank na poczet niezapłaconych rat kredytu. Skarżący wyjaśnił także, iż 2007 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, ponieważ przynosiła straty. W styczniu i lutym 2007 r. pracował w firmie matki za 660 zł miesięcznie, z czego płacił 400 zł alimentów. Z powodu stanu zdrowia matki [...] firma została zlikwidowana, a Skarżący pozostał bez pracy. Zdaniem Skarżącego nawet pobieżna analiza jego dochodów prowadzi do wniosku, że jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.), a ponadto z pewnością do jego sytuacji ma zastosowanie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Na końcu Skarżący podkreślił, iż wraz z żoną mieszka na wsi i nie ma możliwości znalezienia pracy, zwłaszcza w najbliższym mieście L. wskaźnik bezrobocia przekracza znacznie średnią krajową. Powyższego organ nie uwzględnił i wydał decyzję naruszającą art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo też przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej: "p.p.s.a.").

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie przede wszystkim z uwagi na naruszenie art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. - ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Powyższe oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten Sąd tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, które stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Wskazania te dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek; "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz." Wyd. Zakamycze 2005, str. 345).

Mając na uwadze powyższe uwagi i przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy podnieść należy, że w prawomocnym wyroku z 15 listopada 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 2128/06, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie - uchylając decyzję organów wskazał m.in. - iż "organ administracji ma obowiązek szczegółowo wyjaśnić swoje stanowisko w sprawie, poddać rozważaniom argumenty podnoszone przez stronę, odnieść je do norm wynikających z przepisów prawa i wskazać powody takiego, a nie innego zastosowania tych przepisów. Bez wątpienia ogólnikowe stwierdzenie typu - argumenty zobowiązanego poparte złożoną dokumentacją nie stanowią wystarczającej przesłanki do umorzenia należności - nie wypełnia wymagań budowy uzasadnienia decyzji administracyjnej. Niezbędna jest bowiem analiza stanu majątkowego, w ramach której należy wziąć pod uwagę wysokość zobowiązań, wysokość miesięcznych wydatków, zdolność do osiągania dochodu, itp. - w zestawieniu z rzeczywistymi dochodami osiąganymi przez stronę. Konieczne jest dokonanie oceny, w jaki sposób przywołane przez Skarżącego okoliczności mogą wpłynąć na jego zdolności płatnicze i możliwość wywiązania się z zobowiązań", a także, że "bezwzględnie wyjaśnienia wymaga, czy należności, których umorzenia odmówiono, nie uległy przedawnieniu (...) W aktach niniejszej sprawy nie ma dokumentów dotyczących postępowania egzekucyjnego, nie wiadomo więc, czy egzekucja nie została wszczęta w czasie, kiedy należności uległy już przedawnieniu, podobnie jak i ustanowienie zastawu (...) Konieczne jest wyjaśnienie, kiedy została egzekucja wszczęta, wskazanie, czy i w jakim czasie występowały okresy przerwania biegu przedawnienia, czyli wykazanie, że postępowanie w sprawie o umorzenie należności nie jest bezprzedmiotowe ze względu na ich wygaśnięcie".

Mając na uwadze powyższe wskazówki i biorąc pod uwagę treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, iż organ nie zastosował się w pełni do tych wytycznych wyroku z 15 listopada 2006 r. przez co naruszył art. 153 p.p.s.a., z następujących dwóch przyczyn.

Po pierwsze - powtórzyć należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień.

Zdaniem Sądu ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. W przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami tymi są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s., jak i w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wspomniana regulacja określa dwie kategorie sytuacji, w których nastąpić może umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. przewidziana została możliwość umorzenia należności wyłącznie wobec całkowitej ich nieściągalności. W ust. 3a tego artykułu dopuszczono natomiast możliwość umorzenia takich należności w uzasadnionych przypadkach tj. w sytuacji, gdy przewidziana w powołanym przepisie, całkowita nieściągalność nie zachodzi. O ile w ramach pierwszej z tych kategorii grupa przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia ma charakter precyzyjny, pozostawiający wąskie granice swobodnej oceny organu, to w przypadku umorzenia "w uzasadnionych przypadkach" okoliczności przewidziane w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. oraz w powołanym rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, dają organowi zdecydowanie szerszy zakres swobody uznania. Nie zmienia to jednak faktu, że w każdym przypadku, organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Szczególnie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego.

Skarżący podniósł, iż spełnia przesłanki zawarte w § 3 ust. 1 pkt 1 z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w myśl którego - Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W niniejszej sprawie organ - ustosunkowując się do powyższego przepisu - stwierdził, iż obecna sytuacja finansowa Skarżącego i jego rodziny jest trudna, ponieważ zarówno Skarżący, jak i współmałżonka nie osiąga obecnie dochodów, a na utrzymaniu pozostaje troje dzieci. To jednak zważając na wiek Skarżącego oraz to, że przedstawione dowody nie wskazują na występowanie problemów zdrowotnych brak jest podstaw do uznania, że Skarżący jest pozbawiony szans na podjęcie pracy i uzyskiwanie dochodu. Zwrócił także uwagę, iż na przestrzeni okresu przypadającego od maja 2004 r., tj. od złożenia wniosku o umorzenie, Skarżący prowadził działalność gospodarczą, jak również był zatrudniony i uzyskiwał z tych tytułów dochody, a jednak nie podjął spłaty zadłużenia, nawet częściowej.

Odnosząc się do powyższego, Sąd stwierdza, iż organ w istocie w ogóle nie zbadał przesłanek o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, czyli nie dokonał ustalenia, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawi zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, ponieważ te - jak wskazano w wyroku z 15 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 2128/06 - wymagały analizy stanu majątkowego Skarżącego, w ramach której należało wziąć pod uwagę wysokość zobowiązań, wysokość miesięcznych wydatków, zdolność do osiągania dochodu, itp. w zestawieniu z rzeczywistymi dochodami osiąganymi przez Skarżącego. Organ powyższego nie ustalił, skupiając się jedynie na ewentualnej możliwości podjęcia przez Skarżącego i jego małżonki pracy. Tymczasem organ obowiązany jest brać pod uwagę przede wszystkim okoliczności bieżące sprawy (np. fakt aktualnego prowadzenia przez Skarżącego gospodarstwa rolnego i osiągania wskazanych skardze dochodów, brak możliwości regulowanie bieżących rachunków za gaz, prąd itp.). Zdarzenia przyszłe i niepewne, a w szczególności przypuszczenia i twierdzenia o charakterze prognostycznym (a więc co do podjęcia pracy zarobkowej), nie mogą stanowić wyłącznej faktycznej podstawy do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Tak więc w przedmiotowej sprawie organ nie odniósł się do przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a w związku z tym zarzut skargi dotyczący niezastosowania tego przepisu wobec Skarżącego należało uznać za trafny.

Jeszcze raz Sąd podkreśla, iż do oceny czy zachodzi przesłanka § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, koniecznym jest wyraźne ustalenie przez organ w decyzji - dochodów Skarżącego, z uwzględnieniem wszystkich członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a następnie skonfrontowanie ich z koniecznymi wydatkami Skarżącego i jego rodziny, a brak takiego zestawienia powoduje, iż decyzja jest nieczytelna i narusza zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.). Powyższe okoliczności powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie, że w omawianym przypadku, decyzja dotyczy nie kwestii błahych, bez istotnego znaczenia z punktu widzenia podstawowych praw i przyrodzonej godności człowieka, ale sfery jego elementarnych potrzeb - posiadania środków niezbędnych do przeżycia i miejsca do zamieszkania.

Po drugie - organ administracji nie uzupełnił akt przedmiotowej sprawy o dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, które - jak wskazano w wyroku z 15 listopada 2006 r. - pozwalałyby Sądowi na kontrolę, czy dochodzone przez Zakład należności składkowe są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Powyższe jest istotne z uwagi na zarzuty skargi, w których Skarżący wyraźnie stwierdza, iż nie otrzymał tytułów wykonawczych skierowanych do Urzędu Skarbowego w L., a w samej decyzji brak jest informacji o ich skutecznym doręczeniu Skarżącemu (dłużnikowi). Powyższe wyjaśnienia - jak podkreślone wyżej - są konieczne do ustalenia, kiedy została egzekucja wszczęta oraz wskazanie, czy i w jakim czasie występowały okresy przerwania biegu przedawnienia, celem ustalenia czy dochodzone należności są nadal wymagalne, a wniosek Skarżącego o umorzenie jest ciągle przedmiotowy.

Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ są niepełne i w konsekwencji niewyczerpująco rozpatrzone, co doprowadziło do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Prezes Zakładu przy ponownym rozpoznaniu sprawy - mając na uwadze wytyczne Sądu - winien: uzupełnić akta sprawy o dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, a następnie - w przypadku ustalenia, iż należności składkowe nie przedawniły się - ponownie rozważyć, czy w stosunku do Skarżącego znajdują zastosowanie przesłanki o jakich mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 153 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności, w świetle art. 152 p.p.s.a., było zbędne, albowiem zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu