Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 768/23
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy: article: art. 270, art. 271 pkt 2, art. 280, art. 37 par. 2.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia del. WSA Marek Krawczak Protokolant Patrycja Kołtan-Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi F. K. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2023 r. sygn. akt II GSK 1273/19 w sprawie ze skargi F. K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 lipca 2018 r. nr DP.P.405660.945.2017.37.tjez w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 28 lutego 2023 r. oddalił skargę kasacyjną F. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1745/18 w sprawie ze skargi F. K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 lipca 2018 r., w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekał w następującym stanie sprawy:

objęta skargą decyzją organ odmówił skarżącemu udzielenia patentu na wynalazek pt. "Turbina Przekładniowa", nr [...] argumentując, że zgłoszone urządzenie mające według założeń skarżącego pozwalać na przyrost energii - posiadać dodatni bilans energetyczny, nie miało możliwości osiągnięcia zamierzonego celu gdyż zgodnie z powszechnie przyjętą i uznaną zasadą zachowania energii, twierdzenie zgłaszającego o przyroście energii albo o dodatnim bilansie energii uzyskanym dzięki zaproponowanej przekładni, było sprzeczne z tą zasadą, od której nie zaobserwowano dotychczas w całej historii ludzkości ani jednego odstępstwa. Organ wskazał, że skarżący, na wezwanie nie przedstawił bilansu energii (mocy) dostarczanej do przekładni (na wejściu) i uzyskiwanej z niej energii (mocy) na jej wyjściu, stwierdzając, że nie ma to sensu technicznego i nic wspólnego z wynalazkiem.

W ocenie organu zgłaszający nie rozumiał zasad fizyki, a zwłaszcza zasady zachowania energii, co prowadziło do błędnego przekonania, że można z układu przekładni otrzymywać na wyjściu więcej energii niż się do niej dostarczyło. Organ zauważył, że nie miały tu znaczenia cechy konstrukcyjne przekładni, gdyż nie było możliwości uzyskiwania przyrostu energii na wyjściu z układu w stosunku do energii dostarczonej na wejście czyli dodatniego bilansu energetycznego, co zgodnie z art. 28 pkt 4 ustawy z 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r., poz. 776, dalej: p.w.p.) nie uważa się za wynalazek w rozumieniu art. 24 tej ustawy.

Oddalając skargę na tą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że organ słusznie wskazał na niemożność uzyskania zamierzonego celu w zgłoszonym wynalazku. W ocenie Sądu I instancji, gdyby takie urządzenie zostało skonstruowane, byłoby ono realizacją odwiecznego marzenia ludzkości o stworzeniu "perpetuum mobile", co jest sprzeczne z obecnym stanem nauki, gdyż nie ma możliwości uzyskiwania przyrostu energii na wyjściu z układu w stosunku do energii dostarczonej na wejście czyli dodatniego bilansu energetycznego - byłoby to sprzeczne z zasadą zachowania energii.

Naczelny Sąd Administracyjny oddalając wywiedzioną od tego wyroku skargę kasacyjną stwierdził, że podniesiono w niej jedynie zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329; dalej: p.p.s.a.) NSA wskazał, że nie jest wyłączone ograniczenie się przez wojewódzki sąd administracyjny do akceptacji argumentacji przyjętej przez organ w kontrolowanym akcie, o ile jest ona prawidłowa i wyczerpująca, a nadto sąd zawarł stanowisko odnośnie zarzutów skargi. NSA stwierdził, że Sąd I instancji przedstawił przyjęty przez siebie stan faktyczny sprawy, dokonał też jego oceny, jak również zawarł rozważania dotyczące wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takie odniesienie się do spornych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych było wystarczające, zwłaszcza, że zarzuty skargi miały wyłącznie polemiczny charakter.

Za niezasadne NSA uznał również zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego twierdzenie autora skargi kasacyjnej, że organ nie wziął po uwagę tego, że w toku postępowania przed organem skarżący wyjaśniał, że wynalazek dotyczy innowacyjnej przekładni dwustopniowej (nie nosi więc znamion "perpetuum mobile"), skonstruowanej w oparciu o zasadę zachowania energii, a innowacyjna tarcza przekładniowa pozwala na uzyskanie układu izolowanego i sam przyrost energii bierze się właśnie z zastosowania innowacyjnej tarczy przekładowej, w żadnym stopniu nie podważało ustaleń organu. Brak było zatem podstaw do zakwestionowania wyrażonej przez organ oceny, że w świetle powszechnie przyjętej i uznanej zasady zachowania energii, twierdzenie zgłaszającego o przyroście energii albo o dodatnim bilansie energii uzyskanym dzięki zaproponowanej przekładniki, jest sprzeczne z tą zasadą, od której nie zaobserwowano dotychczas w całej historii ludzkości ani jednego odstępstwa.

F. K. wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2023 r., na podstawie art. 271 pkt 2 i art. 277 p.p.s.a., wnosząc o uchylenie wyroku i merytoryczne rozpoznanie sprawy.

Strona podniosła w motywach skargi, że w zawiadomieniu o rozprawie zdalnej wyznaczonej na dzień 28 lutego 2023 r. zawarto pouczenie, iż informacja o substytucji powinna ona zostać złożona co najmniej dzień przed rozprawą.

Z przyczyn niezależnych od pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, nie mógł się on stawić na wyznaczonej rozprawie zdalnej, a kwestia ta wyniknęła w dniu poprzedzającym rozprawę w późnych godzinach wieczornych, gdzie pełnomocnik został poinformowany, że w innej rozprawie o terminie kolidującym z tą rozprawą substytut z przyczyn zdrowotnych nie będzie mógł się stawić. Z uwagi na fakt, iż druga z rozpraw jest rozprawą karną, która toczy się od kilku lat żaden z substytutów nie chciał zastąpić pełnomocnika na tej rozprawie, natomiast jeden z substytutów adw. H. G. zgodził się wystąpić w sprawie przez Naczelnym Sądem Administracyjnym, gdyż uznał, iż jest w stanie zapoznać się z aktami sprawy i godnie oraz rzetelnie reprezentować skarżącego.

Strona wskazała, że na rozprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż nie jest możliwe dopuszczenie adw. H. G. do udziału w sprawie, ponieważ zgodnie z pouczeniem informacja o substytucji powinna ona zostać złożona co najmniej dzień przed rozprawą. Korzystając z opóźnienia w zakresie rozpoznania drugiej ze spraw pełnomocnik adw. P. F. połączył się zdalnie z Sądem i wskazał, iż udziela pełnomocnictwa substytucyjnego dla adw. H. G. do protokołu. Skład rozpoznający sprawę wskazał, iż nie jest możliwe udzielenie pełnomocnictwa substytucyjnego do protokołu i odmówił udziału w sprawie substytutowi pełnomocnika. Zdaniem autora skargi pozbawiono w ten sposób skarżącego możliwości działania przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu. Powyższe stanowi, w ocenie strony, wystąpieniu przesłanki nieważności z art. 271 pkt 2 p.p.s.a.

Autor skargi podniósł, że skarżącego jako osoby, która korzysta z pomocy zawodowego pełnomocnika, wskutek błędnego zastosowania przepisów przez Sąd pozbawiono możliwości pomocy prawnej, gdyż zmuszony został on do działania bez pełnomocnika. W konsekwencji zostało naruszone prawo skarżącego do działania, poprzez ograniczoną świadomość prawną, oraz nie był on należycie reprezentowany, w zakresie reprezentacji przez wyznaczonego pełnomocnika.

Strona wniosła dodatkowo o dopuszczenie dowodów z: Turbina przekładniowa [...] – obliczenia; Turbina przekładniowa [...]; Rysunek li 2; Objaśnienia figur rysunku 1 i 2; Stany pracy silników indukcyjnych; Pisma z dnia 14 sierpnia 2014 r.; Sprawozdanie o stanie techniki zgł. [...] na okoliczność wykazania faktów, że wynalazek skarżącego nie jest perpetuum mobile i powinien zostać zarejestrowany w Urzędzie Patentowym RP.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w dziale VII p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Nadzwyczajny charakter instytucji wznowienia postępowania nakazuje interpretować przyczyny wznowienia postępowania w sposób ścisły.

W rozpoznawanej sprawie jako podstawę wznowienia postępowania sądowego skarżący wskazał art. 271 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W ocenie skarżącego, w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym został on pozbawiony możliwości działania wskutek tego, iż wyznaczony z urzędu pełnomocnik z przyczyn niezależnych nie mógł się stawić na rozprawie zdalnej wyznaczonej na dzień 28 lutego 2023 r.

Stosownie do treści art. 280 p.p.s.a., sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga o wznowienie postępowania jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Jest to pierwszy etap postępowania wznowieniowego, który nie sprowadza się do badania, czy rzeczywiście przyczyny wznowienia istnieją, ale czy skarżący wskazał w skardze podstawę wznowienia i czy wskazana przez niego podstawa odpowiada jednej z podanych w ustawie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia. W braku jednego ze wskazanych wymagań sąd odrzuci skargę, jeżeli zaś spełnione zostały wskazane wyżej wymogi, sąd przystępuje do drugiego etapu i wyznacza rozprawę. Ponieważ w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący wniósł skargę o wznowienie postępowania w terminie, została ona sporządzona przez adwokata, jak również podano w niej i uzasadniono podstawę prawną wznowienia, sprawa została skierowana do rozpoznania na rozprawie.

Skarga o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2023 r. została oparta na ustawowej podstawie wznowienia postępowania z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Wskazana w tym przepisie niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w postępowaniu sądowym czynności procesowych. Przy czym pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem naruszenia przepisów prawa przez sąd w postępowaniu zakończonym orzeczeniem, którego dotyczy skarga o wznowienie. Z treści w/w przepisu wynika, iż koniecznym jest wykazanie, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy naruszeniem prawa procesowego a pozbawieniem możliwości działania strony. O pozbawieniu możności działania można zatem mówić jedynie wówczas, gdy z przyczyny leżącej poza stroną zainteresowaną nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień.

Rozważania w przedmiocie zasadności skargi o wznowienie postępowania sądowego należy rozpocząć od analizy czynności poprzedzających wydanie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2023 r. Po wniesieniu skargi kasacyjnej przez pełnomocnika, ustanowionego z urzędu, skarżącego kasacyjnie F. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 1745/18, w dniu 11 stycznia 2023 r. wysłano do adw. P. F. (pełnomocnika skarżącego kasacyjnie, ustanowionego z urzędu) zawiadomienie o rozprawie zdalnej, w którym zawarto pouczenie, w którym w punkcie 3 wskazano wytyczne odnośnie niemożności składania dokumentów na rozprawie oraz składania nowych lub substytucyjnych pełnomocnictw: "3. Na rozprawie nie jest technicznie możliwe składanie dokumentów; w przypadku zmiany pełnomocnika lub ustanowienia kolejnego lub udzielenia pełnomocnictwa substytucyjnego należy doręczyć sądowi do dnia poprzedzającego rozprawę zdalną nowe pełnomocnictwo, jeżeli nowy pełnomocnik lub pełnomocnik substytucyjny ma uczestniczyć w rozprawie zamiast lub obok zawiadomionego pełnomocnika lub strony, a nieudzielenie tego rodzaju informacji może spowodować niedopuszczenie nowego pełnomocnika do udziału w rozprawie z uwagi na brak możliwości weryfikacji tej osoby przy dołączaniu do rozprawy zdalnej. 4. W terminie wskazanym w punkcie 3. można składać dokumenty i pisma w postępowaniu sadowym, jeżeli jest to niezbędne do załatwienia sprawy." Taka treść zawiadomienia i pouczenia wynika z zarządzenia nr 46 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2022 r. (zał. nr 2 – zarządzenie o wyznaczeniu rozprawy zdalnej).

Wskazane wyżej zawiadomienie wraz z pouczeniem pełnomocnik adw. P. F. odebrał w dniu 12 stycznia 2023 r. (k. 75 akt sądowych).

Z protokołu rozprawy zdalnej z dnia 28 lutego 2023 r. chronologicznie wynika, że: po rozpoczęciu posiedzenia o godz. 13:50 poza skarżącym kasacyjnie F. K. nikt się nie stawił; Sąd postanowił – wobec treści pouczenia zawartego w pkt 3 zawiadomienia nie dopuścić adw. H. G. do udziału w postępowaniu jako pełnomocnika skarżącego, ze względu na brak złożonego pełnomocnictwa substytucyjnego do akt sprawy. Skarżący kasacyjnie potwierdził dobrą jakość połączenia audio video. Skarżący kasacyjnie nie zgłosił wniosków formalnych. Po sprawozdaniu sędziego sprawozdawcy skarżący kasacyjnie "wnosi i wywodzi jak w skardze kasacyjnej." W tym miejscu zgłosił się do udziału w postępowaniu ustanowiony w sprawie adw. P. F., który stwierdził, że ma kolizję terminów. Przewodniczący zamknął rozprawę i po naradzie ogłosił wyrok i podał ustne motywy rozstrzygnięcia (k. 76 akt sądowych).

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, wbrew twierdzeniom wnoszącego skargę o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem NSA, przesłanka wznowienia postępowania na podstawie art. 271 pkt 2 p.p.s.a., wskazana w niniejszej skardze, nie ziściła się. O pozbawieniu strony możliwości działania można mówić wtedy, gdy nie dano jej w ogóle możliwości działania (por. wyrok NSA z 9 grudnia 2011 r., sygn. akt II FSK 1144/10) albo gdy z przyczyny niezależnej od strony zainteresowanej nie mogła ona wziąć udziału w postępowaniu lub w istotnej jego części (por. wyr. NSA z 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 131/10). Brak możności działania jest wyrazem naruszenia procedury, polegającym na tym, że dany podmiot miał ustawowe prawo czynnego udziału w postępowaniu, lecz został tego prawa w praktyce pozbawiony (por. wyr. NSA z 20 maja 2003 r., sygn. akt II SAB 18/03; wyr. NSA z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2213/17). Żadna z tych sytuacji w analizowanej sprawie nie miała miejsca.

Nie można także zgodzić się z twierdzeniem wnoszącego skargę, iż strona nie była "należycie reprezentowana", ponieważ wbrew treści art. 37 § 2 p.p.s.a., Sąd w czasie zdalnej rozprawy nie zezwolił na ustanowienie do protokołu nowego pełnomocnika (pełnomocnika substytucyjnego). Jak podnosi się w doktrynie: "Fakt, że skarżący nie był reprezentowany przez adwokata lub radcę prawnego, nie oznacza braku należytej reprezentacji. Komentowana podstawa dotyczy takich sytuacji, w których osoby fizyczne nie mają zdolności do czynności prawnych i z tej przyczyny w postępowaniu sądowym musza być reprezentowane przez przedstawicieli ustawowych (art. 26 i 27 p.p.s.a.). Wskazuje też na to art. 277 p.p.s.a., gdzie w kontekście braku należytej reprezentacji mówi się o przedstawicielu ustawowym strony." (por.: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser i M. Wierzbowski.Wydawn. C.H.Beck, Warszawa 2011, s. 881-882). W analizowanej sprawie zarówno sam skarżący kasacyjnie uczestniczył w rozprawie zdalnej i miał możliwość wypowiedzenia się i z tej możliwości korzystał, jak i jego pełnomocnik adw. P. F. połączył się w trakcie rozprawy zdalnej i miał pełną możliwość wypowiedzenia się. Należy przypomnieć, iż Naczelny Sąd Administracyjny związany jest zarzutami i wnioskami zawartymi w skardze kasacyjnej, a w toku rozprawy nie można formułować nowych zarzutów. Wystarczyło zatem, że zarówno skarżący kasacyjnie, jak i jego pełnomocnik powołują się na wnioski i zarzuty zawarte w treści skargi kasacyjnej oraz na ich uzasadnienie, bez ich powtarzania. Nadmienić także należy, iż przed sądem administracyjnym nie prowadzi się postępowania dowodowego i nie przesłuchuje się stron, a stawiennictwo na rozprawie (także zdalnej) nie jest obowiązkowe.

W niniejszej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie doszło także do naruszenia art. 37 § 2 p.p.s.a., który stanowi, iż: "W toku sprawy pełnomocnictwo może być udzielone ustnie na posiedzeniu sądu przez oświadczenie złożone przez stronę i wciągnięte do protokołu." Zdaniem NSA rozprawa zdalna w tej sprawie odbywała się w istniejącym stanie epidemii ogłoszonym z powodu COVID-19 (co jest okolicznością notoryjną). Przepis art. 15 zzs4 ust. 3 uCOVID-19 należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu zarówno art. 10 i art. 90 § 1 p.p.s.a., ( por. uchwałę NSA z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19), natomiast art. 15 zzs4 ust. 2 uCOVID-19 w stosunku do art. 37 § 2 p.p.s.a. Zatem wskazane wyżej przepisy zarządzenia Prezesa NSA z 15 lipca 2022 r. (zał. nr 2 dot. wyznaczania rozprawy zdalnej), znajdują oparcie we wskazanym art. 15zzs4 ust. 2 uCOVID-19 i pozwalają na szczególne unormowanie kwestii pełnomocnictw składanych przed rozprawą zdalna. "Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19" (uchwala NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19).

W konsekwencji stwierdzić należy, ze jakkolwiek skarżący formalnie powołał w skardze o wznowienie ustawowe podstawy wznowienia postępowania sądowego, to jednak w rzeczywistości podstawy te, w świetle uzasadnienia skargi, nie występują.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.