Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 695/23
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2024-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2023 poz 390
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Asesor WSA Wojciech Wycichowski, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 27 czerwca 2023 r. nr SKO Gd/2727/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego R. P. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 27 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku (dalej jako: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy", "organ II instancji"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., daiej jako: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm., dalej jako: "u.ś.r."), po rozpoznaniu odwołania R. P. (dalej jako: "Skarżący", "strona", "wnioskodawca") od decyzji Burmistrza S. (dalej jako: "organ I instancji") z dnia 23 marca 2023 r. w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy:

W dniu 14 października 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. Skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M.P.

M. P., urodzona w 1931 r. , legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 5 lipca 2022 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [..] z dnia 27 września 2022 r., przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 5 lipca 2022 r., a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić. Z przedłożonej dokumentacji wynika, iż niepełnosprawność M. P. nie powstała przed ukończeniem 18 roku życia, ani w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, ani nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Skarżący do wniosku załączył posiadane świadectwa pracy, w tym ostatnie z dnia 2 sierpnia 2022 r. wskazujące , że był zatrudniony od dnia 2 listopada 2020 r. do dnia 31 lipca 2022 r. na cały etat, na stanowisku pracownika budowlanego. Stosunek pracy rozwiązany został za porozumieniem stron.

Do akt sprawy strona załączyła kartę informacyjną leczenia szpitalnego matki. Wynika z niej, że M. P. przebywała w szpitalu na oddziale neurologicznym od dnia 30 grudnia 2021 r. do 14 stycznia 2022 r. z uwagi na udar krwotoczny półkuli prawej mózgu i niedowład połowiczny lewy. Oprócz tego M. P. ma uogólnioną miażdżycę, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, hipercholesterolemię i zespół depresyjny. W okresie od dnia 20 lutego 2022 r. do dnia 31 marca 2022r. M. P. przebywała na oddziale rehabilitacyjnym. W wyniku przebytej rehabilitacji, jak wynika z karty informacyjnej, M.P. potrafi siedzieć w wózku kilka godzin, tułów stabilizuje dość dobrze, staje z jedną osobą, ale pozycji stojącej nie utrzymuje. Wymaga pomocy w czynnościach samoobsługowych.

Organ I instancji, decyzją z dnia 10 listopada 2022 r. odmówił Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. P.z uwagi na fakt, iż jej niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia - co jest niezgodne z art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

W wyniku rozpoznania odwołania wnioskodawcy, SKO decyzją z dnia 28 lutego 2023 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Organ odwoławczy wskazał, że należy uzupełnić materiał dowodowy zebrany w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowanej opieki Skarżącego nad niepełnosprawną matką.

W celu uzupełnienia materiału dowodowego, w dniu 9 marca 2023 r. pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przeprowadził wywiad środowiskowy. Podczas wywiadu ustalono, że osoba wymagająca opieki – M. P., na skutek choroby jest osobą leżącą, która nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować i wymaga ciągłego wsparcia we wszystkich czynnościach. Do wywiadu dołączono dokumentację medyczną. Skarżący wysadza matkę czasami na fotel lub kanapę, ale tylko na chwilę, ponieważ M. P. samodzielnie nie trzyma równowagi. Podczas wywiadu Skarżący nie potrafił dokładnie określić, od kiedy matka jest osoba leżącą, podał tylko "od grudnia zeszłego roku". Z dokumentacji medycznej wynika, że kobieta nie odzyskała sprawności po udarze.

Jak oświadczył wnioskodawca podczas wywiadu, stan zdrowia matki pozwala na to, żeby została w domu sama przez 2-3 godziny, jednak Skarżący nie zostawia matki samej nigdy, kiedy musi wyjść z matką zostaje opiekunka. Kiedy Skarżący nie zajmuje się matką, leży ona w łóżku.

Pracownik socjalny uzupełnił wywiad środowiskowy w dniu 27 października 2023 r. i szczegółowo określił czynności wykonywane przez Skarżącego nad niepełnosprawną matką. Codziennie wykonuje on zabiegi higieniczne, kąpiel 2-3 razy w tygodniu przez 30 min, wymienia pampersy 3-4 razy dziennie przez 10 min. Przy wymianie pampersów 3-4 razy w tygodniu po 10 min przekłada mamę i smaruje kremami, podaje leki codziennie rano i wieczorem po 10 min. Podaje mamie posiłki 4-5 razy dziennie przez ok 1,5 godz. Posiłki podawane są do łóżka. Czuwa też w nocy nad mamą-wstaje 3 razy o 24.00, 2.00 i 5.00.

Strona zatrudniła opiekunkę, która przychodzi 2-3 razy w tygodniu od 2 do 4 godzin, w razie potrzeby. Opiekunka głównie wychodzi na spacer z wózkiem inwalidzkim, M. P. jest wysadzana na wózek. Opiekunka również myje jej głowę i obcina paznokcie - to są czynności, których Skarżący nie wykonuje. Najdłużej opiekunka pozostaje na 4 godziny kiedy wnioskodawca jedzie do Powiatowego Urzędu Pracy.

Ponadto Skarżący sprząta i pierze 2-3 razy w tygodniu, codziennie robi zakupy przez 30 min. Jeden raz w miesiącu wykupuje recepty w sąsiednim mieście co razem z dojazdami zajmuje mu 1,5 godz. Jeden raz w miesiącu załatwia sprawy urzędowe przez 30 min.

Od wyjścia ze szpitala odbyły się 3 wizyty lekarskie, jedna z transportem do laryngologa i dwie domowe. Skarżący oświadczył, że jest w trakcie załatwiania rehabilitacji domowej, która rozpocznie się za dwa tygodnie.

Z ustaleń wynikających z wywiadu wynika, że stan zdrowia M. P. uniemożliwia jej samodzielne funkcjonowanie, a fakt zamieszkiwania Skarżącego z matką daje mu możliwość ciągłej nad nią opieki zarówno w dzień jak i w nocy. Opieka musi być sprawowana ciągle, co uniemożliwia stronie dalsze podjęcie zatrudnienia. Podczas wywiadu ustalono, że M. P. jest wdową. Jedyne rodzeństwo jakie posiada strona to siostra, która jest osobą starszą i schorowaną. Ponadto siostra mieszka w Gdyni, co uniemożliwia sprawowanie opieki nad matką.

Skarżący ma wykształcenie podstawowe; z zawodu jest monterem kadłubów okrętowych i stolarzem budowlanym i cały czas był aktywny zawodowo, pracował do dnia 31 lipca 2022 r. Wówczas opiekunka przychodziła do matki 3 razy dziennie i opiekowała się nią. Podczas pobytu strony w pracy, do matki przychodził też sąsiad, jak oświadczył Skarżący, codziennie co kilka godzin kiedy nie było opiekunki na 20 min tak, by zobaczyć czy matce niczego nie brakuje. Z powodu braku środków finansowych na zapewnienie opiekunki w wyższym wymiarze godzin Skarżący zmuszony był zrezygnować z pracy, by opiekować się matką osobiście. Od momentu pogorszenia stanu zdrowia, kiedy jeszcze pracował, jak oświadczył podczas wywiadu, M. P. przebywała ponad miesiąc w szpitalu w Sztumie, a następnie kolejny miesiąc w szpitalu na rehabilitacji. W tych okolicznościach organ I instancji stwierdził, iż zaistniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zaprzestaniem wykonywania pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad M. P. Obecnie Skarżący od dnia 6 listopada 2022 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych.

Organ I instancji nie kwestionował sprawowania przez Skarżącego opieki nad matką M. P. Z uwagi jednak na niespełnienie warunku z art. 17 ust. 1b u.ś.r. dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności M. P., organ I instancji decyzją z dnia 23 marca 2023 r. odmówił Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. P.

W wyniku wniesionego od powyższej decyzji odwołania, SKO decyzją z dnia 27 czerwca 2023 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

SKO w dniu 22 czerwca 2023 r. przeprowadziło rozprawę administracyjną w niniejszej sprawie, w toku której Skarżący stwierdził, że jego mama nie może być sama w domu i wystąpił o wydanie dla niej orzeczenia o niepełnosprawności. Po jego otrzymaniu zwolnił się z pracy i zaczął opiekować się mamą. Po pobycie w szpitalu na rehabilitacji, przychodził do matki prywatny rehabilitant, a w tym czasie Skarżący był na urlopie opiekuńczym. Później, jak Skarżący już nie pracował, załatwił mamie rehabilitację na NFZ. Rehabilitantka była 15 razy. Dostał od niej zalecenia, podobnie jak ze szpitala i w ramach rehabilitacji gimnastykuje mamie nogi i ręce tj. zgina je i prostuje. Z uwagi na to, że matka przestała słyszeć wnioskodawca był z nią u laryngologa w Starogardzie Gdańskim. Skarżący wyjaśnił dalej, że sam mamy nie kąpie, bo jest to niemożliwe. Nie jest w stanie wstawić jej pod prysznic i umyć, bo brodzik jest za wysoki. Dopiero jak przyjdzie opiekunka to razem dają radę mamę wykąpać. W czasie kąpania Skarżący wychodzi z łazienki i tę czynność wykonuje opiekunka. W ten sposób kąpią mamę co 2-3 dni. W okolicach intymnych Skarżący myje mamę sam przy zmianie pieluch. Wtedy też myje jej ręce i smaruje kremami, żeby nie miała odleżyn. M. P. leży w łóżku cały dzień, ale na jej życzenie Skarżący sadza ją na łóżku na około 10 minut, bo sama nie potrafi tak siedzieć. Potrafi jednak siedzieć na wózku inwalidzkim, ale strona często jej tak nie wysadza, bo robi to opiekunka, gdy ma z mamą iść na spacer. Skarżący wysadza mamę do wózka jedynie, gdy chce ona ogadać telewizję lub jeździć po domu (mieszkają w parterowym domu jednorodzinnym). Dalej wyjaśnił, że matka nie je sama, bo ma słabe ręce i to on ją karmi. M. P. nie potrafi się nawet podpisać. Skarżący wyjaśnił, że przygotowuje mamie śniadania i pomaga jej je zjeść. Wyjaśnił, że herbaty ona sama nie wypije. Jak spożywała nutridrinki to była silniejsza. Obiady w zasadzie przygotowuje opiekunka, bo wnioskodawca nie zna się na gotowaniu zup. Strona przyznała, że potrafi i przygotuje obiad, ale częściej robi to opiekunka. Podwieczorki i kolacje Skarżący przygotowuje sam, podobnie, jak śniadania.

Skarżący wyjaśnił, że w nocy 2-3 razy wstaje i dogląda mamy, zmienia jej mokre pieluchy. Są noce, ze nie musi ich zmieniać alb zmienić tylko 1 pieluchę. Rzadko, ale zdarzyło mu się wymienić w nocy 2 pieluchy. W ciągu dnia zmienia pieluchy rano, w południe, a później około 20-21 wieczorem. Wieczorem strona mamy nie kąpie, tylko myje na leżąco lub siedząco.

SKO nie dało wiary temu, że Skarżący wstaje tak często do mamy w nocy, by zmienić jej pieluchomajtki. Skoro w ciągu dnia zużywa ona 3 pieluchy, to niewiarygodnym jest by tę samą ilość zużyła również w nocy. Zdaniem organu II instancji podkreślenie powyższego przez Skarżącego miało jedynie świadczyć o jego zaangażowaniu w opiekę nad matką (wskazał godziny 24, 2 i 5 w nocy). Dodatkowo strona wyjaśniła, że od grudnia 2022 r. otrzymuje "kuroniówkę" w wysokości 1100 zł, a M. P. emeryturę w wysokości 3000 zł. Część pieniędzy strona odkłada na np. pogrzeb lub inne specjalne okoliczności. Z tych pieniędzy Skarżący zrobił m.in. chodnik, żeby mama mogła wyjechać na spacer. Wnioskodawca wyjaśnił również, że płaci opiekunce 19 zł/ godz. tj. około 120 zł tygodniowo, a pieniądze te wypłaca bezpośrednio jej do rąk a ona mu to potwierdza. Miesięcznie wydaje na opiekunkę około 500-600 zł.

M. P. mieszka u Skarżącego dwa lata. Wcześniej mieszkała około 6 lat w domu, który Skarżący po rozwodzie musiał sprzedać w 2018 r. Do czasu wybudowania nowego domu tj. do 2020 r. matka mieszkała u córki w Gdyni. M. P. zamieszkała u wnioskodawcy , bo chciała mieszkać w okolicy swego miejsca pochodzenia i u syna.

W ocenie SKO, podstawy odmowy przyznania świadczenia nie może stanowić przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r., bowiem w ustalonym stanie faktycznym należało uwzględnić stanowisko wskazane w wyroku Trybunału Konstytucyjnego i przyjęcie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka negatywna przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej.

Następnie Kolegium przypomniało, że według organu I instancji istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją strony z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad M. P. i tego związku nie kwestionuje. Jednak nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny dlaczego zajął takie stanowisko. Organ I instancji wskazał jedynie, że z powodu braku środków finansowych na opłacenie opiekunki w wyższym wymiarze godzin, musiał on zrezygnować z pracy by się sam matką zająć.

W ocenie organu II instancji stanowisko to nie jest uzasadnione. Rezygnując z zatrudnienia Skarżący pozbawił się wynagrodzenia. Był przekonany jednak, jak sam przyznał w trakcie rozprawy przed SKO, że otrzyma świadczenie pielęgnacyjne.

Zdaniem organu II instancji, o rezygnacji z zatrudnienia nie zdecydowała sytuacja finansowa Skarżącego i brak możliwości zapewnienia większej opieki mamie. Gdyby tak było strona zatrudniałaby opiekunkę do pomocy jedynie co do czynności, których nie potrafi wykonać, tj. mycia głowy, obcinania paznokci i "wstawieniu" matki pod prysznic. Pozostałe czynności Skarżący mógłby wykonywać sam, ale co drugi dzień lub częściej wyręcza się jednak zatrudnioną opiekunką.

Organ odwoławczy wskazał również, że M.P. otrzymuje stosunkowo wysoką emeryturę - 3000 zł, a Skarżący "kuroniówkę" w kwocie 1100 zł miesięcznie. Płacąc za pomoc w opiece nad matką i kupując jej leki, środki higieniczne, pampersy a także ponosząc wydatki związane z utrzymaniem, Skarżący odkłada jeszcze środki finansowe na tzw. czarną godzinę, np. pogrzeb matki. Tych środków nie wystarczy mu jednak w sytuacji, gdy pozbawiony zostanie dochodu z PUP. Dlatego ubiega się o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego, jako substytutu wynagrodzenia, które ma mu poprawić sytuację finansową, bo jak sam wyjaśnił, został pozbawiony zarobku z uwagi na opiekę nad matką.

Zdaniem SKO strona nie poświęca na opiekę nad matką tyle czasu, jak deklaruje. M. P. tylko raz korzystała z transportu medycznego związanego z wizytą u laryngologa. Przyjmując wyjaśnienia Skarżącego, M. P. nie korzysta z wizyt u lekarza rodzinnego w S., nie korzysta z takich wizyt u lekarza rodzinnego w Gdyni. Mimo to, ten lekarz wypisał jej zaświadczenie o stanie zdrowia z zaznaczeniem, że mieszka w S. i wypisuje jej, na prośbę jej córki, recepty. Kolegium taki stan rzeczy nie jest w stanie zaakceptować i nie dało wiary, że żaden lekarz nie odwiedza już M. P. po przebytym udarze ani ona nie jeździ do lekarza, a tym bardziej do lekarza w Gdyni.

Zdaniem Kolegium przy uwzględnieniu ustalonych okoliczności, Skarżący ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej co najmniej co drugi dzień i z pewnością taką pracę podejmuje, m.in. w czasie, gdy matką zajmuje się opiekunka. W innym przypadku z uwagi na ograniczone możliwości finansowe (sam to podkreślił m.in. w odwołaniu), zrezygnowałby z opieki lub ograniczył ją do 1 godziny (kąpiel, z myciem głowy i obcinaniem paznokci) i sam wykonałyby pozostałe czynności opiekuńcze.

Następnie wyjaśniono, że czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie są czynnościami opiekuńczymi, bo są wykonywane niezależnie od tego, że domownik zajmuje się osobą niepełnosprawną. Poza tym Skarżący korzysta z tego, że zrobi zakupy, opiekunka matki przygotuje obiad, posprząta. Czynności opiekuńcze natomiast nie zajmują stronie tyle czasu, jak deklaruje. Kolegium nie dało wiary temu, by wnioskodawca trzy razy w ciągu każdej nocy wstawał po to, by zmienić mamie pieluchomajtki. Nie dało również wiary temu, by Skarżący podawał mamie podwieczorki, bo wcześniej w trakcie wywiadów środowiskowych tego posiłku nie wymieniał. Poza tym, skoro M. P. choruje na cukrzycę, to podawanie jej owoców na podwieczorek nie jest wskazane i Skarżący winien o tym wiedzieć.

Taka opieka, jaką deklaruje Skarżący nie jest opieką, która uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ma ona bowiem w niniejszym przypadku, jak twierdzi Kolegium, stanowić dla strony potencjalne źródło nieopodatkowanego dochodu. Skarżący nie sprawuje jej codziennie, lecz praktycznie co drugi dzień lub nawet rzadziej. Wskazano, że opiekunka zajmuje się matką częściej niż co drugi dzień i w większym zakresie godzinowym. Ustalając wynagrodzenie opiekunki w trakcie rozprawy Skarżący nie wiedział dokładnie, ile płaci jej za usługi i zdaniem Kolegium podał zaniżoną cenę.

Wnioskodawca wyjaśnił, że jak wychodzi z domu, to jego matka leży w łóżku. Z jego wyjaśnień wynika też, że sama nie potrafi z niego wstać. Oznacza to, że położona w łóżku jest bezpieczna i może tak pozostać kilka godzin. Skarżący nie podał, o której godzinie przychodzi opiekunka, ale można przyjąć, że przed jej przyjściem strona może wyjść z domu, skoro matka leży w łóżku i wrócić około 2-3 godzin po wyjściu opiekunki. Ten czas zdaniem SKO Skarżący może poświęcać na pracę zarobkową i z pewnością w ten sposób go wykorzystuje.

SKO stwierdziło dalej, że rozmiar deklarowanej opieki sprawowanej przez Skarżącego nad matką nie jest taki, by, gdyby Skarżący chciał podjąć zatrudnienie, nie mógł tego uczynić. Strona posiada zawód wyuczony monter kadłubów okrętowych. Poza tym pracował jako stolarz, monter, pracownik robót publicznych, pracownik budowlany i mimo podstawowego wykształcenia, posiada wiele umiejętności. Jak wyjaśnił w trakcie rozprawy, zbudował chodnik, by jego mama mogła wyjeżdżać na spacery. Osoba z takimi umiejętnościami, zdaniem Kolegium, nie ma problemów z podjęciem pracy na część etatu, np. co drugi dzień czy pracy dorywczej. Wnioskodawca korzystając z obecności opiekunki mógłby, jak SKO wskazało wyżej, taką pracę zarobkową podjąć w niepełnym wymiarze czasu pracy, jeżeli już jej nie wykonuje. W trakcie obecności opiekunki nie zajmuje się bowiem opieką nad matką i to nie wymaga dalszego wyjaśnienia. Skarżący pozostaje poza domem, jak przyjęło Kolegium więcej godzin, skoro wyjaśnił, że czas pobytu opiekunki jest uzależniony od konieczności jego przebywania poza domem. Wychodzi na kilka godzin załatwić sprawy urzędowe lub inne. Nie określił przy tym, jakie to są inne sprawy. Sprawy urzędowe to wyjazd do PUP i np. do Kolegium na rozprawę.

Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie istotne jest ustalenie czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność M. P. dotyczy choroby neurologicznej - oznaczonej symbolem 10-N. Zaangażowanie Skarżącego w opiekę nad matką obejmujące co drugi dzień czynności opiekuńcze i ewentualnie codziennie popołudniu nie stanowi o braku możliwości podjęcia zatrudnienia. Strona ma wprawdzie tylko wykształcenie podstawowe, ale w ocenie SKO ma wiele możliwości podjęcia pracy zarobkowej i z całą pewnością taką pracę by podjął, gdyby matka nie była osoba niepełnosprawną.

Uwzględniając powyższe, SKO nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania. Wskazano, że z założenia świadczenie pielęgnacyjne ma charakter rekompensaty za niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnację z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W niniejszej sprawie nie może pełnić takiej roli, bo nie istnieją ku temu przesłanki uprawniające do przyznania Skarżącemu prawa do tegoż świadczenia. Świadczenie to nie może stanowić dla strony alternatywnego źródła dochodu. Trudno bowiem przyjąć, by faktycznie sprawowana przez stronę opieka nad matką była rzeczywistą przyczyną niepodejmowania zatrudnienia.

Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Ponadto wniesiono o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez stronę w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W razie nieuwzględnienia skargi podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Stosownie do treści art. 134 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w graniach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd orzekał w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., bowiem wniosek w tym przedmiocie złożyła strona skarżąca, a organ administracji publicznej w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu tego wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.

Sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji SKO utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, stwierdził, że narusza ona prawo. Zdaniem Sądu, przedstawiona argumentacja, na tle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy jest wadliwa, a wydane rozstrzygnięcie nie może być zaakceptowane.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

matce albo ojcu,

opiekunowi faktycznemu dziecka,

osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. -Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w punktach od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

Przy tym, niewątpliwie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Jednakże, jak słusznie wskazało Kolegium, przepis ten powinien być interpretowany z uwzględnieniem wiążącego, w myśl art. 190 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, z którego wynika, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała po ukończeniu 18 roku życia, przesłanka momentu powstania niepełnosprawności utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez wskazanej przesłanki. Organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego mają zatem obowiązek procedować w oparciu o przepisy u.ś.r. z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie Skarżący, jako syn, niewątpliwie był osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad matką.

W sprawie niesporne jest, że matka Skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 5 lipca 2022 r. wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z dnia 27 września 2022 r., przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 5 lipca 2022 r., a daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić.

Zdaniem Sądu, dokonana przez SKO ocena, że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką jest, w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, niezasadna.

Wskazać bowiem należy, że w każdej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego istotna jest ocena, czy zakres i rozmiar sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad osobą niepełnosprawną wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie tego uprawnienia, a więc, czy istnieje związek przyczynowo -skutkowy pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a niemożnością podjęcia zatrudnienia. Czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wszystkie przywoływane orzeczenia dostępne są na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika przy tym, że w przypadku osoby wymagającej opieki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie można wyprowadzić imperatywu sprawowania opieki w odpowiednim zakresie jako przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, negując wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawną osobą, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1045/21).

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Jednakże, to do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności (zob. NSA w wyroku z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21).

Zarówno organy administracji publicznej jak i sąd, nie są uprawnione do kwestionowania orzeczenia o niepełnosprawności. Przy czym, samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby legitymującej się takim orzeczeniem, sprawuje opiekę, która uprawnia do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie.

Dokonując tej oceny, uwzględnić trzeba, że pod pojęciem "sprawowania opieki", użytym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej. Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości lub długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 215/22). Warunku "stałej" opieki, nie można bowiem rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może - co do zasady - sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 354/22).

Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy przy tym wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby. Pamiętać należy, że rezygnacja z zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną oznacza całkowite poświęcenie się na rzecz drugiej osoby, co stanowi wielokrotnie o poświęceniu fizycznym oraz psychicznym (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gd 359/22).

Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego - udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi natomiast oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę (zob. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 1867/21).

W niniejszej sprawie Kolegium oceniło, że nie zachodzi związek przyczynowo -skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, wskazując przy tym, że rozmiar i zakres opieki Skarżącego nad matką nie wymusza na nim niepodejmowania zatrudnienia.

W ocenie organu odwoławczego, opieka, jaką deklaruje Skarżący nie jest opieką, która uzasadnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ma ona bowiem w niniejszym przypadku stanowić dla strony potencjalne źródło nieopodatkowanego dochodu. Skarżący nie sprawuje jej codziennie, lecz praktycznie co drugi dzień lub nawet rzadziej. Kolegium jest przekonane, że opiekunka zajmuje się matką częściej niż co drugi dzień i w większym zakresie godzinowym. Ustalając wynagrodzenie opiekunki w trakcie rozprawy Skarżący nie wiedział dokładnie, ile płaci jej za usługi i zdaniem Kolegium podał zaniżoną cenę. Skarżący nie podał, o której godzinie przychodzi opiekunka, ale można przyjąć, że przed jej przyjściem strona może wyjść z domu, skoro matka leży w łóżku i wrócić około2-3 godzin po wyjściu opiekunki. Ten czas, zdaniem SKO, Skarżący może poświęcać na pracę zarobkową i z pewnością w ten sposób go wykorzystuje.

Zdaniem Sądu, w ustalonych okolicznościach faktycznych sprawy ocena ta jest niezasadna.

Skarżący do wniosku załączył posiadane świadectwa pracy, w tym ostatnie z dnia 2 sierpnia 2022 r. wskazujące , że był zatrudniony od dnia 2 listopada 2020 r. do dnia 31 lipca 2022 r. na cały etat, na stanowisku pracownika budowlanego. Stosunek pracy rozwiązany został za porozumieniem stron. Z akt sprawy wynika, że matka Skarżącego przebywała w szpitalu na oddziale neurologicznym od dnia 30 grudnia 2021 r. do 14 stycznia 2022 r. z uwagi na udar krwotoczny półkuli prawej mózgu i niedowład połowiczny lewy oraz legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności od dnia 5 lipca 2022 r.

Zdaniem Sądu organ zaniechał dokonania właściwych ustaleń zarówno w zakresie okoliczności towarzyszących ustaniu zatrudnienia, jak i w zakresie aktualnej sytuacji Skarżącego, który pozostaje bez zatrudnienia, według jego oświadczenia, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Niepodejmowanie zatrudnienia oznacza zaś, że opiekun, pomimo tego, że jest zdolny do pracy i ma obiektywne możliwości jej podjęcia, nie czyni tego ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem najbliższej rodziny.

Równie istotnym czynnikiem wpływającym na zasadność przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie, że sprawowanie opieki przez wnioskodawcę w sposób rzeczywisty uniemożliwia podjęcie lub dalsze wykonywanie pracy zarobkowej, gdyż wskazane świadczenie nie jest wynagrodzeniem za opiekę nad niepełnosprawnym lecz swoistą rekompensatą za brak możliwości w związku z tym podjęcia i kontynuowania działalności zarobkowej (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ jest przy tym zobowiązany do ustalenia, czy opiekun osoby niepełnosprawnej jest zdolny do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki (por. wyrok NSA z 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznał, że w realiach niniejszej sprawy uznanie przez Kolegium, że nie istniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącego a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką miało charakter uznania dowolnego, nie mającego pełnego odzwierciedlenia w stanie faktycznym. Twierdzenia organu odwoławczego są w tym zakresie niewystarczające, zwłaszcza w kontekście charakteru niepełnosprawności matki skarżącego.

Należy podkreślić, że ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną stanowi podstawowy obowiązek w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia przez Skarżącego była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, a jeżeli tak, to weryfikacja, czy wymiar faktycznie sprawowanej przez stronę i koniecznej opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez nią jakiegokolwiek -choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy – zatrudnienia.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że niepełnosprawność M. P. dotyczy choroby neurologicznej - oznaczonej symbolem 10-N. M. P. przebywała w szpitalu na oddziale neurologicznym od dnia 30 grudnia 2021 r. do 14 stycznia 2022 r. z uwagi na udar krwotoczny półkuli prawej mózgu i niedowład połowiczny lewy. Oprócz tego ma uogólnioną miażdżycę, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę, hipercholesterolemię i zespół depresyjny.

Pozostająca pod opieką syna M. P. nie jest w stanie samodzielnie egzystować ani zabezpieczyć podstawowych potrzeb. Skarżący pomaga matce przy czynnościach higienicznych, podaje leki, przygotowuje i podaje posiłki, a także wykonuje szereg czynności, jakie zwyczajowo wchodzą w zakres prowadzenia gospodarstwa domowego (robi zakupy, sprząta, pierze, prasuje, opłaca rachunki, itp.). Opieka sprawowana jest w domu Skarżącego. Strona zatrudniła opiekunkę, która przychodzi 2-3 razy w tygodniu od 2 do 4 godzin, w razie potrzeby. Opiekunka głównie wychodzi na spacer z wózkiem inwalidzkim, M. P. jest wysadzana na wózek. Opiekunka również myje jej głowę i obcina paznokcie - to są czynności, których Skarżący nie wykonuje.

Jak wyjaśniał Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanych wyżej orzeczeniach, opieka nie musi mieć charakteru opieki 24-godzinnej i nie wyklucza aktywności podopiecznej odpowiadającej jej stanowi zdrowia. Ponadto, rezygnacja z zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Organ jest jedynie obowiązany do ustalenia, czy osoba taka jest zdolna do pracy i czy wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej - powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W każdym razie związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły (tak NSA w wyroku z dnia 22 września 2022 r., sygn. akt I OSK 2156/21).

Zgromadzony materiał dowodowy w sposób dostateczny opisuje, na czym polega opieka Skarżącego nad matką, która jest znacznie ograniczona w samodzielnej egzystencji. Wszystkie wymienione w wywiadzie środowiskowym czynności są konieczne, aby na obecnym etapie zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan, adekwatnie do stanu zdrowia i orzeczonej niepełnosprawności. W związku z tym przyjęcie w sprawie stanowiska prezentowanego przez organ odwoławczy, zgodnie z którym strona, która sprawuje opiekę zgodnie z wymogami i w rozmiarze określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności, czyli opiekę o charakterze stałym i długoterminowym, może ponadto podjąć zatrudnienie lub pracę na innej podstawie, pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

Zdaniem Sądu za niezrozumiałe należy także uznać założenie Kolegium, że dla przyjęcia, iż opieka wyklucza możliwość zatrudnienia, konieczne jest wykonywanie w jej ramach innych czynności niż te związane z codziennym funkcjonowaniem osoby niepełnosprawnej. Prawdą jest, że przygotowywanie posiłków, sprzątanie domu, czy zakupy są czynnościami dnia codziennego. Pomoc przy czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków, zażywaniu leków można zaś traktować jako czynność dnia codziennego, ale dotyczącą codzienności opiekunów osób niepełnosprawnych, które to czynności w połączeniu z czynnościami dotyczącymi zajmowania się domem mogą wypełniać cały dzień.

W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę stan zdrowia matki Skarżącego, specyfikę choroby neurologicznej, jak również zakres opieki jaką świadczy jej Skarżący, nie ma wątpliwości, że w sprawie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką.

Jeszcze raz podkreślenia wymaga, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że dokonana przez organ odwoławczy w powyższym aspekcie ocena dotycząca braku związku przyczynowo - skutkowego pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Podsumowując należy stwierdzić, że strona spełnia wszystkie przesłanki pozytywne z art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem jest osobą, na której - zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359) ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, i która nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad bliskim legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy orzekające w niniejszej sprawie nie wykazały przy tym, że wystąpiły przesłanki negatywne wymienione w art. 17 ust. 5 u.ś.r., które pozbawiałaby stronę wnioskowanego świadczenia. Biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy, Sąd uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Dokonana przez SKO ocena, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją przez Skarżącego z zatrudnienia a sprawowaniem przez niego opieki nad matką nie została oparta na ustaleniach dokonanych w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, stosownie do wymogów wynikających z treści art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Zgodnie bowiem z treścią art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy, przy czym aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Organ powinien zatem przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy. Realizacja przez organ administracji publicznej powyższych obowiązków nie pozbawia oczywiście strony prawa do czynnego udziału w czynnościach postępowania dowodowego związanych z realizacją zasady czynnego udziału strony w postępowaniu

Z kolei, wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu (por. wyrok NSA z dnia 30 marca 1988 r., sygn. akt SA/Po 1495/87, niepubl.), co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, chyba że chodzi o dowody dotyczące okoliczności niemających znaczenia dla sprawy lub niespornych. Ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego; organ powinien dokonać oceny mocy i wiarygodności dowodu wraz z całym materiałem dowodowym sprawy i na jego tle, co wiąże się z koniecznością porównania różnych dowodów ze sobą, z ustaleniem przesłanek, które obniżają bądź też pozbawiają dany dowód mocy dowodowej lub wiarygodności (zob. J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 6 października 1993 r., sygn. akt I SA 1270/93, OSP 1994, nr 7-8, poz. 131). To zaś uzasadnia wniosek, że o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można w przekonujący sposób twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 1994 r., sygn. akt III SA 491/93). Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.

Nadto, zdaniem Sądu, orzekające w sprawie organy nie wyjaśniły należycie podstaw faktycznych i prawnych podjętych decyzji, wobec czego uzasadnienia rozstrzygnięć nie odpowiadają treści art. 107 § 3 k.p.a. i zasadzie przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Sąd nie może w zastępstwie organów administracji dokonywać ustaleń niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, jako że sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu.

W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że wydając zaskarżoną decyzję organ II instancji naruszył wskazane przepisy prawa procesowego i materialnego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną wyrażoną przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku dotyczącą interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Rozpoznając ponownie sprawę, orzekające w sprawie organy, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., przeprowadzą postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem przedstawionej powyżej oceny.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od Kolegium na rzecz Skarżącego kwotę 480 zł, na którą składa się wynagrodzenie pełnomocnika.