Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 230/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2024-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 art 137 ust 1 pkt 2 art 216
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 32 art 64 ust 2
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 7,8,11,15,77 § 1 i 2 art 80
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant: Starszy asystent sędziego Agnieszka Kozik po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. B., B. P., C. P., D. C., F. D., H. N., K. W., K. Z., L. R., M. L., M. P., S. W., T. Z., Z. P., Z. P. i Z. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 września 2020 r., sygn. akt II SA/Po 213/20 w sprawie ze skargi R. B., B. P., C. P., D. C., F. D., H. N., K. W., K. Z., L. R., M. L., M. P., S. W., T. Z., Z. P., Z. P. i Z. B. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. prostuje z urzędu wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 września 2020 r., sygn. akt II SA/Po 213/20 w ten sposób, że wykreśla w oznaczeniu strony skarżącej A. P.; 2. oddala skargę kasacyjną; 3. zwraca solidarnie R. B., B. P., C. P., D. C., F. D., H. N., K. W., K. Z., L. R., M. L., M. P., S. W., T. Z., Z. P., Z. P. i Z. B. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę 100 (sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od skargi kasacyjnej.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 16 września 2020 r., sygn. akt II SA/Po 213/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę R. B., B. P., C. P., D. C., F. D., H. N., K. W., K. Z., L. R., M. L., M. P., S. W., T. Z., Z. P., Z. P. i Z. B. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z [...] stycznia 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonych nieruchomości objętych księgami wieczystymi nr [...], położonych w obrębie ewidencyjnym [...] Nadleśnictwo, gmina [...], stanowiących własność Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe – Nadleśnictwo [...].

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli skarżący, reprezentowani przez adwokata, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji celem uchylenia decyzji Wojewody Wielkopolskiego z [...] stycznia 2020 r. oraz uchylenia poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z [...] kwietnia 2019 r., ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi na decyzję Wojewody Wielkopolskiego i jej uchylenie oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej. Wnieśli również o zasądzenie na ich rzecz od Wojewody Wielkopolskiego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili:

- w trybie art. 174 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania przez Sąd I Instancji, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

I. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez lakoniczne i niepełne odniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, przez Sąd I instancji, do wszystkich podniesionych w skardze zarzutów, w tym:

a) błędne powielenie za organem I i II instancji, że połowa wnioskowanego do zwrotu obszaru jest zalesiona (zadrzewiona);

b) błędne pominięcie znaczenia użytków w zakresie obszaru niezalesionego, gdzie występuje rola, łąka i pastwisko trwałe, a stan ten nie zmienił się od dnia wywłaszczenia do dnia dzisiejszego a ponadto w tym okresie nie doszło do zmiany ich faktycznego przeznaczenia;

c) błędne przyjęcie, że niezalesienie działki w całości wcale nie świadczy o braku zbędności na cel wywłaszczenia pomijając, że działka miała być właśnie na ten cel zajęta a skoro tak to winna być zalesiona, chociażby pierwotnie w całości -analogicznie jak zalesianie gruntów rolnych;

d) brak przeprowadzenia przez Sąd I instancji wykładni pojęcia zalesienie na gruncie przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji tj. w oparciu o ustawę z dnia 14 lipca 1936 r. o zalesianiu niektórych nieużytków;

e) błędne uznanie, że materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie jest wystarczający do jej rozstrzygnięcia;

f) błędne utożsamianie zalesienia z prowadzeniem gospodarki leśnej (która na sporej części przedmiotowych gruntów nie była nigdy prowadzona i tak jest do dnia dzisiejszego);

g) wadliwość oceny prawnej przedstawionego sądowi do oceny stanu faktycznego,

h) brak zbadania istoty przedmiotowej sprawy przez Sąd I Instancji czyli ustalenia stanu przedmiotowych nieruchomości na dzień wywłaszczenia oraz późniejszego spełnienia tego celu, a zatem prawidłowego ustalenia przesłanek zbędności na cel wywłaszczenia,

i) brak kompleksowego odniesienia się do podniesionych w skardze zarzutów i dokonanie tylko pobieżnej i częściowej ich analizy.

II. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organy administracyjne następujących przepisów;

a) art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a. art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 i 2 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 15 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z przedmiotową sprawą, w tym brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, w konsekwencji czego przyjęto niewłaściwe ustalenia podtrzymane wyrokiem Sądu I instancji i powielono przez ten Sąd błędy w stanie faktycznym, brak skutecznego poszukiwania materiału źródłowego przez organy I i II instancji a w szczególności dokumentacji wywłaszczeniowej, brak wszechstronnej analizy prawnej przez organ II instancji w tym oparcie rozstrzygnięcia o niepełny materiał dowodowy, brak pozyskania przez ten organ archiwalnych akt wywłaszczeniowych dotyczących przedmiotowych nieruchomości, zaakceptowanie przez Sąd I Instancji powierzchownej, wybiórczej i stronniczej oceny materiału dowodowego przeprowadzonej przez organy administracji, brak ustalenia przez organy administracji prawidłowych granic przedmiotowych nieruchomości oraz obszaru zalesienia z jego intensywnością, brak ustalenia przez organy kiedy dokładnie nieruchomość została władczo zajęta, w jaki sposób to nastąpiło i co na nieruchomości działo się po wydaniu dekretu wywłaszczeniowego;

b) art. 134 § 1 p.p.s.a. polegającego na niewywiązaniu się przez WSA z obowiązku rozpatrzenia sprawy rozstrzygniętej zaskarżonym postanowieniem z punktu widzenia zgodności z prawem całego przedmiotowego postępowania administracyjnego.

III. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez organy administracyjne następujących przepisów prawa materialnego:

a) naruszenie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 z późn. zm.) dalej jako u.g.n., poprzez jego błędne niezastosowanie w sytuacji, gdy wnioskodawcy wykazali przesłanki warunkujące zwrot na ich rzecz przedmiotowych nieruchomości

ewentualnie

b) naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 2 u.g.n. poprzez ich błędne niezastosowanie w sytuacji, gdy w postępowaniu administracyjnym wykazano, że część wnioskowanych do zwrotu nieruchomości nie została nigdy zalesiona (stanowi obszar porzucony) a co za tym idzie nie spełniono celu wywłaszczenia na pozostałej części nieruchomości,

c) naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. poprzez błędne uznanie, że cel wywłaszczenia został spełniony w przedmiotowej sprawie w sytuacji, gdy okoliczności faktyczne wskazują, że cel ten nie został spełniony,

d) naruszenie art. 2 pkt 1 lit. e dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz.U. z 1948 r. Nr 20 poz. 138), dalej jako dekret z 7 kwietnia 1948 r., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na utożsamianiu zalesiania z prowadzeniem działalności leśnej w sytuacji, gdy przepis ten jako odejmujący prawo własności dotychczasowym właścicielom nie może być interpretowany rozszerzająco;

- w trybie art. 174 pkt 1 p.p.s.a, naruszenie prawa materialnego przez Sąd I Instancji: a) naruszenie art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzez jego błędne niezastosowanie w sytuacji, gdy wnioskodawcy wykazali przesłanki warunkujące zwrot na ich rzecz przedmiotowych nieruchomości

ewentualnie

b) naruszenie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 2 u.g.n. poprzez ich błędne niezastosowanie w sytuacji, gdy w postępowaniu administracyjnym wykazano, że część wnioskowanych do zwrotu nieruchomości nie została nigdy zalesiona (stanowi obszar porzucony) a co za tym idzie nie spełniono celu wywłaszczenia na pozostałej części nieruchomości,

c) naruszenie art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. poprzez błędne uznanie, że cel wywłaszczenia został spełniony w przedmiotowej sprawie w sytuacji, gdy okoliczności faktyczne wskazują, że cel ten nie został spełniony.

d) naruszenie art. 2 pkt 1 lit. e dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na utożsamianiu zalesiania z prowadzeniem działalności leśnej w sytuacji, gdy przepis ten jako odejmujący prawo własności dotychczasowym właścicielom nie może być interpretowany rozszerzająco,

e) naruszenie art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 lipca 1936 r. o zalesianiu niektórych nieużytków poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten określa jakie obszary mogą być przedmiotem zalesienia.

Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. skarżący wnieśli o przeprowadzenie dodatkowego dowodu z dokumentu, tj. mapy sytuacyjnej sporządzonej przez geodetę uprawnionego ukazującą procentową powierzchnię zalesioną przedmiotowych działek gruntu oraz obszar niezalesiony, który stanowi rolę, łąkę i pastwisko trwałe widniejący pomiędzy skrajnymi fragmentami lasu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz.1634 z późn. zm., dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec tego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej.

Należy wyjaśnić, że NSA odstąpił od szczegółowego przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zgodnie bowiem z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Regulacja ta, jako mająca szczególny charakter, wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed NSA wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a. Oznacza to, że NSA ma swobodę co do zakresu przedstawienia ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podanej przez organy administracji i Sąd I instancji.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zarówno w zakresie zarzutów naruszenia przepisów proceduralnych jak i unormowań materialnoprawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo ocenił, iż organ przeprowadził postępowanie administracyjne w sposób wyczerpujący rozpatrując cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i właściwie go zweryfikował, nie naruszając zasad postępowania administracyjnego zawartych w art. 77 § 1 i 2, art. 80 oraz art. 7, art. 8 art. 11 i art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096), powoływanej jako k.p.a.

Słusznie też Sąd podzielił stanowisko Wojewody Wielkopolskiego o braku podstaw do dalszego prowadzenia postępowania dowodowego, wobec dokonania ustaleń niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy w kontekście przesłanek z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 u.g.n. Bowiem tylko w zakresie warunków materialnoprawnych wynikających z powołanych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami można było prowadzić postępowanie wyjaśniające.

W świetle art. 136 ust. 1 u.g.n. konieczne było ustalenie, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, przy czym nie miało istotnego znaczenia, jaki jest aktualny stan zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości. Jednak ustalając sam cel wywłaszczenia, a także czy cel wywłaszczenia został zrealizowany należy mieć na uwadze przepisy szczególne regulujące instytucję wywłaszczenia na podstawie których w konkretnej sprawie doszło do wywłaszczenia.

W rozpoznawanej sprawie orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia [...] sierpnia 1955 r. zostało wydane na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. z 1948 r., nr 20, poz. 138 ze zm.).

Z art. 1 ust. 1 tego dekretu wynika, że wywłaszczenie przewidziane w tym przepisie było dopuszczalne tylko wówczas, gdy spełnione zostały łącznie następujące przesłanki:

1) nieruchomość podlegająca wywłaszczeniu została zajęta w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1) dekretu, a zatem: a) na cele budowy, rozwoju i utrzymania urządzeń komunikacji publicznej, b) na cele przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, będących przedsiębiorstwami państwowymi lub przejętych na własność Państwa, c) na cele wojskowe, d) pod ulice i place publiczne, skwery, zieleńce, parki, place sportowe i cmentarze, e) pod zalesienia lub na melioracje, f) na cele użyteczności publicznej;

2) w dniu wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 16 kwietnia 1948 r., nieruchomość znajdowała się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych;

3) w dacie wywłaszczenia nieruchomość nadal była użytkowana na cele wymienione w pkt 1 lub w planach zagospodarowania przestrzennego bądź w wytycznych do tych planów była przewidziana na cele wymienione w pkt 1 i została częściowo lub całkowicie zagospodarowana z funduszów publicznych bądź też zagospodarowanie jej jest przewidziane do realizacji w pierwszej kolejności planu.

Przywołany dekret miał na celu uregulowanie stanu prawnego nieruchomości zajętych już w czasie wojny 1939 r.–1945 r. na określony cel użyteczności publicznej, a wciąż znajdujących się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych.

Postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie dotyczące rozpoznania wniosku o zwrot wywłaszczonej prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r., poz. 65, powoływanej jako u.g.n.) z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 grudnia 2008 r., sygn. akt SK 43/07 (Dz.U. z 2008 r., nr 10 poz. 1476). Trybunał, orzekając o zgodności art. 216 u.g.n. z art. 32 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, wskazał że odjęcie prawa własności na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r., stanowi wywłaszczenie w rozumieniu art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W konsekwencji do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu stosuje się wprost przepisy rozdziału 6 działu III ustawy, dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości. Trybunał zaznaczył, że "z brzmienia przepisów dekretu wynika jednoznacznie, iż akt ten obejmował bardzo różne sytuacje. Z jednej strony dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele i były nadal użytkowane na cele wymienione w dekrecie w chwili wywłaszczenia. Z drugiej strony dekret przewidywał wywłaszczenie nieruchomości, które zostały zajęte na określone cele były przewidziane na wymienione cele, choćby w chwili wywłaszczenia nie były wykorzystywane na te cele. Wobec czego nie można wykluczyć sytuacji, w której nieruchomości wywłaszczone na podstawie dekretu, nie zostały wykorzystane na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej. W świetle przepisów art. 1 ust. 1 i art. 2 pkt 1 i 2 należy zatem rozróżnić "zajęcie nieruchomości na określone cele" od "wykorzystywania na te cele" i "zrealizowania określonego celu". Samo zajęcie nieruchomości na określony cel nie oznaczało zatem, że już w chwili wywłaszczenia była ona faktycznie wykorzystywana na ten cel, a w konsekwencji, że cel ten został zrealizowany. Zajęcie na określony cel stanowi przejaw zamiaru określonego korzystania z nieruchomości, natomiast wykorzystywanie zgodne z zamierzonym celem jest faktyczną realizacją uprzednio podjętego zamiaru".

W okolicznościach tej sprawy doszło do zrealizowania celu wywłaszczenia przed datą wywłaszczenia, a w dacie wywłaszczenia nieruchomość była nadal na ten cel wykorzystywana. Z treści orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] sierpnia 1955 r. jednoznacznie wynika, że wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa – [...] Okręgu Lasów Państwowych w [...] nastąpiło na cele użyteczności publicznej. Przedmiotowe nieruchomości zostały zajęte pod zalesienie w okresie wojny 1939-1945 r., w dniu [...] kwietnia 1948 r. (tj. w dniu wejścia w życie dekretu) znajdowały się we władaniu Dyrekcji Lasów Państwowych Okręgu [...], a w dniu wydania orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości były nadal na wskazany cel użytkowane, a zostały zagospodarowane z funduszy publicznych. Czyli zagospodarowanie na cele użyteczności publicznej przez zalesienie terenu nastąpiło w okresie wojny, a w dniu wywłaszczenia nieruchomość była nadal na ten cel użytkowana. Ponadto grunty te od czasu przejęcia były ujmowane w kolejnych planach urządzania lasu opracowywanych dla Nadleśnictwa [...] przez Biura Urządzania Lasu i Geodezji Leśnej i zatwierdzanych przez Ministra Środowiska. Plany te określają szczegółowe zadania oraz czynności gospodarcze jakie należy wykonywać na przejętym terenie, a integralnym do nich załącznikiem jest program ochrony środowiska. Wywłaszczone grunty wchodzą w skład [...] na terenie [...] oraz [...], w części niezalesionej wchodzą w skład kompleksów łąk ze stanowiskami roślin chronionych oraz siedliskami przyrodniczymi i zostały objęte działaniami rolno-środowiskowo-klimatycznymi w ramach [...] - cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach [...], ochrona siedlisk lęgowych ptaków.

Sąd I instancji przyjął, że aktualnie nieruchomość będąca przedmiotem niniejszej sprawy stanowi obszar zalesiony. Przeprowadzona w dniu [...] sierpnia 2017 r. wizja w terenie wykazała, że sporna nieruchomość wchodzi obecnie w skład dużego kompleksu leśnego stanowiącego własność Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] i ok. 50 % jej obszaru jest porośnięta drzewostanem w wieku ok. 70 lat, natomiast reszta stanowi zwarty niezadrzewiony obszar śródleśny wchodzący w skład większego kompleksu będącego jedną z kilku enklaw nie podlegających zadrzewieniu, stanowiący tzw. teren otwarty służący m.in. ochronie występującej tam fauny i flory w tym stanowisk roślin chronionych oraz siedlisk cennych ptaków. Jednocześnie teren, co do którego zgłoszono żądanie zwrotu, objęty jest planem urządzenia lasu a dojazd do niego odbywa się po drogach śródleśnych. Sąd I instancji trafnie ocenił, iż znajdujące się w aktach sprawy mapy i zdjęcia również potwierdzają, że na przedmiotowej nieruchomości znajduje się las. Powyższe wskazuje, że teren ten nadal jest użytkowany jako leśny. A fakt nieobsadzenia drzewami całości spornej nieruchomości nie przesądzał o jej zbędności na cel wywłaszczenia. Słusznie podkreślono, że zalesienie należy utożsamić z prowadzeniem prawidłowej gospodarki leśnej, w tym również zadrzewieniem wybranych gruntów ale i tworzeniem oraz utrzymywaniem tzw. terenów otwartych, których istnienie w zwartych kompleksach leśnych jest elementem struktury lasu a także niezbędnym warunkiem skutecznej ochrony wielu gatunków fauny i flory oraz istotnym czynnikiem kształtowania krajobrazu leśnego. Działania ochronne służące zachowaniu terenów otwartych realizowane są w ramach gospodarki leśnej. Słusznie podkreślono, że otwarte tereny śródleśne mają również istotne znaczenie w kwestiach ochrony przeciwpożarowej lasu i są odpowiednio regulowane.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu I instancji, że w okolicznościach tej sprawy uprzednie zrealizowanie określonego w dekrecie celu było warunkiem koniecznym do przejęcia własności nieruchomości i dlatego orzeczenie wywłaszczeniowe było wydane gdy określony cel użyteczności publicznej został już zrealizowany.

Stąd powołane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego w zakresie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 u.g.n. nie zasługiwały na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że przedmiotowa sprawa dotyczy wyłącznie kwestii zwrotu wywłaszczonej nieruchomości a nie badania legalności orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] sierpnia 1955 r., które uzyskało walor prawomocności i nie podlega weryfikacji w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Niedopuszczalne więc było wkraczanie w materię dotyczącą podstaw wywłaszczenia zawartych w dekrecie z dnia 7 kwietnia 1948 r. Dlatego zarzut naruszenia art. 2 pkt 1 lit. e dekretu nie mógł być uwzględniony, gdyż w sprawie nie miał zastosowania.

Podobnie jak zarzut naruszenia art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 lipca 1936 r. o zalesianiu niektórych nieużytków (Dz.U. z 1936 r., nr 56, poz. 406). Przepis ten dotyczył bowiem nieużytków niestanowiących własności Państwowej, których zalesienie było konieczne w celu zabezpieczenia tych gruntów przed zmywaniem i wyjaławianiem i nie miał zastosowania w niniejszej sprawie. W sytuacji gdy przepis ten nie miał zastosowania w tej sprawie, nie mógł być przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu naruszony.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa procesowego, w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. powołanego w związku z art. 7, art. 8, art. 11, art. 77 § 1 i 2 , art. 80 i art. 15 k.p.a., stwierdzić należy, że nie doszło do ich naruszenia. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie, przedstawione przez Sąd I instancji wyniki kontroli nie pozwalały na zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., gdyż WSA nie stwierdził takich naruszeń prawa, które mogły mieć wpływ i to istotny na wynik sprawy, w tym naruszenie zasady dwuinstancyjności wynikającej z art. 15 k.p.a. Jednocześnie zebrany w sprawie materiał dowodowy słusznie został uznany za wystarczające do wydania decyzji merytorycznej. Zatem rozstrzygnięcie Sądu I instancji wydane na podstawie przepisu art. 151 p.p.s.a. było zgodne z dyspozycją tego przepisu.

Nie jest także trafny zarzut kasacyjny naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że Sąd ten ma prawo, a jednocześnie i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy w skardze dany zarzut nie został podniesiony. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Dla skuteczności zarzutu skargi opartego na tym przepisie należy wykazać, że Sąd I instancji rozpoznając skargę dokonał oceny pod względem zgodności z prawem innej sprawy (w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym) lub z przekroczeniem granic danej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1580/11), a także w przypadku gdy powinien był wyjść poza granice zakreślone zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, a tego nie uczynił, a owo zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1560/12). Natomiast dokonanie przez Sąd oceny okoliczności sprawy, której nie podziela skarżący nie może być skutecznie zwalczane za pomocą zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku (por. wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., sygn. akt I OSK 1605/09). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska Sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. Wbrew odmiennemu w tym względzie stanowisku skarżących kasacyjnie, Sąd I instancji nie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zostało sporządzone w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną, zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne wymienione w omawianym przepisie i pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się WSA podejmując zaskarżone orzeczenie. Sąd I instancji odniósł się do okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz do podniesionych w skardze zarzutów, a także wyjaśnił motywy leżące u podstaw podjętego rozstrzygnięcia. Przy czym z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika jaki stan faktyczny ustalił i przyjął za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Z tych względów zarzut ten nie mógł zostać uznany za uzasadniony. Jednocześnie Sąd odwoławczy podziela stanowisko judykatury, że wojewódzki sąd administracyjny w uzasadnieniu wyroku wypełniając przesłanki wynikające z treści art. 141 § 4 p.p.s.a. nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów skargi i do każdego z argumentów na ich poparcie, lecz może je oceniać całościowo. Najistotniejsze jest to, aby z wywodów wynikało, dlaczego w sprawie nie doszło do naruszenia prawa (por. wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2023 r. sygn. akt II GSK 275/20).

Wnioski dowodowe skarżącego sformułowane w piśmie z dnia 6 września 2023 r., a więc już po wydaniu orzeczenia przez Sąd I instancji, nie mogły być uwzględnione. Zgodnie z przepisem art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. W ocenie składu orzekającego, w niniejszej sprawie nie występują wątpliwości wymagające wyjaśnienia, a w aktach sprawy znajdują się m.in. mapy i fotografie wywłaszczonej nieruchomości obrazujące stan jej urządzenia i zagospodarowania. Jeszcze raz podkreślić należy, że o zakresie postępowania dowodowego decyduje nie subiektywne przekonanie strony, lecz treść przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w danej sprawie. Niezbędne dowody przeprowadza się w celu ustalenia okoliczności, które rzeczywiście mogą mieć znaczenie dla sprawy, a takie w ocenie Sądu odwoławczego nie wystąpiły.

Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, jako niemającą usprawiedliwionych podstaw, w myśl art. 184 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu sprostował wyrok Sądu pierwszej instancji na mocy art. 156 § 3 p.p.s.a., gdyż skarga A. P. została odrzucona prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Po 213/20 i utracił status skarżącego w sprawie.

O zwrocie nadpłaconego wpisu od skargi kasacyjnej orzeczono na podstawie art. 232 § 1 p.p.s.a.